1
หลักสูตร นวดไทยเพื่อสุขภาพ จำนวน 150 ชั่วโมง ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอเมืองร้อยเอ็ด สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยจังหวัดร้อยเอ็ด สำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย สำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงศึกษาธิการ
หนังสือรับรองเห็นชอบหลักสูตร หลักสูตรการนวดไทยเพื่อสุขภาพ จำนวน 150 ชั่วโมง ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอเมืองร้อยเอ็ด ตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (นางสาวตรีนุช เทียนทอง) กำหนดนโยบายการจัดการศึกษาและ ภารกิจแร่งด่วน เพื่อขับเคลื่อนการจัดการศึกษาที่มุ่งพัฒนาทักษะทางอาชีพ ส่งเสริมการจัดการศึกษาที่เน้นพัฒนา ทักษะอาชีพของผู้เรียน เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต สร้างอาชีพและรายได้ รวมทั้งเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของ ประเทศ โดยมอบหมายให้สำนักงาน กศน.ดำเนินการส่งเสริมการจัดการศึกษาพัฒนาอาชีพเพื่อการมีงานทำ re-skill และ up-skill ให้แก่ประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอเมืองร้อยเอ็ด สำนักงานกศน.จังหวัดร้อยเอ็ด จึงจัดทำหลักสูตร เพื่อพัฒนาอาชีพ re-skill และ up-skill ซึ่งในเบื้องต้นดำเนินการขับเคลื่อนใน 5 กลุ่มอาชีพ ได้แก่ กลุ่มอาชีพเกษตรกรรม อุตสาหกรรม พานิชยกรรมและการบริการ ความคิดสร้างสรรค์ และอาชีพเฉพาะทาง รวม จำนวน ๑ หลักสูตร เพื่อให้สถานศึกษาหรือผู้จัดกิจกรรมนำไปใช้ในการขับเคลื่อนการจัดการศึกษาตามนโยบาย ดังกล่าว ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอเมืองร้อยเอ็ด จึงขอเสนอหลักสูตรนวดไทยเพื่อ สุขภาพ เพื่อขอความเห็นชอบให้ดำเนินการตามวัตถุประสงค์ของโครงกาฯ รต่อไป ลงชื่อ..................................................ผู้เสนอหลักสูตร (นางสาววรรณพร บุญพันธ์) ครู กศน.ตำบล ลงชื่อ..................................................ผู้อนุมัติหลักสูตร (นางสาวจิราวัลย์ ซาเหลา) ผู้อำนวยการ กศน.อำเภอเมืองร้อยเอ็ด ลงชื่อ..................................................ผู้เห็นชอบหลักสูตร (นายเรืองยศ โนราช) ประธานคณะกรรมการสถานศึกษา
คำนำ ตามที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ (นางสาวตรีนุช เทียนทอง) กำหนดนโยบายการจัดการศึกษาและ ภารกิจแร่งด่วน เพื่อขับเคลื่อนการจัดการศึกษาที่มุ่งพัฒนาทักษะทางอาชีพ ส่งเสริมการจัดการศึกษาที่เน้นพัฒนา ทักษะอาชีพของผู้เรียน เพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิต สร้างอาชีพและรายได้ รวมทั้งเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันของ ประเทศ โดยมอบหมายให้สำนักงาน กศน.ดำเนินการส่งเสริมการจัดการศึกษาพัฒนาอาชีพเพื่อการมีงานทำ re-skill และ up-skill ให้แก่ประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอเมืองร้อยเอ็ด สำนักงานกศน.จังหวัดร้อยเอ็ด จึงจัดทำหลักสูตร เพื่อพัฒนาอาชีพ re-skill และ up-skill ซึ่งในเบื้องต้นดำเนินการขับเคลื่อนใน 5 กลุ่มอาชีพ ได้แก่ กลุ่มอาชีพเกษตรกรรม อุตสาหกรรม พานิชยกรรมและการบริการ ความคิดสร้างสรรค์ และอาชีพเฉพาะทาง รวม จำนวน ๑ หลักสูตร เพื่อให้สถานศึกษาหรือผู้จัดกิจกรรมนำไปใช้ในการขับเคลื่อนการจัดการศึกษาตามนโยบาย ดังกล่าว เอกสารประกอบหลักสูตรกลุ่มอาชีพพณิชยกรรมและบริการ เล่มนี้ มีจำนวน 1 หลักสูตร ได้แก่ หลักสูตร นวดไทยเพื่อสุขภาพ โดยจัดขึ้นเพื่ออำนวยความสะดวกให้แก่ผู้สอน หรือผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง นำไปศึกษาและประยุกต์ใช้ในการจัดการเรียนรู้ ดังนั้นจึงต้องใช้เอกสารเล่มนี้ควบคู่กับเอกสารหลักสูตร การจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาอาชีพ re-skill และ up-skill ที่สอดคล้องกับบริบทเชิงพื้นที่ 1 กศน.ตำบล ๑ หลักสูตร อาชีพ ซึ่งมีรายละเอียดของหลักสูตรที่จะทำให้ผู้สอนหรือผู้เรียนเข้าใจถึงความเป็นมา หลักการ จุดมุ่งหมาย โครงสร้าง เนื้อหาของหลักสูตร การจัดการเรียนรู้ การวัดและประเมินผล การจบหลักสูตรและการเทียบโอน สำหรับเอกสาร หลักสูตรเล่มนี้ ได้จัดทำเนื้อหาเกี่ยวกับแผนการจัดกระบวนการเรียนรู้ จัดทำสื่อการเรียนรู้ตามแผน ซึ่งมีทั้งเอกสาร ใบความรู้ คลิปเสริมการเรียนรู้ และใบงาน ที่ผู้สอนหรือผู้เรียนเมื่อได้เรียนรู้และฝึกปฏิบัติตามแผน จะสามารถพัฒนา ตนเองให้มีความรู้และทักษะบรรลุตามจุดมุ่งหมายของหลักสูตร หลักสูตรอาชีพที่พัฒนาขึ้นนี้ ได้ปรับปรุงจากหลักสูตรอาชีพที่สถานศึกษาในแต่ละ กศน.ตำบล ทุกอำเภอใน จังหวัดร้อยเอ็ด พัฒนาเป็นต้นร่างมาก่อนแล้ว สำนักงาน กศน.จังหวัดร้อยเอ็ด พัฒนาเนื้อหารสาระให้ครบวงจรและ กำหนดระยะเวลาในการเรียนให้เหมาะสม โดยได้รับความอนุเคราะห์จากผู้ที่มีความเชี่ยวชาญทั้งด้านเนื้อหาสา ทักษะ และประกอบอาชีพด้านนี้โดยตรง ผู้ทรงคุณวุฒิด้านการพัฒนาหลักสูตร ด้านสื่อการสอน ด้านวัดและประเมินผลและ ผู้ที่เกี่ยวข้อง มาร่วมพิจารณาและตรวจสอบความถูกต้องจึงทำให้การดำเนินการจัดทำหลักสูตรในครั้งนี้เสร็จสิ้นไป ด้วยดี สำนักงาน กศน.จังหวัดร้อยเอ็ด ขอขอบคุณมา ณ โอกาสนี้ ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอเมืองร้อยเอ็ด ก
สารบัญ หน้า คำนำ ก สารบัญ ข คำแนะนำในการใช้เอกสาร ผังมโนทัศ 1 หลักสูตรนวดไทยเพื่อสุขภาพ 2 ความเป็นมา 2 หลักการของหลักสูตร 2 วัตถุประสงค์ 2 เป้าหมาย 3 ระยะเวลา 3 โครงสร้างหลักสูตร 3 สื่อการเรียนรู้/แหล่งเรียนรู้/วัสดุ/อุปกรณ์ประกอบการเรียนรู้ 44 การวัดผลประเมินผล 4 4 เงื่อนไขการจบหลักสูตร 4 4 - หลักฐานการจบหลักสูตร 4 5 การเทียบโอน 4 5 ภาคผนวก แบบทดสอบก่อนเรียน 47 ใบความรู้ 49 เนื้อหาเอกสารประกอบหลักสูตร 78 แบบทดสอบหลังเรียน 116 รูปภาพประกอบ 120 คำสั่งแต่งตั้งวิทยากร 131 หนังสือราชการ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด 13 2 ประมาณการงบประมาณค่าใช้จ่าย 133 บรรณานุกรม 138 คณะผู้จัดทำ 140 ข
คำแนะนำในการใช้เอกสาร เอกสารประกอบหลักสูตรกลุ่มอาชีพพณิชยกรรมและบริการ หลักสูตรนวดไทยเพื่อสุขภาพ จำนวน 150 ชั่วโมง เป็นเอกสารที่จัดทำขึ้นสำหรับผู้เรียนตลอดจนประชาชนทั่วไป เพื่ออำนวยความสะดวก ให้แก่ ผู้สอน หรือผู้เรียนสามารถเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง นำไปศึกษา และประยุกต์ใช้ในการจัดการเรียนรู้ ดังนั้น จึงต้องใช้ เอกสารเล่มนี้ควบคู่กับเอกสารหลักสูตรการจัดการศึกษาเพื่อพัฒนาอาชีพ re-skill และ up-skill ที่สอดคล้องกับ บริบทเชิงพื้นที่ 1 กศน.ตำบล ๑ หลักสูตรอาชีพ ซึ่งมีรายละเอียดของหลักสูตรที่จะทำให้ผู้สอน หรือผู้เรียนเข้าใจถึง ความเป็นมา หลักการ จุดมุ่งหมาย โครงสร้างเนื้อหาของหลักสูตร การจัดการเรียนรู้ การวัดและประเมินผล การจบ หลักสูตรและการเทียบโอน สำหรับเอกสารหลักสูตรเล่มนี้ ได้จัดทำเนื้อหาเกี่ยวกับแผนการจัดกระบวนการเรียนรู้ จัดทำสื่อการเรียนรู้ตามแผน ซึ่งมีทั้งเอกสาร ใบความรู้ คลิปเสริมการเรียนรู้ และใบงาน ที่ผู้สอนหรือผู้เรียนเมื่อได้ เรียนรู้และฝึกปฏิบัติตามแผน จะสามารถพัฒนาตนเองให้มีความรู้และทักษะบรรลุตามจุดมุ่งหมายของหลักสูตร
ผังมโนทัศ หลักสูตร นวดไทยเพื่อ นวดไทยเพื่อส (150 ชั่วโ 2. วิชาความรู้เฉพาะสาขา จำนวน 80 ชั่วโมง --ประวัติ องค์ความรู้และ การประยุกต์ใช้การนวดไทย (1 ชม.) -- เส้นประธานสิบ (3 ชม.) --การตรวจร่างกายเบื้องต้น (12 ชม.) --การนวดไทยเพื่อสุขภาพ (33 ชม.) --การดัดตน (9 ชม.) --การบันทึกผลการนวด (5 ชม.) --การนวดไทยผ่อนคลาย(12 ชม.) --การทบทวนการนวดไทยเพื่อสุขภาพ (5 ชม.) 4.การบริหารหนี้สินและบัญชีเบื้องต้น จำนวน 1 ชั่วโมง (ไม่นับรวมในหลักสูตร) --แหล่งเงินทุนและการกู้ยืม (20 นาที) --การบริหารหนี้สินและการบริหารสัญญา (20 นาที) --การจัดทำบัญชีครัวเรือน (20 นาที)
ศน์อาชีพ สุขภาพ ตำบลในเมือง สุขภาพ โมง) 1. วิชาความรู้พื้นฐาน จำนวน 20 ชั่วโมง -- กายวิภาคศาสตร์ทั่วไป (3 ชั่วโมง) -- กฎหมายและจรรยาบรรณ วิชาชีพ (3 ชั่วโมง) -- ธรรมะกับสมาธิเพื่อสุภาพ (9 ชั่วโมง) -- ทฤษฎีการแพทย์แผนไทย (3 ชั่วโมง) -- เภสัชกรรมไทยเบื้องต้น (2 ชั่วโมง) 3. หมวดการฝึกปฏิบัติ จำนวน 50 ชั่วโมง --ฝึกปฏิบัติในสถานประกอบการเพื่อสุขภาพ หรือหน่วยงานที่กรมสนับสนุนบริการสุขภาพเห็นชอบ จำนวน 30 ราย (49 ชม.) --การทำรายงานหลังการฝึกปฏิบัติ(1 ชม.)
2 หลักสูตรการศึกษาต่อเนื่อง วิชาการนวดไทยเพื่อสุขภาพ จำนวน 150 ชั่วโมง กลุ่มอาชีพด้านพาณิชยกรรมและบริการ 1. ความเป็นมา การนวดแผนไทยเป็นศาสตร์และศิลปะประจำชาติซึ่งมีบทบาทในการแก้ไขปัญหา ความเจ็บปวดต่าง ๆ ของ คนไทยตั้งแต่ในอดีตจนถึงปัจจุบัน การดำเนินการฟื้นฟูการนวดแผนไทยที่ผ่านมาในภาคประชาชน และภาครัฐ ได้ทำ ให้การนวดไทย เป็นที่ยอมรับของสังคม การแพทย์แผนไทย ที่มีบทบาทในการสร้างเสริมสุขภาพ และบำบัดรักษา อาการป่วยของประชาชนมากยิ่งขึ้น ด้วยเห็นความสำคัญนี้ ทำให้ผู้สอนจัดทำหลักสูตรวิชาชีพแพทย์แผนไทย ประเภท การนวดศีรษะ และนวดใบหน้า คอบ่าไหล กดจุดคลายเครียด สำหรับการอบรม และการถ่ายทอดความรู้ในสถาบัน เพื่อให้เป็นมาตรฐานในการเรียน การสอน การประเมินผล และการทดสอบ ความรู้ความสามรถ ซึ่งผู้เรียน สามารถ นำไปประกอบอาชีพ พร้อมทั้งสร้างรายได้ อาชีพการนวดเพื่อสุขภาพ จึงเป็นอาชีพหนึ่งที่มีความสำคัญในชุมชนและเป็นอาชีพหนึ่งที่สามารถสร้างรายได้ ให้กับบุคคลและครอบครัวได้อย่างมั่นคง หลักสูตรอาชีพการนวดเพื่อสุขภาพนี้ จึงเป็นทางเลือกหนึ่งในการเลือกเรียน อาชีพในกลุ่มพาณิชยกรรม กศน.อำเภอเมืองร้อยเอ็ด จึงได้จัดทำหลักสูตร การศึกษาเพื่อการมีงานทำ วิชานวดไทยเพื่อสุขภาพ ซึ่งเป็น งานบริการด้านนวด เพื่อผ่อนคลาย และเพื่อสุขภาพพร้อมแก้อาการเจ็บป่วยได้ และที่จำเป็นอย่างหนึ่งในสังคมไทย ปัจจุบันตลอดจนส่งเสริมบุคลิกภาพในการเข้าสังคม ซึ่งมีการลงทุนด้วยเงินจำนวนไม่มากนัก เป็นอาชีพที่มีรายได้ดี สังคมยอมรับ การเรียนรู้มุ่งเน้นด้านการพัฒนา สมรรถนะอาชีพและบูรณาการตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง 2. หลักการของหลักสูตร 1. เป็นหลักสูตรที่เน้นการจัดการศึกษาอาชีพเพื่อการมีงานทำ ที่เน้นการบูรณาการเนื้อหาสาระภาคทฤษฎี ควบคู่ไปกับการฝึกปฏิบัติจริง ผู้เรียนสามารถนำความรู้และทักษะไปประกอบอาชีพได้จริงอย่างมีคุณภาพ และ มีคุณธรรมจริยธรรม 2. เป็นหลักสูตรที่เน้นการดำเนินงานร่วมกับเครือข่าย สถานประกอบการ เพื่อประโยชน์ในการประกอบ อาชีพและการศึกษาดูงาน 3. เป็นหลักสูตรที่ผู้เรียนสามารถนำผลการเรียนรู้ไปเทียบโอนเข้าสู่หลักสูตรการศึกษานอกระบบระดับ การศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ในรายวิชาเลือกของสาระการประกอบอาชีพ 4. เป็นหลักสูตรที่เน้นการใช้ศักยภาพ 5 ด้านในการประกอบอาชีพ ได้แก่ ศักยภาพด้านทรัพยากร ภูมิอากาศ ภูมิประเทศและทำเลที่ตั้ง ศิลปวัฒนธรรมประเพณีและวิถีชีวิต และด้านทรัพยากรมนุษย์ 3. วัตถุประสงค์ 1. เพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้ ความเข้าใจ หลักการและทฤษฎีการนวดไทยเพื่อสุขภาพ 2. เพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้และทักษะการฝึกการนวดไทยเพื่อสุขภาพอย่างถูกวิธี 3. เพื่อสร้างทัศนคติที่ดีเกี่ยวกับการนวดไทยเพื่อสุขภาพ 4. เพื่อปลูกฝังคุณธรรม จริยธรรม มารยาทในการประกอบอาชีพการนวดไทยเพื่อสุขภาพ แบบ กศ.ตน.15
3 5. เพื่อให้ผู้เรียนสามารถประกอบอาชีพเป็นผู้ให้บริการการนวดไทยเพื่อสุขภาพในสถานประกอบการ 4. กลุ่มเป้าหมาย ประชาชนทั่วไป 5. ระยะเวลา ระหว่าง ตุลาคม – กันยายน 6. โครงสร้างหลักสูตร ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ ๑. หมวดวิชาความรู้ พื้นฐาน ๑.๑ กายวิภาค ศาสตร์ทั่วไป 1. เพื่อให้ผู้เรียนมี ความรู้และเข้าใจ รูปร่าง ลักษณะ ที่ตั้งหน้าที่ วิธีการ ทำงานของอวัยวะ ต่าง ๆ โครงสร้าง ของระบบโครง กระดูก และระบบ กล้ามเนื้อ ความสัมพันธ์ในแต่ ละส่วนโครงสร้าง ของระบบทั้งหมด ของร่างกาย และข้อ ระวังในการนวดได้ 1. รูปร่าง ลักษณะ ที่ตั้งหน้าที่ วิธีการ ทำงานของอวัยวะ ต่าง ๆ โครงสร้าง ของระบบโครง กระดูก และระบบ กล้ามเนื้อ ความสัมพันธ์ในแต่ ละส่วนโครงสร้าง ของระบบทั้งหมด ของร่างกาย และข้อ ระวังในการนวด วิทยากร อธิบายกาย วิภาคศาสตร์ของ ร่างกายมีหลายระบบ ได้แก่ 1. ระบบโครงสร้าง และกล้าวเนื้อ (Musculoskeletal System) 2. ระบบหายใจ (Respiratory System) 3. ระบบหัวใจและ หลอดเลือด (Cardiovascular System) 4. ระบบทางเดิน อาหาร (Gastrointestinal System) 5. ระบบทางเดิน ปัสสาวะ (Urinary System) 6. ระบบสืบพันธุ์ (Genitary System) 3 ชั่วโมง -
4 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 1.2 กฎหมายและ จรรยาบรรณ วิชาชีพ 1.3 ธรรมะกับ สมาธิเพื่อสุขภาพ 1. เพื่อให้ผู้เรียนมี ความรู้และเข้าใจ หลักทั่วไปของ กฎหมายวิชาชีพ จรรยาบรรณ และ บทกำหนดโทษของ กฎหมาย หลัก จริยธรรม ศีลธรรม และกิริยามารยาท 1. เพื่อให้ผู้เรียนมี ความเข้าใจสามารถ ฝึกปฏิบัติธรรมเพื่อ การเรียนรู้ถึงวิธีการ นำเข้าสู่สมาธิด้วย 1. หลักทั่วไปของ กฎหมายวิชาชีพ จรรยาบรรณ และ บทกำหนดโทษของ กฎหมาย หลัก จริยธรรม ศีลธรรม และกิริยามารยาท 1. การฝึกปฏิบัติ ธรรมเพื่อการเรียนรู้ ถึงวิธีการนำเข้าสู่ สมาธิด้วยการสวด มนต์และนั่งสมาธิ 7. ระบบต่อมไร้ท่อ (Endocrine System) 8. ระบบประสาท (Neurological System) 9. ระบบผิวหนัง (Skin) วิทยากร อธิบาย 1. กฎหมายวิชาการ แพทย์แผนไทย พระราชบัญญัติการ ประกอบโรคศิลปะ พ.ศ. 2542 2. พระราชบัญญัติ การประกอบโรค ศิลปะ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2547 3. พระราชบัญญัติ การประกอบโรค ศิลปะ (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2550 4. จรรยาบรรณ วิชาชีพหมอนวดไทย 5. บทกำหนดโทษ ของกฎหมาย หลัก จริยธรรม ศีลธรรม และกิริยามารยาท วิทยากร อธิบายและ ฝึกปฏิบัติ ดังนี้ 1. ความหมายของ ธรรมานามัย 3 ชั่วโมง - - 9 ชั่วโมง
5 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ การสวดมนต์และนั่ง สมาธิได้ 2. หลักการธรรมานา มัยมีองค์ประกอบ 3 ส่วน ได้แก่ 1.1 กายานามัย - การส่งเสริมสุขภาพ ทางกาย 2 อย่าง ได้แก่ 1) การบริโภคอาหาร 2) การบริหารกาย แบ่งเป็น 2 วิธี ได้แก่ - การออกกำลังกาย บริหารร่างกายด้วย ท่าฤาษีดัดตน 15 ท่า และท่าบริหาร ใบหน้า 7 ท่า - พักผ่อนให้เพียงพอ 1.2 จิตตานามัย พัฒนาจิต 3 ประการ ได้แก่ 1.2.1 พัฒนา คุณภาพจิต คือ การ ฝึกจิตใจให้มี คุณธรรม มีศรัทธา มี พรหมวิหาร 4 มี ความตัญญูกตเวทิตา มีหิริโอตัปปะ มี ความเคารพ อ่อน น้อม สุภาพอ่อนโยน 1.2.2 พัฒนา สมรรถภาพจิต คือ การฝึกจิตให้มีสติ มี สมาธิ มีความเพียร พยายาม บากบั่น อดทน มีความ รับผิดชอบ
6 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 1.2.3 พัฒนา สุขภาพจิต คือ ฝึกจิต ให้มีปิติยินดี มีความ รัก มีความสุข มอง โลกในแง่ดี ร่าเริง เบิกบาน สดชื่น แจ่มใส อิ่มใจ- การฝึกจิต ดังนี้ 1. การสวดมนต์ แผ่ เมตตา พิจารณา สังขาร และการไหว้ ครูเพื่อพิจารณาตาม ให้เกิดศรัทธา ความ เชื่อมั่น ความกตัญญู และความเมตตา 2. การปฏิบัติธรรม โดยใช้หลักธรรมทาง ศาสนาที่สำคัญ คือ หลักไตรสิกขา อัน เป็นที่พึ่งพิงของชีวิต ได้แก่ ศีล สมาธิ และ ปัญญา- การรักษาศีล- การทำสมาธิ ฝึกให้ จิตมีความตั้งมั่น แน่ว แน่ต่อสิ่งที่กำหนดอยู่ ในอารมณ์ใดอารมณ์ หนึ่งจนหยุดนิ่ง และ มีจิตใจจดจ่อในสิ่งนั้น- การเจริญสมาธิ ภาวนาแบ่งออกเป็น 2 หลัก คือ สมถภาวนา คือ การ ฝึกอบรมจิตให้เกิด ความสงบเพื่อการ
7 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 1.4 ทฤษฎี การแพทย์แผนไทย 1. เพื่อให้ผู้เรียนรู้ และเข้าใจประวัติ การแพทย์แผนไทย ประวัติอาจารย์ ชีวก โกมารภัจน์การ กำเนิดมนุษย์ เบญจ ขันธ์ มหาภูตรูป 4 ตรี โทษ การวิเคราะห์ธาตุ เจ้าเรือน สมุฏฐาน การเกิดโรค ความสัมพันธ์ ระหว่างสมุฏฐานกับ ฤดูกาล อายุเวลา สถานที่ อาหาร และ พฤติกรรม การปรับ สมดุลตรีโทษ อิทธิพลของดวงดาว ที่มีผลต่อสุขภาพ การนำทฤษฎี การแพทย์แผนไทย ไปประยุกต์ใช้ 1. ประวัติ การแพทย์แผนไทย ประวัติอาจารย์ ชีวก โกมารภัจน์การ กำเนิดมนุษย์ เบญจ ขันธ์ มหาภูตรูป 4 ตรี โทษ การวิเคราะห์ธาตุ เจ้าเรือน สมุฏฐาน การเกิดโรค ความสัมพันธ์ ระหว่างสมุฏฐานกับ ฤดูกาล อายุเวลา สถานที่ อาหาร และ พฤติกรรม การปรับ สมดุลตรีโทษ อิทธิพลของดวงดาว ที่มีผลต่อสุขภาพ การนำทฤษฎี การแพทย์แผนไทย ไปประยุกต์ใช้ ตลอดจนหลักวิธีการ ดำรงชีวิตอย่างมี ความสุขในเบื้องต้น วิปัสสนาภาวนา คือ การฝึกอบรมจิตให้ เกิดปัญญาและรู้แจ้ง ในความเป็นไปของ สภาวะต่าง ๆ ในโลก 1.3 ชีวิตานามัย 1) การดำเนินชีวิต 2) การสร้าง สิ่งแวดล้อม สิ่งสำคัญ ในการสร้างเสริม สุขภาพกายและ จิตใจ วิทยากร อธิบาย พร้อมให้ผู้เรียนลงมือ ปฏิบัติ 1. ประวัติความ เป็นมาของการแพทย์ แผนไทย 2. วิวัฒนาการของ การแพทย์แผนไทย 3. สาเหตุการเกิด โรค 4. มูลเหตุธาตุทั้ง 4 (ธาตุสมุฎฐาน) 5. อิทธิพลของ ฤดูกาล (อุตุสมุฎ ฐาน) 6. อายุที่เปลี่ยนไป สามวัย (อายุสมุฎ ฐาน) 7. สถานที่ถิ่นที่อยู่ อาศัย (ประเทศสมุฎ ฐาน) 3 ชั่วโมง -
8 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 1.5 เภสัชกรรม ไทยเบื้องต้น ตลอดจนหลักวิธีการ ขั้นตอน ประโยชน์ ข้อห้ามในการนวด 1. เพื่อให้ผู้เรียนมี ความรู้และเข้าใจ การใช้ยาไทย ประกอบการนวด ข้อห้ามและ ประโยชน์ วิธีการใช้ ในการบรรเทา อาการ เกี่ยวกับ กระดูก เส้นเอ็นและ กล้ามเนื้อ ศึกษา หลักวิธีการขั้นตอน ประโยชน์ ข้อห้าม ของการอบสมุนไพร ประคบสมุนไพร ขั้นตอน ประโยชน์ ข้อห้ามในการนวด 1. การใช้ยาไทย ประกอบการนวด ข้อห้ามและ ประโยชน์ วิธีการใช้ ในการบรรเทา อาการ เกี่ยวกับ กระดูก เส้นเอ็นและ กล้ามเนื้อ ศึกษา หลักวิธีการขั้นตอน ประโยชน์ ข้อห้าม ของการอบสมุนไพร ประคบสมุนไพร 8. อิทธิพลของ กาลเวลา (กาลสมุฎ ฐาน) 9. พฤติกรรมมูลเหตุ ก่อโรค 10. การวินิจฉัยโรค ด้วยการแพทย์แผน ไทย วิทยากร อธิบาย 1. ความรู้เบื้องต้น เกี่ยวกับเภสัชกรรม ไทย 1.1 หลักเภสัช 4 2. การประคบ สมุนไพร 2.1 อุปกรณ์การทำ ลูกประคบ 2.2 ตัวยาที่นิยมใช้ ทำลูกประคบ (ลูก ประคบ 2 ลูก) 2.3 วิธีการทำลูก ประคบ 2.4 ประโยชน์ของ การประคบ 2.5 ข้อควรระวัง 2 ชั่วโมง - หมวดวิชาความรู้ เฉพาะสาขา 2.1 ประวัติ องค์ ความรู้และการ ประยุกต์ใช้การนวด ไทย 1. เพื่อให้ผู้เรียนมี ความรู้และเข้าใจ ประวัติความเป็นมา คุณค่าของการนวด ไทย และผลของการ นวดไทยต่อสุขภาพ สามามารถนำไป ใช้ใน 1. ศึกษาประวัติ ความเป็นมา คุณค่า ของการนวดไทย ผล ของการนวดไทยต่อ สุขภาพ และการ นำไป ใช้ในระดับสถาน บริการสาธารณสุข วิทยากร อธิบาย 1. ประวัติความ เป็นมาของการนวด ไทย 2. คำนิยามของการ นวดไทย 1 ชั่วโมง -
9 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 2.2 เส้นประธาน สิบ 2.3 การตรวจ ร่างกายเบื้องต้น ระดับสถานบริการ สาธารณสุข 1. เพื่อให้ผู้เรียนมี ความรู้และเข้าใจ ลักษณะโครงสร้าง ของเส้นประธาน ลักษณะการเดินของ แนวเส้นสิบ สามารถนำไป ประยุกต์ใช้ทางการ นวด 1. เพื่อให้ผู้เรียนมี ความรู้ความเข้าใจ หลักการทำงานและ หน้าที่ของระบบข้อ ต่อและกล้ามเนื้อ ต่างๆ ของร่างกายใน 1. ลักษณะ โครงสร้างของเส้น ประธาน ลักษณะ การเดินของแนวเส้น สิบ และการ ประยุกต์ใช้ทางการ นวด 1. หลักการทำงาน และหน้าที่ของ ระบบข้อต่อและ กล้ามเนื้อต่างๆ ของ ร่างกายในภาวะปกติ ศึกษาความผิดปกติ - การนวดไทยแบบ ราชสำนัก - การนวดไทยแบบ ทั่วไป 3. ประเภทของการ นวดไทย - การนวดแบบทั่วไป - การนวดแบบราช สำนัก 4. สรุปข้อแตกต่างที่ สำคัญของการนวด แบบทั่วไปกับแบบ ราชสำนัก วิทยากร อธิบาย 1. ความหมายของ เส้นประธานสิบ 2. ชื่อของเส้น ประธานสิบ และ ความหมาย 3. แนวทางเดินของ เส้นประธานสิบ 4. ลมประจำของเส้น ประธานสิบ 5. จุดแก้อาการของ เส้นประธานสิบและ การประยุกต์ใช้ ทางการนวด วิทยากร อธิบาย พร้อมให้ผู้เรียนลงมือ ปฏิบัติ ดังนี้ 1. กายวิภาคศาสตร์ เท้า และโรคที่พบ บ่อย 3 ชั่วโมง - - 12 ชั่วโมง
10 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ ภาวะปกติ ศึกษา ความผิดปกติของ ระบบกล้ามเนื้อ และข้อต่อและ สามารถประเมิน เพื่อแยกอาการ ที่ สามารถนำมานวด ได้และไม่ได้ ได้อย่าง ถูกต้อง ของระบบกล้ามเนื้อ และข้อต่อและ สามารถประเมิน เพื่อแยกอาการ ที่ สามารถนำมานวด ได้และไม่ได้ ได้อย่าง ถูกต้อง 2. ลักษณะภายนอก ของขา ดังนี้ 1) บริเวณเอวและ เชิงกราน 2) บริเวณต้นขา 3) บริเวณปลายขา 4) บริเวณเท้า 3. กล้ามเนื้อขา 1) กล้ามเนื้อตะโพก เป็นกล้ามเนื้อที่เกาะ จากหัวของกระดูก ตะคาก ไปถึงหัวของ กระดูกตะโพกและ บางมัดจะรวมตัวกัน กลายเป็นเอ็นยาวไป เกาะที่บริเวณเข่า มี หน้าที่ช่วยในการยืน ตรง การเดินและการ ทรงตัวขณะเดิน 2) กล้ามเนื้อต้นขา ทางด้านหน้า เป็น กล้ามเนื้อที่เกาะจาก บริเวณกระดูก ตะคากมัดที่อยู่ ทางด้านหน้าทำ หน้าที่งอตะโพก มัด ที่อยู่ทางด้านในทำ หน้าที่หุบขา มัดที่อยู่ ทางด้านนอกทำ หน้าที่กางขา 3) กล้ามเนื้อต้นขา ด้านหลัง เป็น กล้ามเนื้อบริเวณต้น ขาด้านหลังแล้วไป เกาะทางด้านข้าง
11 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ ค่อนไปทาง ด้านหลัง ของกระดูกหน้าแข้ง 4) กล้ามเนื้อเข่าทาง ด้านหน้า เกาะจาก บริเวณต้นขาแล้ว รวมกันเป็นเส้นเอ็น ขนาดใหญ่ พาดข้าม ข้อเข่าไปเกาะที่ กระดูกหน้าแข้ง ภายในเส้นเอ็นนี้จะมี กระดูกสะบ้าฝังตัวอยู่ บริเวณหน้าข้อต่อเข่า กล้ามเนื้อเหล่านี้ทำ หน้าที่ในการเหยียบ เข่า 5) กล้ามเนื้อเข่าทาง ด้านหลัง กล้ามเนื้อ จะแยกเป็น 2 หัวไป เกาะอยู่ทางด้านหลัง ของกระดูกปลายขา กล้ามเนื้อมัดนี้ทำ หน้าที่ในการงอเข่า 6) กล้ามเนื้อน่อง แยกเป็น 2 หัวไป เกาะทางดานนอก และด้านในบริเวณ ข้อเข่าทางด้านหลัง จากนั้นจะรวมตัวกัน เป็นส้นเอ็นใหญ่ไป เกาะที่ส้นเท้า เรียกว่า “เอ็นร้อย หวาย” กล้ามเนื้อมัด นี้ช่วยในการเดิน กระโดด หรือ ช่วยให้ วิ่งเร็วขึ้น ตรง กึ่งกลางน่องจะเจ็บ
12 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ เมื่อกด แต่จากนั้นจะ เบาสบาย 3. กระดูกขา ประกอบด้วย 1) กระดูกเชิงกราน 2) กระดูกต้นขา 3) กระดูกปลายขา มี 2 ชิ้น คือ กระดูก หน้าแข้งใหญ่และ กระดูกหน้าแข้งเล็ก 4) กระดูกเท้า ซึ่ง ประกอบด้วย กระดูก ชิ้นเล็ก ๆ มาต่อกัน 4. ข้อต่อของขา 1) ข้อต่อสะโพก เชื่อมต่อระหว่าง กระดูกเชิงกรานและ กระดูกต้นขา ด้วย เบ้าของกระดูกเชิง กรานและหัวลูกบอล ของกระดูกต้นขา ทำ ให้สามารถ เคลื่อนไหวได้หลาย ทิศทาง เช่น การงอ การเหยียด การกาง การหุบและการหมุน 2) ข้อเข่า เชื่อมต่อ ระหว่างกระดูกต้นขา กับกระดูกหน้าแข้ง ใหญ่ การเชื่อมต่อ ลักษณะคล้ายบาน พับประตูทิศทางการ เคลื่อนไหวจึงเป็น การงอ แลการเหยียด หากเคลื่อนไหวได้ หลายทิศทาง
13 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ หมายถึงเอ็นฉีก เนื่องจากข้อเข่าไม่ได้ เชื่อมต่อกันด้วยเบ้า และหัวลูกบอล เหมือนข้อตะโพก ทำ ให้ต้องอาศัย กล้ามเนื้อเส้นเอ็น และผังผืดรอบ ๆ ข้อ ช่วยยึดให้ข้อเกิด ความมั่นคง 3) ข้อเท้า เชื่อมต่อ ระหว่างกระดูกปลาย ขากับกระดูกเท้า ทิศ ทางการเคลื่อนไหว คือ การเหยียด การ งอ การกาง และการ หุบ 5. ปฏิบัติการกาย วิภาคศาสตร์ส่วนขา และเท้า- การสังเกต 5.1 ความตรงของขา 1) ด้านข้าง 2) ด้านหน้า 3) ด้านหลัง ในแต่ละคนแตกต่าง กันเล็กน้อย อาจกาง ได้เล็กน้อย ถ้าโก่ง มากอาจทำให้เกิด อาการข้อเข่าเสื่อมได้ คือ มีลักษณะข้อเข่า ชิด แต่ช่องขอโก่ง ออกด้านข้าง 5.2 ความยาวของ ขา ในคนปกติจะมี ความยาวเท่ากัน จะ
14 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ สั้นกว่าเล็กน้อย ประมาณ 0.5 -2 ซม. จะถือว่าผิดปกติ เกิด อาการตามมาก็ได้ 6. การตรวจ 6.1 ท่ายืน โดยดู ระดับของกระดูก ตะคาก ให้สันมือด้าน นิ้วโป้งวางที่หัว ตะคาก ดูระดับว่า 2 ข้างเท่ากันหรือไม่ 6.2 ท่านอน ดูได้ จากฝ่าเท้าและตาตุ่ม ด้านใน (ระดับของฝ่า เท้าและตาตุ่มเท่ากัน หรือไม่) 7. มุมการงอ -เหยียด เข่า- ในการยืนจะ ประมาณ 0 องศา แต่ในคนเอเชีย อาจจะแอ่นได้ ประมาณ 5 องศา โดยปกติเข่าสามารถ งอได้ 135 -140 องศา ตรวจสอบได้ ดังนี้ 1) การงอเข่า 2) การเหยียดเข่า 8. มุมการงอ -การ เหยียด -การกาง -การ หมุนข้อตะโพก 8.1 การตรวจ 1) การยกงอมา ด้านหน้า
15 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 2.4 การนวดไทย เพื่อสุขภาพ 1. เพื่อให้ผู้เรียนรู้ วิธีการ ขั้นตอนการ นวดไทยแบบทั่วไป ในท่านอน ท่านั่ง นวดศีรษะ การยืด เส้น เพื่อส่งเสริม สุขภาพ ผ่อนคลาย กล้ามเนื้อและ บรรเทาอาการปวด เมื่อย 1. วิธีการ ขั้นตอน การนวดไทยแบบ ทั่วไปในท่านอน ท่า นั่ง นวดศีรษะ การ ยืดเส้น เพื่อส่งเสริม สุขภาพ ผ่อนคลาย กล้ามเนื้อและ บรรเทาอาการปวด เมื่อย 2) การเตะมา ด้านหลัง (การ เหยียด) 3) การกางออก ประมาณ 45-60 องศา 4) การหนีบขาเข้า (การหุบ) วิทยากร อธิบายและ ลงมือปฏิบัติ ดังนี้ 1. อธิบายประวัติ การนวดไทยแบบ 2. อธิบายการฝึก กำลังนิ้วมือ และ ขั้นตอนในการฝึกยก กระดาน 2.1 ขั้นตอนการฝึก “ยกกระดาน” 1) นั่งขัดสมาธิเพชร (ขัดสมาธิสองชั้น) 2) วางมือทั้งสองไว้ ข้างลำตัว เหยียด แขนตรง แล้วโหย่ง (ตั้ง) 3) ยกตัวให้ลอยขึ้น เหนือพื้น ให้ได้เวลา เป็น 30 วินาที 45 วินาที 60 นาที หรือ มากกว่า ตามลำดับ 4) เมื่อผู้ฝึก ฝึกฝน จนมีความชำนาญ แล้ว ก็สามารถฝึกยก กระดาน โดยใช้นิ้ว เพียง 3 นิ้ว 3 ชั่วโมง 30 ชั่วโมง
16 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ (นิ้วหัวแม่มือ นิ้วชี้ นิ้วกลาง) 2 นิ้ว (นิ้วหัวแม่มือ นิ้วชี้) 1 นิ้ว (นิ้วหัวแม่มือ) แล้วแต่ความสามารถ ของแต่ละบุคคล 3. การกำหนดองศา มาตราส่วน 4. เทคนิคการใช้นิ้ว มือในการนวด ดังนี้ 1) นิ้วเดี่ยว 2) นิ้วคู่ขนาน 3) ส้นมือเดี่ยว 4) ปลายนิ้ว 5. เส้นพื้นฐานแขน ด้านในมี 2 ท่า คือ ท่านั่งและท่านอน 5.1 เส้นพื้นฐาน แขนด้านใน มี 2 ท่อน คือ ท่านั่ง และ ท่านอน 5.1.1 การนวดท่า นั่ง 1) ท่านวด- ผู้ป่วย นั่งขัดสมาธิ การงแขนหงานมือ 90 องศา- ผู้นวด นั่งท่าพรหม สี่หน้า ตั้งเข่าด้านใกล้ ตัว และหันหน้าเข้า หาผู้ป่วย ปลายเท้า ตรงกับสะโพกของ ผู้ป่วย 2) วิธีนวด- นวดแขนท่อนบน ใช้นิ้วเดี่ยว คว่ำมือ
17 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ กดกึ่งกลางแขนด้าน ในใต้กล้ามเนื้อ ลูกหนู มืออีกข้างจับ ชีพจรที่ข้อมือผู้ถูก นวด- นวดแขนท่อนล่าง มีวิธีนวด 2 วิธี คือ- ใช้นิ้วคู่ กดกึ่งกลาง แขนด้านใน จากใต้ พับศอกลงมาถึงเส้น สร้อยข้อมือ- ใช้นิ้วเดี่ยว กด กึ่งกลางแขนด้านใน จากใต้พับศอกลง มาถึงเส้นสร้อยข้อมือ มือข้างใกล้ตัวผู้ป่วย จับข้อมือประคองไว้ 5.1.2 ท่านอน 1) ท่านวด- ผู้ป่วย นอนหงาย กางแขน 90 องศา หงายมือ- ผู้นวด นั่งคุกเข่าหัน หน้าเข้าหาไปทาง ศีรษะผู้ป่วย 2) วิธีนวด - ใช้ส้นมือ กด กึ่งกลางต้นแขนด้าน ในใต้กล้ามเนื้อลูกหนู- ใช้นิ้วคู่ กดกึ่งกลาง แขนด้านในจากใต้ พับศอกลงมาถึงเส้น สร้อยข้อมือ 5.2 เส้นพื้นฐาน แขนด้านนอก มี 2
18 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ ท่า คือ ท่านั่ง และ ท่านอน 5.2.1 การนวดท่า นั่ง 1) ท่านวด- ผู้ป่วย นั่งขัดสมาธิ กางแขน 90 องศา คว่ำมือ- ผู้นวด นั่งท่าพรมสี่ หน้าด้านข้างผู้ป่วย หันหน้าไปทาง เดียวกับผู้ป่วย 2) วิธีนวด- ใช้นิ้วหัวแม่มือ (ข้างที่อยู่ใกล้กับตัวผู้ ถูกนวด) กดลง บริเวณต้นแขนท่อน บน ช่วงปลายมัด กล้ามเนื้อสามเหลี่ยม แล้วกดเรียงนิ้วต่อน เองจนถึงบริเวณ เหนือข้อศอก การ วางมือมี 3 ลักษณะ ดังนี้ 1) ท่าไขว้มือ ผู้ถูก นวดแขนธรรมดา 2) ท่าคว่ำมือ ผู้ถูก นวดแขนเล็ก 3) ท่าหงายมือ ผู้ถูก นวดแขนใหญ่ - นวดแขนท่อนล่าง วางนิ้วคู่ หงายมือ กดแนวกลางแขน ด้านนอก ไล่ลงถึง ข้อมือ
19 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 5.2.2 การนวดท่า นอน 1) ท่านวด- ผู้ป่วย นอนหงาย พับงอแขน คว่ำมือ ปลายมืออยู่ข้างลำตัว- ผู้นวด นั่งคุกเข่าคู่ 1) ผู้นวดนั่งคุกเข่าคู่ หันหน้าไปทางศีรษะ ของผู้ถูกนวด (ข้าง เดียวกับที่นั่งข้างผู้ถูก นวด) กดลงบริเวณ ต้นแขนท่อนบน ช่วง ปลาย มัดกล้ามเนื้อ สามเหลี่ยม แล้วกด นิ้วต่อเนื่องจนถึง บริเวณเหนือข้อศอก 2) ผู้นวดหันหน้าเข้า หาผู้ถูกนวด ใช้ นิ้วหัวแม่มือคู่ กด บริเวณต่ำกว่า ข้อศอก โดยกดเรียง นิ้วต่อเนื่องจนถึง บริเวณข้อมือ ข้อควรระวัง - ไม่ควรกดนวดใน กรณีกระดูกหัก แตกร้าวหรือ กล้ามเนื้อฉีก- แขนท่อนล่าง ไม่ ควรกดแรงเกินไป อาจทำให้ เส้นประสาทช้ำ กำ มือ แบมือ หรือ กระดกข้อมือ ไม่ได้
20 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 5.3 การนวด บรรเทาอาการ ต่าง ๆ 10 อาการ (ราชสำนัก) 5.3.1 การนวด บรรเทาอาการปวด ศีรษะจาก ความเครียด- นวดพื้นฐานบ่าทั้ง 2 ข้าง นวดเน้นบ่า ข้างที่เป็น- นวดแนวโค้งคอ- นวดศีรษะ 3 จุด 2) ลักษณะและ อาการที่ไม่ควรนวด - ถ้าตรวจพบอาการ ผิดปกติของกระดูก ต้นคอ เช่น กระดูก คอเอียง ทรุด หรือ องศากระดูกต้นคอ เสียมาก- ปวดศีรษะร่วมกับ อาการต่อไปนี้ ปวด ศีรษะรุนแรง เห็น ภาพซ้อน ตามัวลง เรื่อย ๆ รูม่านตา 2 ขยายไม่เท่ากัน เดิน เซ แขนขาอ่อนแรง อาเจียน -ความดันโลหิตสูง เกิน 140/90 MHG - เคยเป็นโรคทาง สมอง เช่น เลือกออก ในสมอง เนื้องอกใน สมอง เยื่อหุ้มสมอง อักเสบ
21 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ - ปวดศีรษะตรงท้าย ทอย และมีอาการ ปวดเสียว ร้าวชามาที่ แขนและปลายนิ้วมือ 3) การนวดบรรเทา อาการปวดเมื่อยคอ (ที่ไม่ใช่อาการปวดที่ เกิดจากความ ผิดปกติของระบบ กระดูกและ เส้นประสาท) - นวดพื้นฐานบ่าทั้ง 2 ข้าง- นวดแนวโค้งคอ- นวดศีรษะ 3 จุด ข้อห้ามของการนวด- ปวดคอ และปวด เสียวร้าวมาที่ไหล่ และแขน เพราะอาจ เป็นกระดูกคอทับ เส้นประสาท- ปวดคอ และแขน - ขา ไม่มีแรง อาจเป็น อาการของอัมพาต 4) การนวดบรรเทา อาการปวดเมื่อย ตามกล้ามเนื้อหลัง- นวดพื้นฐานขาข้าง ที่เป็นและเปิดประตู ลม- นวดพื้นฐานหลัง- นวดพื้นฐานขาด้าน นอก- นวดพื้นฐานขาด้าน ใน
22 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ ข้อห้ามของการนวด- ปวดหลัง และมี อากรปวดร้าวเสียว ตามสะโพกด้านหลัง ขา และหน้าแข้ง เพราะเส้นประสาท เอวถูกกกดทับ- ปวดหลัง และมี อาการแขน ขา ชา มาก ขยับไม่ได้ทั้ง 2 ข้าง เพราไขสันหลัง ได้รับบาดเจ็บ- ปวดหลัง และมีไข้ หนาวสั้น ปัสสาวะ ขุ่น- กระดูกสันหลังคด งอ 5) การนวดบรรเทา ปวดขัดสะโพก- นวดพื้นฐานขา เปิด ประตูลม- นวดพื้นฐานขาด้าน นอก- นวดพื้นฐานขาด้าน ใน ข้อห้ามของการนวด- ห้ามนั่งไขว่ห้าง- บิด ดัด สลัดขา- มีไข้สูง 38.5 องศา เซลเซียส- ข้อหลุด ข้อเคลื่อน- กระดูกแตก หัก ร้าว 6) การนวดบรรเทา อาการปวดเมื่อย แขน (ซึ่งไม่ได้เกิด
23 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ จากการกดทับ เส้นประสาทที่คอ) - นวดพื้นฐานแขน ด้านใน-นวดพื้นฐานแขน ด้านนอก ข้อห้ามของการนวด- ปวด บวม แดง ร้อน ตามข้อศอก ข้อมือ นิ้วมือ- กระดูกแขนผิดรูป ปวดมากจน เคลื่อนไหวข้อลำบาก- ปวดร้าวเสียวชามา จากไหล่ ร้าวมาตาม แขน- ปวดร้าวจากข้อมือ ขึ้นมาตามแขน เพราะอาจเป็นโรค พังผืดข้อมือ 7) การนวดบรรเทา ปวดขัดศอก -ข้อมือ - นวดพื้นฐานแขน ด้านใน- นวดพื้นฐานแขน ด้านนอก ข้อห้ามของการนวด - งดอาหารแสลง- ห้ามบิด ดัด สลัด แขน- กระดุกแตก หัก เคลื่อน- ข้ออักเสบ ปวด บวม แดง ร้อน- ปวดเสียว ร้าว ชา มาตามแขน
24 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ เนื่องจากกระดูกคอ ถูกกดทับ 8) การนวดบรรเทา ปวดเมื่อยขา - นวดพื้นฐานขา เปิด ประตูลม- นวดพื้นฐานขาด้าน นอก- นวดพื้นฐานขาด้าน ใน ข้อห้ามของการนวด-ปวดขา และปวด บวม แดง ร้อน ตาม ข้อเข่า ข้อเท้า- กระดูกขาผิดรูป อาจมีข้อเคลื่อน กระดูกหัก- ปวดร้าวเสียวชา มาถึงหลัง สะโพก ขา อาจมีกระดูกทับ เส้นประสาทหลัง 9) การนวดบรรเทา ปวดเมื่อยเข่า- นวดพื้นฐานขาข้าง ที่เป็นและเปิดประตู ลม- นวดหัวเข่า 3 จุด- นวดพื้นฐานขาด้าน นอก- นวดพื้นฐานขาด้าน ใน ข้อห้ามของการนวด- อาการปวด บวม แดง ร้อน ซึ่งอาจเป็ น โรคเข่าหลุดได้
25 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 2.5 การดัดตน 1. เพื่อให้ผู้เรียน สามารถฝึกปฏิบัติ และการเรียนรู้ วิธีการ ขั้นตอน ประโยชน์ ข้อควร ระวัง ต่างๆ ในการ ปรับโครงสร้าง ร่างกาย ด้วยการใช้ ท่าฤาษีดัดตน พื้นฐาน ๑๕ ท่า 1. การฝึกปฏิบัติ และการเรียนรู้ วิธีการ ขั้นตอน ประโยชน์ ข้อควร ระวัง ต่างๆ ในการ ปรับโครงสร้าง ร่างกาย ด้วยการใช้ ท่าฤาษีดัดตน พื้นฐาน ๑๕ ท่า - ข้อเข่าผิดรูปหรือ เคลื่อนไหวไม่ได้ หลังจากได้รับ อุบัติเหตุข้อเข่า เคลื่อน - ปวดร้าวเสียวจากส โพกลงไปที่ข้อเข่า อาจเป็นโรคกระดูก ทับเส้นประสาทหลัง 10) การนวด บรรเทาปวดเมื่อย ข้อเท้า - นวดพื้นฐานขา เปิด ประตูลม - นวดจุดข้อเท้า - นวดพื้นฐานขาด้าน นอก - นวดพื้นฐานขาด้าน ใน ข้อห้ามของการนวด - ข้อเท่าเคลื่อน - กระดูกหัก - ข้ออักเสบ บวม แดง ร้อนมาก วิทยากร อธิบายและ ฝึกปฏิบัติ 1. กายบริหารแบบ ไทย “ฤาษีดัดตน” 2. การตรวจสมดุล ของโครงสร้าง ร่างกาย 3. กายบริหารแบบ ไทยฤาษีดัดตน พื้นฐาน 15 ท่า ดังนี้ 2 ชั่วโมง 7 ชั่วโมง
26 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ ท่าที่ ๑ นวดบริเวณ กล้ามเนื้อใบหน้า ๗ ท่า ท่าที่ ๒ แก้ลมข้อมือ และแก้ลมในลำลึงค์ ท่าที่ ๓ แก้ปวดท้อง และข้อเท้า และแก้ ลมปวดศรีษะ ท่าที่ ๔ แก้ลมเจ็บ ศรีษะและตามัว และ แก้เกียจ ท่าที่ ๕ แก้แขนขัด และแก้ขัดแขน ท่าที่ ๖ แก้กล่อน และแก้เข่าขัด ท่าที่ ๗ แก้กล่อนปัต คาต และแก้เส้นมหา สนุกระงับ ท่าที่ ๘ แก้ลมในแขน ท่าที่ ๙ ดำรงกาย อายุยืน ท่าที่ ๑๐ แก้ไหล่ ขา และแก้เข่า ขา ท่าที่ ๑๑ แก้โรคใน อก ท่าที่ ๑๒ แก้ตะคริว มือตะคริวเท้า ท่าที่ ๑๓ แก้ตะโพก สลักเพชร และแก้ ไหล่ตะโพกขัด ท่าที่ ๑๔ แก้ลมเลือด นัยน์ตามัว และแก้ ลมอันรัดทั้งตัว ท่าที่ ๑๕ แก้เมื่อย ปลายมือปลายเท้า
27 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 2.6 การบันทึกผล การนวด 1. เพื่อให้ผู้เรียน สามารถบันทึกก่อน และหลังการนวด การ วิเคราะห์ และการ ติดตามผลการนวด จากการฝึกปฏิบัติ 1. การบันทึกก่อน และหลังการนวด การ วิเคราะห์ และการ ติดตามผลการนวด จากการฝึกปฏิบัติ 4. ประโยชน์และข้อ ควรระวัง วิทยากร อธิบาย 1. การซักประวัติ อาการเจ็บป่วย แบ่ง ออกเป็น 1) อาการสำคัญ (อ.ส.) 2) ประวัติการ เจ็บป่วยในปัจจุบัน (ป.ป.) 3) ประวัติการ เจ็บป่วยในอดีต (ป.อ.) 4) ประวัติการ เจ็บป่วยในครอบครัว (ป.ค.) 5) ประวัติการ เจ็บป่วยในคน ข้างเคียง (ป.ข.) 6) ประวัติส่วนตัว (ป.ส.) 7) ประวัติในเด็กอายุ ต่ำกว่า 6 ปี (ป.ด.) 8) ประวัติ ประจำเดือนในผู้หญิง (ป.ด.) 9) ประวัติตามระบบ (ป.ร.) 2. อาการสำคัญ (อ.ส.) 3. สรุปอาการสำคัญ ต้องระบุ 5 ชั่วโมง -
28 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 2.7 การนวดไทย ผ่อนคลาย 1. เพื่อให้ผู้เรียน ประยุกต์ใช้การนวด ไทยเพื่อผ่อนคลาย อาการที่พบบ่อย เกี่ยวกับ การปวด ศีรษะ ปวดหลัง ปวดไหล่ ปวดเมื่อยแขน - ขา ปวดสะโพก ปวดเข่า ปวดข้อเท้า ที่ไม่ได้ เกิดจากการอักเสบ 1. การประยุกต์ใช้ การนวดไทยเพื่อ ผ่อนคลายอาการที่ พบบ่อยเกี่ยวกับ การปวดศีรษะ ปวดหลัง ปวดไหล่ ปวดเมื่อยแขน - ขา ปวดสะโพก ปวดเข่า ปวดข้อเท้า ที่ไม่ได้ เกิดจากการอักเสบ 1) อาการหลังที่ ผู้ป่วยรู้สึกเดือดร้อน จนต้องมาพบหมอ 2) ระยะเวลาของ อาการที่เป็น สิ่งที่จะ ช่วยบอกให้ทราบ คร่าว ๆ ว่าผู้ป่วย เจ็บป่วยด้วยอาการ อะไร 4. ประวัติการ เจ็บป่วยในปัจจุบัน 5. วิเคราะห์ และการ ติดตามผลการนวด จากการฝึกปฏิบัติ 1) การนวดบรรเทา อาการปวดศีรษะ จากความเครียด - นวดพื้นฐานบ่าทั้ง 2 ข้าง นวดเน้นบ่า ข้างที่เป็น - นวดแนวโค้งคอ - นวดศีรษะ 3 จุด ลักษณะและอาการ ที่ไม่ควรนวด - ถ้าตรวจพบอาการ ผิดปกติของกระดูก ต้นคอ เช่น กระดูก คอเอียง ทรุด หรือ องศากระดูกต้นคอ เสียมาก - ปวดศีรษะร่วมกับ อาการต่อไปนี้ ปวด ศีรษะรุนแรง เห็น ภาพซ้อน ตามัวลง 2 ชั่วโมง 10 ชั่วโมง
29 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ เรื่อย ๆ รูม่านตา 2 ขยายไม่เท่ากัน เดิน เซ แขนขาอ่อนแรง อาเจียน -ความดันโลหิตสูง เกิน 140/90 MHG - เคยเป็นโรคทาง สมอง เช่น เลือกออก ในสมอง เนื้องอกใน สมอง เยื่อหุ้มสมอง อักเสบ- ปวดศีรษะตรงท้าย ทอย และมีอาการ ปวดเสียว ร้าวชามาที่ แขนและปลายนิ้วมือ 2) การนวดบรรเทา อาการปวดเมื่อยคอ (ที่ไม่ใช่อาการปวดที่ เกิดจากความ ผิดปกติของระบบ กระดูกและ เส้นประสาท) - นวดพื้นฐานบ่าทั้ง 2 ข้าง- นวดแนวโค้งคอ- นวดศีรษะ 3 จุด ข้อห้ามของการนวด- ปวดคอ และปวด เสียวร้าวมาที่ไหล่ และแขน เพราะอาจ เป็นกระดูกคอทับ เส้นประสาท- ปวดคอ และแขน - ขา ไม่มีแรง อาจเป็น อาการของอัมพาต
30 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 3) การนวดบรรเทา อาการปวดเมื่อย ตามกล้ามเนื้อหลัง- นวดพื้นฐานขาข้าง ที่เป็นและเปิดประตู ลม- นวดพื้นฐานหลัง- นวดพื้นฐานขาด้าน นอก- นวดพื้นฐานขาด้าน ใน ข้อห้ามของการนวด- ปวดหลัง และมี อากรปวดร้าวเสียว ตามสะโพกด้านหลัง ขา และหน้าแข้ง เพราะเส้นประสาท เอวถูกกกดทับ- ปวดหลัง และมี อาการแขน ขา ชา มาก ขยับไม่ได้ทั้ง 2 ข้าง เพราไขสันหลัง ได้รับบาดเจ็บ- ปวดหลัง และมีไข้ หนาวสั้น ปัสสาวะ ขุ่น- กระดูกสันหลังคด งอ 4) การนวดบรรเทา ปวดขัดสะโพก- นวดพื้นฐานขา เปิด ประตูลม- นวดพื้นฐานขาด้าน นอก- นวดพื้นฐานขาด้าน ใน
31 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ ข้อห้ามของการนวด- ห้ามนั่งไขว่ห้าง- บิด ดัด สลัดขา- มีไข้สูง 38.5 องศา เซลเซียส- ข้อหลุด ข้อเคลื่อน- กระดูกแตก หัก ร้าว 5) การนวดบรรเทา อาการปวดเมื่อย แขน (ซึ่งไม่ได้เกิด จากการกดทับ เส้นประสาทที่คอ) - นวดพื้นฐานแขน ด้านใน-นวดพื้นฐานแขน ด้านนอก ข้อห้ามของการนวด- ปวด บวม แดง ร้อน ตามข้อศอก ข้อมือ นิ้วมือ- กระดูกแขนผิดรูป ปวดมากจน เคลื่อนไหวข้อลำบาก- ปวดร้าวเสียวชามา จากไหล่ ร้าวมาตาม แขน- ปวดร้าวจากข้อมือ ขึ้นมาตามแขน เพราะอาจเป็นโรค พังผืดข้อมือ 6) การนวดบรรเทา ปวดขัดศอก -ข้อมือ - นวดพื้นฐานแขน ด้านใน
32 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ - นวดพื้นฐานแขน ด้านนอก ข้อห้ามของการนวด - งดอาหารแสลง- ห้ามบิด ดัด สลัด แขน- กระดุกแตก หัก เคลื่อน- ข้ออักเสบ ปวด บวม แดง ร้อน- ปวดเสียว ร้าว ชา มาตามแขน เนื่องจากกระดูกคอ ถูกกดทับ 7) การนวดบรรเทา ปวดเมื่อยขา - นวดพื้นฐานขา เปิด ประตูลม- นวดพื้นฐานขาด้าน นอก- นวดพื้นฐานขาด้าน ใน ข้อห้ามของการนวด-ปวดขา และปวด บวม แดง ร้อน ตาม ข้อเข่า ข้อเท้า- กระดูกขาผิดรูป อาจมีข้อเคลื่อน กระดูกหัก- ปวดร้าวเสียวชา มาถึงหลัง สะโพก ขา อาจมีกระดูกทับ เส้นประสาทหลัง 8) การนวดบรรเทา ปวดเมื่อยเข่า
33 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ - นวดพื้นฐานขาข้าง ที่เป็นและเปิดประตู ลม- นวดหัวเข่า 3 จุด- นวดพื้นฐานขาด้าน นอก- นวดพื้นฐานขาด้าน ใน ข้อห้ามของการนวด- อาการปวด บวม แดง ร้อน ซึ่งอาจเป็น โรคเข่าหลุดได้- ข้อเข่าผิดรูปหรือ เคลื่อนไหวไม่ได้ หลังจากได้รับ อุบัติเหตุข้อเข่า เคลื่อน- ปวดร้าวเสียวจากส โพกลงไปที่ข้อเข่า อาจเป็นโรคกระดูก ทับเส้นประสาทหลัง 9) การนวดบรรเทา ปวดเมื่อยข้อเท้า- นวดพื้นฐานขา เปิด ประตูลม- นวดจุดข้อเท้า- นวดพื้นฐานขาด้าน นอก- นวดพื้นฐานขาด้าน ใน ข้อห้ามของการนวด- ข้อเท่าเคลื่อน- กระดูกหัก- ข้ออักเสบ บวม แดง ร้อนมาก
34 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 2.8 การทบทวน การนวดไทยเพื่อ สุขภาพ 1. เพื่อให้ผู้เรียน สามารถฝึกปฏิบัติ เพื่อ ให้รู้ขั้นตอน และวิธีการนวดไทย อย่างต่อเนื่อง ในท่า นอนหงาย (พื้นฐานขา - แขน) ท่านอนตะแคง ท่านอนคว่า ท่านั่ง (นวดโค้งคอและ สะบัก) และการนวด เท้า การทดสอบ ปฏิบัติเพื่อ ความ ถูกต้องในตำแหน่ง และแนวเส้น น้ำหนักในการนวด และการลำดับ ขั้นตอนที่ ถูกต้อง 1. การฝึกปฏิบัติ เพื่อ ให้รู้ขั้นตอน และวิธีการนวดไทย อย่างต่อเนื่อง ในท่า นอนหงาย (พื้นฐานขา - แขน) ท่านอนตะแคง ท่านอนคว่า ท่านั่ง (นวดโค้งคอและ สะบัก) และการนวด เท้า การทดสอบ ปฏิบัติเพื่อ ความ ถูกต้องในตำแหน่ง และแนวเส้น น้ำหนักในการนวด และการลำดับ ขั้นตอนที่ ถูกต้อง วิทยากร ทบทวน เนื้อหาที่ฝึกปฏิบัติ และวิธีการนวด และ ให้ผู้เรียนลงมือ ปฏิบัติทบทวน บทเรียน ดังนี้ 1. ทบทวนประวัติ การนวดไทยแบบ 2. ทบทวนการฝึก กำลังนิ้วมือ และ ขั้นตอนในการฝึกยก กระดาน 2.1 ทบทวนขั้นตอน การฝึก “ยก กระดาน” 1) นั่งขัดสมาธิเพชร (ขัดสมาธิสองชั้น) 2) วางมือทั้งสองไว้ ข้างลำตัว เหยียด แขนตรง แล้วโหย่ง (ตั้ง) 3) ยกตัวให้ลอยขึ้น เหนือพื้น ให้ได้เวลา เป็น 30 วินาที 45 วินาที 60 นาที หรือ มากกว่า ตามลำดับ 4) เมื่อผู้ฝึก ฝึกฝน จนมีความชำนาญ แล้ว ก็สามารถฝึกยก กระดาน โดยใช้นิ้ว เพียง 3 นิ้ว (นิ้วหัวแม่มือ นิ้วชี้ นิ้วกลาง) 2 นิ้ว (นิ้วหัวแม่มือ นิ้วชี้) 1 นิ้ว (นิ้วหัวแม่มือ) - 5 ชั่วโมง
35 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ แล้วแต่ความสามารถ ของแต่ละบุคคล 3. การกำหนดองศา มาตราส่วน 4. เทคนิคการใช้นิ้ว มือในการนวด ดังนี้ 1) นิ้วเดี่ยว 2) นิ้วคู่ขนาน 3) ส้นมือเดี่ยว 4) ปลายนิ้ว 5. เส้นพื้นฐานแขน ด้านในมี 2 ท่า คือ ท่านั่งและท่านอน 5.1 ทบทวนเส้น พื้นฐานแขนด้านใน มี 2 ท่อน คือ ท่านั่ง และท่านอน 5.1.1 การนวดท่า นั่ง 1) ท่านวด- ผู้ป่วย นั่งขัดสมาธิ การงแขนหงานมือ 90 องศา- ผู้นวด นั่งท่าพรหม สี่หน้า ตั้งเข่าด้านใกล้ ตัว และหันหน้าเข้า หาผู้ป่วย ปลายเท้า ตรงกับสะโพกของ ผู้ป่วย 2) วิธีนวด- นวดแขนท่อนบน ใช้นิ้วเดี่ยว คว่ำมือ กดกึ่งกลางแขนด้าน ในใต้กล้ามเนื้อ ลูกหนู มืออีกข้างจับ
36 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ ชีพจรที่ข้อมือผู้ถูก นวด- นวดแขนท่อนล่าง มีวิธีนวด 2 วิธี คือ- ใช้นิ้วคู่ กดกึ่งกลาง แขนด้านใน จากใต้ พับศอกลงมาถึงเส้น สร้อยข้อมือ- ใช้นิ้วเดี่ยว กด กึ่งกลางแขนด้านใน จากใต้พับศอกลง มาถึงเส้นสร้อยข้อมือ มือข้างใกล้ตัวผู้ป่วย จับข้อมือประคองไว้ 5.1.2 ทบทวนท่า นอน 1) ท่านวด- ผู้ป่วย นอนหงาย กางแขน 90 องศา หงายมือ- ผู้นวด นั่งคุกเข่าหัน หน้าเข้าหาไปทาง ศีรษะผู้ป่วย 2) วิธีนวด - ใช้ส้นมือ กด กึ่งกลางต้นแขนด้าน ในใต้กล้ามเนื้อลูกหนู- ใช้นิ้วคู่ กดกึ่งกลาง แขนด้านในจากใต้ พับศอกลงมาถึงเส้น สร้อยข้อมือ 5.2 ทบทวนเส้น พื้นฐานแขนด้าน นอก มี 2 ท่า คือ ท่านั่ง และท่านอน
37 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 5.2.1 การนวดท่า นั่ง 1) ท่านวด- ผู้ป่วย นั่งขัดสมาธิ กางแขน 90 องศา คว่ำมือ- ผู้นวด นั่งท่าพรมสี่ หน้าด้านข้างผู้ป่วย หันหน้าไปทาง เดียวกับผู้ป่วย 2) วิธีนวด- ใช้นิ้วหัวแม่มือ (ข้างที่อยู่ใกล้กับตัวผู้ ถูกนวด) กดลง บริเวณต้นแขนท่อน บน ช่วงปลายมัด กล้ามเนื้อสามเหลี่ยม แล้วกดเรียงนิ้วต่อน เองจนถึงบริเวณ เหนือข้อศอก การ วางมือมี 3 ลักษณะ ดังนี้ 1) ท่าไขว้มือ ผู้ถูก นวดแขนธรรมดา 2) ท่าคว่ำมือ ผู้ถูก นวดแขนเล็ก 3) ท่าหงายมือ ผู้ถูก นวดแขนใหญ่ - นวดแขนท่อนล่าง วางนิ้วคู่ หงายมือ กดแนวกลางแขน ด้านนอก ไล่ลงถึง ข้อมือ 5.2.2 ทบทวนการ นวดท่านอน 1) ท่านวด
38 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ - ผู้ป่วย นอนหงาย พับงอแขน คว่ำมือ ปลายมืออยู่ข้างลำตัว- ผู้นวด นั่งคุกเข่าคู่ 1) ผู้นวดนั่งคุกเข่าคู่ หันหน้าไปทางศีรษะ ของผู้ถูกนวด (ข้าง เดียวกับที่นั่งข้างผู้ถูก นวด) กดลงบริเวณ ต้นแขนท่อนบน ช่วง ปลาย มัดกล้ามเนื้อ สามเหลี่ยม แล้วกด นิ้วต่อเนื่องจนถึง บริเวณเหนือข้อศอก 2) ผู้นวดหันหน้าเข้า หาผู้ถูกนวด ใช้ นิ้วหัวแม่มือคู่ กด บริเวณต่ำกว่า ข้อศอก โดยกดเรียง นิ้วต่อเนื่องจนถึง บริเวณข้อมือ ข้อควรระวัง - ไม่ควรกดนวดใน กรณีกระดูกหัก แตกร้าวหรือ กล้ามเนื้อฉีก- แขนท่อนล่าง ไม่ ควรกดแรงเกินไป อาจทำให้ เส้นประสาทช้ำ กำ มือ แบมือ หรือ กระดกข้อมือ ไม่ได้ 5.3 ทบทวนการ นวดบรรเทาอาการ ต่าง ๆ 10 อาการ (ราชสำนัก)
39 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 5.3.1 การนวด บรรเทาอาการปวด ศีรษะจาก ความเครียด- นวดพื้นฐานบ่าทั้ง 2 ข้าง นวดเน้นบ่า ข้างที่เป็น- นวดแนวโค้งคอ- นวดศีรษะ 3 จุด 2) ลักษณะและ อาการที่ไม่ควรนวด - ถ้าตรวจพบอาการ ผิดปกติของกระดูก ต้นคอ เช่น กระดูก คอเอียง ทรุด หรือ องศากระดูกต้นคอ เสียมาก- ปวดศีรษะร่วมกับ อาการต่อไปนี้ ปวด ศีรษะรุนแรง เห็น ภาพซ้อน ตามัวลง เรื่อย ๆ รูม่านตา 2 ขยายไม่เท่ากัน เดิน เซ แขนขาอ่อนแรง อาเจียน -ความดันโลหิตสูง เกิน 140/90 MHG - เคยเป็นโรคทาง สมอง เช่น เลือกออก ในสมอง เนื้องอกใน สมอง เยื่อหุ้มสมอง อักเสบ- ปวดศีรษะตรงท้าย ทอย และมีอาการ ปวดเสียว ร้าวชามาที่ แขนและปลายนิ้วมือ
40 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ 3) ทบทวนการนวด บรรเทาอาการปวด เมื่อยคอ (ที่ไม่ใช่ อาการปวดที่เกิด จากความผิดปกติ ของระบบกระดูก และเส้นประสาท) - นวดพื้นฐานบ่าทั้ง 2 ข้าง- นวดแนวโค้งคอ- นวดศีรษะ 3 จุด ข้อห้ามของการนวด- ปวดคอ และปวด เสียวร้าวมาที่ไหล่ และแขน เพราะอาจ เป็นกระดูกคอทับ เส้นประสาท- ปวดคอ และแขน - ขา ไม่มีแรง อาจเป็น อาการของอัมพาต 4) ทบทวนการนวด บรรเทาอาการปวด เมื่อยตามกล้ามเนื้อ หลัง- นวดพื้นฐานขาข้าง ที่เป็นและเปิดประตู ลม- นวดพื้นฐานหลัง- นวดพื้นฐานขาด้าน นอก- นวดพื้นฐานขาด้าน ใน ข้อห้ามของการนวด- ปวดหลัง และมี อากรปวดร้าวเสียว ตามสะโพกด้านหลัง
41 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ ขา และหน้าแข้ง เพราะเส้นประสาท เอวถูกกกดทับ- ปวดหลัง และมี อาการแขน ขา ชา มาก ขยับไม่ได้ทั้ง 2 ข้าง เพราไขสันหลัง ได้รับบาดเจ็บ- ปวดหลัง และมีไข้ หนาวสั้น ปัสสาวะ ขุ่น- กระดูกสันหลังคด งอ 5) ทบทวนการนวด บรรเทาปวดขัด สะโพก- นวดพื้นฐานขา เปิด ประตูลม- นวดพื้นฐานขาด้าน นอก- นวดพื้นฐานขาด้าน ใน ข้อห้ามของการนวด- ห้ามนั่งไขว่ห้าง- บิด ดัด สลัดขา- มีไข้สูง 38.5 องศา เซลเซียส- ข้อหลุด ข้อเคลื่อน- กระดูกแตก หัก ร้าว 6) ทบทวนการนวด บรรเทาอาการปวด เมื่อยแขน (ซึ่งไม่ได้ เกิดจากการกดทับ เส้นประสาทที่คอ)
42 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ - นวดพื้นฐานแขน ด้านใน-นวดพื้นฐานแขน ด้านนอก ข้อห้ามของการนวด- ปวด บวม แดง ร้อน ตามข้อศอก ข้อมือ นิ้วมือ- กระดูกแขนผิดรูป ปวดมากจน เคลื่อนไหวข้อลำบาก- ปวดร้าวเสียวชามา จากไหล่ ร้าวมาตาม แขน- ปวดร้าวจากข้อมือ ขึ้นมาตามแขน เพราะอาจเป็นโรค พังผืดข้อมือ 7) ทบทวนการนวด บรรเทาปวดขัด ศอก -ข้อมือ - นวดพื้นฐานแขน ด้านใน- นวดพื้นฐานแขน ด้านนอก ข้อห้ามของการนวด - งดอาหารแสลง- ห้ามบิด ดัด สลัด แขน- กระดุกแตก หัก เคลื่อน- ข้ออักเสบ ปวด บวม แดง ร้อน- ปวดเสียว ร้าว ชา มาตามแขน
43 ที่ เรื่อง จุดประสงค์การ เรียนรู้ เนื้อหา การจัดกระบวนการ เรียนรู้ จำนวนชั่วโมง ทฤษฎี ปฏิบัติ เนื่องจากกระดูกคอ ถูกกดทับ 8) ทบทวนการนวด บรรเทาปวดเมื่อยขา - นวดพื้นฐานขา เปิด ประตูลม- นวดพื้นฐานขาด้าน นอก- นวดพื้นฐานขาด้าน ใน ข้อห้ามของการนวด-ปวดขา และปวด บวม แดง ร้อน ตาม ข้อเข่า ข้อเท้า- กระดูกขาผิดรูป อาจมีข้อเคลื่อน กระดูกหัก- ปวดร้าวเสียวชา มาถึงหลัง สะโพก ขา อาจมีกระดูกทับ เส้นประสาทหลัง 9) ทบทวนการนวด บรรเทาปวดเมื่อย เข่า- นวดพื้นฐานขาข้าง ที่เป็นและเปิดประตู ลม- นวดหัวเข่า 3 จุด- นวดพื้นฐานขาด้าน นอก- นวดพื้นฐานขาด้าน ใน ข้อห้ามของการนว ด - อาการปวด บวม แดง ร้อน ซึ่งอาจเป็น โรคเข่าหลุดได้