อยุธยา

สำนกั วิชาการและมาตรฐานการศกึ ษา
สำนักงานคณะกรรมการการศกึ ษาขน้ั พืน้ ฐาน
กระทรวงศกึ ษาธกิ าร

ลิขสิทธขิ์ องสำนกั งานคณะกรรมการการศึกษาข้ันพืน้ ฐาน
กระทรวงศึกษาธกิ าร ถนนราชดำเนินนอก เขตดุสติ กรุงเทพฯ 10300
โทรศัพท 0 2288 5735 โทรสาร 0 2281 2602

สำนักวชิ าการและมาตรฐานการศึกษา ดำเนนิ การจัดพิมพ

ISBN 978-616-202-859-5

พมิ พคร้ังที่ 1 พ.ศ. 2556

จำนวนพิมพ 34,000 เลม

พมิ พที่ โรงพมิ พช ุมนมุ สหกรณก ารเกษตรแหง ประเทศไทย จำกัด
79 ถนนงามวงศว าน แขวงลาดยาว เขตจตจุ กั ร
กรงุ เทพมหานคร 10900
โทร. 0-2561-4567 โทรสาร 0-2579-5101
นายโชคดี ออสวุ รรณ ผูพิมพผ โู ฆษณา

คำนำ

คุณคาในการเรียนรูประวัติศาสตรไทย คือ การกอใหเกิด “การเขาใจ
รากเหงาความเปนไทย รักและภาคภูมิใจในชาติไทย” ซ่ึงการพัฒนาผูเรียน
ใหเกิดคุณลักษณะดังกลาว ครูผูสอนประวัติศาสตรจะตองเขาใจและสามารถ
จัดกระบวนการเรยี นรูไดถกู ตองตามธรรมชาติของวชิ า หลักการ หลกั คิด และวิธกี าร
ทางประวัติศาสตร ซ่ึงเปนวิธีการศึกษาเรื่องราวสำคัญท่ีเกิดขึ้นในอดีตดวยการสืบคน
จากหลักฐานรองรอยทางประวัติศาสตรอยางเปนระบบ ผานการคิด วิเคราะห
วนิ ิจฉัยบนพื้นฐานของความเปน เหตแุ ละผลจากขอเทจ็ จรงิ ทีห่ ลากหลาย

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ ไดจัดทำ
สื่อการเรียนรูนอกหองเรียนเสมือนจริง : Virtual Field Trip ประวัติศาสตรสุโขทัย
อยุธยา และรัตนโกสินทร เปนสื่อการเรียนรูออนไลนท่ีเสนอเน้ือหาสาระในรูปแบบ
ที่หลากหลายทั้งวีดิทัศน สาระความรูเพ่ิมเติมจากวีดิทัศน ภาพ 360 ํ แบบทดสอบ
กอนเรยี น - หลังเรยี น มุมสนทนาแลกเปลีย่ นเรียนรรู ว มกัน ซงึ่ เปน ส่อื ทส่ี ง เสรมิ ใหท ุกคน
สามารถเรียนรูดวยตนเองไดทุกเวลาทุกสถานที่ตามความสนใจ อีกท้ังชวยกระตุน
ใหผูเรียนสนใจใฝเรียนรูเร่ืองราวความเปนมาของชาติไทยท่ีสะทอนใหเห็นถึง
ความสามารถและภูมิปญญาของบรรพบุรุษไทยในอดีตที่ไดสรางสรรคเปนมรดก
ทางวัฒนธรรมสืบตอมาจวบจนปจจุบัน นอกจากน้ี ยังเปนเคร่ืองมือชวยใหครูผูสอน
สามารถจัดการเรียนรูป ระวัตศิ าสตรไ ดบ รรลผุ ลตามเจตนารมณของหลกั สูตร

เอกสาร “การเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ผานส่ือ Virtual Field Trip”
เปนสวนหน่ึงของสื่อการเรียนรูนอกหองเรียนเสมือนจริง ซึ่งจัดพิมพข้ึนเพื่อรองรับ
กลมุ ผูเรียนทไี่ มสามารถเรยี นรผู านระบบออนไลนไ ด ภายในเลมแบงออกเปน 2 สว น
คือ สวนท่ี 1 การจัดการเรียนรปู ระวตั ศิ าสตรอ ยุธยาสำหรบั ครู และสว นท่ี 2 การเรียนรู
ประวัติศาสตรอยุธยาสำหรับนักเรียน ในสวนของเน้ือหานำเสนอ 5 ประเด็นหลัก
คือ การสถาปนากรุงศรีอยุธยา วีรกษัตริยแหงอยุธยา อยุธยาเมืองทาการคานานาชาติ
ประณตี ศิลปแหงอยธุ ยา และนครประวตั ศิ าสตรอ ยุธยา : มรดกโลก

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาข้ันพื้นฐาน ขอขอบคุณผูเขียน ผูตรวจ
และผทู มี่ ีสว นเก่ียวขอ งในการจัดทำเอกสารนี้ใหสำเร็จลลุ ว งดว ยดีไว ณ โอกาสนี้

(นายชินภัทร ภูมริ ัตน)
เลขาธกิ ารคณะกรรมการการศกึ ษาขน้ั พ้นื ฐาน

สารบัญ

สว นท่ี 1 การจดั การเรียนรปู ระวัติศาสตรอยุธยา ผา นสอื่ Virtual Field Trip สำหรับครู หนา

♦ แนวทางการใชช ุดส่ือการเรียนรูประวัตศิ าสตรอ ยธุ ยา 2
♦ คำช้ีแจงการใชชดุ ส่อื การเรยี นรูประวัตศิ าสตรอ ยุธยา 9
10
❂ กรอบเน้อื หาสาระของเอกสารการเรยี นรปู ระวตั ศิ าสตรอ ยธุ ยา 11
❂ การวเิ คราะหห ลักสตู รสาระประวตั ศิ าสตร ชัน้ มธั ยมศึกษาปท ี่ 2 16
❂ การวเิ คราะหเนือ้ หาและการนำเสนอในชุดส่อื การเรยี นรูประวัติศาสตรอ ยุธยา 19
❂ โครงสรา งของเอกสารการเรยี นรูประวัตศิ าสตรอ ยธุ ยา 20
❂ วธิ ีการใชชุดสือ่ การเรยี นรูประวตั ิศาสตรอ ยธุ ยา 23
♦ แนวทางการจดั กิจกรรมการเรียนรปู ระวัตศิ าสตรอ ยธุ ยา
32
สว นท่ี 2 การเรยี นรปู ระวตั ศิ าสตรอยธุ ยา ผา นสอ่ื Virtual Field Trip สำหรับนักเรยี น

เกร่ินนำ

บางครั้งในการจัดการเรียนรูประวัติศาสตร นักเรียนหลายคนมักตั้งคำถามวา “จริงหรือไม”
“เช่ือไดหรือไม” “รูไดอยางไร” ทั้งสงสยั คลางแคลงใจวาที่เรยี นกันมาในหนังสือเรียนประวัติศาสตรน้ัน
เปน เรอื่ งถกู ตองหรือไม

อันที่จริงเรื่องราวในประวัติศาสตรแมไดผานระยะเวลามาเนิ่นนานมานานมาก บางเรื่อง
ยาวนานมากกวา 10,000 ป แตยังคงปรากฏรองรอยบางประการหลงเหลือใหไดศึกษารองรอยที่
หลงเหลอื ใหศกึ ษาไดในปจ จบุ ันนีเ้ ราเรียกวา หลักฐานทางประวัตศิ าสตร ซ่ึงมีทั้งสิ่งของเคร่อื งใช อาวุธ
เคร่ืองประดับ โครงกระดูก รอ งรอยคนั นำ้ คดู นิ กำแพงเมอื ง แสดงรองรอยการสรางบานเมือง สงิ่ กอสรา ง
ทีท่ รุดโทรมปรกั หกั พัง รปู เคารพ เชน เทวรูป พระพทุ ธรูป ภาพตามผนังถำ้ หรอื ตามศาสนสถาน เหลานี้
คือ หลักฐานโบราณคดี ซึ่งนักโบราณคดีท่ีมีความรูไดศึกษาวิเคราะหดวยกระบวนการทางวิทยาศาสตร
และโบราณคดี แลวจึงตีความอธิบายใหเราไดเขาใจ นอกจากน้ี ยังมีหลักฐานท่ีเปนตัวหนังสือ เรียกวา
หลักฐานลายลักษณอักษร เชน ศิลาจารึก เอกสารโบราณเขียนในใบลานหรือวัสดุตาง ๆ รวมทั้งจารึก
ตามเสา ที่ตองใชนักภาษาศาสตรท่ีเช่ียวชาญทางตัวหนังสือโบราณชาติตาง ๆ ศึกษาและวิเคราะห
ตีความอธิบายใหเราไดรับรูเรื่องราวที่บอกเลาผานวัตถุน้ัน ๆ สวนนักประวัติศาสตร คือผูที่สืบคน
ความจริงในอดีต โดยรวบรวมหลักฐานทางประวัติศาสตร ที่มีท้ังหลักฐานของนักโบราณคดี
นักภาษาศาสตร นักภูมิศาสตร นักวิทยาศาสตร รวมท้ังบันทึกที่เปนจดหมาย แผนที่ ภาพวาด
หรือเอกสารในภาษาตาง ๆ ของนักเดินทางท่ีเก่ียวของกับเรื่องท่ีศึกษาทั้งหมดมาประมวลเขาดวยกัน
และศึกษาวิเคราะหอยางเปนระบบดวยวิธีการท่ีเรียกวา วิธีการทางประวัติศาสตร เพื่อใหไดความจริง
ในอดตี ทมี่ ีเหตผุ ลเช่ือถือได เปนประวตั ิศาสตรใ หอนชุ นรุน ตอ มาไดเ รยี นรู

ดังนั้น เร่ืองราวท่ีนักเรียนไดเรียนรูจึงไมใชเปนเร่ืองท่ีเช่ือถือไมได เพราะแตละเร่ืองไดผาน
กระบวนการศึกษาวิเคราะหมาจากหลักฐานทางประวัติศาสตรทั้งส้ิน แตบางเรื่องอาจมีการเปล่ียนแปลงได
หากมกี ารพบหลกั ฐานใหม หรอื การศึกษาวิเคราะหใ หมท่นี าเชอ่ื ถือมากกวา

วีดิทัศนชุดส่ือการเรียนรูนอกหองเรียนเสมือนจริง : Virtual Field Trip และเน้ือหาสาระ
ประเด็นตาง ๆ ท่เี พ่มิ เตมิ ในเอกสารการจัดการเรยี นรปู ระวตั ศิ าสตรอ ยุธยา ผา นสื่อ Virtual Field Trip
เลมนี้ จะชวยใหนักเรียนเขาใจประวัติศาสตรอยุธยาไดดียิ่งข้ึน เพราะไดเห็นหลักฐานทางประวัติศาสตร
ที่สะทอนความสามารถและภูมิปญญาของบรรพบุรุษไทยในอดีตที่ไดสรางสรรคเปนมรดกทางวัฒนธรรม
สืบตอ มาจวบจนปจ จุบนั

“

บางครงั้ ในการเรยี นประวตั ศิ าสตร
นกั เรียนหลายคนตั้งคำถามวา
“จริงหรือไม” “เช่อื ไดหรอื ไม” “รไู ดอ ยางไร”
รวมถงึ ยังสงสยั คลางแคลงใจวา ที่เรียนมาน้นั

เปน เรอื่ งถูกตอ งหรอื ไม

”

สำหรับครู

แนวทางการใชช ุดส่อื การเรยี นรูประวัตศิ าสตรอ ยธุ ยา
ผา นส่อื Virtual Field Trip

เปนที่ยอมรับกันโดยท่ัวไปแลววา คุณคาทางการเรียนรูประวัติศาสตรคือการกอใหเกิด
“การเขาใจรากเหงาความเปนไทย รัก และภูมิใจในชาติตน” ซึ่งประโยชนดังกลาวจะเกิดขึ้นไดก็ตอเม่ือ
ครูผูสอนประวัติศาสตรเขาใจและสามารถจัดกระบวนการเรียนรูไดถูกตองตามธรรมชาติของวิชา หลักการ
และหลักคิด (Concept) และวิธีการทางประวัติศาสตร (Historical Method) ซึ่งเปนวิธีการศึกษา
เรื่องราวสำคัญที่เกิดขึ้นในสังคมมนุษยในอดีต ดวยการสืบคนจากหลักฐานรองรอยตาง ๆ อยางเปนระบบ
ผานการคิดวิเคราะห คิดวิพากษวิจารณ และคิดวินิจฉัยบนพื้นฐานของความเปนเหตุและผลจากขอเท็จจริง
ท่หี ลากหลาย

จากวดี ทิ ศั นประกอบสอ่ื การเรยี นรนู อกหองเรยี นเสมอื นจรงิ : Virtual Field Trip ประวัติศาสตร
เปนส่ือการเรียนรูอีกรูปแบบหน่ึงที่จะชวยกระตุนใหผูเรียนสนใจความเปนมาของชาติบานเมือง และ
การศึกษาจากเอกสาร “การเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ผานสื่อ Virtual Field Trip” อันเปนเน้ือหาสาระ
ท่ีเสริมความรูเพ่ิมเติมจากสาระประวัติศาสตรท่ีนำเสนอในวีดิทัศน จะเปนเคร่ืองมือท่ีชวยใหครูผูสอน
ประวัติศาสตรสามารถจัดการเรียนการสอนใหบรรลุวัตถุประสงคของหลักสูตรไดอยางมีประสิทธิภาพ
มากยง่ิ ขน้ึ

อันท่ีจริงองคประกอบของการจัดกิจกรรมการเรียนรูประวัติศาสตรน้ันเหมือนกับสาระอื่น ๆ คือ
ประกอบดวย (1) หลักสูตร (2) ครูผูสอน (3) วิธีสอน (4) ส่ือการเรียนการสอน และ (5) การวัดและ
ประเมินผล ท้ังน้ี เอกสารการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยาชุดนี้ จะมีบทบาทเปนส่ือการเรียนการสอน
ทค่ี รผู ูสอนสามารถนำไปใชท ัง้ ในหอ งเรยี น นอกหองเรียน ประกอบกจิ กรรมการเรียนรูอ่นื ๆ หรือมอบหมาย
ใหผ ูเ รยี นศึกษาดว ยตนเองตามความสนใจ

อยางไรก็ตาม องคประกอบในการจัดกิจกรรมการเรียนรูดังกลาว ครูผูสอนนับวามีความสำคัญ
ท่ีสุดท่ีจะตองเปนผูจัดการดึงศักยภาพของผูเรียนใหสามารถเรียนรูไดดวยตนเองอยางมีประสิทธิภาพ
บนพื้นฐานของการสังเกต การศึกษาจากสถานการณจริง และการคิดวิเคราะหเพ่ือบูรณาการความรู
ไดดว ยตนเองโดยสอดคลองกับระดบั วฒุ ิภาวะทีเ่ หมาะสม

คุณสมบัติสำคัญที่สุดที่ครูผูสอนประวัติศาสตรพึงมีอยางนอยที่สุด 3 ประการ ประการแรก คือ
ความเขา ใจหลกั สูตร มาตรฐานการเรียนรู และตวั ชี้วัดชั้นป ประการท่สี อง คือ การมพี นื้ ฐานความรูใ นเรือ่ ง
เนื้อหาสาระ และ Concept ทางประวัติศาสตรที่ดีพอสมควร ซ่ึงในกรณีน้ีหากครูผูสอนมิไดมีพ้ืนฐานมากอน

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

ก็สามารถศึกษาไดดวยตนเอง ในที่น้ีขอแนะนำหนังสือ 2 เลม ท่ีสำนักวิชาการและมาตรฐานการศึกษา
ไดจัดพิมพและแจกใหสถานศึกษาทุกแหง รวมท้ังแจกใหผูเขาประชุมสัมมนาประวัติศาสตรท่ีสำนักงาน
คณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานไดจัดขึ้นในระหวาง พ.ศ. 2545 - 2554 คือ เอกสาร คูมือการจัด
กิจกรรมการเรียนการสอนประวัติศาสตร : ประวัติศาสตรไทยจะเรียนจะสอนกันอยางไร (กรมวิชาการ
กระทรวงศึกษาธิการ, 2543) และคูมือครู การพัฒนาการจัดกิจกรรมการเรียนรูประวัติศาสตร (เอกสาร
โรเนียว, 2554) และประการสุดทาย คือ ความสามารถในการจัดกิจกรรมการเรียนรูบรรลุตามหลักสูตร
(เปา หมายในการพัฒนาผเู รียน สมรรถนะสำคัญของผูเรียน และคณุ ลักษณะอันพึงประสงค) และคุณคา ของ
ประวัตศิ าสตร เพอื่ สรา งความเขา ใจดงั กลาวจึงไดว เิ คราะหหลักสูตรใหเห็นชดั เจน ดังน้ี

1. เปา หมายในการพัฒนาผูเรียน
เน่ืองจากประวัติศาสตรเปนวิชาหน่ึงในกลุมสาระการเรียนรูสังคมศึกษา ศาสนา และ

วัฒนธรรม ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ซึ่งความใน “ทำไมตองเรียน
สงั คมศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม” ทีค่ รผู ูสอนประวตั ศิ าสตรค วรจัดกิจกรรมการเรยี นรูใ หส อดคลอ งกบั
เปา หมายดงั กลาว ดงั นี้

ทำไมตองเรียนสังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม

กลุมสาระการเรยี นรูสังคมศกึ ษา ศาสนา และวัฒนธรรม ชว ยใหผเู รียนมีความรู ความเขา ใจ
การดำรงชีวิตของมนุษยทั้งในฐานะปจเจกบุคคลและการอยูรวมกันในสังคม การปรับตัว
ตามสภาพแวดลอม การจัดการทรัพยากรที่มีอยูอยางจำกัด เขาใจถึงการพัฒนาท่ีเปล่ียนแปลง
ตามยุคสมัย กาลเวลาตามเหตุปจจัยตาง ๆ เกิดความเขาใจในตัวเองและผูอื่น มีความอดทน
อดกลั้น ยอมรับในความแตกตาง และมีคุณธรรม สามารถนำความรูไปปรับใชในการดำเนินชีวิต
เปน พลเมอื งดขี องประเทศชาติและสังคมโลก

ภารกจิ ของครผู สู อนในการจดั การเรยี นรจู ึงควรเนน การพัฒนาผเู รียน ดังนี้
1) พัฒนาตนเองเปนปจเจกบุคคลที่มีคุณภาพ เชน ใฝเรียนรู เพิ่มศักยภาพตนเองใหกาวหนา
ทนั สมัยทันเหตุการณ
2) สามารถอยูรวมกับผูอ่ืนในสังคมไดอยางมีความสุข เชน การยอมรับในความสามารถ
ของตนเองและผูอ นื่ ยอมรับและเคารพในความแตกตา ง อดทนอดกลน้ั
3) เขาใจและเห็นคุณคาของการอยูรวมกันในสังคม เชน การเปนพลเมืองไทยและพลโลกท่ีมี
ประสิทธิภาพ มีจติ สำนกึ ในความเปน ชาติ มีจติ สาธารณะ เสยี สละสวนตนและพวกพอง เพ่อื รักษาประโยชน
ของสงั คมและประเทศชาติ

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

4) เขาใจและเห็นคุณคาทรัพยากรและส่ิงแวดลอม เชน การมีจิตสำนึกและจิตอาสาในการ
รักษาธรรมชาตแิ ละสิง่ แวดลอ ม

5) รูเทาทันและปรับตัวในโลกปจจุบันไดอยางมีประสิทธิภาพ โลกปจจุบันยุคโลกาภิวัตน
ที่กาวไกล และเปล่ียนแปลงอยางรวดเร็ว โดยเฉพาะทางดานขอมูลและการส่ือสาร ท่ีมีท้ังเท็จและจริง
ปะปนกันอยู ดังนั้น นอกจากการพัฒนาผูเรียนใหสามารถใชเทคโนโลยีไดแลว ยังควรใหความสำคัญกับ
การตรวจสอบขอ มลู เพือ่ ใหเปน บคุ คลท่รี เู ทาทันขอ มูลขาวสารดวย

2. สมรรถนะสำคญั ของผเู รียน
หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ไดระบุวาการพัฒนาผูเรียน

ใหบ รรลมุ าตรฐานการเรียนรู จะชวยใหผ เู รยี นเกิดสมรรถนะสำคญั 5 ประการ คือ
1) ความสามารถในการสื่อสาร
2) ความสามารถในการคดิ
3) ความสามารถในการแกป ญ หา
4) ความสามารถในการใชท กั ษะชีวติ
5) ความสามารถในการใชเทคโนโลยี
สมรรถนะสำคัญที่หลักสูตรกำหนดดังกลาวเปนส่ิงที่หลักสูตรคาดหวังวากิจกรรมการจัด

การเรยี นรคู วรพัฒนาผูเรยี นใหมคี วามสามารถท้งั 5 ดาน ในท่นี ีข้ อยกตัวอยา งสมรรถนะสำคัญเพยี ง 1 ดาน
เพือ่ แสดงใหเห็นวา สมรรถนะสำคญั ของผเู รียนจะนำไปสกู ารออกแบบการจดั กจิ กรรมการเรียนรไู ดอ ยา งไร

ความสามารถในการสอ่ื สาร ประกอบดวย

1. การรับสาร เชน การฟง - การอา น จับใจความสำคญั ได
การดู - การเห็น - การสำรวจ แยกแยะรายละเอียดของเรื่องราวได

2. การสง สาร เชน การเลาเร่อื ง การเขียนเรอื่ ง การจัดนิทรรศการ
3. การตอรอง เชน การแสดงเหตผุ ล การใชภาษาโนมนาวเพอ่ื ลดความขัดแยง
4. การเลอื กรบั - ไมร บั ขอ มูล เชน การตรวจสอบความนาเช่ือถือของแหลง ที่มาขอ มลู

จะเห็นวาขอพิจารณาดังกลาว จะทำใหครูผูสอนไดกรอบแนวคิดนำมาซ่ึงวิธีการออกแบบกิจกรรม
การเรียนรูในการฝกทักษะผูเรียนไดอยางมีประสิทธิภาพ เชน การใหศึกษาวีดิทัศน และใหตอบคำถาม
ตามลำดบั ขัน้ ตอนทถ่ี ูกตอ ง โดยเริ่มจากคำถามที่เปน ขอเท็จจรงิ (เชน ใคร ทำอะไร ทีไ่ หน เมื่อไร อยางไร)
อันเปนการทบทวนเร่ืองที่ไดศึกษาจากส่ือ จากนั้นจึงเปนคำถามวิเคราะห (ทำไม) ตามดวยการแสดง
ความคิดเห็นตอเรื่องที่ไดศึกษาอยางมีเหตุผล (นักเรียนคิดวา) หรืออาจแสดงความคิดเห็นตอส่ือวีดิทัศน
ทางดา นคณุ ภาพหรือความนาเชื่อถอื ของขอมูลหลกั ฐาน เปนตน

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

3. คุณลักษณะอันพึงประสงค

หลักสูตรไดระบุไวชัดเจนถึง “คุณลักษณะอันพึงประสงค” อันเปรียบเสมือนเจตคติ
คานิยมทีส่ ำคัญในการเปนพลเมอื งไทยและพลโลกไว 8 ขอ คอื

1) รักชาติ ศาสน กษตั ริย
2) ซอื่ สัตยสุจริต
3) มวี ินัย
4) ใฝเ รียนรู
5) อยูอยางพอเพียง
6) มุงม่นั ในการทำงาน
7) รกั ความเปน ไทย
8) มีจิตสาธารณะ
ท้ังเปาหมายในการพัฒนาผูเรียน สมรรถนะสำคัญของผูเรียน และคุณลักษณะอันพึงประสงค
ลวนเปนส่ิงท่ีคาดหวังวาจะปรากฏในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนของครูผูสอนในทุกสาระวิชา เพ่ือให
“บรรลุผลตามหลักสูตร” สวนคุณคาของประวัติศาสตรที่หวังวาจะเกิดในตัวผูเรียน คือกระบวนการ
สรา งภูมิปญญาทีจ่ ะพัฒนาผูเรยี นใหเ ปน ปญ ญาชนของชาติ ไดแ ก
1) สงเสริมจิตใจใฝรู (Inquiring Mind) ในเร่ืองราวท่ีเกี่ยวของกับสังคมมนุษยทั้งในระดับ
ทอ งถน่ิ ประเทศชาติ และสังคมมนษุ ยอ ื่น ๆ
2) มีทักษะในการจัดระบบขอมูล ตรวจสอบ และประเมินคา เพ่ือหาขอเท็จจริง
ในประวตั ศิ าสตร
3) ปลูกฝงแนวคิดวิเคราะห (Critical Thinking) คิดวิพากษวิจารณบนพ้ืนฐานขอเท็จจริง
ท่ีไดจากหลกั ฐานทางประวัติศาสตร
4) มีทักษะในการวินิจฉัยขอเท็จจริงจากขอสนเทศที่หลากหลาย ท่ีสืบคนไดจากหลักฐาน
ทางประวัตศิ าสตร
5) มีทักษะในการเขียนความเรียง การเลาเร่ือง และการนำเสนอดวยวิธีการตาง ๆ
ไดอยางมเี หตผุ ล กระชบั ชัดเจน นาสนใจ และเชื่อถือได
ท่ีสำคัญประวัติศาสตรในยุคโลกาภิวัตน หรือโลกของขอมูลขาวสารท่ีรวดเร็ว และมีอิทธิพล
ตอคานิยมและวิถีการดำเนินชีวิตของผูคนอยางกวางขวางน้ี การจัดกิจกรรมการเรียนการสอน
ประวัติศาสตรอยางถูกตอง จะมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาผูเรียนใหเปนผูรูจักใชวิจารณญาณในการรับรู
และประเมินความนาเชื่อถือหรือความไมนาเชื่อของขอมูลตาง ๆ ในข้ันตอนท่ีเรียกวา “วิพากษวิธี
ทางประวัติศาสตร” ดวยการที่ครูผูสอนตั้งคำถามเพ่ือประเมินแหลงท่ีมาของขอมูลของผูเรียนทุกคร้ัง เชน
“ขอมูลมาจากแหลงใด ใครทำขึ้น ผูทำมีความรูดานใด หรือรูเรื่องน้ันดีหรือไม ทำข้ึนทำไม ของจริง
หรือของปลอม” ซึ่งเปนข้ันตอนของการวิพากษตัวหลักฐาน กอนที่จะตรวจสอบวาขอเท็จจริงท่ีไดน้ัน

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

สอดคลองหรือขัดแยงกับหลักฐานอื่น ๆ หรือไม ทำไมจึงเหมือนกัน ทำไมจึงแตกตาง สิ่งเหลาน้ีถือวา
เปนกระบวนการศึกษาขอมูลที่จำเปน อันเปนการพัฒนาภูมิปญญา เพื่อท่ีจะฝกฝนผูเรียนใหยึดถือเหตุผล
เปนสำคญั ขจดั ความอคตสิ ว นตัวและความเชอื่ ดั้งเดมิ ออกไป

อยางไรก็ตาม ครผู ูสอนประวัตศิ าสตรค วรเขา ใจดวยวา การจัดกิจกรรมการเรียนรูประวัติศาสตรท ด่ี ี
โดยเนนกระบวนการพัฒนาภูมิปญญาดังกลาว จะกอใหเกิดคุณคาดานเจตคติและคานิยมท่ีดีใหแกผูเรียนดวย
ท้งั ตอตนเอง ครอบครัว ทอ งถน่ิ และประเทศชาติ ตอบสนองคุณลกั ษณะอนั พึงประสงคท่ีระบไุ วในหลักสตู ร
คือ “ความรักชาติ ศาสน กษัตริย และรักความเปนไทย” (ขอ 1 และขอ 7) นอกจากน้ี ยังสามารถ
สรา งเจตคตแิ ละคานยิ มอันเปนคณุ คาสำคัญของประวัติศาสตรไดดว ยดงั น้ี

1. รักและภมู ิใจในบรรพบรุ ษุ
2. ใชเ หตุผลในการดำเนนิ ชีวิต
3. สรางความรสู ึกรวมเปนอันหนึ่งอนั เดียวกันในสงั คม
4. ตระหนกั ในคุณคาของมรดกทางวฒั นธรรมของทอ งถน่ิ และชาติ
5. ยอมรับและเขาใจความแตกตางของมนุษยชาติที่เปนผลจากปจจัยทางภูมิศาสตร
และสังคม
6. อยรู วมกับสงั คมอื่นไดอ ยา งสันตสิ ขุ และมจี ติ สำนึกตอ สงั คมไทยโดยรวม
แมวาการเรียนรูประวัติศาสตรสามารถทำไดหลายรูปแบบ ท้ังการอานหนังสือดวยตนเอง
การฟงคำบรรยายจากครูหรือผูเชี่ยวชาญเฉพาะสาขา การสำรวจและศึกษาจากสถานท่ีจริง การวิเคราะห
จากเสนเวลา (Time - Line) การชมภาพยนตรหรือวีดิทัศน การสืบคนโดยผานกระบวนการเรียนรู
ทางการศึกษา เชน การบรรยาย การอภิปราย การแสดงบทบาทสมมตุ ิ การเลนละคร การศกึ ษานอกสถานที่
หลากหลายวิธีท่ีครูผูสอนสามารถนำมาใชในการจัดการเรียนรูประวัติศาสตรไดอยางมีประสิทธิภาพ
แตส่ิงสำคัญที่สุดคือ การพัฒนาภูมิปญญาของผูเรียนใหเขาถึงคุณคาของประวัติศาสตรอยางแทจริง
ซง่ึ จะเกดิ ไดจ ากการจัดการของครูผูส อนท่มี ีประสิทธภิ าพเปนสำคญั
โดยเฉพาะอยางย่ิงการจัดการเรียนรูเพื่อใหผูเรียนไดเขาถึงสภาพสังคมในความเปนจริง
ที่ปรากฏในปจจุบันซ่ึงลวนเปนผลมาจากอดีตทั้งส้ิน ดังน้ัน การกระตุนใหผูเรียนไดสนใจเหตุการณในสังคม
ปจจุบัน แลวหันมาสืบคนวาปญหาและส่ิงแวดลอมในสังคมปจจุบันน้ันเกิดขึ้นเพราะเหตุใด อันเปนการ
ยอนศึกษาอดีตเพื่อสรางความเขาใจปจจุบัน และหาแนวทางกาวสูอนาคตที่ดีกวา จึงนับเปนวิธีการจัด
การเรียนรทู มี่ ีคุณคา ตอประวัตศิ าสตรไ ดอ ยา งแทจ ริง
วธิ ีการกระตนุ ใหผเู รียนสนใจสภาพสังคมไทยในปจจบุ นั ทำไดหลายวิธี เชน มอบหมายใหเ ดก็
รวบรวมภาพเหตุการณในสังคมแลวนำมาศึกษาวิเคราะห หรือมอบประเด็นศึกษาใหผูเรียนไปสำรวจชุมชน
หรือสถานทท่ี ี่มผี คู นหลากหลาย เชน ตลาด สำนักงานอำเภอ สำนกั งานเทศบาล แลว นำขอมลู มาวิเคราะห
เช่ือมโยงอดีตกับปจจุบัน หรือนำวีดิทัศนที่เกี่ยวของกับชุมชน ทองถ่ิน แหลงทองเท่ียวทางประวัติศาสตร
การศึกษานอกสถานท่ี รวมท้ังการจัดนิทรรศการภาพเหตุการณสำคัญในประวัติศาสตร ลวนเปนวิธี
ท่สี ามารถกระตุน ใหผูเรียนเกิดความอยากรู อยากเหน็ และนำไปสูก ารสืบคนอดีตไดเปน อยา งดี

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

สำหรับการจัดการเรียนการสอนโดยการศึกษานอกสถานท่ี แมวาจะทำใหเกิดการเรียนรู
อยางเปนรูปธรรม ซ่ึงจะกระตุนใหเกิดความตองการสืบคนเรื่องราวในอดีต ผูเรียนจะไดสัมผัสกับแหลงเรียนรู
ในรูปแบบตาง ๆ เกิดประสบการณตรง มีโอกาสแลกเปล่ียนประสบการณกับบุคคลภายนอกโรงเรียน
ซ่ึงเทากับเปนการเพ่ิมพูนความรูไปในตัวดวย อีกท้ังยังไดรับความสนุกสนานจากการเรียนรู แตก็ยังมี
ขอจำกัดหลายประการ เชน แหลงเรยี นรูตาง ๆ อยไู กลทำใหประสบปญ หาในการเดินทาง การดแู ลนักเรยี น
การประกันความปลอดภัย มีการลงทุนสูง รวมถึงขาดวิทยากรท่ีมีความรูท่ีจะขยายประสบการณ
ที่เกยี่ วเนื่องกับแหลงเรยี นรูน ้นั ๆ

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน มีแนวคิดในการนำส่ือเทคโนโลยีมาใชในการ
จัดการเรียนรูประวัติศาสตร จึงไดจัดทำส่ือ Virtual Field Trip ประวัติศาสตรสุโขทัย อยุธยา และ
รัตนโกสินทรเพ่ือใหนักเรียนไดเรียนรูและรับประสบการณตาง ๆ จากนอกหองเรียน โดยมีการออกแบบ
ใหเสมือนไดเรียนรูในสถานที่จริง เปนการชวยใหครูผูสอนไดกาวพนขอจำกัดของการเรียนรูนอกสถานท่ี
ท่ีตอ งเดนิ ทางไปในแหลง เรียนรจู ริง ซงึ่ การเรียนรูเสมอื นจริงมจี ุดเดน ดังนี้

1. ผูเ รยี นไดเ รียนรูนอกหองเรยี น ไดพ บกับสิ่งแวดลอ มทแ่ี ปลกใหมแ ตกตา งหลากหลาย
2. ผูเรียนสามารถยอนกลับไปศึกษาสถานท่ีน้ันซ้ำไดอีกจนกวาการเรียนรูบรรลุตาม
วัตถปุ ระสงคข องผูเ รียน
3. ผูเรียนไดเรียนรูในแงมุมที่ไมสามารถสนใจไดตามปกติ อาจเน่ืองมาจากเหตุผล
ดานความปลอดภยั ความหา งไกล
4. ผูเ รยี นสามารถเรียนรูสถานท่ตี าง ๆ ทีเ่ รียนรไู ดท กุ ท่ีทุกเวลา
5. ผูเรียนไมจำเปนตองเดินทางไปยังแหลงเรียนรูดวยตนเอง ทำใหประหยัดปลอดภัย
จากอันตรายท่ีอาจจะเกิดขึน้ จากการเดนิ ทางได
6. ผเู รียนสามารถซักถามความรูจ ากวิทยากรหรอื ผูเช่ยี วชาญโดยการออนไลนไ ด

เอกสารการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ผานสื่อ Virtual Field Trip สวนนี้ เปนเคร่ืองมือ
สำหรับครูผูสอนประวัติศาสตรช้ันมัธยมศึกษาปท่ี 2 สามารถนำไปใชในการออกแบบกิจกรรมการเรียนรู
ประวัติศาสตรอยุธยาไดตามศักยภาพ ซึ่งอาจนำไปใชเปนสื่อหลักในการจัดกิจกรรม หรือนำไปเปน
สอ่ื กระตุนการนำเขา สบู ทเรียน ส่ือที่ใชในระหวา งจดั กจิ กรรมการสอนอ่ืน ๆ สอื่ ท่ีใหแสดงความคิดเห็น หรือ
เปนสื่อสรุปความเขาใจก็สามารถทำได ท้ังน้ี ส่ือวีดิทัศนจะกระตุนใหผูเรียนสนใจเรียนรูประวัติศาสตร
ไดเปนอยางดี เพราะเปนเครื่องมือที่สรางขึ้นเพ่ือแสดงความเจริญรุงเรืองของอาณาจักรไทยในอดีต
ผานรองรอยทางสถาปตยกรรมและประติมากรรม อันเปนภูมิปญญาของชาวไทยในแตละยุคสมัยที่มี
เอกลักษณทางศิลปกรรมที่แตกตางกัน รวมทั้งเปนส่ิงท่ีจะเชื่อมโยงเร่ืองราวที่เปนนามธรรมใหเห็น
เปนรูปธรรมได สวนเอกสารท่ีเปนเนื้อหาเสริมความรูน้ัน ครูผูสอนสามารถนำไปประยุกตใชเปน “ใบความรู”
หรือเพ่มิ พูนความรูในประเดน็ ตา ง ๆ เพ่มิ เติม

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

แมวาสาระสำคัญจะเปนประวัติศาสตรอยุธยา ซ่ึงสอดคลองกับมาตรฐานการเรียนรูและ
ตัวช้ีวัดของระดับช้ันมัธยมศึกษาปท่ี 2 แตครูผูสอนประวัติศาสตรชั้นอ่ืนสามารถนำไปใชในฐานะ
ที่เปนเครื่องมือ ที่จะกระตุนใหเด็กเขาใจถึงความเปนชาติไทยที่บรรพบุรุษไทยไดกอรางสรางตัวจนเปน
ประเทศไทยในปจจุบนั

อน่ึง เน้ือหาสาระที่นำเสนอในเอกสารการจัดการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยาฉบับนี้เปนเพียง
สวนหนึ่งของส่ือการเรียนรู Virtual Field Trip ที่จัดทำขึ้น ซึ่งสามารถเปนสื่อหรือเคร่ืองมือสำหรับครู
นักเรียน และผูสนใจใชเปนแนวทางในการศึกษาเรียนรูผานส่ือออนไลน Virtual Field Trip ที่ทุกคน
สามารถเรียนรูดวยตนเอง ตามความสนใจไดตลอดเวลา เปนสื่อท่ีนำเสนอในรูปแบบส่ือท่ีหลากหลาย
ท้ังวีดิทัศนในรูปแบบของสารคดีส้ัน เนื้อหาสาระซ่ึงเปนความรูเพ่ิมเติมจากวีดิทัศนแตละตอน กิจกรรม
แบบทดสอบ ภาพน่ิง ภาพเคล่ือนไหว และส่ือประสมแบบ 360 ท้ังน้ี คาดหวังวาจะเปนแนวทางหน่ึง
ท่ีจะกระตุนใหผูเรียนสนใจใฝเรียนรูเรื่องราวความเปนมาและสืบคนความรูเก่ียวกับประวัติศาสตรชาติไทย
ไดดวยตนเองตอ ไป

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

คำชแ้ี จง
การใชช ดุ ส่อื การเรียนรปู ระวัติศาสตรอยุธยา

ผา นส่ือ Virtual Field Trip

การจัดกจิ กรรมการเรยี นรปู ระวตั ิศาสตรอ ยธุ ยา ผา นส่ือ Virtual Field Trip ประกอบดว ยเคร่อื งมือ
2 ชดุ คือ

1. วีดิทัศนประกอบส่ือการเรียนรูนอกหองเรียนเสมือนจริง : Virtual Field Trip ประวัติศาสตร
สุโขทัย อยธุ ยา รัตนโกสนิ ทร

สำหรับประวตั ิศาสตรอ ยุธยา มีเน้อื หา 5 ตอน คือ
1) การสถาปนากรุงศรอี ยธุ ยา
2) วรี กษัตริยแ หงอยธุ ยา
3) อยธุ ยาเมอื งทาการคานานาชาติ
4) ประณีตศิลปแ หงอยุธยา
5) นครประวตั ศิ าสตรอ ยุธยา : มรดกโลก
2. เอกสารการเรียนรูป ระวตั ศิ าสตรอยธุ ยา ผา นส่อื Virtual Field Trip ซ่งึ แบง ออกเปน 2 สว น
คอื
สวนท่ี 1 การจัดการเรยี นรูประวัติศาสตรอ ยธุ ยา ผานสอื่ Virtual Field Trip สำหรับครู
สวนที่ 2 การเรียนรปู ระวัติศาสตรอยุธยา ผานสอ่ื Virtual Field Trip สำหรับนักเรยี น

วตั ถปุ ระสงค

1. เพอ่ื ใหค รผู สู อนและผเู รียนใชส ่อื วีดิทัศนฯ และเอกสารการเรียนรูประวัตศิ าสตรอ ยุธยา ผา นส่ือ
Virtual Field Trip ประกอบการเรียนรูประวตั ิศาสตร

2. เพื่อเพ่ิมพูนความรูใหแกครูผูสอนเก่ียวกับการจัดกิจกรรมการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา
ทัง้ ดา นเนื้อหาสาระ กจิ กรรมการเรียนรู การวดั และการประเมินผล

3. เพื่อใหเด็ก เยาวชน และคนไทยมีความรู ความเขาใจ และตระหนักถึงความสำคัญของ
ประวัตศิ าสตรชาติไทย เกดิ ความรกั ความผูกพัน ความหวงแหน และความภาคภมู ิใจในแผน ดนิ ไทย

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

กรอบเนือ้ หาสาระของเอกสารการเรียนรูประวตั ิศาสตรอยธุ ยา ผานส่อื Virtual Field Trip

สวนท่ี 1 การจัดการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ผานส่ือ Virtual Field Trip สำหรับครู
ประกอบดวยรายละเอยี ดดงั น้ี

- การวิเคราะหห ลกั สตู รสาระประวัตศิ าสตร ช้นั มัธยมศกึ ษาปที่ 2 เปนการนำเสนอสาระเก่ียวกบั
การวิเคราะหห ลักสูตรประวตั ิศาสตรก บั สาระท่ปี รากฏในสื่อวีดทิ ัศนก ารเรยี นรนู อกหองเรยี นเสมือนจรงิ : Virtual
Field Trip ประวัติศาสตรอ ยุธยา เพอื่ ใหค รูใชเ ปน แนวทางในการจัดกจิ กรรมการเรยี นรูท ี่เหมาะกบั ผเู รียน

- โครงสรา งของเอกสารการเรยี นรปู ระวตั ศิ าสตรอยุธยา ผานส่อื Virtual Field Trip เปน การ
นำเสนอเกี่ยวกับโครงสรางของเอกสารการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ผานส่ือ Virtual Field Trip เพ่ือให
ครูผูสอนเขาใจภาพรวมของเอกสารทง้ั หมด จะไดนำไปใชใ นการจดั กิจกรรมไดอยางมีประสิทธภิ าพ

- วิธีการใชชุดสื่อการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ผานส่ือ Virtual Field Trip เปนการ
นำเสนอสาระเก่ียวกับวิธีการใชชุดสื่อการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ผานส่ือ Virtual Field Trip เพ่ือให
ครผู สู อนสามารถนำไปปรบั ใชต ามความเหมาะสม

สว นที่ 2 การเรียนรูประวัติศาสตรอยธุ ยา ผา นสอ่ื Virtual Field Trip สำหรบั นกั เรียน ซึง่ เปน
เน้ือหาสาระท่ีจะเสริมความรูเพ่ิมเติมจากสื่อวีดิทัศนทั้ง 5 ตอน โดยจำแนกเน้ือหาเพิ่มเติมจากวีดิทัศน
ออกเปนประเดน็ ยอ ยเพื่อใหค รอบคลมุ เนื้อหาสาระของแตละตอนดงั น้ี

1. การสถาปนากรงุ ศรีอยุธยา
1) หลกั ฐานทางประวตั ิศาสตรท ่ีเก่ยี วกบั ประวตั ิศาสตรอ ยุธยา
2) แผนท่กี รงุ ศรอี ยธุ ยาของชาวตะวันตก
3) พระราชประวตั ิและความเปน มาของพระเจาอูทอง
4) ทำเลท่ีต้งั ของกรงุ ศรีอยุธยา
5) การขยายอำนาจของอาณาจักรอยุธยา

2. วีรกษตั รยิ แ หง อยธุ ยา
1) พระเจาอทู อง : กษัตริยผ สู ถาปนากรุงศรีอยธุ ยาเปน ราชธานีไทย
2) ขุนหลวงพะงัว่ : กษตั ริยผ เู สริมสรา งอำนาจอาณาจักรอยุธยา
3) สมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถ : กษตั ริยผ ปู ฏริ ปู การปกครอง
4) พระสรุ ิโยทัย : วีรสตรีไทย
5) สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราช : วรี กษัตรยิ ผูกอบกเู อกราช
6) สมเด็จพระนารายณม หาราช : กษัตรยิ ท สี่ งเสริมวรรณกรรมและการตา งประเทศ
7) ออกญาโกษาธบิ ดี (ปาน) : ราชทูตไทยไปฝรั่งเศส
8) พันทา ยนรสงิ ห : ผรู ักษากฎระเบยี บยิ่งกวาชีวิต
9) ชาวบา นบางระจนั : กลมุ ผรู ักชาตริ วมตัวสูกองทพั พมา

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

3. อยุธยาเมืองทา การคานานาชาติ
1) ปจ จยั สง เสริมใหอยธุ ยาเปน เมอื งทาการคานานาชาติ
2) การคา นานาชาตกิ ับหลักฐานทางประวัติศาสตร
3) ชาวตางชาตทิ ส่ี ำคัญในสมยั อยธุ ยา
4) ชมุ ชนชาวตา งชาติในสมัยอยุธยา

4. ประณตี ศลิ ปแ หงอยธุ ยา
1) ชางสิบหมูและการสรา งสรรคงานประณตี ศลิ ป
2) งานประดับมุก
3) งานเครื่องถมและเครอื่ งลงยาสี

5. นครประวตั ศิ าสตรอ ยุธยา : มรดกโลก
1) มรดกโลก (The world Heritage)
2) พระราชวงั โบราณในนครประวัตศิ าสตรพ ระนครศรีอยธุ ยา
3) โบราณสถานทส่ี ำคญั ในนครประวัติศาสตรพระนครศรอี ยธุ ยา
4) พระพุทธรปู สำคญั ในนครประวัตศิ าสตรพระนครศรีอยุธยา

การวเิ คราะหห ลกั สตู รสาระประวตั ศิ าสตร ชน้ั มัธยมศกึ ษาปที่ 2

ปญหาของการเรียนการสอนประวัติศาสตรสวนหนึ่งมาจากการที่ครูผูสอนไมเขาใจหลักสูตรวา
จะใหสอนอะไร สอนแคไหน สอนไปทำไม หรือเปาหมายในการสอนแตละเร่ืองคืออะไร ทำใหไมสามารถ
จัดกิจกรรมการเรียนการสอนไดอยางมีประสิทธิภาพ ท้ังนี้ ยังไมรวมถึงคำถามที่มักเกิดขึ้นในใจครูผูสอน
ตลอดเวลาวาจะสอนอยางไร (ในเนื้อหาแตละเร่ือง) ใหบรรลุผลตามที่หลักสูตรคาดหวัง คือ รักถ่ิน
รกั ชาติ ภมู ใิ จในชาติตน ตระหนกั ในคุณคา ของมรดกทางวัฒนธรรมและภูมปิ ญ ญาไทย

ดังไดกลาวแลววาคุณสมบัติสำคัญท่ีสุดท่ีครูผูสอนประวัติศาสตรพึงมีประการแรก คือ
ความเขาใจหลักสูตร มาตรฐานการเรียนรู และตัวช้ีวัดชั้นป สำหรับมาตรฐานการเรียนรูประวัติศาสตร
หลักสูตรแกนกลางการศึกษาข้ันพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 ระบุหลักการสำคัญของการเรียนรู
ประวตั ิศาสตรในมาตรฐานการเรียนรู 3 มาตรฐาน คือ

มาตรฐานการเรียนรูประวัตศิ าสตร ส 4.1 เขาใจความหมายความสำคญั ของเวลาและยคุ สมยั
ทางประวตั ศิ าสตร สามารถใชว ธิ ีการทางประวตั ิศาสตรมาวเิ คราะหเ หตกุ ารณตา ง ๆ อยางเปน ระบบ

จะเห็นวา มาตรฐาน ส 4.1 วา ดว ยเร่อื งประวตั ิศาสตรและวิธกี ารศกึ ษาประวัติศาสตร ซงึ่ กำหนด
ใหเรียนเน้อื หาสำคญั 2 เร่อื ง คอื

1. เวลาและยคุ สมยั ทางประวตั ิศาสตร
2. วธิ ีการทางประวตั ิศาสตร

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

เน่ืองจากครูผูสอนประวัติศาสตรสวนใหญไมไดศึกษามาทางประวัติศาสตรโดยตรงจึงอาจไมเขาใจ
เปา หมายของหลักสตู รในมาตรฐาน ส 4.1 ซ่งึ มลี ักษณะเปนหลกั การหรอื Concept ประวัติศาสตรอ ยบู า ง
จงึ ขออธบิ ายส้ัน ๆ ดงั นี้

เวลาและยคุ สมัยทางประวตั ิศาสตร มีเปา หมายดงั นี้
1. เพื่อใหผูเรียนมีทักษะพื้นฐานในการศึกษาเอกสารทางประวัติศาสตร การเขาใจเรื่องเวลา
จะทำใหเขาใจเร่ืองราวในเอกสารนั้น ๆ แมวาจะอยูตางพื้นท่ีก็จะทำใหเชื่อมโยงไดวามีใคร ทำอะไร ที่ไหน
เมื่อไร จนสามารถเรียบเรยี งลำดับเหตุการณต ามเสนเวลา (Time Line) ได
2. เพ่ือใหผูเรียนเขาใจเหตุการณทางประวัติศาสตร การเขาใจเร่ืองเวลาจะทำใหเขาใจ
เหตกุ ารณวา แตละเหตุการณม ีความสำคญั อยา งไร ปจ จัยใดเปน เหตุ (เหตุการณทเี่ กิดกอ น) ปจ จยั ใดเปน ผล
(เหตุการณที่เกิดหลัง) นอกจากนี้ ยุคสมัยทางประวัติศาสตรยังแสดงภาพรวมของเหตุการณในแตละชวงเวลา
ไดชดั เจน หรอื แสดงลกั ษณะเดน ในแตล ะชวงเวลานน้ั
3. เครื่องมือบอกเวลาเปนภูมิปญญาของมนุษย อันเนื่องมาจากมนุษยตองปรับตัวใหกับ
ธรรมชาติและสง่ิ แวดลอ ม ดงั น้ัน การสอนเรอื่ งนี้อยา งถูกตอ งจะสรางความภาคภมู ิใจในความเปนชาติไดดวย
4. เพื่อใหผูเรียนใชคำบอกเวลาและยุคสมัยทางประวัติศาสตร บอกเลาเร่ืองราวไดอยางถูกตอง
ซึง่ จะกลายเปน หลกั ฐานทางประวัติศาสตรไ ดตอ ไปในอนาคต
ท้ังน้ี การเรียนรูเรื่องเวลา เนื้อหาสาระในแตละปของผูเรียนจะมีความแตกตางกันไป สำหรับ
ช้นั มัธยมศกึ ษาปท ี่ 2 ไมไ ดมีเนื้อหาใหเ รยี น

วิธีการทางประวตั ิศาสตร
วิธีการทางประวัติศาสตร (Historical Method) หมายถึง กระบวนการแสวงหาขอเท็จจริง
ในอดีตของสังคมมนุษยอยางเปนระบบ ดวยการศึกษาวิเคราะหขอมูลหลักฐานประเภทเอกสารเปนหลัก
และศกึ ษาหลกั ฐานอ่นื ๆ ประกอบ เพอ่ื ใหไดม าซง่ึ ความรใู หมทางประวัตศิ าสตรบ นพน้ื ฐานของความมีเหตผุ ล

วิธีการทางประวัติศาสตร มีเปา หมายดงั น้ี
1. เพื่อใหผูเรียนไดออกนอกหองเรียนไปสูโลกแหงความเปนจริงดวยการสืบคน (สำรวจ
สอบถาม ลงมือปฏบิ ตั ิ ศึกษาดว ยการอาน ฟง สงั เกต จดบันทกึ ขอมูล) เร่ืองราวทต่ี นอยากรูดว ยตนเอง
2. เพื่อใหผูเรียนรูเทาทันขอมูลขาวสารในโลกยุคโลกาภิวัตนดวยการตรวจสอบ กลั่นกรองขอมูล
เพอ่ื ใหไดขอ เทจ็ จรงิ
3. เพอ่ื ใหผูเ รยี นฝก ฝนทักษะการคดิ วิเคราะหอยา งเปนเหตุเปน ผล กอนวินจิ ฉัยเรอื่ งราวตาง ๆ
4. เพื่อใหผูเรียนมีความสามารถในการใชทักษะชีวิต โดยนำกระบวนการตาง ๆ ที่ไดเรียนรู
ในหองเรียนไปใชในการดำเนินชีวิตและการอยูรวมกันในสังคม รูจักแกปญหาและความขัดแยงตาง ๆ
ไดอยางเหมาะสม

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

ท้ังนี้ การเรียนรูเรื่องวิธีการทางประวัติศาสตรในแตละชั้นปของผูเรียนจะมีความแตกตางกันไป
สำหรับชั้นมธั ยมศึกษาปท ่ี 2 ไดกำหนดไวใ นตัวชว้ี ดั และสาระการเรียนรแู กนกลาง ดงั น้ี

ตัวชีว้ ัด

1. ประเมนิ ความนาเชอ่ื ถือของหลักฐานทางประวัตศิ าสตรในลักษณะตาง ๆ
2. วิเคราะหความแตกตา งระหวา งความจรงิ กับขอเท็จจริงของเหตุการณท างประวตั ศิ าสตร
3. เหน็ ความสำคญั ของการตีความ หลกั ฐานทางประวตั ศิ าสตรทน่ี าเชือ่ ถอื

สาระการเรียนรแู กนกลาง

1. วิธีการประเมนิ ความนา เช่อื ถอื ของหลักฐานทางประวัตศิ าสตรในลกั ษณะตา ง ๆ อยา งงา ย ๆ
เชน การศึกษาภูมิหลังของผูทำหรือผูเก่ียวของ สาเหตุ ชวงระยะเวลา รูปลักษณะของหลักฐานทาง
ประวัตศิ าสตร เปน ตน

2. ตัวอยางการประเมินความนาเช่ือถือของหลักฐานทางประวัติศาสตรไทยท่ีอยูในทองถ่ิน
ของตนเองหรอื หลกั ฐานสมยั อยธุ ยา (เชื่อมโยงกับ มฐ. ส 4.3)

3. ตัวอยางการวิเคราะหขอมูลจากเอกสารตาง ๆ ในสมัยอยุธยาและธนบุรี (เช่ือมโยงกับ มฐ.
ส 4.3) เชน ขอ ความบางตอนในพระราชพงศาวดารกรุงศรอี ยธุ ยา จดหมายเหตชุ าวตางชาติ

4. การแยกแยะระหวางขอมูลกับความคิดเห็น รวมทั้งความจริงกับขอเท็จจริงจากหลักฐาน
ทางประวัตศิ าสตร

5. ตวั อยางการตคี วามขอมูลจากหลักฐานทแี่ สดงเหตกุ ารณส ำคญั ในสมยั อยธุ ยาและธนบุรี
6. ความสำคัญของการวเิ คราะหข อ มูลและการตีความทางประวตั ศิ าสตร

มาตรฐานการเรียนรูประวัติศาสตร ส 4.2 เขาใจพัฒนาการของมนุษยชาติจากอดีตจนถึง
ปจจุบันในดานความสัมพันธและการเปล่ียนแปลงของเหตุการณอยางตอเน่ือง ตระหนักถึงความสำคัญ
และสามารถวิเคราะหผ ลกระทบที่เกดิ ขึน้

จะเห็นวามาตรฐาน ส 4.2 วาดวยเร่ืองพัฒนาการของมนุษยชาติ สวนการเปลี่ยนแปลงของ
สังคมมนุษยท่ีมีอยูอยางตอเน่ืองตามกาลเวลาและมีความแตกตางกันในแตละพ้ืนท่ี ซ่ึงรวมท้ังความขัดแยง
ท่ีกอใหเกิดสงคราม การลมสลายของอาณาจักรหรือแวนแควนตาง ๆ รวมท้ังความรวมมือทางดานตาง ๆ
ทีเ่ กดิ ขึ้นในสงั คมมนษุ ย ดังนน้ั หลกั สูตรกำหนดใหเรียนเนื้อหาสำคญั 2 เรือ่ ง คือ

1. วัฒนธรรมและอารยธรรมของสงั คมมนุษยในพนื้ ที่ตา ง ๆ
2. การเปลยี่ นแปลงของมนษุ ยชาติ

เปา หมายในการเรียนรูเ รื่องพัฒนาการและการเปลี่ยนแปลงของมนษุ ยชาติ

เนื่องจากอดีต ปจจุบัน และอนาคตแสดงธรรมชาติของสังคมมนุษยท่ีมีการเปล่ียนแปลง
อยูตลอดเวลา และแมในชวงเวลาเดียวกันสังคมมนุษยในแตละพื้นที่ยังมีความเหมือนและความตาง
ประวัติศาสตรจึงใหความสำคัญอยางมากกับความแตกตางท่ีเปนลักษณะเฉพาะในสังคมมนุษยที่เกิดจาก

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

สาเหตุปจจัยของส่ิงแวดลอมท่ีแตกตางกัน ซ่ึงยอมสงผลกระทบตอสิ่งอื่น ๆ ในสังคมดวย (ท้ังการเมือง
การปกครอง เศรษฐกิจ และสังคม) ดังน้ัน เปาหมายในการเรียนรูพัฒนาการและการเปล่ียนแปลงของ
มนุษยชาติ คือ

1. เพื่อใหนักเรียนเขาใจเหตุการณในประวัติศาสตร โดยเร่ิมตนดวยการสืบคนหาขอเท็จจริง
วา “มีใคร ทำอะไร ที่ไหน เมื่อไร” เพ่ือเปนขอมูลพื้นฐานท่ีจะวิเคราะหตอไปไดวา ทำไมจึงเกิด
เหตุการณน้ันข้ึน เหตุการณน้ันมีการเปลี่ยนแปลงอยางไร และมีผลกระทบทางดานใดบาง “ทำไม
และอยา งไร” จงึ เปน คำถามสำคญั

2. เพ่ือใหนักเรียนเขาใจสังคมมนุษยในพื้นท่ีตาง ๆ ซึ่งมีพัฒนาการจากอดีตสูปจจุบัน
ซึ่งมีความแตกตางกัน เพราะสภาพแวดลอมทางธรรมชาติและทางสังคมอันสงผลใหเกิดความแตกตาง
ทางดานการเมือง การปกครอง เศรษฐกจิ สงั คม และวฒั นธรรม

3. เพื่อใหนักเรียนรูเทาทันโลกในยุคปจจุบัน สามารถคิดวิเคราะหถึงความรวมมือและ
ความขดั แยงทีก่ อใหเกิด “พัฒนาการและการเปลย่ี นแปลง” ของสงั คมมนษุ ย สามารถปรับเปลย่ี นตนเอง

4. เพ่ือใหนักเรียนเขาใจลักษณะเฉพาะทางวัฒนธรรม (ขนบธรรมเนียม ประเพณี ภาษา
ศาสนา และวิถีการดำเนินชีวิต) ที่มีความแตกตางและคลายคลึงกันในสังคมมนุษย การสอนเร่ืองนี้
อยางถูกตองจะทำใหนักเรียนมีความรักและความภาคภูมิใจในความเปนทองถ่ินและความเปนชาติไทย
รวมทง้ั แหลง อารยธรรมในพื้นท่ีตา ง ๆ ที่แสดงถงึ ความเจริญของมนษุ ยชาติ

ท้ังน้ี การเรียนรูเนื้อหาสาระในช้ันมัธยมศึกษาปท่ี 2 กำหนดไวในตัวชี้วัดและสาระการเรียนรู
แกนกลาง ดังน้ี

ตวั ชี้วัด

1. อธบิ ายพฒั นาการทางสังคม เศรษฐกจิ และการเมอื งของภมู ภิ าคเอเชีย
สาระการเรยี นรแู กนกลาง

1. ที่ต้ังและสภาพทางภูมิศาสตรของภูมิภาคตาง ๆ ในทวีปเอเชีย (ยกเวนเอเชียตะวันออกเฉียงใต)
ทม่ี ีผลตอ พฒั นาการโดยสงั เขป

2. พัฒนาการทางประวัติศาสตร สังคม เศรษฐกิจ และการเมืองของภูมิภาคเอเชีย
(ยกเวนเอเชียตะวันออกเฉียงใต)

ตัวชีว้ ัด

2. ระบคุ วามสำคญั ของแหลงอารยธรรมโบราณในภูมิภาคเอเชีย
สาระการเรียนรูแ กนกลาง

1. ทต่ี ั้งและความสำคัญของแหลงอารยธรรมตะวนั ออกและแหลง มรดกโลกในประเทศตาง ๆ
ในภูมภิ าคเอเชยี

2. อิทธพิ ลของอารยธรรมโบราณท่มี ีตอ ภมู ิภาคเอเชียในปจ จบุ ัน

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

มาตรฐานการเรียนรูประวัติศาสตร ส 4.3 เขาใจความเปนมาของชาติไทย วัฒนธรรม
ภมู ิปญ ญาไทย มีความรัก ความภมู ิใจ และธำรงความเปนไทย

จะเหน็ วามาตรฐาน ส 4.3 วาดวยเนือ้ หาสำคญั 3 เรือ่ ง คอื
1. ความเปนมาของชาติไทย ซ่ึงรวมวีรกรรมของบรรพบุรุษไทย และผูทำคุณงามความดี
สรา งสรรคค วามเจริญใหประเทศ
2. วฒั นธรรมไทย
3. ภมู ปิ ญ ญาไทย
สาระการเรียนรูในเรื่องนี้ไดบรรจุอยูในหลักสูตรต้ังแตเร่ิมมีการจัดการเรียนการสอนใหเปนระบบ
ตามแบบตะวันตก ซึ่งนาจะเปนความเชี่ยวชาญของครูผูสอนท่ีนาจะมีพัฒนาการดานการจัดกิจกรรม
การเรียนการสอนใหตอเน่ืองและดีย่ิงข้ึนได แตกลายเปนวาเนื้อหาดังกลาวกลับเปนปญหาของสังคมไทย
ในปจจุบันที่ “ความเปน ไทย” กลายเปนเร่ืองลาสมัย “บรรพบรุ ษุ ไทย” ท่ไี ดเ สียสละเพ่อื ชาติ ก็ไมไ ดใสใ จ
ที่จะนำมาเปนแบบอยางในการประพฤติปฏิบัติที่สำคัญ อดีต “ความบกพรองหรือความสำเร็จ” ที่นาจะ
เปน บทเรยี นของปจจุบัน กม็ ิไดถ กู นำพาหรือหยิบยกมาเปนอทุ าหรณไดอ ยางแทจ ริง
ทั้งนี้ เขาใจวาปจจัยหน่ึงที่ทำใหเกิดสภาพดังกลาวมาจากโลกยุคโลกาภิวัตน และเศรษฐกิจ
แบบทุนนิยมหรือตลาดเสรี ทำใหเยาวชนไทยนิยมชมชอบวัฒนธรรมของชาติที่เจริญม่ังคั่งทางเศรษฐกิจ
คนเกง คนรวย ไดรับความช่ืนชมมากกวา คนดมี ีจริยธรรม อยางไรก็ตาม นาจะเปน เร่ืองทา ทายครมู ืออาชีพ
ท่ีจะนำเยาวชนของชาติใหเขาถึงเปาหมายของหลักสูตร คือ “มีความรัก ความภูมิใจ และสราง
ความเปนไทย” การเรียนรูเร่ืองความเปนชาติไทยน้ี หลักสูตรกำหนดเนื้อหาสาระในช้ันมัธยมศึกษาปที่ 2
ใหเรียนเร่ืองประวัติศาสตรไทยสมัยอยุธยาและธนบุรี และพัฒนาการของอยุธยาและธนบุรีทางดานตาง ๆ
โดยกำหนดไวในตวั ช้วี ัดและสาระการเรยี นรแู กนกลาง ดังนี้

ตัวชีว้ ดั

1. วิเคราะหพ ฒั นาการของอาณาจกั รอยธุ ยาและธนบุรีในดา นตา ง ๆ
สาระการเรียนรูแ กนกลาง

1. พัฒนาการของอาณาจักรอยุธยาในดานการเมือง การปกครอง สังคม เศรษฐกิจ และ
ความสัมพันธระหวา งประเทศ

2. การเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งท่ี 1 และการกูเอกราช
3. การเสยี กรุงศรอี ยุธยาคร้งั ที่ 2 การกูเ อกราชและการสถาปนาอาณาจกั รธนบุรี
4. วรี กรรมของบรรพบรุ ษุ ไทย ผลงานของบุคคลสำคัญของไทยทมี่ ีสวนสรางสรรคชาติไทย เชน

- สมเดจ็ พระรามาธิบดที ่ี 2
- พระสุริโยทัย
- พระนเรศวรมหาราช

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

- พระนารายณม หาราช
- สมเดจ็ พระเจา ตากสนิ มหาราช
- พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธยอดฟาจุฬาโลกมหาราช (ดวง)
- สมเด็จพระบวรราชเจามหาสุรสิงหนาท (บญุ มา)
ตัวชี้วัด
2. วเิ คราะหปจ จยั ท่สี ง ผลตอความม่นั คงและความเจริญรงุ เรอื งของอาณาจกั รอยธุ ยา
สาระการเรยี นรูแกนกลาง
1. การสถาปนาอาณาจกั รอยุธยา
2. ปจ จยั ท่ีสงผลตอความเจรญิ รงุ เรืองของอาณาจกั รอยุธยา
ตัวชี้วดั
3. ระบุภูมิปญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยอยุธยาและธนบุรี และอิทธิพลของภูมิปญญา
ดังกลา วตอการพฒั นาชาติไทยในยุคตอมา
สาระการเรียนรูแกนกลาง
1. ภูมปิ ญญาและวฒั นธรรมไทยสมยั อยุธยา เชน การควบคุมกำลังคนและศลิ ปวฒั นธรรม
2. ภมู ปิ ญ ญาและวฒั นธรรมไทยสมยั ธนบรุ ี

การวเิ คราะหเ นื้อหาและการนำเสนอ
ในชุดสื่อการเรยี นรูประวัตศิ าสตรอ ยธุ ยา ผานสอ่ื Virtual Field Trip

ประกอบดว ย
1. สือ่ ประกอบการเรยี นรนู อกหองเรยี นเสมือนจริง ซงึ่ เปน วีดทิ ัศนเ ร่อื ง ประวัติศาสตรอ ยุธยา
2. เอกสารการเรยี นรูป ระวตั ิศาสตรอ ยุธยา ผานสอ่ื Virtual Field Trip

ชุดสื่อการเรียนรูดังกลาว ท้ังเน้ือหาและการนำเสนอจะสอดคลองกับมาตรฐานการเรียนรู
ส 4.1 และ ส 4.3 ในบางตัวชีว้ ัด และสาระการเรียนรูแ กนกลางของชัน้ มัธยมศกึ ษาปท่ี 2 ดังนี้

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

ส 4.1 เขาใจความหมายความสำคัญของเวลาและยุคสมัยทางประวัติศาสตร สามารถ
ใชวธิ กี ารทางประวัตศิ าสตรมาวเิ คราะหเหตุการณตา ง ๆ อยา งเปน ระบบ

ตวั ช้ีวดั สาระการเรยี นรแู กนกลาง

1. ประเมินความนา เชือ่ ถือของหลักฐาน 1. วธิ กี ารประเมินความนาเช่ือถือของหลักฐาน
ทางประวัติศาสตรใ นลักษณะตา ง ๆ ทางประวตั ศิ าสตรใ นลักษณะตา ง ๆ อยางงาย ๆ เชน
การศกึ ษาภูมหิ ลงั ของผูทำหรอื ผูเก่ยี วขอ ง สาเหตุ
2. วิเคราะหค วามแตกตา งระหวา งความจรงิ ชวงระยะเวลา รปู ลกั ษณะของหลกั ฐานทางประวตั ศิ าสตร
กับขอเทจ็ จรงิ ของเหตุการณ เปน ตน
ทางประวัติศาสตร
2. ตวั อยางการประเมินความนา เชื่อถอื ของหลกั ฐาน
ทางประวัตศิ าสตรไทยทอ่ี ยูในทอ งถนิ่ ของตนเอง
หรอื หลกั ฐานสมัยอยธุ ยา (เช่ือมโยงกบั มฐ. ส 4.3)

1. ตวั อยา งการวเิ คราะหข อมลู จากเอกสารตาง ๆ
ในสมัยอยธุ ยาและธนบุรี (เช่ือมโยงกบั มฐ. ส 4.3) เชน
ขอความบางตอนในพระราชพงศาวดารกรงุ ศรีอยุธยา
จดหมายเหตชุ าวตางชาติ

2. การแยกแยะระหวา งขอมลู กบั ความคดิ เห็น รวมทั้ง
ความจรงิ กบั ขอเทจ็ จริงจากหลกั ฐานทางประวัติศาสตร

3. เห็นความสำคัญของการตีความ หลกั ฐาน 1. ตวั อยางการตีความขอมูลจากหลกั ฐานทีแ่ สดงเหตุการณ
ทางประวัตศิ าสตรท ี่นา เช่อื ถอื สำคัญในสมัยอยธุ ยาและธนบรุ ี

2. ความสำคญั ของการวิเคราะหขอมลู และการตีความ
ทางประวตั ิศาสตร

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

ส 4.3 เขาใจความเปนมาของชาติไทย วัฒนธรรม ภูมิปญญาไทย มีความรัก ความภูมิใจ
และธำรงความเปนไทย

ตวั ช้วี ัด สาระการเรียนรูแกนกลาง

1. วิเคราะหพฒั นาการของอาณาจักรอยุธยา 1. พัฒนาการของอาณาจักรอยุธยาในดา นการเมอื ง
และธนบรุ ใี นดานตา ง ๆ การปกครอง สงั คม เศรษฐกิจ และความสัมพันธ
ระหวางประเทศ

2. การเสียกรุงศรีอยธุ ยาครั้งที่ 1 และการกูเอกราช
3. การเสยี กรุงศรอี ยุธยาครง้ั ที่ 2 การกูเอกราช

และการสถาปนาอาณาจักรธนบุรี
4. วีรกรรมของบรรพบรุ ุษไทย ผลงานของบคุ คลสำคัญ

ของไทยทีม่ สี ว นสรา งสรรคช าติไทย เชน
- สมเด็จพระรามาธิบดที ่ี 2
- พระสุริโยทยั
- พระนเรศวรมหาราช
- พระนารายณม หาราช
- สมเดจ็ พระเจา ตากสินมหาราช
- พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟาจฬุ าโลกมหาราช

(ดว ง)
- สมเด็จพระบวรราชเจามหาสุรสงิ หนาท (บุญมา)

2. วเิ คราะหป จจยั ทส่ี งผลตอความมน่ั คงและ 1. การสถาปนาอาณาจักรอยธุ ยา
ความเจริญรงุ เรืองของอาณาจกั รอยธุ ยา 2. ปจจัยที่สงผลตอความเจรญิ รงุ เรืองของอาณาจักรอยธุ ยา

3. ระบุภูมิปญ ญาและวัฒนธรรมไทย 1. ภมู ปิ ญญาและวฒั นธรรมไทยสมัยอยุธยา เชน
สมัยอยธุ ยาและธนบุรี และอิทธิพลของ การควบคุมกำลงั คนและศิลปวัฒนธรรม
ภมู ิปญญาดังกลา วตอ การพฒั นาชาติไทย
ในยุคตอมา 2. ภูมปิ ญ ญาและวฒั นธรรมไทยสมยั ธนบุรี

ท้ังน้ี ครูผูสอนควรไดศึกษาชุดส่ือการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ผานสื่อ Virtual Field Trip
จะเห็นวาในบางเรื่อง สาระท่ีปรากฏจะมีบางเรื่องท่ีเกินหรือลุมลึกกวาท่ีกำหนดใหเรียนในหลักสูตร ซึ่งจะ
เปนความรูเพิ่มเติมสำหรับนักเรียน ที่จะสงผลใหนักเรียนมีความภูมิใจในความเปนชาติไทยที่มีพัฒนาการ
ตอ เนอื่ งจนถึงปจ จุบัน

สว นสาระการเรยี นรแู กนกลางที่ขาดไปหรอื มีไมค รบถว น (เฉพาะมาตรฐาน ส 4.1 และ ส 4.3)
ตามท่ีหลักสูตรกำหนดใหนักเรียนในช้ันมัธยมศึกษาปท่ี 2 ครูผูสอนอาจเช่ือมโยงโดยมอบหมายใหศึกษา
เพ่ิมเติมและเชอื่ มโยงกนั กไ็ ด

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

โครงสรางของเอกสารการเรียนรปู ระวัติศาสตรอ ยุธยา ผานส่ือ Virtual Field Trip

เอกสารการเรยี นรูประวตั ิศาสตรอ ยุธยา ผา นสอ่ื Virtual Field Trip มจี ดุ มงุ หมายใหเปน เคร่อื งมอื
สำหรับครูผูสอนประวัติศาสตรชั้นมัธยมศึกษาปท่ี 2 นำไปจัดกิจกรรมการเรียนรูประวัติศาสตรไดอยาง
มีประสทิ ธิภาพ จงึ ไดจ ัดทำโครงสรางของเอกสารดงั กลา ว ประกอบดวยสาระสำคัญดงั นี้

1. แนวทางการใชชุดส่ือการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ผานส่ือ Virtual Field Trip
เปนสาระเก่ียวกับพ้ืนฐานความเขาใจในเรื่องการจัดกิจกรรมการเรียนรูประวัติศาสตรที่มีประสิทธิภาพ
โดยใหความสำคัญกับหลักสูตร ความรูพื้นฐานในเน้ือหาสาระ รวมท้ัง Concept ทางประวัติศาสตร และ
ความสามารถในการจัดกิจกรรมการเรียนรูใหไดผลตามท่ีหลักสูตรคาดหวัง และคุณคาของประวัติศาสตร
ท่ีใหความสำคัญกับกระบวนการสรางปญญาใหผูเรียน ทั้งนี้ เพ่ือใหครูผูสอนเห็นแนวทางการนำ
ชดุ สอื่ การเรยี นรปู ระวตั ิศาสตรอยธุ ยาไปใชไ ดอยางมปี ระสิทธิภาพ

2. คำชี้แจงการใชเ อกสารการเรยี นรปู ระวัติศาสตรอ ยุธยา ผา นสื่อ Virtual Field Trip เปน
สาระเกี่ยวกับวิธีการนำชุดส่ือการเรียนรูไปใชในการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนประวัติศาสตรอยุธยา
ไดอยางมีประสิทธิภาพ ชุดสื่อการเรียนรูประกอบดวย (1) วีดิทัศนส่ือการเรียนรูนอกหองเรียนเสมือนจริง
ประวัติศาสตร จำนวน 1 ชุด (2) เอกสารการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ผานส่ือ Virtual Field Trip
จำนวน 1 เลม ซึ่งรายละเอียดประกอบดว ย

- กรอบเนอ้ื หาสาระของเอกสารการเรียนรูประวัตศิ าสตรอ ยธุ ยา ผา นส่อื Virtual Field Trip
- การวิเคราะหห ลักสูตรสาระประวตั ศิ าสตร
- โครงสรางของเอกสารการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ผา นสอื่ Virtual Field Trip
- วิธกี ารใชชุดสอื่ การเรียนรูป ระวตั ิศาสตรอยธุ ยา ผานสื่อ Virtual Field Trip
3. แนวทางการจัดกิจกรรมการเรียนรูประวัติศาสตร ซึ่งเปนตัวอยางการเสนอแนะการจัด
กจิ กรรมการเรยี นรูประวตั ศิ าสตรที่เนน การปฏบิ ัติจากสภาพจริง และการคิดวิเคราะหเพื่อทจ่ี ะพฒั นาผเู รยี น
ใหบ รรลผุ ลตามความคาดหวังของหลักสตู ร และคุณคาของประวัติศาสตรไ ดอยา งแทจริง
4. ตัวอยางแผนการจัดการเรียนรู เปนการเสนอแนะการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน
เพื่อเปน ตวั อยางใหกบั ครูในการบรู ณาการใชช ุดส่อื การเรยี นรูดังกลา วสูหอ งเรียน
5. การเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ผานส่ือ Virtual Field Trip สำหรับนักเรียน ซ่ึงเปน
เนื้อหาสาระสวนท่ีจะใหผูเรยี นศึกษาเรียนรเู พมิ่ เติมจากวดี ทิ ัศนทั้ง 5 ตอน ประกอบดวย
- เกร่ินนำ เพื่อกระตุนใหผูเรียนสนใจศึกษาประวัติศาสตร โดยศึกษาจากหลักฐาน
ประวัตศิ าสตรด วยชุดส่อื การเรียนรปู ระวัติศาสตรอ ยธุ ยา ผา นสอื่ Virtual Field Trip
- ความรูพ้ืนฐานประวัติศาสตรอยุธยา เพื่อใหผูเรียนมีพื้นฐานความรูเก่ียวกับ
ประวตั ศิ าสตรอ ยธุ ยากอนทีจ่ ะศกึ ษาจากวีดิทัศนและเอกสารความรู

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

- เอกสารความรูเพิ่มเติม แยกเปนประเด็นยอยที่สอดคลองกับสื่อวีดิทัศน ซึ่งครูผูสอน
อาจนำไปปรับใชในการจัดกิจกรรมการสอนหรืออาจเสนอแนะใหเด็กสืบคนประเด็นตาง ๆ เพิ่มเติมตาม
ความสนใจ

ท้งั น้ี ในเอกสารความรูเพิ่มเตมิ แตล ะประเด็นประกอบดว ยโครงสรา ง ดังน้ี
1. แบบทดสอบกอนเรียน เพื่อใหผูเรียนตรวจสอบพื้นฐานความรูกอนศึกษาชุดสื่อ
การเรียนรูประวตั ศิ าสตรอยธุ ยา
2. เน้ือหาสาระความรูเพิ่มเติม เปนรายละเอียดประเด็นยอยซ่ึงสอดคลองกับส่ือวีดิทัศน
ทน่ี ำเสนอเกย่ี วกบั ประวตั ศิ าสตรอ ยธุ ยาแตละตอน
3. แบบทดสอบหลังเรียน เปนแบบวัดและประเมินผลท่ีมุงเนนการตรวจสอบ Concept
และสาระความรูที่จำเปนสำหรับผูเรียน ขอมูลที่ไดจากการประเมินจะชวยในการปรับกิจกรรมการเรียนรูให
เหมาะสมกับระดบั ความรขู องผเู รียนมากขึ้น
6. บรรณานกุ รม ในเนื้อหาแตล ะเร่ืองเปนสาระเพ่มิ เติมเพ่ือใหผูเรียนศกึ ษาเรียนรูดวยตนเองได
นำเสนอหนังสืออางอิง ซ่ึงเปนที่มาของขอมูลไวทายเนื้อหา ผูเรียนสามารถศึกษาคนควาเพิ่มเติมไดตาม
ความสนใจของแตละคน หรือหากผูเรียนมีขอสงสัยในขอมูล ผูเรียนสามารถตรวจสอบความถูกตองได
นอกจากนี้ ยังรวบรวมหนังสือที่มีเนื้อหาสาระที่เกี่ยวของท้ังหมดไวทายเลมดวย ซ่ึงเปนเคร่ืองมือในการ
ศกึ ษาคนควา สำหรบั ผเู รยี น ครูผูสอน และผสู นใจศึกษาประวตั ศิ าสตรตอ ไป

วธิ กี ารใชช ุดสือ่ การเรยี นรูป ระวตั ิศาสตรอ ยธุ ยา ผานสือ่ Virtual Field Trip

เน่อื งจากชุดสื่อการเรยี นรปู ระวัติศาสตรอยธุ ยา ผา นส่อื Virtual Field Trip ชดุ นป้ี ระกอบดว ย
(1) สื่อวีดิทัศนการเรียนรูนอกหองเรียนเสมือนจริง : Virtual Field Trip ประวัติศาสตรสุโขทัย อยุธยา
และรัตนโกสินทร จำนวน 1 ชดุ (2) เอกสารการเรยี นรูประวตั ิศาสตรอยุธยา ผา นส่ือ Virtual Field Trip
ซึ่งครูผูสอนประวัติศาสตรจำเปนตองเตรียมการกอนการจัดการเรียนการสอนในแตละขั้นตอน ตั้งแตการนำ
เขา สบู ทเรยี น กิจกรรมการเรียนการสอน การสรปุ ผลและการวดั ผลประเมนิ ผล ดงั นี้

1. การเตรียมการกอนการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน เพื่อใหการดำเนินการจัดกิจกรรม
การเรียนรูเกิดประสทิ ธภิ าพสูงสุด ครผู ูสอนตองเตรยี มการดังนี้

1) การเตรียมหองเรียนและแหลงเรียนรู เนื่องจากการใชชุดส่ือการเรียนรูประวัติศาสตร
อยธุ ยาตอ งใชส ่อื อุปกรณป ระกอบ เชน คอมพวิ เตอร โปรเจกเตอร หรืออุปกรณอ ืน่ ๆ

2) ศึกษาสือ่ วดี ทิ ศั นประกอบการเรยี นรูนอกหอ งเรยี นเสมอื นจรงิ เนอื่ งจากในการจัดทำ
ส่ือวีดิทัศนดังกลาวประกอบดวยเนื้อหาสาระประวัติศาสตรสุโขทัยสอดคลองกับหลักสูตรประวัติศาสตร
ชั้นมัธยมศึกษาปท่ี 1 ประวัติศาสตรอยุธยาสอดคลองกับหลักสูตรประวัติศาสตรช้ันมัธยมศึกษาปท่ี 2

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

และประวัติศาสตรรัตนโกสินทรสอดคลองกับหลักสูตรประวัติศาสตรช้ันมัธยมศึกษาปที่ 3 ดังนั้น กอนใช
ครูผสู อนจำเปน ตองจำแนกหรือแยกแยะเฉพาะเนื้อหาทีจ่ ะใช

อน่ึง ในสาระประวัตศิ าสตรอ ยุธยา ยงั จำแนกเนือ้ หาออกเปน 5 สว น คือ
1. การสถาปนากรุงศรีอยุธยา
2. วรี กษตั รยิ แ หง อยุธยา
3. อยุธยาเมืองทา การคานานาชาติ
4. ประณีตศลิ ปแ หง อยุธยา
5. นครประวัติศาสตรอยุธยา : มรดกโลก
ดังน้ัน ครูผูสอนจึงตองวางแผนลวงหนาวาจะใชสื่อดังกลาวอยางไร และใชเวลาเทาใด
จึงจะเหมาะสม การนำเขาสูบทเรียนเพื่อกระตุนใหเกิดความสนใจตอการเรียนการสอนควรเปนอยางไร
เปนตน
3) ศึกษาเอกสารการเรียนรปู ระวัติศาสตรอยธุ ยา ผา นสื่อ Virtual Field Trip ซง่ึ เปน
สอ่ื คูข นานกนั เพื่อทำความเขา ใจใหช ดั เจนวา มเี น้ือหาเพ่ิมเติมในเรือ่ งใดบาง
4) จัดเตรียมเอกสารใหเพียงพอสำหรับนักเรียน เชน แบบทดสอบกอน - หลังเรียน
ภาพ แผนท่ี แผนผัง หรอื สาระเน้ือหาทีจ่ ะใหนกั เรยี นศึกษาเพิ่มเตมิ
5) จดั ทำแผนการจดั การเรียนรู เพือ่ เตรียมการสอนลว งหนา โดยใหการใชช ดุ สอ่ื การเรียนรู
ผานส่ือ Virtual Field Trip ไดอยางมีประสิทธิภาพ ทั้งน้ี ไดเสนอแนะตัวอยางแผนการจัดการเรียนรูไว
ในลำดับตอไป
2. การจัดกจิ กรรมการเรยี นการสอน
ครูผูสอนประวัติศาสตรสามารถดำเนินการสอนตามแผนการจัดการเรียนรูท่ีกำหนดไว หรือ
อาจใชตัวอยางแผนการจัดการเรียนรูท่ีเสนอแนะไว อาจมีการปรับเปล่ียนกิจกรรมไดตามความเหมาะสม
โดยดำเนินการตามลำดบั ดังน้ี
1) กิจกรรมกระตุนใหนักเรียนสนใจศึกษาชุดสื่อการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ผานสื่อ
Virtual Field Trip
2) ทำแบบทดสอบกอนเรยี น
3) ชมสอ่ื การเรียนรนู อกหอ งเรียนเสมอื นจริง (เฉพาะตอนทก่ี ำหนดใหศึกษา)
4) สนทนาและแสดงความคดิ เห็นรวมกัน
5) ศึกษาเอกสาร “ความรเู พ่ิมเตมิ เกี่ยวกบั ประเด็นทเ่ี ก่ยี วของกบั วีดทิ ัศนต อนท่ศี ึกษา”
6) ทำแบบทดสอบหลงั เรยี น
ท้ังนี้ ครูผูสอนอาจจะใหนักเรียนทำกิจกรรมการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยากอนการทำ
แบบทดสอบหลังเรียน หรือทำแบบทดสอบหลังเรียนแลวจึงเพ่ิมเติมกิจกรรมการเรียนรูเพ่ือฝกฝนทักษะ
กระบวนการเรยี นรทู างประวตั ศิ าสตร และสรางเจตคตคิ า นยิ มทางประวตั ศิ าสตรก ไ็ ด

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

3. การสรุปผลการจัดกิจกรรมการเรียนการสอน ครูผูสอนสามารถสรุปผลการจัดกิจกรรม
ไดหลายลักษณะ เชน

❖ การบันทึกผลการเรียนรูเน้ือหาสาระ ดวยการใหนักเรียนชวยกันระดมความคิดวา
ไดรับความรูเก่ียวกับเรื่องใดบา ง และจดบนั ทกึ เพอ่ื เตือนความจำรว มกัน

❖ การใชแบบทดสอบ เพื่อประเมินความกาวหนาในการเรียนรูของนักเรียน และ
อาจนำมาใชใ นการสรุปเนอ้ื หากไ็ ด

❖ การสอบถามความคิดเหน็ เพอื่ ใชเปนขอมูลในการปรบั ปรงุ การเรียนการสอนตอไป

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

แนวทางการจดั กิจกรรมการเรยี นรู
ประวัติศาสตรอยธุ ยา

กจิ กรรมที่ 1 การสถาปนากรุงศรอี ยธุ ยา

กิจกรรม
หลกั ฐานน้นั สำคญั ไฉน

ความสอดคลองกับหลกั สตู ร
มาตรฐานการเรียนรู ส 4.1 ม.2/1 และ ส 4.1 ม.2/3

แนวคิด
ความรูท่ีเก่ียวกับกรุงศรีอยุธยาราชธานีที่ย่ิงใหญ และคงความสำคัญทางการเมือง การปกครอง

ยาวนานมากวา 4 ศตวรรษน้ี ไดมาจากการศึกษาวิเคราะหหลักฐานทางประวัติศาสตรและโบราณคดี
สมยั อยธุ ยาท่หี ลงเหลือปรากฏอยใู นปจ จุบนั
จดุ ประสงค

เพื่อใหนกั เรยี นมคี วามรู ความเขา ใจ และตระหนกั ถงึ ความสำคัญของหลักฐานทางประวตั ิศาสตร
และโบราณคดที เ่ี กย่ี วของกบั ประวตั ิศาสตรอยุธยา
แนวทางจดั กิจกรรม

1. นักเรียนศึกษาส่ือวีดิทัศน และเอกสารการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ตอนการสถาปนา
กรุงศรีอยุธยา เรื่องที่ 1 หลักฐานทางประวัติศาสตรที่เก่ียวของกับประวัติศาสตรอยุธยา และรวมกัน
อภปิ รายสาระสำคัญทีไ่ ดเ รยี นรู

2. นกั เรียนเขยี นแผนผังความคดิ (Mind Map) แสดงหลกั ฐานทางประวตั ิศาสตรก รุงศรอี ยธุ ยา
3. นักเรียนนำแผนผังความคิด (Mind Map) ของตนไปแลกเปล่ียนเรียนรูกับเพ่ือน ๆ ในช้ันเรียน
เพ่ือปรบั ปรงุ แผนผังความคดิ ของตนเองใหถ กู ตอ ง แลวนำไปติดทีป่ า ยนิทรรศการหนา หองเรยี น

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

4. นกั เรยี นรวมกันอภิปรายเชงิ วิเคราะหใ นประเด็นตอไปน้ี
4.1 การศึกษาเก่ยี วกบั การสถาปนากรุงศรอี ยุธยาเปนราชธานอี าศยั หลักฐานใดบา ง

.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................

4.2 หลักฐานที่ระบมุ คี วามนา เชอ่ื ถือเพยี งใด และเปน หลักฐานประเภทใด
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................

4.3 วเิ คราะหว า มหี ลกั ฐานใดบาง ท้งั ในดา นประวตั ิศาสตรแ ละโบราณคดีท่ีระบุวาบรเิ วณ
อยธุ ยากอนการสถาปนาเปนชมุ ชนทมี่ คี วามเจรญิ รงุ เรืองมากอน
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................................................

5. นักเรียนรวมกันอภิปรายเชิงวิเคราะหถึงความสำคัญของหลักฐานทางประวัติศาสตรท่ีมีตอ
การสืบคนประวัตศิ าสตรอยุธยา

คำถามสะทอ นคิด

1. สง่ิ ท่ไี ดเรียนรูผานกิจกรรม “หลกั ฐานน้นั สำคญั ไฉน” คอื อะไร และอธิบายเหตผุ ลประกอบ
2. หลักฐานเก่ียวกับตวั เราในปจจบุ ัน เชน บัตรประจำตัวประชาชน เอกสารทะเบียนบาน เปน ตน
มีความสำคัญตอการดำเนินชีวิตอยา งไร
3. “อิฐเกา ๆ แผนเดียวก็มีคา ควรจะชวยกันรักษาไว ถาเราขาดสุโขทัย อยุธยา และ
กรุงเทพฯ แลว ประเทศไทยก็คงจะไมมีความหมาย...” พระราชดำรัสของพระบาทสมเด็จพระเจาอยูหัว
ทรงใหค วามสำคัญตอ เรอ่ื งหลกั ฐานทางประวตั ิศาสตรอ ยา งไร

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

กิจกรรมที่ 2 วรี กษตั รยิ แหง อยุธยา

กิจกรรม
แรงจูงใจ

ความสอดคลอ งกับหลกั สตู ร
มาตรฐานการเรียนรู ส 4.3 ม.2/1

แนวคิด
พลังแหงศรัทธา ในเกียรติภูมิของวีรกษัตริยไทย และวีรกรรมของบรรพบุรุษไทยในสมัยอยุธยา

ท่ีมุงม่ัน เสียสละแมชีวิต ตลอดจนมีความชาญฉลาดจนประสบความสำเร็จในการปกปองและพัฒนา
ชาติไทยใหคงอยูและเจริญรุงเรือง สืบสานจนถึงปจจุบัน เปนปจจัยสำคัญที่กระตุนใหเกิดแรงจูงใจที่จะ
เปลยี่ นความคิด เปล่ียนพฤติกรรมของตนไปในทางที่ดี และตระหนัก มงุ ม่ัน รกั ษาบานเมอื งใหเจรญิ รงุ เรอื ง
สบื ไป

จดุ ประสงค
เพื่อสรา งแรงจูงใจที่จะกระตุน นกั เรยี นใหเ กิดความรัก และภาคภมู ิใจในความเปน ไทย

แนวทางจดั กิจกรรม
1. นักเรียนศึกษาส่ือวีดิทัศนและเอกสารประกอบเร่ืองอยุธยา ตอนวีรกษัตริยแหงอยุธยา แลว

รวมกันอภปิ รายเชงิ วิเคราะหถึงผลงานสำคญั ๆ ของวรี กษัตรยิ  และวรี กรรมของบรรพบุรษุ ไทยสมยั อยธุ ยา
2. นกั เรยี นวิเคราะห และเขียนสรุปประเด็นสำคัญ ขอคดิ ทีไ่ ดจ ากการศกึ ษาเร่อื งราวดงั กลา ว
3. นักเรียนแลกเปลี่ยนเรียนรูถึงขอคิด และความประทับใจ (ความรูสึก) ในความกลาหาญ

และความชาญฉลาดของวรี กษัตรยิ และบรรพบุรุษสมัยอยุธยา
4. นักเรียนวิเคราะห และกำหนดแนวทางการปฏิบัติตนในชีวิตประจำวันที่จะชวยพัฒนา

ชาติไทยใหเจริญรุงเรือง และบันทึกพฤติกรรมดังกลาวในสมุด เพ่ือเตือนตนเองและกำหนดเปนเปาหมาย
สำคัญของชวี ิต

5. นักเรียนทุกคนรวมกันใหคำม่ันสัญญาท่ีจะปฏิบัติตนเพ่ือปกปองและรักษาชาติไทย
ใหเจริญรุงเรือง โดยใหนักเรียนแบงกลุม กลุมละ 5 - 6 คน น่ังเรียงกัน คนท่ี 1 ที่น่ังขวาสุด ลุกขึ้นมา
ยืนตรงกลางหันหนา เขาหากลมุ ทุกคนเลอื่ นท่นี ่ังไปทางขวา

คนท่ี 1 - แนะนำช่ือ
- หันหนาไปหาคนที่ 2 ในกลมุ
- บอกสิง่ ท่ตี งั้ ใจจะทำเพ่ือประเทศชาติ

คนที่ 2 ในกลุมเขาไปจับมอื ใหก ำลังใจ และบอกวา คุณทำได

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

คนที่ 1 ทำเชน น้ีจนครบทุกคน
คนที่ 2, 3, 4, 5, 6 ทำเหมอื นคนท่ี 1
6. นักเรียนหาโอกาสดูภาพยนตร ละคร อานหนังสือ ฯลฯ ท่ีเก่ียวกับวีรกษัตริย วีรบุรุษ
และวีรสตรี สมัยอยุธยาและสมัยอ่ืน ๆ ตลอดจนภูมิปญญาในทองถิ่นเพิ่มเติมเพ่ือปลูกฝงความดี
ความภาคภมู ิใจไวในจติ ใตสำนึก และเปนแนวทางในการปฏิบตั คิ วามดตี อประเทศชาตจิ นเปนนสิ ัย
7. นักเรียนประเมินพฤติกรรมตามคำม่ันสัญญาเปนระยะ ๆ และบันทึกผลดีท่ีเกิดขึ้น
ในครอบครัว สังคม และประเทศชาติดวยความภาคภูมิใจ มั่นใจ และสุขใจ และเขียนรายงานตอครูผูสอน
ผปู กครอง และเพือ่ นนกั เรียน
การสรปุ /สะทอนคิด
การเรยี นรูครั้งน้ีเปนตวั อยางของการจุดประกายทางความคิด ปลกุ เราศรัทธา เกิดแรงจูงใจท่มี ุง มนั่
กระทำความดีตามบุคคลที่มีอุดมการณและคุณธรรม และประสบความสำเร็จในชีวิตโดยมีเปาหมาย
ที่ชดั เจน และดำเนนิ ชวี ิตสูเ ปา หมายดวยความขยันหมั่นเพยี ร อดทนอดกลน้ั ฯลฯ จนประสบความสำเร็จ

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

กจิ กรรมท่ี 3 ประณีตศลิ ปแหงอยธุ ยา

กิจกรรม
หนูอยากเปน ชางศิลป

ความสอดคลอ งกบั หลกั สูตร
มาตรฐานการเรียนรู ส 4.3 ม.2/3

แนวคิด
ประณีตศิลปแหงอยุธยาเปนผลงานศิลปะท่ีทำดวยฝมือและความชำนาญของชางไทย นับเปน

หลักฐานทางประวัติศาสตรสำคัญที่บงบอกถึงความเจริญรุงเรืองทางวัฒนธรรมและภูมิปญญาอันสูงสง
ของคนไทยในสมัยอยธุ ยา และสบื ทอดมาจนถึงสมัยรตั นโกสนิ ทรในปจจุบนั

จุดประสงค
เพื่อสรางความตระหนัก เห็นคุณคาของงานประณีตศิลปแขนงตาง ๆ จากหลักฐานท่ีปรากฏ

ในสมยั อยุธยา

แนวทางจดั กิจกรรม
1. นกั เรียนศกึ ษาวดี ิทัศนและเอกสารประกอบเรื่อง ประณตี ศลิ ปแหงอยุธยาทีก่ ำหนดให
2. นักเรียนรวมกันวางแผนสืบคนหลักฐานงานประณีตศิลปแหงอยุธยา ณ พิพิธภัณฑสถาน

จังหวัดพระนครศรีอยุธยา (โดยคำนึงถึงความปลอดภัย และการประสานงานกับภัณฑรักษและผูเกี่ยวของ
อยางรอบคอบ)

3. นกั เรียนแบงกลมุ กลมุ ละ 4 - 6 คน ใหแ ตละกลุมเลอื กวาดภาพงานประณีตศิลป กลุมละ 1 ชน้ิ
พรอมศึกษาสืบคนประวัติความเปนมา ลักษณะ และรูปแบบอันงดงามของงานประณีตศิลป แลวจัดทำ
เปนสมุดภาพงานประณตี ศลิ ปแ หง อยุธยา

4. ใหนักเรียนทุกคนจินตนาการวา ตนเองอยากเปนชางศิลปดานใด แลวจัดกลุมนักเรียนท่ีมี
จินตนาการเดยี วกนั ไปสบื คน รายละเอียดเกย่ี วกับชา งศิลปประเภทนัน้ แลว นำผลท่ไี ดจากกระบวนการเรยี นรู
ดงั กลา วมาแลกเปลย่ี นเรยี นรู

5. นักเรียนรวมกันอภิปรายถึงคุณคาของงานประณีตศิลปท่ีไดไปศึกษามา และเช่ือมโยงมาถึง
งานประณีตศลิ ปสมยั รัตนโกสนิ ทร จนไดขอ สรุปทวี่ า

“ความงดงามของมรดกชางศิลปไทยเปนอันมากท่ีปรากฏอยูในสังคมไทยทุกวันน้ี ลวนเปน
ผลงานท่ีเกิดจากการสรางสรรคของชางไทยในอดีต และสืบทอดมาจนถึงปจจุบัน นับเปนมรดกวัฒนธรรม
อันมีคาที่แสดงใหเห็นถึงเอกลักษณของความเปนไทย จึงควรอนุรักษแ ละสืบทอดใหยั่งยืนมิใหสูญหายไป
ตามกาลเวลา”

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

ตวั อยา ง
แผนการจดั การเรียนรู

หนวยการเรยี นรู : อาณาจกั รอยธุ ยา เร่ือง ภูมปิ ญ ญาและวัฒนธรรมไทยสมยั อยธุ ยา

กลมุ สาระการเรยี นรสู งั คมศกึ ษา ศาสนา และวัฒนธรรม สาระประวัติศาสตร

ชั้นมัธยมศกึ ษาปท ่ี 2 เวลา 3 ช่วั โมง

มาตรฐานการเรียนรู
ส 4.3 เขาใจความเปนมาของชาติไทย วัฒนธรรม ภูมิปญญาไทย มีความรัก ความภูมิใจ

และธำรงความเปน ไทย

ตวั ชี้วดั
ระบุภูมิปญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยอยุธยาและธนบุรี และอิทธิพลของภูมิปญญาดังกลาว

ตอ การพฒั นาชาตไิ ทยในยคุ ตอมา

สาระสำคัญ
กรุงศรีอยุธยาเปนราชธานีท่ีตอเน่ืองตลอดชวงเวลาอันยาวนาน ทำใหเกิดภูมิปญญาและ

วัฒนธรรมดา นตา ง ๆ ทม่ี คี ณุ คา ควรแกความภาคภูมใิ จมากมาย ท่ีสามารถนำมาประยุกตใ ชใ หเหมาะสมกับ
ชีวิตความเปน อยูข องสงั คมในปจ จบุ นั ได และควรรวมกนั อนรุ ักษไ วใ นการดำเนนิ ชวี ติ ไดอ ยางเหมาะสม

จุดประสงคการเรียนรู
1. ยกตวั อยางภูมปิ ญญาและวฒั นธรรมไทยสมัยอยุธยาได
2. วิเคราะหความสำคัญของภูมิปญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยอยุธยาท่ีมีอิทธิพลตอวิถีชีวิต

ของคนสมัยอยุธยาได
3. สรุปการนำภูมิปญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยอยุธยามาประยุกตใชในการดำเนินชีวิต

ไดอยา งเหมาะสมในปจ จบุ นั

สาระการเรียนรู
1. ผลงานภมู ิปญญาและวฒั นธรรมไทยสมัยอยุธยา
2. ความสำคญั ของภมู ปิ ญ ญาและวัฒนธรรมไทยสมัยอยธุ ยาที่มีอิทธิพลตอ วถิ ชี ีวิตของคน
3. การเลือกใชภูมปิ ญญาและวฒั นธรรมไทยสมัยอยุธยาใหเ หมาะสมกบั การดำเนนิ ชวี ติ

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

กิจกรรมการเรียนรู

1. นำเขาสูบทเรียนโดยใหนักเรียนดูวีดิทัศนส่ือการเรียนรูนอกหองเรียนเสมือนจริง : Virtual
Field Trip ประวัติศาสตรอ ยุธยา เพอื่ ใหผูเรียนเกดิ ความสนใจ โดยเนน ใหน กั เรียนศกึ ษาในสว นทีเ่ ก่ยี วของกบั
ภูมิปญ ญาและวฒั นธรรมและรวมกันอภปิ ราย เชน

- นักเรียนคิดวา วถิ ีชีวิตของคนไทยในสมัยอยธุ ยาเปน อยางไร
- ภูมิปญ ญาและวัฒนธรรมไทยในเร่ืองใดบา งทม่ี ีการกลา วถึงในส่อื วีดทิ ัศน
- ภูมิปญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยอยุธยาเร่ืองใดบางท่ีสามารถนำมาประยุกตใชกับ
คนไทยในปจ จบุ นั ได เพราะอะไร
2. แบงกลมุ นกั เรยี นกลมุ ละ 4 - 5 คน ซ่ึงมคี วามสามารถประกอบดว ย เกง ปานกลาง ออ น
3. แตละกลุม เลอื กประเดน็ ทีจ่ ะศกึ ษาตามความสนใจ โดยมกี รอบในการศึกษาดงั นี้
- เลอื กภูมิปญญาและวฒั นธรรมไทยสมยั อยธุ ยา 1 เร่ือง
- วิเคราะหความสำคัญของภูมิปญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยอยุธยาที่มีอิทธิพลตอ
วถิ ชี วี ติ ของคนสมยั อยุธยา
- สรุปการนำภูมิปญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยอยุธยามาประยุกตใชในการดำเนินชีวิต
ไดอ ยา งเหมาะสมในปจจบุ นั
4. แตละกลุมเลือกประเด็นที่สนใจจากหัวขอ “ภูมิปญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยอยุธยา”
พรอ มกบั ตั้งจดุ มุงหมายของการศึกษาครั้งนี้
5. นกั เรยี นรวมกนั วางแผนการดำเนนิ การเพื่อใหเปน ไปตามกรอบท่วี างไว ประกอบดวย
5.1 ชื่อโครงงานทีน่ กั เรยี นจะทำ
5.2 หลักการและเหตุผลของโครงงาน โดยบอกที่มาและเหตุผลของการจดั ทำ
5.3 วตั ถปุ ระสงคข องโครงงาน ระบผุ ลดที ่จี ะไดร ับ
5.4 เจาของโครงงาน ระบชุ ื่อผูจัด
5.5 ทปี่ รึกษา ระบุช่อื ผูใหคำแนะนำและชวยเหลือ
5.6 สถานทปี่ ฏบิ ัติโครงงาน
5.7 ระยะเวลาในการปฏบิ ตั ิตงั้ แตเร่ิมตน จนสน้ิ สดุ โครงงาน
5.8 งบประมาณในการดำเนนิ การ แยกรายการในการใชจ ายเรือ่ งใดบา ง
5.9 วิธกี ารศกึ ษาคน ควา โดยระบวุ า ใชว ิธีหาขอ มูลอยางไรบา ง
5.10 เครอื่ งมอื และอุปกรณทีใ่ ชศ กึ ษา
5.11 ผลทีค่ าดวาจะไดร บั
6. นกั เรียนดำเนนิ งานตามขัน้ ตอนทีก่ ำหนดโดยมกี ารรายงานความกาวหนาเปน ระยะ ๆ
7. นักเรียนประเมินผลความสำเร็จของโครงงาน บรรลุจุดมุงหมายหรือไม และไดประโยชน
อยา งไร

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

8. ข้ันติดตามผล ครแู ละนักเรียนตดิ ตามผลของโครงงานเพื่อพัฒนางานใหดยี ง่ิ ขึน้
9. ครูและนักเรียนรวมกันสรุปผลการศึกษาจากโครงงาน “ภูมิปญญาและวัฒนธรรมไทย
สมยั อยธุ ยา” อีกครัง้ และนำเสนอหนา ชน้ั เรียนดว ยวิธกี ารของตนเองใหนา สนใจ
10. ทดสอบนักเรยี นเปนรายบุคคล
สื่อและแหลง เรียนรู
1. วีดิทัศนส ื่อการเรียนรูน อกหอ งเรียนเสมอื นจริง : Virtual Field Trip ประวตั ิศาสตรอยธุ ยา
2. แหลงเรียนรูตาง ๆ เชน หองสมุดโรงเรียน หองคอมพิวเตอร อินเทอรเน็ต การสอบถามผูรู
แหลง ขอ มลู ภายนอกโรงเรยี น หรอื หอ งสมุดประชาชน
การประเมินผล
1. สังเกตความสนใจกระบวนการทางประวัตศิ าสตรใ นการศกึ ษาและการนำเสนอผลงาน
2. ตรวจผลงาน
3. ทดสอบนักเรยี นเปนรายบคุ คล และจากการรวมกจิ กรรมท่กี ำหนดให

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

สำหรบั นักเรยี น

ความรูพื้นฐานประวัติศาสตรอยุธยา

อาณาจักรอยุธยาสถาปนาข้ึนในบริเวณท่ีราบลุมอุดมสมบูรณ มีแมน้ำ 3 สายลอมรอบ ไดแก

แมน้ำเจาพระยา แมน้ำปาสัก และแมน้ำลพบุรี ปรากฏหลักฐานในพระราชพงศาวดารไทยหลายฉบับวา
สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 หรือพระเจาอูทอง ทรงสรางกรุงศรีอยุธยาข้ึนเมื่อ พ.ศ. 1893 และเจริญรุงเรือง
สืบตอ มายาวนานมากกวา 400 ป

กรุงศรีอยุธยาดำรงความเปนราชธานีของไทย ระหวาง พ.ศ. 1893 - 2310 มีพระมหากษัตริย

ปกครองอาณาจักรอยธุ ยา 33 พระองค ดงั น้ี

1. สมเดจ็ พระรามาธบิ ดที ่ี 1 1893 - 1912 15. สมเด็จพระมหาจักรพรรดิ 2091 - 2111
(พระเจาอูทอง)
1912 - 1913 16. สมเด็จมหนิ ทราธริ าช 2111 - 2112
2. สมเดจ็ พระราเมศวร (คร้ังท่ี 1) 1913 - 1931
3. สมเดจ็ พระบรมราชาธิราชที่ 1 17. สมเดจ็ พระมหาธรรมราชาธริ าช 2112 - 2133
1931 - 1931
(ขุนหลวงพะงั่ว) 18. สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราช 2133 - 2148
4. สมเดจ็ พระเจา ทองลัน 1931 - 1938
1938 - 1952 19. สมเด็จพระเอกาทศรถ 2148 - 2153
(หรือเจาทองจันท) 1952 - 1967
สมเด็จพระราเมศวร (ครัง้ ท่ี 2) 20. พระศรีเสาวภาคย 2153 - 2154
5. สมเดจ็ พระรามราชาธริ าช 1967 - 1991
6. สมเดจ็ พระอินทราชา 21. สมเด็จพระเจาทรงธรรม 2154 - 2171
(พระนครินทราธริ าช) 1991 - 2031
7. สมเดจ็ พระบรมราชาธริ าชท่ี 2 2031 - 2034 22. สมเดจ็ พระเชษฐาธริ าช 2171 - 2172
(เจา สามพระยา) 2034 - 2072
8. สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ 23. พระอาทิตยวงศ 2172 - 2172
9. สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ 3 2072 - 2076
10. สมเดจ็ พระรามาธบิ ดีท่ี 2 24. สมเดจ็ พระเจาปราสาททอง 2172 - 2199
(พระเชษฐาธริ าช) 2076 - 2077
11. สมเด็จพระบรมราชาธริ าชที่ 4 2077 - 2089 25. สมเดจ็ เจาฟา ไชย 2199 - 2199
(หนอ พทุ ธางกรู ) 2089 - 2091
12. พระรษั ฎาธริ าช 2091 - 2091 26. สมเดจ็ พระศรสี ธุ รรมราชา 2199 - 2199
13. สมเด็จพระไชยราชาธริ าช
14. พระยอดฟา (พระแกว ฟา ) 27. สมเด็จพระนารายณม หาราช 2199 - 2231
ขุนวรวงศาธริ าช*
28. สมเด็จพระเทพราชา 2231 - 2246

29. สมเดจ็ พระสรรเพชญท ี่ 8 2246 - 2251

(พระเจา เสือ)

30. สมเด็จพระสรรเพชญที่ 9 2251 - 2275

(พระเจาทา ยสระ)

31. สมเดจ็ พระเจา อยูห ัวบรมโกศ 2275 - 2301

32. สมเด็จพระเจา อทุ ุมพร 2301 - 2301

(ขุนหลวงหาวดั )

33. สมเดจ็ พระทน่ี งั่ สรุ ิยาศนอมรนิ ทร 2301 - 2310

(พระเจา เอกทัศ)

ทีม่ า : ราชบัณฑติ ยสถาน. สารานุกรมประวตั ิศาสตรไทย อกั ษร ก ฉบบั ราชบณั ฑิตยสถาน. กทม. 2537.
* ไมน ับเปนกษัตริย

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

ประวัตศิ าสตรอ ยธุ ยามพี ฒั นาการแบงไดเ ปน 3 ระยะ คือ
1. สมยั อยธุ ยาตอนตน (พ.ศ. 1893 - 1991) เร่มิ ตั้งแตสมัยสมเด็จพระรามาธบิ ดีที่ 1 (พระเจา
อูทอง) จนถงึ สมัยสมเดจ็ พระบรมราชาธิราชที่ 2 (เจา สามพระยา) เปน ชวงเวลาของการวางรากฐานอำนาจ
และเสริมสรางความม่ันคงใหอาณาจักร โดยรวมเมืองสุพรรณบุรีและลพบุรีเปนสวนหน่ึงของอาณาจักร
มีการประกาศใชกฎหมายในการควบคุมกำลังคน ติดตอคาขายกับจีน และขยายอำนาจไปครอบคลุม
อาณาจกั รสโุ ขทัยทางตอนเหนือ อาณาจกั รเขมรทางตะวันออก และหัวเมอื งทางตะวันตก เชน มะริด ทวาย
และตะนาวศรี
2. สมัยอยุธยาตอนกลาง (พ.ศ. 1991 - 2231) เริ่มตั้งแตสมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ
จนถึงสมัยสมเด็จพระนารายณมหาราช เปนชวงเวลาที่อยุธยามีความเปนปกแผน มีอำนาจทางการเมืองและ
เจริญรุงเรืองทางเศรษฐกิจ มีการเจริญสัมพันธไมตรีกับนานาประเทศอยางกวางขวาง เปนศูนยกลางการคา
ท่ีสำคัญในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต ในสมัยพระบรมไตรโลกนาถไดปฏิรูปการปกครอง โดยแยกทหาร
ออกจากพลเรือนและออกกฎหมายควบคุมราษฎรเปนระบบท่ีเรียกวา มูลนายและศักดินา ในชวงที่อยุธยา
ไดขยายอำนาจทางการเมืองครอบคลุมดินแดนตาง ๆ อยางกวางขวาง เปนเหตุใหตองทำสงครามกับพมา
ซึ่งเปนอาณาจักรใหญอีกอาณาจักรหน่ึง สงครามไทยกับพมาเปนสงครามท่ียืดเย้ือตอเนื่อง อันเปนผล
ทำใหก รุงศรีอยุธยาเสียกรุงคร้ังแรกแกพมาใน พ.ศ. 2112
3. สมยั อยุธยาตอนปลาย (พ.ศ. 2231 - 2310) เรม่ิ ตั้งแตส มยั สมเดจ็ พระเทพราชา จนถึงสมัย
สมเด็จพระเจาเอกทัศ เปนชวงเวลาท่ีอาณาจักรอยุธยาเร่ิมเสื่อมอำนาจลง ซ่ึงมีสาเหตุมาจากการแยงชิง
อำนาจกันเองที่ทำใหเสียชีวิตผูคนและขุนนางเปนจำนวนมาก เปนผลใหการควบคุมกำลังไพรพลเส่ือมลงไป
ดวยผนวกกับการรุกรานจากพมาท่ีมีอยางตอเน่ือง ผูนำไทยไมมีความสามารถพอที่จะปกปองประเทศได
ทำใหอ าณาจักรอยุธยาลมสลายลงใน พ.ศ. 2310

อาณาจักรธนบรุ ี (พ.ศ. 2310 - 2325)
สมเด็จพระเจาตากสินมหาราชทรงสถาปนาอาณาจักรธนบุรีขึ้น ภายหลังจากท่ีทรงกอบกูเอกราช
คืนมาจากพมา และทรงเห็นวากรุงศรีอยุธยามีสภาพทรุดโทรมไมสามารถฟนฟูใหกลับคืนสภาพเดิมได
จึงทรงตั้งราชธานใี หมท ่กี รงุ ธนบรุ ี แลว เสด็จขึน้ ครองราชสมบัติทรงพระนามวา สมเดจ็ พระบรมราชาที่ 4
กรุงธนบุรีสถาปนาข้ึนในบริเวณเมืองทาการคาใกลทะเล และเปนเมืองหนาดานทางทะเลของ
กรุงศรีอยุธยามากอน ในระยะแรกของการสถาปนาสมเด็จพระเจาตากสินมหาราชทรงฟนฟูบานเมือง
ทั้งทางเศรษฐกิจ สังคม และสรางความเขมแข็งทางการเมืองการปกครองขึ้นมาใหมดวยการปราบปราม
คนไทยกลุมตาง ๆ ใหเ ขา มาอยภู ายใตอาณาจักรใหม และขยายอำนาจไปยังดนิ แดนตาง ๆ ไดหลวงพระบาง
เวียงจันทน จำปาศกั ด์ิ และเขมร เปนเมอื งประเทศราช

ตอนปลายสมยั ของสมเด็จพระเจา ตากสนิ มหาราช เกดิ การจลาจลในกรุงธนบรุ ีจนเปนเหตุให
สมเดจ็ พระเจา ตากสินมหาราชสิน้ สดุ อำนาจทางการเมือง สมเด็จเจา พระยามหากษตั รยิ ศึกจึงปราบดาภิเษก
ขึ้นเปนกษตั รยิ  ใน พ.ศ. 2325 และยา ยราชธานมี าอยทู ีก่ รุงรัตนโกสินทร

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

คำช้ีแจงการใชชุดส่ือการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา
ผานส่ือ Virtual Field Trip

สำหรบั การศกึ ษาดว ยตนเอง

1. ศึกษาความรพู นื้ ฐานประวัตศิ าสตรสุโขทัย
2. ทำแบบทดสอบกอนเรียน
3. ชมสอ่ื วดี ทิ ศั น “ประวตั ศิ าสตรอยุธยา” ทีละตอน
4. ศกึ ษาเนือ้ หาสาระทีจ่ ดั ใหเพิ่มเติม เพือ่ เตมิ เต็มความรูใหกวางขึน้
5. ทำแบบทดสอบหลงั เรยี น
6. เฉลยแบบทดสอบและเปรยี บเทียบผลทดสอบกอน - หลงั ดวยตนเอง
7. ศึกษาเพ่มิ เติมจากหนังสอื ท่ีปรากฏในบรรณานุกรมทา ยเน้ือหาหรือส่อื อนื่ ๆ

เมื่อตอ งการความรเู พิม่ ข้นึ

พักและหาเวลาศกึ ษาประเด็นตอ ไปเมื่อพรอ ม

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

ชุดที่ 1 การสถาปนากรุงศรอี ยธุ ยา

ความสอดคลองกับหลักสตู รแกนกลางการศกึ ษาข้นั พ้นื ฐาน พทุ ธศักราช 2551

การศึกษาชุดส่ือการเรียนรูประวัติศาสตรอยุธยา ผานส่ือ Virtual Field Trip ชุดที่ 1
การสถาปนากรุงศรีอยุธยา นักเรียนจะไดรับความรูซ่ึงสอดคลองกับมาตรฐานการเรียนรู
และตัวชี้วดั ชนั้ ป ดังนี้

ส 4.1 เขาใจความหมาย ความสำคัญของเวลา และยุคสมัยทางประวัติศาสตร
สามารถใชวธิ กี ารทางประวัตศิ าสตรม าวิเคราะหเหตกุ ารณต าง ๆ อยา งเปน ระบบ

ม.2/ส 4.1 ขอ 1 ประเมินความนาเชื่อถือของหลักฐานทางประวัติศาสตร
ในลักษณะตา ง ๆ

ส 4.3 เขาใจความเปนมาของชาติไทย วัฒนธรรม ภูมิปญญาไทย มีความรัก
ความภูมใิ จ และธำรงความเปน ไทย

ม.2/ส 4.3 ขอ 1 วิเคราะหพ ัฒนาการของอาณาจกั รอยุธยาและธนบุรีในดา นตา ง ๆ
ม.2/ส 4.3 ขอ 2 วิเคราะหปจจัยท่ีสงผลตอความม่ันคงและความเจริญรุงเรือง
ของอาณาจกั รอยธุ ยา
ม.2/ส 4.3 ขอ 3 ระบุภูมิปญญาและวัฒนธรรมไทยสมัยอยุธยาและธนบุรี
และอิทธิพลของภมู ิปญญาดังกลา วตอ การพฒั นาชาติไทยในยุคตอมา

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

PRE-TEST ชุดที่ 1 การสถาปนากรงุ ศรีอยธุ ยา

คำชี้แจง ใหนกั เรียนเลือกคำตอบทีถ่ ูกตองที่สดุ เพียงขอเดียวลงในกระดาษคำตอบ

1. ขอ ใดคอื หลักฐานสำคัญที่กลา วถึงสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถของอาณาจักรอยธุ ยา
ทรงผนวชท่ีเมืองพิษณุโลกในขณะท่ีครองราชย เชนเดยี วกบั พระมหาธรรมราชาที่ 1
(พระยาลิไทย) แหง อาณาจักรสุโขทยั
ก. ศลิ าจารึกเจดยี ศ รสี องรกั
ข. จดหมายเหตุโกษาปาน
ค. ศลิ าจารกึ วัดจฬุ ามณี
ง. จดหมายเหตุลาลูแบร ฉบับสมบูรณ

2. ขอใดคือพระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบบั เกาทีส่ ุดทค่ี อนขางสมบูรณและหลงเหลอื
มาถึงปจ จุบัน
ก. ชนิ กาลมาลปี กรณ
ข. พงศาวดารโยนก
ค. พระราชพงศาวดารกรงุ เกา ฉบับหลวงประเสรฐิ อกั ษรนติ ิ์
ง. พระราชพงศาวดารกรงุ สยาม หรอื พระราชพงศาวดาร ฉบับบริตชิ มวิ เซียม

3. แผนทกี่ รุงศรีอยุธยาทีช่ าวตะวนั ตกสรา งข้นึ เร่มิ ตน ในสมยั ใด
ก. สมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถ
ข. สมเดจ็ พระรามาธบิ ดีท่ี 2
ค. สมเด็จพระนเรศวรมหาราช
ง. สมเด็จพระนารายณม หาราช

4. ปจจัยที่ทำใหอาณาจักรอยุธยามีความมั่นคงทางการเมืองต้ังแตเร่ิมสถาปนากรุงศรีอยุธยา
ข้ึนใน พ.ศ. 1893 คือขอ ใด
ก. ตัง้ อยใู นบริเวณทีม่ ีความอุดมสมบูรณ
ข. การรวมแควนลพบุรีและสุพรรณบุรีเขามาในอาณาจักร
ค. การรวมแควน สุโขทัยเปน สวนหน่ึงของอาณาจกั รอยธุ ยา
ง. ถกู ทุกขอ

5. สาเหตุใดทำใหไ มสามารถระบพุ ระราชประวตั ิและพระราชกรณยี กิจของสมเด็จพระเจาอูทองได
ก. ไมป รากฏหลกั ฐานช้นั ตนชัดเจน
ข. มหี ลักฐานช้นั ตน หลากหลายจนไมสามารถสรุปได

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

ค. เมอื งอูทองรางไปกอ นการต้ังกรงุ ศรีอยธุ ยาถึง 200 ป
ง. พระองคทรงอพยพยายถน่ิ ฐานหลายเมอื ง พระราชประวตั จิ งึ ไมช ดั เจน
6. ปจ จยั ที่ดึงดดู ใหผ ูค นจากที่ตาง ๆ ยายถิ่นฐานเขา มาอยูกรงุ ศรอี ยธุ ยาคือขอ ใด
ก. ความเขมแขง็ ทางการทหาร
ข. ความอุดมสมบรู ณ และศูนยก ลางการคา
ค. ทีต่ ้งั เปนเกาะกลางแมนำ้ เสมอื นปราการตามธรรมชาติ
ง. อยธุ ยาขยายอำนาจครอบครองหัวเมอื งตาง ๆ ไดอ ยางม่นั คง
7. ปจ จัยใดทำใหอยุธยาเกิดความขัดแยงกบั พมา ถึงขัน้ ทำสงครามตอเนอื่ งกันหลายคร้งั
ก. แขง ขันกนั ขยายอทิ ธิพลเหนือหัวเมอื งมอญทเี่ ปนเมืองทา การคา

ทางทะเลอันดามัน
ข. อยุธยาขยายอำนาจครอบครองอาณาจกั รสุโขทยั และลานนา
ค. ความตอ งการแสดงความเปนจักรพรรดิราช หรือกษัตริยที่ยิ่งใหญ
ง. ความพยายามควบคุมหัวเมอื งนครศรธี รรมราช และหวั เมืองในคาบสมทุ รมลายู
8. อาณาจักรอยธุ ยาไดครอบครองอาณาจกั รสโุ ขทัยอยา งสมบรู ณใ นสมยั ใด
ก. สมเดจ็ พระรามาธิบดที ี่ 1 (พระเจาอูท อง)
ข. สมเดจ็ พระบรมราชาธิราชท่ี 1 (ขุนหลวงพะงั่ว)
ค. สมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถ
ง. สมเดจ็ พระบรมราชาธิราชท่ี 2 (เจา สามพระยา)
9. สงครามคร้งั แรกระหวา งอาณาจกั รอยุธยากบั อาณาจักรพมา คอื ขอใด
ก. ศกึ เมืองเชยี งกราน
ข. สงครามชา งเผอื ก
ค. สงครามยุทธหตั ถี
ง. สงครามครั้งเสยี สมเด็จพระสุรโิ ยทัย
10. อาณาจกั รอยธุ ยาไดห ัวเมืองเขมรเปนเมอื งประเทศราชในสมัยใด
ก. สมเดจ็ พระรามาธบิ ดีที่ 1 (พระเจา อูทอง)
ข. สมเด็จพระบรมราชาธิราชท่ี 1 (ขนุ หลวงพะงัว่ )
ค. สมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถ
ง. สมเด็จพระบรมราชาธริ าชที่ 2 (เจา สามพระยา)

เฉลย

1. ค 2. ค 3. ง 4. ข 5. ก
6. ข 7. ก 8. ค 9. ก 10. ง

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

ชดุ ท่ี 1 การสถาปนากรงุ ศรอี ยุธยา

ความรูเก่ียวกับกรุงศรีอยุธยาราชธานีท่ีย่ิงใหญ และคงความสำคัญทางการเมืองการปกครอง
ยาวนานมากกวา 4 ศตวรรษนี้ ไดมาจากการศึกษาวิเคราะหหลักฐานทางประวัติศาสตรและโบราณคดี
ทีห่ ลงเหลืออยูในปจจุบัน เฉพาะหลักฐานทเ่ี ปนลายลกั ษณอกั ษร ไดแก

1. จารึก หมายถึง หลักฐานการเขียนตวั หนงั สือลงในวสั ดุท่มี คี วามคงทน เชน แทงหนิ แผน เงิน
แผนทองคำ แผนทองแดง แผนอิฐ ฐานพระพุทธรูป ฐานเจดีย ถือเปนหลักฐานประเภทลายลักษณอักษร
ที่เกาแกที่สุด และมีความนาเชื่อถือ เพราะเปนหลักฐานช้ันตนที่จัดทำข้ึนโดยผูมีสวนรวมกับเหตุการณ
ซง่ึ ไมอาจแกไ ขหรอื ดดั แปลงไปจากเดิมได จารกึ ในสมัยอยธุ ยา เชน

ศิลาจารึกวัดจุฬามณี จังหวัดพิษณุโลก กลาวถึงสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรงผนวช
ทว่ี ัดจุฬามณี เมืองพษิ ณุโลก เมอ่ื พ.ศ. 2008

ศิลาจารึกเจดียศรีสองรัก อำเภอดานซาย จังหวัดเลย กลาวถึงการประกาศความเปนมิตร
ระหวางสมเด็จพระมหาจักรพรรดิของอาณาจักรอยุธยา กับพระไชยเชษฐาแหงอาณาจักรลานชาง
เมือ่ พ.ศ. 2103

2. พระราชพงศาวดาร หมายถึง การบันทึกเร่ืองราวภายใตการอุปถัมภของราชสำนัก
เน้ือหาจะเนนพระราชกรณียกิจของพระมหากษัตริยที่ปกครองอาณาจักร เชื่อวาประเพณีการสราง
พระราชพงศาวดารไทยเรมิ่ ในสมัยอยธุ ยา พระราชพงศาวดารในสมยั อยธุ ยาทสี่ ำคัญ เชน

พระราชพงศาวดารกรุงเกา ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิต์ิ เปนพระราชพงศาวดาร
ฉบับเกาแกท่ีสุด ท่ีคอนขางสมบูรณ และเหลือมาถึงปจจุบัน เขียนข้ึนในสมัยสมเด็จพระนารายณมหาราช
เม่ือ พ.ศ. 2223 มีเน้ือหาคอนขางสังเขป เร่ิมต้ังแตการสรางพระพุทธรูปพนัญเชิง เม่ือ พ.ศ. 1867
กอนการสถาปนากรุงศรีอยุธยา 26 ป การสถาปนากรุงศรีอยุธยาใน พ.ศ. 1893 และเนื้อหาจบลงใน
พ.ศ. 2147 กลาวถึงเหตุการณท่ีสมเด็จพระนเรศวรยกทัพไปถึงเมืองหางหลวง เขาใจวาตนฉบับคงหายไป
หรือไดม าไมค รบ

พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับหอสมุดวชิรญาณ เปนพระราชพงศาวดารท่ีมี
เนือ้ หาละเอียดสมบรู ณ เปน ประโยชนต อ การศึกษาประวตั ิศาสตรอยธุ ยาอยา งย่ิง

3. จดหมายเหตุ หมายถึง การบันทึกเหตุการณรวมสมัย หรือในชวงเวลาใกลเคียงกับผูท่ีพบเห็น
เหตุการณแลวบันทึกไว นับเปนเอกสารท่ีใหความถูกตองชัดเจนในเรื่องชวงเวลาท่ีเกิดเหตุการณ
จดหมายเหตใุ นสมยั อยธุ ยา เชน

จดหมายเหตุโกษาปาน ซ่ึงเขียนโดยออกพระวิสุทธสุนทร (ปาน) ราชทูตไทยท่ีนำคณะทูต
ไปเฝา พระเจาหลุยสท่ี 14 แหงฝรั่งเศส เม่ือ พ.ศ. 2229

4. เอกสารชาวตางชาติ หมายถึง เอกสารที่เขียนโดยชาวตางชาติท่ีไดเขามาในอาณาจักร
อยุธยา ซ่ึงมีทั้งพอคา นักบวช ผูเผยแพรศาสนา คณะทูต และนักเดินทาง เอกสารชาวตางชาติที่สำคัญ
ตอการศึกษาประวัติศาสตรอยุธยา คือ เอกสารของจีน เชน บันทึกเกี่ยวกับการคา จดหมายเหตุประจำ
รัชกาล ประวัติศาสตรราชวงศหมิงหรือหมิงสือลู และเอกสารชาวตะวันตกชาติตาง ๆ เชน โปรตุเกส
ฮอลันดา อังกฤษ ฝร่ังเศส เอกสารตะวันตก เชน

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

จดหมายเหตกุ ารณเดนิ ทางของโตเม ปเรส เขยี นโดยโตเม ปเรส ชาวโปรตุเกส ซ่งึ เดินทาง
มากรุงศรอี ยุธยาในราว พ.ศ. 2055 ในสมยั สมเด็จพระรามาธิบดีท่ี 2

จดหมายเหตุลาลูแบร ฉบับสมบูรณ เขียนโดย ซีมง เดอ ลาลูแบร ราชทูตฝรั่งเศสที่ได
เดินทางมากรุงศรอี ยธุ ยา ใน พ.ศ. 2230 ในสมยั สมเดจ็ พระนารายณมหาราช

ประวัติศาสตรธรรมชาติ และการเมืองแหงราชอาณาจักรสยาม เขียนโดยนิโกลาส
แชรแวส พอ คาชาวฝรง่ั เศสซึ่งเดนิ ทางมากรงุ ศรอี ยุธยาในสมยั พระนารายณมหาราช

5. วรรณกรรมสมัยอยธุ ยา หมายถงึ คำประพนั ธท ั้งประเภทรอยกรองและรอยแกว ซึ่งแตงขน้ึ
ดวยความบันเทิงและจินตนาการของผูเขียน แตสะทอนสภาพของสังคมและวัฒนธรรมในชวงสมัยนั้น
วรรณกรรมสมยั อยุธยาท่มี คี ณุ คา ตอการศึกษาประวตั ศิ าสตร เชน

โคลงยวนพาย (ลิลิตยวนพาย) ซึ่งแตงโดยพระเบญจาพิศาล เพื่อยอพระเกียรติสมเด็จ
พระบรมไตรโลกนาถแหงอยธุ ยา ในการทำสงครามกบั พระเจาตโิ ลกราชของลานนา

โคลงมังทรารบเชียงใหม ตนฉบับเปนใบลาน ไมปรากฏนามผูแตง มีขอความระบุเพียงวา
ผูแตงเปนเช้ือพระวงศลานนาท่ีถูกกวาดตอนจากเมืองเชียงใหมไปเมืองหงสาวดีของพมา เม่ือประมาณ
พ.ศ. 2158 วรรณกรรมเร่ืองน้ีกลาวถึงความสัมพันธของเมืองเชียงใหมกับอยุธยาในสมัยสมเด็จ
พระนเรศวรมหาราช

6. คำใหการ เปนเอกสารที่จดบันทึกจากคำบอกเลาของขาศึกท่ีจับมาไดจากสงคราม หรือ
พอคาท่เี ดนิ ทางมาคา ขาย คำใหก ารทเ่ี กีย่ วของกับประวตั ศิ าสตรอ ยธุ ยา เชน

คำใหการชาวกรุงเกา เปนเอกสารท่ีมาจากคำบอกเลาของเชลยศึกชาวอยุธยาที่ถูกพมา
จับตัวไป มี 2 ภาค คือ ภาคแรกเปนเร่ืองประวัติศาสตรต้ังแตการต้ังกรุงศรีอยุธยาจนถึงเสียกรุงศรีอยุธยา
ภาคที่ 2 เปน เร่ืองเบ็ดเตลด็ ตา ง ๆ

คำใหการขุนหลวงหาวัด เปนเอกสารที่ไดมาจากคำบอกเลาของพระเจาอุทุมพรท่ีถูกพมา
จับตัวไปเปนเชลย คราวเสียกรุงศรีอยุธยาคร้ังที่ 2 เนื้อหาเกี่ยวกับประวัติศาสตรอยุธยาตั้งแตสมัย
สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราช จนเสยี กรุงศรีอยธุ ยาครง้ั ท่ี 2

บรรณานกุ รม

ปรีดี พิศภูมิวิถี. คูมือทองเท่ียวอยุธยา เพื่อการศึกษาประวัติศาสตรสำหรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษา.
สถาบนั วจิ ยั สงั คม มหาวทิ ยาลัยเชยี งใหม : เชยี งใหม, 2552.

วินยั พงศศรีเพยี ร. บรรณาธกิ าร. อยธุ ยา : พรรณนาภมู ิสถาน และมรดกความทรงจำแหง พระนครศรอี ยธุ ยา.
โครงการวจิ ยั เมธีวจิ ยั อาวโุ ส (สกว.). กรงุ เทพฯ : อุษาคเนย, 2551.

ศึกษาธิการ, กระทรวง. พระนครศรอี ยธุ ยา : มรดกโลกลำ้ คา ภูมิปญ ญาเล่ืองลอื . กรุงเทพฯ : องคก ารคา
ของครุ สุ ภา, 2548.

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

ชุดที่ 1 การสถาปนากรุงศรีอยุธยา

แผนท่ีแสดงทัศนียภาพกรุงศรีอยุธยา
ท่ีสำคัญอีกฉบับหน่ึง ช่ือ India ou Sian เขียนโดย
อแลง มาเลต ที่กรุงปารีส เขียนเม่ือ พ.ศ. 2226
เช่ือวาเปนแผนที่ที่อาศัยตนแบบจากภาพเขียนโดย
วิงบูนส แผนท่ีฉบับน้ีใหบรรยากาศรอบเกาะเมืองท่ีมี
เรอื สินคา เขามาตามลำน้ำเจาพระยา

แผนท่ีชื่อ Sian ou Iudia วาดโดย
บาทหลวงชาวฝรง่ั เศสชื่อ คูรตอ แลง เมอ่ื พ.ศ. 2229
แสดงท่ีต้ังของสถานที่สำคัญในกรุงศรีอยุธยา หมูบาน
ของชาวตางชาติท่ีกระจายอยูนอกเกาะอยุธยา
ยานท่ีมีผูคนอาศัยอยางหนาแนน ถนนและแมน้ำของ
กรุงศรีอยุธยา แผนที่น้ีชาวอิตาลีชื่อ วินเซนโซ โคโรเนลลี
ไดค ัดลอกเพ่อื ลงในหนังสือ เมื่อ พ.ศ. 2239

แผนทเ่ี มืองสำคญั สมัยอยธุ ยา

ท่ีมาของภาพ : ชาญวิทย เกษตรศิริ. อยุธยา : ประวตั ศิ าสตรแ ละการเมือง. หนา 25.

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

แผนท่ีกรงุ ศรอี ยุธยาของชาวตะวนั ตก แผนท่ีท่ีวาดโดยนักภูมิศาสตร ช่ือ R.P.
Placide ในคณะราชทูตฝรั่งเศสของพระเจาหลุยส
ท่ี 14 ทีเ่ ดนิ ทางมาอยุธยาในสมยั สมเด็จพระนารายณ
มหาราช เมื่อ พ.ศ. 2229 ซึ่งแสดงใหเห็นเรือ
ของคณะทูตฝรั่งเศสช่ือ เชอวาลิเอร เดอ โชมองต
เดินทางผานมหาสมุทรอินเดียเขาชองแคบซุนดา
ที่อยูระหวางเกาะสุมาตราและเกาะชวา ผาน
คาบสมทุ รมลายเู ขาอาวไทยถงึ ปากนำ้ เจา พระยา

การทำแผนที่กรุงศรีอยุธยาเจริญรุดหนา
มากในสมัยสมเด็จพระนารายณมหาราช ดวย
พ ร ะ อ ง ค ท ร ง เ ห็ น ป ร ะ โ ย ช น ข อ ง ก า ร ท ำ แ ผ น ที่
จึงอนุญาตใหนักบวชชาวฝรั่งเศสทำการสำรวจ
ทางดานดาราศาสตร และภูมิศาสตร และใหออก
พระศักดิสงคราม (เดอ ฟอรบัง) นายทหารฝรั่งเศส
สอนวิธีการทำแผนท่ีใหทหารไทยดวย แผนท่ีท่ีจัดทำ
ปลายสมัยอยุธยาจึงมีความแมนยำ ถูกตองมากกวา
แผนท่ที ที่ ำกอนหนา น้ัน

บรรณานุกรม

ชาญวิทย เกษตรศิริ. บรรณาธิการ. อยุธยา : Discovering Ayutthaya. กรุงเทพฯ : มูลนิธิโครงการ
ตำราสังคมศาสตรและมนษุ ยศาสตร และมูลนิธิโตโยตาแหงประเทศไทย, 2546.

วนิ ัย พงศศรีเพียร. บรรณาธกิ าร. อยธุ ยา : พรรณนาภมู ิสถาน และมรดกความทรงจำแหงพระนครศรีอยธุ ยา.
โครงการวจิ ยั เมธีวิจัยอาวุโส (สกว.). กรงุ เทพฯ : อุษาคเนย, 2551.

ศกึ ษาธกิ าร, กระทรวง. พระนครศรอี ยธุ ยา : มรดกโลกล้ำคา ภูมิปญ ญาเลื่องลอื . กรงุ เทพฯ : องคการคา
ของคุรุสภา, 2548.
. หนังสือเรยี นรายวชิ าพ้นื ฐานประวตั ิศาสตร ชั้นมธั ยมศึกษาปที่ 2. กรงุ เทพฯ : องคการคา
ของคุรสุ ภา, 2554.

Virtual Field Trip ประวัติศาสตร

ชุดท่ี 1 การสถาปนากรงุ ศรอี ยธุ ยา