No. 11, 2012

Թ. 11 ԱՊՐԻԼ 2012

Լա­պա­րասկ­ ո­պիկ ադհ­ ե­զիոլի­զի­սի եվ հա­կակ­պու­մային մի­
ջոցն­ ե­րի զուգ­ ակց­ ու­մը սուր կպում­ ային բա­րա­կա­ղի­քային
անանց­ ա­նե­լիու­թյան վի­րա­հա­տա­կան բուժմ­ ան մեջ ԷՋ 17

ԲԺՇ­ԿԱ­ԿԱՆ ԿՐԹ­ ՈՒԹՅԱՆ ՈՐԱ­ԿԻ ԱՊԱ­ՀՈՎ­ՄԱՆ ՀԻՄ­ՆԱ­ՀԱՐ­ՑԵ­ՐԸ
ԵՎ­ՐՈ­ՊԱՅՈՒՄ եվ ՀԱՅԱՍ­ՏԱ­ՆՈՒՄ՝ ԲՈ­ԼՈ­ՆԻ­ԱՅԻ ԳՈՐԾ­ ԸՆ­ԹԱ­ՑԻ
ՀԱ­ՄԱ­ՏԵՔՍ­ՏՈՒՄ ԷՋ 81

ՄԱՆ­ԿԱ­ՎԱՐ­ԺԱ­ԿԱՆ ՉԱՓ­ ՈՒՄ­ՆԵ­ՐԻ ՀԻՄ­ՆԱԽՆ­ԴԻ­ՐԸ.
ԹԵՍ­ՏԸ ՈՐՊ­ ԵՍ ԳՆԱ­ՀԱՏ­ՄԱՆ ԳՈՐ­ԾԻՔ ԷՋ 103



ISSN 1829-1775

ԵՐԵՎԱՆԻ Մ. ՀԵՐԱՑՈՒ ԱՆՎԱՆ ՊԵՏԱԿԱՆ ԲԺՇԿԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼՍԱՐԱՆ
YEREVAN STATE MEDICAL UNIVERSITY AFTER M. HERATSI

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԻՏԱՏԵՂԵԿԱՏՎԱԿԱՆ ՀԱՆԴԵՍ

MEDICINE

SCIENCE AND EDUCATION

SCIENTIFIC AND INFORMATIONAL JOURNAL

ԱՊՐԻԼ ‑ թ. 11
APRIL - No. 11

ԵՐԵՎԱՆ - 2012
YEREVAN - 2012

2

ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ ԿԱԶՄ ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Գլխավոր խմբագիր, Դումանյան Դ.Հ. ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ
խորհրդի նախագահ`

Գլխավոր խմբագրի Ավետիսյան Լ.Ռ. Սի­լի­կոն­ ային բի­կա­նա­լի­կու­լյար ինտ­ ուբ­ ա­ցիոն լա­րի հե­ռաց­ման 3
տեղակալ, խորհրդի օպ­տի­մալ ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծի սահմ­ ա­նում­ ը կոմբ­ ի­նաց­ված դակ­
նախագահի տեղակալ` րիոցիստ­ ոռ­ ի­նոստ­ ո­միայից հետ­ ո

Պատասխանատու Բայկով Ա.Վ. УСЛОВИЯ ФОРМИРОВАНИЯ ПРОГНОСТИЧЕСКИХ ВАРИАНТОВ ИСХОДА 7
քարտուղար` МАНИФЕСТНЫХ ПРОГРЕДИЕНТНЫХ ФОРМ ШИЗОФРЕНИИ

Խորհրդի անդամներ` Աշոտյան Ա.Գ. ПСИХОПАТОЛОГИЧЕСКАЯ СТРУКТУРА ТИПОВ РЕЗИДУАЛЬНЫХ СОСТО­ 12
Ավագյան Տ.Գ. ЯНИЙ ПРИ МАНИФЕСТНЫХ ПРОГРЕДИЕНТНЫХ ФОРМАХ ШИЗОФРЕНИИ
Ավետիսյան Ս.Ա.
Բաբլոյան Ա.Ս. Լ­ ա­պա­րասկ­ ո­պիկ ադհ­ ե­զիոլի­զի­սի եվ հա­կակ­պում­ ային մի­ջոցն­ ե­րի
Բիշարյան Մ.Ս. զու­գակց­ ում­ ը սուր կպում­ ային բա­րա­կա­ղի­քային անանց­ ա­նե­լիու­ 17
Հակոբյան Վ.Պ. թյան վի­րա­հա­տա­կան բուժմ­ ան մեջ
Սիսակյան Հ.Ս.
Մկրտչյան Լ.Մ. СОСТОЯНИЕ ЗАБОЛЕВАЕМОСТИ РАКОМ ЩИТОВИДНОЙ ЖЕЛЕЗЫ ПО 24
Նավասարդյան Գ.Ա. РАЗНЫМ ВОЗРАСТНЫМ ГРУППАМ В РЕСПУБЛИКЕ АРМЕНИЯ
Նարիմանյան Մ.Զ.
Շաքարյան Ա.Ա. РОЛЬ РЕПРОДУКТИВНЫХ И ГОРМОНАЛЬНЫХ ФАКТОРОВ В РАЗВИТИИ 27
Սահակյան Լ.Ա. РАКА МОЛОЧНОЙ И ЩИТОВИДНОЙ ЖЕЛЕЗ
Տատինցյան Վ.Գ.
МЕНТАЛЬНО-ЭМОЦИОНАЛЬНЫЙ СТРЕСС В ДИАГНОСТИКЕ НЕМОЙ ИШЕ­
Սրբագրիչներ` Հակոբյան Ա.Է. МИИ МИОКАРДА 30
Հովսեփյան Գ.Կ.
Սիրտ­-ա­նո­թային հի­վանդ­ ու­թյունն­ ե­րԸ ԵՎ Սթ­րե­սԸ 33

Համակարգչային ГОЛОВОКРУЖЕНИЕ КАК ПОКАЗАТЕЛЬ КАЧЕСТВА ЖИЗНИ 36
ձևավորող-օպերատոր` Աղաջանյան Ա.Ս.
АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ СОЧЕТАНИЯ АУТОИММУННОГО ТИРЕОИДИТА И
САХАРНОГО ДИАБЕТА ТИПА 1 У ДЕТЕЙ И ПОДРОСТКОВ 42

EDITORIAL BOARD ՀՀ ԶՈՒ ԶԻՆ­ԾԱ­ՌԱՅՈՂ­ՆԵ­ՐԻ ՍՈ­ՑԻԱԼ-ՀԻ­ԳԻԵՆԻԿ ԿԱՐ­ԳԱ­ՎԻՃ­ Ա­ԿԻ ԲՆՈՒ­
ԹԱ­ԳԻՐ­ Ը ԵՎ ԱՌՈՂ­ՋԱ­ԿԱՆ ՎԻՃ­ Ա­ԿԻ ՎԵ­ՐԱ­ԲԵՐՅԱԼ ԳԱՆ­ԳԱՏ­ՆԵ­ՐԻ ՏԱՐ­ ԱԾ­ 45
Editor in Chief: Dumanyan D.H. ՎԱԾ­ ՈՒԹՅՈՒ­ՆԸ

Deputy Editor: Avetisyan L.R. О МАТЕМАТИЧЕСКОМ МОДЕЛИРОВАНИИ СТРУКТУРЫ СОМАТИЧЕСКОЙ
ПАТОЛОГИИ И ЛЕТАЛЬНОСТИ ДЕТСКОГО НАСЕЛЕНИЯ В РЕСПУБЛИКЕ 50
Executive secretary: Baykov A.V. АРМЕНИЯ

Editorial advisory board: Ashotyan A.G. Ցող­ ուն­ ային բջիջն­ ե­րը եվ հա­սուն օր­գա­նիզմ­ ի ռե­պա­րա­տիվ ռեգ­ ե­ 55
Avagyan T.G. նե­րա­ցիոն գոր­ծըն­թացն­ ե­րը. Գրա­կանության ակն­ արկ
Avetisyan S.A.
Babloyan A.S. ГИГИЕНИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА СОДЕРЖАНИЯ ФТОРИДОВ В ПИ­
Bisharyan M.A. ТЬЕВОЙ ВОДЕ ИСТОЧНИКОВ ХОЗЯЙСТВЕННО-ПИТЬЕВОГО ВОДОСНАБ­ 58
Hakobyan V.P. ЖЕНИЯ РА
Sisakyan H.S.
Mkrtchyan L.M. ԴԵ­ՌԱ­ՀԱՍ­ՆԵ­ՐԻ ՍԵ­ՌԱ­ԿԱՆ ԴԱՍ­ՏԻԱՐԱ­ԿՈՒԹՅԱՆ ԱՌԱՆՁ­ՆԱ­ՀԱՏ­
Navasardyan G.A. ԿՈՒԹՅՈՒՆ­ՆԵ­ՐԻ ՈՒ ՎԱՐ­ՔԱԳ­ԾԱՅԻՆ ՌԻՍ­ԿԵ­ՐԻ ՈՒ­ՍՈՒՄ­ՆԱ­ՍԻՐ­ ՈՒԹՅԱՆ 62
Narimanyan M.Z. ՀԱՐ­ՑԻ ԱՌՆ­ՉՈՒԹՅԱՄԲ ՄՈ­ՏԵ­ՑՈՒՄ­ՆԵ­ՐԸ
Shakaryan A.A.
Sahakyan L.A. Հա­յաստ­ ա­նի տար­բեր շր­ջանն­ ե­րից մթեր­ված խնկ­ ա­ծա­ղիկ սով­ ո­րա­
Tatintsyan V.G. կա­նի (Origanum vulgare L.) հում­քի ման­րա­դի­տա­կային վեր­լու­ծու­ 67
թյու­նը­
Technical Editors: Hakobyan A.E.
Hovsepyan G.K.
ՀՀ ԴԵ­ՂԱՏ­ՆԵ­ՐԻ ԱՇԽ­ Ա­ՏԱ­ԿԻՑ­ՆԵ­ՐԻ ՇՐ­ՋԱ­ՆՈՒՄ ՄԵՐՉ­ ԵՆ­ԴԱՅ­ԶԻՆ­ԳԻ ԻՄԱ­ 73
ՑՈՒԹՅԱՆ ԵՎ ԴՐԱ ԿԻՐ­ ԱՌ­ՄԱՆ ՈՒ­ՍՈՒՄ­ՆԱ­ՍԻ­ՐՈՒ­ՄԸ

Layout/Design: Aghajanyan A.S. Հ­րա­պա­րա­կային պաշտ­պա­նու­թյան ներ­կա­յաց­ված ատեն­ ա­խոս­ ու­
թյունն­ ե­րի դի­տարկմ­ ան ար­դյունքն­ ե­րը` ըստ առաջ­նային փաս­
Լրատվական գործունեություն իրականացնող` տաթղ­թե­րի, նյու­թի ԵՎ մե­թոդն­ ե­րի ստուգմ­ ան հանձ­նա­ժող­ ով­ ի 77
«Երևանի Մ. Հերացու անվան պետական բժշկական տվյալ­նե­րի

համալսարան» ՊՈԱԿ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ
Հասցե` Երևան, Կորյունի 2, 0025
ԲԺՇ­ԿԱ­ԿԱՆ ԿՐԹ­ ՈՒԹՅԱՆ ՈՐԱ­ԿԻ ԱՊԱ­ՀՈՎ­ՄԱՆ ՀԻՄ­ՆԱ­ՀԱՐ­ՑԵ­ՐԸ ԵՎ­ՐՈ­
Հեռախոս` (+374 10) 58 25 32 ՊԱՅՈՒՄ եվ ՀԱՅԱՍ­ՏԱ­ՆՈՒՄ՝ ԲՈ­ԼՈ­ՆԻ­ԱՅԻ ԳՈՐԾ­ ԸՆ­ԹԱ­ՑԻ ՀԱ­ՄԱ­ՏԵՔՍ­ՏՈՒՄ 81
Էլ.-փոստ` [email protected]
Բժշ­կա­կան բարձ­րա­գույն կր­թու­թյան բա­կա­լավ­րիատի աս­տի­ճա­նում 99
Գրանցման վկայականի համար` 03 Ա 054456,
տրված` 07.06.2002թ. ուս­ ա­նո­ղա­կենտ­րոն դա­սա­վանդ­ման որոշ ուղ­ են­ իշ­նե­րի շուրջ
Տպաքանակ` 200

Համարի թողարկման պատասխանատու`
Բայկով Ա.Վ.

Թողարկման տարեթիվ` 2012

Տպագրումը` «Լեգալ Պլյուս» հրատարակչություն ­ՄԱՆ­ԿԱ­ՎԱՐ­ԺԱ­ԿԱՆ ՉԱՓ­ ՈՒՄ­ՆԵ­ՐԻ ՀԻՄ­ՆԱԽՆ­ԴԻ­ՐԸ. ԹԵՍ­ՏԸ ՈՐՊ­ ԵՍ ԳՆԱ­ 103
Հասցե` ք. Երևան, Հակոբ Հակոբյան 3 ՀԱՏ­ՄԱՆ ԳՈՐԾ­ ԻՔ
Հեռ.` 23 11 09, 27 69 92

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 3

ՀՏԴ: 617.7-089.84

Սի­լի­կո­նային բի­կա­նա­լի­կու­լյար ինտ­ ու­բա­ցիոն լա­րի հե­
ռացմ­ ան օպ­տի­մալ ժա­մա­նա­կա­հատվ­ ա­ծի սահմ­ ա­նում­ ը կոմ­բի­
նաց­ված դակ­րիոցիս­տո­ռի­նոստ­ ո­միայից հե­տո

Մա­լայ­ան Ա.Ս.,­ Ղար­ աք­ ե­շիշ­ յան Ա.Ֆ.
Ս.Վ. Մա­լա­յան­ ի անվ­ ան ակն­ աբ­ ուժ­ ա­կան կենտր­ ոն
ԵՊԲՀ, ակ­նաբ­ ուժ­ ու­թյան ամ­բիոն

­Բան­ ալ­ի բառ­ եր՝ սիլ­ի­կոն­ ային բի­կան­ ալ­ի­կու­լյար ինտ­ ու­ վան­ ակ­ ան­ ու­թյու­նը հատկ­ ապ­ ես բարձր է տրավմ­ ա­տիկ,
բաց­ իա, դակ­րիոցիստ­ ո­ռին­ ոս­տոմ­ իա, սի­լիկ­ ո­նային լար ռե­ցի­դի­վող և ման­կակ­ ան տա­րիք­ ի դակր­ իոցիս­տիտ­ ի
­ բուժ­ման ժամ­ ան­ ակ։

Ար­դիական­ ու­թյու­նը։ Խրո­նիկ դակր­ իոցիս­տի­տի ­Սի­լիկ­ ո­նային բիկ­ ա­նա­լի­կուլ­յար ինտ­ ու­բա­ցիան կա­
բուժ­ման ար­դյուն­ ա­վե­տութ­ յան բարձ­րա­ցու­մը հան­դի­ տար­վում է արց­ ունք­ ա­պար­կի և քթի լոր­ձա­թաղ­ անթ­ ի լա­
սա­նում է ժամ­ ան­ ա­կա­կից ակ­նաբ­ ու­ժութ­ յան ար­դիական թեր­ ի ձևել­ուց հետ­ ո և կար­վում է քթի դրս­ ային պա­տին
խնդ­ իր­ներ­ ից մեկ­ ը։ Սկս­ ած ան­ցյալ դար­ ից տար­բեր ակ­ (ն­կ. 1)։
նաբ­ ույժն­ ե­րի կողմ­ ից առաջ­ արկ­վել են դակ­րիոցիս­տո­
ռի­նոստ­ ոմ­ իա վի­րահ­ ատ­ ու­թյան բազ­մաթ­ իվ մոդ­ ի­ֆի­ Ն­կ. 1. Դ­ ակր­ իոցիս­տոռ­ ին­ ոստ­ ո­միա վիր­ ահ­ ատ­ ու­թյան ընթ­ աց­
կա­ցիաներ, որոնց նպա­տակն էր բարձր­ աց­նել խրո­նիկ քում սիլ­ի­կո­նային բիկ­ ա­նա­լիկ­ ու­լյար ին­տու­բաց­ իոն լար­ ը դուրս
դակր­ իոցս­ ի­տիով տառ­ ա­պող հիվ­ անդն­ եր­ ի բուժ­ման ար­ է հանվ­ ել ար­ցուն­քա­պարկ­ ի լաթ­ ի տակ­ ից վիր­ ա­բուժ­ ա­կան ֆիս­
դյու­նա­վե­տու­թյու­նը և իջեցն­ ել հի­վան­դու­թյան հետվ­ իր­ ա­ տու­լայի մեջ
հա­տակ­ ան ռեց­ իդ­ իվ­ ի հա­վա­նակ­ ա­նու­թյու­նը։ Դակր­ իոցիս­
տո­ռին­ ոս­տո­միա վիր­ ա­հա­տու­թյան մո­դի­ֆի­կա­ցիաներ­ ը Հ­ ետ­վի­րահ­ ա­տա­կան շր­ջան­ ում վիրա­ բուժ­ ակ­ ան
վեր­ աբ­ եր­ել են և վի­րա­հա­տութ­ յան տեխն­ ի­կային, և լա­ ֆիստ­ ու­լայի էպիթ­ ե­լի­զա­ցիայի ավարտ­ ից հետ­ ո ան­հրա­
թեր­ ի ձևմ­ ան առանձ­նահ­ ատ­կու­թյուն­նե­րին, և վիր­ աբ­ ու­ ժեշտ­ ութ­ յուն է առաջ­ ա­նում հե­ռաց­նել սի­լի­կոն­ ային լա­րը,
ժա­կան ֆիս­տուլ­ա­յում տար­բեր բնույ­թի իմպլ­անտն­ ե­րի հակ­ ա­ռակ դեպք­ ում սիլ­իկ­ ո­նային բիկ­ ա­նալ­ի­կուլ­յար լար­ ը
տեղ­ ադր­մա­նը (Մոդ­ ի­ֆի­կաց­ իաներ ըստ Բուռ­գեի, Օր­լով­ ի, շրջ­ ակ­ ա հյուսվ­ ածքն­ ե­րը երկ­ ա­րատև գրգ­ռե­լու հետևան­
Տաում­ ի, Սուլ­թան­ ով­ ի) [7]։ քով կա­րող է ին­քը պատճ­ առ հանդ­ ի­սա­նալ սպիական
գրան­ ուլ­յա­ցիոն հյուս­վածք­ ի գեր­ աճ­ ի և ֆի­ստու­լայի հետ­
Դ­ ակր­ իոցիստ­ ո­ռին­ ոս­տոմ­ իա վի­րա­հատ­ ու­թյան ըն­ վի­րահ­ ա­տա­կան բլո­կադ­ այի զար­գացմ­ ա­նը [2,3,5]։
թացք­ ում ձևավ­ որ­վող արց­ ունք­ աքթ­ ային ֆիստ­ ուլ­այի
հետվ­ ի­րա­հա­տա­կան բլոկ­ ա­դայի կան­խարգ­ ելմ­ ան նպա­ Տ­ արբ­ եր վիր­ ա­բույժն­ եր առաջ­ արկ­ ել են տարբ­ եր ժա­
տակ­ ով վի­րահ­ ա­տութ­ յան ըն­թացք­ ում կատ­ ար­վել են ման­ ա­կահ­ ատվ­ ած­ներ սի­լիկ­ ոն­ ային բի­կա­նալ­իկ­ ուլ­յար
տարբ­ եր նյու­թեր­ ից պատ­րաստ­ված իմպլ­անտ­նե­րի տե­ ին­տուբ­ աց­ իոն լար­ ի հետ­վի­րահ­ ատ­ ա­կան հեռ­ աց­ման
ղադր­ ում վիր­ աբ­ ու­ժակ­ ան ֆիստ­ ուլ­այ­ում։ Գրա­կան­ ութ­ յան համ­ ար։ Ըստ որոշ հեղ­ ի­նակն­ ե­րի, սիլ­ի­կոն­ ային բի­կա­նա­
մեջ հան­դիպ­ ում է և թել­ե­րի իմպ­լան­տա­ցիայի նկար­ ագ­ լի­կուլ­յար լար­ ի հեռ­ ացմ­ ան լա­վա­գույն ժա­ման­ ակ­ ա­հատ­
րու­թյուն, և արծ­ ա­թի լա­րի իմպլ­ան­տա­ցիայի, և անգ­ ամ ված­ ը հան­դիս­ ա­նում է հետվ­ իր­ ահ­ ատ­ ա­կան ու­թեր­ որդ
վիր­ ակ­ ա­պից պատ­րաստվ­ ած խծուծ­ ի իմպլ­անտ­ ա­ցիայի շա­բա­թը, մյուսն­ ե­րը առա­ջարկ­ ում են սպաս­ ել վեց ամ­սից
տեխն­ իկ­ այի նկա­րագ­րու­թյուն` վիր­ ա­բուժ­ ակ­ ան ֆիստ­ ու­ մինչև մեկ տար­ ի [1,2,3,4,5]։
լայի մեջ հետ­վի­րա­հա­տակ­ ան բլոկ­ ադ­ ան կանխ­ ել­ու նպա­
տա­կով։ Նկար­ ագր­ված վիր­ ա­հատ­ ակ­ ան տեխ­նի­կան­ ե­րը
ուն­ ե­ցել են խիստ ցածր ար­դյու­նավ­ ետ­ ու­թյուն և եղել են
թե­րի [2,7]։

­Սի­լի­կոն­ ային բի­կան­ ա­լի­կուլ­յար խող­ ո­վակ­ ի իմպլ­ան­
տաց­ իան դակ­րիոցիստ­ ո­ռին­ ոստ­ ո­միայի ֆիս­տուլ­ա­յում
առաջ­ արկ­վել է վերջ­ ին տար­ ին­ ե­րին և խիստ բարձ­րաց­
նում է դակ­րիոցիստ­ ո­ռին­ ոստ­ ոմ­ իա վի­րահ­ ա­տու­թյան հա­
ջո­ղութ­ յան ել­քը [3,4,6]։

­Սիլ­իկ­ ո­նային բիկ­ ան­ ա­լի­կու­լյար լա­րը, մնալ­ով վիր­ ա­
բու­ժա­կան ֆիստ­ ու­լայի մեջ, կան­խում է վիրբ­ ուժ­ ա­կան
ֆիստ­ ուլ­այի բլո­կադ­ ան սպիական հյուս­վածք­ ով, որի հա­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

4 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Colmon MR և համահեղինակները ստեղ­ծել են ար­ Եվ առաջ­ ին և երկր­ որդ խմ­բի հիվ­ անդ­նե­րը նույն
ցուն­քա­տար ուղ­ ին­ եր­ ի վեր­ ա­կանգնմ­ ան կենդ­ ան­ ու մոդ­ ել տեխ­նիկ­ այով են­թարկվ­ ել են դակ­րիոցիստ­ ո­ռին­ ոստ­ ոմ­ իա
գա­ռան վրա և հետ­ ազ­ ոտ­ ել են կա­նալ­իկ­ ուլ­ու­սի վնաս­վե­ վիր­ ա­հա­տութ­ յա­նը, կոմ­բին­ ացվ­ ած բիկ­ ա­նա­լի­կու­լյար սի­
լուց և սիլ­ի­կոն­ ային ինտ­ ու­բաց­ իայից հե­տո լորձ­ ա­թաղ­ ան­ լի­կո­նային ին­տուբ­ ա­ցիայով։
թի վե­րակ­ անգն­ման օպ­տի­մալ ժա­մա­նակ­ ա­հատվ­ ա­ծը [1]։
Կան­ ալ­իկ­ ուլ­ուս­ ի լորձ­ աթ­ ա­ղան­թը հո­տազ­ ոտվ­ ել է վնաս­ Հ­ ետ­վի­րահ­ ա­տա­կան շրջ­ ան­ ում հիվ­ անդ­ներ­ ը գտն­
ված­քից հե­տո սիլ­ի­կոն­ ային լա­րի հե­ռացմ­ ան 4-րդ, 8-րդ և վել են մեր հս­կող­ ու­թյան տակ մինչև մեկ տա­րի։ Հետ­վի­
12-րդ շա­բա­թում։ Հետ­ ա­զո­տու­թյան ար­դյունք­ ում պարզ­ րահ­ ատ­ ա­կան շրջ­ ան­ ում հիվ­ անդն­ ե­րը հետ­ ազ­ ոտ­վել են
վել է, որ սիլ­ի­կո­նային լար­ ի հե­ռաց­ման լավ­ ա­գույն ժա­մա­ ար­ցուն­քա­հո­սութ­ յան գանգ­ ատն­ եր­ ի, վիր­ ահ­ ատ­ ա­կան
նա­կահտվ­ ա­ծը հանդ­ ի­սան­ ում է 12-րդ շա­բա­թը, երբ վեր­ ա­ ֆիստ­ ու­լայի ան­ցան­ ել­իու­թյան կապ­ ակց­ ութ­ յամբ և սիլ­ի­
կանգն­ված է եղել կան­ ալ­իկ­ ու­լուս­ ի լորձ­ աթ­ աղ­ ան­թը [1]։ կոն­ ային լա­րի հետ կապ­ված գան­գատ­նե­րի առնչ­ութ­ յամբ։

Ն­պա­տա­կը։ Մեր աշ­խա­տանք­ ի նպա­տակն է սահ­ ­Վիր­ աբ­ ու­ժակ­ ան ֆիտ­ ուլ­այի ան­ցան­ ել­իու­թյու­նը
ման­ ել սիլ­ի­կո­նային բի­կան­ ա­լի­կուլ­յար ին­տու­բաց­ իայով օբյեկտ­ իվ գնահ­ ատ­ ել­ու կա­պակց­ ու­թյամբ հի­վանդ­նե­րին
կոմ­բի­նաց­ված դակր­ իոցիս­տո­ռին­ ոս­տոմ­ իա վի­րա­հատ­ ու­ կատ­ արվ­ ել է ար­ցուն­քատ­ ար ուղ­ ին­ եր­ ի լվաց­ ում հետվ­ ի­
թյուն­ ից հե­տո սիլ­ի­կո­նային լա­րի հետ­վի­րա­հա­տա­կան հե­ րահ­ ա­տակ­ ան առաջ­ ին, եր­րորդ, վեց­ ե­րորդ ամ­սում և մեկ
ռաց­ման օպ­տիմ­ ալ ժա­մա­նա­կահ­ ատ­ված­ ը, որը կա­պա­ տա­րի ան­ց։
հով­ ի անց­ ան­ ե­լի հետ­վիր­ ա­հա­տա­կան արց­ ունք­ աքթ­ ային
ֆիս­տուլ­ա։ Նշ­ված նպա­տա­կին հա­մա­պա­տաս­խան առ­ ­Հետ­ ազ­ ո­տու­թյան առաջ­ ին խմբ­ ի սի­լի­կոն­ ային լար­ ը
կա են հետև­ յալ խնդ­ իր­ներ­ ը. հետ­ ազ­ ոտ­ ել և հա­մե­մա­տել հե­ռաց­վել է հետ­վիր­ ահ­ ա­տակ­ ան երր­ որդ ամ­սում, իսկ հի­
հետ­վի­րահ­ ատ­ ակ­ ան հա­ջող­ ութ­ յան ելք­ ը և բարդ­ ութ­ յուն­ վանդն­ ե­րի երկր­ որդ խմբ­ ի սիլ­ի­կո­նային լար­ ը հեռ­ աց­վել է
նե­րը կապ­ված սի­լի­կո­նային բի­կան­ ա­լի­կուլ­յար ինտ­ ու­ հետ­վիր­ ա­հատ­ ակ­ ան վեց­ ե­րորդ ամս­ ում։
բաց­ իոն լար­ ի հետ հի­վանդն­ եր­ ի երկ­ ու խմ­բեր­ ում` սիլ­ի­
կոն­ ային լա­րի եր­րորդ և վեց­ ե­րորդ ամ­սում հեռ­ աց­ման Ա­ րդ­ յունք­ներ­ ը։ Հետ­ ա­զոտ­ ու­թյան առաջ­ ին խմ­բում
դեպ­քում։ 17 հիվ­ անդն­ ե­րից երե­քի մոտ գրանցվ­ ել է ժամ­ ան­ ակ­ ա­վոր
ար­ցուն­քահ­ ոս­ ու­թյուն մինչև սի­լիկ­ ոն­ այի լա­րի հե­ռա­ցու­
­Նյու­թը և մեթ­ ոդն­ եր­ ը։ Մեր աշ­խատ­ անք­ ում ընդգ­ ր­ մը։ Նշ­ված հի­վանդ­ներ­ ի մոտ սի­լիկ­ ո­նային լա­րի հեռ­ ա­ցու­
կել ենք խրո­նիկ դակ­րիոցիս­տի­տով տա­ռա­պող հիվ­ անդ­ մից հե­տո արց­ ուն­քա­հո­սութ­ յան գանգ­ ատ­նե­րը վեր­ ա­ցել
ներ­ ի երկ­ ու խումբ։ Հետ­ ա­զոտ­ ու­թյան առաջ­ ին խմ­բում են։
սիլ­ի­կո­նային բիկ­ ան­ ալ­ի­կուլ­յար լար­ ը հեռ­ ացվ­ ել է հետ­վի­
րա­հա­տակ­ ան երր­ որդ ամս­ ում, իսկ երկ­րորդ խմբ­ ում սի­լի­ Հետ­ ազ­ ոտ­ ութ­ յան առա­ջին խմ­բի հիավնդն­ ե­րի մոտ
կոն­ ային լար­ ը հե­ռացվ­ ել է հետ­վի­րա­հատ­ ա­կան վե­ցեր­ որդ սիլ­ի­կոն­ ային լար­ ի ար­տանկ­ ում և վա­ղա­ժամ կոր­ ուստ չի
ամս­ ում։ գրանց­վել։­ Այս խմ­բի բոլ­որ հիավնդ­նե­րի մոտ վի­րա­բու­
ժակ­ ան ֆիստ­ ու­լան եղել է անց­ ան­ ե­լի հետվ­ ի­րահ­ ա­տա­
Յու­րաք­ ան­չյուր խմբ­ ում ընդգ­ ր­կել ենք խրո­նիկ դակ­ կան լվա­ցումն­ եր­ ի ժամ­ ա­նակ։
րիոցիստ­ իտ­ ով տա­ռա­պող 17 հիվ­ անդ։
Հետ­ ա­զոտ­ ու­թյան երկր­ որդ խմբ­ ում հի­վանդ­ներ­ ից
Առ­ ա­ջին խմբ­ ի հի­վանդն­ եր­ ից 12-­ը եղել է կին, իսկ վեց­ ի մոտ եղել է արց­ ունք­ ա­հո­սու­թյան ժա­ման­ ա­կավ­ որ
հինգ­ ը` տղամ­ արդ։ Առաջն­ ային ձեռք­բե­րո­վի դակ­րիոցիս­ գան­գատն­ եր մինչև սի­լի­կոն­ ային լա­րի հե­ռաց­ ու­մը։ Սիլ­ի­
տիտ­ ով տառ­ ապ­ ող հի­վանդ­ներ­ ի թիվ­ ը եղել է 11­-ը, իսկ կո­նյաին լար­ ի հեռ­ աց­ ու­մից հե­տո ար­ցուն­քահ­ ո­սու­թյան
տրավմ­ ա­տիկ դակ­րիոցիս­տիտ­ ով տառ­ ա­պել է չորս հի­ գան­գատն­ ե­րը վեր­ աց­ ել են։ Երկ­ ու հիվ­ ան­դի մոտ զար­գա­
վանդ։ Առա­ջին խմբ­ ում ընդգ­ րկ­վել է եր­կու բնած­ ին դակ­ ցել է սի­լիկ­ ոն­ ային լա­րի ար­տան­կում միջ­ ային կանթ­ ուս­ ի
րիոց­սի­տիտ­ ով հիվ­ անդ։ շր­ջա­նում հետ­վիր­ ա­հա­տա­կան հին­գե­րորդ ամ­սում։

­Հեազոտ­ ու­թյան երկր­ որդ խմ­բում ընդգ­ րկ­ված են Հե­տազ­ ո­տութ­ յան երկ­րորդ խմ­բում չորս հի­վանդ
խրոն­ իկ դակ­րիոցիստ­ ի­տով տա­ռապ­ ող 15 կին և երկ­ ու ներկ­ այ­աց­ ել են սիլ­ի­կո­նային լար­ ի վա­ղա­ժամ կորս­տով
տղամ­ արդ։ Հի­վանդն­ ե­րից 13-­ը ուն­ ե­ցել են առաջ­նային հետվ­ իր­ ահ­ ա­տակ­ ան հինգ­ եր­ որդ և վե­ցեր­ որդ ամս­ ում։
ձեռքբ­ եր­ ո­վի արց­ ունք­ աքթ­ ային խող­ ով­ ա­կի բլոկ­ ա­դա, Երեք հի­վան­դի մոտ զարգ­ աց­ ել է ստո­րին արց­ ունք­ ային
իսկ երեք հիվ­ անդ ու­նե­ցել է հետտ­րավմ­ ա­տիկ բլոկ­ ա­ կետ­ ի­կի ադհ­ ե­զիա։­
դա, որոն­ցից մե­կը տա­րել է կոսմ­ ե­տիկ ռի­նոպ­լա­սի­կա։
Երկ­րորդ խմ­բում մեկ հիվ­ անդ տառ­ ա­պել բնա­ծին դակ­ Երկր­ որդ խմբ­ ի հի­վանդ­նե­րի արց­ ունք­ աք­թային վի­
րիոցիս­տիտ­ ով։­ րաբ­ ուժ­ ա­կան ֆիստ­ ու­լան եղել է անց­ ա­նել­ի հետվ­ իր­ ահ­ ա­
տակ­ ան լվաց­ ումն­ ե­րի ժա­մա­նակ։

Այս­պի­սով, մեր հետ­ ազ­ ոտ­ ու­թյան մեջ ընդ­գրկ­ված
հիվ­ անդ­ներ­ ի երկ­ ու խմբ­ ում գրանցվ­ ել են հետվ­ ի­րա­հա­
տա­կան դրակ­ ան արդ­ յունքն­ եր։ Հիվ­ անդն­ եր­ ի առա­ջին

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 5

7
66

5 4
4 3

3 2
3
2

1

0 0 0 0
Լարի արտանկում
Ժամանակավոր Լարի վաղաժամ Արցունքային
արցունքահոսություն կորուստ կետիկի ադհեզիա

Ն­կ. 2. Հիվ­ անդ­ ի մոտ զարգ­ աց­ ել է սիլ­իկ­ ոն­ ային բիկ­ ա­նա­լիկ­ ու­ I խումբ II խումբ
լյար ինտ­ ուբ­ ա­ցիոն լար­ ի արտ­ ան­կում միջ­ ային կանթ­ ուս­ ի շր­
ջան­ ում հետ­վիր­ ա­հա­տա­կան հինգ­ եր­ որդ ամս­ ում Ն­ ­կ. 3 Սիլիկոնային լարի հետվիրահատական բարդություն­

խմ­բում սի­լի­կոն­ ային լար­ ի հետ կապ­ված հետ­վիր­ ա­հա­ ները հիվանդների առաջին և երկրորդ խմբում
տակ­ ան բարդ­ ութ­ յունն­ եր­ ը հա­մե­մատ­ ա­բար եղել են ավե­
լի քիչ արտ­ ահ­ այտվ­ ած, քան հիվ­ անդ­նե­րի երկր­ որդ խմ­ րաբ­ ու­ժակ­ ան ֆիս­տու­լայի ձևա­վոր­ման հա­մար։ Քա­նի
բում (նկ. 3)։ որ հետ­ ա­զոտ­ ու­թյան երկ­րորդ խմբ­ ում սիլ­իկ­ ո­նային լա­
րի հետ կապ­ված հետվ­ ի­րա­հա­տա­կան բար­դութ­ յուն­նե­րը
Եզ­րա­կաց­ ութ­ յուն։ Այս­պիս­ ով մեր հետ­ ազ­ ոտ­ ու­ ավե­լի արտ­ ա­հայտվ­ ած են, հա­մե­մատ­ ած առաջ­ ին խմբ­ ի
թյան հետև­ ան­քով մենք առա­ջարկ­ ում ենք սի­լիկ­ ո­նային հետ, ուս­տի մենք առա­ջարկ­ ում ենք սիլ­իկ­ ո­նային լար­ ը
բիկ­ ա­նալ­ի­կու­լյար ին­տուբ­ ա­ցիայով կոմ­բին­ ացվ­ ած դակ­ հե­ռաց­նել հետվ­ ի­րա­հատ­ ա­կան երր­ որդ ամս­ ում։ Այս ժա­
րիոցս­ իտ­ ոռ­ ի­նոս­տոմ­ իա վի­րահ­ ոտ­ ու­թյու­նից հետ­ ո սիլ­ի­ ման­ ակ­ ա­հատ­ված­ ը լրիվ բա­վար­ ար է հետ­վի­րահ­ ատ­ ա­
կո­նային լա­րի հե­ռաց­ման օպ­տիմ­ ալ ժամ­ ան­ ակ­ ա­հատ­վա­ կան բարձր արդ­ յու­նավ­ ե­տութ­ յան հա­մար։
ծը սահ­ման­ ել հետ­վիարհ­ ա­տակ­ ան եր­րորդ ամիս­ ը։
­Մեր առաջ­ արկ­ ած ժա­մա­նակ­ ահ­ ատվ­ ա­ծի օբյեկ­տի­
­Մեր հե­տազ­ ոտ­ ու­թյան արդ­ յունք­ ում պարզվ­ ում է, որ վու­թյան հաստ­ ատմ­ ան համ­ ար անհ­ րա­ժեշտ է հե­տա­գա­
այս ժամ­ ա­նա­կա­հատ­վա­ծը բա­վար­ ար է ան­ցա­նել­ի վի­ յում կատ­ ա­րել հա­մե­մա­տա­կան հե­տա­զո­տութ­ յուն ավե­լի
մեծ թվով հիվ­ անդն­ եր­ ի շրջ­ ան­ ում։

Գ Ր Ա Կ Ա ՆՈՒ Թ ՅՈՒՆ 5. Vicinanso MG. The consequence of premature silicone stent loss after external
dacryocystorhinostomy, Ophthalmology. 2008 Jul, 115 (7)։1241-4
1. Colmon MR et al Can J Ophth1994
2. Olver J. Colour atlas of lacrimal surgery 2002 6. Vieira GS, Xavier MF Results and complications of bicanalicular intubation inex-
3. Mullner K. Ritleng intubation set։ a new system for lacrimal pathway intubation. ternal dacryocystorhinostomy , Arq Bras Oftalmol. 2008 Jun-Aug, 71 (4)։ 529-33

Ophthalmologica (2000) 214 ։ 237-9 7. Краснов МЛ, Беляева ВС, Руководство по глазной хирургии, 1988
4. Quickert MH. Probes for intubation in lacrimal drainage. Trans am Acad Oph-

thalmol 74 ։431-433, 1970

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

6 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

РЕЗЮМЕ

Установление оптимальных сроков для удаления силиконовой трубки после
комбинированной дакриоцисториностомии Р Е З Ю М Е

Малаян А.С., Каракешишян А.Ф.
Офтальмологический центр имени С.В. Малаяна
ЕГМУ, кафедра офтальмологии

Дакриоцисториностомия в комбинации с биканаликуляр- Целью нашей работы является установление оптимального

ной силиконовой трубкой является очень эффективной опе- времени для удаления силиконовой трубки после комбиниро-

рацией для лечения хронического дакриоцистита. ванной дакриоцисториностомии. По нашим результатам опти-

Удаление силиконовой трубки разными хирургами реко- мальным сроком является послеоперационный третий месяц.

мендуется в разные послеоперационные сроки.

S U MM A R Y

The optimal time for removal of bicanalicular silicone tube after combined dac­
ryocystorhinostomy

Malayan A.S., Gharakeshishyan A.F.
S.V. Malayan Eye Center
YSMU, Department of Ophthalmology

Dacryocystorhinostomy (DCR) combined with bicanalicular chronic daryocystitis.

intubation is very effective and safe surgery for treatment of Both groups were treated with combined DCR. In first group

chronic dacryocystitis. the silicone tube was removed on 3rd month after the surgery. In

The optimal time for removal of silicone tube is very different second group the silicone tube was removed on 6th months.

at publications. There were more complaints with silicone tube in the second

The aim of our report is to present the results of our clinical group.

trial for optimal time of silicone tube removal. So we are concluding that the optimal time for silicone re-

We presented two groups each 17 patients with diagnosis of moval is 3rd month after combined DCR.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 7

УДК: 616.895.8

УСЛОВИЯ ФОРМИРОВАНИЯ ПРОГНОСТИЧЕСКИХ ВАРИАНТОВ
ИСХОДА МАНИФЕСТНЫХ ПРОГРЕДИЕНТНЫХ ФОРМ ШИЗОФРЕ­
НИИ

Мкртчян А.Г.
ЕГМУ, Кафедра психиатрии

Ключевые слова: шизофрения, прогредиентность, Далее, при благоприятном исходе больной не получа-
психический дефект, шизофренический исход, про­ ет пенсию по инвалидности и не получает пособия по
гноз, условия формирования временной нетрудоспособности, при неблагоприятном
исходе больной получает пенсию по инвалидности или
Большинство исследователей прошлого столетия, получает пособие по временной нетрудоспособности.
изучающих различные аспекты шизофрении, занима- При благоприятном исходе общая оценка социально-
лись также исследованием исходов болезни [2, 4, 6, го статуса по шкале SOFAS (Social and Occupational
7, 13]. За последние годы в связи с появлением новых Functioning Assessment Scale) составляет более 61
атипичных нейролептиков, внимание исследователей балла, при среднем исходе - 41-60 баллов, при небла-
стало привлекать изучение течения и исхода шизоф- гоприятном исходе – менее 40 баллов.
рении как с практической, так и с теоретической точки
зрения. Актуальными стали проблемы адекватной оцен- Однако, в рассматриваемых крупных катамнести-
ки характера течения и типы исходов шизофрении [1, ческих исследованиях, во-первых, период катамнеза
3, 5, 9, 10, 18, 20]. невелик (до 10-15 лет), во-вторых, в них не изучена роль
различных факторов, влияющих на отдаленный прогноз
Во многих современных катамнестических иссле- манифестных прогредиентных форм шизофрении.
дованиях для оценки исхода шизофрении на момент
катамнеза используют понятия: «good outcome» (бла- Целью настоящего исследования является диффе-
гоприятный исход), «poor outcome» (неблагоприятный ренциация и изучение частоты формирования прогно-
исход) и «moderate outcome» (средний исход). В этих стических вариантов исхода неблагоприятно протекаю-
исследованиях разработаны критерии исходов, включа- щих манифестных прогредиентных форм шизофрении
ющие как клинические, так и социальные критерии [11, на отдаленных этапах шизофренического процесса
12, 15-17, 19, 21]. При этом рассматривают наличие с исследованием структуры и условий формирования
позитивных и негативных психопатологических симпто- прогностических вариантов исхода.
мов и когнитивных расстройств, повторных госпитали-
заций, особенно в течение последних 2 лет, качество Настоящее сообщение является частью более ши-
жизни, профессиональный и семейный статусы. рокого исследования закономерностей динамики и ис-
хода неблагоприятно протекающих манифестных про-
Lauronen Е. [14] в своем катамнестическом иссле- гредиентных форм шизофрении на современном этапе.
довании выдвинул свои критерии клинической оценки
исхода шизофрении. При благоприятном исходе автор Материал и методы исследования
отмечает отсутствие госпитализаций в течение 2-х по- Было исследовано 243 хронически больных ши-
следних лет, при неблагоприятном - наличие госпитали-
заций; при благоприятном исходе - наличие ремиссии зофренией, находившихся в Севанской психиатриче-
в соответствии с Andreansen N. [8], при неблагоприят- ской больнице, которая, являясь лечебным учрежде-
ном - отсутствие ремиссий. При благоприятном исхо- нием, в основном осуществляет уход за хронически
де - максимум 2 балла по любому из пунктов субшкал больными. Из них 122 (50,2%) - мужчины и 121 (49,8%)
позитивных или негативных расстройств шкалы PANSS – женщины. Критериями включения в материал иссле-
(Positive and Negative Syndrome Scale); при среднем ис- дования являлись: манифестные прогредиентные фор-
ходе - максимум 4 балла по любому из пунктов субшкал мы шизофрении, обнаруживающие стойкие признаки
позитивных или негативных расстройств, при неблаго- неблагоприятного течения процесса; сформировавше-
приятном исходе - более 4 баллов по любому из пун- еся стойкое резидуальное состояние с длительностью
ктов субшкал позитивных или негативных расстройств. не менее 1 года до момента обследования, соответству-
ющее критериям резидуальной шизофрении по МКБ-10
(Международная классификация болезней 10-го пере-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

8 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

смотра) F20.5 (Резидуальная шизофрения). Критерия- негативных расстройств составлял от 15 до 54 лет, в
ми исключения стали: неблагоприятно протекающие среднем - 30,6±7,8. Время появления негативных рас-
неманифестные формы шизофрении, малопрогредиен- стройств от начала болезни - от 1 года до 15 лет, в
тные формы шизофрении. среднем - 6,1±3,9. Возраст начала стабилизации про-
цесса - от 20 до 67 лет, в среднем - 40,4±8,5. Время
Методы исследования: клинико-психопатологиче- стабилизации процесса от начала болезни - от 2 до 35
ский, клинико-катамнестический и психометрический. лет, в среднем - 16,2±7,1. Длительность дефектной ста-
дии болезни на момент исследования составляла от 2
Для клинического исследования нами была раз- до 42 лет, в среднем - 17,2±8,3. Длительность стаби-
работана анкета, включающая социально-демографи- лизированной стадии болезни на момент исследования
ческие, анамнестические и клинические параметры, составляла от 1 года до 32 лет, в среднем - 7,6±5,7.
отражающие в том числе актуальное психическое со- Количество перенесенных госпитализаций - от 1 до 26,
стояние, а также социально-трудовую и культурно-ре- в среднем - 7,3±4,6. Длительность последнего пребыва-
абилитационную вовлеченность больных. Данные до- ния в стационаре от 1 года до 36, в среднем - 6,6±5,6.
полнялись сведениями, полученными от медицинского
персонала, врачей, а также родственников, посещав- Помимо определения частоты формирования
ших больных. прогностических вариантов исхода манифестных про-
гредиентных форм шизофрении нами была сделана
Для количественной оценки качественных при- попытка понять, существует ли зависимость между
знаков позитивных и негативных психопатологических выделенными вариантами и разнообразными гипоте-
расстройств, выявленных в ходе клинико-психопатоло- тическими факторами, имеющими клинический смысл.
гического обследования, вся группа больных иссле- Проверялись возможные взаимоотношения между кли-
довалась также психометрическим методом. Исполь- ническим исходом манифестных прогредиентных форм
зовалась шкала позитивных и негативных синдромов шизофрении и различными факторами, отражающими
шизофрении - PANSS. как социально-демографические, социально-психо-
логические, индивидуально-психологические, так и
Больные исследовались в два этапа. На первом клинические (предболезненные, болезненные как об-
этапе все больные обследовались клинически - кли- щебиологические, так и собственно клинико-психопа-
нико-психопатологическим и психометрическим ме- тологические) параметры.
тодами. На втором, клинико-катамнестическом этапе
исследования, осуществлялась ретроспективная ре- Для того, чтобы определить отдаленный прогноз
конструкция всей предшествующей истории болезни болезни у всей группы обследованных больных с ма-
каждого больного. Для восстановления всей истории нифестными прогредиентными формами шизофрении,
болезни использовались архивные материалы психиа- мы изучили соотношение типов резидуального состоя-
трических клиник. Статистическая обработка материа- ния и степени выраженности дефекта.
ла осуществлялась программой “Биостат”.
На основании полученных результатов нами были
Для определения структуры и частоты распро- выделены 3 прогностических варианта, отражающих
странения явлений были получены экстенсивные и ин- отдаленный прогноз манифестных прогредиентных
тенсивные показатели с выделением их ошибки. При форм шизофрении в разной степени “благоприятно-
сравнении показателей определялась достоверность сти” прогноза. Исходя из соотношения степени выра-
относительных величин. Для установления связей меж- женности дефектного состояния и типов исхода болез-
ду явлениями вычислялся критерий соответствия. ни, отражающих тип резидуального состояния, первую
группу составили больные с неблагоприятным исходом,
Результаты исследования и их обсуждение вторую - с относительно благоприятным и третью - с
Возраст исследованных больных (n=243) на мо- благоприятным исходом болезни.

мент катамнеза составлял от 25 до 75 лет, в среднем В первую группу больных (с неблагоприятным ис­
- 47,9±9,5. Возраст начала болезненного процесса - от ходом, n=87, 35,8%) были включены: а) больные с пси-
15 до 50 лет, в среднем - 23,9±6,4. Длительность болез- хотическим типом резидуального состояния с легкой
ни на момент обследования - от 7 до 55 лет, в среднем (2,1%±0,9), умеренной (2,9%±1,1) и тяжелой (4,5%±1,3)
- 23,9±8,5. Возраст имеющегося инициального этапа степенью дефектного состояния; б) больные с исход-
составлял от 15 до 50 лет, в среднем - 23,8±6,5. Воз- ным типом с редуцированными продуктивными рас-
раст проявления манифестного психоза составлял от
15 до 50 лет, в среднем - 25,0±6,6. Возраст появления

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 9

стройствами с глубоким дефектом (17,7%±2,4); в) боль- 54,2%±5,5 против 45,8%±5,5; P<0,05; 58,9%±5,8 про-
ные с дефицитарным типом резидуального состояния с тив 41,1%±5,8; P<0,01).
глубоким дефектом (8,6%±1,8).
При изучении уровня образования больных, а так-
Во вторую группу больных (с относительно бла­ же индивидуально-психологических характеристик, т.е.
гоприятным исходом, n=83, 34,1%) были включены: а) преморбидных особенностей личности больных шизоф-
больные с исходным типом с редуцированными продук- ренией, закономерностей выявлено не было.
тивными расстройствами с легкой (7,4%±1,7) и умерен-
ной (10,7%±2,0) степенью дефекта; б) больные с дефи- При исследовании общемедицинских (биологиче-
цитарным типом резидуального состояния с умеренным ских) факторов в динамике шизофрении (в частности,
дефектом (16,0%±2,3). перенесение больными в процессе их жизни инфекци-
онных, соматических, неврологических заболеваний, а
В третью группу больных (с благоприятным исхо­ также интоксикаций, оперативных вмешательств) зако-
дом, n=73, 30,1%) были включены: а) больные с дефи- номерностей обнаружено не было.
цитарным типом резидуального состояния с легким
дефектом (17,3%±2,4); б) больные с исходом в клини- Рассматривая фактор наличия или отсутствия
ческое выздоровление (12,8%±2,1). употребления больными алкогольных напитков, было
выявлено: неблагоприятный и относительно благопри­
Обобщая полученные результаты, следует выде- ятный исходы наиболее часто формируются у больных
лить выявленные наиболее существенные закономер- с отсутствием фактора употребления алкоголя (соот-
ности в формировании определенных прогностических ветственно 65,5%±5,1 против 34,5%±5,1; P<0,0001;
вариантов исхода манифестных прогредиентных форм 60,2%±5,4 против 39,8%±5,4; P<0,01); благоприятный
шизофрении, которые отражают значимость предра- исход формируется в равной степени у больных как с
сполагающего влияния на тот или иной прогностиче- отсутствием, так и с наличием фактора употребления
ский вариант исхода. алкоголя (53,4%±5,8 и 46,6%±5,8; P>0,05). При иссле-
довании степени употребления алкогольных напитков
Рассматривая социально-демографические харак- закономерностей выявлено не было.
теристики больных с манифестными прогредиентными
формами шизофрении были выявлены определенные При исследовании фактора наличия или отсутствия
закономерности. При исследовании пола больных об- курения было выявлено: неблагоприятный исход наибо-
наружилось, что все прогностические варианты ис- лее часто формируется у больных с отсутствием фак-
ходов манифестных прогредиентных форм шизофре- тора курения (55,2%±5,3 против 44,8%±5,3; P<0,05);
нии (неблагоприятный, относительно благоприятный относительно благоприятный исход формируется в
и благоприятный) формируются в равной степени как равной степени у некурящих и курящих (48,2%±5,5
у мужчин, так и у женщин (соответственно 50,6%±5,4 и 57,5%±5,8); благоприятный исход наиболее часто
и 49,4%±5,4; 50,6%±5,5 и 49,4%±5,5; 49,3%±5,9 и формируется у курящих больных (57,5%±5,8 против
50,7%±5,9). 42,5%±5,8; P<0,05).

При исследовании социального положения было Закономерностей не было выявлено при исследо-
выявлено, что неблагоприятный исход чаще формиру- вании фактора употребления наркотических средств
ется у “в прошлом неработавших” больных (56,3%±5,3 больными, а также при изучении факторов наличия или
против 43,7%±5,3; P<0,05); относительно благоприят­ отсутствия беременности и родов у женщин.
ный исход формируется в равной степени как у “нера-
ботавших”, так и у “работавших” больных (48,2%±5,5 Были исследованы и собственно клинические па-
и 51,8%±5,5); благоприятный исход чаще формируется раметры, отражающие различные временные, струк-
у “в прошлом работавших” больных (69,9%±5,4 против турно-динамические параметры шизофренического
30,1%±5,4; P<0,0001). процесса. При рассмотрении возраста начала шизоф-
ренического процесса выяснилось, что неблагоприят­
Если обратиться к семейному положению, то нуж- ный исход чаще формируется у больных с возрастом
но отметить, что неблагоприятный исход формируется начала заболевания от 20 до 24 лет; относительно бла­
почти в равной степени как у неженатых (незамуж- гоприятный исход чаще формируется у больных с воз-
них), так и у женатых (замужних) больных (51,7%±5,4 растом начала заболевания от 15 до 29 лет; благопри­
и 48,3%±5,4); относительно благоприятный и благо­ ятный исход чаще формируется у больных с возрастом
приятный исходы чаще формируются у больных с на- начала болезни от 15 до 24 лет.
личием сформировавшейся семьи (соответственно
При изучении фактора наличия или отсутствия

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

10 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

инициального этапа, возраста начала и клинической зофренического процесса закономерностей выявлено
характеристики инициального этапа болезни, возраста не было.
начала и клинической характеристики манифестного
психоза закономерностей выявлено не было. При изучении типов приступов на протяжении все-
го периода болезни выяснилось: неблагоприятный ис­
При исследовании возраста появления негатив- ход наиболее часто формируется у больных с галлюци-
ных расстройств обнаружилось, что неблагоприятный наторно-параноидными типами приступов (49,4%±5,4
исход и относительно благоприятный исход наиболее против 31,0%±5,0; P<0,01); относительно благопри­
часто формируются у больных с возрастом появления ятный исход формируется у больных как с галлюци-
негативных расстройств от 30 до 34 лет; благоприят­ наторно-параноидными, так и с параноидными типа-
ный исход чаще формируется у больных с возрастом ми приступов на протяжении всего периода болезни
появления негативных расстройств от 25 до 29 лет. (39,8%±5,4 и 41,0%±5,4); благоприятный исход чаще
формируется у больных с параноидными типами при-
Что касается возраста стабилизации процесса, ступов (49,3%±5,9 против 26,0%±5,1; P<0,01).
времени появления негативных расстройств и времени
стабилизации процесса от начала болезни, то здесь за- При исследовании типов психического дефекта
кономерностей обнаружено не было. выяснилось: неблагоприятный и относительно благо­
приятный исходы чаще формируются у больных с де-
Исследуя тип течения манифестных прогредиен- фектом по типу снижения уровня личности; благопри­
тных форм шизофрении выяснилось, что неблагопри­ ятный исход чаще формируется у больных с дефектом
ятный исход наиболее часто формируется у больных по типу дефицитарной шизоидии. При рассмотрении
с непрерывным типом течения болезни (54,0%±5,3 типов психического дефекта по обобщенным катего-
против 46,0%±5,3; P<0,05); относительно благоприят­ риям выяснилось: неблагоприятный и относительно
ный исход и благоприятный исход чаще формируются благоприятный исходы чаще формируются у больных
у больных с приступообразно-прогредиентным типом с псевдоорганическим дефектом; благоприятный исход
течения болезни (соответственно 56,6%±5,4 против чаще формируется у больных с психопатоподобным де-
43,4%±5,4; P<0,05 и 57,5%±5,8 против 42,5%±5,8; фектом.
P<0,05). При изучении степени прогредиентности ши-

Л И Т Е РАТ У РА 178, p. 506-517
12. Harrow M., Grossman L., Herbener E. Ten-year outcome: patients with schizoaf-
1. Гурович И.Я., Любов Е.Б., Сторожанова Я.А. Выздоровление при шизофре-
нии. Концепция «recovery». Социальная и клиническая психиатрия. 2008, fective disorders, schizophrenia, affective disorders and mood-incongruent psy-
№2, с. 7-14 chotic symptoms. The British Journal of Psychiatry, 2000, Vol. 177, p. 421-426
13. Kraepelin E. Psychiatrie, 1913, Bd 3, S. 871
2. Зеневич Г.В. Ремиссии при шизофрении. Л., 1964, 214 с. 14. Lauronen E. Course of illness, outcome and their predictors in schizophrenia
3. Коцюбинский А.П., Скорик А.И. Оценка динамики психического состоя- (The Northern Finland 1966 Birth Cohort study). Acta Universitatis Oulunsis D
Medica 910, Oulun Yliopisto, Oulu, 2007, 115 p.
ния. Обозрение психиатрии и медицинской психологии им. В.М. Бехтерева, 15. Malla A., Payne J. First-Episode Psychosis: Psychopathology, Quality of Life, and
2006, №2, с. 4-7 Functional Outcome. Schizophrenia Bulletin, 2005, Vol. 31 (3), p. 650-671
4. Медведев А.В. О состоянии глубокого дефекта на отдаленных стадиях 16. Mattsson M. First episode psychosis and outcome (findings from a Swedish
неблагоприятно протекающей шизофрении. Журн. невропат. и психиат., multi-centre study), Stockholm, 2007, 43 p.
1984, 5, с. 712-719 17. Menezes N., Arenovich Т., Zipursky R. Systematic review of longitudinal out-
5. Смулевич А.Б., Козырев В.Н., Дубницкая Э.Б., Дробижев М.В. Критерии эф- come studies of first-episode schizophrenia. Psychol. Med., 2006, Vol. 36, p.
фективности терапии при шизофрении. Методические указания. М., 2006, 1349-1362
28 с. 18. Modistin J., Huber A., Satirli E. et al. Long-term course of schizophrenic illness:
6. Фаворина В.Н. К вопросу о поздних ремиссиях при шизофрении. Сообще- Bleulef study reconsidered. Am. J. Psychiatr., 2003, Vol. 160, № 3, p. 2202-
ние V. Журн. невропат. и психиат., 1965, 1, с. 81-87 2208
7. Эдельштейн А.О. Исходные состояния шизофрении. М., 1938, 115 с. 19. Moller H. Couse and Long-Term Treatment of Schizophrenic Psychoses. Phar-
8. Andreansen N., Carpenter W., Kane J. et al. Remmission in Schizophrenia: Pro- macopsychiatry, 2004, № 37, Suppl 2, p. 126-135
posed Criteria and Ratinale for Consensus. Am J. Psychiatry, 2005, Vol. 162, 20. Robinson D., Woerner M., McMeniman M. et al. Symptomatic and functional
p. 441-449 recovery from a first episode of schizophrenia or schizoaffective disorder. Am.
9. Burns Т., Patrick D. Social functioning as an outcome measure in schizophrenia J. Psychiat., 2004, Vol. 161, № 3, p. 473-479
studies. Acta Psychiatr. Scand., 2007, №116, p. 403-418 21. Wiersta D., Nienhuis F., Slooff C, Giel R. Natural course of schizophrenic dis-
10. Davidson L., Schmutte Т., Dinzeo Т., Andres-Hyman R. Remission and Recovery orders: A 15-year followup of a Dutch incidence cohort. Schizophrenia Bulletin,
in Schizophrenia: Practitioner and Patient Perspectives. Schizophrenia Bulletin. 1998, Vol. 24, № 1, p. 75-85
2008, Vol. 34 (1), p. 5-8
11. Harrison G., Hopper K., Craig T. et al. Recovery from psychotic illness: A 15-and
25-year international follow-up study. British Journal of Psychiatry, 2001, Vol.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 11

Ա Մ Փ Ո Փ ՈՒՄ

Շի­զոֆ­րեն­ իայի մա­նի­ֆես­տային պրոգ­րե­դիենտ ձեվե­րի ել­քի կան­խա­տես­ ում­ ային տար­
բե­րակն­ ե­րի ձեվա­վոր­ման պայմ­ ան­նե­րը

Մկրտչ­յան Ա.Գ.
ԵՊԲՀ, հո­գեբ­ ուժ­ ու­թյան ամբ­ իոն

Բա­նա­լի բառ­ եր` շի­զոֆր­ ե­նիա, պրոգր­ եդ­ իենտ­ ու­թյուն, հոգ­ ե­ զի­դոա­ լ վի­ճակն­ ե­րը` խոր դեֆ­ եկտ­ ով, ռե­զի­դուալ վի­ճակ­ներ­ ի
կան դեֆ­ եկտ, շի­զոֆր­ ե­նիկ ելք, կանխ­ ատ­ ես­ ում, ձևավ­ որ­ման դեֆ­ ից­ իտ­ ային տի­պը` խոր դեֆ­ եկտ­ ով։ Հա­րա­բե­րա­կան բա­
պայ­ման­ներ։ րենպ­ աստ ել­քով դեպ­քե­րը ռե­դուկցվ­ ած պրո­դուկտ­ իվ խան­
գա­րումն­ ե­րով դրս­ևոր­վող ռե­զի­դուալ վի­ճակն­ եր են ` թեթև
Կ­լին­ ի­կա-հոգ­ եախ­տա­բան­ ակ­ ան, կլին­ իկ­ ա-կատ­ ամ­նեստ­ իկ և չափ­ ա­վոր աս­տիճ­ ա­նի դեֆ­ եկտ­ ով, ռե­զի­դուալ վի­ճակ­նե­րի
և պսիխ­ ոմ­ ետ­րիկ մեթ­ ոդն­ եր­ ով հետ­ ա­զոտվ­ ել են շիզ­ ոֆր­ ե­ դեֆ­ ից­ ի­տային տի­պը` չափ­ ա­վոր դեֆ­ եկտ­ ով։ Բար­ ենպ­ աստ
նիայի ման­ իֆ­ եստ­ ային պրոգր­ եդ­ իենտ ձևեր­ ով տա­ռա­պող 243 ելք­ ով դեպ­քեր­ ը ռե­զի­դուալ վի­ճակն­ ե­րի դեֆ­ ից­ ի­տային տի­պի
հոսպ­ ի­տա­լացվ­ ած քրո­նիկ­ ակ­ ան հիվ­ անդ։ Ելք­ ի կանխ­ ատ­ ե­սու­ են` թեթև դեֆ­ եկ­տով և կլին­ ի­կա­կան առող­ջաց­մամբ ել­քով։
մային տարբ­ ե­րակ­ներ­ ի դիֆ­ եր­ ենց­ ման ընթ­ ացք­ ում պարզվ­ ել Վեր­լուծվ­ ել է սո­ցիալ-ժո­ղովր­դագ­րա­կան, ան­հա­տա­կան-հոգ­ ե­
է, որ անբ­ ար­ ենպ­ աստ ելք­ ը 35,8% է, հա­րաբ­ եր­ ակ­ ան բա­րեն­ բա­նա­կան, ընդ­հա­նուր կեն­սա­բա­նա­կան և բուն կլի­նիկ­ ա­կան
պաստ ելք­ ը` 34,1%, բար­ ենպ­ աստ ելք­ ը` 30,1%։ Ան­բար­ են­ գործ­ ոն­նե­րի դեր­ ը, որոնք ար­տա­ցո­լում են ել­քի այս կամ այն
պաստ ել­քով դեպք­ ե­րը ներկ­ այ­ացվ­ ած են ռեզ­ իդ­ ուալ վիճ­ ակ­նե­ կան­խա­տե­սում­ ային տար­բե­րա­կի նա­խատ­րա­մադ­րող ազ­դե­
րի պսի­խոտ­ իկ տի­պով` թեթև, չափ­ ա­վոր և ծանր աս­տիճ­ ան­ ի ցու­թյան կար­ևո­րութ­ յուն­ ը։
դեֆ­ եկտ­ ով, ռե­դուկցվ­ ած պրոդ­ ուկտ­ իվ խան­գար­ ումն­ եր­ ով ռե­

S U MM A R Y

FACTORS FOR DEVELOPMENT OF PROGNOSTIC TYPES OF THE OUTCOME IN MANIFESTED
PROGREDIENT FORMS OF SCHIZOPHRENIA

Mkrtchyan A.G.
YSMU, Department of Psychiatry

Keywords: schizophrenia, progredience, psychotic deficit, out­ The adverse outcome was presented with psychotic type of
come in schizophrenia, prognosis, factors for development residual condition with mild, moderate and severe deficits, re-
sidual condition in the form of reduced positive disorders with
The study applied clinical psychopathological, clinical catham- advanced deficit and deficit form of the residual condition with
nestic and psychometric testing approaches to examine 243 advanced deficit. The relatively favorable outcome was present-
hospitalazed chronic patients with manifested progredient forms ed with deficit form of the residual condition with mild deficit and
of schizophrenia in residual phase of the disease. outcome in clinical recovery.

While differentiating the prognostic types of the outcomes, the The study investigated biological and clinical factors as well
study revealed adverse outcome in 35.8%, relatively favorable as socio-demographic and psychological characteristics associ-
outcome in 34.1% and favorable outcome in 30.1% of the inves- ated with the development of different prognostic forms of the
tigated cases. outcome.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

12 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

УДК: 616.895.8

ПСИХОПАТОЛОГИЧЕСКАЯ СТРУКТУРА ТИПОВ РЕЗИДУАЛЬНЫХ
СОСТОЯНИЙ ПРИ МАНИФЕСТНЫХ ПРОГРЕДИЕНТНЫХ ФОРМАХ
ШИЗОФРЕНИИ

Мкртчян А.Г., Мелик-Пашаян А.Э., Исраелян Н.Р.
ЕГМУ, Кафедра психиатрии

Ключевые слова: шизофрения, прогредиентность, ре­ Материал и методы исследования
зидуальное состояние, шизофренический исход Было исследовано 243 хронически больных шизоф-

Одними из самых спорных, противоречивых поня- ренией, находившихся в Севанской психиатрической
тий в отношении динамики и исхода шизофрении яв- больнице, которая, являясь лечебным учреждением, в
ляются понятия: “конечное состояние”, “резидуальное основном осуществляет уход за хронически больными.
состояние” или “исходное состояние”. Несмотря на то, Из них 122 (50,2%) - мужчины и 121 (49,8%) – женщины.
что проблемой систематики конечных состояний при Критериями включения в материал исследования явля-
шизофрении в целом и при отдельных ее формах за- лись: манифестные прогредиентные формы шизофре-
нимались многие исследователи [2, 6-9, 11, 12, 14, 18, нии, обнаруживающие стойкие признаки неблагопри-
20-22], единой точки зрения на эту проблему так и не ятного течения процесса; сформировавшееся стойкое
было найдено. Одни исследователи [3, 18, 21] под поня- резидуальное состояние с длительностью не менее 1
тием “конечное состояние” подразумевали собственно года до момента обследования, соответствующее кри-
“дефектные” стадии болезни, которые описывались при териям резидуальной шизофрении по МКБ-10 (F20.5).
сравнительно ранних этапах шизофрении, где патоло- Критериями исключения стали: неблагоприятно проте-
гический процесс еще продолжался, другие - подра- кающие неманифестные формы шизофрении, малопро-
зумевали клинические картины хронифицированного гредиентные формы шизофрении.
психоза преимущественно в первые 5-10 лет течения
болезни. При этом в основу выделения исходов разны- Методы исследования: клинико-психопатологиче-
ми исследователями брались особенности клинической ский, клинико-катамнестический и психометрический.
картины, охватывающие как позитивные расстройства,
так и различные проявления дефекта психики. В даль- Для клинического исследования нами была разрабо-
нейшем данные других исследователей [4, 5, 10, 11, 13- тана анкета, включающая социально-демографические,
17] показали, что и на отдаленных стадиях шизофрении анамнестические и клинические параметры, отражаю-
могут сохраняться признаки активности процесса, при щие в том числе актуальное психическое состояние, а
этом может сохраниться также возможность динамиче- также социально-трудовую и культурно-реабилитацион-
ских изменений. Однако подходы к дифференциации ную вовлеченность больных. Данные дополнялись сведе-
конечных состояний остаются различными. По-разному ниями, полученными от медицинского персонала, врачей
интерпретируются вопросы об их сущности, возможно- и родственников, посещавших больных.
стях их обратного развития, а также вопросы соотноше-
ния в них продуктивных и негативных расстройств. Для количественной оценки качественных призна-
ков позитивных и негативных психопатологических рас-
Целью исследования явилось определение типо- стройств, выявленных в ходе клинико-психопатологиче-
логии и изучение частоты формирования разных типов ского обследования, вся группа больных исследовалась
резидуальных состояний при манифестных прогреди- также психометрическим методом. Использовалась
ентных формах шизофрении на отдаленных этапах шкала позитивных и негативных синдромов шизофре-
шизофренического процесса с исследованием психо- нии (PANSS).
патологической структуры резидуальных состояний,
степени выраженности и соотношения в них позитив- Больные исследовались в два этапа. На первом эта-
ных и негативных расстройств. пе все больные обследовались клинически - клинико-
психопатологическим и психометрическим методами.
Настоящее сообщение является частью более ши- На втором - клинико-катамнестическом этапе исследо-
рокого исследования закономерностей динамики и ис- вания, осуществлялась ретроспективная реконструкция
хода манифестных прогредиентных форм шизофрении всей предшествующей истории болезни каждого боль-
на современном этапе. ного. Для восстановления всей истории болезни исполь-
зовались архивные материалы психиатрических клиник.
Статистическая обработка материала осуществлялась
программой “Биостат”.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 13

Результаты исследования и их обсуждение 5,9% случаев - сочетанный.
Возраст исследованных больных (n=243) на мо- Исходя из предложенной В.Ю. Воробьевым [2] ти-

мент катамнеза составлял от 25 до 75 лет, в среднем пологии психического дефекта, среди обследованных
- 47,9±9,5 лет. Возраст начала болезненного процесса нами больных были выделены и дифференцированы 4
- от 15 до 50 лет, в среднем - 23,9±6,4 лет. Длительность изолированных типа дефекта и 2 интегративных типа,
болезни на момент обследования - от 7 до 55 лет, в сред- отражающих сочетание отдельных типов дефекта.
нем - 23,9±8,5 лет. Возраст имеющегося инициального
этапа составлял от 15 до 50 лет, в среднем - 23,8±6,5 Дефект типа фершробен (эволюционирующая ши-
лет. Возраст проявления манифестного психоза состав- зоидия по H. Ey) был обнаружен в 1,1% случаев от всех
лял от 15 до 50 лет, в среднем - 25,0±6,6 лет. Возраст дефицитарных резидуальных состояний, дефект по типу
появления негативных расстройств составлял от 15 до дефицитарной шизоидии - в 38,2% случаев, дефект по
54 лет, в среднем - 30,6±7,8 лет. Время появления нега- типу снижения уровня личности (простой дефицит) был
тивных расстройств от начала болезни - от 1 до 15 лет, обнаружен в 29,4% случаев, дефект по типу псевдоб-
в среднем - 6,1±3,9 лет. Возраст начала стабилизации радифрении (астенический дефект, аутохтонная асте-
процесса - от 20 до 67 лет, в среднем - 40,4±8,5 лет. ния, редукция энергетического потенциала) - в 25,5%
Время стабилизации процесса от начала болезни - от 2 случаев. В соответствии с интегративными вариантами
до 35 лет, в среднем - 16,2±7,1 лет. Длительность дефек- дефекта среди больных с дефицитарным типом резиду-
тной стадии болезни на момент исследования составля- ального состояния, в 2,9% случаях наблюдался дефект
ла от 2 до 42 лет, в среднем - 17,2±8,3 лет. Длительность по типу деформации структуры личности (сочетание де-
стабилизированной стадии болезни на момент исследо- фекта типа фершробен с дефектом по типу снижения
вания составляла от 1 до 32 лет, в среднем - 7,6±5,7 уровня личности), а в 2,9% случаев наблюдался дефект
лет. Количество перенесенных госпитализаций - от 1 до по типу падения психической активности (сочетание де-
26, в среднем - 7,3±4,6. Длительность последнего пре- фекта по типу дефицитарной шизоидии с дефектом по
бывания в стационаре - от 1 года до 36 лет, в среднем типу псевдобрадифрении).
- 6,6±5,6.
Таким образом, в ходе настоящего исследования
В ходе исследования было обнаружено, что при ма- было обнаружено, что интеграция шизоидных (психо-
нифестных прогредиентных формах шизофрении могут патоподобных) и псевдоорганических расстройств у
формироваться как различные типы исходных резиду- больных с манифестными прогредиентными формами
альных состояний, так и исход в клиническое выздоров- шизофрении наблюдалась не во всех случаях, как было
ление. Частота формирования психотических резиду- описано В.Ю. Воробьевым [2], а только у определенной
альных состояний составляла 9,5%±1,9, резидуальных группы больных. Заключения автора были основаны на
состояний с редуцированными позитивными расстрой- изучении психического дефекта больных шизофренией
ствами - 35,8%±3,1, дефицитарных резидуальных состо- с преобладанием на всем протяжении заболевания не-
яний - 42,0%±3,2, а исхода в клиническое выздоровле- гативных расстройств. Фактически исключались случаи
ние - 12,8%±2,1. с наличием в клинике болезни каких-либо продуктивных
психопатологических расстройств и исследовались
Из всех типов резидуальных состояний чаще всего больные с неманифестной и, главным образом, мало-
встречался дефицитарный тип резидуального состоя- прогредиентной шизофренией. Между тем, наличие в
ния (42,0±3,2%), который отражал максимально реали- динамике болезни многочисленных, рецидивирующих
зованную регредиентную динамику продуктивных пси- продуктивных психопатологических расстройств, а так-
хопатологических расстройств. На отдаленной, давно же высокая прогредиентность шизофренического про-
стабилизированной стадии шизофренического процес- цесса, по-видимому, патопластически структурируют
са, у этой группы больных происходило постепенное психический дефект.
полное обратное развитие продуктивных психопатоло-
гических расстройств при наличии разного характера и Что касается степени выраженности психического
разной степени выраженности психического дефекта. дефекта у больных с дефицитарным типом резидуаль-
ного состояния, то следует отметить, что легкий дефект
Рассматривая группу больных с дефицитарным ти- (суб-общий счет негативной суб-шкалы был равен 11
пом резидуального состояния по обобщенным категори- баллам) наблюдался у 42 больных - 17,3%±2,4, умерен-
ям дефекта, обнаружилось, что в 39,2% случаев наблю- ный дефект (суб-общий счет негативной суб-шкалы был
дался психопатоподобный дефект (дефект шизоидной равен 28 баллам) наблюдался у 39 больных - 16,0%±2,3,
структуры), в 54,9% случаев - псевдоорганичекий, а в а глубокий дефект (суб-общий счет негативной суб-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

14 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

шкалы был равен 47 баллам) наблюдался у 21 больного того или иного вида психопатологических расстройств
- 8,6%±1,8. было выделено 3 варианта резидуальных состояний с
редуцированными галлюцинаторными и бредовыми рас-
Резидуальные состояния с редуцированными про- стройствами: 1) с редуцированными галлюцинаторны-
дуктивными расстройствами (35,8%±3,1) занимали ми расстройствами; 2) с редуцированными бредовыми
промежуточное положение между психотическими и расстройствами; 3) с редуцированными галлюцинатор-
дефицитарными резидуальными состояниями и были но-бредовыми расстройствами. Общим для этих рас-
следствием приостановки регредиентной динамики стройств оказались стойкость, однообразие и бедность
продуктивных психопатологических расстройств на по своим проявлениям вербальных галлюцинаций, моно-
стадии редукции болезненного процесса на неопреде- тематичность, однообразность, отрывочность бредовых
ленно долгое время. расстройств.

В зависимости от клинической характеристики ре- Резидуальные состояния с редуцированными рас-
дуцированных продуктивных расстройств были выделе- стройствами формальных свойств мышления (47,1%)
ны три группы больных с редуцированными резидуаль- проявлялись разнообразными и разными по степени
ными состояниями. Первую группу составили больные выраженности нарушениями последовательности и ло-
с редуцированными речевыми расстройствами (18,4% гичности мыслительных процессов. В целом, из нару-
от всех редуцированных расстройств), вторую груп- шений формальных свойств мышления наблюдались:
пу - больные с редуцированными галлюцинаторными и нецеленаправленность мышления, его непоследова-
бредовыми расстройствами (34,5%), в третью группу во- тельность, разноплановость, спонтанность, аморфность
шли 41 больной с редуцированными формальными рас- мышления, хаотичность, непродуктивность мышления,
стройствами мышления (47,1%). соскальзывание с одной темы на другую, символиче-
ское мышление, резонерство, аутистичность мышления,
Редуцированные речевые расстройства характе- паралогичность, абстрактность и неопределенность
ризовались тем, что расстройства речи у больных до- суждений, умозаключений, в редких случаях - умерен-
стигали такой степени, что вербальный контакт с ними ная разорванность мышления, не доходящая, однако, до
оказывался или крайне ограниченным или вовсе невоз- степени бессвязности. Следует отметить, что больные
можным. В зависимости от преобладания того или ино- с умеренно выраженной разорванностью мышления об-
го вида расстройства речи были выделены больные с наруживали при беседе смущение, робость; они тяго-
негативистической речью, с мутизмом и с бессвязной тились своей несостоятельностью в выражении своих
речью. Резидуальные состояния с негативистической мыслей, терялись.
речью проявлялись тем, что больные, будучи в целом
пассивно-подчиняемыми, были трудно доступны продук- И последнюю группу резидуальных шизофрени-
тивному контакту. Во время беседы обнаруживали сдер- ческих состояний составляли психотические резиду-
жанность, молчаливость, замкнутость, раздраженность, альные состояния (9,5%±1,9), которые определялись
в некоторых случаях - саркастичность и враждебность. картинами, характерными для стадии стабилизации
Больные держали определенную дистанцию с собесед- шизофренического процесса, однако признаков редук-
ником, пытались уклониться от беседы или занимали ции процесса в последствии не прослеживалось. На
оборонительную позицию. Больные с мутизмом вообще первый план здесь выступали различные продуктивные
не отвечали на задаваемые им какие-либо вопросы. расстройства, которые в течение всего отрезка болезни
Однако у них обнаруживалось явное стремление к кон- проделали максимально возможную в каждом конкрет-
такту - больные легко и охотно вступали в контакт, де- ном случае прогредиентную динамику. Анализ психопа-
лали усилие, чтобы заговорить, однако общались только тологической структуры на синдромальном уровне дал
жестами и письменной речью. В ответ на просьбу на- возможность квалифицировать эту группу больных как
писать ответы на все задаваемые им вопросы, больные с галлюцинаторно-бредовыми расстройствами, которые
правильно, по существу, излагали свои мысли, четко даже на самых отдаленных этапах болезненного про-
выполняли инструкции. У больных с речевой бессвяз- цесса сохраняли значительную активность. В галлю-
ностью наблюдались как шизофазическая, так и ката- цинаторных и бредовых расстройствах отражались и
тоническая бессвязность. через них преломлялись как многие события окружа-
ющего мира, так и переживания собственной личности
Резидуальные состояния с редуцированными галлю- и физического состояния. Однако, такая переработка
цинаторными и бредовыми расстройствами характери- фактов и событий носила не активный характер, как
зовались наличием галлюцинаторных и разнообразных
бредовых расстройств. В зависимости от преобладания

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 15

при ранних стадиях болезненного процесса, а пассив- Резидуальные состояния с галлюцинаторно-па-
ный, неэмоциональный, автоматический характер. раноидными расстройствами отражали клиническую
картину болезни, которая сложилась на ранних этапах
В зависимости от преобладания тех или иных пси- стадии стабилизации процесса, то есть максимально
хопатологических синдромов, среди больных с галлю- достигнутый в этих случаях уровень развития галлюци-
цинаторно-бредовыми расстройствами были выделе- наторно-параноидного синдрома. В этих случаях рези-
ны следующие группы больных: с галлюцинаторными дуальные состояния отличались отсутствием признаков
(30,4% случаев от всех психотических состояний), гал- парафренизации состояний и не представляли собой
люцинаторно-параноидными (13%), галлюцинаторно-па- результат частичного редуцирования ранее наблюдав-
рафренными (13%), параноидными (26,1%) и парафрен- шихся парафренных расстройств. При них наблюдались
ными (17,5%) резидуальными состояниями. стойкие признаки вербального галлюциноза, явления
психического автоматизма, а также бредовые идеи от-
Резидуальные состояния с галлюцинаторными ношения, преследования, осуждения, обвинения, воз-
расстройствами были представлены хроническим вер- действия.
бальным галлюцинозом, который характеризовался
сочетанием псевдогаллюцинаций с истинными галлю- Резидуальные состояния с парафренными рас-
цинациями, с отчетливым преобладанием последних. стройствами характеризовались наличием интерпрета-
Помимо вербального галлюциноза, у больных наблю- тивных, фантастических, конфабуляторных бредовых
дались в менее отчетливой форме зрительные, висце- идей и отсутствием галлюцинаторных расстройств,
ральные, тактильные и обонятельные галлюцинации, и явлений психического автоматизма, которые были
которые в значительной степени были связаны с вер- полностью редуцированы на отдаленных стадиях бо-
бальным галлюцинозом, образуя, тем самым, комбини- лезни. Больные высказывали бредовые идеи знатного
рованные сенсорно-перцептивные расстройства. происхождения, обогощения, богатства, иного проис-
хождения, изобретательства, открытия, высокого про-
Резидуальные состояния с параноидными рас- исхождения, величия, могущества, благожелательного
стройствами характеризовались отсутствием призна- воздействия, мессианства, воздействия, овладения,
ков парафренизации состояний и представляли собой, метаморфозы, перерождения, инсценировки, интерме-
в некоторых случаях, результат редуцирования ранее таморфозы, колдовства и идеи любовно-эротического
наблюдавшихся парафренных расстройств, а в неко- содержания.
торых - задержку дальнейшей генерализации и засты-
вание параноидных расстройств на отдаленных этапах Таким образом, в ходе исследования было обна-
процесса. Здесь не наблюдались галлюцинаторные рас- ружено, что при неблагоприятно протекающих мани-
стройства или явления психического автоматизма. Они фестных прогредиентных формах шизофрении могут
на этой стадии болезни были полностью редуцированы. формироваться различные типы исходов. В 42,0%±3,2
Отмечались бредовые идеи отношения, преследования, случаев - дефицитарные резидуальные состояния, в
осуждения, обвинения, отравления, колдовства, психи- 35,8%±3,1 случаев - резидуальные состояния с реду-
ческого, физического, телепатического воздействия. цированными позитивными расстройствами, в 9,5%±1,9
случаев формировались психотические резидуальные
Резидуальные состояния с галлюцинаторно-параф- состояния. Дефицитарные резидуальные состояния
ренными расстройствами отражали максимальную гене- отражали максимально реализованную регредиентную
рализацию галлюцинаторно-параноидных расстройств, динамику продуктивных психопатологических рас-
достигнутых в ходе длительного прогредиентного стройств. Резидуальные состояния с редуцированными
развития шизофренического процесса. Наблюдались продуктивными расстройствами были следствием при-
вербальные, зрительные, висцеральные, тактильные и остановки регредиентной динамики продуктивных пси-
обонятельные сенсорно-перцептивные расстройства в хопатологических расстройств на стадии редукции бо-
сочетании с интерпретативным, фантастическим, гал- лезненного процесса на неопределенно долгое время.
люцинаторным и конфабуляторным бредовыми идеями, Психотические резидуальные состояния определялись
а также явлениями психического автоматизма. Наблю- картинами, характерными для стадии стабилизации ши-
далась “персонификация” галлюцинаторных голосов, зофренического процесса, однако признаков редукции
общающихся с больными, и формирование определен- процесса в последствии не прослеживалось.
ных взаимоотношений с ними. Явления психического
автоматизма были представлены как идеаторным и ки-
нестетическим, так и сенестопатическим автоматизмом.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

16 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Л И Т Е РАТ У РА

1. Амбрумова А.Г. Течение шизофрении по данным отдаленного катамнеза. 12. Морозов В.С., Тарасов Ю.К. Некоторые типы спонтанных ремиссий при ши-
М., 1962, 218 с. зофрении. Журн. невропат. и психиатр., 1951, т. 20, в. 4, с. 44

2. Вроно М.С. Конечные состояния шизофрении с речевой бессвязностью. 13. Новиков В.Н. О некоторых вариантах стабилизации процесса на отдален-
Автореф. дисс. канд. мед. наук. М. 1956, 16 с. ных этапах злокачественной шизофрении. Журн. невропат. и психиатр.,
1981, в. 5, с. 720-725
3. Ганноха Ю.Н. О шизофреническом дефекте и его динамике. Цит. По Юди-
ну. Шизофрения как первичный дефект-психоз. Труды ЦИП МЗ РСФСР. М., 14. Фаворина В.Н. К вопросу о поздних ремиссиях при шизофрении. Сообще-
1941, т. 2, с. 48-56 ние V. Журн. невропат. и психиат., 1965, 1, с. 81-87

4. Дворин Д.В. Клиника непрерывно протекающей параноидной шизофрении 15. Цуцульковская М.Я., Абрамова Л.И. Разновидности течения и критерии
в свете отдаленных катамнезов в старости. Дисс. канд. мед. наук. М., 1978, прогноза при параноидной шизофрении, начавшейся в подростковом и
172 с. юношеском возрасте по данным отдаленного катамнеза. Журн. невропат. и
психиатр., 1981, в.1, с. 89-98
5. Дружинина Т.А., Концевой В.А., Медведев А.В., Молчанова Е.К. Значение
метода длительного катамнеза для понимания некоторых аспектов пробле- 16. Цуцульковская М.Я., Абрамова Л.И., Шахматова И.В., Шапиро Ю.А., Элиава
мы эндогенных психозов. Седьмой Всесоюзный съезд невропатологов и В.Н. Конечные состояния юношеской злокачественной шизофрении (кли-
психиатров. Тезисы докладов 26-30 мая 1981, т.1, М., 1981, с. 41-43 нико-патогенетические корреляции). Журн. невропат. и психиатр., 1982,
7, с. 117-126
6. Жариков Н.М. Клиника ремиссий шизофрении в отдаленном периоде забо-
левания. Автореф. дисс. докт. мед. наук. М., 1961, 32 с. 17. Штернберг Э.Я., Дружинина Т.А., Концевой В.А., Молчанова Е. К. Законо-
мерности клинических проявлений и течения шизофрении в свете отда-
7. Зеневич Г.В. Ремиссии при шизофрении. Л., 1964, 214 с. ленных катамнезов в старости. В кн.: Материалы 6-го Всесоюзного съезда
8. Левит В.Г. Материалы к катамнезу простой формы шизофрении. Журн. не- невропатологов и психиатров. М., 1975, т. 3, с. 144-148

вропат. и психиатр., 1965, в.1, с. 88 18. Эдельштейн А.О. Исходные состояния шизофрении. М., 1938, 115 с.
9. Левит В.Г. О конечных состояниях при простой шизофрении. Журн. невро- 19. Kraepelin E. Psychiatrie, 1913, Bd 3, S. 871.
20. Leonhard K. Die defektschizophrenen Krankheitsbilder. Leipzig, 1936. 134 S.
пат. и психиатр., 1969, 12, с. 1848-1852 21. Mayer-Gross W. Uber die Stellungnahme zur abgelaufenen akuten Psychoche.
10. Медведев А.В. О состоянии глубокого дефекта на отдаленных стадиях
Z. Neur. Psych. 1920, 60, S. 231-253.
неблагоприятно протекающей шизофрении. Журн. невропат. и психиат., 22. Schneider C. Die Psychologie der Schizophrenen. 1930, S. 301.
1984, 5, с. 712-719
11. Мелехов Д.Е. Клинические основы прогноза трудоспособности при шизоф-
рении. М., Медгиз., 1963, 198 с.

Ա Մ Փ Ո Փ ՈՒՄ

­Շի­զոֆ­րեն­ իայի մա­նի­ֆես­տային պրոգ­րե­դիենտ ձեվե­րի ռե­զի­դու­ալ վի­ճակն­ ե­րի տի­պե­
րի հոգ­ եախ­տա­բա­նա­կան կա­ռուցվ­ ած­քը­

Մկրտչ­յան Ա.Գ., Մե­լիք-Փաշ­ ա­յան Ա.Է., Իս­րաել­յան­Ն.Ռ.

ԵՊԲՀ, հո­գեբ­ ուժ­ ու­թյան ամբ­ իոն

Բանալի բա­ռեր՝ շի­զոֆր­ են­ իա, պրոգր­ եդ­ իենտ­ ու­թյուն, ռե­զի­ պը` 9,5% դեպ­քե­րում։ Ռե­զի­դուա­ լ վիճ­ ակն­ ե­րի դե­ֆից­ ի­տար
դու­ալ վի­ճակ, շի­զոֆր­ են­ իկ ելք­ ային վիճ­ ակ տի­պի ժա­մա­նակ նկատ­վում են փսիխ­ ո­պա­թանմ­ ան (շիզ­ ոիդ
կա­ռուց­ված­քի դեֆ­ եկտ), պսև­դոօրգ­ ա­նա­կան և հա­մակցվ­ ած
Կլ­ին­ իկ­ ա-հոգ­ եախ­տա­բան­ ա­կան, կլին­ իկ­ ա-կա­տամ­նես­ դեֆ­ եկտ­ ի տար­բեր դրսև­ ո­րումն­ եր։ Ռե­դուկցվ­ ած պրո­դուկտ­ իվ
տիկ և փսիխ­ ո­մետ­րիկ մեթ­ ոդն­ ե­րով հետ­ ա­զոտ­վել են շի­զոֆ­ խանգ­ ա­րումն­ ե­րով ռե­զի­դու­ալ տի­պի դեպ­քում նկատ­վում են
րեն­ իայի մա­նի­ֆեստ­ ային պրոգր­ եդ­ իենտ ձևեր­ ով տա­ռապ­ ող ռե­դուկցվ­ ած խոս­քային խան­գա­րումն­ եր, ռե­դուկցվ­ ած ցնոր­
243 հոս­պիտ­ ա­լացվ­ ած քրոն­ ի­կակ­ ան հիվ­ անդ հիվ­ ան­դութ­ յան քային և զա­ռանց­ ան­քային խան­գար­ ումն­ եր, ինչպ­ ես նաև
հե­ռավ­ որ շր­ջան­ներ­ ում։ Ռեզ­ ի­դու­ալ վիճ­ ակն­ եր­ ի դիֆ­ եր­ ենց­ ա­ մտա­ծող­ ութ­ յան ռե­դուկցվ­ ած ֆորմ­ ալ խան­գա­րումն­ եր։ Ռե­զի­
ցիայի ըն­թաց­քում պարզվ­ եց, որ ռեզ­ ի­դուա­ լ վիճ­ ակն­ եր­ ի դեֆ­ ի­ դու­ալ վիճ­ ակն­ եր­ ի փսի­խոտ­ իկ տի­պի ժա­մա­նակ նկա­րագր­վում
ցի­տար տի­պը հան­դիպ­ ում է 42,0% դեպք­ եր­ ում, ռեդ­ ուկցվ­ ած են հա­լյու­ցի­նա­տոր, հա­լյուց­ ի­նա­տոր-պա­րա­նոիդ, հա­լյուց­ ին­ ա­
պոզ­ իտ­ իվ խան­գա­րումն­ եր­ ով ռեզ­ ի­դու­ալ վիճ­ ա­կը հան­դիպ­ ում տոր-պա­րաֆր­ են, պա­րա­նոիդ և պա­րաֆ­րեն խան­գա­րումն­ եր։
է 35,8% դեպ­քե­րում, իսկ ռեզ­ իդ­ ուա­ լ վիճ­ ակ­ ի փսի­խոտ­ իկ տի­

S U MM A R Y

PSYCHOPATHOLOGICAL STRUCTURE OF THE FORMS OF RESIDUAL CONDITIONS IN
MANIFESTED PROGREDIENT FORMS OF SCHIZOPHRENIA

Mkrtchyan A.G., Melik-Pashayan A.E., Israelyan N.R.
YSMU, Department of Psychiatry

Keywords: schizophrenia, progredience, residual condition, out­ The study observed different types of deficit similar to psy-
come in schizophrenia chopathy (deficit of schizoid structure), pseudo-organic and com-
bined deficits among the patients with the deficit form of residual
The study applied clinical psychopathological, clinical catham- condition. Reduced speech disorders, hallucinations and delu-
nestic and psychometric testing approaches to examine 243 in- sions as well as reduced formal disorder of the thoughts were
stitutionalized chronic patients with manifested progredient forms observed among the cases with the residual condition in the form
of schizophrenia in the residual phase of the disease. of reduced positive disorders. Hallucinatory, hallucinatory para-
noid, hallucinatory paraphrenic, paranoid and paraphrenic disor-
While differentiating between the forms of the outcomes, the ders were observed among the cases with the psychotic form of
study found the deficit form of residual condition in 42.0%, the residual condition.
form with reduced positive symptoms - in 35.8%, and psychotic
form - in 9.5% of the investigated cases.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 17

ՀՏԴ: 616.381-007.274-072.1

Լ­ ա­պա­րաս­կո­պիկ ադհ­ ե­զիոլի­զի­սի եվ հա­կակ­պում­ ային մի­
ջոցն­ ե­րի զուգ­ ակ­ցու­մը սուր կպում­ ային բա­րա­կա­ղի­քային
անան­ցա­նե­լիու­թյան վի­րա­հա­տա­կան բուժմ­ ան մեջ

Ստեփ­ ա­նյան Ս.Ա.
«­ Արմ­ են­ իա» հան­րա­պետ­ ա­կան բժշկ­ ակ­ ան կենտր­ ոն, վիր­ աբ­ ուժ­ ա­կան կլին­ իկ­ ա
ԵՊԲՀ, վիր­ աբ­ ուժ­ ու­թյան թիվ1 ամ­բիոն

­Բա­նա­լի բա­ռեր` որով­ այն­ ի կպու­մային հիվ­ անդ­ ու­թյուն, նե­րի որոն­ ում­նե­րով։ Որո­վայ­նի կպու­մային հիվ­ ան­դու­
լապ­ ա­րասկ­ ո­պիկ ադհ­ եզ­ իոլի­զիս, հակ­ ակ­պում­ ային միջ­ ոց­ թյան բուժմ­ ան մեջ զգա­լի տեղ­ ա­շարժ­ ի է առաջ­ աց­րել
ներ լապ­ ա­րասկ­ ոպ­ իկ ադհ­ ե­զիոլի­զիս­ ը։ Անպտղ­ ութ­ յան և
կոնք­ ային ցավ­ ի դեպք­ ում առա­ջին անգ­ ամ լա­պար­ աս­
Թեմ­ այի ար­դիական­ ութ­ յուն­ ը։ Որո­վայ­նի կպու­ կոպ­ իկ ադ­հե­զիոլի­զիս­ ի կի­րառմ­ ան մաս­ ին հայտ­նել են
մային հիվ­ ան­դու­թյու­նը վիր­ ա­բու­ժու­թյան ար­դիական գի­նեկ­ ո­լոգ­ներ­ ը [11]։ Որոշ հե­ղին­ ակ­ներ իրենց հրա­պար­ ա­
և բար­դագ­ ույն խն­դիրն­ ե­րից մեկն է։ Նե­րոր­ ո­վայն­ ային կում­ներ­ ում նշում են սուր կպում­ ային բա­րա­կա­ղիք­ ային
կպումն­ եր 93-100% դեպք­ ե­րում առաջ­ ա­նում են վիր­ ա­ անանց­ ան­ ել­իու­թյան բուժ­ման մեջ լա­պա­րասկ­ ո­պիկ
հա­տակ­ ան մի­ջամ­տու­թյուն­ներ­ ի հետ­ևանք­ ով [2, 3, 15]։ տեխ­նիկ­ այի և մե­թոդն­ ե­րի կի­րառ­ման բարձր ար­դյուն­ ա­
Կպումն­ ե­րը մեծ մա­սամբ անախ­տան­ իշ են, սա­կայն 5% վետ­ ութ­ յան մա­սին [6, 7, 16]։ Ըստ տվյալն­ եր­ ի՝ առա­ջին
դեպք­ եր­ ում դրանք կար­ ող են հան­գեցն­ ել աղիք­ ային ան­գամ սուր կպու­մային աղիք­ ային անան­ցան­ ել­իութ­ յան
անան­ցա­նե­լիութ­ յան, որո­վայն­ ային և կոն­քային ցավ­ ի, դեպ­քում լապ­ ա­րաս­կո­պիկ ադհ­ ե­զիոլի­զիս կատ­ ա­րել
կան­ անց անպ­ տղ­ ու­թյան` ար­գան­դի, ար­գանդ­ ափ­ ո­ղե­րի է D.F. Bastug­-ը 1991­-ին [11, 16]։ Այլ աղբ­ յուր­ ի տվյալ­նե­
և ձվար­ ան­ներ­ ի վրա կպում­ներ­ ի ազդ­ եց­ ու­թյան հետ­ևան­ րով նշ­ված միջ­ ամ­տու­թյունն առաջ­ ին անգ­ ամ կա­տա­րել
քով [2, 3, 4, 9, 11]։ է P. Mouret-­ը 1972-­ին [6]։ Աղի­քային անան­ցա­նել­իութ­ յան
բուժ­ման մեջ լա­պար­ աս­կո­պիան դեռևս լայն տար­ ած­ ում
Կ­պու­մային հիվ­ ան­դութ­ յան հետ­ևանք­նե­րից ամե­ չի ստա­ցել։ Սակ­ այն ակ­նա­ռու են նրա առավ­ ել­ու­թյուն­
նավ­տանգ­ ավ­ ո­րը կպու­մային աղի­քային անան­ցան­ ել­իու­ ներ­ ը` հետ­վի­րա­հա­տակ­ ան ստաց­ իոնար բուժ­ման կարճ
թյունն է։ Ներ­ ո­րո­վայ­նային վիր­ ահ­ ատ­ ութ­ յուն­ներ­ ից հե­ ժամ­ ա­նա­կահ­ ատվ­ ա­ծը, հիվ­ անդ­նե­րի արագ վե­րա­կանգ­
տո անան­ցան­ ել­իու­թյան այս տե­սակ­ ի հաճ­ ախ­ ութ­ յուն­ ը նում­ ը, հետվ­ ի­րահ­ ա­տա­կան բուժ­ման և խնամ­քի փոքր
հասն­ ում է 12-17% -ի [11]։ Ախ­տա­բան­ ա­կան այս վիճ­ ակն ծախս­ ե­րը, կոսմ­ ե­տիկ լավ ար­դյունք­նե­րը [6, 7, 11, 16]։
երբ­ եմն պայ­մա­նա­վոր­ված է նաև բնա­ծին կպումն­ ե­րով Որոշ հե­ղի­նակն­ եր նշում են կոնվ­ եր­սիայի բարձր հա­ճա­
(Լեն­ ի կա­պան, ջեք­սո­նյան թաղ­ անթն­ եր) և բորբ­ ո­քային խու­թյան մա­սին այն­պի­սի դեպ­քեր­ ում, ինչպ­ իս­ իք են փք­
գոր­ծըն­թացն­ ե­րով (ապ­ ենդ­ ի­ցիտ, ադ­նեք­սիտ և այլն) [4, 9]։ ված աղե­գալ­արն­ եր­ ով լցվ­ ած որո­վայ­նի խոռ­ ոչ­ում աշխ­ ա­
տան­քային փոքր տա­րած­ ու­թյուն­ ը, աղիքն­ ե­րի յաթ­րոգ­ են
Խնդ­ իրն ու­նի սոց­ իալ-տնտ­ ե­սակ­ ան զգալ­ի նշան­ ա­ վնաս­վածք­ներ­ ը [6, 16]։ Սակ­ այն վի­րաբ­ ույժն­ եր­ ի կողմ­ ից
կու­թյուն։ ԱՄՆ­-ո­մ որո­վայ­նային ադ­հեզ­ իոլի­զիս­ ի կի­րառ­ մեթ­ ոդ­ ի տիր­ ապ­ ետ­մա­նը և լապ­ ա­րաս­կո­պիկ տեխն­ ի­կայի
ման վրա 1988թ. ծախս­վել է 1,44 մլրդ. դո­լար, 1992թ.` զար­գաց­ման­ ը զու­գըն­թաց՝ ադհ­ եզ­ իոլի­զիս­ ի այս տես­ ակ­ ը
1,2 մլրդ. դոլ­ար (400.000 վիր­ ա­հատ­ ութ­ յուն, որոն­ցից կդառն­ ա որո­վայն­ ի կպու­մային հիվ­ ան­դութ­ յան և մասն­ ա­
50.000-­ը` բար­ ա­կաղ­ իք­ ային անանց­ ան­ ե­լիութ­ յան կա­ վոր­ ապ­ ես աղի­քային կպու­մային անանց­ ան­ ե­լիութ­ յան վի­
պակց­ ութ­ յամբ), 1994թ.` 1,3 մլրդ. դո­լար (303,836 հոս­պի­ րա­հա­տակ­ ան բուժ­ման ալ­գոր­ իթ­մի անբ­ աժ­ ան­ ել­ի մաս­ ը։
տա­լա­ցում, անաշխ­ ա­տուն­ ա­կութ­ յան 846,415 օր) [2, 4, 13]։
Շվեդ­ իայում կպու­մային հի­վանդ­ ու­թյու­նից տա­ռապ­ ող հի­ Կպ­ ու­մա­գոյ­աց­ման նվազ­ եցմ­ անն ուղղվ­ ած վիր­ ա­բու­
վանդն­ ե­րի բուժ­ման վրա ծախսվ­ ում է տար­ ե­կան 13 մլն. ժա­կան մի­ջոցն­ եր­ ը (խ­նայող վիր­ ա­բուժ­ ա­կան տեխն­ իկ­ ա,
ԱՄՆ դոլ­ար [10]։ Որով­ այն­ ի կպում­ ային հի­վանդ­ ու­թյան խնայող վե­րա­բերմ­ ունք հյուս­վածքն­ եր­ ի նկատմ­ ամբ, ման­
և, մասն­ ավ­ որ­ ա­պես, կպում­ ային աղի­քային անան­ցան­ ե­ րակր­կիտ հեմ­ ոստ­ ազ առանց հյուս­վածք­նե­րի իշե­միայի)
լիու­թյան ավանդ­ ա­կան բու­ժում­ ը որով­ այ­նա­հատ­ ու­մը և միշտ չէ, որ լուծ­ ել են խնդ­ ի­րը, որն էլ պայմ­ ան­ ա­վոր­ ել է
բաց ադհ­ եզ­ իոլի­զիսն են։ Սակ­ այն բաց ադ­հեզ­ իոլիզ­ ի­սը հա­կակպ­ ու­մային մի­ջոցն­ ե­րի ստեղծ­ման անհ­ րաժ­ եշ­տու­
10-30% դեպք­ եր­ ում կր­կին հան­գեցն­ ում է հետվ­ իր­ ա­հա­ թյուն­ ը [2, 4, 15]։ Փորձ­ ա­րա­րակ­ ան աշխ­ ա­տանք­նե­րում
տակ­ ան կպում­ ա­գո­յաց­ման և սուր կպում­ ային աղի­քային առա­ջարկվ­ ել են հա­կակ­պում­ ային մի­ջոց­ներ­ ի տար­բեր
անան­ցա­նել­իութ­ յան [4, 11, 15]։ տե­սակն­ եր, սակ­ այն դրան­ցից քչերն ու­նեն կլի­նի­կակ­ ան
լայն կիր­ առ­ ում [4, 15]։
Վի­րա­բու­ժա­կան միտ­քը տաս­նա­մյակն­ եր շա­րու­նակ
զբաղ­ված է եղել հա­կակպ­ ու­մային միջ­ ոցն­ եր­ ի և մե­թոդ­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

18 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

­Հիվ­ անդ­ներ­ ի բնութ­ ագ­ իր­ ը Աղ­ յու­սակ 1.

Ցուց­ ա­նիշ Ստր­ ան­գու­լյաց­ իոն աղի­քային Օբտ­ ու­րա­ցիոն աղի­քային Ընդ­ ա­մեն­ ը
անան­ցա­նել­իութ­ յուն անան­ցա­նել­իութ­ յուն n=135
Տա­րիք, տա­րի­ներ n=57 n=78
Տ­ղա­մարդ/­կին 52,2±13,3 57,0±11,4 53,3±12,9
Նախ­կի­նում տար­ ած վիր­ ահ­ ա­տու­ (15-76) (34-81) (15-81)
թյունն­ եր­ ի քա­նակ 82/53
36/21 46/32
1,99±1,15
2,18±1,23 2,14±1,25 (1-5)
(1-5) (1-5)

­Համ­ ե­մատ­ ա­բար լավ ար­դյունք­ներ են ստացվ­ ել շերտ­ ագ­րու­թյան, մարս­ ո­ղակ­ ան ու­ղու ցայտն­ ե­րան­գային
հա­կակ­պու­մային «պատ­նեշ­ներ­ ի» կի­րառմ­ ան շնոր­հիվ։ ռենտգ­ են­ աբ­ ա­նա­կան հետզ­ ո­տու­թյան տվյալ­ներ­ ի վրա։
«Պատն­ եշն­ ե­րը» կանխ­ ար­գե­լում են օր­գանն­ եր­ ի վնաս­ Հի­վանդ­նե­րի նա­խա­վի­րահ­ ա­տակ­ ան նա­խա­պատ­րաս­
ված մակ­ ե­րեսն­ եր­ ի հպու­մը։ Հեղ­ ուկ պատ­նեշ­նե­րը (օր­ ի­ տու­թյունն ընդ­գրկ­ ել է նազ­ ոգ­ աստր­ ալ զոնդ­ ա­վոր­ ում և
նակ` «Ա­դեպտ» - գլյուկ­ ոզ­ այի պոլ­ի­մեր իկո­դեքստ­րի­նի մար­սո­ղա­կան ուղ­ ու վե­րին հատ­ված­ ի դեկ­ ոմպր­ ե­սիա,
4%-­ա­նոց լուծ­ ույթ­ ը, «Adept», Baxter AG, Vienna, Austria) միզ­ ապ­ ար­կի կա­թետ­ ե­րի­զա­ցիա, ցավ­ ազրկ­ ում ոչ ստե­
կպչ­ել­ուն նա­խատ­րա­մադրվ­ ած մակ­ ե­րես­նե­րը կար­ ող են րոի­դային հա­կաբ­ որ­բո­քիչ միջ­ ոցն­ ե­րով, ին­ֆու­զիոն թե­րա­
ան­ջա­տել «հիդ­րոֆլ­ոտ­ աց­ իայի» ստեղծ­մամբ, իսկ կոշտ պիա, հա­կաբ­ իոտի­կի ներ­ ար­կում վի­րահ­ ա­տու­թյուն­ ից 1
պատն­ եշն­ ե­րը` թաղ­ անթն­ եր­ ը, ցանց­ եր­ ը (օր­ ի­նակ` «Սեպր­ ա­ ժամ առաջ։ Բո­լոր դեպք­ եր­ ում կի­րառվ­ ել է էն­դոտր­ ա­խեալ
ֆիլմ» թա­ղան­թը՝ նատ­րիու­մի հիալուր­ ոն­ ատ­ ի, կար­բոք­սի­ ան­զգա­յաց­ ում։ Կի­րառվ­ ել են և՛ բաց, և՛ լապ­ ար­ ասկ­ ոպ­ իկ
մեթ­ իլ­ցե­լյուլյոզ­ այի և եր­կու անիոնային պոլ­ի­սախ­ ա­րիդ­ ադհ­ ե­զիոլիզ­ իս, հա­կակ­պու­մային միջ­ ոցն­ եր (»Ա­դեպտ»,
ներ­ ի հա­մակ­ցում, «Seprafilm», Genzyme, Cambridge, MA, «Սեպր­ աֆ­ իլմ» և «Ին­տեր­սիդ»)։ Հի­վանդն­ եր­ ի բաշ­խու­
USA, «Ին­տերս­ իդ» ցան­ցը՝ օքս­ իդ­ աց­ված ռե­գեն­ եր­ ացվ­ ած մը խմբ­ եր­ ի ըստ ադ­հե­զիոլիզ­ ի­սի մեթ­ ո­դի և հա­կակ­պու­
ցե­լյուլյոզ­ ա, «Interceed», Ethicon SARL, Neuchatel, Swit- մային միջ­ ո­ցի` ներկ­ ա­յացվ­ ած է աղյու­սակ 2-ու­մ։­
zerland), կանխ­ արգ­ ե­լում են կպու­մագ­ ո­յաց­ ում­ ը` ծածկ­ ե­
լով օր­գան­ներ­ ի վնաս­ված մա­կե­րեսն­ եր­ ը։ Վե­րը նշ­ված ­Հետվ­ իր­ ա­հա­տա­կան ցա­վազրկ­ ումն ան­ցկաց­վել է ոչ
հակ­ ակ­պու­մային միջ­ ոց­նե­րը ներկ­ այ­ումս կի­րառվ­ ում են ստեր­ ոի­դային հակ­ աբ­ որբ­ ոք­ իչ դե­ղամ­ իջ­ ոցն­ եր­ ով, թմ­րեց­
վի­րաբ­ ուժ­ ա­կան և գին­ ե­կոլ­ոգ­ իական պրակտ­ իկ­ այ­ում [2, նող ցավ­ ազր­կող­նե­րով։ Վիր­ ահ­ ատ­ ու­թյու­նից հետ­ ո 2-3
3, 5, 12, 14, 15]։ Կլին­ ի­կա­կան պրակ­տի­կայ­ում միայն վեր­ օրվ­ ա ընթ­ աց­քում նա­զոգ­ աստ­րալ զոնդ­ ով պար­բեր­ ա­բար
ջերս են սկս­վել լա­պար­ աս­կո­պիկ ադհ­ եզ­ իոլիզ­ ի­սի և հա­ կատ­ արվ­ ել են աս­պիր­ ա­ցիա ստամք­ ո­սից, որոշ դեպք­ ե­
կակպ­ ու­մային մի­ջոցն­ ե­րի զու­գակց­ման աշ­խա­տանք­ներ։­ րում` աղի­ներ­ ի գործ­ ու­նեութ­ յան քիմ­ իական խթա­նում,
հիպ­ երբ­ ա­րիկ օք­սիգ­ են­ աց­ իա։
Աշ­խա­տան­քի նպատ­ ակն է ներ­կա­յաց­նել սուր
կպու­մային բար­ ա­կաղ­ ի­քային անանց­նել­իութ­ յան մեջ լա­ Լ­ ապ­ ար­ ասկ­ ո­պիկ մի­ջամտ­ ութ­ յունն­ երն իրա­կա­նաց­
պա­րասկ­ ո­պիայի և հա­կակպ­ ու­մային միջ­ ոց­ներ­ ի կիր­ առ­ վել են «Karl Storz» (Տյուտլ­ին­գեն, Գերմ­ ան­ իա) լա­պա­րաս­
ման արդ­ յունք­ներ­ ը։ կո­պիկ հա­մա­կար­գի, «Karl Storz», «AutoSuture» Norwalk,
Connecticut, USA, «Крыло» (Վոր­ ոն­ եժ, ՌԴ) և չին­ ակ­ ան
­Նյութ և մեթ­ ոդն­ եր։ «Ար­մեն­ իա» ՀԲԿ վիր­ աբ­ ուժ­ ա­ արտ­ ադ­րութ­ յան լապ­ ա­րաս­կոպ­ իկ գործ­ իք­նե­րով։­
կան կլին­ ի­կայ­ում 2007թ. սեպտ­ եմբ­ ե­րից մինչև 2010թ.
դեկ­տեմբ­ եր սուր կպու­մային բա­րակ­ աղ­ իք­ ային անան­ Ա­ռաջ­ ին տրոա­կա­րը տեղ­ ադր­վել է բաց մեթ­ ոդ­ ով և
ցա­նել­իու­թյուն (ՍԿԲ­ Ա) ախ­տա­նիշ­ով 135 հիվ­ անդ է վի­ «Visiport» գործ­ ի­քի մի­ջոց­ ով /12 դեպք/` նախ­ որդ վի­րա­
րա­հատ­վել։ Աղիք­ ային անան­ցան­ ե­լիու­թյան անամ­նե­զի հատ­ ութ­ յուն­նե­րի սպին­ ե­րից առավ­ ել հե­ռու հատվ­ ած­
մի­ջին տևո­ղու­թյուն­ ը 37,5±23,1 (3-120) ժամ է օբտ­ ու­ ներ­ ում։ Առավ­ ել հա­ճախ դրանք ձախ մե­զո­գաստր­ ալ,
րա­ցիայի խմ­բում և 25,5±18,7 (2-72)­ ժամ` ստ­րանգ­ ու­ հիպ­ ոգ­ աստր­ ալ, քիչ դեպ­քե­րում էպի­գաստր­ ալ և աջ մեզ­ ո­
լյա­ցիայի խմբ­ ում։ Հիվ­ անդն­ եր­ ի բնու­թագ­ ի­րը տր­ված է գաստ­րալ շր­ջանն­ երն են։ 21 դեպ­քում վի­րահ­ ա­տու­թյան
աղյուս­ ակ 1-ու­մ։ ընթ­ ացք­ ում կա­տար­վել է դիտ­ ակ­ ի և գոր­ծիքն­ ե­րի տե­ղա­
փոխ­ ութ­ յուն։ Առա­ջին տրոակ­ ա­րով որով­ այ­նի խոռ­ ոչ 45°
Նախ­ ավ­ իր­ ահ­ ա­տակ­ ան ախ­տո­րոշ­ու­մը հիմնվ­ ել է դիտ­ ակն անց­ կաց­նե­լուց հե­տո գնահ­ ատ­վել է աղի­ ­նե­րի
որո­վայ­նի խո­ռոչ­ի շր­ջադ­ իտ­ ակ­ ային ռենտգ­ են­ աբ­ ա­նա­ և կպում­նե­րի վիճ­ ակ­ ը, դի­տակ­ ի հս­կող­ ութ­ յամբ որով­ այ­
կան հե­տա­զոտ­ ու­թյան, սո­նոգր­ աֆ­ իայի, հա­մա­կարգչ­ային նի խո­ռոչ են ան­ցկաց­վել 5 կամ 10 մմ­-անոց տրոակ­ ար­
ներ։ Այս տրոակ­ արն­ եր­ ով որով­ այ­նի խո­ռոչ են անց­ կաց­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 19

Ա­ղյուս­ ակ 2.
­Հի­վանդն­ ե­րի բաշխ­ ում­ ը խմբ­ եր­ ի ըստ ադ­հեզ­ իոլիզ­ ի­սի մեթ­ ոդ­ ի և հակ­ ակպ­ ում­ ային միջ­ ոց­ներ­ ի

Հա­կակ­պում­ ային մի­ջոց­ներ­ ի կիր­ առ­մամբ վիր­ ա­ Ա­ռանց հա­կակպ­ ում­ ային
միջ­ ոցն­ եր­ ի կիր­ առ­ման վի­
Ցուց­ ա­նիշ հատ­ված հի­վանդն­ եր­ ի խումբ րա­հատ­ված հի­վանդ­ներ­ ի Ընդ­ ա­մեն­ ը

Ստր­ անգ­ ուլ­յացիոն ՍԿԲ­ Ա «Սեպր­ աֆ­ իլմ»­-ի «Ադ­ եպտ»­-ի «Ինտ­ եր­սիդ­ »-ի խումբ 57
- որ­ ո­վայն­ ա­հատ­ ում 24
- լա­պա­րաս­կո­պիա խումբ խումբ խումբ 10 25
- կոնվ­ եր­սիա­ 10 8
Օբտ­ ու­րաց­ իոն ՍԿԲ­ Ա 26 6 6 78
- որ­ ո­վայն­ ահ­ ատ­ ում 5 10 0 45
- լա­պա­րաս­կո­պիա 02 0 20 24
- կոնվ­ երս­ ի­ա 7 9
Ընդ­ ա­մեն­ ը 8 11 6 9 135
5 12 0 62
00 0
20 41 12

վել ատր­ ավ­մատ­ իկ սեղմ­ ակն­ եր։ Դիտ­ ակ­ ի և գոր­ծիք­նե­րի գոր­ծիք­ներ­ ով։ Որով­ այն­ ի առա­ջային պա­տին կպց­նե­լու
տրոա­կարն­ ե­րը սո­վո­րաբ­ ար կազմ­ ում են եռան­կյու­նի, որն հա­մար սեղմ­ ակ­ ով հե­ռու է տար­վել թաղ­ ան­թի թղթ­ ե պա­
իր հիմք­ ով ուղղ­ված է գոր­ծու­նեու­թյան թիր­ ա­խին` անան­ տյա­նի վե­րին պաշտպ­ ա­նիչ շերտ­ ը, գործ­ ի­քով սեղմ­ ե­լով
ցան­ ե­լիութ­ յան գոտ­ ուն։ Օրի­նակ` իլեոցե­կալ ան­կյան շր­ թղ­թի ստո­րին շեր­տին` թաղ­ ան­թը հպել ենք առպ­ ա­տային
ջան­ ում ադ­հե­զիոլի­զիս կա­տա­րել­ու հա­մար դիտ­ ակն ան­ որով­ այ­նամ­զին, որից հետ­ ո որով­ այ­նից հե­ռացր­ ել ենք թղ­
ցկացվ­ ել է ձախ մեզ­ ոգ­ աստ­րալ շրջ­ ան, իսկ գոր­ծիքն­ ե­րի թե պատ­ յա­նը։ Համ­ ան­ման ձևով թա­ղանթ­ ը հպել և ամ­
տրոա­կարն­ ե­րը` ձախ թուլ­ա­կող և ձախ զստ­ ափ­ ո­սի շր­ րաց­րել ենք աղիքն­ եր­ ի ու ճար­պո­նի մակ­ ե­րե­սին։
ջան։
­Բաց վիր­ ահ­ ա­տութ­ յունն­ ե­րը կատ­ ար­վել են միայն մի­
Վի­րահ­ ա­տու­թյու­նը սով­ ո­րաբ­ ար սկսվ­ ել է որով­ այ­նի ջային որո­վայ­նա­հատ­մամբ։ Այս դեպ­քում «Սեպ­րա­ֆիլմ»
խոռ­ ո­չում կպումն­ ե­րի անջ­ ատմ­ ամբ և աշ­խատ­ անք­ ային թա­ղանթ­ ը կտ­րա­տել ենք 2ճ3 և 3ճ4 սմ-­ան­ ոց հատվ­ ած­
տար­ ա­ծութ­ յուն ստեղծ­ ել­ով, այն­ ուհ­ ետև կա­տար­վել է ներ­ ի և տեղ­ ադ­րել դրանք որո­վայ­նահ­ ատ­ման վեր­քի եր­
աղիքն­ ե­րի ստուգ­ ում։ Ոչ տա­րած­ված կպում­նե­րի դեպ­ կու կողմ­ ե­րում` կպց­նե­լով որով­ այն­ ի առա­ջային պա­տի
քում, երբ առկ­ ա է աշխ­ ատ­ անք­ ային տա­րա­ծութ­ յու­նը, կա­ առ­պա­տային որով­ այ­նամ­զին, ինչ­պես նաև տե­ղադ­րել
տարվ­ ում է աղք­ ին­ եր­ ի ստու­գում, որը սո­վոր­ աբ­ ար սկս­ ենք վեր­քի տակ` աղեգ­ ա­լարն­ ե­րի և ճարպ­ ոն­ ի վրա։
վում է սմք­ ած աղե­գա­լար­ներ­ ից, քա­նի որ փոքր է նրանց
վնա­սե­լու հա­վան­ ա­կա­նու­թյուն­ ը և հաջ­ ող­վում է կատ­ ա­ ­Հակ­ ակպ­ ում­ ային հեղ­ ուկ պատ­նեշ «Ադ­ եպտ»-­ը կի­
րել արագ ստուգ­ ում։ Ստուգ­ ու­մը սո­վո­րա­բար կա­տարվ­ ել րառ­վել է ընդ­ ունվ­ ած մեթ­ ոդ­ ի­կայով` վիր­ ա­հատ­ ու­թյան
է իլեոցե­կալ ան­կյան շրջ­ ա­նից։ Աղիք­նե­րի և ճարպ­ ո­նի ժա­մա­նակ որով­ այն­ ի խո­ռոչ­ը կոտ­ որ­ ա­կային մե­թոդ­ ով
կպում­ներ­ ը հնար­ ա­վոր­ ութ­ յան դեպ­քում ան­ջատ­վել են ոռո­գել ենք 500 մլ հե­ղու­կով 15-20 րո­պե պարբ­ ե­րու­
բութ մե­թո­դով, հատ­վել են նաև մկ­րատ­ ով՝ մո­նոպ­ ո­լյար թյամբ, իսկ վիր­ ահ­ ա­տու­թյան ավար­տից` որով­ այն­ ա­հատ­
կոագ­ ուլ­յաց­ իայով, ստ­րան­գու­լյաց­ իոն ձգանն­ եր­ ը հատ­վել ման վերք­ ը կար­ ել­ուց կամ լապ­ ա­րաս­կոպ­ իայի գոր­ծիք­
են բիպ­ ոլ­յար կոագ­ ու­լյա­ցիայով մշա­կել­ուց հետ­ ո։ Վեր­ջին ներ­ ը հեռ­ աց­նե­լուց առաջ, փակ­ ել ենք դրե­նաժն­ ե­րը և
երկ­ ու դեպ­քում կոագ­ ուլ­յա­ցիան կատ­ ար­վել է աղեպ­ ա­ որով­ այն­ ի խոռ­ ոչ լցր­ ել 1000 մլ «Ադ­ եպտ»։ Դրեն­ աժն­ ե­րը
տից մինչև 1,5-2 սմ հեռ­ ավ­ ո­րութ­ յան վրա, որպ­ ես­զի նվա­ փակ­ված ենք պահ­ ել 24 ժամվ­ ա ընթ­ ացք­ ում, այդ ժամ­ ա­
զագ­ ույ­նի հասցվ­ ի նրա վնասվ­ ել­ու հավ­ ան­ ակ­ ան­ ութ­ յու­ նակ­ ա­հատ­ված­ ում դրանք պար­բե­րա­բար բացվ­ ել են որո­
նը։ Կպումն­ եր­ ի ան­ջատմ­ ան ժամ­ ա­նակ կի­րառվ­ ել է նաև վայն­ ի պա­րու­նա­կութ­ յան բնույթ­ ը ստու­գել­ու հա­մար։
«LigaSure» ապար­ ատ­ ը («Valleylab», USA)։
­«Ին­տեր­սիդ» թա­ղանթ­ ը կիր­ առ­վել է բաց վիր­ ահ­ ա­
­Լա­պար­ աս­կոպ­ իկ վիր­ ահ­ ատ­ ու­թյուն­նե­րի ժամ­ ան­ ակ տու­թյուն­նե­րի ժամ­ ան­ ակ քրոն­ իկ­ ակ­ ան որով­ այ­նային,
«Սեպ­րա­ֆիլմ» թաղ­ ան­թը որո­վայ­նի խոռ­ ոչ է ան­ցկաց­վել կոն­քային ցավ­ ից, ՍԿ­ԲԱ-­ից տառ­ ապ­ ող հիվ­ անդն­ ե­րի շր­
և տե­ղադր­վել հետև­ յալ ձևով` թա­ղան­թը պաշտպ­ ա­նիչ ջա­նում։ Կպումն­ ե­րի անջ­ ատ­ ում­ ից հե­տո ներծծ­վող թե­լե­
թղ­թե պա­տյան­ ի հետ փաթ­ աթ­վել է գլան­ ի ձևով այնպ­ ես, րի օգն­ ու­թյամբ «Ինտ­ եր­սիդ»­-ը եզր­ եր­ ով ֆիքս­ ել ենք վեր­
որ թղթ­ ի և թաղ­ անթ­ ի եզր­ ե­րը ազատ են մնա­ցել­ու 10 մմ­ քային մակ­ եր­ ես­ ին։­
-ա­նոց տրոա­կար­ ով ան­ցկաց­վել է որո­վայ­նի խո­ռոչ։ Որո­
վայն­ ի խոռ­ ոչ­ում փաթ­ ույ­թը բացվ­ ել է լա­պար­ ասկ­ ոպ­ իկ Արդ­ յունք­ներ։ Աղի­քային անանց­ ան­ ե­լիութ­ յան լա­
պար­ աս­կո­պիկ լու­ծում իրակ­ ան­ ացվ­ ել է 49 դեպ­քում։ Կա­
տար­վել է 17 հի­վանդ­ ի կոն­վեր­սիա` 7 դեպ­քում աղի­քի

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

20 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

մեռ­ ու­կի, 5 դեպք­ ում կպու­մային կոնգլ­ոմ­ ե­րա­տի, 3 դեպ­ Քն­նար­կում։ Տե­սան­ եր­դիտ­ ա­կան (վիդ­ եոէնդ­ ոս­կո­
քում որով­ այն­ ի հե­տին պա­տին ֆիքսվ­ ած կպումն­ եր­ ի, 2 պիկ) միջ­ ամ­տու­թյուն­նե­րի մեթ­ ոդն­ եր­ ի զար­գացմ­ ան­ ը զու­
դեպ­քում աղե­գա­լա­րի լուս­ անց­քի չմանր­ աց­վող ֆիտ­ ո­բե­ գընթ­ աց` դրանց մի մա­սը դարձ­ ել է «ոս­կե ստանդ­ արտ»
զոա­րի առ­կա­յութ­ յան պատճ­ ա­ռով։ Կոնվ­ եր­սիայի խմ­բում պլան­ ային որո­վայ­նային վի­րա­բու­ժութ­ յու­նում։ Լա­պա­
10 դեպք­ ում կատ­ ար­վել է աղի­քի մասն­ ահ­ ա­տում, որոն­ րաս­կո­պիկ խո­լե­ցիստ­ եկտ­ ո­միան, ապենդ­ եկտ­ ո­միան,
ցից 7 դեպ­քում ձևա­վորվ­ ել է զստ­ ա­ղի-զս­տա­ղիք­ ային ֆուն­դոպլ­իկ­ ա­ցիան իրենց կա­յուն տեղն ու­նեն աշ­խարհ­ ի
բեր­ ան­ ակ­ցում, 2 դեպ­քում` զստ­ ա­ղի-վե­րելխ­թաղ­ իք­ ային տար­բեր վիր­ ա­բու­ժակ­ ան կլի­նի­կան­ եր­ ի գործ­ ու­նեու­թյու­
բե­րա­նակց­ ում և 1 դեպ­քում ձևա­վոր­վել է ծայ­րային զս­ նում։ Մե­թոդ­ ի կա­տա­րե­լագ­ ործ­ ու­մը նպաս­տել է բար­
տա­ղիք­ ային խուղ­ ակ։ Բաց վի­րա­հա­տութ­ յունն­ եր­ ի 17 դու­թյունն­ ե­րի քան­ ա­կի զգա­լի նվազմ­ ա­նը, բուժմ­ ան ար­
դեպ­քում կատ­ ար­վել է նազ­ ոին­տեստ­ ի­նալ ին­տու­բա­ցիա։ դյունք­նե­րի բա­րել­ավմ­ ա­նը։ Ան­հետ­ աձ­գե­լի որով­ այ­նային
Մեկ դեպ­քում դիտվ­ ել է ներ­վիր­ ահ­ ատ­ ակ­ ան էնտ­ ե­րո­տո­ վիր­ ա­բու­ժու­թյու­նում լապ­ ա­րաս­կոպ­ իան դեռ հանդ­ ի­պում
միա, կա­տարվ­ ել է վեր­քի կար­ ում, հետ­վիր­ ա­հա­տակ­ ան է որոշ­ա­կի դժ­վա­րութ­ յունն­ եր­ ի։ ՍԿԲ­ Ա-­ի լապ­ ա­րաս­կո­պիկ
շրջ­ անն ըն­թա­ցել է առանց բարդ­ ու­թյուն­ներ­ ի։ Հի­վանդ­ բուժմ­ ան վե­րա­բե­րյալ հրա­պար­ ակ­ ումն­ ե­րը սակ­ ավ­ ա­թիվ
նե­րը հեղ­ ուկ սնունդ են ըն­դու­նել հետ­վիր­ ա­հա­տակ­ ան են [6, 11, 16]։
շր­ջան­ ի երկ­րորդ օրվ­ ա­նից։ Աղիք­նե­րի ինք­նու­րույն գոր­
ծու­նեութ­ յան վե­րակ­ անգ­նու­մը հի­վանդ­նե­րի գեր­ ակշ­ռող Լ­ ապ­ ար­ աս­կո­պիկ ադ­հե­զիոլիզ­ ի­սի ներդրմ­ ան առա­
մեծ­ ա­մասն­ ութ­ յան դեպ­քում տե­ղի է ուն­ եց­ ել 72 ժամ­վա ջին էտապ­ ը մեր պրակ­տի­կա­յում եղել է լա­պա­րասկ­ ոպ­ իկ
ըն­թացք­ ում։ տար­բեր վիր­ ա­հա­տութ­ յուն­ներ­ ի ժամ­ ա­նակ (խոլ­ե­ցիստ­ եկ­
տո­միա, ապենդ­ եկտ­ ոմ­ իա, էխին­ ոկ­ ոկ­ եկտ­ ոմ­ իա) կպումն­ ե­
­Մահ­ աց­ ել է 4 հի­վանդ, հետվ­ ի­րահ­ ա­տակ­ ան մա­հա­ րի ան­ջա­տում­ ը` վիր­ ահ­ ա­տա­կան դաշտ ստեղծ­ ել­ու նպա­
ցու­թյու­նը կազ­մել է 2,9% (ստ­րան­գուլ­յա­ցիոն աղիք­ ային տակ­ ով։­
անանց­ ան­ ել­իութ­ յան լուծ­ ու­մից հե­տո մեկ հիվ­ ան­դի մահ­
վան պատ­ճառ­ ը եղել է սուր սիր­տ-ա­նոթ­ ային ան­բա­վա­ Աղ­ իք­ ային անանց­ ա­նե­լիու­թյան կա­պակ­ցութ­ յամբ
րար­ ու­թյու­նը, ստ­րանգ­ ուլ­յաց­ իոն, օբ­տու­րա­ցիոն աղի­ վիր­ ահ­ ատվ­ ած հի­վանդ­նե­րի մի մա­սի դեպ­քում լա­պա­
քային անան­ցա­նել­իութ­ յուն­ներ­ ի բաց լուծ­ ու­մից հե­տո րաս­կո­պիան ախտ­ ո­րո­շիչ է եղել, իսկ անանց­ ան­ ե­լիու­
երկ­ ու հիվ­ անդ մահ­ աց­ ել է թո­քային զար­կե­րա­կի թրոմ­ թյան ակն­հայտ ախտ­ ա­նի­շեր­ ի առ­կա­յութ­ յան դեպք­ ում
բոէմբ­ ո­լիայից, մեկ հիվ­ անդ օբ­տուր­ աց­ իոն աղի­քային այն կիր­ առվ­ ել է անան­ցա­նել­իու­թյան տե­սա­կը, տե­ղա­
անանց­ ան­ ել­իութ­ յան լուծ­ ու­մից հե­տո` երիկ­ ա­մային սուր կայ­ու­մը որո­շել­ու և աղիք­ներ­ ի վիճ­ ա­կը գնա­հատ­ ել­ու հա­
անաբ­ ավ­ ա­րա­րու­թյուն­ ից)։ մար։ Մեթ­ ո­դին տիր­ ապ­ ետ­ ել­ու շրջ­ ա­նում լա­պա­րասկ­ ո­
պիան կիր­ առ­վել է աղի­քային անանց­ ան­ ե­լիու­թյան կարճ
Լապ­ ա­րասկ­ ոպ­ իայի դեպք­ ում արձ­ ան­ ագրվ­ ել է վի­ անամ­նեզ ու­նեց­ ող հիվ­ անդն­ եր­ ի բուժմ­ ան հա­մար։
րահ­ ա­տու­թյան տևո­ղու­թյան, հետ­վի­րա­հա­տակ­ ան ստա­
ցիոնար բուժմ­ ան մի­ջին տևող­ ութ­ յան նվազ­ ում (գ­րե­թե Լ­ ա­պար­ աս­կոպ­ իայի ժամ­ ա­նակ դե­պի որով­ այն­ ի խո­
2 անգ­ ամ որով­ այն­ ա­հատ­ման խմ­բի հետ հա­մե­մա­տած)։ ռոչ բաց մեթ­ ո­դով մուտք­ ի ստեղ­ծում­ ը առավ­ ել անվ­ տանգ
Որով­ այն­ ա­հատ­ման խմբ­ ի հետ հա­մեմ­ ա­տած` լապ­ ա­րաս­ և հու­սալ­ի է։ Որով­ այն­ ի օր­գան­ներ­ ի վնաս­ման տես­ ա­
կոպ­ իայից հետ­ ո դիտվ­ ում է աղիքն­ ե­րի ֆունկ­ցիայի ավե­ կե­տից ո՛չ փակ մեթ­ ո­դով (Վեր­ եշ­ի ասեղ­ ով պնև­մոպ­ ե­րի­
լի վաղ վեր­ ա­կանգ­նում։ տոն­ եում ստեղծ­ ե­լուց հետ­ ո) մուտ­քը, ո՛չ էլ «Visiport»-­ի
կի­րառ­ ու­մը չեն կանխ­ ար­գե­լում բարդ­ ու­թյունն­ ե­րը։ Առա­
Նշվ­ ած հակ­ ակպ­ ում­ ային միջ­ ոցն­ ե­րի կի­րառ­ման ջին տրոակ­ ար­ ի տե­ղադր­ման վեր­ ա­բեր­ յալ հեղ­ ի­նակն­ եր­ ի
կողմ­նա­կի արդ­ յունք­ներ և բար­դութ­ յուն­ներ չեն դիտվ­ ել։ կար­ծիքն­ եր­ ը հա­մընկ­նում են` այն պետք է գտն­վի նա­
խորդ վի­րահ­ ա­տու­թյուն­ներ­ ի սպին­ եր­ ից հեռ­ ու։ Մեծ մա­
Հ­ ետ­վիր­ ահ­ ա­տակ­ ան շրջ­ ա­նում հե­տազ­ ոտ­վել են նշ­ սամբ դա ձախ մե­զո­գաստր­ ալ շրջ­ անն է [6, 16]։
ված խմ­բեր­ ի վիր­ ահ­ ատվ­ ած հիվ­ անդն­ ե­րից 73­-ի բուժմ­ ան
հեռ­ ա­կա ար­դյունքն­ ե­րը (հս­կող­ ու­թյան ժամ­կետ­ ը` 6-29 ­Լա­պար­ աս­կո­պիայի համ­ ար լուրջ խն­դիր է որով­ այ­
ամիս)։ ՍԿԲ­ Ա-­ի կրկ­նու­թյուն դիտվ­ ել է առանց հակ­ ակ­ նի խոռ­ ոչ­ում աշ­խա­տան­քային տար­ ած­ ու­թյան բաց­ ա­
պում­ ային մի­ջոց­ներ­ ի կի­րառմ­ ան վիր­ ահ­ ատ­ված­նե­րի խմ­ կա­յու­թյուն­ ը, որը ստիպ­ ում է կատ­ ա­րել կոն­վեր­սիա։ Այն
բում (4­դեպք – 2,9%)։ Հակ­ ակ­պու­մային մի­ջոց «Ադ­ եպտ»-­ի առա­ջան­ ում է անան­ցա­նե­լիութ­ յան հետև­ ան­քով խիստ
կի­րա­ռու­մից հե­տո դիտվ­ ել է անանց­ ա­նել­իու­թյան կրկն­ ու­ փք­ված աղե­գա­լար­նե­րով որո­վայն­ ը լց­վել­ու, ինչպ­ ես նաև
թյան մեկ դեպք այն հիվ­ անդ­ ի մոտ, որը են­թարկ­վել էր տար­ ա­ծուն ընդ­ եր­ աըն­դե­րային և ըն­դեր­ աառ­պա­տային
բաց ադհ­ ե­զիոլիզ­ ի­սի։ Նշ­ված 5 հիվ­ անդ­ներ­ ից 3-ի մոտ կպում­ներ­ ի, կպում­ ային կոնգ­լո­մե­րատն­ ե­րի առ­կա­յու­թյան
անանց­ ան­ ե­լիու­թյուն­ ը հաջ­ ող­վել է լուծ­ ել լա­պար­ ասկ­ ո­ դեպք­ ում։ Եր­կու դեպ­քում էլ խիստ դժ­վար­ ա­ցած կամ
պիկ մե­թո­դով, 2 հի­վանդ ենթ­ արկվ­ ել են ադ­հե­զիոլի­զիս­ ի` անհ­ նար են աշխ­ ա­տանք­ ային տա­րա­ծութ­ յան ստեղ­ծու­
որով­ այ­նա­հատ­մամբ։ մը, աղիք­ներ­ ի ստուգ­ ում­ ը, մեծ է դրանց վնաս­ման, պա­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 21

տա­հակ­ ան էն­տեր­ ոտ­ ո­միայի հա­վա­նակ­ ա­նութ­ յուն­ ը [6, կար­ ող է ազդ­ ել նրա հակ­ ակ­պու­մային հատ­կութ­ յունն­ եր­ ի
11, 16]։ Նման դեպք­ ե­րում մեր կող­մից միշտ որոշ­ում է վրա [12, 14]։ Մեր կող­մից կիր­ առվ­ ող մեթ­ ոդ­ ը չի պա­հան­
կայ­ացվ­ ել կատ­ ա­րել կոն­վերս­ իա, իսկ հե­տազ­ ո­տութ­ յան ջում հատ­ ուկ հարմ­ ար­ անք­ներ, հեշտ է, տևում է 10-15 րո­
առա­ջին փու­լում սկզբ­ ուն­քոր­ են որոշ­ում է ըն­դունվ­ ել սահ­ պե։
մա­նել կոնվ­ եր­սիայի ցածր շեմ։ Պետք է նշել, որ անանց­ ա­
նել­իու­թյան ժա­ման­ ակ լա­պա­րաս­կո­պիայով հիմ­նակ­ ա­ «Ինտ­ եր­սիդ» ցան­ցը 1990­-ա­կանն­ ե­րից կիր­ առվ­ ում
նում ճշգր­ իտ որոշ­ում են ախ­տա­բան­ ակ­ ան օջա­խի տե­ղը է գի­նե­կո­լոգ­ իական պրակտ­ ի­կա­յում, սակ­ այն ընդհ­ ա­նուր
և բնույ­թը, որը հնա­րա­վոր­ ու­թյուն է տալ­իս կոնվ­ եր­սիան վի­րաբ­ ուժ­ ութ­ յու­նում նրա կի­րառ­ման արդ­ յուն­ ավ­ ե­տու­
կատ­ ա­րել փոքր կտրվ­ ածք­ ով անան­ցա­նե­լիու­թյան տեղ­ ին թյան վեր­ աբ­ եր­ յալ հա­մոզ­ իչ տվյալ­ներ դեռևս չկան։ «Ին­
համ­ ա­պա­տաս­խան։ Սրա շնոր­հիվ, չնայ­ած լա­պար­ աս­կո­ տերս­ ի­դը» չուն­ ի հյուս­վածքն­ եր­ ին կպչ­ել­ու հատ­կութ­ յուն,
պիայի սահմ­ ան­ ափ­ ակ հնա­րավ­ որ­ ութ­ յունն­ ե­րին, նվա­զում որով­ այ­նի խո­ռոչ­ում այն կա­րող է ծալ­վել և տե­ղա­շարժ­
է հի­վան­դին հասց­վող վնաս­ված­քը։­ վել։ Արյան առ­կայ­ութ­ յան դեպ­քում ցանց­ ը ներծ­ծում է
այն, փո­խում գույ­նը, կա­րող է կորց­նել իր հատ­կու­թյուն­նե­
Աղ­ իք­ներ­ ի ստուգմ­ ան նպատ­ ակ­ ով կիր­ առվ­ ում են 5 րը և նույն­ իսկ դառ­նալ կպու­մա­գոյ­աց­ման պատ­ճառ [1, 8,
մմ­-ա­նոց աղիք­ ային ատ­րավմ­ ա­տիկ սեղմ­ ակն­ եր կամ 10 15]։ Հաշ­վի առն­ ել­ով վե­րը նշվ­ ած հանգ­ ա­մանքն­ եր­ ը` ման­
մմ-­ա­նոց Բեբկ­ ո­կի սեղ­մակն­ եր։ Փք­ված աղե­գալ­արն­ եր­ ի րակր­կիտ հե­մոստ­ ազ­ ից հե­տո մենք այն ներծծվ­ ող թե­լե­
հե­տազ­ ո­տու­մը ան­վտանգ չէ, որը ստիպ­ ում է ստու­գում­ ը րով ֆիք­սել ենք որո­վայ­նամ­զին։ Ցանց­ ի կի­րառմ­ ան դժ­
սկս­ ել սմք­ ած աղեգ­ ալ­արն­ ե­րից, հիմն­ ա­կան­ ում իլեոցե­կալ վա­րու­թյունն­ ե­րից ել­նել­ով` մենք այն կի­րա­ռել ենք միայն
անկ­ յան շրջ­ ա­նից։ LigaSure ապա­րատ­ ով կպում­նե­րի ան­ բաց վի­րահ­ ատ­ ութ­ յուն­նե­րի ժամ­ ա­նակ։
ջա­տումն ավե­լի անվ­ տանգ է, քան մոն­ ո­պոլ­յար կամ բի­
պոլ­յար կոագ­ ուլ­յա­ցիայի կիր­ ա­ռու­մը։ Ապար­ ատ­ ի բռ­նակ­ ի «­ Ա­դեպտ»­-ը կի­րառ­վել է մեր կող­մից ինչ­պես լա­պա­
բրանշն­ եր­ ը շր­ջա­կա հյուսվ­ ածքն­ ե­րի այր­վածք չեն առա­ րաս­կո­պիկ, այն­պես էլ բաց ադ­հեզ­ իոլիզ­ իս­ ի դեպ­քում։
ջացն­ ում, միաժամ­ ան­ ակ կա­տա­րում են և՛ բիպ­ ոլ­յար կոա­ Առավ­ ել հեշտ է նրա կի­րա­ռում­ ը լա­պա­րաս­կո­պիայի ժա­
գուլ­յա­ցիա, և՛ հա­տում։ մա­նակ։ Որո­վայն­ ահ­ ատ­ ում­նե­րի ժա­մա­նակ տե­ղի է ու­նե­
նում հե­ղուկ­ ի զգա­լի կոր­ ուստ, որի պատ­ճա­ռով կար­ ե­լի է
ՍԿ­ԲԱ­-ի լա­պա­րաս­կո­պիկ բուժ­ման ըն­թաց­քում լա­ վերք­ ը կար­ ել­ուց հե­տո այն որով­ այն ներմ­ ու­ծել դրե­նաժ­ ի
վա­գույն արդ­ յունք­ներ ստա­ցել ենք անամն­ եզ­ ում նե­րո­ մի­ջոց­ ով։­
րով­ այ­նային 1-2 միջ­ ամտ­ ութ­ յունն­ ե­րի (ապ­ ենդ­ եկ­տոմ­ իա,
գին­ ե­կո­լոգ­ իական վի­րա­հատ­ ութ­ յունն­ եր) ենթ­ արկվ­ ած, Եզ­րահ­ ան­գում­ներ.
աղի­քային անան­ցան­ ե­լիու­թյան մինչև 12 ժամ անամ­նե­ 1. Ախտ­ ո­րո­շիչ լա­պար­ ասկ­ ոպ­ իայի կիր­ առ­ ում­ ը աղի­
զով հիվ­ անդ­ներ­ ի բուժ­ման դեպք­ ում։
քային անան­ցան­ ե­լիութ­ յան ժամ­ ա­նակ ան­հրաժ­ եշտ
­Լա­պա­րասկ­ ոպ­ իկ ադ­հե­զիոլի­զիս­ ը նվազ տրավմ­ ա­ է ախ­տոր­ ոշմ­ ան հս­տա­կեց­ման և բուժ­ման եղա­նակ­ ի
տիկ է, այս դեպք­ ում քիչ է կպումն­ եր­ ի de novo առաջ­ ան­ ա­ ընտ­րու­թյան նպատ­ ակ­ ով։
լու հավ­ ան­ ակ­ ան­ ութ­ յուն­ ը [9], սակ­ այն ցան­կալ­ի և անհ­ րա­ 2. ­Լա­պա­րաս­կոպ­ իկ ադհ­ ե­զիոլիզ­ իս­ ը սուր կպու­մային
ժեշտ է նրա զու­գակց­ ում­ ը հա­կակ­պում­ ային միջ­ ոց­ներ­ ի բար­ ակ­ աղ­ ի­քային անան­ցան­ ե­լիու­թյան բուժ­ման ար­
հետ, որ­պեսզ­ ի ադ­հե­զիոլիզ­ իս­ ի տեղ­ ում կպու­մագ­ ոյ­աց­ ու­ դյուն­ ավ­ ետ մե­թոդ է։ Որոշ դեպ­քե­րում այն կար­ ող է
մը ևս բաց­ առվ­ ի կամ նվա­զեցվ­ ի։­ լին­ ել ընտր­ ութ­ յան մեթ­ ոդ և փոխ­ ա­րին­ ել բաց ադ­հե­
զիոլիզ­ ի­սին։
Ո­րով­ այ­նահ­ ատմ­ ամբ կա­տարվ­ ած վի­րահ­ ատ­ ու­թյուն­ 3. ­Լապ­ ար­ ասկ­ ոպ­ իայի և հակ­ ակ­պու­մային միջ­ ոցն­ ե­րի
նե­րի ժամ­ ան­ ակ կիր­ առվ­ ել են վե­րը նշ­ված բո­լոր երեք հա­ համ­ ակց­ ումն ապա­հո­վում է լավ արդ­ յունքն­ եր վի­րա­
կակ­պում­ ային մի­ջոց­նե­րը, իսկ լապ­ ար­ աս­կո­պիայի ժամ­ ա­ հա­տակ­ ան տրավմ­ այի նվազ­ եց­ման և կպում­ ա­գո­յաց­
նակ` «Սեպ­րա­ֆիլմ»-­ը և «Ա­դեպտ»­-ը։ ման վրա ազ­դեց­ ու­թյան մի­ջո­ցով։
4. Հ­ ա­կակպ­ ու­մային պատն­ եշն­ ե­րի կի­րառ­ման նկատ­
«­Սեպր­ աֆ­ իլմ» թա­ղանթ­նե­րը տեխն­ իկ­ ա­պես ավե­լի մամբ անր­ ա­ժեշտ է ցուց­ աբ­ եր­ ել ընտ­րո­ղա­կան մո­տե­
հեշտ են կիր­ ա­ռել բաց վի­րահ­ ատ­ ութ­ յուն­ներ­ ի ժամ­ ա­նակ։ ցում` «Սեպր­ ա­ֆիլմ»-­ը և «Ա­դեպտ»­-ը հա­ջո­ղու­թյամբ
Շնորհ­ իվ նրանց կպչ­ուն­ ու­թյան` հա­ջողվ­ ում է թա­ղան­թի կի­րառ­վում են ինչպ­ ես բաց, այն­պես էլ լա­պա­րաս­կո­
կտոր­ներն ամր­ աց­նել որով­ այն­ ամ­զին։ Բայց կպչ­ու­նու­ պիկ վիր­ ա­հա­տու­թյուն­նե­րի ժա­ման­ ակ, «Ինտ­ եր­սիդ»­
թյան նշ­ված հատ­կութ­ յուն­ ը ստեղծ­ ում է զգա­լի դժ­վա­րու­ -ը նպատ­ ակ­ ահ­ արմ­ ար է կիր­ ա­ռել որով­ այ­նահ­ ա­տում­
թյուն­ներ լա­պար­ ասկ­ ոպ­ իայի ժա­մա­նակ։ Այդ պատ­ճա­ռով նե­րի ժամ­ ա­նակ՝ ֆիքս­ ե­լով ադ­հեզ­ իոլիզ­ ի­սի զոն­ ային
որոշ հե­ղին­ ակ­ներ առա­ջարկ­ ում են ստեղծ­ ել թաղ­ ան­թը ման­րակր­կիտ հե­մոստ­ ազ­ ից հե­տո։
որով­ այն անց­ կաց­նե­լու հատ­ ուկ հար­մա­րանք կամ թա­
ղա­թը լու­ծել տաք ֆի­զիոլոգ­ իական լու­ծույթ­ ի մեջ, որը

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

22 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Գ Ր Ա Կ Ա ՆՈՒ Թ ՅՈՒՆ 9. Gutt C.N., Oniu T., Schemmer P. et al. Fewer adhesions induced by laparoscopic
surgery // Surg. Endosc. 2004. N 18, 898 - 906
1. Ahmad G., Duffy J.M., Farquhar C. et al. Barrier agents for adhesion prevention
after gynecological surgery // Cochrane Database Syst Rev. 2008 April 16. (2). 10. Ivarsson M.L., Holmdahl L., Franzen G. et al. Cost of bowel obstruction resulting
CD000475 from adhesions // Eur J Surg. 1997, N 163, 679 - 684

2. Attard Jo-Anne P., MacLean A.R. Adhesive small bowel obstruction։ epidemiol- 11. Nagle A., Ujiki M., Denham W., Murayama K. Laparoscopic adhesiolysis for
ogy, biology and prevention // Can. J. surg., August 2007, Vol. 50, N 4, 291 - 300 small bowel obstruction. Review // The American Journal of Surgery. 2004 , N.
187, 464 - 470
3. Chousleb E., Shuchleib S., Chousleb A. Laparoscopic management of intestinal
obstruction // Surg.Laparosc. Endosc. Percutan Tech. October (2010). Vol. 20, 12. Ortiz M.V., Award Z.T. An easy technique for laparoscopic placement of Sepra-
N 5, 348 - 350 film // Surgical Laparoscopy and Endoscopic Percutan Technics. October 2009,
N 19 (5), 181 - 183
4. Dijkstra F.R., Nieuwenhuijzen M., Reijnen M.M.P.J., H.van Goor. Recent clini-
cal developments in pathophysiology, epidemiology, diagnosis and treatment of 13. Ray N.F., Denton W.G., Thamer M., Henderson S.C. et al. Abdominal adhesioly-
intra-abdominal adhesions // Scand. J. Gastroenterol. 2000, (suppl 232), 52 - 59 sis։ Inpatient care and expenditures in the United States in 1994 // Journal of the
American College of Surgeons, January 1998, Vol.186, N. 1, 1 - 9
5. DiZerega G.S., Verco S.J., Young P. et al. A randomized, controlled pilot study
of the safety and efficacy of 4% icodextrin solution in the reduction of adhe- 14. Shinohara T., Kashiwagi H., Yanagisawa S., Yanaga K. A simple and novel tech-
sions following laparoscopic gynecological surgery // Hum Reprod. 2002, N nique for the placement of antiadhesive membrane in laparoscopic surgery.//
17, 1031 - 1038 Surg. Laparosc. Endosc. Percutan Tech. April 2008, Volume 18, N 2, 188-191

6. Farinella E., Cirocchi R., La Mura F. et al. Feasibility of laparoscopy for 15. Tingstedt B., Isaaksson K., Andersson E., Andersson R.. Prevention of abdomi-
small bowel obstruction. World Journal of Emergency Surgery. 2009, 4։3. nal adhesions – present state and what’s beyond the horizon.// European Surgi-
Doi։10.1186/1749 -7922 – 4 - 3 cal Research, 2007, N 39, 259-268

7. Franklin M.E., Gonzales J.J., Miter D.B. et al. Laparoscopic diagnosis and treat- 16. Zerey M., Sechrist C.W., Kercher K.W. et al. The laparoscopic management of
ment of intestinal obstruction. Surgical Endoscopy, 2004, 18, p. 26 - 30 small-bowel obstruction. The American Journal of Surgery. – 2007. – 194. – pg.
882-888
8. Gonzalez - Quintero V.H., Cruz - Pachano F.E. Preventing adhesions in obstetric
and gynecologic surgical procedures // Rev Obstet Gynecol. 2009 Winter. N
2(1), 38 - 45

РЕЗЮМЕ

СОЧЕТАНИЕ ЛАПАРОСКОПИЧЕСКОГО АДГЕЗИОЛИЗИСА И ПРОТИВОСПАЕЧНЫХ СРЕДСТВ В
ОПЕРАТИВНОМ ЛЕЧЕНИИ ОСТРОЙ СПАЕЧНОЙ ТОНКОКИШЕЧНОЙ НЕПРОХОДИМОСТИ

Степанян С.А.
Республиканский медицинский центр “Армения”, Хирургическая клиника
ЕГМУ, Кафедра хирургии №1

Ключевые слова։ спаечная болезнь живота, лапароскопиче­ зы икодекстрина) у 41 больного, “Сепрафильм” (сочетание

ский адгезиолизис, противоспаечные средства гиалуроната натрия, карбоксиметилцеллюлозы и двух анион-

ных полисахаридов) у 20 больных, “Интерсид” (оксидирован-

В работе представлены результаты применения лапаро- ная регенерированная целлюлоза) у 12 больных. Побочных

скопического адгезиолизиса и противоспаечных средств в эффектов и осложнений, связанных с применением проти-

лечении острой спаечной тонкокишечной непроходимости. воспаечных средств, не отмечено. По сравнению с группой

Оперированы 135 больных (82 мужчин, 53 женщин), страда- больных, подвергшихся лапаротомии, при лапароскопии было

ющих указанной патологией. Средний возраст больных соста- зарегистрировано укорочение продолжительности операции

вил 53,3±12,9 лет. Из них у 57 больных выявлена странгуля- и послеоперационного стационарного лечения; раньше про-

ционная непроходимость (СН), у 78 больных - обтурационная исходило восстановление функции кишечника. В послеопе-

непроходимость (ОН). Средняя продолжительность кишечной рационном периоде обследовали отдаленные результаты ле-

непроходимости составила 37,5±23,1 (3-120) часов в группе чения 73 больных (сроки наблюдения – от 6 до 29 месяцев).

больных с ОН и 25,5±18,7 (2-72) часов в группе больных со Рецидив острой спаечной кишечной непроходимости отме-

СН. У 49 больных произведено лапароскопическое разреше- чен у 4 больных в группе без применения противоспаечных

ние непроходимости (25 случаев в группе больных со СН и 24 средств и у 1 больного после открытого адгезиолизиса и при-

- в группе больных с ОН), 69 больных перенесли лапаротомию менения противоспаечного средства “Адепт”. У 3 больных из

(24 случая в группе больных со СН и 45 - в группе больных с 5 удалось рецидив непроходимости разрешить лапароскопи-

ОН), в 17 случаях произведена конверсия (8 случаев в группе чески, у 2 - произведена открытая операция. Сочетание ла-

больных со СН и 9 - в группе больных с ОН) из-за технических пароскопии и противоспаечных средств позволяет добиться

трудностей при лапароскопии. Применены противоспаечные лучших результатов путем минимизации оперативной травмы

барьерные средства։ “Адепт” (4% раствор полимера глюко- и воздействия на процесс спайкообразования.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 23

S U MM A R Y

COMBINATION OF LAPAROSCOPIC ADHESIOLYSIS AND ANTI-ADHESIVE MEANS IN OPERATIVE
TREATMENT OF ACUTE ADHESIVE SMALL BOWEL OBSTRUCTION

Stepanyan S.A.
Republican Medical Center “Armenia”, Clinic of Surgery
YSMU, Department of Surgery No.1

Keywords։ abdominal adhesive disease, laparoscopic adhesioly­ ers) were used։ “Adept” (4% solution of ikodextrin) in 41 cases,
sis, anti-adhesive means “Seprafilm” membrane (combination of sodium hyaluronate,
carboxymethylcellulose and two anionic polysaccharides) in 20
The study presents the results of the use of laparoscopic cases, “Interceed” (regenerated oxidated cellulose) in 12 cases.
adhesiolysis and anti-adhesive means in the treatment of acute Side effects and complications related to the use of anti-adhesive
adhesive small bowel obstruction. 135 patients /82 men, 56 means were not seen. In comparison with the group of laparo-
women/ underwent operation for this pathology. The average age pomy, in the group of laparoscopy the decrease of duration of
of patients was 53,3±12,9 years. Strangulation was revealed in operation, postoperative intra-hospital treatment, early recovery
57 patients, and obturation of bowel - in 78 patients. The average of bowel motility was registered. The long-term results of treat-
duration of bowel obstruction was 37,5±23,1 (3-120) hours in ment of 73 patients are examined (period of observation – 6-29
the group of obturation and 25,5 ±18,7 (2-72) hours in the group months). Recurrence of bowel obstruction was registered in 4 pa-
of strangulation. 49 patients underwent complete laparoscopic tients after the open operation without anti-adhesive means, and
treatment for bowel obstruction (24 cases of obturation and 25 in 1 patient - after laparoscopic adhesiolysis with combination of
cases of strangulation), 69 patients underwent open adhesiolysis anti-adhesive barrier “Adept”. Three patients were re-operated
(45 cases of obturation and 24 cases of strangulation), in 17 laparoscopically, in 2 cases open adhesiolysis was performed.
cases conversion was done as a result of technical difficulties Combination of laparoscopic adhesiolysis and anti-adhesive
in the process of laparoscopy (8 cases of strangulation and 9 means allows decreasing operative trauma, influencing on adhe-
cases of obturation). The following anti-adhesive means (barri- sion formation and obtaining best results.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

24 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

УДК: 616.441 – 006 – 07: 611

СОСТОЯНИЕ ЗАБОЛЕВАЕМОСТИ РАКОМ ЩИТОВИДНОЙ ЖЕЛЕЗЫ
ПО РАЗНЫМ ВОЗРАСТНЫМ ГРУППАМ В РЕСПУБЛИКЕ АРМЕНИЯ

Хачатрян А.С.
ЕГМУ, Кафедра патологической анатомии

Ключевые слова: заболеваемость раком щитовидной а также проведена прогностическая оценка динамики
железы этих показателей.

В классификации рака щитовидной железы (ЩЖ) Результаты и обсуждение. Повозрастное распре-
возрастной критерий учитывается по системе TNM (ме- деление больных раком ЩЖ подчинено следующей за-
нее и более 45 лет), а также в прогностических систе- кономерности (Таблица 1).
мах AMES (менее и более 40 лет у мужчин и 45 лет у
женщин), AGES и MACIS (менее и более 40 лет). Рак ЩЖ чаще встречается у людей пенсионного
возраста (Рис. 1).
Возраст, как прогностический фактор, имеет на-
иболее важное значение при дифференцированных 0,6
карциномах. По мнению Cady B. [1] долгосрочный про-
гноз у детей и подростков с папиллярными карцино- 0,5
мами, даже в случаях распространенного процесса и
наличием обширного регионарного метастазирования, 0,4
исключительно благоприятный. В отличие от больных
молодого возраста, прогноз при дифференцированном 0,3
раке ЩЖ у пожилых не столь благоприятный.
0,2
Результаты, приведенные в работе Gemsenjager
E. и соавт. [2], показывают, что в группе больных па- 0,1
пиллярным раком в возрасте менее 45 лет 20 - летняя
выживаемость составила 100%, в то время как в более 0 0,05 0,09 0,13 0,1 0,2 0,19 0,3 0,31 0,34 0,29 0,28 0,24 0,06
старших возрастных группах – 80%. 0,01

Причина, по которой прогноз ухудшается с возра- 15 - 19 20 - 24 25 - 29 30 - 34 35 - 39 40 - 44 45 - 49 50 - 54 55 - 59 60 - 64 65 - 69 70 - 74 75 - 79 80 лет и
стом, изучена еще недостаточно. Предполагается, что старше
это может быть связано с возрастным накоплением ге-
нетических аномалий. Мужчины Женщины

Цель исследования. Настоящая работа посвяще- Рис. 1. Повозрастные показатели заболеваемости раком щи­
на анализу заболеваемости раком ЩЖ населения Ре- товидной железы в Армении по данным наблюдения за 1999
спублики Армения за период 1999—2011 гг. в разных - 2011 гг. (на 10 000 населения)
возрастных группах населения.
При анализе повозрастных показателей заболева-
Материал и методы. Изучено 523 случая первич- емости (Рис. 1) видно, что подъем заболеваемости пер-
ного рака ЩЖ в лечебно – профилактических учрежде- вичным раком ЩЖ и у мужчин и у женщин наблюдает-
ниях за период с 1999 по 2011 гг. (истории болезней, ся с 40 лет.
протоколы патогистологических исследований, амбула-
торные карты, формы статистической отчетности). За- Возрастные показатели больных раком ЩЖ в Ар-
ключительный диагноз устанавливался по результатам мении соответствуют в основном данным других авто-
клинического обследования и послеоперационного ги- ров.
стологического анализа. Рассчитывались среднегодо-
вые показатели заболеваемости на 10 000 населения. Как видно из таблицы 2, в пожилом и старче-
ском возрасте частота метастазирования выше. Раз-
С помощью методов эпидемиологического и ста- ница между показателями статистически достоверна
тистического анализов рассчитаны стандартизованные (p<0,05).
и повозрастные показатели заболеваемости, оценены
ежегодные повозрастные приросты заболеваемости, У больных пожилого и старческого возраста не-
благоприятный прогноз определялся не размерами
образования и возрастом больного, а исключительно
одним фактором - менее дифференцированным типом
карциномы и более частым метастазированием.

У лиц молодого возраста инвазивный рост наблю-
дался достоверно реже по сравнению с лицами стар-
шего возраста (р<0,05).

У лиц молодого возраста высокие показатели СОЭ
также наблюдались достоверно реже (р<0,05).

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 25

Таблица 1.
Распределение больных раком ЩЖ в зависимости от пола и возраста с 1999 по 2011 гг. (в % к итогу)

Возрастные группы Число больных

15 - 19 лет 6 (1,1%±0,46) Муж. 4 (66,7%±19,2)
20 - 24 года 18 ( 3,4%±0,8) Жен. 2 (33,3 %±19,2)
25 - 29 лет 31 (5,7%±1,0) Муж. 4 (22,2%±9,8)
30 - 34 года 39 (7,3%±1,14) Жен. 14 (77,8 %±9,8)
35 - 39 лет 29 (5,5%±1,0) Муж. 5 (16,1%±6,6)
40 - 44 года 64 (12,2%±1,43) Жен. 26 (83,9%±6,6)
45 - 49 лет 57 (11,1%±1,37) Муж. 9 (23,1%±6,7)
50 - 54 года 73 (14,1%±1,52) Жен. 30 (76,9%±6,7)
55 - 59 лет 51 (9,8%±1,3) Муж. 6 (20,7%±7,5)
60 - 64 года 50 (9,6%±1,3) Жен. 23 (79,3%±7,5)
65 - 69 лет 44 (8,4%±1,21) Муж. 12 (18,8%±4,9)
70 - 74 года 38 (7,3%±1,14) Жен. 52 (81,3%±4,9)
75 - 79 лет 20 (3,8%±0,84) Муж. 9 (15,8%±4,8)
80 лет и старше 3 (0,6%±0,34) Жен. 48 (84,2%±4,8)
Муж. 17 (23,3%±4,9)
Жен. 56 (76,7%±4,9)
Муж. 10 (19,6%±5,6)
Жен. 41 (80,4%±5,6)
Муж. 11 (22,0%±5,9)
Жен. 39 (78,0%±5,9)
Муж. 10 (22,7%±6,3)
Жен. 34 (77,3%±6,3)
Муж. 10 (26,3%±7,1)
Жен. 28 (73,7%±7,1)
Муж. 5 (25,0%±9,7)
Жен. 15 (75,0%±9,7)
Жен. 3 (100%)

Tаблица 2.

Частота метастазов и смертности при раке ЩЖ в разных возрастных группах с 1999 по 2011 гг. (на 10 000 населения)

Всего случаев

Возрастные группы метастазирования

n (p ± m)

15 - 19 лет 2 (0,04±0,01)
20 - 24 года 8 (0,02±0,03)
25 - 29 лет 10 (0,03±0,03)
30 - 34 года 16 (0,06±0,05)
35 - 39 лет 12 (0,04±0,04)
40 - 44 года 15 (0,05±0,05)
45 - 49 лет 15 (0,05±0,05)
50 - 54 года 15 (0,06±0,06)
55 - 59 лет 13 (0,08±0,08)
60 - 64 года 21 (0,14±0,11)
65 – 69 лет 20 (0,15±0,11)
70 - 74 года 16 (0,12±0,11)
75 - 79 лет 5 (0,06±0,1)
80 лет и старше 1 (0,02±0,07)

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

26 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Рис. 2. Анапластический рак ЩЖ. Окраска гематоксилином и Tаким образом, проведённый анализ свидетельст-
эозином. × 400. ПГИ N7717 – 21/2009. Больной М.О., 72 года. вует о том, что у больных раком ЩЖ возраст является
одним из наиболее значимых факторов прогноза. Риск
возникновения рецидива и смерти от рака ЩЖ посте-
пенно увеличивается с возрастом. Наилучший прогноз
наблюдается в зрелом возрасте, наихудший – у лиц мо-
ложе 20 и старше 60 лет. В целом это нехарактерно
для многих других опухолей и позволяет в данном слу-
чае рассматривать старение как один из ведущих фак-
торов риска для рака ЩЖ.

Л И Т Е РАТ У РА

1. Cady B. Papillary carcinoma of the thyroid // Semin. Surg. Oncol., 1991, 7, №2, Follow-up of 264 patients from one institution for up to 25 years // Swiss Med.
Р. 81 - 86 Wkly., 2001, 31, №11 – 12, Р. 157 - 163

2. Gemsenjager E., Heitz P.U., Seifert B. et al. Differentiated thyroid carcinoma.

Ա Մ Փ Ո Փ ՈՒՄ

­ՎԱ­ՀԱ­ՆԱ­ԳԵՂ­ՁԻ ՔԱՂՑ­ԿԵ­ՂԻ ՀԻ­ՎԱՆ­ԴԱ­ՑՈՒԹՅԱՆ ՎԻ­ՃԱ­ԿԸ ՀԱՅԱՍ­ՏԱ­ՆԻ ՀԱՆ­ՐԱՊ­ Ե­ՏՈՒԹՅՈՒ­
ՆՈՒՄ ԸՍՏ ՏԱՐ­ Ի­ՔԻ

­Խա­չատրյան Ա.Ս.
ԵՊԲՀ, ախտաբանական անատոմիայի ամբիոն

Տար­ ի­քային չափ­ ա­նիշ­ ը կի­րառ­վում է վա­հա­նա­գեղձ­ ի քաղց­ ված լի­նել գե­նե­տիկ շեղ­ ումն­ ե­րի (ա­նո­մա­լիաներ­ ի) տար­ ի­քային

կեղ­ ի դաս­ ա­կարգմ­ ան մեջ TNM հա­մա­կարգ­ ում, ինչ­պես նաև կու­տակմ­ ամբ։

կան­խատ­ ե­սու­մային AMES և MACIS համ­ ա­կարգ­ ե­րում։ Այս աշ­խատ­ ութ­ յու­նը նվիր­ված է տարբ­ եր տար­ իք­ ային խմբ­ ե­

Տա­րիք­ ը` որպ­ ես կանխ­ ատ­ ե­սու­մային գործ­ ոն, տար­բեր­ ակ­ րում վա­հան­ ա­գեղ­ձի քաղց­կեղ­ ի հիվ­ անդ­ ա­ցութ­ յան ու­սումն­ ա­

ված քաղցկ­ եղն­ ե­րի դեպ­քում շատ մեծ արժ­ եք ուն­ ի։ Ըստ եր­ սիր­ ու­թյան­ ը։ 1999–2011թթ. ուս­ ում­նա­սիր­վել է վա­հա­նա­գեղ­ձի

կա­րաժ­ ամ­կետ հե­տա­զոտ­ ու­թյունն­ եր­ ի ար­դյունք­ներ­ ի` երեխ­ ա­ առաջ­նային քաղց­կե­ղի 523 դեպք։ Վերլ­ու­ծութ­ յուն­ ը վկա­յում է

նե­րի ու պատ­ ա­նին­ եր­ ի շրջ­ ան­ ում պա­պիլ­յար քաղց­կե­ղի ել­քը այն մաս­ ին, որ տար­ ի­քը վա­հա­նագ­ եղձ­ ի քաղց­կեղ­ ի ել­քի կար­

բաց­ ա­ռա­պես բա­րեն­պաստ է նույ­նիսկ այն դեպ­քում, երբ հա­ ևոր­ ագ­ ույն գոր­ծոն­նե­րից մեկն է։ Ախտ­ ակրկն­ ու­թյան (ռեց­ իդ­ ի­

մա­տար­ ած է, և առկ­ ա են ռեգ­ իոնար մե­տաստ­ ազ­ներ։ Ի տար­ վի) առաջ­ աց­ման և վահ­ ան­ ա­գեղձ­ ի քաղցկ­ եղ­ ից մահ­ ա­ցու­թյան

բե­րու­թյուն երի­տաս­ արդ հի­վանդ­նե­րի` վահ­ ան­ ա­գեղձ­ ի տար­ վտանգն աճում է տա­րի­քին զու­գա­հեռ։ Ընդ­հա­նուր առ­մամբ

բեր­ ակ­ված քաղցկ­ ե­ղի կանխ­ ա­տե­սու­մը տար­ եց մարդկ­ անց դա բնոր­ ոշ չէ մի շարք այլ ուռ­ ուցք­ներ­ ին և հնար­ ա­վոր­ ութ­ յուն է

շրջ­ ա­նում այն­քան էլ բա­րենպ­ աստ չէ։­ տա­լիս ծե­րաց­ ու­մը դի­տե­լու որ­պես ռիս­կի գործ­ ոնն­ ե­րի առա­ջա­

Ել­քի վատ­թար­ աց­ման պատ­ճառ­ ը դեռևս բավ­ ար­ ար ուս­ ում­ տար­նե­րից մե­կը։ Ամե­նալ­ավ ելք­ ը առկ­ ա է հաս­ ուն տա­րի­քում,

նաս­ իր­ված չէ։ Են­թադրվ­ ում է, որ դա կար­ ող է պայ­ման­ ա­վոր­ իսկ ամե­նավ­ ատ­ ը` 20-­ից ցածր և 60-­ից բարձր տա­րիք­ ում։

S U MM A R Y

THE CONDITION OF THYROID GLAND CARCINOMA MORBIDITY IN REPUBLIC ARMENIA DEPEND­
ING ON THE AGE

Khachatryan A.S.
YSMU, Department of Pathological Anatomy

This work is devoted to the analysis of thyroid cancer in the gland cancer among the elderly is not so favorable.
Republic of Armenia in different age groups. 523 cases of prima- The reason of the prognosis worsening with the years is still
ry thyroid cancer were studied from 1999 to 2011 in hospitals.
The age criterion is considered in the classification of thyroid studied insufficiently. It is supposed that it can be connected with
gland cancer by the TNM system (less and more than 45 years), age accumulation of genetic anomalies.
and also in AMES prognostic systems (less and more than 40
years among men and 45 years among women), AGES and MA- In patients suffering from thyroid cancer the age is one
CIS (less and more than 40 years). of the most important prognostic factors. The risk of recur-
rence and death of thyroid cancer increases gradually with the
The age as a prognostic factor has got the greatest value at age. In general, it is unusual for many other tumors, and it al-
differentiated carcinomas. According to the literature data, the lows considering the aging as one of the leading risk factors.
long-term prognosis is exclusively favorable among children and The best prognosis is in adulthood, the worst - in people younger
teenagers with Papillary carcinoma, even in cases of the wide- than 20 and older than 60 years.
spread process and presence of extensive regional metastases.
Unlike young age patients, the prognosis in differentiated thyroid We think that in old patients the worst prognosis is defined not
by the size of tumor and age of the patient but exclusive by one
factor - less differentiated type of thyroid gland carcinoma.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 27

УДК: 616.441-006-07:611

РОЛЬ РЕПРОДУКТИВНЫХ И ГОРМОНАЛЬНЫХ ФАКТОРОВ В РАЗ­
ВИТИИ РАКА МОЛОЧНОЙ И ЩИТОВИДНОЙ ЖЕЛЕЗ

Хачатрян А.С.
ЕГМУ, кафедра патологической анатомии

Как известно, болезни щитовидной железы харак- етическими особенностями, в частности с широким по-
теризуются выраженной тягой к более частому выяв- треблением в пищу водорослей. Йод, кроме его захвата
лению в женской популяции. Рак щитовидной железы ЩЖ, органифицируется в антипролиферативные йодо-
(РЩЖ) тоже (если не считать детей до наступления по- липиды в ЩЖ, которые могут оказывать ингибирующее
лового созревания) не является исключением, и обычно действие на пролиферацию во внетиреоидных тканях,
отмечается, что женщины заболевают им, по крайней возможно также вследствие усиления стимуляции гона-
мере, в 2,5 - 3 раза чаще, чем мужчины. Причины по- дотропинов [6].
добных различий нельзя считать окончательно выяснен-
ными; тем не менее, достаточно давно одной из них счи- Повышенные уровни аутоантител к тиреоглобулину
таются своеобразные взаимоотношения, существующие у 26,9% больных раком молочной железы свидетельст-
между тиреоидной и репродуктивной функцией. Eсли вуют о возможном наличии сопутствующего аутоиммун-
дифференцированная тиреоидная карцинома выступа- ного поражения щитовидной железы [5].
ет как компонент первично - множественных опухолей,
то вторым новообразованием при этом чаще всего явля- Особенно высок риск возникновения РМЖ у белоко-
ется рак молочной железы (МЖ) [2]. жих жещин в пременопаузе, в возрасте 35 – 64 лет [8].

Значительное количество публикаций посвящено Известно также, что на фоне беременности проис-
попыткам выяснить патогенетические механизмы соче- ходит усиленная пролиферация тиреоидного эпителия
танной патологии МЖ и ЩЖ [1,3]. Особенно присталь- с образованием новых фолликулов, нередко развивает-
ное внимание исследователей привлекает сочетание ся также рак щитовидной железы у беременных [4].
РМЖ и РЩЖ, хотя распространенность последнего не
так велика как РМЖ. В исследованиях, проведенных P. Работа посвящена изучению роли репродуктивных
Smyth и соавт. в Ир­ландии (обследовано 200 больных и гормональных факторов в развитии рака молочной и
РМЖ, 354 доброкачествен­ными заболеваниями МЖ и щитовидной желез.
124 здоровых женщин), установле­но, что средний объем
ЩЖ был также достоверно выше среди пацие­ нток с за- Материал и методы. В анализе объединены данные 12
болеваниями МЖ [9]. исследований и охвачены 523 больных РЩЖ МЦ “Шен-
гавит”, ЦКВГ МО РА, Национального Института Онко-
Z. Pavic и S. Pavic указывают на 2 возможных логии.
патогенет­ ических механизма: 1) низкий уровень тире-
оидных гормонов может обусловливать повышение чув- Результаты и обсуждение. В исследуемой группе
ствительности ткани МЖ к пролактину, приводящее в больных имели место особенности сочетания карцином
свою очередь к дисплазии и неоплазии эпителия МЖ; щитовидной и опухолей молочных желез, женских поло-
2) тиреоидные гормоны оказывают влияние на метабо- вых органов по полу и возрасту больных. Рак щитовид-
лизм андрогенов и эстрогенов на периферии. Авторы ной железы сочетался с опухолями женских половых
подчеркивают необходимость дальнейш­ его исследова- органов у 4 больных метахронно и в репродуктивном
ния проблемы наличия рецепторов тиреоидных гормо- возрасте, нежели при сочетании с раком молочных же-
нов в ткани МЖ. лез (в возрасте 47 – 69 лет), синхронно у 4 больных.
Одна же перенесла радикальную мастэктомию обеих
Ряд работ посвящены роли йода в канцерогенезе. молочных желез по поводу рака 12 лет назад.
Еще в 60-е годы минувшего века сообщалось о пре-
вентивном действии йода на возникновение дисплазии У 3 больных РЩЖ были произведены сектораль-
МЖ [7]. Авторы выдвигаю­ т гипотезу, согласно которой ные резекции молочных желез по поводу фиброадено-
низкая заболеваемость доброкач­ ественными заболева- мы и фиброзно – кистозной мастопатии.
ниями и раком МЖ у японок может быть связана с ди-
У всех больных рак щитовидной железы был пред-
ставлен высокодифференцированными формами
- папиллярной или фолликулярно – папиллярной кар-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

28 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

циномой, в молочной железе же обнаруживалась уме-
реннодифференцированная инвазивная протоковая
карцинома.

Рис. 1. Папиллярный рак щитовидной железы, классический Рис. 3. Умереннодифференцированный инвазивный
тип. Окраска гематоксилином и эозином. × 400. История бо­ протоковый рак молочной железы. Макропрепарат у той же
лезни N1428/32. Г.С., 47 лет. больной. История болезни N1428/32. Г.С., 47лет.

Рис. 2. Умереннодифференцированный инвазивный протоко­ Интересно также наблюдение в НИО 1.04.2011г.,
вый рак молочной железы. Окраска гематоксилином и эози­ N истории 2579/113, больная А., 24г. После выкидыша
ном. × 400. История болезни N1428/32. Г.С., 47 лет. у больной в период второй беременности наблюдалось
быстрое (в течение месяца) увеличение щитовидной же-
Большинство пациенток с раком щитовидной желе- лезы. Сонографически в правой доле на фоне диффуз-
зы упоминали в анамнезе на выкидыши и ис­кусственные ных изменений было обнаружено узловое новообразо-
аборты. Однако, не найдено связи с РЩЖ таких факто- вание (d = 2 см), размеры левой доли превышали норму
ров, как возраст рождения 1-го ребенка и возраст ме- на 15%. После искусственного прерывания беременно-
нархе. сти была произведена у больной гемитиреоидэктомия.
Постоперационный патогистологический диагноз: фол-
ликулярная аденома правой доли щитовидной железы
с выраженной пролиферацией фолликулярного эпите-
лия.

Таким образом, имеется определенная роль репро­
дуктивных и гормональных факторов в развитии предра-
ковых и раковых заболеваний РМЖ и РЩЖ и возможно
нарушение гормонального гомеостаза оказывается в
целом более значимым фактором канцерогенеза, чем
прямое влияние какого-либо одного гормона на проли-
ферацию и индукцию опухолевого роста. Это требует
дальней­шего исследования роли репро­дуктивных и гор-
мональных факторов в развитии РМЖ и РЩЖ.

Л И Т Е РАТ У РА соискание ученой степени кандидата медицинских наук. Г. Ереван, 2005г.,
22 с.
1. Агеев И.С. Онкологические и эндокринологические подходы к лечению 6. Cann S.A., van Netten J.P., van Netten C. Thyroid disease and reproduction
рака щитовидной железы в условиях зобной эндемии. Автореферат диссер- dysfunction.Cancer Causes Control, 2000, Vol.11, N 2, P.121-127.
тации доктора медицинских наук, г. Москва, 1992г. 7. Chow S. M., Law S. C., Chan J. K. et al. Papillary microcarcinoma of the thyroid.
Prognostic significance of lymph node metastasis and multifocality // Cancer. –
2. Берштейн Л.М. Рак щитовидной железы: эпидемиология, эндокринология, 2003. – 98, № 1. – P. 31-40.
факторы и механизмы канцерогенеза. Практическая онкология, 2007 г., т. 8. Lori C. Sakoda, Pamela L. Horn-Ross. Reproductive and Menstrual History and
8, № 1. ББК Р 569.452 Papillary Thyroid Cancer Risk. The San Francisco Bay Area Thyroid Cancer
Study. Copyright © 2011 American Association for Cancer Research
3. Бронштейн М.Э. Рак щитовидной железы. Проблемы эндокринологии. 1997 9. Smyth P.P. A., Smith D.F., McDermotti E.W. et al. Thyroid enlargement and
г., т. 45, N6, с. 33 – 36. breast cancer // J. Clin. Endocrinol. Metab. – 1996 – Vol. 81, N 3 – p.937 – 941.

4. Валдина Е.А., Цырлина Е.В. Рак щитовидной железы и беременность. Пра-
ктическая онкология, т. 10, № 4 – 2009. с. 198 – 208.

5. Джаноян Н.М. Тиреоидный обмен в динамике химиотерапии у больных
раком молочной железы и раком яичников. Автореферат диссертации на

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 29

Ա Մ Փ Ո Փ ՈՒՄ

­ՎԵՐԱՐՏԱԴՐՈՂԱԿԱՆ եվ ՀՈՐՄՈՆԱԼ ԳՈՐԾՈՆՆԵՐԻ ԴԵՐԸ ԿՐԾՔԱԳԵՂՁԻ եվ ՎԱՀԱՆԱԳԵՂՁԻ
ՔԱՂՑԿԵՂԻ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՄԵՋ­

Խա­չատրյան Ա.Ս.
ԵՊԲՀ, ախտաբանական անատոմիայի ամբիոն

Այս աշխ­ ա­տութ­ յուն­ ը նվիրվ­ ած է վա­հա­նագ­ եղձ­ ի ախ­տա­ նա­հատ­կութ­ յունն­ եր։ Վա­հա­նա­գեղ­ձի քաղց­կե­ղի համ­ ակ­ցում­ ը
հարմ­ ամբ պո­լին­ եոպ­լա­զիաներ­ ի ուս­ ումն­ աս­ իր­ ութ­ յան­ ը։ Հայտ­ վե­րար­տադ­րո­ղա­կան համ­ ա­կար­գի օրգ­ ան­նե­րի ուռ­ ուցքն­ ե­րի
նի է, որ վահ­ ա­նա­գեղ­ձի հիվ­ ան­դութ­ յունն­ ե­րը առա­վել հաճ­ ախ հետ 4 հիվ­ ան­դի դեպ­քում առա­ջա­ցել էր վե­րար­տադր­ ող­ ա­կան
բնոր­ ոշվ­ ում են իգա­կան սեռ­ ի ներկ­ այ­ա­ցուց­ իչն­ եր­ ի շր­ջա­նում հա­սա­կում` մե­տաք­րոն ձևով, իսկ կրծ­քագ­ եղձ­ ի քաղց­կե­ղի հետ
հայտն­ աբ­ երվ­ ել­ու հա­կում­ ով։ Վա­հա­նագ­ եղձ­ ի քաղց­կեղ­ ը նույն­ միաժա­մա­նակ հա­մակ­ցում­ ը (47-69 տա­րե­կան հա­սա­կում)` 4
պես բաց­ առ­ ու­թյուն չէ (բաց­ ա­ռու­թյամբ երեխ­ ան­ եր­ ի շրջ­ ա­նում հիվ­ ան­դի դեպ­քում։ Մե­կի դեպ­քում էլ 12 տա­րի առաջ կա­տար­
մինչև սեռ­ ակ­ ան հա­սուն­ աց­ ում­ ը)։ Նշվ­ ում է, որ սով­ ո­րաբ­ ար կա­ վել էր քաղց­կե­ղի ար­մա­տա­կան մաս­տեկ­տո­միա։­
նայք առն­վազն 2,5-3 անգ­ ամ հաճ­ ախ են հիվ­ ան­դան­ ում, քան
տղա­մար­դիկ։ Այս տար­բեր­ ակմ­ ան պատ­ճառ­ներ­ ը վերջն­ ա­կան Առ­կա է հոր­մո­նալ և վե­րար­տադ­րող­ ա­կան գործ­ ոն­նե­րի
պարզ­ աբ­ անվ­ ած չեն, սակ­ այն երկ­ ար ժա­մա­նակ սրանց­ ից մե­ որոշ­ ակ­ ի դեր վա­հա­նա­գեղձ­ ի և կրծ­քա­գեղձ­ ի քաղց­կե­ղային և
կին է նա­խա­պատ­վութ­ յուն տրվ­ ել, որն առ­կա է վա­հան­ ա­գեղ­ նա­խա­քաղց­կե­ղային հի­վան­դութ­ յունն­ ե­րի զար­գաց­ման միջև,
ձի և վեր­ ար­տադ­րո­ղա­կան ֆունկց­ իաներ­ ի միջև։ Եթե վա­հա­ և հնա­րավ­ որ է, որ հոր­մո­նալ հո­մեոստ­ ա­զի խան­գա­րում­ ը ընդ­
նագ­ եղձ­ ի տար­բե­րակ­ված քաղց­կեղ­ ը հանդ­ ես է գալ­իս որպ­ ես հա­նուր առ­մամբ հան­դես գա որ­պես կան­ցե­րո­գեն­ եզ­ ի զգա­լի
առաջ­նային` բազ­մա­կի ուռ­ ուցքն­ եր­ ի բա­ղադր­ իչ, ապա երկր­ որդ գործ­ ոն, քան որև­ ի­ցե մեկ հորմ­ ո­նի ուղ­ իղ ազ­դեց­ ու­թյուն­ ը ու­
ուռ­ ուցք­ ը այս դեպ­քում առավ­ ել հաճ­ ախ կրծ­քի քաղց­կեղն է։ ռուց­քային աճի ին­դուկց­ իայի և պրո­լիֆ­ եր­ ա­ցիայի վրա։ Այս
դեպ­քում ան­հրաժ­ եշտ է վա­հա­նա­գեղ­ձի և կրծ­քա­գեղձ­ ի քաղց­
Հ­ ետ­ ա­զոտվ­ ող խմ­բի 12 հիվ­ անդ­ ի դեպք­ ում առկ­ ա էին վա­ կեղ­նե­րի զար­գա­ցումն ուս­ ումն­ ա­սի­րող հոր­մո­նալ և վե­րար­
հան­ ա­գեղ­ձի քաղց­կե­ղի, կրծք­ ագ­ եղձ­ ի և վեր­ ար­տադր­ ող­ ա­կան տադ­րող­ ա­կան գործ­ ոն­նե­րի հետ­ ա­գա հե­տա­զո­տում։
համ­ ա­կարգ­ ի օրգ­ անն­ եր­ ի ուռ­ ուցք­ներ­ ի համ­ ակցմ­ ան առանձ­

S U MM A R Y

THE ROLE OF REPRODUCTIVE AND HORMONAL FACTORS IN THE DEVELOPMENT OF BREAST
AND THYROID CARCINOMAS

Khachatryan A.S.
YSMU, Department of Pathological Anatomy

As it is known that, Thyroid gland diseases are characterised mammary glands (at the age of 47 - 69 years) synchronously at
as more frequent in female population. Thyroid gland carcinoma 4 patients. One of them has been undergone to radical mastec-
(except children before puberty) is not an exception, in 2.5-3 tomy because of both mammary glands cancer 12 years ago.
times more often is met in women, than men. The reasons of
similar distinctions cannot be considered definitively found out; At 3 patients, suffered with fibrous – cystic mastopathy and
nevertheless, for a long time the original mutual relations exist- fibroadenomas the sectoral resections of mammary glands have
ing between thyroid and reproductive function are considered as been made.
one of them. If the differentiated Thyroid gland carcinoma acts
as a component of polyneoplasias the second new tumour is the At all patients the Thyroid gland cancer has been presented
cancer of a mammary gland more often. by high differentiated forms - papillary or follicular – papillary car-
cinoma, in a Mammary gland it was found out moderately differ-
This work is dedicated to study polineoplasias with lesions of entiated invasive ductular carcinoma.
the Thyroid gland. In the analysis the data of 12 polyneoplasia
cases are included from 523 patients, suffering from Thyroid Thus, there is a role of reproductive and hormonal factors in
carcinoma. the development of precancerous lesions and cancers of breast
and thyroid glands, and possibly the hormonal homeostasis is
In the investigated group of patients the features of a com- generally more important factor in carcinogenesis than the direct
bination Thyroid with Mammary gland and Female genitals tu- influence of any one hormone on proliferation and induction of
mours took place. The Thyroid gland cancer was combined with tumor growth. This requires further study of the reproductive and
tumours of female genitals at 4 patients not at the same time and hormonal factors role in the development of breast and thyroid
at reproductive age, rather than at a combination to a cancer of cancer.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

30 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

УДК: 616-12

МЕНТАЛЬНО-ЭМОЦИОНАЛЬНЫЙ СТРЕСС В ДИАГНОСТИКЕ НЕ­
МОЙ ИШЕМИИ МИОКАРДА

Сенан П.М.
Национальный государственный институт гомеопатии, Калькутта, Индия

Ежегодно в США 400 тысяч людей умирает по при- Наиболее выраженное увеличение ЧСС во время
чине внезапной сердечной смерти (ВСС) [1]. Триггером НП зависит главным образом от выбросa катехолами-
ВСС служит желудочковая тахикардия или фибрил- нов в кровь. Не столь выраженное увеличение ЧСС
ляция желудочков как следствие осложнения ишеми- во время МЭС зависит от одновременного подавле-
ческой болезни сердца (ИБС). Большинство больных, ния парасимпатической активности и высвобождения
умерших с диагнозом ВСС, не имели в анамнезе “до- норадреналина нервными окончаниями [13, 14]. Нас
кументированной ИБС”. Обычно это больные с так на- заинтересовало практическое применение данного яв-
зываемой “немой ишемией миокарда” [2]. Удачная реа- ления. Кроме того, мы хотели выяснить, как будет из-
нимация при ВСС не превышает 5% [3]. Поэтому труд о меняться ЧСС у лиц с немой ишемией миокарда при
переоценить возможность раннего выявления больных МЭС, и есть ли взаимосвязь между таким увеличением
с высоким риском развития столь грозного осложнения и увеличением ЧСС при НП.
ИБС.
Мы выдвинули гипотезу, что у лиц с немой ишемией
Jouven X., et al. (2005) выявили определенную зави- миокарда изменения ЧСС при МЭС обладают опреде-
симость между риском ВСС и усилением частоты сер- ленной прогностической ценностью; при этом эти из-
дечных сокращений (ЧСС) во время нагрузочной пробы менения могут дать дополнительную информацию к НП,
(НП) [4]. По сравнению с ЧСС покоя, ЧСС непосред- что позволит выявить больных с высоким риском разви-
ственно перед нагрузкой имеет тенденцию к увеличе- тия ВСС. Мы исходили из предположения, что чем бы-
нию, что объясняется небольшим волнением обследу- стрее происходит подавление парасимпатической ак-
емого во время подготовки обследуемого к НП. Jouven тивности во время умеренного МЭС, тем быстрее такое
X., et al. (2005) рассматривали такой ответ ЧСС как подавление будет происходить при ишемической ата-
“умеренный ментально-эмоциональный стресс” (МЭС) ке. Следовательно, при приступе стенокардии опасное
перед НП. Есть несколько исследований, посвященных воздействие гиперактивной симпатической системы
документированной связи между большим стрессом [5, наступит значительно быстрее, не встречая при этом
6, 7] (например, катастрофы, тяжелые физические на- противовеса со стороны парасимпатической системы.
грузки) и ВСС, однако потенциальная роль умеренного
МЭС практически не изучалась. Материал и методы исследования. Исследовано
266 человек: 180 мужчин, 86 женщин, средний возраст
Потенциальное дестабилизирующее влияние уме- 39,7 ± 28,8 лет. Диагноз “ИБС” ставился на основании
ренного МЭС на желудочковую тахикардию/фибрилля- положительного МЭС, а также на основании клинико
цию описана лишь у больных очень высокого риска с - анамнестических, инструментальных (ЭКГ, ЭхоКГ),
имлантированным кардиовертером-дефибриллятором лабораторных (энзимный спектр) данных и выверялся
[8, 9]. Увеличение ЧСС является физиологическим от- методами инвазивной кардиологии. С целью сохране-
ветом на стресс. Это явление объясняется, главным ния максимальной объективности - “слепоты” экспери-
образом, активацией симпатической нервной системы мента, результаты МЭС были неизвестны сотрудникам,
[10]. Изменение ЧСС отражает баланс между симпа- проводящим инвазивное исследование на 5-10 день
тической и парасимпатической (вагусной) активностью после МЭС.
на уровне синусового узла – явление, описываемоe
физиологами как “автономный баланс” или “саморегу- Стандартная велоэргомертия (ВЭМ) проводилась
лирование”. В эксперименте доказано, что изменение с тремя последовательными степенями нагрузки: 2 ми-
такого саморегулирования обусловлено снижением нуты на уровне 82 ватт, 6 минут на уровне 164 ватт
чувствительности барорефлексов. В клинике, особенно и последние 2 минуты - 191 ватт. Общее время ВЭМ
при остром инфаркте миокарда, такой феномен явля- составляло 10 минут. Проводился постоянный контроль
ется четким предвестником ВСС [11, 12]. сердечного ритма, в частности мониторинг в отведе-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 31

ниях V5 и V5R. Мониторинг проводился в течение 30 вила 92%, специфичность – 93%; а предсказательная
секунд в покое, непосредственно перед ВЭМ и каждые ценность – 88%.
2 минуты ВЭМ, а также каждую минуту всего 10-и ми-
нутного восстановительного периода. Период, когда Заметим, что по данным литературы чувствитель-
обследуемый садился на седло велоэргометра перед ность и специфичность стандартной НП не превышают
проведением ВЭМ, мы рассматривали как период уме- 70-80% [16]; чувствительность стресс ЭхоКГ (СЭхоКГ)
ренного МЭС. с дипиридамолом – 66-82%, специфичность – 90-95%
[17]; чувствительность СЭхоКГ с аденозином колеблет-
Для обследования выбирались больные с неодноз- ся от 10% до 85%, а специфичность – от 87% до 100%
начными результатами НП. Неоднозначность НП объ- [18]; чувствительность СЭхоКГ с добутамином – от 63%
яснялась либо неспособностью обследуемого достичь до 93%, а специфичность – от 66% до 86% [13].
максимальной нагрузки, либо неоднозначной интерпре-
тацией пробы. Показания и противопоказания к приме- Таблица 1.
нению НП и ее прекращению, методика проведения и Частота МЭС и ишемического поражения
оценка полученных результатов проводились на осно-
вании стандартных международных критериев [15]. коронарных артерий

МЭС считался положительным, если непосредст- Показатели Положительный Отрицательный
венно перед НП ЧСС увеличивалась на 12 ударов в
минуту по сравнению с покоем. В других случаях МЭС МЭС МЭС
считался отрицательным. Информативность МЭС оце-
нивалась по следующим стандартным показателям: Нет стеноза n=10 n=182
чувствительность, специфичность и предсказательная коронарной артерии
ценность. (n=192)

Результаты и обсуждение. Согласно результатам Стеноз коронарной n=69 n=5
МЭС больные были разделены на две группы. В одну артерии (ИБС) (n=74)
группу вошли больные с положительным результатом
пробы (n=79), в другую - больные с отрицательным МЭС Интересно, что во многом схожие данные были по-
(n=187). Гемодинамически значимый стеноз коронар- лучены при проведении НП с флекаинидом [19].
ных артерий (КА) (>70%) был выявлен в 74 случаях, а
отсутствие такого стеноза – в 192 случаях. Обращает на себя внимание тот факт, что МЭС не
диагностировал ИБС в 5 случаях из 74 (7%), причем
Положительный МЭС наблюдался в 79 случаях в 4 случаях это было однососудистое поражение, в 1
(табл. 1), из них в 69 - были больные ИБС и лишь в 10 случае – двухсосудистое поражение и ни одной ошибки
случаях поражения КА не было выявлено. при трехсосудистом поражении. Из этого можно сде-
лать вывод, что информативность МЭС напрямую за-
После проведения МЭС с последующей верифика- висит от количества пораженных коронарных артерий.
цией полученных результатов данными инвазивной кар-
диологии была проанализирована информативность Напрашиваются параллели со СЭхоКГ с добутами-
предложенной пробы: чувствительность МЭС соста- ном. Так, при однососудистом поражении чувствитель-
ность СЭхоКГ с добутамином не превышает 60%, а при
многососудистом – 75-100% [20].

Таким образом, МЭС является надежным и инфор-
мативным методом выявления немой ишемии миокарда.
Данные МЭС напрямую коррелируют с показателями
ангиографии.

Л И Т Е РАТ У РА exertion. N Engl. J. Med. (2000) 343:1355 – 1361
7. Leor J. et al. Sudden cardiac death triggered by an earthquake. N Engl. J. Med.
1. Rea T.D. et al.Temporal trends in sudden cardiac arrest: a 25-year emergency
medical services perspective. Circulation (2003) 107: 2780 – 2785 (1996) 334:413 – 419
8. Lampert R. et al. Emotional and physical precipitants of ventricular arrhythmia.
2. Lown B. Sudden cardiac death: the major challenge confronting contemporary
cardiology. Am. J. Cardiol. (1979) 43:313 – 328 Circulation (2002) 106:1800 – 1805
9. Kop W.J. et al. Effects of acute mental stress and exercise on T-wave alternans
3. Jouven X. et al. Predicting sudden death in the population: the Paris Prospective
Study I. Circulation (1999) 99:1978 – 1983 in patients with implantable cardioverter defibrillators and controls. Circulation
(2004) 109:1864 – 1869
4. Jouven X. et al. Heart rate profile during exercise as a predictor of sudden death. 10. Адамян К.Г., Аствацатрян А.В., Чилингарян А.Л.Острый коронарный син-
N Engl. J. Med. (2005) 352:1951 – 1958 дром. Руководство. Киев. 2006. ООО «Четверта хвиля». 311 с.
11. Schwartz P.J. et al. Autonomic mechanisms and sudden death. New insights
5. Siscovik D.S. et al. The incidence of primary cardiac arrest during vigorous
exercise. N Engl. J. Med. (1984) 311:874 – 877

6. Albert C.M. et al. Triggering of sudden death from cardiac causes by vigorous

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

32 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

from analysis of baroreceptor reflexes in conscious dogs with and without a A – 667 A
myocardial infarction. Circulation (1988) 78:969 – 979 16. Chaitman B.R. Exercise stress testing In: Braunwald E., ed Heart Disease: a
12. Schwartz P.J. et al. Autonomic nervous system and sudden cardiac death.
Experimental basis and clinical observations for post-myocardial infarction risk textbook of cardiovascular medicine, 5th ed, Philadelphia, PA: WB Saunders
stratification. Circulation (1992) 85 (Suppl. I):177 – 191 Co, 1997; 153 - 76
13. La Rovere M.T. et al. Baroreflex sensitivity and heart-rate variability in prediction 17. Picano E., Pingitore A., Conti U. et al. Eur. Heart J. 1993; 14:1216 - 22
of total cardiac mortality after myocardial infarction. Lancet (1998) 351:478 18. Nguyen T., Heo J., Ogiliby J.D., Iskandarian A. J. Am. Coll. Cardiol. 1990;
– 484 16:1375 - 83
14. De Ferrari G.M. et al. Baroreflex sensitivity predicts long-term cardiovascular 19. Аствацатрян А.В. Флекаинидовый стресс - тест в диагностике и прогнозе
mortality after myocardial infarction even in patients with preserved left ишемической болезни сердца. Научные труды IV конгресса кардиологов
ventricular function. J. Am. Coll. Cardiol. (2007) 50:2285 – 2290 Армении 24-25 сентября 2003, Ереван, 14 - 19
15. Schlant R.C., Blomquist C.G., Brandenburg et al. Circulation 1996; 74(2):653 20. Marcovitz P.A., Mathias W., Dick R.J.L., Armstrong W.F. Ibid 1991;17;237 A

Ա Մ Փ Ո Փ ՈՒՄ

Հո­գեզգ­ ա­յա­կան սթ­րես­ ի դե­րը սր­տամկ­ ա­նի համր իշեմ­ իանե­րի ախ­տո­րոշ­ման մեջ

Սեն­ ան Պ.Մ.
­Հոմ­ եոպա­թիայի ազգ­ ային ինստ­ իտ­ ուտ, Հնդկ­ աստ­ ան, Կալ­կա­թա

Ն­պա­տա­կը: մեր ուս­ ումն­ աս­ ի­րութ­ յունն­ եր­ ի ուղղ­վա­ծու­ շրջ­ ա­նում, որոնց դեպ­քում հե­տա­գայ­ում դիտ­վել է ՀՍՄ, ոչ հան­
թյունն է հա­մե­մա­տա­բար առողջ մարդկ­ անց շրջ­ ան­ ում հան­ կար­ծա­կի կո­րո­նար մահ կամ մահ­վան այլ պատ­ճառ։ Նուրբ հո­
կար­ծա­կի սր­տային մահվ­ ան (ՀՍՄ) բարձր ռիսկ ուն­ ե­ցող­ներ­ ի գեկ­ ան կերտ­վածք ուն­ ե­ցող ան­ձանց շր­ջա­նում սթ­րես­ ից սրտ­ ի
վա­ղա­ժամ բա­ցահ­ այտ­ ու­մը։ Մենք առա­ջադ­րեց­ ինք վար­կած, զարկ­ ե­րի ավե­լա­ցու­մը 9,8-11,7զ/ր է։ ՀՍՄ­-ի ռիսկ­ ը պրոգր­ ե­սի­
ըստ որի` այն ան­ձինք, որոնք նուրբ հոգ­ եկ­ ան կերտվ­ ածք ուն­ են վո­րեն աճում է հո­գեկ­ ան սթր­ ե­սին և սր­տի զար­կե­րի հա­ճա­խա­
և թես­տին լար­ված­ ութ­ յամբ են պա­տասխ­ ա­նում, սրտ­ ի ռիթ­մի կա­նութ­ յան ավե­լացմ­ ա­նը զուգ­ ահ­ եռ։
արագ­ աց­մամբ, կա­րող են ուն­ են­ ալ ՀՍՄ-­ի բարձր ռիսկ։
Եզ­րա­հանգ­ ում։ Այս եր­կա­րատև հե­տա­զո­տութ­ յուն­ ը բա­
­Մե­թոդն­ երն ու ար­դյունք­ներ­ ը։ Հե­տա­զոտ­վել են 266 տե­ ցա­հայ­տել է ՀՍՄ­-ի բարձր ռիս­կը համ­ ե­մա­տա­բար առողջ ան­
ղա­ցի հն­դիկ­(180 տղա­մարդ, 86 կին), 41-54 տա­րեկ­ ան քաղ­ ձանց շր­ջա­նում, երբ սր­տի զար­կե­րի ավե­լա­ցում է նկատվ­ ել
ծա­ռայող­ներ։ Մասն­ ա­կիցն­ եր­ ի տվյալ­ներ­ ը, որոնք լրացվ­ ել են ԾՓ­-ից առաջ հո­գեզգ­ այ­ա­կան սթ­րե­սի դեպք­ ում։­
տարվ­ ա ընթ­ աց­քում, հնար­ ավ­ որ­ ութ­ յուն են տալ­իս համ­ ե­մա­
տե­լու սրտ­ ի ռիթմ­ ի հաճ­ ա­խակ­ ան­ ութ­ յան փո­փոխ­ ութ­ յունն­ ե­րը Այս­պիս­ ով, ակն­հայտ է հոգ­ եզգ­ այ­ա­կան թես­տի ախտ­ ո­րոշ­
հանգստ­ ի, հոգ­ եկ­ ան թույլ սթր­ ես­ ի ժամ­ ան­ ակ այն ան­հատ­նե­րի ման նշա­նա­կութ­ յուն­ ը ՀՍՄ­-ի ռիս­կի ան­ձանց վա­ղա­ժամ բա­
ցահ­ այ­տե­լու գործ­ ում։

S U MM A R Y

MENTAL EMOTIONAL STRESS IN DIAGNOSTICS OF SILENT ISCHEMIA

Senan P.M.
National Institute of Homeopathy, Govt. of India, Kolkata, Chronic Diseases’ Medical Centre

Aims. Intend of our study involves the early identification, b.p.m. The risk of sudden cardiac death increased progressively
among otherwise healthy subjects, of those at high risk for sud- with the heart rate increase during mental stress and the relative
den cardiac death. We tested the hypothesis that individuals who risk of the third vs. the first tertile was 2.18 (95% CI, 1.14-3.84)
respond to mild mental stress in preparation for exercise test with after adjustment for confounders. No relationship was observed
the largest heart rate increases might be at highest risk. for non-sudden coronary death.

Methods and results. 266 native Indians (180 males and Conclusion. This long prospective study has disclosed a high-
86 females), aged 41–54 years and employed by the Civil Ser- er risk for SCD for those apparently healthy individuals whose HR
vice, were consecutively examined. Data from the participants al- responses are exaggerated under MS and below normal during
lowed comparing heart rate changes between rest and mild men- peak EST. We think that it implies quite novel and simple ways
tal stress among subjects who suffered sudden cardiac death, for the early identification of subjects at increased future risk for
non-sudden coronary death, or death from any cause. The mean SCD.
heart rate increase during mild mental stress was 9.8±11.7

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 33

ՀՏԴ: 616.12

Սիրտ­-ա­նո­թային հի­վանդ­ ու­թյունն­ ե­րԸ ԵՎ Սթ­րե­սԸ

Սեն­ ան Պ.Մ.
Հնդ­կաստ­ ա­նի հոմ­ եոպա­թիայի ազգ­ ային ինստ­ ի­տուտ, Կալ­կաթ­ ա, Հնդկաստան

Բա­նալ­ի բառ­ եր` սթ­րես­ ի հա­կազդ­ ում, հետտր­ ավ­մատ­ իկ տա­բան­ ակ­ ան խան­գարմ­ ան տար­ ա­տես­ ակ, իրա­կա­նու­
սթ­րե­սային ախ­տա­նիշն­ եր, սիրտ­-ան­ ոթ­ ային հիվ­ անդ­ ու­ թյան ճան­ աչ­ող­ ու­թյան խանգ­ ա­րում, ֆուգ­ ա վի­ճակն­ եր
թյունն­ եր։ և ամն­ եզ­ իա), սևեռ­ ուն ներք­ ին վեր­ ապ­րումն­ ե­րը (հի­շո­
ղու­թյունն­ եր­ ի առկ­ այ­ծումն­ եր, սարս­ ա­փազ­դու հի­շո­ղու­
Հ­ այտ­նի է, որ ընդհ­ ա­նուր սթր­ ես­ ային հա­կազդ­ ում­ թյունն­ եր կամ մղ­ձա­վանջ­ներ, կրկնվ­ ող ինքն­ ա­կամ գոր­
նե­րը (ԸՀ­ Ս) աղե­տին ներ­ ա­ռում են տար­բեր տե­սա­կի ծող­ ու­թյունն­ եր), խուս­ ա­փու­մը (տա­րա­ծա­վա­խու­թյա­նը
ֆիզ­ իկ­ ակ­ ան և ճան­ աչ­ող­ ա­կան, ինչպ­ ես նաև հուզ­ ակ­ ան (ա­գոր­ ա­ֆոբ­ իային) նման սոց­ իալա­կան մեկ­ ուս­ ա­ցում),
և մի­ջանձն­ ային ազդ­ եց­ ու­թյունն­ եր։ ԸՀՍ-­ի ֆիզ­ ի­կակ­ ան գերգրգռվ­ ած­ ութ­ յուն­ ը (խու­ճապ առա­ջաց­նող դրվ­ ագ­
ազդ­ եց­ ութ­ յունն­ ե­րը ներ­ առ­ ում են հոգն­ ած­ ու­թյուն, քնի ներ, վա­խի ռեակց­ իաներ, կռ­վար­ ար հա­կումն­ ե­րի կամ
խան­գա­րում, «գերգրգռվ­ ա­ծութ­ յուն­ », մարմն­ ակ­ ան (սո­ դյուր­ աբ­ որբ­ ոք­ ութ­ յան դրսև­ ո­րում), խուճ­ ա­պը (հյուծ­ ող
մա­տիկ) գ­ անգ­ ատն­ եր, իմուն­ ային հա­մակ­ ար­գի արձ­ ա­ անհ­ անգստ­ ութ­ յուն, նյարդ­ ային վիճ­ ակ, խոց­ ե­լիութ­ յուն
գանքմ­ ան թու­լաց­ ում, գլխ­ աց­ ա­վեր, աղեստ­ ա­մոքս­ ային կամ անուժ­ ութ­ յուն), դեպր­ ես­ իան (ան­հե­դոն­ իա, ան­պի­
խանգ­ ար­ ումն­ եր, սեռ­ ա­կան ­հակմ­ ան (լիբ­ իդ­ ո) խնդ­ իրն­ եր, տա­նիութ­ յուն, ընդհ­ ա­նուր առ­մամբ հետ­ աքրքր­ ութ­ յան
վա­խի ռեակց­ իաներ։ ԸՀՍ-­ի ճան­ աչ­ող­ ա­կան ազ­դեց­ ու­ կո­րուստ), թու­նա­նյութ­ ե­րի օգտ­ ա­գործ­ ում­ ը (կախ­վա­ծու­
թյունն­ ե­րը ներ­ առ­ ում են կենտր­ ոն­ ացմ­ ան և կամ որոշ­ ում թյան չա­րաշ­ ա­հում, ինքն­ ա­բուժ­ ում), հոգ­ եախտ­ ա­բա­նա­
կա­յաց­նել­ու ուն­ ակ­ ութ­ յան խանգ­ ա­րումն­ եր, հիշ­ ող­ ու­ կան ախտ­ ա­նիշն­ ե­րը (ց­նորքն­ եր, մտա­պատ­րանք­ներ,
թյան խան­գա­րումն­ եր, անվ­ ստ­ ա­հութ­ յուն, շփոթ­մունք, պատ­կերն­ եր­ ի տա­րօր­ ին­ ակ ըն­կա­լումն­ եր/մտք­ եր, կա­
իրակ­ ան­ ութ­ յան խեղ­ ա­թյուրվ­ ած ընկ­ ալ­ում, ինքն­ ագ­նա­ տա­տո­նիկ համ­ ախ­տա­նիշ) [2]։
հատ­ ա­կան­ ի նվազում, արդ­ յուն­ ավ­ ետ­ ութ­ յան ան­կում,
ինքն­ ա­պա­խար­ ա­կում, սևեռ­ ուն մտք­ եր և հիշ­ ող­ ու­թյուն­ Մի քա­նի լայն­ ա­մասշտ­ աբ աղետ­նե­րի ուս­ ումն­ ա­սի­
ներ, անհ­ անգստ­ ութ­ յան և տագ­նապ­ ի զգաց­ ում։ ԸՀՍ-­ի րութ­ յունն­ եր­ ը հնար­ ավ­ ո­րութ­ յուն են ընձ­ եռ­ ել կատ­ ա­րե­
հուզ­ ակ­ ան ազ­դեց­ ու­թյունն­ եր­ ը ներ­ ա­ռում են շոկ, բար­ լու ծայ­րահ­ եղ սթ­րես վեր­ ապ­րած ան­ձանց հոգ­ եվ­ ի­ճա­կի
կութ­ յուն, հուս­ ա­հատ­ ու­թյուն, հուզ­ ակ­ ան թմ­րած­ ութ­ յուն, կարև­ որ դիտ­ ար­կումն­ եր։ 2005 թվա­կա­նի Կատ­րի­նա
սարս­ ափ, մե­ղա­վոր­ ութ­ յուն, տխ­րութ­ յուն, գրգռվ­ ած­ ու­ փոթ­ որ­ ի­կի և դրան հետև­ ած հեղ­ ե­ղի պատ­ճա­ռով ջրի
թյուն, անօգ­նա­կան լին­ ել­ու զգա­ցող­ ութ­ յուն, սով­ որ­ ա­կան տակն անց­ ավ Նյու Օռլ­եանի գրեթ­ ե 80%­-ը, իսկ քա­ղա­
գործ­ ուն­ եութ­ յուն­ ից հաճ­ ույք ստան­ ալ­ու անընդ­ ուն­ ա­կու­ քի և մերձ­ ա­կա բնակ­ ա­վայ­րե­րի մոտ 400 հազ­ ար բնա­
թյուն, մտաց­րում` դիս­ ոց­ իացիա (օր­ ին­ ակ` ընկ­ ալ­ում­ ը կիչն­ եր տար­հանվ­ եց­ ին։ Ըստ հաստ­ ատ­ված տվյալ­նե­րի`
թվում է «եր­ ազ­ ի նման­ », «օդ­ այի­ն» կամ աշխ­ ատ­ ում է մա­հա­ցած անձ­ անց թի­վը 1836 էր` հիմ­նա­կան­ ում Լուի­ ­
ինքն­ ա­հո­սի մատն­ված ռեժ­ իմ­ ով)։ ԸՀՍ-­ի միջ­ անձ­նային զիանա (1577) և Միսս­ իս­ ի­պի նա­հանգն­ եր­ ից (238), իսկ
ազ­դեց­ ու­թյունն­ ե­րը ներ­ առ­ ում են օտա­րա­ցում, սոց­ իալա­ Լու­իզ­ իանայ­ում անհ­ ետ կոր­ ած­նե­րի թիվ­ ը 705 էր [3]։
կան մեկ­ ուս­ աց­ ում, միջ­ անձն­ ային հար­ ա­բեր­ ութ­ յունն­ ե­
րում բախ­ ումն­ ե­րի ավել­աց­ ում, սով­ որ­ ել­ու ուն­ ակ­ ութ­ յուն­ Այդ ուս­ ումն­ ա­սիր­ ութ­ յունն­ եր­ ից մեկ­ ի շր­ջա­նակն­ ե­
ներ­ ի ան­կում [1]։ րում ներկ­ այ­աց­ ուց­չա­կան ընտր­ անք­ ի սկզբ­ ունք­ ով հար­
ցազր­ ույցն­ եր անց­ կաց­վե­ցին Կատ­րին­ ա փո­թո­րի­կը վե­
Հետտ­րավ­մա­տիկ սթր­ ե­սային սուր ախ­տա­նիշն­ եր­ ով րապր­ ած 815 բնակ­ իչն­ եր­ ի հետ` փոթ­ որկ­ ից 5-8 ամիս
(օր­ ի­նակ` տրավմ­ ատ­ իկ աղե­տի ընթ­ ացք­ ում կամ դրան­ ից հետ­ ո, այ­նուհ­ ետև մեկ տա­րի ան­ց [4]։ Արդ­ յունքն­ եր­ ը
անմ­ ի­ջա­պես հե­տո առա­ջաց­ ող ախ­տա­նիշն­ եր) տառ­ ա­ ցույց տվե­ցին, որ եթե հետ­ ա­ղե­տի շրջ­ ա­նում մտա­վոր
պող անձ­ ինք են­թակ­ ա են ու­շաց­ ած կամ քրոն­ ի­կակ­ ան առող­ջու­թյամբ պայ­ման­ ա­վորվ­ ած խն­դիրն­ ե­րը ժա­մա­
հետտր­ ավ­մա­տիկ խնդ­ իրն­ եր­ ի առաջ­ աց­ման առա­վել մեծ նա­կի ըն­թաց­քում սով­ որ­ ա­բար անկ­ ում են ապ­րում,
ռիսկ­ ի, օրին­ ակ` հետտ­րավմ­ ատ­ իկ սթր­ ես­ ային խանգ­ ա­ ապա ՀՏՍԽ­-ի, լուրջ հո­գեկ­ ան խանգ­ ա­րումն­ ե­րի, ինք­
րում (ՀՏՍԽ) և խու­ճապ­ ային այլ խան­գար­ ումն­ եր, խոր նաս­պա­նութ­ յան (սու­ից­ իդ­ ի) մտոր­ման և ծրագրմ­ ան տա­
ընկճվ­ ա­ծու­թյուն (դեպ­րես­ իա), թուն­ ա­նյութ­ եր­ ի (ալկ­ ոհ­ ոլ­ի րած­ված­ ութ­ յան մակ­ արդ­ ակն­ եր­ ը զգալ­իորեն աճում են
և թմր­ ան­ յութ­ ե­րի) չա­րա­շահ­ ում։ Ծայ­րահ­ եղ հետտ­րավ­ (նկար 1)։ Ըստ մեկ այլ հետ­ ա­զո­տու­թյան արդ­ յունքն­ ե­րի`
մա­տիկ սթր­ ե­սային ախ­տա­նիշն­ եր են մտաց­րիվ վիճ­ ա­կը Կատ­րին­ ա փոթ­ որկ­ ից հետ­ ո դանդ­ աղ վեր­ ա­կանգն­ ում­ ը
(դիս­ ո­ցիացիան, դեր­ իլ­իում` գիտ­ ակց­ ութ­ յան հո­գեախ­ և բնակ­ ա­վայր­ եր­ ի վեր­ ա­կա­ռուց­ման ձա­խող­ ում­ ը «հո­գե­
կան առող­ջու­թյան ճգն­ ա­ժա­մ» առաջ­ աց­րեց ծո­վա­ծո­ցի

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

34 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ափա­մերձ շրջ­ անն­ եր­ ի բնակչ­ութ­ յան շրջ­ ա­նում [5]։ Ար­ մոտ 9%, անգ­ ին­ ա կամ սրտ­ ի իշե­միկ ­հի­վան­դութ­ յուն`
դյունքն­ ե­րի հա­րա­բեր­ ակց­ ութ­ յուն­ ը սոց­ իալ-ժո­ղովր­դագ­ 4,6%, նախկ­ ին­ ում սրտ­ ամ­կա­նի ինֆ­ արկտն­ եր տա­րած
րակ­ ան փոփ­ ո­խութ­ յունն­ եր­ ին անն­ շան էր, որը ցույց է հի­վանդ­ներ` 3,0%, նախկ­ ի­նում կաթվ­ ած տա­րած հի­
տա­լիս, որ տա­րե­րային աղե­տից երկ­ ուս­ ից ավե­լի տա­րի­ վանդն­ եր` 2,0%, ընթ­ աց­ իկ ասթմ­ ա` 6,3% [9]։ Ընդհ­ ա­նուր
ներ անց­ բնակչ­ութ­ յան շրջ­ ան­ ում փո­թո­րիկ­ ով պայ­ման­ ա­ առմ­ ամբ, մեծ­ ա­հաս­ ակ բնակ­չութ­ յան մոտ­ ա­վո­րա­պես
վոր­ված հոգ­ եկ­ ան խանգ­ ա­րումն­ ե­րի տար­ ած­վա­ծութ­ յան 25,4 տոկ­ ոս­ ը (մոտ­ ա­վոր­ ա­պես 233,876 մարդ) ուն­ եր վե­
ցու­ցա­նիշն­ ե­րը խիստ անհ­ անգստ­ աց­նող են։ րոնշ­ յալ հի­վանդ­ ութ­ յունն­ ե­րից առնվ­ ազն մեկ­ ը։

25% Ի վերջ­ ո տա­րեր­ ային աղետն­ ե­րի հետև­ ան­քով կա­
րող են առա­ջա­նալ վար­քագ­ծային փոփ­ ո­խու­թյունն­ եր,
20,9% որոնք ազդ­ ում են քրոն­ իկ­ ակ­ ան հիվ­ ան­դութ­ յունն­ ե­րի
ռիսկ­ ի մակ­ արդ­ ա­կի վրա։ Օրին­ ակ` Ըստ ԱՄՆ-­ի ‚Հի­վան­
20% դութ­ յունն­ եր­ ի կանխ­ արգ­ ելմ­ ան և վեր­ ահսկմ­ ա­նե կենտ­
րոնն­ եր­ ի դիտ­ արկ­ ումն­ ե­րի` 2011թ. սեպտ­ եմ­բե­րի 11-­ին
15% 14,9% 14,0% Նյու Յորք­ ի Հա­մաշխ­ ար­հային առևտր­ ի կենտ­րո­նի վրա
կատ­ ա­րած ահաբ­ եկչ­ակ­ ան հարձ­ ա­կում­ ից հետ­ ո Կո­նեկ­
10,9% տի­կուտ­ ի, Նյու Ջերս­ իի և Նյու Յորք­ ի բնակ­ իչն­ ե­րի շր­ջա­
նում ավել­ա­ցել են ծխա­խոտ­ ի և ալկ­ ո­հոլ­ի սպառ­ման ծա­
10% վալ­ներ­ ը [10]։

5% Լուրջ հոգեկան 6,4% 2,5% Եզ­րա­կա­ցութ­ յուն։ Աղ­ ետ­նե­րի որոշ­ ա­կիութ­ յա­նը
խանգարումներ 2,8% 1,0% հա­վե­լենք մահ­ ը և հարկ­ եր­ ը։ Աղետ­նե­րը տե­ղի են ու­նե­
0% նում ամեն օր` վնաս պատ­ճա­ռե­լով տա­րեկ­ ան միլ­իոնա­
Հետտրավմատիկ Սուիցիդալ մտքեր Սուիցիդալ ծրագրեր վոր մարդկ­ անց։ Ան­կախ նրա­նից` աղե­տը բնա­կա՞ն է, թե՞
սթրեսային մարդ­ ա­ծին, դրա ծայ­րա­հեղ և անհ­ աղ­թահ­ ա­րե­լի ու­ժեր­ ը
ախտահարումներ կար­ ող են հե­ռահ­ ար ազ­դեց­ ու­թյունն­ եր ուն­ ե­նալ ան­հատ­
ներ­ ի, տեղ­ ա­կան համ­ այքն­ ե­րի, ինչպ­ ես նաև ազգ­ ային
Հիմքային գիծ 1 տարի կա­յուն­ ութ­ յան վրա։ Թեև աղետ­ներ­ ը տևում են մի քա­
նի վայրկ­ յան­ ից մինչև մի քան­ ի օր, սա­կայն դրանց հետ­
­Նկ. 1. Հոգեկան խանգարումների տարածվածությունը ժա­ ևանք­ներ­ ը շա­րուն­ ակվ­ ում են ամիսն­ եր և տա­րի­ներ։ Օրի­
մա­նակի ընթացքում՝ ըստ «Կատրինա Փոթորիկ»-ի նակ` 1972-­ին արևմտ­ յան Վիրջ­ ի­նիայի «Buffalo Creek­ »
պատ­վար­ ի փլուզմ­ ան դեպք­ ից 14 տար­ ի ան­ց կազ­մա­
Բն­ ակ­ ան աղետ­նե­րի հետև­ ան­քով կար­ ող է մեծ­ ա­ կերպվ­ եց վեր­ ապր­ ողն­ ե­րի բժշկ­ ա­կան հետ­ ա­զո­տու­թյուն`
նալ նաև սր­տամկ­ ան­ ի ինֆ­ արկտ­ներ­ ի հաճ­ ախ­ ակ­ ա­նու­ ստանդ­ արտ ախ­տո­րոշմ­ ան չափ­ ա­նիշն­ եր­ ի կի­րառմ­ ամբ,
թյան մա­կար­դակ­ ը։ 1995 թվա­կա­նի Կոբ­ ե երկր­ աշ­ ար­ժի որի արդ­ յունքն­ եր­ ը ցույց տվեց­ ին, որ հետ­ ա­զոտվ­ ողն­ ե­րի
(որ­ ը հայտ­նի է որպ­ ես Ճապ­ ոն­ իայի Հան­շին-­Ավ­ ա­ջիի երկ­ 25 տո­կոս­ ը տա­ռա­պում է ՀՏՍԽ­-ով­ ։ Անս­ ով­ որ տրավ­մա­
րա­շարժ) զոհ դար­ձան 6434 մարդ. էպիկ­ ենտր­ ո­նին մոտ տիկ իրա­դարձ­ ութ­ յունն­ եր (օր­ ի­նակ` աղետ­ներ, զինվ­ ած
ապ­րող բնակչ­ութ­ յան (մասն­ ա­վոր­ ա­պես կա­նանց) շր­ջա­ գործ­ ող­ ու­թյունն­ եր, բռն­ ութ­ յուն և վթար­ներ) վե­րապր­ ած
նում սր­տամկ­ ան­ ի ինֆ­ արկտ­ներ­ ի հաճ­ ախ­ ակ­ ա­նութ­ յուն­ ը անձ­ անց մոտ­ ա­վոր­ ապ­ ես 25-30%-­ի շրջ­ ա­նում առա­ջա­
գրեթ­ ե եռա­պատկ­վեց, իսկ ինս­ ուլտ­ ին­ ը` կրկն­ ապ­ ատկ­ ցել էին քրոն­ իկ­ ա­կան ՀՏՍԽ-ներ կամ հոգ­ եկ­ ան այլ խան­
վեց [6]։ Ուժ­ եղ երկր­ ա­շարժ­ ի ժա­մա­նակ 15 հիվ­ անդ­նե­ գար­ ումն­ եր։ Ծայ­րա­հեղ հետտ­րավ­մա­տիկ սթ­րե­սային
րի 24-ժա­մյա Հոլտ­ եր մոն­ իթ­ որ­ ինգ­ ի ար­դյունքն­ եր­ ի վեր­ խանգ­ ա­րումն­ եր­ ով պայ­մա­նա­վորվ­ ած ամե­նա­բարձր
լուծ­ ու­թյուն­ ը ցույց տվեց, որ աղե­տի պա­հին ավել­ա­նում ռիս­կային գործ­ ոն­ներն են`
է սր­տի ռիթմ­ ի փոփ­ ոխ­ ա­կա­նութ­ յուն­ ը, որն իր հերթ­ ին 1. կյանք­ ին սպառ­նաց­ ող վտան­գը, ծայ­րահ­ եղ բռ­նու­
հանգ­ եցն­ ում է սրտ­ ի նոպ­ ա­ներ­ ի աճին [7]։ Ապա­ցուց­վել
է նաև, որ Կոբ­ ե երկր­ աշ­ արժ­ ի հետև­ ան­քով ծանր հոգ­ ե­ թյուն­ ը կամ այլ անձ­ անց հան­կարծ­ ա­կի մահ­ ը,
կան սթր­ եսն առա­ջաց­րել է նաև սիր­տ-ա­նոթ­ ային փոփ­ ո­ 2. ­տան, բնակ­ ա­նոն կյանք­ ի և համ­ այնք­ ի կո­րուստ­ ը
խակ­ ա­նութ­ յան օրակ­ ան նորմ­ այի խանգ­ ա­րումն­ եր [8]։
Երկր­ աշ­ ար­ժի հետև­ ան­քով առա­ջաց­ ած այդ խանգ­ ա­ կամ փլուզ­ ումն ու ավեր­ ում­ ը,
րումն­ ե­րը կա­րող են դառն­ ալ նաև գիշ­ եր­ ային ժա­մե­րին 3. հոգ­ եկ­ ան ծանր վիճ­ ակ­ներ վեր­ ապր­ ած ան­ձան­ցից
սիրտ­ -ան­ ոթ­ ային նոպ­ ա­նե­րի առաջ­ աց­ման պատ­ճառ։
լարվ­ ած հուզ­ ա­կան պա­հանջ­ներ­ ը (օ­րի­նակ` փր­կա­
Բաց­ ի սուր դեպք­ ե­րից (ին­ չպ­ իս­ ին է, օրին­ ակ, սր­ րարն­ եր, հոգ­ եբ­ ան-խորհրդ­ ատ­ ու­ներ, խնամ­ ող­ներ),
տամկ­ ան­ ի ինֆ­ արկտ­ ը), լայ­նա­մասշտ­ աբ աղետ­ներ­ ին 4. ­նախկ­ ին­ ում առ­կա հո­գեկ­ ան կամ ամուս­նա­կան (ըն­
հետ­ևող ժա­ման­ ակ­ ահ­ ատ­վա­ծում առող­ջա­պա­հութ­ յան
մե­ծա­գույն խն­դիրն­ եր­ ից մեկ­ ը քրոն­ իկ­ ակ­ ան հիվ­ անդ­
ներ­ ի կա­րիքն­ ե­րի բավ­ ա­րումն է։ Օրին­ ակ` Լուի­ ­զիանա
նահ­ ան­գի Նյու Օռ­լեան, Մետ­ եր-Քենն­ եր շրջ­ անն­ եր­ ում
և մերձ­ ակ­ ա քա­ղա­քային բնակ­ ավ­ այ­րե­րում Կատր­ ին­ ա
փո­թոր­կի ժա­ման­ ակ ստորև նշ­ված հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ ե­
րի տա­րած­ված­ ու­թյան ցուց­ ա­նիշն­ երն էին` շաք­ ա­րախտ`

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 35

տա­նե­կան) խնդ­ իրն­ եր­ ը (օր­ ին­ ակ` ամուսն­ ա­լուծ­ ու­ թյուն­ ը։ Ռիսկ­ ային խմբ­ ում են ոչ միայն զոհ­ եր­ ը։ Օգն­ ու­
թյուն, աշխ­ ա­տանք­ ի կոր­ ուստ, ֆին­ անս­ ա­կան կու­ թյան հաս­ ած ան­ձինք` ներ­ ա­ռյալ բուժ­ աշխ­ ա­տող­նե­րը,
րուստն­ եր), դիարան­ ի, անվ­ տան­գութ­ յան անձ­ նակ­ ազ­մե­րը, փր­կա­
5. ն­ ախկ­ ի­նում կրած զգալ­ի կոր­ ուստ­ ը (օր­ ին­ ակ` սիր­ ե­ րարն­ եր­ ը և հրշ­ եջ­ներ­ ը, ևս կար­ ող են ենթ­ արկվ­ ել ուղ­
ցյալ­ի մա­հը)։ ղա­կի կամ անուղ­ղա­կի տրավմ­ այի։ Զո­հե­րի ընտ­ ա­նի­քի
Ընդհ­ ա­նուր առմ­ ամբ, որք­ ան ավել­ի մեծ է կյանք­ ի ան­դամ­ներ­ ը ևս ենթ­ ա­կա են ռիսկ­ ի, քան­ ի որ տրավ­մայի
սպառ­նալ­իք­ ը, ան­ձնակ­ ան տրավմ­ ան, վիշտ պատ­ճառ­ ող ենթ­ արկվ­ ած ան­ձին «փո­խար­ ի­նե­լու»‚ տ­րավ­մա­տիզ­ ա­
տես­ ա­րան­ներ­ ի, ձայն­ եր­ ի և հոտ­ ե­րի զգայ­ա­կան ընկ­ ա­լու­ ցիայի փոխհ­ ա­րա­բե­րութ­ յուն­ներ­ ըե մեծ անհ­ անգստ­ ու­
մը, այն­քան մեծ է ՀՏՍԽ-­ի առաջ­ աց­ման հավ­ ան­ ակ­ ա­նու­ թյուն կար­ ող են պատ­ճա­ռել մյուսն­ եր­ ին։

Գ Ր Ա Կ Ա ՆՈՒ Թ ՅՈՒՆ 6. Ching-Hong Tsai, For-Weu Lung, Shing-Yaw Wang. The 1999 Ji-Ji (Taiwan)
Earthquake as a Trigger for Acute Myocardial Infarction. Psychosomatics 45։6,
1. Edward D. Frohlich, Robert S. Schwartz. Stress and Cardiovascular Disease։ November-December 2004.
Lessons From Katrina. Medscape. Posted։ 02/20/2008; Cardiosource ․ 2008
American College of Cardiology 7. Mimi R. Bhattacharyya, Andrew Steptoe. Emotional Triggers of Acute Coronary
Syndromes։ Strength of Evidence, Biological Processes, and Clinical Implica-
2. Philippe J. Birmes, Alain Brunet, Dominique Coppin-Calmes, et al. Symptoms tions. Progress in Cardiovascular Diseases. Volime 49, Issues 5, Pages 353-
of Peritraumatic and Acute Traumatic Stress Among Victims of an Industrial 363 (March 2007).
Disaster. PSYCHIATRIC SERVICES. January 2005 Vol. 56 No. 1.
8. Marizen Ramirez and Corinne Peek-Asa. Epidemiology of Traumatic Injuries
3. Industry Concerns Regarding Handling, Disposal And Repair Of Flooded Vehi- from Earthquakes. Epidemiol Rev 2005;27։47–55.
cles From New Orleans Following Hurricane. Edition 1.4. Posted։ October 7,
2005. Coordinating Committee For Automotive Repair. 9. Ford ES, Mokdad AH, Link MW, et al. Chronic disease in health emergencies։
in the eye of the hurricane. Prev Chronic Dis. 2006 Apr;3(2)։A46. Epub 2006
4. R C Kessler, S Galea, M J Gruber, N A Sampson, R J Ursano and S Wesse- Mar 15.
ly. Trends in mental illness and suicidality after Hurricane KatrinaPsychiatric
trends after Hurricane Katrina. Molecular Psychiatry 13, 374-384 (April 2008) 10. MMWR. Psychological and Emotional Effects of the September 11 Attacks on
| doi։10.1038/sj.mp.4002119. the World Trade Center --- Connecticut, New Jersey, and New York, 2001. Sep-
tember 6, 2002 / 51(35);784-786.
5. Richard d H. Weisler, James G. Barbee IV, Mark H. Townsend. Mental Health
and Recovery in the Gulf Coast After Hurricanes Katrina and Rita.JAMA, August
2, 2006—Vol 296, No. 5.

РЕЗЮМЕ

сТРЕСС И сердечно-сосудистые заболевания

Сенан П.М.
Национальный Институт Гомоеопатии, Колькутта, Индия

Ключевые слова։ реакции на стресс, посттравматические в свою очередь, является одной из причин увеличения ише-
стрессовые симптомы, сердечно-сосудистые заболевания. мических атак. Во многом схожие реакции происходят при
крупных террористических атаках. Примечательно, что после
В статье приведена классификация общих реакций орга- нью-йоркских событий 11 сентября 2001 года наблюдается
низма на стресс. На примере стихийных бедствий показано, резкий скачок потребления алкоголя и табака в местах терро-
что некоторые из них сопровождаются трехкратным увеличе- ристических атак. Хотя катастрофические события длятся от
нием частоты инфаркта миокарда и двукратным увеличением нескольких секунд до нескольких дней, последствия их ощу-
инсультов. Кроме того, во время стихийных бедствий, досто- щаются годами.
верно увеличивается вариабельность сердечного ритма, что

S U MM A R Y

Stress And Cardiovascular Diseases

Senan P.M.
National Institute of Homeopathy of Government of India, Kolkata, India

Keywords։ Stress reactions, posttraumatic stress symptoms, suggesting one possible mechanism for increased heart attacks.
cardiovascular diseases Major terrorist attacks too cause similar stress reactions. For ex-
ample, as noted by studies, smoking and consumption of alcohol
In this article, effects of common stress reactions (CSR) to drastically increased among the inhabitants of the affected areas
disaster are classified. Natural disasters also may be followed by following the 9/11 terrorist attacks on the New York City World
increases in myocardial infarction (MI). Major natural disasters Trade Center.
may result in a three-fold increase of MI, and doubling in the
frequency of strokes. In addition, catastrophic events also result Though disastrous events may last from seconds to days, ef-
in the increase of derangement of heart rate variability, in turn, fects can continue from months to many years.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

36 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

УДК: 616.281-008.55

ГОЛОВОКРУЖЕНИЕ КАК ПОКАЗАТЕЛЬ КАЧЕСТВА ЖИЗНИ

Петросян С.В.
Национальный институт здравоохранения, МЗ РА

Ключевые слова: головокружение, качество жизни, На уровень КЖ, наряду с состоянием окружающей
головная боль, каталог учета нарушений от головокру­ среды и социальными факторами, значительное влия-
жений (DHI) ние оказывает собственно состояние здоровья. Дело в
том, что здоровье человека, как и сама жизнь, более
Расширение терапевтических возможностей в от- многогранно и его нельзя оценивать на основе сложив-
ношении различных форм патологии привело за по- шихся статистических шаблонов. И здесь правомерно
следние годы не только к развитию доказательной ме- возникает ряд вопросов. Всегда ли клиническую грань
дицины (evidence - based medicine), но и к появлению между нормой и патологией можно считать границей
новых взаимоотношений “врач – пациент”, наконец, к между здоровым человеком и больным? Всегда ли боль-
зарождению медицины, ориентированной на пациен- ным можно считать пациента – носителя статистически
та (patient - centered medicine) [34]. В соответствии с зарегистрированного заболевания? Наверно нет.
этим лечение должно учитывать не только стандарты
доказательной медицины, но и желание пациента и, в КЖ, связанное со здоровьем, являясь лишь частью
конечном счете, ставить своей целью улучшение каче- общего КЖ, отражает, оценивает состояние здоровья
ства его жизни. человека, его функциональный статус (физический и
ментальный), а также его общее благополучие [36]. При
Качество жизни (КЖ) - это многомерная, сложная исследовании КЖ оценивается не собственно болезнь,
структура, включающая восприятие индивидом своего а ее воздействие на жизнь пациента [2], так как этот
физического и психологического состояния, уровня показатель, кроме собственно состояния здоровья, за-
независимости, взаимоотношений с людьми и личных висит от оценки субъектом своего благополучия в кон-
убеждений. Иначе говоря, КЖ определяется как интег­ тексте культуры, принятой системы ценностей, своих
ральная характеристика физического, эмоционального целей и интересов [36]. Исследование КЖ, связанного
и социального функционирования человека, основанная со здоровьем, проводится с помощью общих (для всех
на его субъективном восприятии [9]. Первые публикации категорий пациентов) и специфических (для пациентов
об оценке КЖ появились в 40 - е годы. В 60 - е годы с определенными заболеваниями) опросников [9]. Спе-
была создана методика, которая позволила более точно цифические опросники более чувствительны к измене-
оценить важность физических функциональных пара- ниям КЖ, в частности, в процессе лечения заболева-
метров для клинической оценки состояния пациентов – ния [45].
Activities of Daily Living Scale (ADLS) [33]. К 1990 г. было
создано более 300 методик как универсальных, так и Субъективная оценка состояния собственного
специализированных, для определения уровня КЖ. Ин- здоровья во многом зависит от степени информиро-
терес к проблемам оценки КЖ и возрастающая роль ванности о нем самих пациентов, а в данном случае
этой оценки отражается в динамике числа публикаций. студентов. Что знают студенты о своем физическом
Если в 70 - е годы было только 5 статей с ключевым здоровье? Большинство студентов знают свой рост и
словосочетанием “quality of life”, то к 1998г. количество вес. Немногим более двух третей знают о болезнях, пе-
таких статей возросло до 16,256, к 2001г. - до 34,980, а ренесенных ими в детстве, а также свою группу крови
к 2006г. - до 75,904 [9]. (и реже - резус - фактор). Об остальных параметрах ин-
формированы менее половины студентов [7]. Поэтому
В большинстве клинических исследований оцени- при изучении самооценки здоровья разрабатываются
вают КЖ, связанное со здоровьем. Под КЖ в медицине специальные анкеты.
понимают совокупность физического, психологическо-
го, эмоционального и социального функционирования Многочисленные исследования свидетельствуют о
человека, основанного на его субъективном восприятии. том, что одним из наиболее сильно влияющих на КЖ
При этом следует иметь в виду, что КЖ изменяется во студентов симптомов является головокружение, как
времени в зависимости от состояния пациента, обуслов- правило, сопровождающееся головными болями (от
ленного рядом эндогенных и экзогенных факторов. мигренозной до ГБН - головных болей напряжения).

Мигрень, сопровождающаяся головокружением,

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 37

значительно ухудшает КЖ, оказывая неблагоприятное болью, вестибулярные нарушения могут быть обуслов-
воздействие на профессиональные возможности и на лены высвобождением нейропептидов (субстанции Р,
социальную жизнь [28]. КЖ больных мигренью вне за- нейрокинина А, кальцитониноподобного пептида), сти-
висимости от возраста оказывается ниже, чем у лиц, не мулирующих импульсную активность сенсорного эпи-
страдающих головной болью [15, 38], при этом выявля- телия внутреннего уха и вестибулярных ядер ствола
ется нарушение всех составляющих КЖ [39]. Влияние мозга.
мигрени на жизнь пациента не ограничивается только
аспектами, связанными с физическим здоровьем и при- Заболевание протекает в виде приступов, которые
емом лекарственных препаратов, страдает КЖ членов характеризуются внезапным возникновением умерен-
семьи больных мигренью, а также семейные отношения ного или выраженного характера и сопровождаются
[45]. Снижение КЖ при мигрени оказывается более вы- неустойчивостью и мигренозной головной болью [1, 12,
раженным, чем при диабете, артериальной гипертен- 13, 16, 17, 21, 20, 23, 26, 27, 40].
зии, остеоартрите, болях в пояснице [44] и примерно
соответствует КЖ при сердечной недостаточности Исследование, проведенное немецким обществом
[47]. Влияние мигрени, сопровождающейся головокру- по изучению головной боли [29], показало, что ГБН за-
жением, на функциональное здоровье и общее благо- нимают существенное место среди цефалгий, встре-
получие пациентов значительно и сравнимо с таковыми чаясь у 88% женщин и 69% мужчин. По данным Ho
при других хронических заболеваниях, известных как K. и Ong B. [31] эпизодические ГБН диагностируются
заболевания “несомненно ухудшающие КЖ” [47]. в 39% случаев, а хронические – в 2,4%. При этом, как
отмечают авторы, наиболее тревожащим пациентов и
В настоящее время в качестве самой частой при- влияющим на КЖ симптомом является нарушение рав-
чины повторяющегося непозиционного вестибулярного новесия, которое они трактуют как “головокружение”.
головокружения рассматривается вестибулярная миг- В большинстве случаев оно носит позиционный парок-
рень [13, 18, 21, 20, 27, 26, 40]. сизмальный характер, как правило, сопровождаясь
тошнотой. По поводу головокружения пациенты неод-
В 2011 г. Neuhauer H.K. и соавт. разработали кри- нократно обследовались и лечились у невролога без
терии достоверной вестибулярной мигрени, которые и удовлетворительного эффекта. Фото - и фонофобия, в
получили наибольшее распространение и представля- отличие от таковых при мигрени, имели характер иска-
ются ниже в порядке значимости: женного восприятия: нарушение зрения одним глазом,
ощущение заложенности уха. Пациенты не могли четко
•• рецидивирующее вестибулярное головокруже- описать свои ощущения, а при объективном исследо-
ние выраженной или умеренной интенсивно- вании зрительных и слуховых функций отклонений от
сти; нормы выявлено не было.

•• один из следующих симптомов, присутствую- Головокружение – одно из наиболее распростра-
щий во время, по меньшей мере, двух присту- ненных жалоб, которые пациент предъявляет на прие-
пов головокружения: а) мигренозная головная ме у врача [3, 4, 10, 22, 41, 42, 43]. Указано около 80
боль; б) фотофобия; в) фонофобия; г) зритель- возможных причин головокружения, при этом отмече-
ная или другая аура; но, что в 18% случаев имеется сочетание нескольких
причин, диагностика которых затруднена, но во всех
•• приступы мигрени без головокружения в анам- случаях отмечается ухудшение КЖ, проявляющееся
незе (в соответствии с критериями Междуна- различными жалобами. Так, у пациентов с доброкаче-
родной ассоциации головной боли); ственным пароксизмальным позиционным головокру-
жением (ДППГ) возникают тревожные расстройства,
•• другие причины вестибулярного головокруже- депрессия и страх падения [37, 42].
ния исключены.
Как бы ни рассматривали головокружение выше-
Патогенез вестибулярной мигрени не совсем ясен. приведенные авторы, чем бы оно ни объяснялось, все
В настоящее время наиболее распространена гипотеза, отмечают его роль в определении КЖ [24].
предложенная Cuter F. и Balon R. в 1992 г. [19], согла-
сно которой вестибулярная мигрень рассматривается Четкое понимание этого вопроса, однако, не из-
как мигренозная аура, обусловленная распространяю- бавляет от пестроты подходов исследователей к анали-
щейся депрессией (волной торможения) по коре голов- зу этого сложного феномена.
ного мозга. Этой волне сопутствует сужение сосудов,
сменяющееся их расширением. В тех случаях, когда Так, Ekwall A. et al. [24] в своем исследовании, по-
приступ головокружения не сопровождается головной

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

38 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

священном влиянию головокружения на КЖ, касались людей [51]. DHI продемонстрировал свою восприимчи-
демографических данных социальной сети, жалоб на вость к изменениям при хирургических вмешательствах
здоровье и болезни, чувство одиночества, частоту паде- [25]. Значительные корреляции между специфически-
ний и снижение профессиональной деятельности. ми объективными измерениями баланса и DHI подсче-
тов также были доказаны [35, 50, 51].
Montello E.B. et al. (2008) провели перспективное,
долгосрочное наблюдение, где пациенты были тестиро- DHI может быть подходящим для предсказания
ваны и просили о вестибулярной реабилитации, осно- постоперативных головокружений у пациентов с аку-
ванной на протоколах Canthrone и Cooksey. стической невриномой [45]. Недавно было высказано
предположение, что 5 - пунктная субшкала идентифи-
Meli A. et al. (2006) использовали субъективные цирования от существующих пунктов DHI, может быть
тесты из 36 пунктов результатов медицинского иссле- полезной для пациентов с доброкачественным парок-
дования по каталогу нарушений от головокружений и сизмальным позиционным головокружением [52].
баланса специфической активности по шкале уверен-
ности. Объективными тестами были видеоокулоскопия, DHI является надежным, всесторонне признан-
динамика остроты зрения, показатель динамической ным пособием для измерения самосознания наруше-
походки. ний, связанных с симптомом головокружения от ряда
причин. Клиницисты могут использовать DHI или DHIsf
Hsu L.C. et al. [31] использовали анкету “шокиру- (краткая форма DHI, состоящая из 13 пунктов ) для
ющего головокружения” в сочетании с медицинскими, оценки нарушений от головокружения, а также для де-
функциональными и демографическими данными. монстрации функциональных расстройств у пациентов
с головокружением, подвергшихся хирургическим вме-
Perez N. et al. [45] провели факторный анализ меж- шательствам.
ду каталогом учета головокружений и данными опро-
сника по шкале качества жизни. Выявлено: факторы, Завершая настоящий обзор литературы, считаем
взятые из DHI связаны с вестибулярными и зрительно- необходимым отметить:
вестибулярными нарушениями, а факторы из шкалы ка-
чества жизни больше связаны с частотой и тяжестью •• анализ многочисленных работ, посвященных
головокружения. Между тем, как считают авторы, оба влиянию головокружения на КЖ, свидетельст-
опросника являются многомерными для оценки влия- вует о важности этого вопроса;
ния головокружения на качество жизни.
•• анализ многочисленных работ, посвященных
Наиболее принятым в настоящее время для опре- КЖ студентов вообще и в Армении в частности
деления влияния головокружения на КЖ является “Ка- [5, 6, 8], свидетельствует о недостаточно углу-
талог учета головокружений” (DHI- Dizziness handicap бленном изучении отдельных параметров, вли-
inventory). DHI был разработан для оценки уровня са- яющих на КЖ и подчеркивает необходимость
мосознания нарушений, связанных с симптомом голо- проведения подобного исследования;
вокружения [32]; имеет 25 пунктов с тремя вариантами
ответов с подгруппами по трем областям - функцио- •• проведение подобного исследования должно
нальной, эмоциональной и физической. опираться на выверенные, общепринятые опро-
сники, что позволит сопоставить собственные
Он был применен преимущественно у больных с пе- данные с литературными. При этом обязатель-
риферической и центральной васкулярной патологией, ными являются объективные (неврологические,
а также для оценки субъективной недостаточности от ЛОР - и офтальмологические исследования), а
головокружений у субъектов с травматическими повре- также корреляционный анализ и определение
ждениями мозга [35], с устойчивыми расстройствами статистической значимости того или иного
[50], тревожными расстройствами [48] и у пожилых симптома.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 39

Л И Т Е РАТ У РА – V.42. – P. 383 - 384
26. Evans R.W., Balon R.W. Episodic vertigo and migraine // Headache. – 2001. – V.
1. Амелин А.В. Мигрень и головокружение // Лечащий врач. – 2002. – № 1-2.
– c. 30, 34 41. – P. 604 - 605
27. Freitag F.G. The cycle of migraine: patients’ quality of life during and between
2. Белова А.Н. Шкалы, тесты и опросники в неврологии и нейрохирургии //
М. – 2004 migraine attacks // Clin. Ther. – 2007. – V. 29. – №5. – P. 939 - 949
28. Gobel H., Petersen - Braun M., Soyca D. Headache in Germany. // In Headache
3. Благовещенская Н.С. Отоневрологические симптомы и синдромы // М. – Ме-
дицина. – 1981 Classification and Epidemiology // Ed. J. Olsen New York: Raven Press. – 1994.
– P. 255 - 261
4. Вейн А.М. Неврология для врачей общей практики // Под ред. А.М.Вейна. 29. Headache Pain. – 2007. – V. 8. – № 1. – P. 43 - 48
– М. – 2002 30. Ho K.H., Ong B.K. A community - based study of headache diagnosis and
prevalence in Singapore // Cephalgia. – 2003. – 23. – 1. – P. 6 - 13
5. Геворкян Э.С., Адамян Ц.И., Туманян Г.Г., Минасян С.М., Закарян В.А., 31. Jacobon and Newton, 1990, цитировано по DHI
Дургарян Л.А. Морфофункциональные показатели, как критерии оценки 32. Katz S., Ford В., Moskowitz R.W. et al. Studies of illness in the aged //J. Amer.
адаптации студентов к дозированной физической нагрузке // Гигиена и са- Med. Ass. 1963; 185: 914 - 919
нитария. – 2010. – №2. – c. 75 - 77 33. Krahn M., Naglie G. The next step in guideline development; incorporating
patients’ preferences // J. A.M.A. – 2008. – V. 300. – №4. – P. 436 - 438
6. Икиликян Г.А. Медикосоциальные аспекты формирования здоровья моло- 34. Kaufman et al., 2005 цитировано по DHI
дежи (на примере старшеклассников и студентов медицинских колледжей и 35. Lipton R.B., Liberman J.N., Kolodner K.B. et al. Migraine headache disability and
вузов г.Еревана) // Дисс. на соиск. степени к.м.н. – 2007. – 127с. health - related quality of life: a population - based case - control study from
England // Cephalalgia. – 2003. – V. 23. – № 6. – P. 441 - 450
7. Камоев И.А., Гурьянов М.С., Миронов С.В., Иванов А.А. Стоматологическое 36. Magliulo G., Bertin S., Guggieri M. et al. Benign paroxysmal positional vertigo
изучение здоровья и образа жизни студентов медицинской академии // Про- and post-treatment quality of life // Eur. Arch. Otorhinolaryngol. – 2005. – V.
блемы соц. гиг., организации и истории медицины. – 2010. – №1. – c. 24- 27 262. – P. 627-630;
37. Molarius A., Tegelberg A. Recurrent headache and migraine as a public health
8. Маркарян А.Г. Клинико - эпидемиологическая характеристика состояния problem – a population-based study in Sweden // Headache. – 2006/ – Vol.
здоровья студентов ЕГМУ // Дисс. на соиск. степени к.м.н. – 2007 46. – № 1. – P. 73-81
38. Monzon M.J., Lainz M.J.Quality of life in migraine and chronic daily headache
9. Новик А.А., Одинак М.М., Ионова Т.И., Бисага Г.Н. Концепция исследования patients // Cephalalgia – 1998. – V. 18. – № 9 – P. 638 - 643
качества жизни в неврологии // Неврол. журн. – 2002. – т.7. – №6. с. 49 - 52 39. Neuhauser H.K., Radtke A., von Brevern M. et al. Migrainous vertigo: prevalence
and impact on quality of life // Neurol. – 2006. – V. 67. – P. 1028 - 1033
10. Шахнович А.Р. Мозг и регуляция движения глаз. // М: – Медицина. – 1974 40. Norre M.E., de Weerdt W. Treatment of vertigo // J. Laryng Otol. – 1980. – 94.
11. Balon R.W. Episodic vertigo and migraine // Headache. – 2001. – V. 41. – P. – P.971 - 977
41. Oghalai J.S., Manolodis S., Barth J.L. et al. Unrecognized benign paroxysmal
604-605 positional vertigo in elderly patients // Otolaryngol. Head. Neck Surg. – 2000. –
12. Brandt T. Vertigo. // Its Multisensory Syndromes. – 2-nd Ed. – London. – 2000 V. 122. – P. 630 - 634
13. Brandt T. A chameleon among the episodic vertigo syndromes: “migranous 42. Oosetrveld W.J. Vertigo. Current concepts in management // Drugs. – 1985. –
30. – P. 275 - 283
vertigo” or “vestibular migraine” // Cephalgia. – 2004. – V. 24. – P. 81 - 82 43. Oosetrveld W.J. Current diagnostic techniques in vestibular disorders //
14. Braz J. Quality of life of individuals submitted to vestibular rehabilitation, Otolaryngol. (Stockh). – 1991. – 479 Suppl. – P. 29 - 34
44. Perex et al., 2001, цитировано по DHI
Otorinolaringol. – 2009. – May - Jun. – 75(3):387 - 94 45. Ruiz de Velasco I., Gozalez N., Etxeberra Y., Garcia - Monco J.C. Quality of life
15. Brna P., Gordon K., Dooly J., Health - related quality of life among Canadians in migraine patients: a qualitative study // Cephalalgia. – 2003. – V. 23. – P.
892 - 900
with migraine. 46. Solomon G.D. Evolution of measurement of quality of life in migraine //
16. Celebisoy N., Gokçfy F., Sirin H., Biçak N. Migrainous vertigo: clinical, Neurology. – 1997. V. 48. – Suppl. 3. – P. s10 - s15
47. Stabb et al., 2004, цитировано по DHI
oculographic and posturographic findings // Cephalalgia. – 2008. – V. – 28. – P. 48. Turner - Bowker D.M., Bayliss M.S., Ware J.E.J.R.,Kosinski M. Usefullness of the
72 - 77 impact of migraine and other conditions // Qual. Life Res. – 2003. – V. 12. – №
17. Crevits L., Bosman T. Migraine - related vertigo: towards a distinctive entity // 8. – P. 1003 - 1012
Clin. Neurol. Neurosurg. – 2005. – V.107. – P. 82 - 87 49. Treleaven et al., 2005, цитировано по DHI
18. Cute F.M., Balon R.W. Migraine associated dizziness // Headache. – 1992. – V. 50. Whithey S. et al., 2004, цитировано по DHI
32. – P. 300 - 304 51. Whithey S. еt al., 2005, цитировано по DHI
19. Dieterich M. Central vestibular disorders // J. Neurol. – 2007. – V. 254. – P.
559-568
20. Dieterich M., Brandt T. Episodic vertigo related to migraine (90 cases): vestibular
migraine? // J. Neurol. – 1999. – V. 246. – P. 883 - 892
21. Dix M.R., Hood J.D. Vertigo. // John Wiley & Sons. - Chichester, New York,
Brisbane, Toronto, Singapore. - 1989. – 479 p.
22. Eggers S.D. Migraine - related vertigo diagnosis and treatment // Curr. Pain
Headache Rep. – 2007. – V. 11. – P. 217 - 226
23. Ekwall A., Ekwall A., Lindberg A., Magnusson M., anna.kristenson_ekwall@med.
lu.se, Acta Vestibular rehabilitation and 6 - monyh follow - up using objective and
subjective measures, Otorinolaringol. – 2006. – Mar. – 126(3):259 - 66
24. Encole and Shields 1997, Badke et al., 2004 цитировано по DHI
25. Evans R.W., Linder S.L. Management of basilar migraine // Headache. – 2002.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

40 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Ա Մ Փ Ո Փ ՈՒՄ

­ԳԼԽ­ ԱՊ­ՏՈՒՅ­ՏԸ ՈՐՊ­ ԵՍ ԿՅԱՆ­ՔԻ ՈՐԱ­ԿԻ ՑՈՒ­ՑԱ­ՆԻՇ­

Պետ­րո­սյան Ս.Վ.
Ա­ռողջ­ ապ­ ա­հութ­ յան ազգ­ ային ինստ­ իտ­ ուտ, ՀՀ ԱՆ

­Հոդ­ված­ ում կյանք­ ի որակ­ ի (ԿՈ) վրա ազդ­ ող գլ­խապ­տույ­ առկ­ ա մի քա­նի պատ­ճառ­ ի համ­ ակ­ցում, որոնք ախ­տո­րո­շել­ը
տի ազ­դեց­ ու­թյան­ ը վեր­ ա­բեր­ ող ուս­ ումն­ աս­ իր­ ութ­ յունն­ ե­րի վեր­ դժ­վար է, բայց բոլ­որ դեպք­ եր­ ում նշ­վում է տար­բեր գան­գատ­
լուծ­ ութ­ յունն է` ել­նե­լով այն հանգ­ ա­մանք­ ից, որ առող­ջութ­ յամբ նե­րով ար­տա­հայտ­վող կյան­քի որա­կի վա­տա­ցում։ Այսպ­ ես`
պայ­ման­ ավ­ որ­ված կյանք­ ի որակ­ ը ընդհ­ ան­ ուր կյանք­ ի որակ­ ի բա­րո­րակ պար­ ոքս­ իզ­մալ դիրք­ ային գլխ­ ապ­տույ­տով (ԲՊԴԳ)
մի մասն է։ Այն հետ­ ա­զոտ­ ե­լիս գնահ­ ատվ­ ում է ոչ թե բուն հի­ պա­ցիենտ­նե­րի մոտ առա­ջա­նում են տագ­նա­պա­լի խան­գա­
վան­դութ­ յուն­ ը, այլ դրա ազդ­ եց­ ութ­ յուն­ ը հիվ­ անդ­ ի կյան­քի վրա։ րումն­ եր, դեպ­րե­սիաներ և ընկն­ ե­լու վախ։

Տար­բեր մաս­նա­գետ­ներ­ ի հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յունն­ եր­ ի վերլ­ուծ­ ու­ Մասն­ ա­գետ­նե­րը ինչպ­ ես էլ դի­տարկ­ են գլխ­ ապ­տույտ­ ը, ինչ­
թյուն­ ը վկա­յում է, որ ուս­ ան­ ողն­ եր­ ի կյանք­ ի որակ­ ի վրա առա­ պես էլ որ այն բաց­ ատր­վի, միև­նույն է, բո­լորն ընդգ­ ծում են
վել ուժ­ եղ ազ­դող ախ­տա­նիշ է գլխ­ ապ­տույ­տը, որը կա­րող է դրա դե­րը կյան­քի որա­կը որոշ­ ե­լիս։ Այդ հար­ցի հս­տակ գիտ­ ակ­
լին­ ել կա՛մ ինչ-­որ բան­ ի հետև­ անք, կա՛մ էլ ուղ­ եկց­ ել գլխ­ աց­ ավ­ ը՝ ցու­մը առավ­ ել պար­տա­վո­րեց­նում է մաս­նա­գետն­ ե­րին հս­տա­
միգր­ են­ ից մինչև լարվ­ ած­ ու­թյան գլխ­ ա­ցավ (ԼԳՑ)։ Ինչպ­ ես վկա­ կեց­նե­լու այդ բարդ խն­դիր­ ը հե­տա­զո­տե­լու խայ­տաբ­ղետ մո­
յում են մաս­նագ­ ետ­ներ­ ը, գլխ­ ապ­տույ­տով ուղ­ եկցվ­ ող միգ­րե­նի տե­ցումն­ ե­րը։
դեպք­ ում կյան­քի որակ­ ը առավ­ ել արտ­ ա­հայտվ­ ած է նվա­զում,
քան դիաբե­տի (շա­քար­ ախ­տի), զար­կեր­ ա­կային հիպ­ եր­տո­ Ներկ­ ա­յումս կյան­քի որա­կի վրա գլխ­ ապ­տույտ­ ի ազ­դե­
նիայի (գերճնշմ­ ան), օստ­ եոարթր­ իտ­ ի (ո­սկր­ ահ­ ոդ­ աբ­ որբ­ ի), պա­ ցու­թյուն­ ը որոշ­ ե­լու հա­մար առա­վել ընդ­ ունվ­ ած է Գլ­խապ­
րա­նո­ցում ցա­վեր­ ի դեպք­ ում։ տույտ­նե­րի հաշվ­ առ­ման կա­տա­լոգ­ ը (ԳՀԿ/DHI)։ Բազ­մա­թիվ
մաս­նագ­ ետ­նե­րի կար­ծիք­ ով ԳՀԿ-ն հուս­ ա­լի, բազ­մա­կող­մա­նի
Ներկ­ այ­ումս կրկնվ­ ող ոչ դիրք­ ային վեստ­ ի­բուլ­յար գլխ­ ապ­ ճա­նաչ­ված ձեռ­նարկ է, մի շարք պատ­ճառ­նե­րից առա­ջաց­ ած
տույտ­ ի պատ­ճառն­ ե­րից է վեստ­ ի­բուլ­յար միգր­ են­ ը։ 2011թ. Հ. գլխ­ ապ­տույ­տի ախ­տա­նի­շով պայ­մա­նա­վոր­ված ինք­նա­գի­
Կ. Նյուհ­ աու­երը համ­ ա­հեղ­ ի­նակն­ եր­ ի հետ մշակ­ եց հավ­ աս­տի տակց­ ու­թյան խան­գա­րումն­ ե­րը չա­փել­ու համ­ ար։
վես­տիբ­ ուլ­յար միգր­ են­ ի չափ­ ա­նիշն­ եր­ ը, որոնք ընդ­ ունվ­ եց­ ին
մաս­նագ­ ետն­ ե­րի կող­մից։ Ուս­ ան­ ող­նե­րի` ընդհ­ ան­րա­պես, և Հա­յաս­տա­նում` մաս­նա­
վո­րապ­ ես, կյանք­ ի որա­կին առնչվ­ ող վիճ­ ա­կագր­ ա­կան վեր­
Գլ­խաց­ ա­վը ուս­ ումն­ աս­ ի­րող գերմ­ ան­ ակ­ ան ընկ­ եր­ ութ­ յան լուծ­ ու­թյուն­ ը վկա­յում է կյանք­ ի որա­կի վրա ազ­դող առան­ձին
կատ­ ա­րած հե­տազ­ ո­տութ­ յուն­ ը ցույց տվեց, որ լարվ­ ա­ծութ­ յան չափ­ ա­նիշն­ ե­րի ոչ բա­վա­րար ուս­ ումն­ ա­սիրվ­ ած լին­ ել­ու մա­սին,
գլխ­ աց­ ավ­ ի դեպք­ ում կյանք­ ի որակ­ ի վրա ազդ­ ող հիվ­ անդ­նե­ և ընդգ­ ծում է գլխ­ ապ­տույ­տի վե­րա­բե­րյալ նման հե­տա­զո­տու­
րին առավ­ ել ան­հանգստ­ աց­նող­ ը հավ­ աս­ ար­ ակշռ­ ութ­ յան խան­ թյուն անց­ կաց­նե­լու անհ­ րաժ­ եշ­տութ­ յան մա­սին։
գար­ման ախ­տան­ իշն է, որը նրանք մեկն­ ա­բան­ ում են որ­պես
գլխ­ ապ­տույտ։ Մեծ մաս­ ամբ այն ուն­ ի դիրք­ ային պա­րոքս­ իզ­ Ն­մա­նա­տիպ հե­տա­զո­տու­թյան ան­ցկա­ցու­մը պետք է հիմն­
մալ բնույթ և սով­ որ­ աբ­ ար ուղ­ եկցվ­ ում է սրտխ­ առ­նո­ցով։ Գլ­ վի ստուգ­ված, հա­մընդհ­ ա­նուր ըն­դունվ­ ած հար­ցա­թեր­թիկն­ ե­
խապ­տույտ ուն­ եց­ ող հիվ­ անդն­ եր­ ը բազ­միցս հետ­ ա­զոտվ­ ել են, րի վրա, որը հնա­րա­վոր­ ութ­ յուն կտա հա­մադ­րել­ու սե­փա­կան
բուժվ­ ել են նյարդ­ ա­բան­ ի կողմ­ ից, սակ­ այն առանց բավ­ ա­րար տվյալ­ներ­ ը ամ­րագր­ված­նե­րի հետ։ Ընդ որում, պար­տա­դիր է
արդ­ յունք­ ի։ օբյեկտ­ իվ (նյարդ­ ա­բա­նա­կան, ԼՕՌ և ակն­ ա­բան­ ա­կան հե­տա­
զո­տու­թյունն­ ե­րը), ինչպ­ ես նաև կոր­ ե­լյա­ցիոն անա­լիզ­ ի, այս
Հե­տա­զո­տութ­ յունն­ եր­ ում նշվ­ ում է գլխ­ ապ­տույտ­ ի մոտ 80 կամ այն ախ­տա­նի­շի վի­ճա­կագ­րա­կան նշա­նա­կութ­ յան որոշ­ ու­
հնար­ ավ­ որ պատճ­ առ, ընդ որում, 18% դեպք­ ե­րում նշվ­ ում է մը։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 41

S U MM A R Y ziness and it also mentions that 18% of cases are caused by
several reasons which complicate the diagnosis. However, in all
DIZZINESS AS A LIFE QUALITY INDICATOR cases there is a notable decrease in LQ manifested by different
complaints. Thus, the patients with benign paroxysmal positional
Petrosyan S.V. dizziness have alarming disorders, depression and fear of falling.
National Institute of Health, MoH RA
No matter how the researchers studied dizziness, no matter
The article presents the analysis of studies devoted to the in- how it was explained, all researchers highlighted the role of diz-
fluence of dizziness on life quality (LQ) based on the fact that ziness in defining life quality. The distinct understanding of this
health related LQ is a part of general life quality and in the frames issue does not spare from the diversity of the researchers’ ap-
of the LQ study the researcher does not assess the disease as proaches to the analysis of this compound phenomenon.
such but its influence on the patient’s life.
At present Dizziness Handicap Inventory (DHI) is the most ac-
The analysis of studies by different researchers shows that cepted tool for defining the influence of dizziness on life quality.
one of the symptoms having the strongest influence on the LQ According to many researchers, DHI is a trustworthy, compre-
is dizziness which can be the result of a headache or can be hensive tool for measuring self-consciousness of disorders re-
combined with a headache – from migraine to tension headache. lated to the symptom of dizziness by a series of reasons.
According to the evidence, the decrease in LQ in case of mi-
graine combined with dizziness is more expressed than in case The analysis of studies devoted to LQ of students in general
of diabetes, arterial hypertension, osteoarthritis, backache and and particularly in Armenia witnesses of insufficient level of re-
corresponds to LQ in case of cardiac deficiency. search of separate parameters that influence on LQ; and it high-
lights the necessity for such a research on dizziness.
At present the most frequent reason for repeated non-posi-
tional vestibular vertigo is considered to be vestibular migraine. Such kind of a research should be based on verified, evidence
In 2011, Neuhauer H.K. et al. developed criteria for significant based questionnaires to allow comparison between own data and
vestibular migraine which widely spread. published data. An objective research (neurological, ENT, and
ophthalmological research) as well as a correlation analysis and
The research conducted by the German community studying determination of statistical significance of any symptom is obliga-
headache showed that the symptom that made the patients more tory.
anxious and influenced on LQ in case of tension headache was
the symptom of disbalance which they rendered as “dizziness”.
In most cases it has paroxysmal nature combined with vomiting.
The patients had been examined several times for dizziness and
had been treated by a neurologist without any satisfactory effect.

The research indicates about 80 possible reasons for diz-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

42 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

УДК: 616-008.9-097.3-092:616.441-097.3+616.379-008

АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ СОЧЕТАНИЯ АУТОИММУННОГО ТИРЕ­
ОИДИТА И САХАРНОГО ДИАБЕТА ТИПА 1 У ДЕТЕЙ И ПОДРОСТ­
КОВ

Навасардян Л.В.
ЕГМУ, Кафедра эндокринологии

Ключевые слова: аутоиммунный тиреоидит, сахарный ния, в которых приняли участие более 70 стран мира
диабет типа 1 (Diamond Project), стимулировали основание нацио-
нальных и региональных регистров сахарного диабета
Важными проблемами современной эндокриноло- типа 1 у детей. Это позволило получить стандартизиро-
гии являются аутоиммунное поражение эндокринных ванную по полу и возрасту интернациональную инфор-
желез и сочетание патологий двух разных эндокринных мацию об основных эпидемиологических характеристи-
органов, которые приводят к высокой инвалидизации, ках СД типа 1 (распространенности, заболеваемости,
особенно в детском и юном возрасте. смертности) в детском возрасте, а также проанализи-
ровать факторы риска развития заболевания, осложне-
Актуальность изучения проблемы сахарного диа- ний и сопутствующих заболеваний. Эти исследования
бета (СД) типа 1 определяется как исключительно бы- показали широкую вариабельность заболеваемости СД
стрым ростом заболеваемости, так и высокой степенью типа 1 в зависимости от популяции и географической
инвалидизации больных, особенно заболевших в дет- широты [4]. Эпидемиологические исследования в раз-
ском возрасте [1]. ных странах свидетельствуют об увеличении заболева-
емости СД типа 1 у детей, а также сочетанных эндо-
Установлено, что у больных, страдающих сахар- кринопатий у детей [5].
ным диабетом типа 1, другие эндокринные заболевания
встречаются в 4-5 раз чаще, по сравнению с лицами, Тактика массового обследования для раннего
не страдающими диабетом. Первое место по частоте выявления болезни и тактика ее диагностики у от-
среди сопутствующих сахарному диабету эндокринных дельно взятого человека далеко не всегда одинаковы
заболеваний занимает патология щитовидной желе- (Engelgau MM, Aubert RE, Thompson TJ et al: Screening
зы (ЩЖ), в частности, аутоиммунный тиреоидит (АИТ) for NIDDM in non-pregnant adults. Diabetes Care
[2, 3]. Имеющиеся в литературе данные указывают на 18:1606, 1995; Knowler WC: Screening for NIDDM.
общность патогенетических механизмов формирова- Opportunities for detection, treatment, and prevention
ния аутоиммунного инсулита и тиреоидита (Еникеев Diabees Care 17:445, 1994). Массовые обследования
Р.Г.,1988, Балаболкин М.И., 2000). Хронический АИТ целесообразны, когда речь идет о болезнях, которые
является наиболее частым из всех заболеваний ЩЖ. нередко остаются нераспознанными, и когда имеется
Его распространенность (по данным N. Matsuura и со- более или менее длительный период между появлени-
авт. 1990) среди детского населения состаяляет от 0,1 ем ранних признаков болезни и развертыванием пол-
до 1,2%. Из всех детей, страдающих в мире сахарным ной клинической картины. Массовые обследования
диабетом типа 1, 15-30% имеют также аутоиммунное оправданы и в тех случаях, когда они снижают забо-
поражение щитовидной железы, 4-18% - гипотиреоз. леваемость и смертность. Всем этим критериям вполне
Риск развития клинически явного гипотиреоза в тече- удовлетворяет скрининг тиреоидной функции у детей
ние 10 лет при АИТ у детей с сахарным диабетом типа страдающих СД типа 1. Это идеальная мишень для
1 составляет 63%. В общей популяции людей 11-13% массовых обследований, особенно в группах населе-
имеют положительные антитела к тиреопероксидазе ния, проживающих в регионах с высоким риском воз-
(ТПО) и тиреоглобулину (ТГ), 5-10% - гипотиреоз. В никновения аутоиммунных патологий ЩЖ. Надо также
связи с увеличением всех аутоиммунных заболеваний в принимать во внимание то, что аутоиммунные заболева-
мире некоторые авторы указывают на возможность воз- ния щитовидной железы (АЗЩЖ), и в частности АИТ, не
никновения в ближайшие годы эпидемии аутоиммунных слишком легко поддаются раннему выявлению, так как
эндокринопатий, что касается также и детского кон- различные методы ранней диагностики этих заболева-
тингента. ний обладают разной чувствительностью, специфично-

Мультицентровые эпидемиологические исследова-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 43

стью и предсказательной ценностью [6, 7]. сти, а тактика ведения аутоиммунного тиреоидита на
Раннее выявление гипотиреоза у детей с СД типа фоне СД в детском и подростковом возрасте практиче-
ски не разработана. Учитывая роль иммунологических
1 может быть весьма полезно для каждого конкретного нарушений, аутоиммунных реакций в патогенезе СД и
больного, а также для общественного здравоохране- тиреоидной патологии, представляется целесообраз-
ния, так как гипотиреоз характеризуется нарушением ным изучение всех этих факторов у детей и подростков
функции многих, если не всех, тканей, органов и си- больных сахарным диабетом в сочетании с тиреопати-
стем организма, которые, как правило, обратимы при ями.
проведении адекватной заместительной терапии. Не-
леченный гипотиреоз у детей младшего возраста спо- Подходы к лечению тиреопатий, в том числе ауто-
собствует отставанию умственного и физического раз- иммунного характера, в настоящее время также про-
вития, которое почти всегда необратимо (Балаболкин тиворечивы. К наиболее распространенным патогене-
М.И., Клебанова Е.М., Креминская В.М., 2007). тическим методам лечения аутоиммунного тиреоидита
многие годы относили применение тиреоидных препа-
Причиной возникновения аутоиммунного тирео- ратов и кортикостероидов [11]. В последние годы це-
идита и, как следствие, гипотиреоза является лимфо- лесообразность использования тиреоидных препаратов
цитарная инфильтрация и образование аутоантител у больных АИТ в начальных его стадиях, до развития
к собственным клеткам щитовидной железы, которая стойкого гипотиреоза, все больше подвергается сомне-
приводит к деструкции тироцитов. Болезнь имеет две нию, а кортикостероиды практически не назначаются
формы: гипертрофическую (зоб Хасимото) и атрофи- в связи с большим количеством побочных эффектов,
ческую. В обеих вариантах конечное функциональное невозможностью длительного применения и часты-
состояние щитовидной железы – это гипотиреоз, т. е. ми рецидивами болезни после их отмены (Левит И.Д.,
клиническое состояние, когда в организме имеется 1982, Ратников В.И., 1989, Дедов И.И. и соавт., 1998).
недостаток тиреоидных гормонов, которые выполняют В связи с тем, что эффективного патогенетического
важнейшие функции, начиная от метаболических и лечения сахарного диабета и аутоиммунного тиреоиди-
кончая интеллектуальным развитием. Гипотиреоз бы- та нет, то существующее лечение является лишь заме-
вает манифестным (повышен уровень тиреотропного стительной терапией - экзогенное замещение отсутст-
гормона - ТТГ, снижен уровень тироксина - Т4) и суб- вуюших гормонов в организме: при сахарном диабете
клиническим (повышен уровень ТТГ, уровень Т4 в нор- типа 1 – инсулином, при гипотиреозе - левотироксином.
ме). Особое значение имеет гипотиреоз в педиатриче- Лечение направлено на ликвидацию клинических про-
ской эндокринологии, в частности в странах с йодной явлений недостаточности соответствующих гормонов,
недостаточностью, так как нарушения функции щито- стабилизацию и устранение метаболических наруше-
видной железы именно с раннего детства приводят к ний, улучшение самочувствия и профилактику ослож-
снижению уровня интеллектуального развития детей нений указанных заболеваний [12].
[8, 9]. Если у детей имеется схарный диабет типа 1, то
риск возникновения гипотиреоза у них возрастает. Как Обобщая вышесказанное и учитывая отсутствие
известно, сахарный диабет типа 1 тоже является ау- каких-либо протокольных документов обследования
тоиммунным заболеванием, при котором наблюдается детей СД типа 1 в Армении, можно с уверенностью
лимфатическая инфильтрация островков поджелудоч- сказать, что в Армении на сегодняшний день в сфере
ной железы с последующей деструкцией бета-клеток. эндокринологии являются актуальными выявление рас-
Под влиянием каких-то внешних факторов лимфоциты пространенности и структурный анализ аутоиммунного
приобретают аномальную чувствительность к различ- тиреоидита (гипотиреоза) у детей с сахарным диабетом
ным белкам островка поджелудочной железы, и такие типа 1, разработка схем ранней диагностики и опти-
белки выступают уже в виде аутоантигенов [10]. мального лечения, а также внедрение нового алгорит-
ма диагностики (скрининговой программы) и лечения.
Процесс лечения тиреоидной патологии у больных
СД типа 1 представляет собой определенные трудно-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

44 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Л И Т Е РАТ У РА 7. Левит И.Д. Аутоиммунный тиреоидит Челябинск. ЮжноУральское книжное
издательство, 1991, 256 с.
1. Балаболкин М.И. Состояние и перспективы борьбы с сахарным диабетом //
Пробл. эндокринол. 1997, № 6, с.3-9, Балаболкин М.И. Эндокринология. М 8. Герасимов Г.А., Петунина H.A. Заболевания щитовидной железы // Для тех
: «Универсум паблишинг», 1998, с. 225-492 кто лечит. Приложение к журналу здоровье, 1998, 64 с.

2. Каширина  Е.П., Брызгалина С.M Функциональное состояние щитовидной 9. Чернова  Т.О. Субклинический гипотиреоз // Актуальные проблемы совре-
железы у больных сахарным диабетом // Тез. докл. I Российского диабето- менной эндокринологии Материалы IV Всероссийского конгресса эндокри-
логического конгресса (Москва, 1-3 июля), М, 1998, с.158 нологов (С. Петербург, 1-5 июня), С. Петербург., 2001, с. 408

3. Мартынова М.И., Смирнов В.В., Сапелкина Л.В., Родионова Е.М., Пилютик 10. Кураева  Т.Н., Титович Е.В, Петеркова В.А. Последние достижения и пер-
В.Ф. Сочетание сахарного диабета у детей с другими  эндокринными  и спективы  профилактики сахарного диабета 1 типа // Сахарный диабет,
соматическими заболеваниями аутоимунного  генеза  // Сахарный диабет, 2000, № 1, с. 26-32
2000, № 3, с.45-48
11. Браверман Л. И. Болезни щитовидной железы. Пер. с англ. М.: Медицина,
4. Кудрякова C.B., Сунцов Ю.И. Смертность среди больных сахарным диабе- 2000, 432 с.
том по данным территориального регистра// Сахарный диабет, 2001, № 2,
с.57-59 12. Герасимов Г. А. Лечение препаратами тироксина больных с заболеваниями
щитовидной железы, зарубежный опыт и его использование в России (лек-
5. Дедов И.И., Петеркова В.А. Детская Эндокринология, 2006, с.408-417 ция) // Пробл. эндокринол. 1996, Xsl, с. 30-33
6. Кандрор В.И. Современные проблемы тиреодологии // Пробл. эндокринол.

1999, №1, с. 3-7

Ա Մ Փ Ո Փ ՈՒՄ

Ե­րե­խա­նե­րի եվ դե­ռա­հասն­ ե­րի շր­ջա­նում աու­տոի­մուն­ ային վա­հա­նա­գեղ­ձա­բոր­բի
եվ տիպ 1 շա­քա­րային դիաբետ­ ի հա­մակց­ ու­թյան ար­դիական հար­ցեր

Նավ­ աս­ ար­դյան­Լ.Վ.
ԵՊԲՀ, էն­դոկր­ ի­նո­լոգ­ իայի ամբ­ իոն

­Բան­ ալ­ի բա­ռեր` աուտ­ ոիմ­ ուն­ ային վահ­ ան­ ա­գեղձ­ աբ­ որբ (թի­ ցու­թյան բա­ցա­ռիկ արագ աճով, այն­պես էլ հի­վանդ­նե­րի հաշ­
րեոիդ­ իտ), տիպ 1 շա­քա­րային դիաբետ։ ման­դա­մութ­ յամբ, հատ­կա­պես մա­նուկ հա­սա­կում հի­վան­դա­
ցող երե­խան­ ե­րի շր­ջա­նում։ Մաս­նագ­ իտ­ ա­կան գրակ­ ա­նութ­ յան
Ժա­ման­ ակ­ ակ­ ից էնդ­ ոկր­ ին­ ոլ­ոգ­ իայի կարև­ որ խնդ­ իրն­ ե­ մեջ առ­կա տվյալ­նե­րը վկա­յում են աու­տոի­մուն­ ային ինս­ ուլ­իտ­ ի
րից են էնդ­ ոկր­ ին գեղ­ձեր­ ի աուտ­ ոի­մուն­ ային ախ­տա­հար­ ում­ ը և վա­հա­նա­գեղ­ձա­բորբ­ ի (թիր­ եոիդ­ իտ­ ի) զար­գաց­ման պա­թո­
և երկ­ ու տար­բեր էնդ­ ոկր­ ին գեղձ­ եր­ ի ախ­տա­բան­ ութ­ յունն­ ե­րի գեն­ ե­տիկ մեխ­ ան­ իզմն­ ե­րի ընդ­հան­րութ­ յան մա­սին։ Հա­յաս­տա­
(պա­թո­լոգ­ իաներ­ ի) համ­ ակց­ ում­ ը, որոնք հատկ­ ապ­ ես ման­կա­ նում ար­դիական են աու­տոի­մուն­ ային վա­հա­նա­գեղձ­ ա­բորբ­ ի և
կան և դեռ­ ահ­ աս տար­ ի­քում հանգ­ եցն­ ում են հաշմ­ անդ­ ա­մու­ տիպ 1 ՇԴ-­ի հա­մակց­ման կա­ռուց­ված­քային և վերլ­ուծ­ ա­կան
թյան։ Տիպ 1 շա­քար­ ային դիաբետ­ ի (ՇԴ) ուս­ ումն­ ա­սիրմ­ ան ուս­ ումն­ ա­սի­րութ­ յունն­ ե­րը։
ար­դիակա­նութ­ յուն­ ը պայ­ման­ ավ­ որվ­ ած է ինչպ­ ես հիվ­ ան­դա­

S U MM A R Y

ACTUAL CONCEPTS OF ASSOCIATION OF AUTOIMMUNE THYROIDITIS AND TYPE 1 DIABETES
MELLITUS IN CHILDREN AND ADOLESCENTS

Navasardyan L.V.
YSMU, Department of Endocrinology

Keywords: autoimmune thyroiditis, type 1 diabetes mellitus betics as well as increased incidence of type 1 DM in an autoim-
During the past two decades, researchers have been accu- mune thyroid disease. Fully one third of female patients with type
1 DM has or will develop autoimmune thyroiditis in their lifetime.
mulating a large body of evidence indicating that type 1 Diabetes One of the actual spheres of endocrinology in Armenia is the in-
Mellitus (DM), as well as many other endocrine diseases associ- vestigation of the association of two autoimmune disorders, such
ated with it, have an autoimmune pathogenesis. The literature as AIT and type 1 DM in children and adolescents.
clearly supports an increased incidence of autoimmune thyroid
disease, either Graves’ disease or Hashimoto’s thyroiditis, in dia-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 45

ՀՏԴ: 61։355.3(479.25)։614.2-036.22

ՀՀ ԶՈՒ ԶԻՆ­ԾԱ­ՌԱՅՈՂ­ՆԵ­ՐԻ ՍՈ­ՑԻԱԼ-ՀԻ­ԳԻԵՆԻԿ ԿԱՐ­ԳԱ­ՎԻ­ՃԱ­ԿԻ
ԲՆՈՒ­ԹԱ­ԳԻ­ՐԸ ԵՎ ԱՌՈՂ­ՋԱ­ԿԱՆ ՎԻ­ՃԱ­ԿԻ ՎԵ­ՐԱ­ԲԵՐՅԱԼ ԳԱՆ­ԳԱՏ­
ՆԵ­ՐԻ ՏԱ­ՐԱԾ­ՎԱԾ­ ՈՒԹՅՈՒ­ՆԸ

Հովհ­ անն­ ի­սյան Լ.Գ.­
ԵՊԲՀ, ռազ­մաբ­ ժշկ­ ա­կան ֆակ­ ուլտ­ ե­տ

­Բան­ ալ­ի բա­ռեր` զ­ ինծ­ առ­ այող, սո­ցիալ-հի­գիենիկ կար­գա­ ներ­ ից, առա­ջատ­ ար և կարև­ որ­ ա­գույն տեղ է զբաղ­ եց­նում
վիճ­ ակ, առողջ­ ա­կան վիճ­ ակ։ ­ առողջ­ ութ­ յան վրա ազ­դող և այն ձևավ­ որ­ ող գործ­ ոնն­ եր­ ի
շար­քում։
Արդ­ իական­ ութ­ յուն­ ը։ Առողջ­ ութ­ յուն­ ը կյանք­ ի բոլ­որ
փուլ­ե­րում մար­դու ամեն­ ակ­ արև­ որ ար­ժեք­նե­րից մեկն է։ «Առ­ ողջ ապր­ ե­լա­կեր­պը» կենս­ ա­գոր­ծուն­ եու­թյան մի­
Հան­րահ­ այտ է, որ օրգ­ ա­նիզմ­ ի առողջ­ ա­կան վիճ­ ակ­ ը, ձևա­ ջոց է, որն ուղղվ­ ած է առող­ջու­թյան պահ­պանմ­ անն ու բա­
վոր­վե­լով ման­կակ­ ան հաս­ ա­կում և ավարտվ­ ել­ով ու­սան­ ո­ րե­լավ­ման­ ը, և պայմ­ անն­ եր ու նախ­ ադ­րյալ­ներ է ստեղ­ծում
ղա­կան տա­րի­նե­րին, պայ­ման­ ա­վոր­ ում է ապագ­ այ­ում ողջ ապ­րե­լա­կեր­պի այլ կողմ­ ե­րի զար­գաց­ման համ­ ար։ Հե­տա­
ազգ­ ի առող­ջու­թյուն­ ը, աշ­խատ­ անք­ ային ներ­ ու­ժը, առա­ զո­տութ­ յուն­ներ­ ը ցույց են տվել, որ չափ­ ահ­ աս տա­րի­քի
ջըն­թա­ցը` ամբ­ ողջ­ ու­թյամբ վերց­րած [6, 7]։ Վեր­ջին տա­ ան­հատն­ եր­ ի 90%­-ին բնոր­ ոշ են 1-ից 5 հիմն­ ակ­ ան վար­
րին­ եր­ ին բազ­մաթ­ իվ աշ­խա­տու­թյուն­նե­րում գրեթ­ ե բո­լոր քային ռիս­կի գոր­ծոն­ներ` ցածր ֆի­զի­կակ­ ան ակ­տի­վու­
տար­ ի­քա-սեռ­ ային խմբ­ ե­րում արձ­ ա­նագրվ­ ում է ընդ­հա­ թյուն, ոչ ռա­ցիոնալ սնունդ, վնա­սա­կար սով­ որ­ ու­թյուն­ներ,
նուր հի­վան­դա­ցու­թյան աճ [1], որի հիմ­քում տն­տե­սակ­ ան հոգ­ ե­բա­նակ­ ան սթ­րես և այլ։ Նշվ­ ում է, որ այս ռիսկ­ ային
բնույ­թի հա­մա­լիր գործ­ ոն­ներն են` բնակ­չութ­ յան կեն­սա­ գործ­ ոնն­ ե­րը դպր­ ոց­ ակ­ ան և ու­սան­ ո­ղակ­ ան տար­ ին­ եր­ ին
մա­կար­դակ­ ի կտր­ ուկ փոփ­ ոխ­ ու­թյուն­ ը, առող­ջա­պահ­ ու­ ձևավ­ որվ­ ած և հետ­ ա­գա կյան­քում արմ­ ա­տավ­ որ­ված
թյան ապա­կենտր­ ո­նաց­ ում­ ը, ապ­րել­ակ­ երպ­ ի վա­տաց­ ու­մը, անառ­ ողջ ապր­ ել­ակ­ եր­պի հետև­ անք են։ Վեր­ջինս էլ հե­
սննդ­ ի անբ­ ավ­ ա­րար որակ­ ը, արդ­ յու­նա­վետ առող­ջա­ցում տա­գայ­ում նպաստւմ է բազ­մա­թիվ ոչ վար­ ա­կային հի­վան­
ապա­հո­վող միջ­ ո­ցա­ռումն­ ե­րի բաց­ ակ­ այ­ութ­ յու­նը և այլն [3, դու­թյունն­ եր­ ի զար­գացմ­ ա­նը, որոն­ցից են աթեր­ ոսկ­լե­րո­զը,
4, 8]։ Բնակչ­ու­թյան առողջ­ ա­կան վիճ­ ակ­ ի նման­ ատ­ իպ ան­ ճար­պա­կալ­ում­ ը, սիրտ-­ան­ ոթ­ ային և ստամ­ ոքս-­ա­ղիք­ ային
բար­ ենպ­ աստ փո­փո­խութ­ յուն­նե­րի դեպ­քում ան­հրաժ­ եշ­ մի շարք հի­վան­դութ­ յունն­ եր, շաք­ ա­րախ­տը, ու­ղիղ աղի­քի
տութ­ յուն է առաջ­ ան­ ում ու­սում­նաս­ իր­ ել հա­սա­րակ­ ութ­ յան քաղց­կե­ղը, ատամն­ ե­րի ոսկ­րա­փու­տը և այլն [2, 5, 9, 10,
առա­վել խո­ցել­ի խմբ­ ե­րի առողջ­ ա­կան վիճ­ ա­կը և հե­տա­ 11, 12, 13, 14]։ Այդ իսկ պատճ­ առ­ ով «առ­ ողջ ապր­ ել­ա­կեր­
զո­տութ­ յունն­ ե­րի արդ­ յունքն­ ե­րի հիմ­ ան վրա մշակ­ ել առող­ պը» կար­ևոր­վում է հատկ­ ապ­ ես երի­տա­սարդն­ ե­րի, շրջ­ ա­
ջակ­ ան վիճ­ ա­կի բար­ ել­ավ­մանն ուղղ­ված գիտ­ ակ­ ա­նո­րեն նում, որի մի ստվ­ ար խում­բը զինծ­ առ­ այողն­ երն են։
հիմն­ ավ­ որվ­ ած միջ­ ոց­ առ­ ումն­ եր։
Աշխ­ ատ­ ու­թյան նպա­տակ է ներկ­ ա­յաց­նել ծառ­ ա­յու­
­Մար­դու առող­ջու­թյուն­ ը դի­նա­միկ ցուց­ ան­ իշ է և բնու­ թյան ըն­թացք­ ում ՀՀ ԶՈՒ տարբ­ եր զո­րամ­ աս­ եր­ ում ծա­
թագ­րում է օր­գան­ իզ­մի վիճ­ ակ­ ը որո­շակ­ ի ժա­ման­ ակ­ ա­ ռայողն­ եր­ ի սո­ցիալ-հի­գիենիկ կարգ­ ա­վի­ճակ­ ի բնութ­ ա­գի­
հատ­վա­ծում։ Այն նաև սոց­ իալակ­ ան կատ­ ե­գոր­ իա է, քան­ ի րը և առողջ­ ա­կան վիճ­ ակ­ ի վեր­ աբ­ եր­ յալ գանգ­ ատ­նե­րի
որ հնար­ ա­վոր է տի­րապ­ ետ­ ել առողջ լին­ ե­լու արվ­ ես­տին տար­ ած­ված­ ութ­ յու­նը։
և ղեկ­ ավ­ ա­րել սեփ­ ա­կան առողջ­ ութ­ յուն­ ը։ Առող­ջու­թյուն­ ը
պայ­մա­նավ­ որ­ված է մի շարք կար­գավ­ որ­ ով­ ող և չկար­ ­Նյութ­ ը և մե­թոդ­նե­րը։ ՀՀ ԶՈՒ տարբ­ եր զոր­ ա­մաս­ ե­
գա­վորվ­ ող գոր­ծոնն­ եր­ ով։ Բազ­մաթ­ իվ մասն­ ագ­ ետն­ եր­ ի­ րում ծառ­ այող 1400 զին­վոր­ներ­ ի շր­ջա­նում հարց­ աթ­ եր­թի­
կողմ­ ից կա­տա­րած հե­տա­զոտ­ ու­թյուն­ներ­ ի տվյալն­ ե­րի կով ան­ցկացվ­ ած հարցմ­ ան մի­ջոց­ ով ու­սում­նաս­ իր­վել է
հա­մաձ­ այն` առող­ջու­թյունն ավե­լի քան 50%­-ով պայ­մա­ նրանց սո­ցիալ-հիգ­ իենիկ կարգ­ ավ­ ի­ճակ­ ը և առողջ­ ակ­ ան
նավ­ որվ­ ած է մար­դու ապր­ ել­ա­կեր­պով, 20%­-ով­ ` գե­նե­տիկ վիճ­ ա­կի վե­րա­բե­րյալ գան­գատ­ներ­ ի տար­ ած­ված­ ութ­ յուն­ ը։
ինֆ­ որմ­ աց­ իայով, մո­տա­վոր­ ապ­ ես այդք­ ա­նով էլ այն պայ­
մա­նավ­ որ­ված է շրջ­ ակ­ ա միջ­ ավ­ այր­ ի գոր­ծոնն­ եր­ ով և ՀՀ ԶՈՒ յոթ զոր­ ա­մաս­ եր­ ում հարց­ման­ ը մասն­ ակց­ ած
բժշ­կակ­ ան սպաս­ արկ­մամբ` ըն­դամ­ ե­նը 10%­-ով­ ։ Հաշվ­ ի զինծ­ ա­ռայող­նե­րի 36,5%-­ը Եր­ևան­ ի բնակ­ իչն­ եր էին, իսկ
առ­նել­ով այն հանգ­ ա­մանք­ ը, որ գե­նե­տիկ նա­խատր­ ա­ 63,5%­-ը` Հա­յաս­տա­նի տարբ­ եր մարզ­ ե­րից, այդ թվում`
մադր­ված­ ութ­ յուն­ ը հիվ­ ան­դու­թյուն­ներ­ ի հանդ­ եպ գրե­թե 12,4%­-ը` Շի­րա­կից, 9,2%­-ը` Կոտ­ այ­քից, 8,3%­-ը` Արմ­ ավ­ ի­
չի ենթ­ արկ­վում շտկ­ման, իսկ բժշ­կակ­ ան սպաս­ արկ­ման րից, 7,9%­-ը` Արար­ ա­տից, 6,9%­-ը` Լո­ռուց, 4,8%-­ը` Արա­
և շրջ­ ա­կա մի­ջա­վայ­րի առող­ջաց­ման հա­մար ան­հրա­ժեշտ գած­ ոտ­նից, 4,5%-­ը` Գեղ­ արք­ ու­նի­քից, 3,9%­-ը` Տա­վու­շից,
են բա­վա­կան­ ին մեծ նյու­թակ­ ան ծախս­ եր և ժամ­ ա­նակ, 3,6%­-ը` Սյու­նիք­ ից, 2%-­ը` Վայոց ձո­րից։ Ծա­ռայող երև­ ան­
ապա ապ­րե­լակ­ երպ­ ը, որն ան­կախ է վե­րը նշվ­ ած գոր­ծոն­ ցին­ եր­ ի քա­նակն ամեն­ ա­շատ­ ը Ճամբ­ ար­ ակ­ ի զո­րամ­ աս­ ում
էր (18,9%), իսկ ամեն­ աք­ իչ­ը` Սի­սիանի զոր­ ա­մաս­ ում (6,8%)
(նկ. 1)։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

46 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Սյունիք; 3,60% Վայոց Ձոր; 2% 100%
Տավուշ; 3,90%
90%
Գեղարքունիք; 4,50%
80%
Արագածոտն; 4,80%
70%

60%

50%

40%

Երևան; 36,50% 30%

Լոռի; 6,90% 20%
Արարատ; 7,90%
10%

0%

Մեկ անգամ Երկու անգամ Երեք անգամ Չորս անգամ Հինգ անգամ
սնվողների քանակը սնվողների քանակը սնվողների քանակը սնվողների քանակը սնվողների քանակը

Մինչև ծառայությունը Ծառայության ընթացքում

Արմավիր; Շիրակ; 12,40% Նկ. 2. Զինծ­ ա­ռայող­նե­րի սննդ­ ակ­ արգ­ ը մինչև ծառ­ ա­յութ­ յուն­ ը և
8,30% ծառ­ այ­ութ­ յան ընթ­ աց­քում

Կոտայք; 9,20%

Նկ. 1. Զին­ծառ­ այող­ներ­ ի բաշխ­ ումն ըստ ծննդ­ ա­վայ­րի Ուս­տի մեզ հետ­ աքրք­րեց, թե զինծ­ ա­ռայող­նե­րը, պայ­
ման­ ա­վորվ­ ած սնն­դա­կարգ­ ի փոփ­ ոխ­ ու­թյունն­ եր­ ով, ու­նե­
Ըստ հարցմ­ ան տվյալն­ ե­րի` զին­ծառ­ այող­նե­րի հիմ­ ցե՞լ են արդյոք քաշ­ի փոփ­ ո­խութ­ յուն։ Հարցմ­ ան տվյալ­
նակ­ ան մաս­ ը (98,0%) ամուս­նա­ցած չէ։ նե­րի համ­ ա­ձայն` հարցվ­ ած զինծ­ ա­ռայող­նե­րի 59,9%-­ը
զո­րա­կոչ­վել­ուց հե­տո ու­նեց­ ել է քա­շի կո­րուստ։ Զինվ­ որ­նե­
Հա­մա­ձայն հարցմ­ ան տվյալն­ եր­ ի վեր­լուծ­ ութ­ յան` րի 39,6%-­ի շրջ­ ա­նում գրանցվ­ ել է մինչև 2 կգ, իսկ 60,4%­-
իրենց ըն­տա­նի­քի ֆի­նան­սա­կան վիճ­ ակ­ ը լավ են գնա­հա­ ի շր­ջա­նում` 3 կգ-­ից ավե­լի քաշ­ի կո­րուստ։ Հար­ցաթ­ եր­թի­
տել զինվ­ որ­ներ­ ի ըն­դամ­ են­ ը 15,2%­-ը, նրանց հիմն­ ակ­ ան կի` «Քա­շի կոր­ ուստ­ ը ինչ­ո՞վ է պայ­մա­նավ­ որվ­ ած» հար­ցին
մաս­ ը (81,2%) նշել է միջ­ ին ֆի­նանս­ ակ­ ան վի­ճակ, և վատ` երիտ­ աս­ արդ­նե­րը հիմ­նակ­ ա­նում նշել են «կ­լի­մայի փո­
ընդ­ ա­մե­նը 3,6%-­ը։­ փո­խու­թյուն» (31,4%) և «սնն­դի փո­փո­խութ­ յուն» (28,7%)
տարբ­ եր­ ակ­նե­րը։ Ավել­ի քիչ են այն զին­վոր­ներ­ ը, որոնք
­Հարց­ման տվյալն­ ե­րից պարզ դարձ­ ավ, որ հարց­մա­ քաշ­ի կոր­ ուստ­ ը բաց­ ատր­ ել են հի­վանդ­ ութ­ յամբ (19,2%),
նը մաս­նակց­ ած զին­ծառ­ այողն­ ե­րի ծնողն­ եր­ ի 2/3-­ը բարձ­ աշ­խա­տան­քով կամ սթ­րե­սով (8,6%), իսկ նրանց մի մասն
րա­գույն կր­թութ­ յուն ու­նեն (ն­րան­ցից երկ­ ուս­ ը կամ մեկ­ ը), էլ (12,1%) ընդհ­ ան­րապ­ ես դժվ­ ար­ աց­ ել է պատ­ աս­խա­նել
իսկ զին­ծա­ռայողն­ եր­ ի միայն 39,2%-ն է նշել, որ սո­վոր­ ել այս հար­ցին (նկ. 3).
կամ սով­ որ­ ում է բարձր­ ա­գույն ու­սումն­ ա­կան հաստ­ ատ­ ու­
թյու­նում։ 35%

Սն­ ուն­դը սո­ցիալ-հի­գիենիկ կարև­ որ գոր­ծոն­նե­րից 30%
մեկն է, իսկ ռաց­ իոնալ սննդ­ ի կ­ ար­ևոր սկզբ­ ունք­նե­րից մե­
կը սննդ­ ա­կարգն է։ Մաս­նա­գիտ­ ա­կան գրա­կա­նու­թյու­նից 25%
հայտն­ ի է, որ ամե­նան­ ախ­ ընտ­րե­լի տարբ­ ե­րա­կը չոր­սան­
գա­մյա սնն­դա­կարգն է։ Ըն­դուն­ ե­լի է նաև երե­քանգ­ ամ­ յա 20%
սննդ­ ա­կար­գը։ Հայտն­ ի է, որ սնունդ ընդ­ ուն­ ե­լու հաճ­ ախ­ ա­
կան­ ութ­ յան խախտ­ ու­մը մար­սո­ղա­կան հա­մակ­ ար­գում 15%
առա­ջացն­ ում է ավե­լորդ լարվ­ ած­ ութ­ յուն, ինչ­պես նաև
արյան մեջ` սննդ­ ա­նյութ­ եր­ ի խտութ­ յան նվա­զում կամ 10%
բարձր­ աց­ ում, որն էլ իր հերթ­ ին կա­րող է հանգ­ եցն­ ել բա­
ցա­սակ­ ան տարբ­ եր փո­փո­խու­թյուն­նե­րի։ 5%

Զինծ­ ա­ռայողն­ ե­րի սննդ­ ա­կարգ­ ի ուս­ ումն­ ա­սիր­ ութ­ յու­ 0%
նը ցույց տվեց, որ սննդ­ ային ռեժ­ իմ­ ի խախ­տումն­ եր նշող­
նե­րի թիվն ան­համ­ եմ­ ատ մեծ է մինչև ծառ­ այ­ու­թյուն­ ը։ Կլիմայի Սննդի Հիվանդություն Դժվարացել են Սթրեսային
Այսպ­ ես` ծառ­ այ­ու­թյան ընթ­ ացք­ ում կրկ­նակ­ ի փոք­րան­ ում փոփոխություն փոփոխություն պատասխանել իրավիճակ
է օրը մեկ ան­գամ սնվ­ ող­ներ­ ի քա­նա­կը (այ­նու­ա­մե­նայն­ իվ
նշվ­ ած 1%­-ը նույն­պես անհ­ անգս­տացն­ ող է և վերլ­ուծ­ ու­ Նկ. 3. Զին­վոր­ ա­կան ծա­ռա­յու­թյան ըն­թացք­ ում քաշ­ի կո­րուստ­ ը
թյան կա­րիք ու­նի), մոտ 6,5 անգ­ ամ` երկ­ ու անգ­ ամ սն­ պայ­ման­ ա­վո­րող գործ­ ոն­նե­րը (ըս­ տ զինվ­ որն­ եր­ ի կող­մից նշած
վող­նե­րի քան­ ա­կը և ընդ­հա­կառ­ ակ­ ը` մոտ եր­կու ան­գամ պատ­ճառ­նե­րի)
մե­ծա­նում է երեք անգ­ ամ սնվ­ ող­ներ­ ի քա­նա­կը (p<0,001)
(նկ. 2)։ Պետք է փաստ­ ել, որ այն զին­վոր­նե­րը, որոնք ծա­ռա­

յութ­ յան տար­ ի­նե­րին ուն­ եց­ ել են քաշ­ի կոր­ ուստ, հիմն­ ա­

կան­ ում նշել են 1-ից ավել­ի պատճ­ առ­ներ։

«Առ­ ողջ ապ­րե­լա­կերպ­ ի» կարև­ որ գում­ ար­ ե­լին­ ե­րից

մեկ­ ը ֆ­ իզ­ իկ­ ա­կան ակտ­ ի­վու­թյունն է։ Մաս­նագ­ ի­տա­կան

գրա­կան­ ութ­ յան տվյալն­ ե­րը փաստ­ ում են, որ երիտ­ ա­

սարդ­նե­րի շրջ­ ա­նում տա­րեցտ­ ա­րի սա­կավ­ ա­շարժ­ ու­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 47

թյան տա­րածվ­ ա­ծութ­ յան աճ է նկատվ­ ում։ Հարցվ­ ած­նե­ մաս­ ը (75,0%) մինչև ծա­ռա­յութ­ յան անց­ նե­լը հանգ­ իստ է
րի շրջ­ ա­նում մինչև ծառ­ ա­յութ­ յու­նը «շար­ժակ­ ան քաղց­ ի» քնել։ Մտա­հոգ­ իչ է այն փաս­տը, որ նման երի­տաս­ արդ­
տա­րածվ­ ա­ծու­թյան ուս­ ում­նաս­ իր­ ու­թյան ար­դյունքն­ ե­րը նե­րի թի­վը նվա­զում է (62,1%) ծառ­ այ­ութ­ յան ըն­թաց­քում,
հիմ­նա­կա­նում հա­մընկ­նում են փաս­տաց­ ի տվյալ­ներ­ ին։ ինչպ­ ես նաև այն հանգ­ ա­ման­քը, որ հարց­ված երիտ­ ա­
Այս­պես` մինչև ծառ­ այ­ութ­ յուն­ ը սպորտ­ ային խմբ­ ակն­ ե­րում սարդ­ներ­ ի որոշ մաս­ ը գանգ­ ատ­վում է քնի խանգ­ ա­րում­
կամ ինքն­ ու­րույն, անընդմ­ եջ մարզվ­ ել են հարց­ված երի­ նե­րից (ը­նդհ­ ատ­ ում­ներ­ ով քուն, ան­քնութ­ յուն և քնկ­ ո­տու­
տա­սարդն­ եր­ ի 15,0%­-ը։ Այդ թի­վը բան­ ակ­ ում ծա­ռայե­լիս թյուն)։ Այսպ­ ես` ծառ­ ա­յու­թյան ընթ­ աց­քում, հա­մեմ­ ատ­ ած
ավել­ա­ցել է 1,7 ան­գամ և 25,9% է։ Զոր­ ա­կոչ­վե­լուց առաջ մինչև ծառ­ ա­յու­թյու­նը, զինվ­ որ­ներ­ ի շրջ­ ա­նում ավե­լան­ ում
և հե­տո սպորտ­ ով ոչ միշտ զբաղվ­ ել է հարց­ված­նե­րի հա­ է «քն­կոտ­ ու­թյուն» (11,0%-11,5%), «ընդ­հատ­ ումն­ եր­ ով
մապ­ ատ­ աս­խան­ ա­բար 15,1%­-ը և 10,6%-­ը, միշտ` համ­ ա­ քուն» (12,5%-24,0%) և «անք­նութ­ յուն» (1,5%-2,4%) նշած
պատ­ աս­խան­ աբ­ ար 15,0%­-ը և 25,9%­-ը և ընդհ­ ան­րա­ զինծ­ ա­ռայող­ներ­ ի թի­վը (նկ. 5).
պես չեն զբաղվ­ ել համ­ ա­պատ­ աս­խա­նա­բար` 23,4%-­ը և
14,9%-­ը (նկ. 4)։ Պետք է հավ­ ե­լել, որ ֆի­զի­կա­կան պատ­ 80%
րաստվ­ ա­ծու­թյուն զո­րա­կոչ­վել­ուց առաջ և հե­տո ու­նե­ցել
են հարցվ­ ած­նե­րի հա­մապ­ ա­տաս­խան­ ա­բար` 17,8%­-ը և 70%
98,7%­-ը։­
60%

50%

40%

40%

30%

35%

20%

30%

10%

25%

20% 0% Քնում են 8 ժաﬕց Նշել են ընդհատուﬓերով Նշել են անքնություն
Քնում են 8 ժամ պակաս քուն

15% Մինչև ծառայությունը Ծառայության ընթացքում

10% Նկ. 5. Քնի նոր­մալ տևող­ ու­թյան և խախտ­ ում­ներ­ ի տա­րած­վա­
ծու­թյուն­ ը զին­ծառ­ այ­ող­ներ­ ի շրջ­ ա­նում մինչև ծառ­ ա­յու­թյու­նը և
5% ծառ­ ա­յու­թյան ըն­թացք­ ում

0% Սիստեմատիկ Ոչ սիստեմատիկ Չեն զբաղվել սպորտով
Զբաղվել են սպորտով

Մինչև ծառայությունը Ծառայության ընթացքում Հ­ այտն­ ի է, որ առողջ­ ակ­ ան վի­ճակ­ ի վրա խիստ բա­
ցաս­ ա­բար են ազդ­ ում վնաս­ ակ­ ար սո­վոր­ ու­թյունն­ եր­ ը։
Նկ. 4. Սպոր­տով զբաղ­ված­ ու­թյու­նը մինչև ծա­ռայ­ութ­ յու­նը և Ինչպ­ ես մինչև ծառ­ ա­յու­թյուն­ ը, այնպ­ ես էլ ծա­ռայ­ու­թյան
ծառ­ ա­յու­թյան ըն­թաց­քում ըն­թացք­ ում երի­տաս­ արդն­ ե­րից շա­տեր­ ը չեն պահպ­ ան­ ում
առողջ ապր­ ե­լա­կեր­պի սկզ­բունք­ ը։ Համ­ ա­ձայն հարցմ­ ան
Մ­ արդ­ ու առողջ­ ութ­ յան վրա անբ­ ա­րեն­պաստ ազդ­ ե­ տվյալ­նե­րի` մինչև զո­րա­կոչվ­ ե­լը առողջ­ ա­կան վիճ­ ա­կի
ցու­թյուն կար­ ող են թող­նել քնի տևող­ ու­թյան շե­ղում­նե­ վրա վնաս­ ակ­ ար սո­վոր­ ութ­ յուն­ներ­ ի ազդ­ ե­ցութ­ յան վե­րա­
րը։ Հարց­ման տվյալն­ եր­ ի վերլ­ուծ­ ութ­ յու­նը ցույց տվեց, որ բեր­ յալ գիտ­ ել­իքն­ եր չեն ստաց­ ել 32,8%­-ը, ծա­ռա­յութ­ յան
մինչև ծա­ռայ­ու­թյուն­ ը 22,9%-­ը քնել է 8 ժամ, որը լիովին ըն­թաց­քում նրանց թի­վը ստույգ (p<0,05) կր­ճատ­վել և
բավ­ ար­ ար է թե՛ մտա­վոր և թե՛ ‎ֆիզ­ ի­կա­կան աշխ­ ա­տու­ դար­ձել է 26,4%։ Զոր­ ա­կոչ­վե­լուց առաջ և հե­տո ծխել երբ­
նա­կու­թյուն­ ը վեր­ ա­կանգն­ ել­ու համ­ ար։ Մտահ­ ո­գիչ է այն ևէ փորձ­ ել են հարցվ­ ածն­ եր­ ի համ­ ապ­ ա­տասխ­ ա­նա­բար`
փաստ­ ը, որ նրանց 9,7%­-ի դեպք­ ում ֆիզ­ իոլոգ­ իական 75,4% և 80,2%-­ը։ Պետք է նշել, որ հարց­ված երի­տա­
քնի տևող­ ու­թյու­նը կազ­մել է 8 ժամ­ ից պակ­ աս, որը բժշ­ սարդն­ ե­րի մե­ծա­մաս­նու­թյու­նը սկս­ ել է ծխել դպ­րո­ցակ­ ան
կա-կենս­ աբ­ ա­նա­կան սկզ­բունքն­ եր­ ի տես­ անկ­ յուն­ ից ան­ տա­րին­ եր­ ին։ Հարցմ­ ան տվյալն­ ե­րի վեր­լուծ­ ու­թյու­նը ցույց
թույ­լատ­րել­ի երև­ ույթ է։ Առող­ջու­թյան վրա բաց­ ա­սա­բար տվեց, որ ծխողն­ եր­ ի 53,2%-­ը սկ­սել է ծխել 15-18 տա­րե­
է ազ­դում նաև 8 ժա­մից ավե­լի ֆիզ­ իոլոգ­ իական քնի կա­նում, մի­ջին դպ­րոց­ ում (13-14 տար­ ե­կան) այս վնաս­ ա­
տևո­ղու­թյու­նը, որն առ­կա է երի­տա­սարդ­նե­րի մեծ­ ա­մաս­ կար սով­ ո­րութ­ յուն­ ը ձեռք է բե­րել 15,2%-­ը, 5,5%-ն էլ սկ­
նութ­ յան շր­ջա­նում (67,4%)։ Զին­վոր­ ակ­ ան ծառ­ ա­յութ­ յան սել է ծխել ավե­լի վաղ (12 տա­րեկ­ ա­նում և դրան­ ից առաջ)
ըն­թաց­քում ավել­ա­նում է բա­վար­ ար (77,3%), 8 ժամ­ ից հա­սա­կում։ Հարց­ված երի­տաս­ արդ­նե­րի շր­ջա­նում ծխա­
պակ­ աս (13,3%) քնողն­ եր­ ի թիվ­ ը և պա­կա­սում 8 ժա­մից խո­տի գլան­ ակ­ներ­ ի օգտ­ ա­գործմ­ ան թվաք­ ա­նա­կի ու­սում­
ավել­ի (9,4%) ֆի­զիոլո­գիական քնի տևող­ ութ­ յուն նշած նա­սի­րու­թյուն­ ից պարզ­վեց, որ ծառ­ ա­յութ­ յան ընթ­ աց­քում
զին­վոր­նե­րի քա­նա­կը։ նվա­զել է հազվ­ ա­դեպ (12,5%-6,3%) ծխող զին­վորն­ ե­րի
թի­վը, փո­խար­ ենն ավել­աց­ ել է օրակ­ ան թե՛ 15-20 գլա­նակ
Կար­ևոր­ ե­լով ֆիզ­ իոլո­գիական քնի բավ­ ար­ ար տևո­ (39,4%-49,2%) և թե՛ 20 գլա­նակ­ ից ավել­ի (11,1%-11,5%)
ղութ­ յան նշա­նա­կութ­ յու­նը` հարկ է նշել, որ պա­կաս կար­
ևոր չէ նաև հանգ­ իստ քուն­ ը։ Հարց­ված­նե­րի հիմ­նա­կան

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012

48 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ծխող զին­ծա­ռայողն­ ե­րի թիվ­ ը։ Միև­նույն ժամ­ ան­ ակ ու­ ավե­լաց­ ել է։
րախ­ աց­նող է այն փաստ­ ը, որ ծխող զինվ­ որ­նե­րի հիմ­նա­ Հարցմ­ ան տվյալ­ներ­ ից երև­ ում է, որ մինչև զոր­ ակ­ ոչ­
կան մա­սը (71,8%) ցանկ­ ան­ ում է թողն­ ել ծխել­ը։ Հարցվ­ ած
զին­ծա­ռայող­ներ­ ի գե­րակշ­ռող մա­սը (80,4%) վստ­ ահ է, որ վե­լը 62,1%­-ը, իսկ զոր­ ակ­ ոչվ­ ել­ուց հետ­ ո 48,2%-­ը որ­ևէ
ծխել­ը օրգ­ ան­ իզ­մի համ­ ար վնա­սակ­ ար է։ հի­վանդ­ ու­թյան վե­րա­բեր­ յալ գանգ­ ատ չի նշել։ Միաժա­
մա­նակ որև­ է գանգ­ ատ նշած զինվ­ որն­ եր­ ի շրջ­ ան­ ում հի­
Զ­ ինծ­ առ­ այողն­ ե­րը «Ո՞րն է Ձեր վնաս­ ակ­ ար սով­ ո­ վանդ­ ու­թյան վեր­ աբ­ եր­ յալ գանգ­ ատ­նե­րի տար­ ած­վա­
րույթ­նե­րի պատճ­ առ­ ը» հար­ցին, նշել են հարց­ ա­թեր­ ծու­թյան ուս­ ումն­ ա­սիր­ ու­թյու­նը ցույց տվեց, որ մինչև
թիկ­ ում ընդգ­ րկ­ված պա­տասխ­ անն­ եր­ ից մի քա­նիս­ ը։ ծա­ռայ­ութ­ յուն­ ը և ծառ­ այ­ու­թյան ընթ­ ացք­ ում հա­մապ­ ա­
Այն­ ո­ւամ­ են­ այն­ իվ, նրանց պա­տաս­խան­նե­րում նշ­ված տաս­խան­ ա­բար` 10,5%­-ը և 12,5%­-ը տարբ­ եր գոր­ծոն­նե­­
ամեն­ ատ­ ար­ ածվ­ ած պատ­ճառ­ ը հա­ճույքն է (39,6% և րի հանդ­ եպ նշել է ալերգ­ իկ ռեակց­ իաներ, նրան­ցից 10,1%­
24,9%), որին ըստ հաճ­ ախ­ ա­կա­նութ­ յան` հաջ­ որ­դում են -ը և 10,9%-­ը գան­գատ­վել են աչ­քի հի­վանդ­ ութ­ յունն­ ե­րից,
ներ­քին հույ­զե­րը (12,2% և 16,9%), հե­տաքրքր­ ութ­ յու­նը 7,1%-­ը և 12,8%-­ը նկատ­ ել են ճնշմ­ ան տատ­ ան­ ում­ներ,
(8,1% և 7,2%), կյան­քի դժվ­ ար­ ու­թյուն­նե­րը (9,0% և 13,3%), մարս­­ ող­ ակ­ ան հա­մակ­ ար­գի հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր նշել են
հո­գեկ­ ան տրավմ­ ան (2,0% և 4,4%)։ Վնա­սա­կար սո­վո­ զին­վորն­ եր­ ի 4,2%-­ը և 6,3%-­ը, իսկ տոնզ­ ի­լիտ (նշ­ի­կա­
րութ­ յուն­ներ­ ի պատ­ճառ­ ը դժ­վար­ աց­ ել են նշել 29,1% -ը և բորբ) և ռևմ­ ա­տիզմ` հա­մա­պա­տաս­խա­նաբ­ ար` 3,2%­-ը և
33,3%­-ը։ 5,6%-­ը, 2,6%-­ը և 3,3%-­ը։

Բավարար; 15,80% Հարցվ­ ած­նե­րի 44,8%­-ը նշել է, որ ու­նի բժիշկ-մաս­
նագ­ ե­տի խորհր­դատ­վութ­ յան կար­ իք։ Չնայ­ած հարց­
Լավ; 31,60% վածն­ եր­ ը «Ի՞նչ մաս­նա­գետ­ ի խորհր­դատվ­ ութ­ յան կար­ իք
ուն­ եք» հար­ցին տվել են մի քա­նի պատ­ ասխ­ ան, այն­ ուա­ ­
Վատ; 52,60% մեն­ այն­ իվ զին­ծառ­ այողն­ ե­րը առա­ջին հերթ­ ին ստո­մատ­ ո­
լո­գի (29,4%) և հոգ­ ե­բա­նի (28,8%) կար­ իք ու­նեն։ Ավել­ի
Նկ. 6. Զին­ծառ­ այող­ներ­ ի առող­ջակ­ ան վիճ­ ակ­ ը ծառ­ ա­յութ­ յան քիչ երի­տաս­ արդն­ եր թեր­ ապև­տի (16,6%) և վի­րա­բույ­ժի
ընթ­ ացք­ ում` ըստ իրենց գնահ­ ատ­ման (10,7%) կ­ ար­ իք ուն­ են։ 14,5%-­ը նշել է այլ (եր­ ի­կամ­ աբ­ ա­նի,
մաշ­կաբ­ ան­ ի, ակն­ ա­բույժ­ ի, սր­տաբ­ ա­նի) մասն­ ա­գետ­ներ­ ի
Անդր­ ադ­ առն­ ա­լով հարցվ­ ած զին­ծա­ռայող­նե­րի կող­ մա­սին նույնպ­ ես։
մից իրենց առող­ջա­կան վիճ­ ակ­ ի վեր­ ա­բեր­ յալ տրվ­ ած
գնահ­ ա­տակ­ ա­նի վերլ­ուծ­ ու­թյա­նը` փաստ­ ենք, որ զին­ Մինչև զո­րա­կոչ­վել­ը առող­ջա­կան խն­դիր­ներ առա­
վորն­ ե­րից շա­տերն են նշել, թե ծա­ռա­յու­թյան ըն­թաց­ ջան­ ա­լիս հարց­ված­նե­րի մոտ 2/3-ն է դի­մել բժշ­կի (69,6%),
քում ու­նեց­ ել են առող­ջութ­ յան կոր­ ուստ։ Այս­պես` մինչև ընդ որում, հիմ­նակ­ ան մաս­ ը դի­մել է նեղ մասն­ ագ­ իտ­ ա­
զո­րա­կոչվ­ ե­լը իրենց առողջ են հա­մար­ ել հարց­ված­նե­րի կան օգ­նութ­ յուն ստան­ ա­լու հա­մար անմ­ իջ­ ա­պես (41,5%)
83,8%-­ը, ծառ­ ա­յութ­ յան ըն­թացք­ ում այդ ցու­ցան­ իշ­ը նվա­ կամ էլ շատ հազվ­ ադ­ եպ (33,2%), և ծանր դեպ­քե­րում տղա­
զել է 13,7%­-ով (70,1%)։ Ծառ­ ա­յութ­ յան ըն­թաց­քում հարց­ ներ­ ի միայն 25,3%-ն է դիմ­ ել բժշ­կի օգն­ ութ­ յան։ Սակ­ այն
ված­նե­րի 31,6%­-ը իր առող­ջա­կան վիճ­ ակ­ ը գնահ­ ա­տել է ծա­ռա­յու­թյան ընթ­ աց­քում ան­մի­ջապ­ ես բժշկ­ ի դիմ­ ող զին­
լավ, 52,6%­-ը` բավ­ ա­րար, և 15,8%-­ը` վատ (նկ. 6)։ վոր­ներ­ ի քա­նակն ավել­ա­ցել է (54,8%), իսկ հազվ­ ա­դեպ և
միայն ծանր դեպ­քե­րում բժշկ­ ի դի­մողն­ ե­րի քա­նա­կը պա­
Չ­նա­յած հարց­ված զին­վոր­նե­րի մե­ծա­մաս­նու­թյու­նը կա­սել է (23,2% և 22,0%)։ Մինչև ծառ­ այ­ու­թյան անց­ նե­լը
(մինչև զոր­ ա­կոչվ­ ել­ը և հետ­ ո հա­մա­պա­տասխ­ ա­նաբ­ ար` տղան­ եր­ ը նշել են բժշ­կի չդիմ­ ե­լու տար­բեր պատ­ճառն­ եր։
83,8% և 70,1%) իրեն առողջ է հա­մա­րում, այն­ ուա­ ­մեն­ այ­ Այս­տեղ խիստ ան­հանգս­տացն­ ող է այն, որ երիտ­ ա­սարդ­
նիվ նրան­ցից 2/3­-ը նշել է գանգ­ ատ­ներ տար­բեր օր­գան- ներ­ ի 8,5%­-ը սպաս­ ում է հիվ­ անդ­ ութ­ յան ինքն­ ու­րույն ան­
հա­մակ­ ար­գե­րի կող­մից, ընդ որում, նման զին­վոր­նե­րի ցնել­ուն։ Նրանց 15,5%-­ը ուղ­ղա­կի չի սի­րում դի­մել բժշկ­ ի,
մեծ մա­սը միաժամ­ ա­նակ նշել է մե­կից ավել­ի գանգ­ ատ­ իսկ 2,4%­-ը ու­շադ­րութ­ յուն չի դարձն­ ում առողջ­ ա­կան խն­
ներ։ Ծառ­ ա­յու­թյան ընթ­ ացք­ ում նշած գան­գատ­նե­րի թիվն դիրն­ եր­ ին։ Հարց­վածն­ ե­րը նշել էին նաև այլ տար­բեր­ ակ­
ներ` «բժ­ իշկն­ եր­ ին չեմ վս­տա­հում» (1,1%), «վախ­ են­ ում եմ
ֆի­նանս­ ակ­ ան ծախս­ եր­ ից» (1,6%), «ժա­ման­ ակ չու­նեմ»
(0,6%), «չ­գի­տեմ, թե ում դի­մեմ» (0,7%)։ Իսկ ծա­ռայ­ութ­ յան
ըն­թացք­ ում զինվ­ որն­ ե­րի 21,3%­-ը, որոնք հրաժ­ ար­վում են
դիմ­ ել բժշկ­ ի, նշել են հետ­ևյալ տար­բեր­ ակն­ եր­ ը` 7,0%-­ը
սպա­սում է հիվ­ ան­դու­թյան ինքն­ ուր­ ույն անց­ նել­ուն, 2,8%-­
ը ու­շադ­րութ­ յուն չի դարձ­նում առող­ջակ­ ան խնդ­ իր­ներ­ ին,
1,6%-­ը չի վս­տահ­ ում բժիշկ­ներ­ ին, 0,3%-­ը չգի­տի, թե ում
դիմ­ ի։ «Գո՞հ եք զոր­ ա­մաս­ ի բժշ­կակ­ ան սպաս­ ար­կում­ ից»

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ԱՊՐԻԼ 2012