No. 15, 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 49

физиотерапия и массаж. Кроме того, у этих пациентов бинации фармакологических и нефармакологических
может быть эффективна терапия ингибиторами цикло- методов и участия в лечебном процессе врачей различ-
оксигеназы. ных специальностей. Эффективность других видов ле-
чения, включая изменение диеты, применение пищевых
Выявление и терапевтическая коррекция наруше- добавок, сульфата магния, траволечение и витаминоте-
ний настроения, играет очень важную роль, так как аф- рапию, не имеет достаточной доказательной базы.
фективные нарушения, по-видимому, играют важную
роль в механизмах развития ФМ [1]. Методы терапии Б.Нефармакологические виды лечения
ФМ можно подразделить на фармакологические и не- 1. Лечебная физкультура. Общеукрепляющие упраж-
фармакологические, причем возможна и их комбина-
ция [11, 41]. нения - один из наиболее эффективных видов ле-
чения ФМ. Лечебные свойства этого метода были
А.Фармакологические методы лечения открыты 20 лет назад и в дальнейшем подтвержда-
К препаратам, которые наиболее эффективны в лись в многочисленных исследованиях. Упраж-
нения в бассейне обычно хорошо переносятся и
лечении ФМ, относятся антидепрессанты, миорелак- особенно эффективны. Кроме того, катание на
санты и антиконвульсанты. Эти препараты оказывают велосипеде, танцы и ходьба на открытом воздухе
влияние на высвобождение различных нейромедиато- значительно уменьшают боль и увеличивают фун-
ров (например, серотонина, норадреналина, субстан- кциональные возможности пациентов с ФМ. Комби-
ции Р) и обладают широким спектром действия на уров- нация лечебной физкультуры и методов обучения
не головного и спинного мозга, включая модулирующее пациента улучшают физическое и функциональное
влияние на болевую чувствительность. Однако в насто- состояние, общее самочувствие пациента, позволя-
ящее время для лечения ФМ официально одобрен со ют уменьшить утомляемость и нормализовать сон.
стороны FDA США только антиконвульсант прегабалин 2. Когнитивно-поведенческая терапия. Существуют
(www.fda.gov/pregabalin). доказательства, что психотерапия и поведенческая
терапия, особенно когнитивно-поведенческая те-
Трамадол, селективные ингибиторы обратного за- рапия, эффективны в лечении боли у пациентов с
хвата серотонина и норадреналина и антиконвульсанты ФМ. Могут быть эффективными такие методы, как
вызывают умеренный терапевтический эффект в лече- медитация, релаксация и управление стрессом.
нии ФМ [11]. Имеются доказательства эффективности Многопрофильный подход, включающий обуче-
сочетания фармакотерапии в комплексе с силовыми ние пациента, когнитивно-поведенческая терапию
физическими упражнениями, акупунктурой, гипнотера- или оба этих метода, в сочетании с физическими
пией, методом биологической обратной связи, масса- упражнениями, оказывает благоприятный эффект
жем и др. [1]. Согласно опубликованным литературным на состояние пациента и способствует улучшению
данным, для лечения ФМ может быть рекомендован самоконтроля, значительному уменьшению боли и
пошаговый подход [1, 11]. Решающую роль играет точ- улучшению результатов теста с ходьбой в течение 6
ное подтверждение диагноза. Необходимо обьяснить минут. Важно, что у пациентов, получяющих комби-
пациенту и членам его семьи механизм боли, включая нированную терапию, хорошее состояние поддер-
важную роль генераторов боли. Это часто уменьшает живается в течение длительного времени [11, 41].
беспокойство пациента и его родственников по поводу 3. Другие методы лечения. Существуют доказательст-
происхождения хронической скелетно-мышечной боли. ва эффективности определенных физиотерапевти-
Необходима идентификация и лечение любых сопуст- ческих процедур и акупунктуры у пациентов с ФМ.
вующих заболеваний, таких как нарушение настроения Эти методы способствуют снижению выраженно-
или первичные нарушения сна. Важно направить паци- сти боли и позволяют уменьшить медикаментозную
ентов с высоким уровнем депрессии или тревоги к пси- нагрузку у пациента.
хологу или психиатру [1]. Мануальная терапия, массаж мягких тканей, ви-
бромассаж тендерных зон, лечение ультразвуком и ин-
Кроме того, часто возникает необходимость вклю- терференционным током также оказывает положитель-
чения в программу лечения психотерапии или упраж- ный эффект у пациентов с ФМ [1].
нений на релаксацию для уменьшения стресса. Такая
комплексная комбинированная терапия наиболее эф-
фективна в лечении боли у пациентов с ФМ [11, 40, 41].

Таким образом, оптимальное лечение требует ком-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

50 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Прогноз Симптомы ФМ могут сохраняться на протяжении
Проявления ФМ могут быть легкими или тяжелыми, всей жизни пациента, меняясь под воздействием внеш-
них факторов. Показана явная положительная роль
однако во всех случаях это заболевание часто вызыва- ранней установки диагноза на эффективность лечения
ет значительные эмоциональные и социальные пробле- ФМ. К сожалению, средний срок установления диагно-
мы. Примерно 50% пациентов испытывают затруднения за ФМ составляет 5 лет, когда уже возникает стойкая
или отмечают неспособность выполнения действий на центральная сенситизация и усточивый очаг перманен-
правленных на поддержание ежедневной активности. тной патологической болевой импульсации в задних ро-
Доля пациентов вынужденных прекратиь или сменить гах спинного мозга. Немаловажным фактором несвоев-
работу, составляет 30-40% [1]. Пациенты с ФМ страда- ременной установки диагноза являются недостаточные
ют от потери работы и социальной изоляции чаще, чем занания медицинского персонала о ФМ, непоследова-
пациенты с другими состояниями, сопровождающими- тельность при применении высокосенситивных и спе-
ся болью и повышенной утомляемостью. Хотя симптомы цифичных критериев диагностики ФМ.
ФМ остаются стабильными в течении длительных пери-
одов времени, результаты нескольких продолжительных Как было показано, при ФМ поражения носят фун-
исследований указывают на то, что боль и физические кциональный характер, каких либо повреждений орга-
функции пациентов со временем ухудшаются [1, 2]. нов или суставов не происходит, что обуславливает вос-
Стрессовые ситуации часто ухудшают исход у больных приимчивость пациентов с ФМ к проводимой таргетной
с ФМ, включая снижение способности к работе и сни- терапии. Однако, следует отметить, что значительное
жение самооценки, повышение болевой чувствительно- число больных сохраняют длительную инвалидизацию и
сти, нарушение сна, утомляемость и депрессию. значительное снижение качества жизни. Развивается
порочный круг – постоянная хроническая распростра-
Заключение ненная боль – вегетативные нарушения, в том числе
ФМ является хроническим заболеванием с посто- нарушения сна – снижение качества жизни, развитие
депрессии.
янно меняющимся течением. В патогенезе заболевания
участвуют многочисленные факторы: механическая Эффективная работа с пациентом заключается
травма как периферических нервов, так и позвоночни- в своевременной установке диагноза, его обучении и
ка и черепа, инфицирование вирусами и бактериями с вовлечении в активное противодействие симптомам бо-
переходом в хроническое течение, острый или хрони- лезни, назначении необходимой фармакологической
ческий стресс, дисгормональные нарушения, наруше- и нефармакологической терапии. ФМ является кура-
ния метаболизам различных факторов, участвующих в бельным заболеванием, и у многих пациентов, активно
гомеостазе организма, аутоиммунные агрессии против учавствующих в терапевтической программе, возмож-
соединительной ткани, а также различные сочетания но наступление длительной ремиссии и значительное
вышеперечисленных. улучшение качества жизни.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 51

Л И Т Е РАТ У РА 2005 Aug;75:22-8.
25. Raspe H, Croft P. Fibromyalgia. Baillieres Clin Rheumatol. 1995 Aug;9(3):599-
1. Arnold LM, Clauw DJ, Dunegan LJ, Turk DC; FibroCollaborative. A framework
for fibromyalgia management for primary care providers. Mayo Clin Proc. 2012 614.
May;87(5):488-96. 26. Robinson ME, Craggs JG, Price DD, Perlstein WM, Staud R. Gray matter volumes

2. Arnold LM, Hudson JI, Hess EV, Ware AE, Fritz DA, Auchenbach MB, Starck LO, of pain-related brain areas are decreased in fibromyalgia syndrome. J Pain. 2011
Keck PE Jr. Family study of fibromyalgia. Arthritis Rheum. 2004 Mar;50(3):944- Apr;12(4):436-43.
52. 27. Schweinhardt P, Fitzcharles MA, Boomershine C, Vierck C, Yunus MB. Fibromy-
algia as a disorder related to distress and its therapeutic implications. Pain Res
3. Baldry, PE. Myofascial pain and fibromyalgia syndromes: A clinical guide to diag- Treat. 2012;2012:950602. Epub 2012 Mar 5.
nosis and management. 2001. New York: Churchill-Livingstone. 28. Smith HS, Bracken D, Smith J. Pharmacotherapy for Fibromyalgia. Front Phar-
macol. 2011; 2: 17. Published online 2011 March 31. Prepublished online 2010
4. Beck AT, Ward CH, Mendelson M, Mock J, Erbaugh J. (1961). An inventory for December 22.
measuring depression. Archives of General Psychiatry, 1961, 4: 561–571. 29. Smythe H. Referred pain and tender points. Am J Med. 1986 Sep 29;81(3A):90-
2. B
5. Beck, A. Depression: Causes and treatment. 1967, Philadelphia: University of 30. Smythe H. Tender points: evolution of concepts of the fibrositis/fibromyalgia syn-
Pennsylvania Press. drome. Am J Med. 1986 Sep 29;81(3A):2-6. A
31. Smythe HA, Moldofsky H. Two contributions to understanding of the „fibrositis“
6. Becker S & Schweinhardt P, Dysfunctional Neurotransmitter Systems in Fibro- syndrome. Bull Rheum Dis. 1977-1978;28(1):928-31.
myalgia, Their Role in Central Stress Circuitry and Pharmacological Actions on 32. Staud R, Rodriguez ME. Mechanisms of disease: pain in fibromyalgia syndrome.
These Systems (Review Article), Pain Research and Treatment Volume, 2012, Nat Clin Pract Rheumatol. 2006 Feb;2(2):90-8.
Article ID 741746, 10 pages 33. Staud R. Abnormal endogenous pain modulation is a shared characteristic of
many chronic pain conditions. Expert Rev Neurother. 2012 May;12(5):577-85. A
7. Behm FG, Gavin IM, Karpenko O, Lindgren V, Gaitonde S, Gashkoff PA, Gillis 34. Staud R. Abnormalities of fibromyalgia pain processing: use of magnetic reso-
BS. Unique immunologic patterns in fibromyalgia. BMC Clin Pathol. 2012 Dec nance spectroscopy as a window to the brain. Curr Rheumatol Rep. 2008
17;12(1):25. Dec;10(6):461-2. A
35. Staud R. Brain imaging in fibromyalgia syndrome. Clin Exp Rheumatol. 2011
8. Blankfield A. A Brief Historic Overview of Clinical Disorders Associated with Tryp- Nov-Dec;29 (6 Suppl 69):S109-17. Epub 2012 Jan 3.
tophan: The Relevance to Chronic Fatigue Syndrome (CFS) and Fibromyalgia 36. Staud R. Is it all central sensitization? Role of peripheral tissue nociception in
(FM). Int J Tryptophan Res. 2012;5:27-32. chronic musculoskeletal pain. Curr Rheumatol Rep. 2010 Dec;12(6):448-54.
doi: 10.1007/s11926-010-0134-x. Review.
9. Boland E.W. Medical Progress: Recent Advances in Rheumatoid Arthritis. Calif 37. Staud R. Long-term outcome of fibromyalgia related to cervical spine injury is
Med. 1949 November; 71(5): 362–369. worse in women than in men. Curr Rheumatol Rep. 2004 Aug;6(4):259-60 В
38. Staud R. Mechanisms of fibromyalgia pain. CNS Spectr. 2009 Dec;14(12 Suppl
10. Boland E.W. Psychogenic Rheumatism: The Musculoskeletal Expression of Psy- 16):4-5; 12-4.
choneurosis. Ann Rheum Dis. 1947; 6(4): 195–203 39. Staud R. New evidence for central sensitization in patients with fibromyalgia.
Curr Rheumatol Rep. 2004 Aug;6(4):259 А
11. Dussias P, Kalali AH, Staud RM. Treatment of fibromyalgia. Psychiatry (Edgmont). 40. Staud R. Peripheral and central mechanisms of fatigue in inflammatory and non-
2010 May;7(5):15-8. inflammatory rheumatic diseases.Curr Rheumatol Rep. 2012 Dec;14(6):539-48
B
12. Goldberg RT, Pachas WN, Keith D. Relationship between traumatic events in 41. Staud R. Review: some evidence supports pharmacological and non-phar-
childhood and chronic pain. Disabil Rehabil. 1999 Jan;21(1):23-30 macological treatments of fibromyalgia syndrome. Evid Based Med. 2008
Oct;13(5):148. 148 B
13. Gopinath K, Gandhi P, Goyal A, Jiang L, Fang Y, Ouyang L, Ganji S, Buhner D, 42. Williams DA, Clauw DJ. Understanding fibromyalgia: lessons from the broader
Ringe W, Spence J, Biggs M, Briggs R, Haley R. FMRI reveals abnormal central pain research community. J Pain. 2009 Aug;10(8):777-91.
processing of sensory and pain stimuli in ill Gulf War veterans. Neurotoxicology. 43. Wolfe F, Häuser W. Fibromyalgia diagnosis and diagnostic criteria. Ann Med.
2012 Jun;33(3):261-71. Epub 2012 Feb 4. 2011 Nov;43(7):495-502. doi: 10.3109/07853890.2011.595734. Epub 2011
Jul 19.
14. Gowers, W. R. Lumbago: Its lessons and analogues. The British Medical Journal, 44. Wolfe F, Smythe HA, Yunus MB, Bennett RM, Bombardier C, Goldenberg DL,
1904, 1, 117-121. Tugwell P, Campbell SM, Abeles M, Clark P, et al. The American College of Rheu-
matology 1990 Criteria for the Classification of Fibromyalgia. Report of the Mul-
15. Gracely RH, Ambrose KR. Neuroimaging of fibromyalgia. Best Pract Res Clin ticenter Criteria Committee. Arthritis Rheum. 1990 Feb;33(2):160-72.
Rheumatol. 2011 Apr;25(2):271-84. 45. Woolf CJ. Pain: moving from symptom control toward mechanism-specific phar-
macologic management. Ann Intern Med. 2004 Mar 16;140(6):441-51
16. Gracely RH, Ceko M, Bushnell MC. Fibromyalgia and depression. Pain Res Treat. 46. Yunus M, Masi AT, Calabro JJ, Miller KA, Feigenbaum SL. Primary fibromyalgia
2012;2012:486590. (fibrositis): clinical study of 50 patients with matched normal controls. Semin
Arthritis Rheum. 1981 Aug;11(1):151-71.
17. Kingsley JD. Autonomic dysfunction in women with fibromyalgia. Arthritis Res 47. Yunus MB, Masi AT. Juvenile primary fibromyalgia syndrome. A clinical study
Ther. 2012 Feb 20;14(1):103. of thirty-three patients and matched normal controls. Arthritis Rheum. 1985
Feb;28(2):138-45.
18. Malin K, Littlejohn GO. Personality and fibromyalgia syndrome. Open Rheumatol
J. 2012;6:273-85

19. McBeth J, Macfarlane GJ, Benjamin S, Morris S, Silman AJ. The association be-
tween tender points, psychological distress, and adverse childhood experiences:
a community-based study. Arthritis Rheum. 1999 Jul;42(7):1397-404.

20. Mease P. Fibromyalgia syndrome: review of clinical presentation, pathogenesis,
outcome measures, and treatment. J Rheumatol Suppl. 2005 Aug;75:6-21.

21. Paul-Savoie E, Marchand S, Morin M, Bourgault P, Brissette N, Rattanavong V,
Cloutier C, Bissonnette A, Potvin S. Is the deficit in pain inhibition in fibromyalgia
influenced by sleep impairments? Open Rheumatol J. 2012;6:296-302.

22. Pfau DB, Rolke R, Nickel R, Treede RD, Daublaender M. Somatosensory profiles
in subgroups of patients with myogenic temporomandibular disorders and Fi-
bromyalgia Syndrome.Pain. 2009 Dec 15;147(1-3):72-83. Epub 2009 Sep 19.

23. Price DD, Patel R, Robinson ME, Staud R. Characteristics of electronic visual an-
alogue and numerical scales for ratings of experimental pain in healthy subjects
and fibromyalgia patients. Pain. 2008 Nov 15;140(1):158-66. doi: 10.1016/j.
pain.2008.07.028. Epub 2008 Sep 10.

24. Price DD, Staud R. Neurobiology of fibromyalgia syndrome. J Rheumatol Suppl.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

52 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

ՖԻԲ­ՐՈՄ­ ԻԱԼԳ­ ԻԱ. ԿԼԻ­ՆԻԿ­ ԱԿ­ ԱՆ ՆՇԱՆՆ­ ԵՐ­ Ը, ԱԽՏ­ Ո­ՐՈՇ­ ՈՒՄ­ Ը ԵՎ ԲՈՒԺ­ ՈՒ­ՄԸ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ԱԿՆԱՐԿ
Կա­րա­պե­տյան Ա.Ա.1, Նա­րիմ­ ա­նյան Մ.Զ.1, Ման­վել­յան Հ.Մ.2
­1 ԵՊԲՀ, ընտ­ ա­նեկ­ ան բժշկ­ ութ­ յան ամբ­ իոն
2 ԵՊԲՀ, նյարդ­ ա­բա­նութ­ յան ամբ­ իոն­

Բ­ ա­նա­լի բա­ռեր՝ ֆիբր­ ո­միալգ­ իա, քրոն­ ի­կակ­ ան տա­րած­ված համ­ ամ­ աս­նութ­ յունն­ եր­ ի հետև­ ան­քով, երբ ցա­վի իմ­պուլսն­ եր­ ի
ցավ­ ի հա­մախտ­ ա­նիշ: տա­րածմ­ ան հետև­ անք­ ով զարգ­ ան­ ում է գերզգ­ այն­ ութ­ յուն և
ցավ­ եր­ ի վեր­ ամշ­ ակ­ման ախ­տա­հա­րում:
Ֆ­ իբր­ ոմ­ իալգ­ իան (ՖՄ) դասվ­ ում է ցա­վային ազդ­ ակն­ եր­ ի՝
դեպ­ ի կենտ­րոն­ ա­կան նյար­դային համ­ ա­կարգ փոխ­ անցմ­ ան ՖՄ-ն ԱՄՆ­-ի Առող­ջապ­ ա­հութ­ յան ինս­տի­տու­տի կող­մից ճա­
ախտ­ ա­հար­ ումն­ եր­ ի թվին: Ռև­մա­տո­լոգն­ ե­րի ամեր­ իկ­ յան քոլ­ե­ նաչ­վել է որպ­ ես ախ­տոր­ ոշվ­ ող ախ­տա­հար­ ում, մշակվ­ ած են
ջը այն դի­տում է որպ­ ես ֆունկց­ իոնալ սոմ­ ատ­ իկ համ­ ախ­տա­ լայն­ ո­րեն ճան­ աչ­ում գտած ախ­տոր­ ոշմ­ ան չափ­ ա­նիշն­ եր, սա­
նիշ: Ֆիբր­ ոմ­ իալ­գիայի պատ­ճա­ռը դեռևս անհ­ այտ է: կայն դեռևս հիվ­ անդն­ եր­ ի փոքր­ ա­քան­ ակ մասն է ժամ­ ա­նակ­ ին
ախ­տո­րոշվ­ ում և բուժ­ ում ստա­նում:­
ՖՄ-ն քրոն­ իկ­ ակ­ ան բնույթ­ ի ախտ­ ա­հար­ ում է, որը բնու­
թագրվ­ ում է համ­ ատ­ ա­րած մկա­նային ցա­վով, հոգն­ ած­ ութ­ յան Այս հոդվ­ ա­ծի թի­րա­խը ցավ­ ի ուս­ ումն­ ա­սիրմ­ ան ու ախտ­ ո­
և գերզ­գայն­ ութ­ յան առ­կայ­ութ­ յամբ հատ­ ուկ տեղ­ ա­կայվ­ ած կե­ րոշմ­ ան պատ­մութ­ յուն­ ը ներկ­ ա­յաց­նելն է, ինչպ­ ես նաև ընթ­ եր­
տե­րում: ՖՄ­-ի ախ­տա­նիշն­ ե­րը չեն սահ­մա­նա­փակվ­ ում միայն ցո­ղին ֆիբր­ ո­միալգ­ իայի զարգ­ ացմ­ ան տե­սութ­ յունն­ ե­րը, ախ­
ցա­վով, արտ­ ա­հայտ­վում են նաև մշտ­ ա­կան հոգն­ ա­ծութ­ յամբ, տոր­ ոշմ­ ան արդ­ ի չա­փա­նիշն­ եր­ ը, բուժ­ ա­կան մո­տե­ցումն­ եր­ ի
քնի խան­գար­մամբ, հոդ­ աց­ ավ­ եր­ ով: Որոշ հիվ­ անդն­ ե­րի դեպ­ մաս­ ին տեղ­ եկ­ ատվ­ ութ­ յուն տրամ­ ադր­ ե­լը:
քում նկատ­վում են նաև կլմ­ ան, միզ­ արձ­ ակման ու մարս­ ող­ ու­
թյան հետ կապ­ված խնդ­ իրն­ եր, կոգն­ ի­տիվ դե­ֆից­ իտ, գրգռվ­ ած ­Բուժ­ ա­կան ար­ձա­նագր­ ութ­ յունն­ ե­րը մի­տումն­ ա­վոր ամ­բող­
աղիք­ ի համ­ ախտ­ ա­նիշ: ՖՄ-ն հա­ճախ ըն­թան­ ում է հոգ­ եբ­ ուժ­ ա­ ջութ­ յամբ լուս­ աբ­ անվ­ ած չեն՝ ցանկ­ աց­ ած դեղ­ ա­գործ­ ա­կան մա­
կան հիվ­ ան­դութ­ յունն­ ե­րի` դեպ­րես­ իայի զուգ­ ակց­մամբ, մեծ է տա­կար­ ա­րի նկատմ­ ամբ որև­ է կողմն­ ակ­ ալ­ութ­ յուն չցուց­ ա­բեր­ ե­
էն­դոկր­ ին-մետ­ ա­բո­լիկ ախտ­ ա­հա­րումն­ ե­րի դեր­ ը: լու առում­ ով:

ՖՄ­-ի առա­ջին ախտ­ ա­նիշ­ ը համ­ ատ­ ա­րած ցավն է, որը Հ­ ու­սով ենք, որ հոդվ­ ա­ծը ամ­բող­ջու­թյամբ պատ­կեր­ ա­ցում
զար­գան­ ում է նյարդ­ ային համ­ ակ­ ար­գի նեյ­րո­քի­միական ան­ կտա ֆիբ­րոմ­ իալգ­ իայի, ինչպ­ ես նաև այն ախ­տոր­ ոշ­ ե­լու և
առաջ­նա­հերթ օղակ­ ում կառ­ ավ­ ար­ ել­ու մաս­ ին:

SUMMARY

FIBROMYALGIA: CLINICAL SIGNS, DIAGNOSTICS AND MANAGEMENT (REVIEW)

Karapetyan A.A.1, Narimanyan M.Z.1, Manvelyan H.M.2

1 YSMU, Department of Family Medicine

2 YSMU, Department of Neurology

Keywords: fibromyalgia, syndrome of chronic widespread pain. order. Other symptoms often attributed to fibromyalgia that may
Fibromyalgia is classed as a disorder of pain processing due possibly be due to a comorbid disorder include myofascial pain
syndrome, also referred to as chronic myofascial pain, diffuse
to abnormalities in how pain signals are processed in the central non-dermatomal paresthesias, functional bowel disturbances
nervous system. The American College of Rheumatology classi- and irritable bowel syndrome, genitourinary symptoms and inter-
fies fibromyalgia as being a functional somatic syndrome. The stitial cystitis, dermatological disorders, headaches, myoclonic
cause of fibromyalgia yet remains unknown. twitches, and symptomatic hypoglycemia. Although fibromyalgia
is classified based on the presence of chronic widespread pain,
Fibromyalgia (FM) is a chronic disorder characterized by wide- pain may also be localized in areas such as the shoulders, neck,
spread musculoskeletal pain, fatigue, and tenderness in localized low back, hips, or other areas.
areas. Its exact cause is unknown but is believed to involve psy-
chological, genetic, neurobiological and environmental factors. Fibromyalgia has been recognized as a diagnosable disorder
FM symptoms are not restricted to pain, and other symptoms by the US National Institutes of Health and the American Col-
include debilitating fatigue, sleep disturbance, and joint stiffness. lege of Rheumatology. Despite this there is controversy as to the
Some patients also report difficulty with swallowing, bowel and cause and nature of fibromyalgia. Rheumatologists, neurologists,
bladder abnormalities, numbness and tingling, and cognitive dys- and pain specialists tend to view fibromyalgia as a pathology of
function. FM is frequently comorbid with some psychiatric con- both biological and neurobiological origin.
ditions, as depression and anxiety and stress-related disorders,
and with endocrine-metabolic dysfunctions. This review article is covering the history of diagnostics of
the pain, as well as fibromyalgia growing from recognition to di-
The central symptom of fibromyalgia, namely widespread pain agnosable disorder, the etiology, current theories, and accepted
appears to result from neuro-chemical imbalances including ac- worldwide diagnostic criteria. We intentionally do not cover com-
tivation of inflammatory pathways in the brain which results in pletely the treatment protocols to obtain any bias from any phar-
abnormalities in pain processing. There is evidence that environ- maceutical provider.
mental factors and certain genes increase the risk of develop-
ing fibromyalgia - these same genes are also associated with We hope that article will give an idea what is FM itself, how it
other functional somatic syndromes and major depressive dis- must be diagnosed and managed in primary care.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 53

УДК: 612.433.65

НИЗКОРОСЛОСТЬ ПРИ СИНДРОМЕ ШЕРЕШЕВСКОГО-ТЕРНЕРА

Маркосян Р.Л.
ЕГМУ, Кафедра эндокринологии, Университетская клиника “Мурацан”

Ключевые слова: низкорослость, кариотип, задержка изохромосомы. Использование хромосомного зондиро-
роста, первичная овариальная недостаточность, гормон вания показало, что “чистая 45, Х моносомия” встреча-
роста. ется только у 50-60% больных. У некоторых пациенток
возможно полное или частичное наличие Y-хромосомы,
Одной из частых причин задержки роста у девочек что является фактором риска в отношении развития го-
является синдром Шерешевского-Тернера. надобластомы [29].

Исторический очерк Показаниями к кариотипированию являются соче-
В 1925 году русский врач Н. А. Шерешевский опи- тание особенностей фенотипа и наличия пороков раз-
личных органов с задержкой роста в детском возрасте,
сал 25-летнюю женщину, у которой был рост 132 см и с задержкой пубертата у подростков, с первичной или
имели место: короткая шея с крыловидными складками, вторичной аменореей на фоне повышения гонадотроп-
низкий рост волос, микрогнатия, высокое небо, широко ных гормонов у взрослых женщин [6, 4].
расставленные соски, отсутствие вторичных половых
признаков. Этот случай был первым описанием синдро- Клинические и патофизиологические особенности
ма Шерешевского-Тернера (СШТ). В 1930 году сходные синдрома Шерешевского-Тернера
клинические симптомы у 8-летней девочки были опи-
саны немецким врачом Ульрихом. В 1938 году амери- К основным клиническим характеристикам СШТ
канский эндокринолог Генри Тернер описал 7 женщин, относятся: задержка роста, первичная овариальная
обладающих характерными фенотипическими призна- недостаточность, а также целый ряд врожденных ано-
ками: низкий рост, выраженные крыловидные складки малий и метаболических нарушений, представленных в
шеи (“шея сфинкса”), вальгусная деформация локтевых таблице 1 [5, 18, 25].
суставов, дисгенезия гонад. Он же первым предложил
применение эстрогензаместительной терапии у этих Иногда фенотипические признаки выражены очень
пациенток [30]. В отечественной литературе синдром слабо, и только исследования кариотипа по поводу за-
известен как синдром Шерешевского-Тернера. держки роста и инфантильности позволяют поставить
правильный диагноз [11, 26].
Этиология
Синдром Шерешевского-Тернера встречается с Низкий рост - характерный симптом синдрома Ше-
решевского-Тернера, встречается в 100% случаев при
частотой около 1:2500 новорожденных девочек и пред- кариотипе 45, Х0 и в 98% случаев при мозаицизме [12].
ставляет собой сочетание сердечно-сосудистых, эндо-
кринных, репродуктивных, психосоциальных нарушений Снижение линейного роста обычно сочетается с
и пороков развития [1, 3]. общими нарушениями формирования скелета (так на-
зываемой “костной дисплазией”), проявляющейся раз-
Хромосомные аномалии при данном синдроме про- реженностью костной ткани, эпифизарной дисплазией
являются в виде отсутствия одной из двух Х-хромосом, и задержкой созревания скелета. В некоторых случаях
делеции части одной Х-хромосомы или транслокации в отмечается небольшое снижение общей костной массы,
пределах одной Х-хромосомы [27]. минерального вещества и толщины кортикального слоя
[22].
Исследование периферических лимфоцитов по-
зволяет выявить некоторые варианты как мозаичных (45 Многочисленные исследования спонтанного роста
Х/46 ХХ), так и немозаичных (46Х r{Х}) кариотипов, но в разных странах (Германия, Финляндия, Франция, Япо-
не способно определить делеции и транслокации хро- ния, Бельгия, Швеция, США, Россия) свидетельствуют о
мосом. том, что показатели темпов роста и конечный рост дево-
чек с синдромом Шерешевского-Тернера относительно
Применение новейших методик связывания спе- стабилен во всем мире.
цифических “зондов” с различными участками Х-хро-
мосом способно выявить минимальные изменения Процесс спонтанного роста при синдроме Шере-
кариотипа такие, как частичная делеция или наличие шевского-Тернера можно разделить на 4 фазы: фазу
внутриутробного роста; роста в первые 3 года жизни;
роста в период, соответствующий костному возрасту

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

54 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Первичный дефект Таблица 1

Нарушения роста и Клинические проявления
формирования скелета
Низкий рост, короткая шея, нарушения соотношения верхнего и нижнего
Нарушение герминативного сегментов, cubitus valgus, короткие метакарпальные кости, деформация
эпителия Маделунга, сколиоз, genu valgum, характерное лицо с микрогнатией,
Лимфостаз высокое (готическое небо)

Врожденные пороки Первичная недостаточность гонад, инфертильность, гонадобластома

Метаболические и Крыловидные складки шеи, низкий рост волос, ротированные ушные
физиологические нарушения раковины, отечность кистей /стоп, тяжелая форма ногтевой дисплазии

Нарушения сердечно-сосудистой системы, почечные и реноваскулярные
дефекты, множественные пигментные невусы, косоглазие, птоз

Тиреоидит Хашимото, гипотиреоз, алопеция, витилиго,
гастроинтестинальные нарушения, нарушение толерантности к углеводам,
эссенциальная артериальная гипертония

Частота встречаемости основных нарушений при СШТ Таблица 2

Характер нарушений Частота
встречаемости, %
Рост - низкий по отношению к сроку гестации рост при рождении, задержка роста
после рождения до 100%
до 100%
Яичники - дисгенезия гонад до 80%

Рот, челюсти - высокое (готическое) небо, микрогнатия, нарушения прикуса до 80%

Кожа, дериваты - отечностей кистей/ стоп, множественные пигментные невусы, до 80%
гипертрихоз, дисплазия ногтевых пластинок, алопеция, витилиго, увеличенный счет
“гребешков” (дерматоглифика) до 80%

Шея - короткая, толстая шея, низкий рост волос с линией роста, направленной вверх, до 40%
крыловидные складки шеи
До 40%
Грудная клетка – “вдавленная” грудная клетка, широко расставленные соски
(впечатление, создаваемое широкой “вдавленной” грудной клеткой), “втянутые” соски до 40%
до 40%
Скелет - cubitus valgus, короткие метакарпальные кости, разреженная, губчатая До 20%
структура костной ткани, сколиоз

Сосуды сердца - стеноз устья аорты, двустворчатый аортальный клапан, дилатация
аорты, аневризма

Почки - пороки развития почек, чаще всего “подковообразная” почка, аплазия почки,
изменения лоханок и мочеточников, аномалии почечных сосудов

Уши - деформация ушной раковины, otitis media, нарушения слуха

Глаза - птоз, эпикант, миопия, косоглазие, нистагм

2-11 лет и фазу роста в период пубертата [9]. отмечается отсутствие (или резкое снижение) пубертат-
У детей с СШТ отмечается отставание роста уже во ного скачка роста. Прогрессирующее отставание кост-
ного возраста способствует возможности продолжения
внутриутробном периоде (в среднем на 2,8 см) и отста- роста до 18-20 лет. Максимальное снижение темпов ро-
вание веса (в среднем на 540 г). В первые 3 года жизни ста отмечается в 14 лет [20].
темпы роста относительно стабильны и незначительно
отличаются от нормы. Следующий период характеризу- Средний конечный рост у девочек с синдромом
ется прогрессивным постепенным снижением роста по Шерешевского-Тернера составляет около 145 см (142-
сравнению с нормой. В период пубертата у детей с СШТ 147 см), что на 20 см ниже среднего роста здоровых

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 55

женщин в популяции [24]. Задержка роста при синдро- опережать хронологический, вследствие чего величина
ме Тернера обусловлена сочетанием скелетной диспла- конечного роста не достигнет максимально возможных
зии, хромосомных нарушений и внутриутробной задер- значений [15]. Время начала лечения эстрогенами при
жки роста. На показатель конечного роста пациенток СШТ должно быть индивидуализировано с учетом
с СШТ значимо влияет рост родителей пациенток (чем прогнозируемого роста, длительности терапии р-ГР,
выше родители, тем лучше ростовой прогноз). минерального статуса костей и психосоциального раз-
вития, а схему лечения рекомендуется построить та-
В настоящее время для оценки роста девочек с ким образом, чтобы имитировать физиологический
СШТ рекомендуются перцентильные таблицы Lyon и со- процесс полового созревания, растянув его на 2-3 года
авт. (рис. 1). [17]. Наилучшие результаты лечения достигались у тех
детей, у которых лечение р-ГР начиналось рано, а на-
Рис. 1 Перцентильная таблица роста для девочек с синдромом значение эстрогенов откладывалось до достижения де-
Тернера вочками возраста 15 лет [2].

Существует целый ряд гипотез, пытающихся дать За период с 2010 по 2012 гг. на базе Больнично-
объяснение нарушению роста при данном заболевании. го комплекса “Мурацан” было обследовано 15 девочек,
Основные из них связывают нарушение роста с выра- обратившихся с жалобами на задержку роста, у кото-
женными внутриутробными нарушениями и лимфос- рых в последующем был установлен синдром Шерешев-
тазом. Однако, в последние десятилетия доказано, что ского-Тернера. Анализ кариотипа показал, что у 53%
ведущую роль в патогенезе низкорослости при синдро- девочек выявлялась агенезия гонад (кариотип 45XO), у
ме Шерешевского-Тернера имеют непосредственные 47% пациенток определялся мозаицизм. У одной паци-
генетические нарушения, обусловленные делецией не- ентки было обнаружено частичное наличие Y-хромосо-
давно обнаруженного гена низкорослости, находящего- мы (SRY-sex-determining region Y) [28]. Средний хроно-
ся на X- хромосоме (SHOX -Short Stature Homeobox) [10], логический возраст пациентов на момент постановки
что приводит к снижению спонтанной секреции гор- диагноза составил 12,4 лет (4,3±15,4), средний рост
мона роста (ГР), нечувствительности к ГР и нарушени- девочек на момент поступления - 122,2 см (87,5±143),
ям в системе ГР/ИФР-1 (инсулиноподобный фактор ро- SDS (Standard Deviaтion Score) роста – -3,3 (-2,8±-4,4).
ста), считается, что назначение эстрогенов на 2 и более При проведении рентгенографии кистей рук показате-
лет позже начала лечения р-ГР дает хорошие резуль- ли костного возраста у девочек в среднем составили 9,8
таты. В настоящее время нет сомнений в том, что пре- лет (3,5±15).
ждевременное начало лечения эстрогенами приведет
к нежелательным последствиям: костный возраст будет У пациенток с СШТ отмечается высокая частота
врожденных пороков развития и наличия различных
сопутствующих заболеваний, которые требуют при-
стального наблюдения специалистов здравоохранения
различного профиля на протяжении жизни. Согласно
последним международным рекомендациям по СШТ,
принятым на мультидисциплинарной конференции в
2006 году в США, наблюдение больных с данным син-
дромом должно быть комплексным и проводиться с
учетом потребностей различных возрастных периодов.
Своевременное медицинское вмешательство у данной
группы больных существенно снижает риск развития
ранней заболеваемости и смертности и улучшает ка-
чество жизни [16]. При переходе пациенток с СШТ из
педиатрической во взрослую сеть здравоохранения
акценты медицинской помощи должны переместиться
со стимуляции роста и индукции пубертата к полноцен-
ной заместительной половой терапии и профилактике
метаболических нарушений. В этот период необходима
тщательная оценка риска развития потенциальных за-
болеваний в дальнейшем.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

56 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Л И Т Е РАТ У РА

1. Bondy C.A. Care of girls and women with Turner syndrome: A guideline of the pp. 512-520
Turner Syndrome Consensus Study Group // J. Clin. Endocrin. Metab., 2006, vol. 17. Morgan T. Turner syndrome: diagnosis and management. Am. Fam. Physician.
10, pp. 1310-1374
vol. 2007, vol. 12, pp. 1405-1410
2. Bondy C.A. Turner syndrome. 2009, vol. 7, pp. 52-56 18. Петеркова В.А., Безлепкина О.Б., Семичева Т.В., Коледова Е.Б. Синдром
3. Дедов И.И., Семичева Т.В., Петеркова В.А. Половое развитие детей: норма и
Шерешевского-Тернера у детей (клиника, диагностика, лечение). – Москва,
патология. Москва, 2002, с. 160–165 1998, 123-132
4. Дедов И.И., Петеркова В.А., Волеводз Н.Н. Синдром Шерешевского-Тернера 19. Pareren Y.K., de Muinck Keizer-Schrama S.M., Stijnen T., Sas T.C., Jansen M.,
Otten B.J., Hoorweg-Nijman J.J., Vulsma T., Stokvis-Brantsma W.H., Rouwe C.W.,
(патогенез, клиника, диагностика, лечение). Методические рекомендации, Reeser H.M., Gerver W.J., Gosen J.J., Rongen-Westerlaken C., Drop S.L. Final
Москва, 2009 height in girls with Turner syndrome after long-term growth hormone treatment
5. Dawson-Falk K.L., Wright A.M., Bakker B., Pitlick P.T., Wilson D.M., Rosenfeld in three dosages and low dose estrogens. J. Clin. Endocrinol. Metab., 2003,
R.G. Cardiovascular evaluation in Turner syndrome: utility of MR imaging // Aus- 88:1119–1125
tralas. Radiol., 1992, vol. 36, pp. 204–209 20. Rappold G.A., Fukami M., Niesler B. et al. Deletions of the homeobox gene SHOX
6. Denniston A.K., Butler L. Ophthalmic features of Turner’s syndrome // Eye, 2004, are an important cause of growth failure in children with short stature. J. Clin.
vol. 18, pp. 680–684 Endocrinol. Metab., 2002, vol. 4, pp. 1402-1406
7. Davenport M.L., Crowe B.J., Travers S.H., et al. Growth hormone treatment of 21. Rao E., Weiss B., and Fukami M., Rump A. Pseudoautosomal deletion encom-
early growth failure in toddlers with Turner syndrome: a randomized, controlled, passing a novel homeobox gene: cause of growth failure in idiopathic short stat-
multicenter trial. J. Clin. Endocrinol. Metab., 2007, pp. 3406–3416 ure and Turner syndrome. Nat. Genet., 1997, 16: 54-63
8. Donaldson M.D.C., Gault E.J., Tan K.W., Dunger D.B. Optimising management 22. Ranke M.B., Stubbe P., Majewski F., Bierich J.R. Spontaneous growth in Turner’s
in Turner syndrome: from infancy to adult transfer // Arch. Dis. Child., 2006, vol. syndrome // Acta Paediatr. Scand., 1988, 343:22–30
91, pp. 513–520 23. Rosenfeld R.G., Hintz R.L., Johanson A.J., Sherman B. Results from the first 2
9. Isojima T., Yokova S., Ito J., Horikawa R., Tanaka T. New reference growth charts years of a clinical trial with recombinant DNA-derived human growth hormone
for Japanese girls with Turner syndrome. Pediatr. Int. 2009, Oct, 51(5):709-14 (somatrem) in Turner’s syndrome. Acta Pediatr. Scand. Suppl., 1987, 331:59-69
10. Fonteles A.V., Dondoni R.S. et al. Final height in Turner syndrome. Arq. Bras. 24. Ross S.L., Quiqley C.A. et al. Growth hormone plus childhood low-dose estrogen
Endocrinol. Metabol. ,2011,. vol. 54, pp. 318-0325 in Tirmer`s syndrome. N. Engl., J. Med., 2011, vol. 13, pp. 1230-1242
11. Gravholt C.H. Epidemiological, endocrine and metabolic features in Turner syn- 25. Saenger P., Wikland K.A., Conway G.S., Davenport M. et al. Recommendations
drome // Europ. J. Endocrinol., 2004, vol. 151, pp. 657–687 for the diagnosis and management of turner syndrome. J. Clin. Endocrinol. Me-
12. Gravholt C.H. Epidemiological, endocrine and metabolic features in Turner syn- tab., 2001, vol. 5, pp. 3061-3069
drome // Europ. J. Endocrinol., 2004, vol. 151, pp. 657–687 26. Sybert V.P., McCauley E. Turner’s Syndrome // N. Engl. J. Med. 2004, 351:1227–
13. Hanton L., Axelrod L., Bakalov V., Bondy C.A. The importance of estrogen re- 1238
placement in young women with Turner syndrome // J. Womens Health (Larchmt), 27. Saenger P. Turner’s syndrome // N. Engl. J. Med. 1996, 335:1749–1754
2003, vol. 12, pp. 971–977 28. Volevodz N.N., Markosyan R.L. Clinical Features of Growth Hormone deficiency
14. Haeusler G., Schmitt K., Blumel P., Plochl E., Waldhor T.H., Frisch H. Growth in Children. The New Armenian Medical Journal. V.7.2013 No. 2. 43-46
hormone in combination with anabolic steroids in patients with Turner syndrome: 29. Tsuchiya K., Reijo R., Page D.C., Disteche C.M. Gonadoblastoma: molecular
effect on bone maturation and final height. 1996, Acta Pediatr., 85:1408-1414 definition of the susceptibility region on the Y-chromosome. // Am. J. Hum. Genet.
15. Hanton L., Axelrod L., Bakalov V., Bondy C.A. The importance of estrogen re- 1995, 57:1400–1407
placement in young women with Turner syndrome // J. Women’s Health (Larchmt), 30. Turner H.H. A syndrome of infantilism, congenital webbed neck, and cubitus val-
2003, vol. 12, pp. 971–977 gus. Endocrinology, 1938, 23:566-574
16. Honq D.S., Dunkin B., Reiss A.L. Psychosocial functioning and social cognitive
processing in girls with Turner syndrome. J. Dev. Behav. Pediatr., 2011, vol. 3,

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

ՑԱԾՐ­ ԱՀ­ ԱՍ­ Ա­ԿՈՒ­ԹՅՈՒՆ­ Ը ԹԵՐՆ­ Ե­ՐԻ ՀԱՄ­ ԱԽՏ­ ԱՆ­ ԻՇ­ Ի ԴԵՊՔ­ ՈՒՄ

­Մարկ­ ո­սյան Ռ.L.

Ե­ ՊԲՀ, էն­դոկր­ ի­նո­լոգ­ իայի ամբ­ իոն, «Մուր­ ա­ցան» հա­մալ­սար­ ան­ ա­կան հիվ­ ան­դան­ ոց

Բանալի բառեր։ Թերների համախտանիշ, ցածրահասակու­ Թերն­ ե­րի հա­մախ­տա­նիշ­ ով երեխ­ ա­ներ­ ը նորմ­ այի հա­մեմ­ ատ
թյուն, հասակ։­ ուն­ են քաշ-հաս­ ակ­ ային ցու­ցան­ իշն­ եր­ ի նվազ­ ում: Բուժմ­ ան բա­
ցակ­ այ­ութ­ յան դեպ­քում նրանց վերջն­ ակ­ ան հաս­ ակ­ ը հետ է
Թերն­ եր­ ի համ­ ախ­տա­նի­շի դեպ­քե­րի հաճ­ ախ­ ա­կան­ ութ­ յուն­ ը մնում մոտ 20 սմ-­ով­ : Վեր­ջին տա­րի­նե­րին կա­տարվ­ ած հետ­ ա­
նո­րա­ծին աղ­ջիկ­նե­րի շրջ­ ան­ ում կազմ­ ում է 1:2500: Ցած­րա­հա­ զոտ­ ութ­ յունն­ ե­րը ցույց տվե­ցին այս համ­ ախ­տա­նի­շին բնո­րոշ
սա­կութ­ յուն­ ը բնո­րոշ է այդ հիվ­ անդ­նե­րի 95%-­ին­ : Հա­սա­կի աճի ցած­րա­հաս­ ա­կութ­ յան կա­պը SHOX գեն­ ի մուտ­ ա­ցիայի հետ:
դան­դա­ղում­ ը առ­կա է նե­րար­գանդ­ ային կյանք­ ում, և ծն­վե­լիս

SUMMARY

SHERESHEVSKY-TURNER SYNDROME. GROWTH FAILURE

Markosyan R.L.

YSMU, Department of Endocrinology, Muratsan University Clinic

Keywords: Turner syndrome, short stature, puberty. stature homeobox), have recently been shown to be associated
Shereshevsky-Turner syndrome occurs in about 1 out of 2500 with the short stature phenotype in patients with Shereshevsky-
Turner syndrome. In older adolescents and adults, presenting
female births. Poor growth has been identified in 95% of girls the symptoms, the issues of puberty and fertility as well as short
with Shereshevsky-Turner syndrome. Short stature is a univer- stature are usually involved. Health supervision involves careful
sal clinical feature of Shereshevsky-Turner syndrome. Growth medical follow-up care, which includes screening for commonly
failure begins in fetal life, and adults with Shereshevsky-Turner associated chronic diseases.
syndrome are in average 20 cm shorter than the normal female
population. Mutations of a human homeobox gene, SHOX (short

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 57

УДК: 617.747-089.87:616.379-008.64

КЛИНИЧЕСКИЕ РЕЗУЛЬТАТЫ И ЭФФЕКТИВНОСТЬ ПРИМЕНЕНИЯ
ДВУХЭТАПНОГО МЕТОДА ХИРУРГИЧЕСКОГО ЛЕЧЕНИЯ ПРИ
ТЯЖЕЛЫХ ФОРМАХ ПРОЛИФЕРАТИВНОЙ ДИАБЕТИЧЕСКОЙ
ВИТРЕОРЕТИНОПАТИИ, СОПРОВОЖДАЮЩЕЙСЯ ОТСЛОЙКОЙ
СЕТЧАТКИ

Варданян А.Г., Насибян Н.Л., Адамян Т.К.
Офтальмологический центр им. С.В. Малаяна, Ереван, Армения

Ключевые слова: сахарный диабет, пролиферативная статочным для того, чтобы благодаря подвижному ме-
витреоретинопатия, отслойка сетчатки, хирургическое ханизму воздействия на сетчатку получить полное при-
лечение. легание сетчатки к оболочкам глаза; а в зоне разрыва,
возникшие после эндолазеркоагуляции хориоретиналь-
Введение ные спайки становятся прочными именно к окончанию
Сахарный диабет является одним из наиболее рас- указанного срока [3]. Массивная неоваскуляризация
сетчатки является основным фактором, приводящим
пространенных заболеваний, приводящих к развитию к наиболее частому осложнению пролиферативной
пролиферативной диабетической витреоретинопатии, диабетической ретинопатии - кровоизлиянию в витре-
часто сопровождающейся отслойкой сетчатки (чаще альную полость. При удалении васкуляризованной про-
тракционной) и ведущей к потере остроты зрения. Ле- лиферации возникают ретинальные кровотечения, при-
чение данного осложнения является только хирургиче- водящие к возникновению фибриноидного синдрома,
ским и часто оказывается бесперспективным. С целью гемофтальмов, эпи- и субретинальных сгустков крови.
снижения процента послеоперационных осложнений В целях гемостаза используется метод кратковремен-
(рецидива отслойки сетчатки, прогрессирования про- ной тампонады (7 дней) полости стекловидного тела
лиферативного процесса, кровоизлияний) во время ПФОС, что предотвращает возникновение тракций,
оперативного вмешательства применяются времен- оказываемых на сетчатку сгустками крови, тем самым
ные заменители стекловидного тела (инертные газы, снижая рецидивы гемофтальмов и отслойки сетчатки
силиконовые масла). Инертные расширяющиеся газы приблизительно на 35% [1].
вызывают кратковременную тампонаду сетчатки. При
хирургическом лечении пролиферативной витреорети- Целью настоящей работы является выявление эф-
нопатии, осложненной отслойкой сетчатки, большин- фективности двухэтапного метода хирургического ле-
ство офтальмологов используют силиконовые масла чения при тяжелых формах пролиферативной диабети-
различной вязкости, так как при этом удается получить ческой ретинопатии, осложненной отслойкой сетчатки.
наиболее длительную тампонаду сетчатки [4-6]. Сили-
коновое масло используют, в основном, после витрэк- Материалы и методы
томии с мембранэктомией и освобождением сетчатки Нами разработан и применен двухэтапный метод
от тракций [2, 6, 7, 9]. Более радикальным способом хи-
рургического лечения осложненной отслойки сетчатки хирургического лечения тяжелых форм пролифера-
является способ с применением в качестве пломбиру- тивной диабетической ретинопатии, осложненной от-
ющего материала перфторорганического соединения слойкой сетчатки, с целью сокращения осложнений,
(ПФОС) [8]. Некоторые авторы при старых отслойках возникающих в ходе и после операций и достижения
сетчатки с наличием субретинальных пролифератив- максимальной остроты зрения. На первом этапе про-
ных тяжей, при ригидных отслойках сетчатки исполь- изводится закрытая задняя витрэктомия, мембранэкто-
зуют ПФОС с целью расправления сетчатки и более мия, удаление субретинальных, преретинальных про-
длительного воздействия на нее, поскольку ПФОС спо- лифераций с тампонадой полости стекловидного тела
собствует расправлению, разглаживанию сетчатки до перфлюородекалином (производства Bausch & Lomb)
ее анатомического положения. Перфторорганическое сроком до 5 дней с эндолазеркоагуляцией сетчатки; на
соединение оставляют в полости глаза на 7-10 дней, втором этапе производится замена перфлюородекали-
так как именно этот срок является необходимым и до- на силиконовым маслом вязкостью 5700сс (Bausch &
Lomb).

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

58 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

С целью исследования были сформированы две - 0,05. В течение 6 месяцев после операции наблюда-
группы больных (основная и контрольная) с пролифера- лось еще более ощутимое улучшение остроты зрения
тивной диабетической витреоретинопатией, осложнен- у 4-х больных. К 1-ому месяцу после операции у од-
ной отслойкой сетчатки: все больные были оперированы ного больного, вследствие перепадов уровня глюкозы
в период с 2008 по 2010 гг. на базе травматологиче- в крови, наблюдалось ухудшение остроты зрения с 0,1
ского отделения Офтальмологический центра им. С. В. до 0,07, которое сохранялось и до, и после удаления
Малаяна. Больные в ходе исследования наблюдались в силиконового масла (силиконовое масло было удалено
течение 6 месяцев. к 6-ому месяцу после операции).

Основную группу составили 30 больных, опериро- 0.14 0.132
ванных II-х этапным методом: 18 женщин и 12 мужчин
в возрасте от 48 до 70 лет (средний возраст- 58,3 года, 0.12 0.085 0.104 0.11
в целом- 32 глаза), все больные с тракционной отслой- 0.1 0.07 0.085 0.09
кой сетчатки. У 10-и больных отслойка сетчатки по сте-
пени давности была старая (8-13 месяцев). На I этапе 0.08 0.07
9-и больным была произведена также ретинотомия (у 0.06 0.056
шести больных произведено удаление субретинальных
пролиферативных тяжей, из них у двоих - субмакуляр- 0.04 0.037
ных). Одномоментно 12 больным была произведена
факоэмульсификация хрусталика с имплантацией зад- 0.02
некамерной интраокулярной линзы (IOL). До операции
у 23 больных была катаракта различной степени, у 1 0 I месяц II месяц III месяц VI месяц
больного - артифакия (наличие искусственного хруста- П/О
лика в глазу).
Основная группа Контрольная группа
Контрольную группу составили 27 больных (30
глаз): 17 женщин и 10 мужчин в возрасте от 29 до 76 Рис. 1 Сравнительная характеристика остроты зрения боль-
лет (средний возраст - 60,7 лет). У всех больных была ных первой подгруппы основной и контрольной групп (усред-
тракционная отслойка сетчатки, у одного больного - ге- ненная)
мофтальм. Всем больным была произведена закрытая
задняя витрэктомия, мембранэктомия, панретинальная У другого больного наблюдалось повышение вну-
фотолазеркоагуляция сетчатки с введением силико- триглазного давления (ВГД) до 39 мм рт. ст., в связи с
нового масла. Шестерым больным произведена также чем было назначено медикаментозное лечение, произ-
ретинотомия. Одномоментно произведена факоэмуль- ведена инъекция авастина в переднюю камеру, после
сификация хрусталика с имплантацией заднекамерной чего ВГД нормализовалось; ко 2-ому месяцу остро-
IOL 6-ым больным. До операции у всех больных была та зрения стала 0,02, к 3-ему – 0,2, к 6-ому месяцу –
катаракта различной степени. 0,2 (через год опять повысилось ВГД до 39 мм рт. ст.,
острота зрения понизилась до – 0,02. После повторного
Результаты и обсуждение назначения медикаментозного лечения и инъекции ава-
До операции больные обеих групп по остроте зре- стина острота зрения стала – 0,1, а ВГД – 19 мм рт. ст.

ния были разделены на 4 подгруппы. К 6-ому месяцу после операции у одного больного,
Сравнительные характеристики остроты зрения вследствие ухудшения общего состояния – частые ги-
погликемии, наблюдалось понижение остроты зрения
больных основной и контрольной групп в течение 6 ме- от 0,1 до p. l. certa (прилегание сетчатки, пустые сосу-
сяцев приведены на рисунках 1-5. ды). У другого больного, вследствие прогрессирования
пролиферативного процесса, острота зрения понизи-
В I подгруппу основной группы вошли 9 больных с лась от 0,06 до 0,04; больной был повторно опериро-
остротой зрения p. l. certa до операции. С 1-ого по 7-ой ван, увеличена ретинотомия (во время 1-ой операции
дни после операции наблюдалось улучшение остроты была произведена ретинотомия на 120°), произведена
зрения у 8 больных. У одного больного сохранялась замена силиконового масла, и к 7-ому месяцу острота
острота зрения p. l. certa (из-за преретинального кро- зрения поднялась до 0,06. У третьего больного, с по-
воизлияния, которое самостоятельно рассосалось), к высившейся ко 2-ому месяцу остротой зрения до 0,4,
1-ому месяцу острота зрения была 0,04, к 6-ому месяцу к 3-ему месяцу развилась плоская отслойка сетчатки
и острота зрения понизилась до 0,02, а к 6-ому месяцу

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 59

– до 0,01. Больной был повторно оперирован, произве- фибрина в передней камере), затем острота зрения по-
дена ретинотомия по всей нижней половине сетчатки высилась до 0,04 и сохранялась на этом уровне вплоть
с заменой силиконового масла, и острота зрения ко до 6-ого месяца.
2-ому году после операции составила 0,05 эксц.
В течение 6-ти месяцев после операции наблюда-
В I-ой подгруппе контрольной группы было 8 боль- лось улучшение остроты зрения у 7-ых больных из 9-ти;
ных с остротой зрения p. l. certa. В послеоперационном однако у одного из них с остротой зрения до опера-
периоде улучшение наблюдалось у 5-ых из 8-и больных. ции – 0,02 эксц., с проведенной ретинотомией на 360°
У 3-х больных острота зрения осталась без изменений. и повышенной остротой зрения до 0,1 к 3-ему месяцу
У одного больного сетчатка прилегала, тракции были образовалась у диска зрительного нерва (ДЗН) мембра-
удалены, однако сосуды сетчатки были пустыми – улуч- на, образующая тракцию. У 8-го больного из 9-ти ко
шения не наблюдалось. У другого больного острота 2-ому месяцу наблюдалось улучшение остроты зрения
зрения в послеоперационном периоде сохранялась p. от 0,01 до 0,09, к 3-ему месяцу – понижение остроты
l. certa из-за преретинального кровоизлияния (у боль- зрения до 0,05, сохранившееся до 6-ого месяца (боль-
ного было также высокое ВГД – 38 мм рт. ст., которое ному была сделана интравитреальная инъекция авасти-
удалось понизить гипотензивными препаратами), одна- на). У последнего больного к 7-ому дню после опера-
ко к 1- ому месяцу острота зрения повысилась до 0,06, ции наблюдалось повышение остроты зрения от 0,01
затем стала равной 0,1. У 3-го больного с остротой до 0,1 (однако наблюдалось повышение ВГД, которое
зрения также p. l. certa из-за экссудата в передней ка- под действием медикаментов было нормализовано). Ко
мере, к 5–ому месяцу наблюдалось повышение остроты 2-ому месяцу наблюдалось повышение остроты зрения
зрения до 0,09, однако к 6-ому месяцу образовалась до 0,5; к 3-ему месяцу острота зрения понизилась до
грубая пролиферативная мембрана с возвращением 0,4 – больной со старой отслойкой сетчатки и ретино-
остроты зрения к исходному состоянию – p. l. certa. томией на 320°.

Ко 2-ому месяцу у одного больного наблюдалось Во II-ой подгруппе контрольной группы было 8
улучшение остроты зрения до 0,04, однако вследствие больных с остротой зрения от 0,01 до 0,02. В послео-
рецидива отслойки сетчатки острота зрения опять по- перационном периоде наблюдалось улучшение остроты
низилась до p. l. certa. зрения у 6-ти больных из 8. У одного больного с отно-
сительно стабильной остротой зрения после операции
0.16 0.15 ко 2-ому месяцу острота зрения достигла 0,04, и так
0.09 сохранялась до 6-ого месяца. Ухудшение остроты зре-
0.14 0.13 0.13 ния с 0,01 до p. l. certa наблюдалось у одного больного
0.09 0.1 из-за преретинального кровоизлияния, однако к 1-ому
0.12 0.12 месяцу острота зрения достигла 0,1 и также сохраня-
0.11 лась до 6-ого месяца. У другого больного к 1-ому меся-
цу после операции острота зрения понизилась от 0,06
0.1 до 0,02 (из-за рецидива отслойки сетчатки): больной
был повторно оперирован (произведена ретинотомия с
0.08 0.0660.07 3 до 10 и с 4 до 7 часов) и послеоперационная острота
0.06 зрения составила уже 0,02, сетчатка прилегала. У сле-
дующего больного (с повысившейся остротой зрения до
0.04 0,2) ко 2-ому месяцу наблюдалось ухудшение из-за про-
грессирования пролиферативных процессов (острота
0.02 зрения понизилась до 0,03).

0 I месяц II месяц III месяц VI месяц В течение 6 месяцев сохранялась и улучшалась
П/О острота зрения у 3-х больных. У одного из них (несмо-
тря на повышение остроты зрения к 6-ти месяцам до
Основная группа Контрольная группа 0,3) образовалась на макуле и ДЗН грубая пролифе-
ративная мембрана. У одного больного к 6-ому месяцу
Рис. 2 Сравнительная характеристика остроты зрения боль- наблюдалось ухудшение из-за образования пролифера-
ных второй подгруппы основной и контрольной групп (усред- тивной мембраны (острота зрения понизилась до 0,02):

ненная)

Во II-ой подгруппе основной группы состояло 9
больных с остротой зрения от 0,01 до 0,02. В послео-
перационном периоде у 6-ти больных наблюдалось по-
вышение остроты зрения. У 2-х больных острота зрения
осталась без изменений; у одного больного наблюда-
лось ухудшение остроты зрения от 0,02 до 0,01 (из-за

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

60 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

больной был повторно оперирован, удалена мембрана и ние (острота зрения достигла 0,1), на 2-ом месяце по-
заменено силиконовое масло. сле операции острота зрения составляла 0,09, однако
к 3-ему месяцу рецидивировала отслойка сетчатки и
0.16 острота зрения упала до p. l. certa.

0.14 0.1320.13 0.136 К 3-ему месяцу наблюдалось ухудшение остроты
зрения у одного больного от 0,1 до 0,02 (из-за развития
0.12 0.112 0.11 0.118 грубой пролиферативной мембраны); была произведе-
0.1 0.09 на повторная операция с мембранэктомией, заменой
0.1 силиконового масла и острота зрения достигла 0,02.
0.08 0.084 0.078

0.06

0.14 0.13

0.04

0.12 0.12

0.02

0 I месяц II месяц III месяц VI месяц 0.1 0.095 0.1 0.0920.09 0.098
П/О 0.08 0.09 0.084 0.084

Основная группа Контрольная группа

Рис. 3 Сравнительная характеристика остроты зрения боль- 0.06
ных третьей подгруппы основной и контрольной групп (усред-
ненная) 0.04

В III-ю подгруппу основной группы было включено 0.02
7 больных с остротой зрения от 0,03 до 0,07. У 6-ти
из них в послеоперационном периоде наблюдалось по- 0 I месяц II месяц III месяц VI месяц
вышение остроты зрения. У одного больного острота П/О
зрения осталась без изменений (0,06). У троих больных
наблюдалось повышение остроты зрения в течение 6-ти Основная группа Контрольная группа
месяцев до 0,1, а у одного больного – до 0,3.
Рис. 4 Сравнительная характеристика остроты зрения боль-
У одного больного (с повысившейся остротой зре- ных четвертой подгруппы основной и контрольной групп
ния от 0,03 до 0,05) к 3-ему месяцу острота зрения (усредненная)
понизилась до p. l. certa из-за преретинального крово-
излияния. К 6-ому месяцу ему была произведена по- В IV-ой подгруппе основной группы состояло 7
вторная операция с ретинотомией на 360° и заменой больных с остротой зрения от 0,08 до 0,3. У двоих боль-
силиконового масла, после чего острота зрения повы- ных в послеоперационном периоде наблюдалось повы-
силась до 0,04. У другого больного к 3-ему месяцу по- шение остроты зрения. У 4-х больных острота зрения
сле операции наблюдалось понижение остроты зрения сохранялась без изменений. У одного больного наблю-
от 0,1 до 0,09 из-за увеличения катаракты. далось понижение остроты зрения от 0,09 до 0,07. У
2-х больных изначальный уровень остроты зрения (0,1
В III-ю подгруппу контрольной группы было вклю- до операции) сохранился вплоть до 6-ого месяца. У
чено 6 больных с остротой зрения от 0,03 до 0,07. В одного больного (со стабильным уровнем остроты зре-
послеоперационном периоде наблюдалось улучшение ния – 0,3 до и после операции) ко 2-ому месяцу после
остроты зрения у 4-х больных. У 2-их больных наблю- операции развился тромбоз ветви центральной вены
далось ухудшение остроты зрения. У первого из них сетчатки (ЦВС), образовались преретинальные мембра-
острота зрения понизилась от 0,06 до 0,01 (вследствие ны, острота зрения понизилась до 0,01. К 3-ему месяцу
повышения ВГД, которое после назначенного лечения было проведено повторное оперативное вмешательст-
нормализовалось). Далее, острота зрения ко 2-ому ме- во с заменой силиконового масла, и острота зрения к
сяцу повысилась до 0,1, однако к 3-ему месяцу опять 6-ому месяцу повысилась до 0,04. Понижение остроты
наблюдалось ухудшение – понижение остроты зрения зрения от 0,08 до 0,05 к 3-ему месяцу наблюдалось у
до 0,07, к 6-ому месяцу – до 0,06 (из-за резких пере- одного больного из-за образования преретинальной
падов глюкозы в крови и ухудшения общего состояния мембраны. У другого больного наблюдалось повыше-
больного). У второго из них острота зрения понизилась ние остроты зрения в послеоперационном периоде от
с 0,07 до 0,05: к 1-ому месяцу наблюдалось улучше- 0,09 до 0,2. Однако к 1-ому месяцу острота зрения по-
низилась до 0,1 и сохранялась на этом уровне до 3-его
месяца, затем опять произошло понижение остроты

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 61

Таблица 1

Характеристика осложнений в основной и контрольной группах

I подгруппа II подгруппа III подгруппа IV подгруппа Всего
№ Осложнения Осн. К. Осн. К. Осн. К. Осн. К. Осн. К.

1. Преретинальные 11 11 123
кровоизлияния

2. Пролиферативная 112 11427
мембрана

3. Прогрессирующая 1 1 11
пролиферация

4. Рецидив тракционной 1 1 1 1 215
отслойки

5. Гипертензия 121111 135

Ишемия сетчатки (из-за

6. перепада глюкозы в 2 1 111 52

крови)

7. Катаракта 1 111 132

8. Тромбоз ветви ЦВС 1111

зрения до 0,09 из-за ухудшения общего состояния ся к 1-ому месяцу (острота зрения повысилась до 0,1),
больного. У 2-х больных острота зрения в до- и послео- однако ко 2-ому месяцу образовалась преретинальная
перационный периоды оставалась без изменений – 0,1, мембрана, к 3-ему месяцу – рецидив отслойки сетчатки
сетчатка прилегала, тракций не было. (острота зрения понизилась до p. l. certa, больной не
оперирован).
В IV-ой подгруппе контрольной группы было 8
больных с остротой зрения от 0,08 до 0,3. В послео- 0.14
перационном периоде у одного больного наблюдалось
повышение остроты зрения, которое к 6-ому месяцу 0.12 0.114 0.125
достигло 0,4, однако образовалась грубая пререти- 0.105 0.099
нальная мембрана. У 4-х больных острота зрения оста- 0.108 0.1060.102
валась без изменений – 0,1. У одного из них к 3-ему 0.096
месяцу наблюдалось ухудшение, острота зрения пони- 0.1
зилась до 0,02 из-за образования тракционной отслой- 0.08 0.082
ки (к 5-ому месяцу была произведена мембранэктомия 0.06 0.068
с заменой силиконового масла, а к 6-ому месяцу остро-
та зрения понизилась до p. l. certa). У 2-ого больного 0.04
также к 3-ему месяцу понизилась острота зрения до
0,06 из-за тромбоза ветви ЦВС. Двум другим больным 0.02
в разные сроки были произведены повторная опера-
ция и замена силиконового масла с мембранэктомией 0 I месяц II месяц III месяц VI месяц
(одному – к 3-ему месяцу, другому – к 6-ому месяцу), П/О
острота зрения оставалась без изменений – 0,1. У 3-х
больных в послеоперационном периоде наблюдалось Основная группа Контрольная группа
ухудшение остроты зрения: у одного больного – из-
за преретинального кровоизлияния, у другого – из-за Рис. 5 Сравнительная характеристика остроты зрения боль-
прогрессирования пролиферативного процеса, у 3-его
– из-за фибрина в передней камере, который рассосал- ных основной и контрольной групп (усредненная)

Характеристика осложнений приведена в таблице 1.
В I-ой подгруппе основной группы осложнения на-
блюдались у 7- и больных: у одного больного в после-
операционном периоде было преретинальное кровоиз-
лияние, которое рассосалось самостоятельно к 1-ому
месяцу; у 2-ого и 3-его к 6-ому месяцу наблюдались
прилегание сетчатки, однако при этом – пустые сосуды

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

62 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

и ишемия сетчатки; у 4-ого больного шло прогресси- ишемия сетчатки.
рование пролиферативного процесса (больной был по- В III-ей подгруппе контрольной группы осложнения
вторно оперирован, произведена ретинотомия на 120°,
заменено силиконовое масло); у 5-ого больного раз- возникли у 3-х больных: у одного больного образова-
вилась плоская отслойка сетчатки и ко 2-ому месяцу лась грубая пролиферативная мембрана (к 3-ему меся-
была проведена повторная операция с ретинотомией цу провели мембранэктомию с заменой силиконового
в нижней половине с заменой силиконового масла; у масла); у 2-ого больного – гипертензия (ВГД нормали-
6-ого больного развилась вторичная глаукома; у 7-ого зовали медикаментозно) с ишемией сетчатки; у 3-его
увеличилась катаракта. больного- рецидив отслойки сетчатки.

В I подгруппе контрольной группы наблюдались В IV-ой подгруппе основной группы осложнения
осложнения у 5-и больных: у одного больного в послео- наблюдались у 3-х больных: у одного больного ко 2-ому
перационном периоде было преретинальное кровоизли- месяцу развился тромбоз ветви ЦВС- была проведена
яние, которое самостоятельно рассосалось к 1-ому ме- замена силиконового масла; у другого больного обра-
сяцу, у него-же развилась вторичная глаукома, которую зовалась пролиферативная мембрана к 3-ему месяцу, у
компенсировали медикаментозно; у 2-ого больного ко 3-его больного – ишемия сетчатки.
2-ому месяцу появился рецидив отслойки сетчатки; ги-
пертензия появилась у 3-его больного (ВГД нормализо- В IV-ой подгруппе контрольной группы появились
вали медикаментозно); у 4-го больного к 6-ому месяцу осложнения у 7-ых больных: у одного больного к 1-ому
появилась грубая пролиферативная мембрана; у 5-го месяцу наблюдалось преретинальное кровоизлияние,
больного несмотря на прилегание сетчатки наблюда- у него же к 3-ему месяцу развилась пролиферативная
лись пустые сосуды и ишемия сетчатки. мембрана. Грубая пролиферативная мембрана разви-
лась еще у троих больных: у одного – к 3-ему месяцу,
Во II-ой подгруппе основной группы осложнения у двоих – к 6-ому месяцу (с гипертензией у одного из
наблюдались у 4-х больных: у одного больного к 3-ему них). У 5-ого больного к 3-ему месяцу наблюдался ре-
месяцу образовалась мембрана у ДЗН, образующая цидив отслойки сетчатки, а к 6-ому месяцу – зрелая
тракцию; у 2-ого больного из-за перепада глюкозы в катаракта. У 6-ого больного наблюдался рецидив от-
крови наблюдалась ишемия сетчатки; у 3-го больного слойки сетчатки к 5-ому месяцу (в связи с чем больной
появилась гипертензия (ВГД нормализовали медика- был оперирован); у последнего больного к 3-ему месяцу
ментозно); у 4-го больного развилась катаракта. развился тромбоз ветви ЦВС.

Во II-ой подгруппе контрольной группы ослож- Таким образом, в послеоперационном периоде
нения наблюдались у 6 больных: у одного больного в улучшение остроты зрения в основной группе составля-
послеоперационном периоде было преретинальное ет 68,75%, что значительно больше, чем в контрольной
кровоизлияние, которое рассосалось; у 2-ого больного группе (53,33%); острота зрения без изменений (отно-
был рецидив отслойки сетчатки к 1-ому месяцу (прове- сительно стабильная) наблюдается в основной группе
ли замену силиконового масла с ретинотомией); у 3-его и составляет 25%, в контрольной группе – 26,7%; ухуд-
больного ко 2-ому месяцу развилась прогрессирующая шение остроты зрения в основной группе составляет
пролиферация; у 4-ого – гипертензия (ВГД медикамен- 6,25%, в контрольной группе намного больше – 20%.
тозно нормализовали) и прогрессирование катаракты;
у двух оставшихся больных образовалась преретиналь- В течение всего периода наблюдения средняя
ная грубая пролиферативная мембрана (одного из них острота зрения в основной группе была выше, чем в
повторно оперировали с удалением мембраны и заме- контрольной, что указано на рис. 5.
ной силиконового масла).
Осложнений в контрольной группе наблюдалось
В III-ей подгруппе основной группы осложнения на- значительно больше, чем в основной группе. В течение
блюдались у 4-х больных: у одного больного развилась 6-ти месяцев в основной группе наблюдалось 18 случа-
гипертензия (ВГД нормализовали медикаментозно); у ев осложнений, что составляет 56,25%, в контрольной
2-ого больного к 3- ему месяцу случилось преретиналь- группе – 26, что составляет 86,7%.
ное кровоизлияние (к 6-ому месяцу была проведена за-
мена силиконового масла с ретинотомией на 360°); у 3- Исходя из всего вышеизложенного можно сделать
его больного увеличилась катаракта; у 4-ого больного следующие выводы.
вследствие ухудшения общего состояния наблюдалась
Выводы:
1. Применяемый нами двухэтапный метод хирурги-

ческого лечения больных с пролиферативной ди-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 63

абетической витреоретинопатией, осложненной 4. Образование фиброваскулярных мембран в от-
отслойкой сетчатки, позволяет достигнуть полного даленные сроки наблюдения в основной группе
анатомического прилегания сетчатки. больных составляет 6,25%, а в контрольной группе
2. При применении данного способа хирургического – 23,3%.
лечения значительно понижается риск таких ин-
траоперационных осложнений, как персистирую- Заключение
щие кровотечения, невозможность адекватной фо- Таким образом, двухэтапный метод хирургическо-
толазеркоагуляции сетчатки.
3. У больных, оперированных двухэтапным методом, в го лечения является эффективным способом хирурги-
послеоперационном периоде рецидивов отслойки ческого лечения больных с пролиферативной диабети-
сетчатки выявлено значительно меньше (3,1/%) по ческой витреоретинопатией, осложненной отслойкой
сравнению с контрольной группой (16,7%). сетчатки, и может быть активно внедрен в клиническую
практику в Армении.

Л И Т Е РАТ У РА 1587-97
5. Berrod J.P., Sellier A., Rozot P., Raspiller A. Treatment of vitreoretinal prolifera-
1. Алиев А.Г., Шарипова Д.Н., Таркинская Д.Ш. Клинический анализ и
оценка эффективности поэтапной витреоретинальной хирургии при tion in rhegmatogenous detachment and silicone oil tamponade. J. Fr. Ophthal-
пролиферативной диабетической ретинопатии. Современные технологии mol., 1996, 19:2, 97-105
лечения витреоретинальной патологии 2011. Сборник тезисов. Москва, 6. Diddie K.R., Azen S.P., Freeman H.M., Boone D.C., Aaberg T.M., Lewis H.,
март 2011 Radtke N.D., Ryan S.: Anterior proliferative vitreoretinopathy in the silicone
study. Silicone Stady Report Number 10. Ophthalmology, 1996, Jul. 103:7,
2. Варданян А.Г., Насибян Н.Л. Клинические результаты применения 1092-9
заменителей стекловидного тела в комплексном хирургическом лечении 7. Herrick R.C., Hayman I.A., Maturi R.K., Diaz- Marchan P.J., Tang R.A., Lambert
отслоек сетчатки, осложненных пролиферативной витреоретинопатией. H.M. Optimal imaging protocol after intraocular silicone oil tamponade AJNR,
Сборник научных трудов ЕрГМУ, 2000 Am. J. Neuroradiol., 1998, Jan, 19:1, 101-8
8. Stanley Chang, American Journal of Ophthalmology, 1987, V.103, p. 3843
3. Способ хирургического лечения отслойки сетчатки с использованием 9. Stoffelns B., Pfeiffer N.: Acute retinal necrosis.Silicon oil tamponade in retinal
тампонирующих веществ. Автор Тахчиди Х.П. Патент РФ N 2061513. Дата detachment. Ophthalmology, 1997, 568-72
публикации 10. 06. 1996

4. Azen S.P., Scott L.U., Flynn H.W. Jr.,Lai M.Y., Topping T.M., Benati I., Trask D.K.,
Rogus L.A.: Silicone oil in the repair of complex retinal detachments. A pro-
spective observational multicenter study. Ophthalmology, 1998, Sep., 105:9,

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

64 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

ՑԱՆ­ՑԱԹ­ Ա­ՂԱՆ­ԹԻ ՇԵՐՏ­ Ա­ԶԱՏ­ ՈՒՄ­ ՈՎ ՈՒՂ­ ԵԿՑ­ՎՈՂ ՊՐՈԼ­ ԻՖ­ ԵՐ­ ԱՏ­ ԻՎ ԴԻԱԲԵ­ՏԻԿ ՎԻՏՐ­ ԵՈՌԵ­
ՏԻՆ­ Ո­ՊԱԹ­ ԻԱՅԻ ԺԱՄ­ Ա­ՆԱԿ ԵՐԿԷՏԱՊ­ ԱՅԻՆ ՎԻ­ՐԱՀ­ Ա­ՏԱ­ԿԱՆ ԲՈՒԺՄ­ ԱՆ ԵՂԱ­ՆԱԿ­ Ի ԿԼԻ­ՆԻԿ­ Ա­
ԿԱՆ ԱՐԴ­ ՅՈՒՆՔՆ­ Ե­ՐԸ ԵՎ ԱՐԴ­ ՅՈՒ­ՆԱՎ­ ԵՏ­ ՈՒԹ­ ՅՈՒ­ՆԸ

Վար­դա­նյան Ա.Հ., Նա­սի­բյան Ն.Լ., Ա­դամ­ յան Տ.Կ.

Ս.Վ. Մա­լա­յա­նի ան­վան ակ­նա­բուժ­ ա­կան կլին­ ի­կա, Երև­ ան, Հա­յաս­տան

Բանալի բառեր՝ շաքարային դիաբետ, պրոլիֆերատիվ վիտ­րեոռետ­ ի­նո­պա­թիա, վի­րա­հատ­ված 2008-2010թթ. Ս.Վ.
վիտրեոռետինոպաթիա, ցանցենու շերտազատում, վիրա­ Մա­լա­յան­ ի ան­վան ակ­նաբ­ ուժ­ ա­կան կլին­ ի­կայի վնասվ­ ած­քա­
բուժական բուժում: բան­ ակ­ ան բա­ժան­մունք­ ում։ Հիվ­ անդ­նե­րը հսկվ­ ել են 6 ամիս­նե­
րի ըն­թացք­ ում։ Հիմ­նակ­ ան խմ­բում հիվ­ անդ­նե­րը վիր­ ահ­ ատվ­ ել
Շ­ ա­քա­րային դիաբե­տը հան­դիս­ ան­ ում է ամեն­ ատ­ ա­րած­ են երկէտա­պային եղա­նա­կով։ Այդ խմբ­ ում կան 30 հիվ­ անդ (32
ված հիվ­ ան­դութ­ յունն­ ե­րից մեկ­ ը,­ որ­ ը բեր­ ում է պրոլ­իֆ­ եր­ ա­տիվ աչք)։ Կոնտր­ ոլ խմբ­ ում կան 27 հիվ­ անդ (30 աչք)։
դիաբետ­ իկ վիտ­րեոռետ­ ին­ ոպ­ ա­թիայի առա­ջաց­մա­նը, հա­ճախ
ուղ­ եկցվ­ ում է ցան­ցա­թաղ­ անթ­ ի շերտ­ ա­զա­տու­մով,­ որն էլ բե­ Արդ­ յունք­ներ­ ը
րում է տես­ ո­ղու­թյան կորստ­ ի։ Տ­վյալ բարդ­ ութ­ յան բուժ­ ու­մը Ամ­բողջ ժա­ման­ ա­կահ­ ատ­ված­ ի ընթ­ ացք­ ում հիմ­ ան­ ակ­ ան
հան­դիս­ ան­ ում է միայն վիր­ ահ­ ա­տա­կան և հաճ­ ախ լին­ ում է
անարդ­ յուն­ ա­վետ։ Աշ­խա­տանք­ ի նպա­տակն է պրոլ­իֆ­ եր­ ատ­ իվ խմբ­ ում տես­ ող­ ու­թյան սրութ­ յուն­ ը եղել է ավել­ի բարձր քան
դիաբետ­ իկ վիտ­րեոռետ­ ին­ ո­պա­թիայի ժա­ման­ ակ բարդ­ ա­ցած կոնտր­ ոլ խմբ­ ում։ Հետվ­ ի­րա­հատ­ ա­կան շր­ջան­ ում տե­սող­ ու­
շերտ­ ա­զա­տու­մով ուղ­ եկց­վող հի­վանդ­նե­րի 2 էտա­պային վի­ թյան սրութ­ յան լա­վա­ցու­մը հիմն­ ա­կան խմ­բում կազմ­ ում է
րահ­ ա­տա­կան բուժմ­ ան մեթ­ ոդ­ ի էֆեկ­տի­վութ­ յան հայտ­նա­բե­ 68,75%­, որն ավե­լի բարձր է քան կոնտ­րոլ խմ­բում (53,33%)։
րում­ ը։ Տես­ ո­ղու­թյան սրութ­ յունն առանց փոփ­ ո­խութ­ յան հիմն­ ակ­ ան
խմ­բում կազ­մում է 25%,­իսկ կոնտր­ ոլ խմ­բում` 26,7%։ Տե­սո­
­Նյութ­ եր­ ը և մեթ­ ոդ­ներ­ ը ղու­թյան սրութ­ յան վա­տա­ցու­մը հիմն­ ա­կան խմբ­ ում 6,25%,
­Մեր կող­մից մշակվ­ ել և ներդրվ­ ել են վի­րահ­ ա­տա­կան բուժ­ իսկ կոնտ­ ոլ խմ­բում ավել­ի շատ` 20%։

ման երկէտա­պային եղա­նա­կը տվյալ պա­թոլ­ոգ­ իայով հիվ­ անդ­ Բ­ արդ­ ութ­ յունն­ եր­ ը կոնտր­ ոլ խմբ­ ում հանդ­ իպ­ ում են ավել­ի
ներ­ ի մոտ ներ- և հետ­վիր­ ահ­ ատ­ ա­կան բար­դութ­ յունն­ ե­րը կր­ շատ,­քան հիմ­նակ­ ան խմբ­ ում։
ճա­տել­ու և առա­վել­ա­գույն տես­ ող­ ու­թյուն ստան­ ա­լու համ­ ար։­
6 ամսվ­ ա ընթ­ աց­քում հիմն­ ա­կան խմբ­ ում նկատ­վում է 18
Ա­ռաջ­ ին էտա­պում կատ­ ար­վում է հե­տին/­փակ վիտր­ էկտ­ ո­ բար­դութ­ յուն,­որ­ ը կազ­մում է 56,25%,­իսկ կոնտ­րոլ խմբ­ ում 26
միա,­ մեմբր­ ա­նէկտ­ ոմ­ իա, սուբռ­ ետ­ ի­նալ և պրեռ­ ե­տին­ ալ պրո­ բարդ­ ութ­ յուն` 86,7%։ Հետ­վիր­ ա­հատ­ ա­կան շրջ­ ան­ ում ցան­ցա­
լիֆ­ եր­ ատն­ եր­ ի հե­ռաց­ ում,­ ցան­ցա­թա­ղան­թի շեր­տա­զատ­ման թա­ղան­թի շերտ­ ա­զատ­ման ռեց­ ի­դիվ­ ը 2 էտա­պային եղա­նա­
շտ­կում ապա­կենմ­ ան մարմն­ ի խո­ռոչ որպես տամ­պոն­ ա­դա կով վիր­ ա­հատ­ված հիվ­ անդ­նե­րի մոտ կազմ­ ում է 3,1%­, իսկ
ներմ­ ուծ­ ե­լով պերֆլ­յուր­ ո­դեկ­ ա­լին (Bausch&Lomb արտ­ ադ­րու­ կոնտր­ ոլ խմբ­ ում 16,7% ։
թյան) մինչև 5 օր` մ­ իաժամ­ ա­նակ կատ­ ա­րե­լով ցան­ցաթ­ աղ­ ան­
թի էն­դոլ­ա­զեր­կոագ­ ուլ­յաց­ իա։ Երկ­րորդ էտա­պում կա­տարվ­ ում Եզր­ ա­կա­ցութ­ յուն
է պերֆ­լյուր­ ո­դեկ­ ա­լին­ ի փո­խում սիլ­իկ­ ո­նային յուղ­ ով 5700 Այս­պիս­ ով, երկէտապ­ ային վիր­ ահ­ ատ­ ա­կան եղան­ ակ­ ը հան­
խտու­թյան (Bausch&Lomb արտ­ ադր­ ութ­ յան)։
դիս­ ա­նում է էֆեկտ­ իվ մեթ­ ոդ ցան­ցաթ­ ա­ղան­թի շերտ­ ա­զա­
­Հետ­ ա­զոտմ­ ան նպատ­ ա­կով վերց­վել են 2 խումբ հիվ­ անդ­ տու­մով ուղ­ եկց­վող պրոլ­իֆ­ եր­ ա­տիվ դիաբե­տիկ վիտր­ եոռե­
ներ`­ հիմ­նա­կան և կոնտր­ ոլ, որ­ ոնք ուն­ են է ցան­ցա­թա­ղան­ տին­ ո­պա­թիայով հիվ­ անդ­նե­րի հա­մար և կար­ ող է ակ­տիվ­ որ­ են
թի շերտ­ ա­զա­տում­ ով ուղ­ եկցվ­ ող պրո­լիֆ­ եր­ ատ­ իվ դիաբե­տիկ ներդրվ­ ել են Հա­յաստ­ ա­նի կլին­ ի­կա­կան պրակտ­ իկ­ այ­ում։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 65

SUMMARY

CLINICAL RESULTS AND EFFICACY OF USING A TWO-STAGE METHOD OF SURGICAL TREATMENT
IN SEVERE FORMS OF PROLIFERATIVE DIABETIC VITREORETINOPATHY ACCOMPANIED WITH
RETINAL DETACHMENT

Vardanyan A.H., Nasibyan N.L., Adamyan T.K.

Ophthalmological Center after S.V. Malayan, Yerevan, Armenia

Keywords: diabetes mellitus, proliferative vitreoretinopathy, reti- servation for 6 months. The patients (30 patients, 32 eyes) in the

nal detachment, surgical treatment. main group have been operated by the two-stage method. In the

control group of 27 patients (30 eyes).

Diabetes mellitus is one of the most common diseases result-

ing in proliferative diabetic vitreoretinopathy often accompanied Results

with retinal detachment which can bring to the loss of visual acu- During the whole period of the follow-up the average visual

ity. The treatment of this disease is only surgical and often hope- acuity in the main group was higher than in the control one. In

less. the postoperative period the improvement of the visual acuity in

The aim of this paper is to reveal the efficacy of the two-stage the main group was 68.75% which is much higher than in the

method of surgical treatment in patients with severe forms of pro- control group (53.33%). The visual acuity without any changes in

liferative diabetic retinopathy complicated by retinal detachment. the main group was 25%, in the control one – 26.7%. Deteriora-

tion of the visual acuity in the main group made 6.25%, in the

Material and methods control group the indicator was much higher (20%). There were

We have worked out and implemented a two-stage method significantly more complications in the main group than in the

of surgical treatment of patients with this pathology. It aims at re- control one. During 6 months 18 complications were registered

ducing the intra- and postoperative complications and achieving in the main group, making 56.25%, whereas 26 complications

maximal visual acuity. Closed posterior vitrectomy, membranec- (86.7%) were registered in the control group. In the postoperative

tomy, removal of subretinal and preretinal proliferations, correc- period the retinal detachment relapse in patients, who underwent

tion of the retinal detachment by tamponading the cavity of the the two-stage operation, was much less (3.1%) than in the control

vitreous body perfluorodecalin (produced by Bausch & Lomb) one (16.7%). The formation of fibro-vascular membranes in fur-

within up to 5 days with endolazer coagulation of the retina is ther terms of follow-up was 6.25% in the main group and 23.3%

carried out in the first stage, then replacement of perfluorodeca- in the control one.

lin with silicone oil of 5700cc viscosity (Bausch & Lomb) is car-

ried out in the second stage. Conclusion

Two groups of patients with proliferative diabetic vitreoretinop- Thus, the two-stage surgical method of treatment is an ef-

athy, complicated by retinal detachment (main group) and those fective means of treating patients with proliferative diabetic vit-

who underwent an operation from 2008 to 2010 in the trauma- reoretinopathy complicated by retinal detachment and can be

tology department of OC after S.V. Malayan (control group) have actively implemented in the clinical practice in Armenia.

been formed for the investigation. The patients were under ob-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

66 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

УДК: 617.735-002-08-02:616.379-008.64

СПОСОБ ЛЕЧЕНИЯ ДИФФУЗНОГО МАКУЛЯРНОГО ОТЕКА У БОЛЬ-
НЫХ С ДИАБЕТИЧЕСКОЙ РЕТИНОПАТИЕЙ

Варданян А.Г., Костанян Т.Г., Оганесян Т.А., Софян Э.А.
Офтальмологический Центр им. С.В. Малаяна

Ключевые слова: диабетическая макулопатия, таурин, кислорода. (Banks J.S. et al., 1985). Стратегия профи-
задняя закрытая витрэктомия, ОКТ. лактики этого осложнения не выработана полностью и
нуждается в серьезных доработках и исследованиях.
Введение
Сахарный диабет является одним из наиболее рас- Но, несмотря на все проводимые мероприятия, у ча-
сти пациентов зрение продолжает неуклонно снижать-
пространенных заболеваний и главной причиной разви- ся. В связи с этим актуальным является поиск новых
тия слепоты у лиц среднего возраста. Наиболее частым методов терапии диабетической макулопатии, которые
и грозным осложнением сахарного диабета является в комплексе с уже разработанными методами улучшaт
диабетическая ретинопатия, которая занимает первое эффективность лечения данной патологии.
место среди причин слепоты и слабовидения (Междуна-
родный конгресс по эпидемиологии сахарного диабета. Начиная с 70-ых годов XX века стало ясно, что тау-
Лондон, 1990 г.). Одной из главных причин снижения рин является антиоксидантом естественного происхож-
остроты зрения при диабетической ретинопатии явля- дения, который наряду с Vit A и E может быть частью
ется поражение макулярной области – диабетическая защитной системы сетчатки глаза [8]. Таурин это эс-
макулопатия (Klein R. et al., 1984, 1991; Bresnick G.H., сенциальная серосодержащяя аминокислота, конечный
1986; Moss S.E. et al., 1988; ETDRS, 1999; Ferris F.L., продукт метаболизма L-цистеина, которая представле-
1999). В связи с анатомическими и функциональными на в высоких концентрациях в возбудительных клетках
особенностями макулярной зоны, ее лечение нуждает- и тканях, чувствительных к оксидации (мозг, нервная
ся в относительно обособленном от лечения диабетиче- ткань, сердце, сетчатка, нейтрофилы и тромбоциты) [11].
ской ретинопатии подходе. В настоящее время основ- Начиная с первого описания таурина в 1827 г. со со-
ными принципами лечения диабетической макулопатии тороны Freidrich Tiedemann & Leopold Gmelin диапазон
являются интравитреальные инъекции (синтетические биологических функций, влючающих данную субстан-
аналоги глюкокортикостероидов, препараты блокирую- цию, прогресивно рассширился. В настоящее время
щие сосудистый эндотелиальный фактор роста (VEGF)), установлено, что в разных органах и системах таурин
лазеркоагуляция сетчатки и хирургия. Результаты кли- имеет различные функции. В частности, в печени веро-
нических исследований выявили положительный эф- ятно важным является связывание таурина с желчными
фект задней витрэктомии при пролиферативной диа- кислотами и жирами, в сердце – взаимодействие тау-
бетической ретинопатии с хронической макулопатией, рина с ионами Ca+2 [1, 2]. Большое количество таурина
что объясняется устранением тракционного компонента 10-40 mM характерно для сетчаток разных видов жи-
со стороны стекловидного тела и утолщенной задней вотных. Наибольший уровень таурина в сетчатке (50-80
гиалоидной мембраны [3, 4]. С другой стороны задняя %) был обнаружен в рецепторах [5].
витрэктомия являясь агресивным хирургическим вме-
шательством в свою очередь может иметь повреждаю- За последние годы широко изучаются свойства и
щее действие на пораженную макулярную область (све- возможное применение таурина в лечении диабети-
топовреждающее действие операционого микроскопа и ческой ретинопатии. Ряд работ показали положитель-
фиброоптического эндоиллюминатора, высокая темпе- ные результаты интравитреального введения раствора
ратура операционной комнаты и ирригационной жидко- таурина в комбинации с хирургическим лечением при
сти) (Davidson P.C. et al., 1993 ; Khwaig C.S. et al., 1987; пролиферативной и непролиферативной формах ди-
Henry M.M et al., 1977; Rinkoff I., 1986; Zak R. et al., 1988) абетической ретинопатии [12, 13], что объяснятся тем,
что, является серьезной проблемой и осложнением для что таурин является одним из важнейших компонентов
современной офтальмохирургии. Механизм светово- сетчатки [7], способствует регенерации сетчатки [6],
го повреждения обьясняется воздействием свободных его применение минимизирует световое повреждение
радикалов, освобождающихся под действием света и сетчатки [9], посредством образования таурета таурин
может способствовать регенерацию родопсина и защи-
щать сетчатку в экстренных ситуациях [10].

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 67

Основательный анализ свойств и биологических Результаты
действий таурина, дал основание изучить действие та- Оценка эффективности таурина у пациентов с ди-
урина на пораженную сахарным диабетом сетчатку. С
2000 года на базе ОЦ им. С.В. Малаяна проводились абетической пролиферативной ретинопатией в обоих
различные исследования по изучению эффективности группах оценивалась исходя из:
таурина у больных с различными формами диабетиче-
ской ретинопатии. 1. улучшения остроты зрения по сравнению с ис-
ходными данными,
Материалы и методы
В первую группу включены 15 пациентов (5 муж- 2. уменьшение толщины центральной области сет-
чатки по данным оптической когерентной то-
чин и 10 женщин) с пролиферативной диабетической мографии.
ретинопатией не высокого риска (ETDRS), которые
должны были иметь клинически значимый макулярный В первой группе у всех пациентов исходная остро-
отек (CSME). Критерием исключения являлись наличие та зрения была 0,1 и ниже, и в среднем составила 0,09.
диабетической ретинопатии высокого риска (наличие Острота зрения фиксировалась при каждом визите и
неоваскуляризации диска зрительного нерва, кровоиз- на 150 день исследования в среднем составила 0,16. У
лияние в стекловидное тело), какая либо интравитреаль- трех пациентов (20%) наблюдалось ухудшение остроты
ная инъекция за последние 30 дней, ранее проведенная зрения по сравнению с исходными данными (у 2 паци-
витрэктомия на данном глазу. Средний возраст больных ентов с 0,1 до 00,8 и у одного пациента с 0,1 до 0,07).
составил 62 года, Исходная острота зрения у всех боль- Самое значительное улучшение остроты зрения соста-
ных была 0,1 или ниже. вило с 0,1 до 0,4.

Пациенты наблюдались в течении 150 дней. Было Исходная толщина центральной области сетчатки
установлено 12 визитов (1, 7, 30, 31, 37, 60, 61, 67, 90, по данным ОКТ у пациентов была от 138 до 796 мкм, и
120, и 150 дни). При каждом визите проводилась визо- в среднем составила 527,6±13 мкм. У одного пациента
метрия, биомикроскопия щелевой лампой, тонометрия, (6,5%) наблюдалось увеличение толщины центральной
непрямая офтальмоскопия с широким зрачком, опти- области сетчатки по сравнению с исходными данными
ческая когерентная томография, B-скан сонография. с 367 до 623 мкм. Во всех остальных случаях толщина
Допольнительно проводилась фотографирование глаз- макулярной области по данным ОКТ уменьшилась и на
ного дна, флюоресцентная ангиография и электроре- 150 день исследования в среднем составила 385,4±21
тинография (7, 30, 60, 90, 120 и 150 дни). мкм. Ниже представлены компьютерные томограммы
пациента в первый (Рис. 1) и на 150-ый день обследо-
Пациенты получили 3 интравитреальных инъекций вания (Рис. 2). На первой томограмме виден выражен-
2,5мг/100мкл (0,10cc) раствора таурина в стерильном ный дифузно-кистозный отек макулы без тракционного
изотоническом растворе, с заданным pH 6,5 (1, 30, 60 компонента, толщина центральной области сетчатки
дни визитов). Пациентам назначались глазные капли ан- составила 636±2 мкм, острота зрения до инъекции со-
тибиотика за 3 дня до инъекции и неделю после инъек- ставляла 0,1. На второй томограмме видно значитель-
ции. Инъекция проводилась с учетом соблюдения всех ное уменьшение толщины центральной области сетчат-
канонов асептики, обезболивание проводилось местно, ки, она составила 197±0мкм, что более чем в три раза
каплями анестетика. меньше исходной величины, сформировалась централь-
ная лумка, изчезли выраженные кистозные изменения и
Во вторую группу включены 20 пациентов с диабе- острота зрения у данного пациента улучшилась до 0,3.
тическим диффузным макулярным отеком с наличием
тракционного компонента по данным ОКТ. Всем боль- За весь период наблюдения у всех пациентов не
ным произведена задняя закрытая витрэктомия 20G с зафиксирована отрицательная динамика активной нео-
удалением задней гиалоидной мембраны. Все больные васкуляризации по данным клинического обследования
получили интравитреальныю инъекцю 2,5мг/100мкл и флюоресцентной ангиографии. Ниже представлены
(0,10cc) раствора таурина в завершении операции. цветные фотографии глазного дна пациента до инъек-
В обоих группах раствор таурина вводился в полость ции (Рис. 3) и на 150 день исследования (Рис. 4). На Рис.
стекловидного тела 30 или 31 gauge иглой, через pars 3 отчетливо видны интраретинальне кровоизлияния в
plana в 3,5-4 мм от лимба. виде точек (кровь во внутреннем ядерном слое) и мазков
(кровь в слое нервных волокон) в макулярной зоне и на
средней периферии. По сравнению с этим на фундус
фотографии 150-ый день обследования наблюдается

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

68 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

значительное уменьшение интраретинальных кровоиз-
лияний, что является причиной улучшения метаболиче-
ких процесов в сетчатке.

Рис. 1 Компьютерные томограммы пациента в первый день Рис. 4 Цветные фотографии глазного дна пациента на 150
обследования день исследования

Рис. 2 Компьютерные томограммы пациента на 150-ый день Во второй группе средняя острота зрения до опера-
обследования ции составила 0,1±0,006 и на 150-ый день после опера-
ции соответственно 0,23±0,009, что говорит об улучше-
нии на 130% (P<0,05). Толщина макулы по данным OCT
перед операцией составила в среднем 456±13мкм. На
150-ый день толщина сетчатки в областе макулы по дан-
ным OCT в среднем составила 216,2±8,7мкм, что мень-
ше на 47,4% или на 186,3μm (P<0,05).

Ниже приведена компьютерная томограмма боль-
ной 1952 г.р. с диабетической хронической макулопа-
тией до операции (Рис. 5). Видно выраженное утолщение
сетчатки в макулярной зоне (480±120мкм), нарушение
архитектоники, наличие зубчатости поверхности сет-
чатки, свидетельствующей о наличии тангенциальной
тракции. Острота зрения 0,03 н/к.

Рис. 3 Цветные фотографии глазного дна пациента до инъ- Рис. 5 Компьютерная томограмма больной 1952 г.р. с диабети-
екции ческой хронической макулопатией до операции

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 69

Толщина макулы в микронах 600 385,5
527,6

500
456

400

300

216,2
200

100

0 150-ый день
1-ый день

Первая группа Вторая группа

Рис. 8 Динамика макулярного отека по данным ОКТ до и по-
сле лечения

Рис. 6 Компьютерная томограмма больной 1952 г.р. с диабетиче- На двух диаграммах наглядно представлены по-
ской хронической макулопатией через три месяца после операции ложительная динамика остроты зрения и уменьшение
макулярного отека по данным ОКТ в результате приме-
На Рис. 6 представлена компьютерная томограмма нения раствора таурина (Рис. 7 и 8).

той же пациентки через три месяца после операции. В ходе исследования не было зафиксировано ника-
ких осложнений связанных с интравитреальным приме-
Исчезла зубчатость поверхности сетчатки, сохранился нением таурина.

умеренный парафовеолярный отек. Толщина сетчатки в

макулярной зоне 121±25мкм. Острота зрения 0,08 н/к,

через год после операции 0,1 н/к.

0,25

0,23 Заключение
Полученные данные дали основание заключить, что
0,2 0,16
0,15 таурин, в виде интравитреальных инъекций, положитель-
Острота зрения но влияет как на функциональное состояние сетчатки,
0,1 0,09 0,1 так и на архитектонику макулярной области у пациентов
с пролиферативной диабетической ретинопатией. Это
0,05 делает возможным применение таурина в виде интра-
витреальных инъекций как в виде монотерапии, так и в
0 150-ый день комплексе с хирургическим лечением у больных с про-
1-ый день лиферативной диабетической ратинопатией с диффуз-
ным макулярным отеком.

Первая группа Вторая группа

Рис. 7 Динамика остроты зрения до и после лечения

Л И Т Е РАТ У РА 8. Miliante J., Lombardini J., Taurine: Evidence of Phisiological Function in the Reti-
na. Netritional Neurosci., 5: 75-90, 2002.
1. Azuma J. et al., Clinical evaluation of taurine in congestive heart failure, in ‘‘Tau-
rine and the heart’’ Acad. Publ. Boston, p 75-97, 1988. 9. Petrosian A.M., Haroutounian J.E. Taurine: Func. Neurochemi. Physiol. & Cardiol.
Prog Clin Biol Res 351: 471-475, 1990.
2. Franconi F. et al., Interaction between organic calcium-channel blokers and tau-
rine in vitro and in vivo. J Pharm. Pharmacol. 34: 329-330, 1982. 10. Petrosyan A.M., Haroutounian J.E. J. Amio Acids 19:409, 2000.
11. Shuller-Levis G.B., Park E., Taurine : New implication for an old amino acid ./
3. Hoerle S. et al Effect of pars plana vitrectomy for proliferative diabetic vitreo-
retinopathy on preexisting maculopathy. Graefe's Arch. Clin. Exp. Ophthalmol. FEMS Microbiology Letters , 226: 195-202, 2003.
240: 197-201, 2002. 12. Vardanyan A.H. et al. Efficiency of One Time Intravitreal Taurine Administration

4. La Heij E.C., Hendikse F. et al. Vitrectomy results in diabetic macular oedema on Chronic Macular Edema in Non- Proliferative Retinopathy Patients After Pars
without evident vitreomacular traction. Graefe's Arch. Clin. Exp. Ophthalmol. Plana Vitrectomy With Removal of Posterior Hyaloid Membrane, Invest Ophthal-
239: 264-270, 2001. mol Vis Sci 2008;49: E-Abstract 3496, 2008.
13. Vardanyan A.H. &.Petrosian A.M, The effects of one time intravitreal adminis-
5. Lake N., Verdon-Smith C., Immunocitocemical localization of taurine in the mam- tration of taurine in proliferative diabetic retinophthy patients after pars plana
malian retina. / Current eye Research 8: 163-173, 1989. vitrectomy. Invest. Ophthalmol. & Visual Sci., Abst. of ARVO Ann. Meet 2002.

6. Lima, L. et al. Taurine: Func. Neurochemi. Physiol. & Cardiol. Prog Clin Biol
Res 351: 103 1990.

7. Мilitante J.D. and Lombardini J.B.,Nutr.Neurosci. 5:75, 2002.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

70 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

ԴԻԱԲԵ­ՏԻԿ ՌԵ­ՏԻ­ՆՈՊ­ Ա­ԹԻԱՅՈՎ ՀԻ­ՎԱՆԴ­ՆԵՐ­ Ի ՇՐՋ­ ԱՆ­ ՈՒՄ ԴԻ­ՖՈՒԶ ՄԱԿ­ ՈՒԼՅԱՐ ԱՅ­ՏՈՒ­ՑԻ
ԲՈՒԺՄ­ ԱՆ ԵՂԱՆ­ ԱԿ­ Ը

Վարդ­ ան­ յան Ա.Հ., Կոս­տա­նյան Տ.Հ., Հով­հանն­ իս­ յան Թ.Ա.­, Սո­ֆյան Հ.Ա

Ս.Վ. Մա­լա­յա­նի անվ­ ան ակն­ աբ­ ուժ­ ա­կան կենտ­րոն

Այս հե­տա­զո­տու­թյան նպա­տակն է գնա­հա­տել տաու­րի­ թի երեք ինտ­րա­վիտր­ եալ՝ մեկ ամս­վա ին­տերվ­ ա­լով: Երկր­ որդ
նի ինտրավիտրեալ նե­րարկ­ ումն­ ե­րի ար­դյուն­ ա­վետ­ ու­թյուն­ ը խմ­բի հիվ­ անդն­ ե­րը վի­րահ­ ատ­վել են. հետ­ ա­զոտ­ման ժամ­կետ­ ը
դիաբետ­ իկ դի­ֆուզ մակ­ ուլ­յար այ­տու­ցով հի­վանդ­նե­րի շրջ­ ա­ կազմ­ ել է 150 օր:­
նում:
Ա­ռաջ­ ին խմբ­ ի 80% հիվ­ անդն­ եր­ ի շրջ­ ա­նում գրանցվ­ ել է
Ք­ ան­ ի որ դիաբետ­ իկ ռետ­ ի­նոպ­ ա­թիան թույլ տես­ ո­ղութ­ յան տե­սո­ղու­թյան սրութ­ յան լավ­ աց­ ում միջ­ ին­ ը 77%­-ով­ , 93,5%
և կուր­ ութ­ յան առա­ջա­տար պատ­ճառ է, ուստ­ ի խիստ ար­ հի­վանդն­ ե­րի շրջ­ ան­ ում օպտ­ ի­կա­կան կոհ­ եր­ ենտ շերտ­ ագ­րու­
դիական է այս ած­տա­բա­նութ­ յան բուժ­ման նոր եղա­նակ­նե­րի թյան տվյալն­ եր­ ով նվա­զել է ցան­ցեն­ ու կենտ­րո­նա­կան հատ­
որոն­ ումն և ուս­ ումն­ ա­սի­րութ­ յուն­ ը: Վերջ­ ին տար­ ի­նե­րին կա­ վա­ծի հաս­տու­թյուն­ ը միջ­ ին­ ը 27%­-ով­ : 3 հիվ­ անդ­ ի դեպ­քում
տարվ­ ած մի շարք աշխ­ ատ­ անքն­ եր ցույց են տվել տաու­րի­նի գրանց­վել է նեովասկ­ ուլ­յար պրո­ցես­ ի հետ­ ըն­թաց: Տաու­րի­նի
ար­դյուն­ ա­վետ­ ու­թյուն­ ը դիաբետ­ իկ ռե­տին­ ոպ­ ա­թիայի բուժմ­ ան կի­րառմ­ ամբն պայմ­ ան­ ավ­ որ­ված որև­ է կողմն­ ակ­ ի երև­ ույթ չի
շր­ջան­ ակ­նե­րում: Հաշ­վի առ­նել­ով տաու­րին­ ի հատկ­ ութ­ յունն­ ե­ գրանցվ­ ել: Երկր­ որդ խմ­բի հիվ­ անդն­ ե­րի դեպք­ ում նա­խավ­ ի­րա­
րը և ազ­դեց­ ու­թյան մե­խա­նիզմն­ ե­րը՝ որոշվ­ եց դիաբետ­ իկ մա­ հատ­ ա­կան մակ­ ուլ­յար հաստ­ ութ­ յուն­ ը կազմ­ ել է 527±184մկմ,
կուլ­ոպ­ ա­թիայով հիվ­ անդ­ներ­ ի շր­ջան­ ում ուս­ ումն­ աս­ ի­րել այս վի­րա­հատ­ ու­թյուն­ ից 5 օր հե­տո այն կազմ­ ել է 216,2±8,7մկմ:
ամին­ աթթ­վի արդ­ յուն­ ավ­ ե­տու­թյուն­ ը և՛ որ­պես միաբուժ­ ում, և՛ Նա­խավ­ ի­րա­հա­տա­կան միջ­ ին տե­սող­ ու­թյան սրութ­ յուն­ ը կազ­
որ­պես վի­րա­հատ­ ա­կան բուժ­ման օժանդ­ ակ միջ­ ոց:­ մել է 0,1, հետ­ ա­զո­տու­թյան վերջ­ ում այն ավել­աց­ ել է ավե­լի
քան 1,5 անգ­ ամ:
Աշխ­ ա­տան­քի մեջ ներ­ առ­վել են 35 տար­բեր սեռ­ ի հիվ­ անդ­
ներ, որոնք ուն­ են պրո­լիֆ­ եր­ ա­տիվ դիաբետ­ իկ ռետ­ ի­նոպ­ ա­ Ս­տաց­ված արդ­ յունքն­ ե­րը հնար­ ավ­ ո­րութ­ յուն են տա­լիս
թիա՝ դի­ֆուզ մա­կուլ­յար այ­տու­ցով: Մինչ հետ­ ա­զո­տու­թյան մեջ եզ­րա­կացն­ ել­ու, որ տաուր­ ին­ ի ինտր­ ավ­ իտ­րեալ նե­րար­կում­ ը
ընդգ­ րկվ­ ե­լը հիվ­ անդ­ներ­ ը ենթ­ արկ­վել են ընդհ­ ան­ ուր ակ­նա­բու­ պրոլ­իֆ­ եր­ ա­տիվ դիաբետ­ իկ ռետ­ ին­ ո­պա­թիայով հի­վանդ­նե­րի
ժա­կան հե­տա­զոտ­ ու­թյան և կա­տարվ­ ել է լրա­ցու­ցիչ ցանց­ ե­նու շր­ջա­նում դրա­կան ազ­դեց­ ութ­ յուն է ուն­ եց­ ել ինչպ­ ես ցանց­ ա­
համ­ ակ­ արգ­չային շեր­տագ­րութ­ յուն և ցանց­ են­ ու ֆլյոո­ ­րեսց­ են­ թա­ղանթ­ ի ֆունկց­ իոնալ վիճ­ ակ­ ի, այն­պես էլ մա­կուլ­ի կառ­ ուց­
տային անոթ­ ագ­րութ­ յուն: Հի­վանդն­ եր­ ը բաժ­ ան­վել են 2 խմբ­ ի: ված­քի վրա: Տաուր­ ին­ ի կիր­ առ­ ում­ ը ար­դյուն­ ա­վետ է ինչ­պես
Առաջ­ ին խմ­բի հիվ­ անդն­ ե­րին նե­րարկ­վել է տաու­րին­ ի լուծ­ ույ­ միաբուժմ­ ան, այն­պես էլ վիր­ ահ­ ատ­ ա­կան բուժ­ման դեպք­ ում:

SUMMARY

METHOD OF TREATMENT OF DIFFUSE MACULAR EDEMA IN PATIENTS WITH DIABETIC
RETINOPATHY

Vardanyan A.H. Kostanyan T.H., Hovhannesyan T.A., Sofyan H.A.

Ophthalmological Center After S.V. Malayan

Keywords: diabetic maculopathy, taurine, pars plana vitrectomy, provement of visual acuity by 77% on average, in 93,5% patients
OCT. thickness of the macular area decreased on average by 27%
according to OCT data. In second group thickness of macula
The aim of this investigation was to evaluate the efficacy of before PPV was 456±13µm and after 90 days 264±161µm. In
intravitreous injection of taurine in patients with diabetic diffuse third group with 10 mg taurine macula thickness before PPV was
maculopathy. 527±184µm and after 150 days was 216.2±8.7µm. The aver-
age visual acuity per group was approx. 0.1 and after 5 months
Material and methods. 35 patients of both genders with dia- was increased almost 1.5 times . No side effect of taurine was
betic proliferative retinopathy with clinically significant macular registered.
edema were included in the investigation. Patients were divided
into 2 groups. Patients of the first group (n=15) were given intra- Conclusion. On the base of these studies one can conclude
vitreous injection of taurine solution with a month interval. Pa- that intravitreal injections of taurine as monotherapy or in con-
tients of the second group (n=20) have undergone pars plana junction with surgery can be considered as an important tool for
vitrectomy with intravitreal injection of taurine solution in the end vision recovery at diabetic diffuse macular edema.
of surgery. The duration of the observation was 150 days.

Results. In the first group 80% of patients was registered im-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 71

ՀՏԴ. 616.21-08:355.2+614.2

ԼՕՌ ՀԻ­ՎԱՆ­ԴՈՒ­ԹՅՈՒՆ­ՆԵՐ­ ՈՎ ՏԱ­ՌԱ­ՊՈՂ ՆԱ­ԽԱԶ­ ՈՐ­ ԱԿ­ ՈՉ­ ԱՅԻՆ ԵՎ
ԶՈ­ՐԱԿ­ Ո­ՉԱՅԻՆ ՏԱՐ­ ԻՔ­ Ի ՊԱ­ՏԱ­ՆԻՆ­ Ե­ՐԻ ՇՐՋ­ Ա­ՆՈՒՄ ԱՆՑ­ ԿԱՑՎ­ ԱԾ
ԲՈՒԺ­ՄԱՆ ԱՐ­ԴՅՈՒՆ­ Ա­ՎԵ­ՏՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ

Ս­ արգս­ յան Ս.Ա.
ԵՊԲՀ, ԼՕՌ հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր­ ի ամ­բիոն

Բ­ ան­ ալ­ի բառ­ եր` նա­խազ­ որ­ ա­կոչ­ային և զո­րակ­ ոչ­ային րակ­ անն­ ե­րի մշակմ­ ամբ։
տա­րի­քի պատ­ ա­նի­ներ, ԼՕՌ հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր, բու­
ժում, արդ­ յուն­ ավ­ ե­տութ­ յուն։ Ն­պա­տա­կը
Ներկ­ ա­յաց­ված աշ­խա­տան­քը մեկ ամբ­ ողջ­ ա­կան հե­
­Թեմ­ այի ար­դիակա­նութ­ յուն­ ը
Ն­ ախ­ ա­զոր­ ակ­ ոչ­ային և զոր­ ակ­ ո­չային հա­սա­կի պա­ տա­զոտ­ ութ­ յան մի մասն է, որի նպա­տ­ ակն է վերլ­ուծ­ ել և
գնահ­ ատել նախ­ ազ­ որ­ ակ­ ոչ­ային և զոր­ ակ­ ոչ­ային տա­րի­
տա­նին­ եր­ ի առող­ջա­կան վիճ­ ա­կի գնահ­ ատ­ ում­ ը և դրա քի ԼՕՌ հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ով տա­ռապ­ ող պա­տա­նի­նե­րի
բար­ ե­լավմ­ անն ուղղ­ված միջ­ ո­ցառ­ ումն­ եր­ ի իրա­կան­ ա­ շրջ­ ան­ ում անց­ կացվ­ ած բուժմ­ ան արդ­ յուն­ ավ­ ետ­ ու­թյուն­ ը։
ցու­մը առող­ջապ­ ա­հակ­ ան հա­մակ­ արգ­ ի հաստ­ ա­տու­
թյունն­ եր­ ի գեր­ ա­կա խն­դիրն­ եր­ ից են։ Նյութ­ ը և մեթ­ ոդն­ եր­ ը
Հ­ ետ­ ա­զո­տու­թյունն­ երն ան­ցկաց­վել են 2004-
Եր­ եխ­ ա­նե­րի համ­ ա­ռու­սաս­տա­նյան դիսպ­ ան­սե­րի­
զաց­ իայի՝ 2002թ. անց­ կացվ­ ած տվյալն­ եր­ ը փաստ­ ե­ցին 2009թթ. Եր­ևան քա­ղա­քի 4 վար­չակ­ ան տա­րածք­նե­րի
պո­տենց­ իալ զին­ ա­կոչ­­իկն­ եր­ ի հիվ­ անդ­ աց­ ութ­ յան բարձր (Ար­ աբկ­ իր, Նոր Նորք, Մալ­աթ­ իա­ -Սեբ­ աստ­ իա և Կենտ­
մակ­ արդ­ ակ, սո­ցիալա­կան ցածր պաշտ­պան­ված­­ ութ­ յուն, րոն) զին­վոր­ ակ­ ան կոմ­ իս­ ար­ իատն­ եր­ ի կողմ­ ից ԼՕՌ
դիսպ­ անս­ ե­րիզ­ աց­ իայի և ռեաբիլ­իտ­ ա­ցիայի ան­բա­վա­ փոր­ձաքնն­ ութ­ յան ուղ­ արկ­ված նախ­ ա­զոր­ ակ­ ոչ­ային և
րար արդ­ յուն­ ավ­ ետ­ ութ­ յուն [6, 10]։ զոր­ ակ­ ոչ­ային տա­րիք­ ի պատ­ ա­նին­ եր­ ի շրջ­ ան­ ում։ Հե­տա­
զո­տութ­ յան ուղ­ արկ­ված տղա­ներ­ ի ընդհ­ ան­ ուր թվա­քա­
Եր­ իտ­ ա­սարդ սերն­դի, այդ թվում՝ նա­խա­զոր­ ա­կո­ նա­կից 1690-­ի դեպք­ ում ախտ­ որ­ ոշվ­ ել են տար­բեր ԼՕՌ
չային և զոր­ ա­կոչ­ային տա­րիք­ ի պատ­ ա­ն­ ին­ ե­րի առող­ հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր։ Ախտ­ որ­ ոշմ­ ան հաստ­ ա­տ­ ում­ ից հետ­ ո
ջա­կան վիճ­ ակ­ ի անբ­ ավ­ ար­ ար մա­կարդ­ ակ­ ի մաս­ ին են նրանց մի մա­սը (թվ­ ով 559 պատ­ ա­նի) զինվ­ որ­ ակ­ ան կո­
վկայ­ում բազմ­ ա­թիվ` ինչպ­ ես հայր­ ե­նա­կան, այն­պես էլ միս­ ար­ իատն­ եր­ ի կողմ­ ից ուղ­ արկվ­­ ել է բուժմ­ ան։
արտ­ ա­սահ­ման­ յան գիտ­ ա­կան հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յունն­ ե­րը [1,
2, 3, 5, 8]։ Պատ­ ա­նին­ եր­ ի շրջ­ ան­ ում զգալ­իորեն բարձր Արդ­ յունքն­ եր­ ը և դրանց քնն­ արկ­ ում­ ը
է ընդհ­ ա­նուր հի­վանդ­ աց­­ ութ­ յուն­ ը, սով­ որ­ ա­բար հայտ­ Ստ­ աց­ված տվյալ­ներ­ ի վեր­լուծ­ ու­թյուն­ ը (ա­ղ. 1)
նա­բերվ­ ում են օրգ­ ա­նիզմ­ ի ֆունկց­ իոնալ ցուց­ ան­ իշն­ եր­ ի
սուբկլ­ին­ իկ­ ա­կան (նորմ­ այի և ախտ­ ա­բան­ ութ­ յան սահ­ ցույց է տա­լիս, որ բուժմ­ ան ուղ­ արկվ­ ած տղա­նե­րի թիվ­ ը
մա­նագ­ծում) փոփ­ ոխ­ ու­թյունն­ եր [4]։ հե­տա­զոտ­ ութ­ յան տա­րի­ներ­ ին աստ­ ի­ճան­ աբ­ ար աճել է։
Եթե 2004-­ին բուժմ­ ան է ուղ­ արկվ­ ել 24 պա­տա­նի, որը
Չ­նա­յած սո­ցիալ-տն­տե­սա­կան, պաշտ­պա­նա­կան և կազ­մել է տվյալ տա­րում հետ­ ա­զոտ­ված­ներ­ ի 9,68%­-ը,
բժշկ­ ա­կան մեծ նշա­նակ­ ութ­ յան­ ը՝ զոր­ ակ­ ոչ­ային տա­րի­քի ապա 2005 և 2006 թվա­կանն­ եր­ ին այդ ցուց­ ան­ իշն աճել
անձ­ անց առողջ­ ութ­ յան հիմ­նախնդ­ իրն այ­սօր թե՛ տես­ ա­ է՝ կազ­մել­ով հե­տա­զոտվ­ ած պա­տա­նի­ներ­ ի համ­ ապ­ ա­
կան­ որ­ են, թե՛ գործն­ ա­կա­նոր­ են թեր­ ի է մշակվ­ ած, իսկ տաս­խան­ աբ­ ար 13,44% և 30,25%­-ը։ Հե­տա­զոտ­ ու­թյան
գործն­ ա­կան առող­ջապ­ ա­հութ­ յուն­ ը դեռևս չուն­ ի վս­տա­ վեր­ջին երեք տա­րին­ եր­ ին բուժմ­ ան ուղ­ արկվ­ ած տղա­նե­
հել­ի գործ­ իք­ներ այն ձևավ­ որ­ ել­ու համ­ ար [7, 9, 10]։ րի թվաք­ ան­ ակ­ ը, շար­ ուն­ ակ­ ել­ով աճել, կազմ­ ել է տվյալ
տա­րում հետ­ ա­զոտվ­ ած­ներ­ ի 44%­-ից 48%-­ը։ Ընդհ­ ա­նուր
Ներկ­ ա­յումս ՀՀ­-ում ան­բա­վար­ ար է այն գիտ­ ա­կան հաշվ­ արկ­ ով դիտ­ արկմ­ ան 6 տա­րին­ եր­ ի ընթ­ աց­քում ԼՕՌ
աշ­խատ­ անքն­ ե­րի քա­նակ­ ը, որոնք նվիրվ­ ած են նա­խա­ հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր­ ով տա­ռապ­ ող 1690 տղա­նե­րից 559-
զոր­ ակ­ ոչ­ային և զո­րակ­ ո­չային տա­րիք­ ի տղա­ներ­ ի առող­ ը ուղ­ արկ­վել է բուժ­ման, որը կազմ­ ել 33,08%։
ջակ­ ան վիճ­ ակ­ ի և այն պայ­ման­ ավ­ ո­րող գործ­ ոնն­ ե­րի ու­
սումն­ աս­ իրմ­ ա­նը։ Ը­ ստ վարչ­ակ­ ան տար­ ածքն­ եր­ ի՝ պատ­ ան­ ի­նե­րի
բաշխ­ված­ ու­թյան վերլ­ու­ծութ­ յու­նը ցույց տվեց, որ նրանց
Այս­պի­սով, զի­նապ­ արտ­նե­րի առող­ջու­թյան վեր­ ա­ 65,83%­-ը բուժմ­ ան է ուղ­ արկ­վել Մա­լա­թի­ա-Սե­բաստ­ իա,
բե­րյալ ու­սումն­ աս­ ի­րութ­ յունն­ երն այժմ­ եական են և են­ 14,49%­-ը` Նոր Նորք, 12,7%-­ը` Արաբ­կիր և 6,98%-­ը`
թադր­ ում են լուրջ հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յունն­ եր` դրան­ ից բխող
հա­մալ­իր միջ­ ո­ցա­ռումն­ եր­ ի և մեթ­ ոդ­ ակ­ ան հանձն­ ա­րա­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

72 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Աղ­ յուս­ ակ 1

Բ­ ուժմ­ ան ուղ­ արկվ­ ած պա­տա­նի­նե­րի թվաք­ ան­ ակ­ ը

Հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յան տա­րին­ եր Ու­ղարկ­վել է հետ­ ա­զոտմ­ ան Ու­ղարկ­վել է բուժմ­ ան
n%
2004 թ. 248 24 9,68
2005 թ. 253 34 13,44
2006 թ. 271 82 30,25
2007 թ. 293 141 48,12
2008 թ. 306 136 44,44
2009 թ. 319 142 44,51
Ընդ­ ա­մեն­ ը 1690 559 33,08%

Կենտր­ ոն զինվ­ որ­ ա­կան կոմ­ ի­սար­ իատ­ն­ ե­րից։ Եթե հա­ տա­նին­ եր­ ի և նրանց ծնողն­ եր­ ի կրթ­ ա-տեղ­ ե­կատ­վակ­ ան
մե­մա­տում ենք, թե առան­ձին վար­չա­կան տար­ ածք­ներ­ ից մա­կարդ­ ակ­ ը բարձր­ աց­նել­ու մի­ջոց­ ով՝ ապա­հո­վե­լով
հե­տա­զոտվ­ ած պատ­ ա­նին­ եր­ ի որ տո­կոսն է հե­տագ­ այ­ում նրանց լիար­ժեք տե­ղեկ­ ացվ­ ա­ծութ­ յուն­ ը ժա­մա­նա­կին
ու­ղարկ­վել բուժ­ման, ապա պարզ­վում է, որ այդ թվա­ կամ լիարժ­ եք չբուժվ­ ած հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ ե­րի հնա­րա­վոր
քա­նակ­ ը Արաբ­կիր, Նոր Նորք և Կենտր­ ոն զին­վոր­ ակ­ ան հետ­ևանք­ներ­ ի և բար­դութ­ յունն­ ե­րի վե­րա­բեր­ յալ։
կո­միս­ ա­րիատ­նե­րի հա­մար գրե­թ­ ե նույնն է և ու­սումն­ ա­
սի­րու­թյան 6 տար­ ին­ եր­ ի ընթ­ ացք­ ում կազմ­ ել է հա­մա­ 70% 60,53%
պա­տասխ­ ան­ աբ­ ար 16,32%, 18,12% և 19,5%։ Մինչդ­ եռ 60%
Մալ­աթ­ իա­ -Սե­բաս­տիա զին­վոր­ ա­կան կոմ­ իս­ ա­րիատից
բուժ­ման ու­ղարկ­ված պատ­ ան­ ին­ ե­րի թի­վը հաս­ ել է մինչև 50%
60,53%։ Ընդ որում, նշվ­ ած վար­չա­կան տա­րածք­ներ­ ից
բուժմ­ ան ու­ղարկ­ված պատ­ ան­ ի­նե­րի թվաք­ ա­նակ­նե­րի 40% 33,22%
միջև արձ­ ան­ ագր­վել են վիճ­ ա­կագր­ ո­րեն հա­վաս­տի տար­ 30%
բե­րու­թյունն­ եր (χ2=323,9, P<0,0001)։ 20% 16,32% 18,12% 19,50%
10% 14,02% 15,88% 16,50%
Հարկ է նշել, որ զի­նա­կո­չիկն­ ե­րի մի մաս­ ը կամ նրանց
ծնող­ներ­ ը (նա­խազ­ որ­ ա­կո­չային տար­ իք­ ի պատ­ ա­նին­ ե­րի 0% Արաբկիր Նոր-Նորք Կենտրոն
դեպք­ ում) հրա­ժարվ­ ել են առաջ­ արկվ­ ող բուժ­ ում­ ից։ Այս Մալաթիա-Սեբաստիա
ցու­ցա­նի­շը համ­ եմ­ ատ­ ակ­ ան կարգ­ ով ևս մեծ է եղել Մա­
լաթ­ ի­ա-Սե­բաս­տիա վար­չակ­ ան տար­ ածք­ ի պատ­ ա­նի­ներ­ ի Բուժման ուղարկված զինակոչիկներ
շր­ջա­նում, սա­կայն վերջն­ ա­կան ար­դյունք­ ում այս վարչ­ա­ Վիրահատական կամ կոնսերվատիվ բուժում ստացած պատանիներ
կան տա­րածք­ ից պահ­պան­ ող­ ա­կան և կամ վիր­ ահ­ ա­տա­
կան բուժ­ ում է ստա­ցել հետ­ ա­զոտվ­ ած պատ­ ա­նին­ ե­րի Ն­կ. 1 Բուժմ­ ան ու­ղարկ­ված և բուժ­ ում ստա­ցած պա­տա­նի­նե­
33,22%-­ը, որը մո­տա­վոր­ ա­պես երկ­ ու անգ­ ամ գեր­ ա­զան­ րի բաշխ­ ումն ըստ զինվ­ ո­րակ­ ան կոմ­ իս­ ա­րիատն­ ե­րի
ցել է այլ վար­չա­կան տար­ ածքն­ եր­ ի հա­մա­պա­տասխ­ ան
ցուց­ ան­ իշն­ եր­ ը` Արաբկ­ իր` 14,02%, Նոր Նորք` 15,88% և Բուժմ­ ան ուղ­ արկվ­ ած տղա­ներ­ ի տա­րիք­ ային վեր­
Կենտր­ ոն` 16,5% (նկ. 1)։ Այս տարբ­ ե­րութ­ յունն­ ե­րը նույն­ լուծ­ ութ­ յուն­ ը ցույց տվեց, որ նրանց հիմ­նակ­ ան մա­սը
պես վիճ­ ակ­ ագ­րո­րեն հա­վաստ­ ի են (χ2=71,99, P<0,0001)։ (60,29%) կազ­մել են 18 տար­ եկ­ ան զին­ ակ­ ո­չին­ ե­րը, 16
տա­րե­կան պա­տա­նի­նե­րը կազ­մել են 11,45%, իսկ մյուս
­Բուժ­ ու­մից հրա­ժար­վե­լու պատ­ճառն­ ե­րի բա­ցա­ տա­րի­քային խմբ­ եր­ ի տես­ ա­կար­ ար կշիռ­ ը տա­տանվ­ ել է
հայտ­ ում­ ը ենթ­ ադ­րում է հե­տա­գա լրաց­ ու­ցիչ ու­սումն­ ա­ 0%-­ից 6,62%­-ի սահմ­ ան­նե­րում։
սի­րութ­ յունն­ եր։ Հա­վե­լենք, որ այս դեպք­ ում բուժ­ ումն
իրակ­ ան­ աց­վում է ան­վճար բուժ­ օգ­նութ­ յան (պետ­ ա­կան Ուս­ ումն­ ա­սիր­ ութ­ յան 6 տա­րվա ընթ­ ացք­ ում բուժ­
պատ­վեր­ ի) շրջ­ ա­նակն­ եր­ ում, ուստ­ ի ֆին­ ան­սակ­ ան խն­ ման ու­ղարկ­ված 559 նա­խազ­ ո­րա­կ­ ոչ­ային և զոր­ ա­
դիրն­ եր­ ը պատ­ճա­ռա­կան գործ­ ոն լի­նել չեն կար­ ող։ Մյուս կոչ­ային տա­րիք­ ի պա­տա­նին­ եր­ ից 336-­ը ստա­ցել է վի­
կող­մից, բուժ­ ումն իրա­կա­նաց­վ­ ում է կա­մավ­ որ սկզ­բուն­ րա­հատ­ ա­կան, իսկ 21­-ը` պահպ­ ա­նո­ղա­կան բուժ­ ում։
քով, ուստ­ ի պար­տադ­րա­կան եղա­նա­կով որ­ևէ կերպ Կատ­ ար­ված վիր­ ահ­ ատ­ ու­թյունն­ եր­ ի տես­ ակն­ ե­րը և
ազ­դեց­ ու­թ­ յուն ուն­ ե­նալ հնա­րավ­ որ չէ։ Կար­ծում ենք, որ դրանց թվաք­ ա­նա­կը ման­րա­մասն ներկ­ այ­աց­ված են
այս հարց­ ում դրակ­ ան ար­դյուն­քի կա­րե­լի է հասն­ ել պա­ աղյուս­ ակն­ եր 2-ու­մ և 3-ում­ ։­

Աղ. 2-ու­մ մենք խմ­բավ­ որ­ ել ենք այն վիր­ ահ­ ատ­ ու­
թյունն­ ե­րը, որոնց կատ­ արմ­ ան հա­մար ցուց­ ում հան­դի­
սաց­ ող ԼՕՌ հի­վան­դութ­ յունն­ եր­ ը չէին ազդ­ ում զինվ­ ո­րա­
կան ծա­ռայ­ութ­ յան պի­տա­նել­իութ­ յան ցուց­ ա­նիշ­ ի վրա։
Դրանք կա­տարվ­ ել են պատ­ ա­նի­նե­րի կյանք­ ի որակ­ ը

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 73

Ա­ղյու­սակ 2
Պ­ ատ­ ան­ ին­ եր­ ի շրջ­ ան­ ում կատ­ ար­ված վի­րահ­ ատ­ ու­թյունն­ եր, որոնք չեն ազ­դում զին­վոր­ ակ­ ան ծառ­ ա­յութ­ յան պի­տան­ ե­լիու­թյան վրա

Վիր­ ա­հա­տու­թյուն 2004թ.
2005թ.
Ք­թի միջն­ ապ­ ա­տի ենթ­ ալ­որձ­ աթ­ աղ­ ան­թային (ե/­լ) 2006թ.
ռե­զեկց­ իա­ 2007թ.
2008թ.
Ք­թի միջն­ ապ­ ա­տի ե/լ ռեզ­ եկ­ցիա, 2009թ.
ստ­ որ­ ին խեց­ ին­ եր­ ի (ս/խ) էլեկտ­րակ­ աուստ­ իկ­ ա կամ 2004-
դեզ­ ինտ­ եգր­ աց­ իա 2009

Քթ­ ի միջ­նապ­ ա­տի ե/լ ռեզ­ եկց­ իա, թթ.
ս­տոր­ ին խեց­ ին­ եր­ ի խնայող­ ա­կան ռեզ­ եկց­ ի­ա
nnnnnnn %
Քթ­ ի միջ­նապ­ ա­տի ե/լ ռեզ­ եկց­ իա, ­գեղ­ձա­հատ­ ում 5 4 18 36 39 23 125 39,56
(ա­դեն­ ոտ­ ոմ­ իա)
5 10 17 24 16 30 102 32,28
Քթ­ ի միջ­նապ­ ա­տի ե/լ ռեզ­ եկց­ իա, գեղ­ձահ­ ատ­ ում
(ա­դեն­ ոտ­ ոմ­ իա), ս/խ էլեկտ­րակ­ աուստ­ իկ­ ա կամ - 2 5 1 3 2 13 4,11
դեզ­ ինտ­ եգր­ աց­ ի­ա
2111 - - 5 1,58
Ս/խ էլեկտ­րակ­ աուստ­ ի­կա կամ դեզ­ ինտ­ եգր­ ա­ցիա­
- 1 1 - 1 - 3 0,95
Ս/խ խնայո­ղա­կան ռեզ­ եկց­ իա­
2 - 1 5 6 4 18 5,69
Գեղ­ձահ­ ատ­ ում (ադ­ են­ ո­տոմ­ իա) - - - - - 3 3 0,95
- - 2 - - - 2 0,63
Գեղ­ձահ­ ատ­ ում (ադ­ են­ ո­տոմ­ իա),
ս/խ էլեկտր­ ակ­ աուստ­ իկ­ ա կամ դե­զինտ­ եգր­ ա­ցիա­ -1 - - - 1 0,32

Նշ­ ի­կահ­ ատ­ ում (տոնզ­ իլ­եկտ­ ո­միա) 1 1 3 6 14 11 36 11,39

Նշ­ ի­կահ­ ատ­ ում (տոնզ­ իլ­եկտ­ ո­միա), - 1 - - 1 - 2 0,63
գ­ եղ­ձահ­ ատ­ ում (ադ­ են­ ո­տո­միա)
- 1 - - - - 1 0,32
Տոնզ­ ի­լեկտ­ ոմ­ իա,
ս/խ էլեկտ­րակ­ աուստ­ իկ­ ա կամ դե­զինտ­ եգր­ աց­ իա­ - - - - 1 - 1 0,32

Նշի­կահ­ ատ­ ում (տոն­զիլ­եկտ­ ոմ­ իա), - - - - - 3 3 0,95
ք­թի միջն­ ապ­ ա­տի ե/լ ռեզ­ եկ­ցիա­
- - - - 1 - 1 0,32
Նշ­ իկ­ ահ­ ատ­ ում (տոնզ­ իլ­եկտ­ ոմ­ իա), 15 22 48 73 82 76 316 100
քթ­ ի միջն­ ապ­ ա­տի ե/լ ռեզ­ եկ­ցիա,
ս/խ էլեկտ­րակ­ աուստ­ իկ­ ա կամ դեզ­ ինտ­ եգր­ աց­ իա­

Քթ­ ի դերմ­ ոիդ կիստ­ այի հեռ­ աց­ ում

Ընդ­ ա­մեն­ ը

բարձր­ աց­նել­ու, ինչպ­ ես նաև հե­տա­գա հնար­ ա­վոր բար­ խեց­ ին­ եր­ ի էլեկտ­րակ­ աուստ­ իկ­ այի կամ դեզ­ ին­տեգ­րա­
դութ­ յունն­ եր­ ի զարգ­ աց­ ում­ ը կան­խել­ու նպատ­ ա­կով։ ցիայի, իսկ 0,63%-­ի դեպք­ ում՝ նշիկ­ ահ­ ատմ­ ան (տոն­զի­
լեկտ­ ոմ­ իայի) զուգ­ ակցմ­ ամբ։ 0,95% դեպք­ եր­ ում քթային
Այս խմբ­ ի 316 պա­տա­նին­ ե­րից 39,56%­-ի շրջ­ ան­ ում շնչ­առ­­ ութ­ յան վեր­ ակ­ անգն­ ում­ ը պահ­ ան­ջել է քթի միջն­ ա­
կատ­ ար­վել է քթի միջն­ ա­պա­տի ենթ­ ալ­­որձ­ ա­թա­ղան­ պա­տի ե/լ ռեզ­ եկց­ իայի, ստոր­ ին խեց­ ին­ եր­ ի դեզ­ ին­տեգ­
թային (ե­/լ) ռեզ­ եկց­ իա։ 36,39% դեպք­ ե­րում քթային շն­ րա­ցիայի (կամ էլեկտր­ ակ­ աուստ­ իկ­ այի) և գեղձ­ ա­հատ­
չառ­ ութ­ յուն­ ը վեր­ ա­կանգ­նել­ու նպա­տա­կով քթի միջն­ ա­ ման (ա­դեն­ ոտ­ ոմ­ իայի) զուգ­ ակց­ված կա­տա­րում։
պա­տի ե/լ ռե­զեկց­ իայի հետ մեկտ­ եղ կա­տար­վել է նաև
ստոր­ ին խե­ցին­ եր­ ի էլեկտր­ ակ­ աուստ­ իկ­ ա, ուլտր­ աձ­ այ­ Քր­ ո­նի­կա­կան դեկ­ ոմպ­ են­սացվ­ ած նշի­կա­բորբ­ ի
նային դեզ­ ին­տեգ­րաց­ իա կամ խնայո­ղա­կան ռե­զեկ­ցիա, (տոնզ­ իլ­իտ­ ի) կա­պակց­ ութ­ յամբ վիր­ ահ­ ատվ­ ել է պա­տա­
իսկ 1,58%­-ի դեպ­քում՝ գեղձ­ ահ­ ա­տում (ա­դեն­ ո­տոմ­ իա)։ նի­նե­րի 13,61%­-ը, ընդ որում, ինչպ­ ես ար­դեն նշվ­ ել է
Քրոն­ ի­կակ­ ան քթա­բորբ­ ը (ռին­ իտ­ ը) վիր­ ահ­ ատ­ ու­թյան վեր­ևում, 0,63%-­ի դեպք­ ում նշիկ­ ահ­ ատ­ ում­ ը կատ­ արվ­ ել
ցուց­ ում է եղել 6,64% դեպ­քեր­ ում։ Ադե­նոիդ գեր­ աճ­ ի է գեղձ­ ահ­ ատմ­ ան (ա­դեն­ ո­տոմ­ իայի), 0,32%-­ի դեպ­քում`
կապ­ ակ­ցու­թյամբ վիր­ ահ­ ատվ­ ել է պատ­ ա­նին­ եր­ ի 1,58%­ ստո­րին խեց­ ին­ ե­րի դեզ­ ինտ­ եգր­ ա­ցիայի (կամ էլեկտր­ ա­
-ը, որից 0,32%­-ի դեպ­քում այն կա­տարվ­ ել է ստո­րին կաուստ­ իկ­ այի), 0,32%-­ի դեպք­ ում` քթի միջն­ ապ­ ա­տի ե/լ

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

74 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Աղ­ յուս­ ակ 3
Պ­ ա­տան­ ին­ եր­ ի շրջ­ ա­նում կատ­ արվ­ ած վի­րահ­ ատ­ ութ­ յուն­ներ, որոնք ազ­դում են զին­վո­րակ­ ան ծա­ռա­յու­թյան պի­տա­նել­իութ­ յան վրա

Վիր­ ա­հա­տու­թյուն 2004թ.
2005թ.
2006թ.
2007թ.
2008թ.
2009թ.
2004-
2009

թթ.

Հայ­մո­րո­տոմ­ ի­ա nnnnnnn %
- 1 - 1 - - 2 10
Հայ­մո­րո­տոմ­ իա, - - 2 1 - 2 5 25
քթ­ ի միջ­նապ­ ա­տի ե/լ ռե­զեկ­ցի­ա 1- - - - - 15

Հայ­մո­րոտ­ ոմ­ իա, - - 1 - 1 - 2 10
ս/խ էլեկտ­րա­կաուստ­ ի­կա կամ դե­զին­տեգ­րա­ցիա,
- - - 1- - 15
Հայ­մո­րոտ­ ոմ­ իա, - - - - 1- 15
ք­թի միջ­նապ­ ա­տի ե/լ ռե­զեկ­ցիա, - - - 1- - 15
ս/խ խնայող­ ա­կան ռե­զեկց­ ի­ա - - - - - 115

Հայ­մո­րո­տոմ­ իա, - - - 1- - 15
ք­թի միջ­նապ­ ա­տի ե/լ ռե­զեկ­ցիա,
ս/խ էլեկտր­ ա­կաուստ­ իկ­ ա կամ դե­զին­տեգ­րաց­ իա - - - - - 115
- - - - 1- 15
Երկկ­ ող­մա­նի հայ­մո­րո­տո­մի­ա - - - - - 115
- 1- - - - 15
Երկկ­ ողմ­ ա­նի հայ­մո­րոէթմ­ ոիդ­ ոտ­ ո­մի­ա - - 1- - - 15
1 2 4 5 3 5 20 100
Երկկ­ ող­մա­նի հայ­մո­րո­տո­միա,
ադ­ են­ ո­տոմ­ իա­

Երկկ­ ող­ման­ ի հայ­մո­րո­տո­միա,
քթ­ ի միջ­նապ­ ա­տի ե/լ ռե­զեկ­ցիա,
ս/խ խնայող­ ա­կան ռեզ­ եկց­ ի­ա

Ֆ­րոնտ­ ոտ­ ոմ­ իա,
հայմ­ ո­րո­տոմ­ իա,
նշիկ­ ա­հա­տում (տոն­զի­լեկտ­ ո­միա)

Պո­լիպ­ ոտ­ ոմ­ ի­ա

Պոլ­իպ­ ո­տոմ­ իա, ք­թի միջն­ ապ­ ա­տի ե/լ ռե­զեկ­ցիա,
ս/խ էլեկտ­րակ­ աուստ­ իկ­ ա

Ա­կան­ջի միակող­մա­նի ընդհ­ ա­նուր
խո­ռոչ­ային վիր­ ա­հատ­ ու­թյուն

Ակ­ ան­ջի երկկ­ ողմ­ ա­նի ընդհ­ ա­նուր
խոռ­ ոչ­ային վիր­ ա­հատ­ ու­թյուն

Ընդ­ ա­մեն­ ը

ռեզ­ եկց­ իայի և 0,95%­-ի դեպ­քում՝ թե՛ մեկ­ ի և թե՛ մյուս­ ի նը ճա­նաչվ­ ել էր զին­վո­րա­կան ծառ­ այ­ութ­ յան հա­մար ոչ
հետ զու­գակցվ­ ած։ պիտ­ ա­նի, սակ­ այն կատ­ արվ­ ած վիր­ ահ­ ա­տությ­ուն­ ներ­ ից
հե­տո պի­տա­նել­իութ­ յան ցուց­ ան­ իշ­ ը փոխ­վեց, և նրանք
Քթ­ ի դեր­մոիդ կիստ­ այի կապ­ ակ­ցութ­ յամբ վիր­ ա­ ճա­նաչ­վեց­ ին ծառ­ այ­ութ­ յա­նը պիտ­ ա­նի։ Զին­ ակ­ ո­չիկն­ ե­
հատ­վել է մեկ պատ­ ա­նի, որը կազ­մել է 0,32%։­ րից երկ­ ուս­ ի (10%) շրջ­ ան­ ում կատ­ արվ­ ած ական­ջի ընդ­
հան­ ուր խո­ռոչ­ային վի­րա­հատ­ ութ­ յուն­ ը վերջն­ ակ­ ան ար­
Աղ. 3-ում՝ պայ­մա­նավ­ որ­ված խմ­բավ­ որվ­ ած վի­ դյունք­ ում չփոխ­ եց պիտ­ ա­նել­իութ­ յան ցուց­ ա­նի­շը, քան­ ի
րահ­ ատ­ ութ­ յունն­ ե­րով, զին­վոր­ ա­կան ծա­ռա­յութ­ յան որ ուղ­ եկց­ ող ծանր­ ալս­ ութ­ յան պատ­ճա­ռով պատ­ ա­նի­նե­
պի­տա­նել­իութ­ յան ցու­ցան­ ի­շը փոխ­վել է, քան­ ի որ այս րը զինվ­ որ­ ակ­ ան ծառ­ ա­յութ­ յան հա­մար ճան­ աչվ­ ե­ցին ոչ
խմ­բի վիր­ ահ­ ատ­ ու­թյունն­ ե­րի անց­ կաց­ման համ­ ար ցու­ պի­տա­նի, սա­կայն, ինչպ­ ես հայտ­նի է, այս վիր­ ահ­ ա­տու­
ցում հան­դիս­ ա­ցող ԼՕՌ հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ը կար­ ող են թյուն­ ը կանխ­ ում է հետ­ ա­գա բար­դութ­ յունն­ եր­ ի զարգ­ ա­
պատ­ճառ դառն­ ալ զին­ ա­կո­չիկն­ ե­րի զինվ­ ո­րակ­ ան ծա­ռա­ ցու­մը։
յութ­ յուն­ ից ազատ­ման­ ը։­
Ինչ­պես արդ­ են նշվ­ ել է, տվյալ աշ­խատ­ անքն ամբ­ ող­
Այս խմբ­ ում վի­րա­հատվ­ ած 20 պա­տա­նին­ եր­ ից 18-­ի ջակ­ ան հե­տա­զո­տութ­ յան մի մասն է։ Նա­խորդ փուլ­եր­ ից
շր­ջան­ ում արձ­ ան­ ագրվ­ ել էր հար­քթային ծո­ցե­րի ախ­տա­
հա­րում։ Նրանց­ ից 13­-ը (72,22%) մինչ վիր­ ա­հատ­ ութ­յ­ու­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 75

Èúè ÑÇí³Ý¹áõÃÛáõÝÝ»ñáí ¨ ËáëùÇ Ë³Ý·³ñáõÙÝ»ñáí ï³é³åáÕ å³ï³ÝÇÝ»ñ
n=1690

´áõÅí»É »Ý àõÕ³ñÏí»É »Ý µáõÅÙ³Ý ´áõÅáõÙÇó Ññ³Å³ñí»É »Ý
357 (63,9%) 559 (33,08%) 202 (36,1%)

ÎáÝë»ñí³ïÇí µáõÅáõÙ
21 (5,9%)

ìÇñ³Ñ³ï³Ï³Ý µáõÅáõÙ ²éáÕç³óáõ٠ȳí³óáõÙ ²Ý÷á÷áË
336 (94,1%) 4 (19,05%) 9 (42,86%) 8 (38,09%)

ìÇñ³Ñ³ïáõÃÛáõÝÝ»ñ, áñáÝù ã»Ý ³½¹»É ½ÇÝíáñ³Ï³Ý ìÇñ³Ñ³ïáõÃÛáõÝÝ»ñ, áñáÝù ³½¹»É »Ý ½ÇÝíáñ³Ï³Ý
ͳé³ÛáõÃÛ³Ý åÇï³Ý»ÉÇáõÃÛ³Ý óáõó³ÝÇßÇ íñ³
316 (94,05%) ͳé³ÛáõÃÛ³Ý åÇï³Ý»ÉÇáõÃÛ³Ý óáõó³ÝÇßÇ íñ³
20 (5,95%)
²éáÕç³óáõÙ
316 (100%) ²éáÕç³óáõ٠ȳí³óáõÙ
18 (90%) 2 (10%)

ֳݳãí»É »Ý ͳé³ÛáõÃÛ³ÝÁ åÇï³ÝÇ Ö³Ý³ãí»É »Ý ͳé³ÛáõÃÛ³ÝÁ áã åÇï³ÝÇ`
18 (100%) áõÕ»ÏóáÕ ³ËïáñáßáõÙÝ»ñÇ å³ï׳éáí

2 (100%)

Նկ. 2 Նա­խա­զո­րակ­ ոչ­ային և զո­րա­կոչ­ային տա­րի­քի տղա­ներ­ ի շրջ­ ան­ ում անց­ կացվ­ ած բուժ­ման արդ­ յուն­ ավ­ ետ­ ութ­ յուն­ ը

մե­կում մեր կողմ­ ից արձ­ ան­ ագր­վել է, որ պա­տա­նին­ եր­ ի մար պիտ­ ա­նի։
զինվ­ որ­ ակ­ ան ծա­ռայ­ութ­ յուն­ ից ազատ­ման պատ­ճա­ռա­ Վ­ ե­րը նշ­վեց, որ ուս­ ումն­ աս­ իր­ ութ­ յան ժա­մա­նա­կա­
կան ԼՕՌ հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի կա­ռուցվ­ ած­քում երկր­ որդ
տե­ղում են հարքթ­ այ­ին ծո­ցե­րի թար­ ախ­ ային և կամ պո­ հատվ­ ած­ ում ԼՕՌ հի­վանդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի կապ­ ակ­ցու­թյամբ
լիպ­ ոզ ախ­տա­հար­ ումն­ ե­րը (հաջ­ որդ­ ել­ով ծանր­ ալ­սութ­ յա­ պահ­պա­նող­ ա­կան բուժ­ ում է ստաց­ ել 21 պա­տա­նի։
նը)։ Մեր հետ­ ա­զոտ­ ությ­­ան ար­դյունքն­ եր­ ի համ­ ա­ձայն՝ Նրանց­ ից 13-­ի (61,9%) շրջ­ ան­ ում ախ­տոր­ ոշվ­ ել էր քրոն­ ի­
ընդհ­ ան­ ուր հաշվ­ արկ­ ով հարքթ­ ային ծո­ցեր­ ի ախտ­ ա­հա­ կակ­ ան թար­ ախ­ ային միջ­ ին ականջ­ աբ­ որբ, և պա­տա­նի­
րում է ար­ձա­նագրվ­ ել 169 պատ­ ա­նու դեպք­ ում, որոն­ցից ներ­ ը ճան­ աչվ­ ել են զինվ­ որ­ ա­կան ծա­ռայ­ութ­ յան համ­ ար
բուժմ­ ան է ուղ­ արկվ­ ել ըն­դամ­ են­ ը 36-­ը, որը կազ­մել է ոչ պի­տա­նի։ Բուժ­ ում­ ից հետ­ ո ականջ­ ից թար­ ախ­ ային
21,3%։ Պա­տա­նի­նե­րից 18-­ը հրաժ­ արվ­ ել է բուժ­ ու­մից  ։ ար­տադր­ ութ­ յուն­ ը դադ­ ար­ ել է պա­տա­նի­ներ­ ի ավել­ի քան
Այսպ­ իս­ ով, բուժ­ ում է ստաց­ ել հարքթ­ ային ծոց­ եր­ ի ախ­ կես­ ի դեպք­ ում, իսկ սա նշա­նակ­ ում է, որ ուղ­ եկց­ ող ախ­
տա­հա­րում ուն­ եց­ ող տղա­ներ­ ի ընդ­ ամ­ են­ ը 10,65%-­ը։­ տոր­ ոշ­ ումն­ եր­ ի բաց­ ակ­ այ­ութ­ յան դեպք­ ում նրանց պի­տա­
նել­իութ­ յան ցուց­ ան­ իշ­ ը նույնպ­ ես փոխ­վում է, և նրանք
Հ­ ա­վել­ենք, որ նշ­ված 169 պա­տա­նի­նե­րից 152-­ը պիտ­ ա­նի են ճան­ աչվ­ ում զինվ­ որ­ ակ­ ան ծա­ռայ­ութ­ յան
(89,94%) հարքթ­ ային ծո­ցե­րի ախտ­ ա­հարմ­ ան պատ­ճա­ համ­ ար։ Մյուս կողմ­ ից, թա­րա­խային ականջ­ աբ­ որբ­ եր­ ով
ռով ճան­ աչվ­ ել էր զինվ­ ո­րակ­ ան ծա­ռայ­ութ­ յան համ­ ար հի­վանդն­ եր­ ից բուժմ­ ան ուղ­ արկ­ված­ներ­ ի տես­ ա­կա­րար
ոչ պիտ­ ա­նի։ Երբ վերլ­ուծ­ ում ենք, թե զի­նակ­ ոչ­իկն­ եր­ ի կշիռ­ ը կազմ­ ել է 19,69%։
այս թվա­քա­նա­կի որ տո­կոսն է ստա­ցել բուժ­ ում, ապա
պարզվ­ ում է, որ բուժվ­ ել է նրանց ընդ­ ամ­ են­ ը 8,55%­-ը։ 21 պա­տա­նի­ներ­ ի շր­ջա­նում կրկնվ­ ող քթային արյու­
Այս բոլ­որ տղա­նե­րը բուժմ­ ան ար­դյունք­ ում զինվ­ ո­րակ­ ան նա­հո­սութ­ յունն­ եր­ ի կապ­ ակց­ ությ­ամբ բուժ­ ում է ստա­ցել
ծա­ռայ­ութ­ յան հա­մար ճան­ աչվ­ ել են պիտ­ ա­նի։ Ուստ­ ի, 4-ը (19,05%), որոնք բոլ­որն էլ դուրս են գր­վել առող­ջա­
եթե հա­մապ­ ա­տաս­խան գեր­ ատ­ ես­չութ­ յունն­ ե­րի կող­մից ցում­ ով։ Մնաց­ ած դեպք­ ե­րում (4 պա­տա­նի) պահ­պա­
ժա­ման­ ակ­ ին ձեռ­նարկվ­ են միջ­ ոց­ առ­ ումն­ եր, ապա վեր­ ը նող­ ա­կան բուժմ­ ան անց­ կաց­ ում­ ը պայ­ման­ ավ­ որվ­ ած էր
նշ­ված ախ­տա­հա­րումն­ եր ուն­ ե­ցող պա­տա­ն­ ին­­ եր­ ը (որ­ ը քրոն­ իկ­ ակ­ ան նշիկ­ աբ­ որբ­ ով (9,52%) և թա­րախ­ ային հայ­
փոքր թվաք­ ան­ ակ չէ) վի­րահ­ ա­տա­կան բուժմ­ ան ար­ մո­րի­տով (9,52%)։ Վերջ­ ին դեպք­ ում պահ­պա­նող­ ա­կան
դյունք­ ում կճան­ աչ­վեն զինվ­ ո­րակ­ ան ծա­ռա­յութ­ յան հա­ բուժ­ ումն անարդ­ յուն­ ավ­ ետ էր, պա­տա­նին­ ե­րին առա­
ջարկ­վել է վիր­ ահ­ ատ­ ա­կան մի­ջամտ­ ութ­ յուն, որից, սա­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

76 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

կայն, նրանք հրա­ժար­վել են։ բուժ­ ում է ստա­ցել պա­տա­նին­ ե­րի ըն­դա­մե­նը 1/5­-ը։­
Ն­ ախ­ ա­զո­րակ­ ոչ­ային և զո­րա­կո­չային տար­ իք­ ի տղա­ 2. ­Հա­վաս­տի տարբ­ եր­ ութ­ յունն­ եր են արձ­ ան­ ագր­վել

ներ­ ի շրջ­ ան­ ում ան­ցկաց­ված բուժ­ման արդ­ յուն­ ավ­ ե­տու­ հե­տա­զո­տութ­ յան մեջ ընդգ­ րկվ­ ած զինվ­ որ­ ակ­ ան
թյուն­ ը ամ­փոփ ներ­կայ­ացվ­ ած է նկար 2-ում։ կո­միս­ ա­րիատն­ եր­ ի կողմ­ ից բուժ­ման ուղ­ արկվ­ ած և
հիվ­ անդ­ ան­ ո­ցային բու­ժում ստաց­ ած պա­տա­նին­ եր­ ի
­Ամ­փոփ­ ե­լով վեր­ ը շա­րադր­վա­ծը՝ կա­րե­լի է կա­տա­ թվաք­ ա­նակ­ ում։­
րել մի շարք եզր­ ա­հանգ­ ումն­ եր. 3. Անցկ­ ացվ­ ած բուժմ­ ան արդ­ յունք­ ում փոխ­վել է զին­
1. ­ԼՕՌ ախտ­ որ­ ոշ­ումն­ եր­ ի հաստ­ ատ­ ու­մից հե­տո զին­ վոր­ ակ­ ան ծա­ռայ­ութ­ յան պի­տա­նել­իութ­ յան ցուց­ ա­
նի­շը. այն պա­տա­նին­ եր­ ը, որոնք մինչ բուժ­ ու­մը զին­
վո­րա­կան կոմ­ իս­ ար­ իատն­ ե­րի կող­մից հե­տա­գայ­ում վո­րակ­ ան ծա­ռայ­ութ­ յան համ­ ար ճա­նաչվ­ ել էին ոչ
բուժմ­ ան է ուղ­ արկվ­ ել նա­խազ­ որ­ ա­կոչ­ային և զո­րա­ պի­տա­նի, ուղ­ եկց­ ող հիվ­ անդ­ ութ­ ունն­ եր­ ի բաց­ ակ­ ա­
կոչ­ային տար­ իք­ ի պատ­ ա­նի­ներ­ ի 1/3-­ը։ Նրանց մի յութ­ յան դեպք­ ում ուղ­ արկվ­ ել են ծա­ռայ­ութ­ յան։
մա­սը հրաժ­ արվ­ ել է բուժ­ ում­ ից և վերջն­ ակ­ ան ար­
դյուն­քում պահպ­ ան­ ող­ ա­կան և կամ վի­րահ­ ա­տակ­ ան

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

1. Ա­վագ­ յան Մ.Ն., Թուն­ յան Յ.Ս., Կա­լիկ­ յան Զ.Գ., Հով­հան­նի­սյան Ա.Ս. և ուր­ իշ­ 5. Кузьмин С.А., Карпов А.Ф., Кузьмина Т.С. Распространенность и профилак-
ներ Երև­ ա­նի բուհ­ եր­ ում սով­ որ­ ող ուս­ ան­ ող­ ա­կան երիտ­ ա­սարդ­ ութ­ յան առող­ тика наиболее часто встречающихся заболеваний у юношей допризывного
ջա­կան վիճ­ ակ­ ի ու­սումն­ աս­ ի­րութ­ յուն (նախ­նակ­ ան արդ­ յունքն­ եր­ ի հա­մառ­ ոտ возраста //Военно-медицинский журнал, М., 2010, № 5, с. 14-16
հա­ղոր­դագ­րութ­ յուն Եր­ևան­ ի պե­տա­կան ճարտ­ ա­րա­գիտ­ ա­կան հա­մալ­սար­ ա­
նի ու­սան­ ողն­ եր­ ի օրի­նա­կով) //Научно-медицинский журнал – 2010. – № 2. 6. Лисицын Ю.П. Общественное здоровье и здравоохранение. М.։ ГЕОТАР-Ме-
- С.15-22. диа, 2007, с. 300-303

2. Ануфриева Е.В., Ножкина Н.В. Пути оптимизации медицинского обеспече- 7. Перминов В.А. Научное обоснование организационно-методологических
ния юношей-допризывников с недостаточностью питания //Материалы Все- подходов в повышении уровня здоровья допризывников и призывников Том-
российского конгресса по школьной и университетской медицине с межд. ской области //Автореф. дисс... к.м.н. 14.00.33., М., 2007, 24 с.
участ., М., 2010, с. 68-71
8. Петрова Н.Г., Петров М.В. Результаты медицинского освидетельствования
3. Великанов А.А. Совершенствование медицинского обеспечения юношей юношей 15 и 16 лет //Проблемы управления здравоохр., 2007, № 5, с. 50-52
допризывного и призывного возрастов на региональном уровне (на модели
Ярославской области) //Автореф. дисс... к.м.н. 14.00.33., М., 2006, 30 с. 9. Фомин А.А. Научное обоснование модели управления качеством меди-
цинского обеспечения подготовки граждан к военной службе //Автореф.
4. Галактионова М.Ю., Машина Н.С. Современные технологии ранней диаг- дисс... д.м.н. 14.00.33., М., 2003, 48 с.
ностики от­клон­ ений в состоянии здоровья подростков //Фундаментальные
исследования, 2009, № 9, с. 31-32 10. Ядчук В.Н. Концепция организации медицинского обеспечения подготовки
граждан Российской Федерации к военной службе и пути ее реализации //
РЕЗЮМЕ Автореф. дисс...д.м.н. 14.00.33., М., 2004, 48 с.

ЭФФЕКТИВНОСТЬ ПРОВЕДЕННОГО ЛЕЧЕНИЯ СРЕДИ ЮНОШЕЙ ДОПРИЗЫВНОГО И
ПРИЗЫВНОГО ВОЗРАСТОВ, СТРАДАЮЩИХ ЛОР-ПАТОЛОГИЕЙ

Саркисян С.А.

ЕГМУ, Kафедра ЛОР-болезней

Ключевые слова: юноши допризывного и призывного возра- была направлена 1/3 юношей данного контингента. Часть их
стов, ЛОР-болезни, лечение, эффективность. отказалась от лечения и, в итоге, консервативное и/или хирур-
гическое лечение получила лишь 1/5 часть молодых людей.
Данное исследование является фрагментом общего ис- В результате проведенного лечения коренным образом изме-
следования, проведенного в несколько этапов. нился показатель годности к военной службе.

Цель представленной работы - оценить эффективность Вышеизложенное свидетельствует о необходимости про-
проведенного лечения среди юношей допризывного и при- ведения комплекса медико-социальных мероприятий, направ-
зывного возрастов, страдающих ЛОР-патологией. Было уста- ленных на сохранение и укрепление здоровья молодых людей
новлено, что после диагностирования ЛОР-заболеваний со допризывного и призывного возрастов.
стороны военных комиссариатов на стационарное лечение

SUMMARY

ASSESSMENT OF PROVIDED TREATMENT EFFICIENCY AMONG PRE-CONSCRIPT AND
CONSCRIPT AGE ADOLESCENTS SUFFERING FROM ENT DISEASES

Sargsyan S.A.

YSMU, Department of ENT Diseases

Keywords: pre-conscript and conscript adolescents, ENT dis- ats. Part of them refused from treatment and in the end only 1/5
eases, treatment, efficiency. of young males received conservative and/or surgical treatment.
As a result of provided treatment, the fit-for-military-service index
Our research has been done in successive steps. has changed cardinally.
This stage of investigation is focused on the assessment of
efficiency of treatment provided to the pre-conscript and con- The above mentioned indicates the necessity of medical-so-
script age adolescents suffering from ENT diseases. The data cial measures to maintain and improve health condition of mili-
obtained showed that after diagnosing ENT diseases only 1/3 of tary age young males.
the adolescents were sent for treatment by military commissari-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 77

УДК: 616-056

СИСТЕМНЫЕ ПРОЯВЛЕНИЯ ПЕРИОДИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНИ ИЛИ
АССОЦИАЦИЯ С АУТОИММУННЫМИ ЗАБОЛЕВАНИЯМИ?

Гиносян К.В.
ЕГМУ, кафедра терапии №2

Ключевые слова: периодическая болезнь, аутовоспа- активацией T– лимфоцитов: нарушения касаются глав-
лительные заболевания, аутоиммунные заболевания, ным образом генетически детерминированных меха-
спондилоартрит. низмов иммунитета и воспаления [8].

В последние годы в медицинской научной литера- Аутовоспалительные Аутоиммунные
туре появилось новое понятие – “аутовоспалительные заболевания заболевания
заболевания”. Концепцию аутовоспаления впервые
выдвинул Mc Dеrmott в 1999 году, обнаружив мутации Хроническое воспаление иммунной
в TNF-рецепторе, широко представленном на иммунных системы
и неиммунных клетках [9]. Известно, что TNF (tumor
necrosis factor) занимает осевое место в генетически Генетически Адаптивная иммунная
детерминированном иммунном ответе; работа Dеrmott детерминированная система
подтвердила, что этот процесс значительно отличается иммунная система
от аутоиммунитета на молекулярном уровне. Позднее, в
2001 году было показано, что при болезни Крона, кoто- Воспаление и повреждение тканей
рой приписывались взаимодействия с аутоиммунными
механизмами, имеют место мутации NOD2- ключевого Рис. 1 Схема аутовоспаление, аутоиммунитет
протеина, ассоциированного с генетически детермини-
рованным иммунным ответом [6]. Аутовоспалительные и аутоиммунные заболевания
имеют некоторые общие черты: оба начинаются с при-
Серия таких работ подтвердила концепцию ауто- ставки “ауто”, т.е. определяют патологический процесс
воспаления. против собственного организма; оба являются систем-
ными заболеваниями, часто поражающими скелетно-
Еще век назад Паул Эрлих представил “horror мышечную систему; оба включают моногенные и поли-
autotoxicus” как иммунную реактивность против соб- генные заболевания; в обоих случаях поражение кожи,
ственного организма, в настоящее время называемой суставов, гастроинтестинального тракта и почек могут
аутоиммунитетом. В 1957 году Burnet et al. показали быть частыми клиническими проявлениями [5].
наличие аутоантител и представили теоретическую
базу аутореактивности [3]. Концептуально, аутоимму- Прототипом для аутовоспалительных заболеваний
нитет рассматривается как дефект иммунной системы: стали семейные периодические лихорадки. Наиболее
либо T-, либо B- лимфоцитов, которые вовлечены в при- изученной патологией среди них является периодиче-
обретенную иммунную активацию. Иными словами, ау- ская болезнь (ПБ), впервые детально описанная S. Siegal
тоиммунитет - это адаптивный иммунный ответ против в 1945 году. Периодическая болезнь или семейная сре-
собственных антигенов и может привести к развитию диземноморская лихорадка - аутосомно-рецессивное
аутоиммунных заболеваний, таких как системная кра- заболевание, распространенное в популяциях среди-
сная волчанка (СКВ), склеродермия, т.е. к системным земноморского происхождения, в частности: среди ар-
заболеваниям соединительной ткани [8]. мян, евреев-сефардов, арабов, турок. Характеризуется
приступами лихорадочных абдоминалгий, торакалгий,
И аутоиммунитет, и аутовоспаление приводят к моноартритов, а также эризипелоидной сыпью [2].
воспалению собственного организма, но разными ме-
ханизмами. В то время как аутоиммунитет включает Согласно литературным данным, существует мно-
адаптивную иммунную активацию, аутовоспаление во- жество ассоциаций между аутовоспалительными и
влекает генетически детерминированную иммунную аутоиммунными заболеваниями (системными заболе-
активацию. В отличие от аутоиммунных заболеваний, ваниями соединительной ткани) [1, 4, 10]. Однако, до
в инициации аутовоспалительных заболеваний не уча-
ствуют механизмы, связанные с синтезом антител или

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

78 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

настоящего времени окончательно не установлено, ронний сакроилеит, у 29 (58%) больных наблюдался
являются ли эти заболевания сочетанными или это си- двусторонний сакроилеит. Все больные сакроилеитом
стемные проявления ПБ. удовлетворяли диагностическим критериям СНСА, раз-
работанным ESSG: боль в нижней части спины (low
Целью настоящего исследования является выяв- back pain), моноартрит нижних конечностей и сакрои-
ление системных проявлений ПБ и установление воз- леит II-IV стадии. У 10 больных с двусторонним сакро-
можной ассоциации с аутоиммунными заболеваниями. илеитом III-IVстадии наблюдалось выраженное огра-
ничение подвижности позвоночника (оценивающееся
Материалы и методы пробой Шобера (1-2 см), рентгенологически - симптом
Нами было исследовано 50 больных ПБ. Диагноз “бамбуковой палки”) и спондилит. Все они удовлетво-
ряли критериям диагностики АС (болезни Бехтерева)
ПБ устанавливался согласно общепринятым критериям согласно модифицированным Нью-Йоркским критери-
Tel-Hashomer и подтверждался молекулярно-генетиче- ям. У 15 больных с сакроилеитом был определен HLA
ским исследованием MEFV-генного локуса 16-ой хро- B-27 (Human Leukocyte Antigen). В 7 случаях он был
мосомы методом ПЦР - полимеразной цепной реакции отрицателен, в 8 - положительным. По литературным
(Центр медицинской генетики НАН РА). С целью выяв- данным почти во всех случаях HLA B-27 был отрица-
ления поражения того или иного органа был проведен тельным у данного контингента больных, лишь в немно-
клинический осмотр больных, а также рентгенография гочисленных случаях он был положительным [7]. Нужно
суставов и легких, УЗИ органов брюшной полости. На- отметить, что HLA B-27 не входит в диагностические
личие/отсутствие спондилоартрита определялось со- критерии анкилозирующего спондилоартрита и в 6-8%
гласно критериям диагностики спондилоартропатии, случаев присутствует у здорового населения. Однако,
разработанным Европейской группoй по изучению его наличие у больных сопровождалось сакроилеитом
спондилоартритов (ESSG) в 1991 году. Диагноз анки- IV стадии с резким ограничением подвижности позво-
лозирующего спондилоартрита (АС) устанавливался со- ночника (проба Шобера - 0-1см). У 19 (38%) больных
гласно модифицированным Нью-Йоркским критериям. из 50 был выявлен коксартроз, у двух из них было про-
ведено тотальное эндопротезирование тазобедренных
Результаты и обсуждение суставов.
Из 50 больных 27 (54%) были мужского пола, 23
90% 80%
(46%) - женского. Средний возраст больных составил 80%
34,7±12,2 лет. Из классических симптомов ПБ абдоми- 70% 72%
налгия наблюдалась у 37 (74%), торакалгия - у 29 (58%)
больных. Сплено-, гепатомегалия были выявлены в 19 60%
(38%) и 13 (26%) случаях, соответственно.
50%
Суставной синдром манифестировал в виде ар-
тралгий у всех больных. Асимметричный моноартрит 40% 38%
нижних конечностей, преимущественно голеностоп-
ных суставов, развился у 36 (72%) больных. Полиар- 30%
трит встречался в 8 (16%) случаях. Из 8 больных у 5
болезнь началась полиартритом по типу ювенильного 20% 16%
хронического артрита. У одного больного в дебюте 10%
заболевания был симметричный артрит мелких суста-
вов кистей с утренней скованностью более 30 минут, с 0% Полиартрит Сакроилеит Коксартроз
положительным ревматоидным фактором (РФ) и ACCP Моноартрит
(антициклическим цитруллинированным полипептидом),
обладающими специфичностью > 98% и чувствитель- Рис. 2 Распределение больных по поражению суставов
ностью > 70% для диагностики ревматоидного артри-
та. У 40 (80%) больных был выявлен сакроилеит, кото- Таким образом, сакроилеит довольно часто встре-
рый является характерным симптомом серонегативных чается при ПБ и клинически ничем не отличается от се-
спондилоартропатий (СНСА): у 11(22%) из 40 больных ронегативных спондилоартритов и болезни Бехтерева.
клинически и рентгенологически был выявлен односто-
Поражение кожи наблюдается и при аутовоспали-
тельных, и при аутоиммунных заболеваниях. Характер-
ная для ПБ эризипелоидная сыпь наблюдалась у 2 (4%)
больных из 50. У 4-х (8%) пациентов развилась эритема
в зоне “бабочки”, livedo reticularis на нижних конеч-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 79

Тип поражения Варианты поражения кожи при ПБ Таблица 1

Эритема в зоне “бабочки” Количество больных Мимикрия аутоиммунных
Фотосенсибилизация заболеваний
Livedo reticularis 4 СКВ
Трофические язвы 4 СКВ
Индурация кожи 4 СКВ
Геморрагическая сыпь 1 АФС
Панникулит 1 ССД
Афты 1
Эризипелоид 1 Геморрагич. васкулит
2
2

ностях и фотосенсибилизация, как при классической 38 (79,1%) больных, из которых гомозиготность по
СКВ. Более того, у этих больных был обнаружен высо- M694V/M694V наблюдается в 8 (16,7%) случаях, гете-
кий титр циркулирующих иммунных комплексов (ЦИК), розиготность по M694V/N - в 14 (29%) случаях.
антинуклеарных антител (АНА), антител к двуспираль-
ной ДНК (anti-dsDNA), а также рентгенологически- 35%
пневмонит. Можно предположить, что в данных случаях
развился СКВ-подобный синдром. В одном случае были 30%
выявлены трофические язвы на нижних конечностях в
сочетании с рецидивирующим невынашиванием бере- 25%
менности и высоким титром антикардиолипиновых ан-
тител (АКА), что характерно для антифосфолипидного 20%
синдрома (АФС). Индурация кожи в области кистей и
лица в сочетании с синдромом Рейно и пневмофибро- 15%
зом также наблюдались в ходе исследования у одной
больной. Данная симптоматика характерна для систем- 10%
ной склеродермии (ССД).
5%
В ходе исследования были выявлены 2 случая ан-
гиоретинопатии, 1 случай ксерофтальмии с ксеросто- 0%
мией и увеличением околоушных слюнных желез, как
при синдроме Шегрена. Рис. 3 Генетическая характеристика больных ПБ

Из системных проявлений встречалась также мо- Таким образом, при ПБ довольно часто развивают-
нонейропатия (2 больных) и полинейропатия (2 боль- ся симптомы аутоиммунных заболеваний. В ряде случа-
ных). ев трудно отдифференцировать системные проявления
ПБ от сочетания ПБ с аутоиммунными заболеваниями.
Молекулярно-генетическое исследование MEFV- Ни механизмы, лежащие в основе этих двух групп забо-
генного локуса проводилось у 48 больных. В ходе ис- леваний, ни возможная их связь не нашли окончатель-
следования встречались следующие мутации (Рис. 3). ного разъяснения до сих пор. Возможно, задействовано
иммунное воспаление сосудов с развитием васкулита,
Как видно из рис. 3, превалирует мутация M694V- у чем и объясняется такое разнообразие проявлений в
клинической картине. Однако, данная теория требует
дальнейших подтверждений.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

80 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Л И Т Е РАТ У РА

1. Aksu K., Keser G. Coexistence of vasculitides with familial Mediterranean fever. 7. Kasifoglu T., Calisir C., et al. The frequency of sacroiliitis in familial Mediterra-
Rheumatol Int.2011 Oct;31(10):1263-74 nean fever and the role of HLA-B27 and MEFV mutations in the development of
sacroiliitis. Clin. Rheumatol. 2009, 28:41-46
2. Ben-Chetrit E., Levy M. Familial Mediterranean fever. Lancet 1998, 351: 659–
664 8. Mayasuki A., Kouji M. Auto-inflammation vs. auto-immunity. Inflammation and
Regeneration 2011;31(1):50-51
3. Burnet F. A modification of Jeme’s theory of antibody production using the con-
cept of clonal selection. Aust. J. Sci., 1957; 20: 67-69 9. McDermott M.F., Aksentijevich I., Galon J., McDermott E.M. et al. Germline mu-
tations in the extracellular domains of the 55 kDa TNF receptor, TNFR1, define
4. Cosan F., Ustek D., Oku B., Duymaz-Tozkir J., Cakiris A., Abaci N., et al. Asso- a family of dominantly inherited auto-inflammatory syndromes. Cell 1999; 97:
ciation of familial Mediterranean fever-related MEFV variations with ankylosing 133-144
spondylitis. Arthritis Rheum., 2010;62:3232-6. doi: 10.1002/art. 27683
10. Shinar Y., Kosach E., Langevitz P., et al. Familial Mediterranean fever gene
5. Doria Z., Zen M., Bettio S. et al. Auto-inflammation and auto-immunity: bridging (MEFV) mutations as a modifier of systemic lupus erythematosus. Lupus 2012
the divide. Autoimmune Rev. 2012 Nov;12(1):22-30 Aug;21(9):993-998

6. Hugot J.P., Chamaillard M., Zouali H., et al. Association of NOD2 leucine-rich
repeat variants with susceptibility to Crohn‘s disease. Nature. 2001; 411: 599-
603

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԱՅԻՆ ԴՐՍԵՎՈՐՈՒՄՆԵՐԸ, ԹԵ՞ ԶՈՒԳԱԿՑՈՒՄ
ԱՈՒՏՈԻՄՈՒՆ ՀԻՎԱՆԴՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՀԵՏ

Գին­ ո­սյան Ք.Վ.

ԵՊԲՀ, թերապիայի թիվ 2 ամբիոն

Բա­նա­լի բառ­ եր` պար­բե­րա­կան հիվ­ ան­դութ­ յուն, աուտ­ ոիմ­ ուն րա­րել են Եվր­ ո­պա­կան սպոն­դիլ­ոարթ­րիտ­նե­րի հետ­ ա­զոտմ­ ան
հի­վան­դութ­ յունն­ եր, աուտ­ ոբ­ որբ­ ոք­ ային հիվ­ անդ­ ութ­ յուն։ խմ­բի կող­մից մշակվ­ ած սեր­ ոն­ եգ­ ա­տիվ սպոն­դիլ­ոարթր­ ոպ­ ա­
թիաներ­ ի ախ­տոր­ ոշմ­ ան չա­փոր­ ոշ­ իչն­ եր­ ին: 40 հիվ­ անդ­ ից 10
­Վեր­ջին տա­րի­նե­րին բժշ­կա­կան գի­տա­կան գրակ­ ան­ ութ­ յու­ (25%) համ­ ատ­ ասխ­ ա­նել են ան­կի­լոզ­ աց­նող սպոնդ­ իլ­ոարթր­ ի­
նում ի հայտ է եկել նոր հաս­կաց­ ու­թյուն` «աու­տոբ­ որբ­ ոք­ ային տի ախ­տոր­ ոշմ­ ան Նյու–Յորք­ յան մոդ­ իֆ­ իկ­ ացվ­ ած չափ­ ո­րոշ­ իչ­
հի­վան­դութ­ յունն­ եր»: Մինչ աու­տոիմ­ ուն հիվ­ ան­դութ­ յունն­ երն ներ­ ին: 15 հիվ­ ան­դի մոտ որոշվ­ ել է HLA B-27: 7 դեպք­ ում այն
ընդգ­ րկ­ ում են ադապ­տիվ իմուն հա­մակ­ արգ­ ը, աուտ­ ո­բորբ­ ո­ բա­ցա­սակ­ ան է, 8-ում` դրակ­ ան: 50­-ից 19 (38%) հիվ­ անդ­ ի մոտ
քային հի­վանդ­ ութ­ յունն­ եր­ ը պայ­ման­ ա­վորվ­ ած են գե­նե­տի­կո­ ախտ­ ո­րոշվ­ ել է կոք­սարթր­ ոզ, որոնց­ ից եր­կուս­ ը ենթ­ արկվ­ ել են
րեն դե­տեր­մին­ ացվ­ ած իմուն համ­ ա­կար­գի խանգ­ ար­մամբ: Այս կոնք-­ա­զդ­րային հո­դի էն­դոպր­ ոտ­ եզ­ ավ­ որ­ման: Հետ­ ա­զոտ­ման
եր­կու խումբ հի­վանդ­ ութ­ յունն­ երն ուն­ են որոշ ընդ­հա­նուր գծեր` ընթ­ ացք­ ում դիտվ­ ել է նաև մաշկ­ ի ախ­տա­հա­րում: 4 (8%) մոտ
երկ­ ուսն էլ սկսվ­ ում են «աու­տո» նա­խա­ծան­ցից, այ­սինքն` նկատ­վել է էրի­թեմ­ ա «թիթ­ եռն­ ի­կի» զո­նայ­ում, livedo reticularis
ուղղվ­ ած են սեփ­ ա­կան օրգ­ ա­նիզմ­ ի դեմ, երկ­ ուսն էլ համ­ ակ­ ար­ և ֆոտ­ ոզ­գայն­ ութ­ յուն` շր­ջագ­ այող իմուն կոմպլ­եքսն­ եր­ ի, հա­
գային հիվ­ անդ­ ութ­ յունն­ եր են` գլխ­ ավ­ ո­րա­պես հո­դամկ­ ա­նային կակ­ ո­րի­զային հա­կա­մարմ­ ինն­ ե­րի և հա­կա-ԴՆԹ հա­կամ­ ար­
համ­ ա­կար­գի ընդ­գրկ­ ում­ ով, երկ­ ուսն էլ ներ­ ա­ռում են մո­նո­գեն մինն­ ե­րի բարձր տիտ­րով, ինչ­ը դիտվ­ ում է համ­ ա­կարգ­ ային
և պո­լիգ­ են հիվ­ ան­դութ­ յունն­ եր:­ կարմ­ իր գայ­լախ­տի ժամ­ ան­ ակ: 1 հի­վա­նի մոտ գրանցվ­ ել է հե­
մո­ռագ­ իկ ցան ստո­րին վերջ­ ույթ­նե­րին` հե­մո­ռա­գիկ վաս­կուլ­ի­
Աուտ­ ո­բորբ­ ոք­ ային հի­վան­դութ­ յունն­ ե­րի պրոտ­ ոտ­ իպ է տի զարգ­ ացմ­ ամբ: Դիտվ­ ել է նաև հա­կա­ֆոսֆ­ ոլ­իպ­ իդ­ ային հա­
հանդ­ իս­ ա­նում պար­բե­րա­կան հիվ­ ան­դութ­ յուն­ ը (ՊՀ): ՊՀ բնո­ մախտ­ ա­նի­շի 1 դեպք` տրոֆ­ իկ խո­ցե­րի, վի­ժումն­ եր­ ի և արյան
րոշվ­ ում է պար­բեր­ աբ­ ար կրկնվ­ ող տենդ­ ով, սեր­ ո­զիտ­նե­րի մեջ հակ­ ակ­ ար­դիոլիպ­ ին­ ային հակ­ ա­մար­մինն­ եր­ ի բարձր տիտ­
նո­պա­նե­րով (պե­րիտ­ ո­նիտ, պլևր­ իտ, սի­նով­ իտ): Այս հետ­ ա­ րի առ­կա­յութ­ յամբ: Սկլ­եր­ ո­դերմ­ ան­ման համ­ ախ­տա­նիշ դիտ­վել
զոտ­ ու­թյան նպատ­ ակն է հայտ­նա­բեր­ ել ՊՀ համ­ ակ­ ար­գային է1 հիվ­ անդ­ ի մոտ, ար­տա­հայտվ­ ել է նաև Ռեյ­նոյի համ­ ախտ­ ա­
դրսև­ ո­րումն­ ե­րը և որոշ­ ել հնար­ ավ­ որ կապ­ ը աու­տոիմ­ ուն հի­ նի­շով, մաշ­կի կարծ­րաց­մամբ: Հե­տա­զո­տու­թյան ընթ­ աց­քում
վան­դութ­ յունն­ ե­րի հետ: Հե­տա­զոտ­ ութ­ յան մեջ ընդգ­ րկվ­ ել է 50 հանդ­ իպ­ ել են պա­նի­կուլ­իտ­ ի, աֆթ­ ա­ներ­ ի, մոն­ ո­նեյր­ ոպ­ ա­
հի­վանդ (27 տղա­մարդ, 23 կին), որոնց միջ­ ին տա­րիք­ ը կազ­մել թիայի, պո­լին­ եյր­ ո­պա­թիայի, պնևմ­ ոն­ ի­տի, քսեր­ օֆթ­ ալ­միայի`
է 34,7±12,2: ՊՀ ախ­տո­րոշվ­ ել է կլին­ ի­կո­րեն և հաստ­ ատ­վել նման Շեգր­ ե­նի հի­վան­դութ­ յան, դեպք­ եր: Գեր­ ակշռ­ ող MEFV
MEFV գե­նի մոլ­ե­կուլ­յար գեն­ ետ­ ի­կակ­ ան քնն­ ութ­ յամբ: ՊՀ հա­ մուտ­ ա­ցիան եղել է M694V: Այն դիտ­վել է 38 (79,1%) հիվ­ ան­դի
մակ­ ար­գային դրսև­ որ­ ումն­ եր­ ը գնահ­ ա­տե­լու նպա­տա­կով կա­ մոտ, ընդ որում 8 (16,7%) հո­մոզ­ իգ­ ոտ են, իսկ 14 (29%)` հե­տե­
տարվ­ ել է բո­լոր օրգ­ ան-համ­ ակ­ ար­գեր­ ի հետ­ ա­զո­տութ­ յուն: ՊՀ րո­զի­գոտ (M694V/N):­
դաս­ ա­կան դրսև­ ո­րումն­ ե­րը` աբ­դոմ­ ին­ ալգ­ իան, թո­րակ­ ալ­գիան,
արթր­ ալ­գիան, կրկն­վող տեն­դը, պլևր­ իտ­ ը, սպլ­են­ ոմ­ ե­գա­լիան Այս­պիս­ ով, ՊՀ կար­ ող է ուն­ են­ ալ աուտ­ ոիմ­ ուն հիվ­ անդ­ ու­
և հեպ­ ա­տո­մեգ­ ա­լիան դիտվ­ ել են գրեթ­ ե բո­լոր հիվ­ անդ­ներ­ ի թյունն­ ե­րի համ­ ակ­ ար­գային դրսև­ որ­ ումն­ եր, որն, ըստ երև­ ույ­
մոտ: Մո­նոարթ­րիտ հան­դիպ­ ել է 36 (72%), իսկ պոլ­իարթ­րիտ` թին, պայմ­ ա­նավ­ որ­ված է վաս­կուլ­իտ­ ի զարգ­ աց­մամբ, որն էլ
8 (16%) հիվ­ անդ­ ի մոտ: 40 (80%) հիվ­ ան­դի մոտ ախ­տո­րոշվ­ ել ապա­հով­ ում է այս­պի­սի բազմ­ ա­զան կլին­ ի­կակ­ ան պատ­կեր:
է սակ­րոիլ­եիտ, 11 (22%) մոտ` միակողմ­ ան­ ի, 29 (58%) մոտ` Սակ­ այն, այս թեորիան հետ­ ա­գա հաս­տատ­ման կա­րիք ուն­ ի:
երկկ­ ող­մա­նի: Սակ­րոիլ­եիտ ուն­ ե­ցող բո­լոր հիվ­ անդ­ներ­ ը բա­վա­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 81

SUMMARY

SYSTEMIC MANIFESTATIONS OF FAMILIAL MEDITERRANEAN FEVER OR ASSOCIATION WITH
AUTOIMMUNE DISEASES?

Ginosyan K.V.

YSMU, Department of Therapy No. 2

Keywords: Familial Mediterranean Fever, autoimmune disease, thropathy study group for the diagnosis of seronegative spon-
auto-inflammatory disease. dyloarthropathy. 10 (25%) patients out of 40 fulfilled the modi-
fied New York criteria for ankylosing spondylitis. HLA B-27 was
Recently the new term emerged in the medical scientific litera- examined in 15 patients with symptoms of spondyloarthropathy.
ture “auto-inflammatory diseases”. While auto-immunity involves In 7 patients it was negative and in 8-positive. In 19 (38%) out of
adaptive immune activation, auto-inflammation involves innate 50 patients coxarthrosis was revealed and 2 patients underwent
immune activation. Both diseases share some characteristics: total endoprothesis of hips. Skin involvement also was observed
they start with the prefix “auto” to define a pathological process during the study: 4 (8%) of them developed erythema similar “but-
directed against self; they are systemic diseases, frequently in- terfly” rash, livedo reticularis and photosensitivity with high titer of
volving musculoskeletal system; both include monogenic and circulating immune complexes, ANA and anti-ds-DNA antibodies
polygenic diseases. like systemic lupus erythematosus, 1 patient had hemorrhagic
rash on legs with developing hemorrhagic vasculitis. One patient
The prototype of auto-inflammation diseases is the familial suffered from trophic ulcers, miscarriage with high titer of anti-
Mediterranean fever (FMF). The FMF is an auto-inflammatory dis- cardiolipin auto-antibodies as in classical antiphospholipid syn-
order characterized by recurrent febrile polyserositis and arthri- drome. Scleroderma-like syndrome was developed in 1 patient
tis. The aim of this study is to determine systemic manifestations with Raynaud’s phenomenon and skin induration of wrists and
of the FMF and reveal its possible association with autoimmune face and pneumofibrosis. Also, panniculitis (1 patient), aphthae
diseases. We examined 50 patients (27 male, 23 female) with (2 patients), angiorethinopathy (2 patients), mononeyropathy and
the FMF. The mean age of patients was 34.7±12.2. The FMF polyneyropathy (2 patients respectively), pneumonitis (4 patients),
was determined clinically and approved by testing of the MEFV xerophthalmia (1 patient) like the Sjogren’s syndrome were ob-
gene. To reveal systemic manifestations of the FMF, investigation served. The prevalent mutation of MEFV gene was M694V in 38
of all organ-systems was carried out. Classical symptoms of the patients (79,1%), of which 8 (16,7%) were homozygote and 14
FMF: abdominalgy, thoracalgy, arthralgy with recurrent fever and (29%) - heterozygote (M694V/N).
pleuritis, splenomegaly, hepatomegaly were seen in almost all
patients. Monoarthritis was observed in 36 (72%) patients and So, FMF may have systemic manifestations of autoimmune
polyarthritis - in 8 (16%). 40 (80%) of patients developed spondy- diseases. It may be due to vascular involvement with develop-
loarthrtitis, in 11 cases (22%) unilateral sacroiliitis was observed ing vasculitis. But it isn’t clear yet why these manifestations are
and in 29 (58%) - bilateral sacroiliitis. All patients with sacroiliitis present in ones and absent in others.
fulfilled the classification criteria of the European spondyloar-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

82 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՏԴ. 616-053.36-08:614.2

­ՄԻՆ­ՉԵՎ ՄԵԿ ՏԱՐ­ ԵԿ­ ԱՆ ԵՐԵ­ԽԱՆ­ ԵՐ­ Ի ԿՅԱՆՔ­ Ի ՈՐԱԿ­ Ի
ՊԱ­ՐԱՄ­ ԵՏ­ՐԵՐ­ Ի ԵՎ ԲԺՇԿ­ ԱՍ­ Ո­ՑԻԱԼԱ­ԿԱՆ ՄԻ ՇԱՐՔ
ԳՈՐԾ­ ՈՆՆ­ ԵՐ­ Ի ՄԻՋ­ ԵՎ ԿԱԽ­ՎԱԾ­ ՈՒԹՅԱՆ ԳՆԱՀ­ ԱՏ­ ՈՒ­ՄԸ

Ա­վետ­ իս­ յան Լ.Ռ.1, Դուն­ ա­մալ­յան Ռ.Ա.­2
1 ԵՊԲՀ, հի­գիենայի և էկոլ­ոգ­ իայի ամբ­ իոն
2 ԵՊԲՀ, հանր­ ային առողջ­ ու­թյան ֆա­կուլտ­ ետ

Արդ­ իական­ ութ­ յու­նը ԿՈ հիմ­նա­կան չա­փո­րոշ­իչն­ եր­ ը, որոնք ընկ­ ած են այդ ցու­
­Պատմ­ ակ­ ան առում­ ով «Կյանք­ ի որակ» (ԿՈ) հաս­ ցան­ ի­շի ժամ­ ա­նակ­ ակ­ ից պատ­կե­րաց­ման հիմ­քում:

կա­ցու­թյուն­ ը հա­մարվ­ ել է սոց­ իալակ­ ան կա­տեգ­ ո­րիա, Դր­ անք են.
որն արտ­ ահ­ այ­տել է մարդ­կանց նյու­թա­կան և կուլ­տու­ 1. ­Ֆիզ­ իկ­ ա­կան` ուժ, էներ­գիա, հոգ­նած­ ու­թյուն, ցավ,
րա­կան պա­հանջ­նե­րի բա­վար­ արմ­ ան աս­տիճ­ ան­ ը: Լին­ ե­
լով նոր, ԿՈ-ն այն կար­ևոր հասկ­ ա­ցու­թյունն­ եր­ ից մեկն է, դիս­կոմ­ֆորտ, քուն, հան­գիստ:
որը նկար­ ագր­ ում է մարդկ­ ութ­ յան գոյ­ութ­ յան ինտ­ եգր­ ալ 2. Հ­ ոգ­ ե­բան­ ա­կան` դրա­կան էմո­ցիաներ, մտած­ ե­լու, սո­
բնու­թա­գի­րը: ԿՈ-­ի բնութ­ ագ­ իր­ ը վկա­յում է այն մաս­ ին,
որ կյան­քը չպետք է դի­տարկ­ ել որպ­ ես աբստ­րակտ իրա­ վո­րե­լու, հիշ­ել­ու ուն­ ակ­ ութ­ յուն, ուշ­ադ­րու­թյան կենտ­
վի­ճակ, որովհ­ ետև այն ավել­ի շատ կապ­ված է անհ­ ա­տի րո­նաց­ ում, ինքն­ ագն­ ա­հատ­ ում, ար­տաք­ ին աշ­խարհ,
ապր­ ում­նե­րի և ինքն­ ագ­նա­հատմ­ ան հետ: ԿՈ հաս­կաց­ ու­ բա­ցաս­ ակ­ ան ապր­ ում­ներ:­
թյան տե­սակ­ ան մշա­կու­մը կոչվ­ ած է լուծ­ ե­լու մի շարք էկո­ 3. Անկ­ ախ­ ու­թյան մա­կարդ­ ակ` ամեն­ օր­ յա ակ­տիվ­ ու­
լոգ­ իական, բժշկ­ ակ­ ան, սո­ցիալա­կան և հո­գե­բան­ ակ­ ան թյուն, աշ­խատ­ ու­նակ­ ու­թյուն, բու­ժում­ ից և դեղ­ որ­ այ­
հիմ­նախնդ­ իրն­ եր, այն դիտ­ արկ­վել­ով որ­պես բուժ­ման, քից կախվ­ ած­ ութ­ յուն:
շր­ջակ­ ա միջ­ ավ­ այ­րի պահ­պան­ման, սոց­ իալա­կան պաշտ­ 4. ­Հաս­ ա­րակ­ ակ­ ան կյանք` ան­հա­տակ­ ան փոխհ­ ար­ աբ­ ե­
պան­վա­ծու­թյան մեթ­ ոդ­ներ­ ի մշակմ­ ան և ընտր­ ու­թյան չա­ րութ­ յուն­ներ, սուբյեկտ­ ի հաս­ ա­րակ­ ակ­ ան ար­ժեք, սե­
փան­ իշ: Ի սկզբ­ ա­նե ԿՈ-ն դիտ­վել է որ­պես սոց­ իալ-տնտ­ ե­ ռակ­ ան ակտ­ իվ­ ու­թյուն:
սակ­ ան կա­տեգ­ որ­ իա, որն ար­տահ­ այ­տել և գնա­հա­տել է 5. Շր­ջակ­ ա մի­ջա­վայր` բա­րե­կեց­ ութ­ յուն, անվ­ տանգ­ ու­
բնակչ­ու­թյան կյանք­ ի մակ­ ար­դա­կը [1]: թյուն, կենց­ աղ, ապա­հովվ­ ա­ծու­թյուն, բժշկ­ ակ­ ան և
սո­ցիալակ­ ան մատչ­ե­լիութ­ յուն ու որակ, տեղ­ եկ­ ատ­
Կ­ Ո հաս­կաց­ ութ­ յան կիր­ առ­ման այժմ­ եական­ ութ­ յան վու­թյան մատ­չել­իու­թյուն, կրթվ­ ե­լու և որա­կա­վոր­ման
մեջ մեծ դեր ու­նի նաև բժշ­կակ­ ան աշ­խար­հը, որը ժա­ մակ­ արդ­ ա­կը բարձր­ ացն­ ե­լու հնար­ ավ­ ո­րութ­ յուն, էկո­
ման­ ակ­ ակ­ ից պայ­մանն­ ե­րում ավե­լի հաճ­ ախ է կողմ­նոր­ ոշ­ լոգ­ իա:
վում դե­պի մարդ­ ու ին­տեգ­րալ և հա­մա­լիր բնութ­ ագ­րու­մը` 6. ­Հոգ­ ե­կան վի­ճակ` կրո­նակ­ ան և անձ­ նակ­ ան հա­մոզ­
հենվ­ ե­լով ոչ միայն նրա առող­ջու­թյան օբյեկտ­ իվ տվյալ­ մունք­ներ:
ներ­ ի, այլ նաև անհ­ ա­տի կողմ­ ից կյանք­ ի ինքն­ ագն­ ահ­ ատ­ Այսպ­ ի­սով, ԿՈ-ն բազմ­ աչ­ափ­ ել­ի գոր­ծիք է, որն իր մեջ
ման և բա­վար­ ար­ված­ ութ­ յան աս­տի­ճան­ ի վրա: ներ­ ա­ռում է մարդ­ ու բա­րեկ­ ե­ցու­թյունն ապա­հո­վող ֆի­զի­
կա­կան, հոգ­ ե­կան և սո­ցիալա­կան բաղ­ ադ­րիչ­ներ­ ը:
Չն­ այ­ած այն հան­գամ­ անք­ ին, որ ԿՈ-ն համ­ ա­կար­ Ն­պա­տակ ուն­ են­ ալ­ով կա­նո­նակ­ ար­գել կյան­քի որա­
գային եր­ևույթ է, մեզ ավել­ի շատ հետ­ աքրքր­ ում է այս կին վեր­ ա­բեր­ ող հետ­ ազ­ ոտ­ ութ­ յունն­ եր­ ը, 1995թ. Ֆրան­
հաս­կա­ցութ­ յան բժշ­կաս­ ոց­ իալա­կան ասպ­ եկտն­ ե­րը:­ սիայում ստեղծ­վեց MAPI (Minnesota Multiphasic Person-
ality Inventory) գի­տահ­ ե­տազ­ ո­տակ­ ան ինս­տիտ­ ուտ­ ը, որը
Այս­ օր, առողջ­ ութ­ յան և հիվ­ անդ­ ութ­ յան կեն­սաբժշ­ կոոր­դին­ ացն­ ում է այդ բնա­գա­վա­ռի հե­տա­զոտ­ ութ­ յունն­ ե­
կա­կան մոդ­ ե­լին փոխ­ ար­ ին­ ել­ու է գալ­իս կենս­ ա-հոգ­ ե­սո­ րը և հաստ­ ա­տում է մշակվ­ ած հարց­ աթ­ եր­թի վա­վե­րակ­ ա­
ցիալակ­ ան մոդ­ ե­լը, որի կենտ­րո­նում հի­վանդն է որպ­ ես նու­թյու­նը:
ան­հա­տա­կան­ ու­թյուն` հի­վանդ­ ու­թյան, վախ­ ի, տագ­նապ­ ի Ըստ ար­տա­սահ­ման­ յան հե­տա­զո­տող­նե­րի, մե­ծա­հա­
նկատմ­ ամբ իր սուբյեկ­տիվ պատ­կե­րացմ­ ամբ: Այս մո­դե­լի սակ­նե­րի հետ համ­ ե­մա­տած, երեխ­ ա­նե­րի ԿՈ-­ի վե­րա­բե­
կենտ­րոն­ ում ընկ­ ած է «Կյանք­ ի որակ» հաս­կա­ցու­թյու­նը: րյալ ու­սումն­ աս­ իր­ ու­թյուն­նե­րը սահ­ման­ ափ­ ակ են [5, 7, 9,
10]: Ավան­դակ­ ան հե­տազ­ ոտ­ման մե­թոդ­նե­րը տալ­իս են
Մ­ ինչ այս­ օր ԿՈ-­ի միաս­նա­կան, ընդհ­ ան­ ուր սահմ­ ա­ միակող­ման­ ի տե­ղե­կատ­վու­թյուն` երե­խայի հի­վանդ­ ու­
նում գո­յութ­ յուն չու­նի: Գործն­ ա­կա­նում յուր­ ա­քան­չյուր հե­ թյան և բուժ­ման ար­դյու­նավ­ ե­տութ­ յան վե­րա­բե­րյալ, բայց
տա­զո­տող առա­ջար­կել է իր ձևա­կեր­պում­նե­րը: ԱՀԿ-ն հնա­րա­վո­րու­թյուն չեն տալ­իս գնահ­ ատ­ ե­լու երե­խայի հո­
առա­ջար­կում է ԿՈ-­ը սահ­ման­ ել որ­պես հան­րութ­ յան և գե­կան և սո­ցիալա­կան դե­զադ­ ապ­տա­ցիան [1, 2]: Ուստ­ ի
սե­փակ­ ան կարգ­ ա­վիճ­ ակ­ ի անհ­ ա­տա­կան հա­րա­բե­րակ­
ցու­թյուն: Նրա կողմ­ ից 21-րդ դա­րի սկզբ­ ին մշակ­վել են

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 83

երեխ­ այի հե­տա­զոտ­ման ծրագ­րում ԿՈ­-ի ու­սում­նաս­ իր­ պետք է հիմն­վի խիստ հիմ­նա­վոր­ված մե­թո­դոլ­ոգ­ իայի
ման ընդ­գր­կու­մը հնա­րա­վո­րու­թյուն կտա բարձ­րաց­նել վրա:
բուժ­ օգն­ ութ­ յան որակ­ ը [3, 8, 11 ]:
Հ­ ե­տազ­ ոտ­ ության նպա­տա­կը
Հա­ճախ կյանք­ ի որակ­ ը ձևակ­ երպվ­ ում է որ­պես հա­ Գն­ ահ­ ատ­ ել QUALIN հարց­ աթ­ երթ­ ի հիմն­ ակ­ ան բա­
սար­ ակ­ ու­թյան մեջ ան­հա­տա­կան ուն­ ակ­ ութ­ յան (աշխ­ ա­
տան­քային, հաս­ ար­ ակ­ ակ­ ան գործ­ ու­նեութ­ յուն, ըն­տա­ ղադ­րիչն­ ե­րի վրա մի շարք բժշ­կա­կե­նաս­բա­նա­կան և սո­
նե­կան կյանք) դրս­ևո­րում ինչպ­ ես նաև, որպ­ ես մարդ­ ու ցիալա­կան գոր­ծոն­նե­րի ազ­դե­ցու­թյու­նը:
ֆիզ­ ի­կակ­ ան, էմո­ցիոնալ, հո­գե­կան և ին­տե­լեկտ­ ուալ
բնութ­ ագր­ իչ [14, 16]: ԿՈ­-ի բազմ­ ա­բո­վան­դակ մո­տեց­ ում­ Հե­տա­զո­տության խնդ­ ի­րը
նե­րը հուշ­ում են այն մա­սին, որ ԿՈ-ն չի կար­ ող լին­ ել Գնա­հա­տել բժշ­կա-կեն­սա­բա­նա­կան, սո­ցիալ-հի­
ստատ­ իկ: Այն որո­շակ­ ի սո­ցիալա­կան իրակ­ ա­նութ­ յուն է,
որն ու­նի կոնկր­ ետ բնութ­ ա­գիր: գիենիկ և նյու­թա-տն­տե­սա­կան գոր­ծոն­նե­րի ազդ­ եց­ ու­
թյու­նը մինչև մեկ տա­րեկ­ ան երե­խա­նե­րի կյան­քի որակ­ ի
Կյանք­ ի որա­կի ու­սումն­ ա­սի­րութ­ յուն­ ը կարև­ որ է նաև հիմ­նակ­ ան ցու­ցա­նիշն­ ե­րի վրա:
առողջ երե­խայի համ­ ար: Ու­սումն­ ա­սի­րե­լով առողջ երե­
խա­նե­րի ԿՈ-ն, կա­րե­լի է մշակ­ ել ԿՈ­-ի նոր­մեր և դրանք Հ­ ե­տա­զո­տութ­ յան նյու­թը և մեթ­ ոդ­ներ­ ը
կիր­ ա­ռել: Հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յան օբյեկտ են հանդ­ իս­ ա­ցել Երև­ ան

Բազ­մա­թիվ հետ­ ազ­ ոտ­ ութ­ յունն­ եր, որոնք նվիր­ված քա­ղա­քում բնակ­վող «Հե­րա­ցի» և «Մու­րա­ցան» հա­մալ­
են առողջ և հիվ­ անդ երե­խա­նե­րի ԿՈ­-ի ու­սում­նաս­ ի­րու­ սա­րա­նա­կան կլի­նի­կան­ ե­րի առաջ­նային օղա­կում հա­վա­
թյանն ու հա­մե­մատ­ ութ­ յա­նը [12], ցույց են տա­լիս, որ քագրվ­ ած մինչև մեկ տա­րեկ­ ան 50 երեխ­ ա: Այդ երե­խա­
մինչև մեկ տար­ եկ­ ան երե­խա­ներ­ ի կյան­քի որա­կի ու­սում­ նե­րի կյան­քի որակ­ ի վե­րա­բե­րյալ QUALIN (Qualite de vie
նաս­ իր­ման հա­մար ամե­նատ­ ե­ղե­կատ­վա­կան հար­ցա­թեր­ du Nourisson) հար­ցաթ­ երթ­ ը լրացր­ ել են նրանց ծնողն­ եր­ ը
թը QUALIN (Qualite de vie du Nourisson) հար­ցա­թերթն և պո­լիկ­լի­նի­կայի ման­կա­բույժ­նե­րը:
է: այդ հարց­ ա­թերթ­ ը հնար­ ավ­ ո­րու­թյուն է տալ­իս գնա­
հա­տե­լու ոչ միայն քրո­նիկ հիվ­ անդ երեխ­ ան­ եր­ ի ԿՈ-ն, այլ Հետ­ ազ­ ոտ­ ութ­ յան նպատ­ ակ­ ի և խնդ­ իր­ներ­ ի լուծմ­ ան
նաև առողջ­նե­րի­նը: Բազ­մա­թիվ հետ­ ա­զո­տութ­ յունն­ եր հա­մար կի­րառ­վել են մի շարք մե­թոդ­ներ։
ապաց­ ուց­ ում են, որ ցան­կա­ցած քրո­նիկ հի­վան­դութ­ յուն 1. Մինչև մեկ տա­րե­կան երեխ­ ա­նե­րի ԿՈ­-ի ուս­ ումն­ ա­
իջեցն­ ում է ոչ միայն երե­խայի ԿՈ­-ի ցուց­ ան­ իշն­ ե­րը, այլ
նաև այն ըն­տա­նի­քի կյան­քի որակ­ ը, որ­տեղ նա դաս­ սիր­ման հա­մար որ­պես հիմ­նա­կան և ար­դյու­նավ­ ետ
տիարակվ­ ում է [1, 5, 14, 16]: մեթ­ ոդ ընտր­վել է QUALIN (Qualite de vie du Nouris-
son), հար­ցաթ­ եր­թը: QUALIN­-ը մինչև մեկ տա­րե­կան
Ավ­ անդ­ ա­կան հետ­ ազ­ ոտմ­ ան մեթ­ ոդն­ եր­ ը տալ­իս են երե­խա­նե­րի կյան­քի որա­կի գնա­հատ­ման ընդ­հա­նուր
միակողմ­ ա­նի տե­ղե­կատ­վու­թյուն` երե­խայի հի­վանդ­ ու­ հար­ցա­թերթ է, որը հնար­ ավ­ որ­ ութ­ յուն է տալ­իս գնա­
թյան և բուժ­ման ար­դյու­նավ­ ետ­ ու­թյան վեր­ ա­բե­րյալ, բայց հա­տել ինչպ­ ես առողջ, այն­պես էլ հիվ­ անդ (ան­կախ
հնա­րա­վոր­ ութ­ յուն չեն տալ­իս գնահ­ ա­տե­լու երե­խայի հո­ նո­զո­լոգ­ իական ձևից) երե­խան­ եր­ ի կյան­քի որակ­ ը:
գեկ­ ան և սոց­ իալակ­ ան դեզ­ ա­դապ­տա­ցիան [9]: Ուստ­ ի Հե­տազ­ ոտ­ ութ­ յան այս փու­լում ակտ­ իվ հա­մագ­ որ­
երեխ­ այի հե­տա­զոտ­ման ծրագ­րում ԿՈ­-ի ու­սում­նաս­ իր­ ծակ­ցե­լով կյան­քի որակ­ ի ուս­ ումն­ աս­ իրմ­ ամբ զբաղ­
ման ընդ­գր­կու­մը հնա­րավ­ ո­րու­թյուն կտա բարձր­ աց­նել վող MAPI ինստ­ իտ­ ուտ­ ի հետ MAPI (Minnesota Multi-
բուժ­ օգ­նութ­ յան որա­կը: phasic Personality Inventory) RESEARCH INSTITUTE
(S. Manifikat, A. Dazord, France, 2000): Ստաց­ ել ենք
KIDSCREEN Եվր­ ո­պակ­ ան կենտր­ ո­նի կողմ­ ից կա­ թույլտվ­ ու­թյուն` իրենց կող­մից մշակվ­ ած և բնակչ­ու­
տար­ված հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րը ցույց են տվել, որ ԿՈ­-ի թյան տարբ­ եր պոպ­ ուլ­յաց­ իաներ­ ում կի­րառ­վող կյան­
վրա առավ­ ել ազդ­ եց­ ութ­ յուն են թողն­ ում սո­ցիալ-տն­տե­ քի որակ­ ի ուս­ ումն­ աս­ իր­ման հա­մար նա­խա­տես­ված
սաակ­ ան գործ­ ոն­ներ­ ը, ինչ­պես նաև ծնող­ներ­ ի կրթ­ ա­կան հար­ցա­թեր­թե­րից QUALIN հար­ցա­թեր­թը կիր­ ա­ռել­ու
մա­կարդ­ ա­կը և ըն­տա­նիք­ ի եկամ­ ուտ­ ի չա­փը [5]: հա­մար:
QUALIN հարց­ ա­թեր­թը բաղ­կաց­ ած է 4 բլոկ հարց­ եր­ ի
Այս­պիս­ ով, ԿՈ­-ի հիմն­ ախնդ­րի ուս­ ումն­ ա­սիրմ­ ան խմ­բից (33 հարց): Հար­ցա­թերթ­ ը լրաց­վել է ծնող­նե­րի
հետ­ աքրքր­ ութ­ յան շր­ջա­նակ­ներն աճում են: Ապա­ցու­ցո­ և ման­կաբ­ ույժ­նե­րի կող­մից: Այս գոր­ծի­քը նկա­րագ­
ղակ­ ան բժշկ­ ութ­ յան հիմ­նա­կան սկզ­բունք­նե­րը հու­շում րում է երեխ­ այի կյան­քի գործ­ ուն­ եու­թյան չորս հիմ­
են, որ գի­տա­կան հե­տազ­ ո­տու­թյու­ներ­ ի ժա­մա­նակ ան­ նակ­ ան ասպ­ եկտ­ներ­ ը`
հրա­ժեշտ է պահ­պա­նել մի­ջազ­գային ստան­դարտն­ եր­ ը, 1. վարք և շփում (13 հարց),
որն ար­դիական է նաև կյանք­ ի որակ­ ի ու­սում­նաս­ իրմ­ ան 2. մ­ են­ ակ մնա­լու ուն­ ա­կութ­ յուն (5 հարց),­
ժամ­ ան­ ակ, այս դեպ­քում միայն մե­թո­դը սուբյեկտ­ իվ է և

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

84 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

3. ըն­տա­նե­կան շրջ­ ա­պատ (4 հարց), մել են 48%, իսկ աղ­ջիկ­նե­րը` 52%: Երեխ­ ա­նե­րի մեծ մա­սը
4. ­նյարդ­ ա-հո­գեկ­ ան զարգ­ աց­ ում և ֆիզ­ ի­կակ­ ան (82,5%) ծնվ­ ել է առա­ջին, 15,8%­-ը երկր­ որդ, իսկ 1,7%-­ը
եր­րորդ հղիու­թյու­նից: 95,7% դեպ­քեր­ ում հղիութ­ յան ըն­
առող­ջու­թյուն (11 հարց): թաց­քը եղել է ֆիզ­ իոլո­գիական, սակ­ այն երեխ­ ա­ներ­ ի
Կյանք­ ի որակ­ ի ընդ­հան­ ուր գնա­հա­տա­կան­ ը տրվ­ ել է 4,3%­-ը ծնվ­ ել է բարդ­ ա­ցած հղիութ­ յուն­ ից:
գու­մար­ ային սանդղ­ ակ­ ի ընդ­հան­ ուր բա­լի մի­ջո­ցով:
Ըստ մեթ­ ո­դի­կայի, հաշվ­ արկ­ ը կատ­ ար­վել է 6 բա­ Ըն­տա­նի­քի դեմ­ ոգ­րա­ֆիկ նկա­րագ­րի վեր­լու­ծու­թյու­
լային համ­ ա­կարգ­ ի օգն­ ութ­ յամբ (0­-ից 5 բալ): Որք­ ան նից պարզ­վել է, որ ծնող­նե­րի մեծ մա­սը եղել է ծառ­ այող:
բարձր է գում­ ա­րային բա­լը, այն­քան բարձր է կյան­քի 64% դեպ­քեր­ ում մայր­ ը և հայ­րը ուն­ եց­ ել են բարձր­ ա­գույն
որակ­ ը: Բա­ցի ընդ­հա­նուր գում­ ա­րային բա­լի հաշ­վար­ կր­թու­թյուն:
կից, կա­տար­վել է նաև կյանք­ ի որակ­ ի տարբ­ եր աս­
պեկտ­նե­րի միջ­ ին բա­լի հաշ­վարկ:­ Ըստ մեր հե­տազ­ ո­տու­թյան տվյալ­նե­րի ըն­տա­նիք­նե­
2. Եր­ ե­խայի կյան­քի որակ­ ի վրա սոց­ իալ-հի­գիենիկ և րի 64,0%-­ը ու­նի մեկ երե­խա, 24%-­ը ` եր­կու, իսկ ընդ­ ա­
նյութ­ ակ­ ան-տնտ­ ես­ ակ­ ան գործ­ ոնն­ եր­ ի ազդ­ ե­ցու­ մեն­ ը 12%­-ը` երեք երե­խա: 4-5 ան­դամ ու­նեց­ ող (մի­ջին ըն­
թյունն ու­սում­նաս­ իր­ ել­ու համ­ ար մեր կողմ­ ից մշակ­ տա­նիք) ըն­տա­նիքն­ եր­ ի թիվ­ ը կազմ­ ել է 60%, իսկ մեծ (6
վել է հատ­ ուկ հար­ցաթ­ երթ, որը լրաց­րել են ծնող­ և ավե­լի մարդ­) ըն­տա­նիք ու­նե­ցող­նե­րի թի­վը` 20%: 96%
նե­րը: Հարց­ աթ­ եր­թը բաղկ­ աց­ ած է 41 հարց­ ից: Որոշ դեպք­ ե­րում ու­սումն­ ա­սիր­վող ըն­տա­նիքն­ ե­րը (ըս­ տ տի­պի)
հար­ցեր ուն­ են պատ­ ասխ­ ա­նի եր­կու (դի­խոտ­ ոմ), իսկ եղել են «լ­րիվ ընտ­ ան­ իք» և միայն 4% դեպ­քում` «ոչ լրիվ»:
որոշ­նե­րը` 3-6 (պո­լիխ­ ո­տոմ) տարբ­ եր­ ակ: Որոշ հար­
ցեր ընդ­հան­ ուր են եղել հե­տազ­ ոտ­ ութ­ յան ժամ­ ան­ ակ Մենք իրակ­ ա­նաց­րել ենք կո­րել­ա­ցիոն վեր­լու­ծու­
կիր­ առվ­ ած բոլ­որ հարց­ աթ­ երթ­ ե­րի համ­ ար. դրանք թյուն, որ­պես­զի հիմ­նա­վո­րենք մի շարք բժշ­կա­կեն­սա­
դեմ­ ոգր­ աֆ­ իկ բնույթ­ ի (սե­ռը, ընտ­ ա­նիք­ ի կազ­մը և բան­ ակ­ ան գործ­ ոն­նե­րի և կյան­քի որակ­ ի պա­րա­մետ­րե­րի
ամ­բողջ­ ա­կա­նութ­ յուն­ ը), ծնողն­ եր­ ի կրթ­ ակ­ ան և սո­ միջև առ­կա կա­պե­րը: Այդ գործ­ ոնն­ ե­րից առանձ­նացր­ ել
ցիալակ­ ան վի­ճա­կի, բնա­կար­ ան­ ային կենց­ ա­ղային ենք հետև­ յալ­նե­րը.
պայ­ման­ներ­ ի, ծնողն­ եր­ ի վնա­սակ­ ար սով­ ո­րույթն­ եր­ ի,
ընտ­ ա­նի­քի հո­գեբ­ ան­ ակ­ ան կլի­մայի, երեխ­ այի սնուց­ 1. հ­ղիութ­ յան և ծննդ­ աբ­ ե­րու­թյան հերթ­ ակ­ ան հա­
ման վե­րաբ­ եր­ յալ հարց­ երն էին: մա­րը,
3. ­Վիճ­ ա­կագ­րա­կան մշակ­ ու­մը կա­տար­վել է SPSS վի­
ճա­կագր­ ա­կան փաթ­ ե­թի օգն­ ութ­ յամբ: Տվյալ­ներ­ ի 2. հղ­ իու­թյան և ծննդ­ ա­բե­րու­թյան ընթ­ ացք­ ը,
վերլ­ուծ­ ութ­ յունն իր մեջ ներ­ առ­ ել է նկա­րագ­րակ­ ան և 3. ծ­նող­ներ­ ի առող­ջակ­ ան վի­ճա­կը,
վերլ­ու­ծա­կան վիճ­ ակ­ ագր­ ութ­ յան ստան­դարտ մե­թոդ­ 4. ե­րե­խայի սնուց­ման տես­ ակ­ ը,
ներ: 5. ընտ­ ան­ ի­քի տես­ ա­կը։
Տ­վյալ­նե­րի վերլ­ուծ­ ու­թյան համ­ ար կիր­ առվ­ ել են Հ­ ե­տա­զոտ­ ու­թյան ար­դյունք­նե­րից պարզ­վել է, որ
ստան­դարտ նկար­ ագր­ ա­կան և վերլ­ու­ծա­կան վի­ճա­կագ­ որոշ սոց­ իալակ­ ան գործ­ ոն­ներ հավ­ աս­տի ազդ­ ե­ցու­թյուն
րակ­ ան մե­թոդ­ներ` t թեստ, մեկ գոր­ծոն­ ային դիսպ­ եր­սիոն ու­նեն մինչև մեկ տա­րեկ­ ան երե­խա­ներ­ ի կյան­քի որա­կի
վեր­լու­ծու­թյուն, միջ­ ին թվաբ­ ա­նա­կան (M), ստանդ­ արտ ինչ­պես «Ընդ­հա­նուր բալ»-­ի, այն­պես էլ «Վարք և շփում»
շեղ­ ում (σ), 95% վս­տա­հե­լիութ­ յան սահ­ման­ներ­ ում մի­նի­ և «Ընտ­ ա­նե­կան մի­ջավ­ այր» պա­րա­մետր­ եր­ ի վրա:
մալ և մաք­սի­մալ նշան­ ակ­ ութ­ յուն­ներ­ ի հաշվ­ արկ, հար­ ա­ Ըն­տա­նի­քի տե­սա­կը նույն­պես ազդ­ ում է մինչև մեկ
բե­րակ­ ան ցու­ցան­ իշն­ եր, Ստ­ յու­դենտ­ ի գոր­ծակ­ ից (t):­ Ան­ տար­ ե­կան երեխ­ ա­ներ­ ի կյանք­ ի որակ­ ի վրա: Այսպ­ ես. ոչ
կախ ընտ­րանքն­ ե­րի դեպ­քում մի­ջին թվա­բան­ ա­կան­նե­րի լրիվ ըն­տա­նիքն­ եր­ ի երե­խա­նե­րի շր­ջան­ ում հատկ­ ապ­ ես
համ­ եմ­ ա­տութ­ յան հա­մար կիր­ առ­վել է t թես­տը, իսկ կա­ տու­ժում է ԿՈ­-ի «Ըն­տան­ ե­կան մի­ջա­վայր» պար­ ա­մետ­րը,
խյալ­նե­րի` միագոր­ծո­նային դիս­պեր­սիոն վեր­լու­ծութ­ յուն իսկ ԿՈ-­ի առող­ջա­կան վի­ճակն ար­տահ­ այ­տող պա­րա­
(ANOVA): Կյան­քի որակ­ ի պար­ ամ­ ետր­ եր­ ի և բժշկ­ ա-սո­ մետր­ ը փոփ­ ո­խութ­ յան չի են­թարկ­վել:
ցիալա­կան գործ­ ոնն­ եր­ ի միջև կա­պի հայտ­նաբ­ եր­ման Մեր կող­մից կա­տարվ­ ել է կո­րե­լյա­ցիոն վեր­լու­ծու­
հա­մար կի­րառ­վել­ու է Պիր­սո­նի ռան­գային կո­րե­լա­ցիայի թյուն նաև ԿՈ պա­րամ­ ետ­րեր­ ի և բժշկ­ ա­սոց­ իալա­կան մի
մե­թոդ կո­րե­լա­ցիոն վերլ­ուծ­ ութ­ յան մեթ­ ոդ­ ը (Rxy): շարք գործ­ ոնն­ ե­րի միջև:
Հ­ այտ­նա­բեր­վել է, որ երե­խա­նե­րի ԿՈ­-ի «Վարք և
Հե­տա­զո­տու­թյան ար­դյունք­ներ­ ի քնն­ արկ­ ում և ամ­ շփում» պա­րա­մետ­րի վրա ազդ­ ում են աղյու­սակ 1-ում
փո­փում­ բերվ­ ած գոր­ծոն­նե­րը։
Հայտ­նա­բեր­վել է, որ երե­խան­ ե­րի ԿՈ-­ի «Մե­նակ
Ու­սում­նա­սիրվ­ ող պոպ­ ուլ­յաց­ իայում տղա­նե­րը կազ­ մնա­լու ու­նա­կութ­ յուն» պա­րամ­ ետ­րի վրա ազդ­ ում են
աղյու­սակ 2-ում բերվ­ ած գործ­ ոն­նե­րը։
Պ­ արզ­վել է, որ երեխ­ ա­նե­րի ԿՈ­-ի «Ըն­տա­նե­կան մի­
ջավ­ այր» պա­րա­մետր­ ի վրա ազդ­ ում են աղյու­սակ 3-ում

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 85

Աղ­ յու­սակ 1
Մ­ ինչև մեկ տար­ եկ­ ան երեխ­ ան­ եր­ ի կյան­քի որա­կի «Վարք և շփում» պա­րամ­ ետր­ ի վրա ազ­դող հիմն­ ակ­ ան գործ­ ոն­նե­րը

Գոր­ծոն Կա­պի բնույթ­ ը և ին­տենս­ իվ­ ութ­ յու­նը Գոր­ծակց­ ի ար­ժեք­ ը

Ֆի­զիկ­ ա­կան զարգ­ ա­ցու­մը մի­ջին ուժգն­ ութ­ յան, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ատ­ ա­կան կապ հ(աքաս­ աշ կRxRy x=y +0,5, p=0,01,
= +0,4, p=0,01

Ա­ռող­ջա­կան խումբ­ ը հա­կա­դարձ համ­ եմ­ ա­տա­կան, ու­ժեղ կապ Rxy = +0,8, p=0,02
Ընտ­ ա­նիք­ ի հոգ­ ես­ ոց­ իալա­կան կլիմ­ ան մի­ջին ուժգն­ ութ­ յան, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ատ­ ա­կան կապ
Ընտ­ ա­նիք­ ի անդ­ ամն­ եր­ ի թիվ­ ը միջ­ ին ուժգն­ ութ­ յան, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ատ­ ա­կան Rxy = +0,5, p=0,01
Ընտ­ ա­նիք­ ում երեխ­ ան­ եր­ ի թիվ­ ը թույլ, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ա­տա­կան կապ
Մոր կրթ­ ա­կան մա­կար­դակ­ ը մի­ջին ուժգն­ ութ­ յան, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ատ­ ա­կան Rxy = +0,5, p=0,01
Կրծ­քով կեր­ ակ­րել­ու տևո­ղութ­ յուն­ ը ուժ­ եղ, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ատ­ ա­կան կապ
Ծննդ­ ա­բեր­ ութ­ յան հեր­թա­կան հա­մա­րը միջ­ ին ուժգն­ ութ­ յան, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ատ­ ա­կան կապ Rxy = +0,2, p=0,01)

Rxy = +0,5, p=0,01

Rxy = +0,75, p=0,01

Rxy = +0,6, p=0,01

Ա­ղյու­սակ 2
­Մինչև մեկ տար­ ե­կան երեխ­ ան­ ե­րի կյանք­ ի որա­կի «Մե­նակ մնալ­ու ուն­ ա­կութ­ յուն» պար­ ա­մետ­րի վրա ազ­դող գործ­ ոն­նե­րը

Գործ­ ոն Կա­պի բնույ­թը և ին­տենս­ ի­վութ­ յուն­ ը Գործ­ ակց­ ի ար­ժեք­ ը

Մարմ­նի զանգվ­ ած­ ը թույլ,­ ու­ղիղ հա­մեմ­ ատ­ ա­կան կապ Rxy = +0,3, p=0,05
ուժ­ եղ, հա­կադ­ արձ ամեմ­ ա­տա­կան կապ Rxy = –0,8, p=0,01
Նյար­դա­հո­գեկ­ ան զար­գաց­ման մա­կար­
դակ­ ը

Առ­ ող­ջա­կան խումբ­ ը ուժ­ եղ, հա­կադ­ արձ համ­ ե­մատ­ ա­կան կապ Rxy = –0,8, p=0,01

Աղ­ յու­սակ 3
Մ­ ինչև մեկ տար­ ե­կան երեխ­ ան­ եր­ ի կյան­քի որակ­ ի «Ընտ­ ա­նե­կան միջ­ ա­վայր» պա­րամ­ ետ­րի վրա ազդ­ ող գործ­ ոնն­ ե­րը

Գոր­ծոն Կա­պի բնույ­թը և ին­տենս­ ի­վութ­ յուն­ ը Գոր­ծակց­ ի ար­ժեք­ ը

Մարմն­ ի քա­շը թույլ, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ա­տա­կան կապ Rxy = +0,3, p=0,01
Առ­ ող­ջա­կան խումբ­ ը Rxy = +0,6, p=0,05
մի­ջին ուժգն­ ութ­ յան, հա­կադ­ արձ հա­մեմ­ ատ­ ա­կան
կապ

Ընտ­ ա­նի­քի հոգ­ եբ­ ա­նակ­ ան կլիմ­ ան ուժ­ եղ, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ատ­ ա­կան կապ Rxy = +0,7, p=0,01
Ընտ­ ա­նի­քում երեխ­ ան­ եր­ ի թիվ­ ը թույլ, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ատ­ ա­կան կապ Rxy = +0,1, p=0,04
Կրծ­քով կեր­ ակր­ ել­ու տևո­ղութ­ յուն­ ը միջ­ ին ուժգն­ ութ­ յան, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ատ­ ա­կան կապ Rxy = +0,55, p=0,04

Ա­ղյու­սակ 4

Մ­ ինչև մեկ տար­ ե­կան երեխ­ ա­ներ­ ի կյան­քի որակ­ ի «Նյար­դա­հոգ­ եկ­ ան զարգ­ աց­ ում և ֆիզ­ իկ­ ա­կան առող­ջութ­ յուն» պար­ ամ­ ետ­րի
վրա ազ­դող գործ­ ոնն­ ե­րը

Գործ­ ոն Կա­պի բնույթ­ ը և ին­տեն­սի­վու­թյու­նը Գործ­ ակց­ ի ար­ժեք­ ը

Մարմն­ ի քա­շը թույլ, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ա­տա­կան կապ Rxy = +0,3, p=0,002)
Rxy = –0,9, p=0,001)
Առ­ ողջ­ ա­կան խումբ­ ը ուժ­ եղ, հա­կա­դարձ համ­ ե­մատ­ ա­կան կապ
Rxy = +0,8, p=0,05)
Նյար­դահ­ ո­գեկ­ ան զարգ­ աց­ման մակ­ ար­ ուժ­ եղ, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ատ­ ա­կան կապ
դա­կը

Ծննդ­ աբ­ եր­ ութ­ յան հեր­թա­կան հա­մա­րը մի­ջին ուժգն­ ութ­ յան, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ատ­ ա­կան կապ Rxy = +0,6, p=0,01)
Հա­սա­կը թույլ, ուղ­ իղ հա­մեմ­ ատ­ ա­կան կապ Rxy = +0,2, p=0,05)

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

86 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

բեր­ված գոր­ծոն­ներ­ ը։ ջակ­ ան վի­ճա­կը,­ մոր կր­թակ­ ան մա­կարդ­ ակ­ ը, ծնն­դա­
Ե­րեխ­ ա­ներ­ ի ԿՈ-­ի «Նյար­դա­հոգ­ եկ­ ան զարգ­ ա­ցում և բե­րութ­ յան ըն­թաց­քը, ընտ­ ան­ ի­քում երե­խա­նե­րի թի­վը,
ընտ­ ան­ ի­քի ամբ­ ողջ­ ութ­ յու­նը և հո­գեբ­ ան­ ա­կան կլիմ­ ան,
ֆիզ­ ի­կա­կան առողջ­ ութ­ յուն» պա­րամ­ ետր­ ի վրա ազդ­ ում երե­խայի դաս­տիարակ­ ու­թյա­նը հոր մաս­նակ­ցութ­ յան աս­
են աղյուս­ ակ 4-ում բերվ­ ած գործ­ ոնն­ ե­րը։ տի­ճա­նը, ինչ­պես նաև կրծ­քով կեր­ ակ­րե­լու տևո­ղութ­ յու­
նը:
Այս­պի­սով, հատ­ ազ­ ոտ­ ու­թյան արդ­ յունք­ներ­ ը հաս­
տա­տել են, որ մինչև մեկ տար­ ե­կան երեխ­ ան­ ե­րի կյան­քի QUALIN հար­ցա­թեր­թը կա­րող է օգ­տա­գոր­ծել առող­
որակ­ ի վրա էակ­ ան ազ­դե­ցու­թյուն են թողն­ ում երե­խայի ջապ­ ա­հու­թյան առաջն­ ային օղա­կում մինչև մեկ տար­ ե­
առող­ջա­կան խումբ­ ը, ֆիզ­ ի­կակ­ ան և նյար­դա­հոգ­ ե­կան կան երե­խան­ ե­րի կյանք­ ի որակ­ ը գնա­հատւ հա­մար։
զար­գաց­ման մա­կար­դակ­ ը, ինչպ­ ես նաև մի շարք բժշ­
կա­սոց­ իալա­կան գոր­ծոնն­ եր` ծն­ ող­նե­րի տա­րիք­ ը, առող­

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ analysis utilizing the Peds QLTM 4.0 Generic Core Scales.// Journal of pediatric
psychology. 2008, 33(6), pp. 630-639
1. Винярская И.В. Изучение качества жизни в медицине и педиатрии. // Вопро- 10. Manificat S., Cochat P., Plainguet F., Morin D. Quality of life of children after
сы современной педиатрии. 2005, т. 4, № 2, с. 7-12 organ transplantation. // Arch. Pediatr., 2000 May; 7 Suppl 2:238-241, French
11. Manificat S., Dazord A. Child and adolescent quality of life: study analysis. //
2. Новик A.A., Ионова Т.И. Исследование качества жизни в педиатрии. М.: Из- Rech. Soins Infirm., 2002 Sep; ( 70):13-22, French
дание Российской академии естественных наук, 2008 104 с. 12. Manificat S., Dazord A. Infant, child and adolescent quality of life: surveys
performed in a European context. // Expert Rev. Pharmacoecon Outcomes Res.,
3. Bisegger C., Cloetta B. Health-related quality of life: gender differences in 2002 Dec; 2(6):589-96
childhood and adolescence. // J. Quality of Life, Mapi research Institute, 2005, 13. Manificat S., Dazord A., Cochat P., Morin D., Plainguet F., Debray D. Quality
50(5):pp. 281-291 of life of children and adolescents after kidney or liver transplantation: child,
parents and caregiver’s point of view. // Pediatr. Transplant., 2003 Jun; 7(3):228-
4. Bollinger M. Health-Related Quality of Life and Coping in Chronic Pediatric 35
Health Conditions.// Dissertation, Hamburg, 2006, p.199 14. Manificat S., Dazord A., Langue J., Danjou G. Evaluation of the quality of life
of infants and very young children: validation of a questionnaire. Multicenter
5. Dazord A., Manificat S., Escoffier C., Kadour J. Quality of life of children: European study. // Arch. Pediatr., 2000 Jun; 7(6):605-14, French
importance of its evaluation. Comparison of children in good health with those 15. Varni J., Burwinkle T., Berrin S. The Peds QL in pediatric cerebral palsy: reliability,
at risk (psychological, social, somatic). // Encephale, 2000 Sep-Oct; 26(5):46- validity, and sensitivity of the Generic Core Scales and Cerebral Palsy Module. //
55, French J. Quality of Life, Mapi Research Institute, 2006, 48(6), pp. 442-449
16. Varni J., Burwinkle T., Katz E. The Peds QL in pediatric cancer: reliability
6. Felder-Puig R., Baumgartner M., Topf R. Health-related quality of life in Austrian and validity of the Pediatric Quality of Life Inventory Generic Core Scales,
elementary school children. // Medical care, 2008, 46(4), pp. 432-439 Multidimensional Fatigue Scale, and Cancer Module. // J.Quality of Life.-Mapi
Research Institute, 2002, 94(7), pp. 2090-2106
7. Jafari P., Ghanizadeh A., Akhondzadeh S. Health-related quality of life of Iranian
children with attention deficit/hyperactivity disorder. // Quality of life research:
an international journal of quality of life aspects of treatment, care and
rehabilitation, 2011, 20(1), pp. 31-36

8. Janice Connell, John Brazier. Quality of life of people with mental health
problems: a synthesis of qualitative research. // Health and Quality of Life
Outcomes. 2012, 10:138

9. Limbers C., Newman D., Varni J. Factorial invariance of child self-report
across healthy and chronic health condition groups: a confirmatory factor

РЕЗЮМЕ

ОЦЕНКА ЗАВИСИМОСТИ КАЧЕСТВA ЖИЗНИ ДЕТЕЙ В ВОЗРАСТЕ ДО ГОДА ОТ НЕКОТОРЫХ
МЕДИКО-СОЦИАЛЬНЫХ ФАКТОРОВ

Аветисян Л.Р.1, Дунамалян Р.А.2

1 ЕГМУ, кафедра гигиены и экологии

2 ЕГМУ, факультет общественного здоровья

Ключевые слова: качество жизни, опросник QUALIN, меди- выми как в случае анкетирования родителей, так и педиатров.
ко-социальные факторы. Проведенный анализ подтвердил фактор преимущественного
влияния на КЖ детей младенческого возраста состояния их
Установлена взаимосвязь между параметрами качества здоровья, в том числе уровня физического и нервно-психи-
жизни (КЖ) детей и различными медико-социальными факто- ческого развития, а также некоторых социальных факторов.
рами. Выявленные корреляционные связи оказались одинако-

SUMMARY

EVALUATION OF QUALITY OF LIFE OF CHILDREN UNDER ONE YEAR DEPENDING ON SOME
MEDICAL AND SOCIAL FACTORS

Avetisyan L.R.1, Dunamalyan R.A.2

1 YSMU, Department of Hygiene and Ecology

2 YSMU, Faculty of Public Health

Keywords: quality of life, QUALIN questionnaire, medical and of parents and pediatricians. This analysis confirmed the domi-
social factors. nant effect of infants’ health status, including the level of physi-
cal and neuropsychological development, as well as some of the
The relationship between the parameters of QoL of children social factors on their QoL.
and a variety of medical and social factors has been studied.
Identified correlations were the same as in the case of the survey

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 87

УДК: 577.15:616.24

ИЗМЕНЕНИЯ СОСТАВА ЛИПИДОВ ПРИ РАЗВИТИИ
БРОНХОЛЕГОЧНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ

Симонян Л.Г.
ЕГМУ, кафедра терапии №3

Ключевые слова: липиды, фосфолипиды, бронхоле- пидов долей легкого и локализация воспалительного
гочные заболевания, легкие, клеточные мембраны, ле- процесса в бронхолегочном аппарате. Показано, что в
гочные заболевания. нижних долях содержится на 15% больше фосфолипи-
дов за счет фосфатидилхолина и фосфатидилэтанола-
Изменения в составе липидов крови в первую оче- мина, и они имеют более насыщенный состав. Характер
редь оказывают влияние на систему свертывания кро- суммарного распределения жирных кислот зависит от
ви, а также на компоненты гуморального иммунитета в содержания С16:0 в фосфатидилхолине и фосфатидилэ-
силу своей способности активировать протеинкиназы, а таноламине и С20:0 во всех классах фосфолипидов [20].
следовательно, и комплемент [8, 16, 17].
Установленно, что у больных с хроническим брон-
Роль фосфолипидов в легких не ограничивается хитом происходит существенное снижение содержания
участием в образовании сурфактанта. С фосфолипи- фосфатидилхолина и тенденция к увеличению коли-
дами неразрывно связаны и все мембраносвязанные чества лизофосфатидилхолинов, сфингомиелинов и
ферментативные процессы. Трансформация физио- фосфатидилэтаноламинов. Наблюдается резкое пони-
логических функций биомембран может быть вызвана жение уровня фосфатидилхолинов в сыворотке крови
изменением состава фосфолипидов, как основного больных, страдающих бронхиальной астмой с тяжелым
компонента липидной фракции. А это, в свою очередь, течением [13].
может происходить при некоторых заболеваниях. В ре-
гуляции функционального состояния мембран особая Особый интерес при этом представляет изучение
роль принадлежит системам, осуществляющим фер- обмена сфинголипидов. Это связано с тем, что сфин-
ментативные и неферментативные превращения мем- гомиелин и продукты его ферментативного гидролиза
бранных фосфолипидов. играют определяющую роль в сигнальной трансдукции,
регулирующей ведущие клеточные процессы: иммунный
Установлено их участие в процессах ферментатив- ответ, пролиферацию, рост, дифференцировку и апоп-
ного синтеза при проведении нервного импульса [23], тоз клеток [7].
в транспорте ионов и различных веществ, в процессах
энергообразования [22]. Они необходимы также для К настоящему времени установлено, что при пато-
осуществления биосинтетических процессов, при фор- логических состояниях организма изменяется состав и
мировании биологических мембран. Основные функции метаболизм сфинголипидов, что приводит к нарушению
мембран (регуляция проницаемости, контактные свой- структуры и функций клеток [7].
ства клеточных поверхностей, образование важнейших
биологических комплексов, рецепторная функция и др.) Имеются данные об изменениях сурфактанта при
в значительной мере зависят от состава и физиологиче- различных заболеваниях и состояниях организма [1, 3,
ских свойств липидов мембран. Имменно на этом уров- 12, 14, 15].
не мембран проявляется большая часть регуляторных
функций липидов, обуславливающих становление мем- Исследование сурфактанта легких расценивает-
бран одним из основных звеньев адаптации. ся как мультидисциплинарная проблема современной
пульмонологии [11]. Сурфактантная система легких яв-
Липидный состав мембран в значительной мере ляется сложно организованной саморегулирующейся
определяет характер функционирования рецепторно- системой. Доказано, что все взаимодействия на альвео-
го аппарата, в том числе в гладкомышечных и тучных лярный эпителий со стороны воздушного пространства
клетках респираторной системы и иммунокомпетентных осуществляются через эту систему. Наличие сурфак-
клетках [6], что, в свою очередь, оказывает влияние на тантной системы легких позволяет организму эффек-
процессы формирования первичной и вторичной гипер- тивно адаптироваться к экстремальным ситуациям,
реактивности бронхов [18]. которые требуют максимального напряжения работы
аппарата дыхания [19].
Представляет интерес изучение взаимосвязи ли-
Концентрируясь на границе раздела фаз газ-­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

88 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

жидкость, молекулы сурфактанта выполняют ряд важ- накопление неэстерифицированных жирных кислот в
ных физиологических функций, одной из которых (на “гипоксических легких” с одновременным уменьшением
альвеолярной поверхности) является снижение повер- интенсивности их окисления [21]. Изменение состава
хностного натяжения альвеол (на выдохе) с предупре- фосфолипидов и уменьшение общего количества других
ждением возникновения ателектазов. классов липидов в легочной ткани приводит к уменьше-
нию поверхностей активности сурфактанта. Нарушение
Физиологическая роль сурфактанта не ограничива- состава липидов в ткани легкого, вызванное гипоксией,
ется регуляцией поверхностного натяжения и обеспе- свидетельствует о снижении процессов трансметилиро-
чением физико-химической и механической стабильно- вания и ацилирования. При гипоксии происходит умень-
сти альвеол. Сурфактант легких участвует в адсорбции шение перехода ненасыщенного фосфатидилхолина
кислорода и его транспорте. Кроме того, сурфактант в насыщенный. Гипоксия способствует накоплению в
защищает легкие от постоянного вредного воздействия легочной ткани лизофосфолипидов, главным образом
факторов механического, химического и инфекционного лизофосфатидилхолина. Включение жирных кислот и
характера, а также способствует удалению инородных лизофосфолипидов в липидный бислой мембраны со-
частиц. Недостаток или повреждение легочного сурфак- провождается изменением липидного окружения и, как
танта ведет к увеличению поверхностного натяжения следствие, активности мембраносвязанных ферментов,
альвеол, коллапсу альвеол, образованию ателектазов, рецепторов каналов ионной проводимости.
транссудации жидкости в альвеолярное пространство и
к нарушению дыхательной функции легких [4, 10]. Представляют собой особый интерес работы, по-
священные изучению мембранных аспектов патогенеза
При гипоксии легочной ткани уменьшается ути- воспалительных заболеваний бронхолегочного аппара-
лизация свободных жирных кислот, этерификация та [2, 5, 9]. Установлено, что бронхолегочные заболева-
пальмитиновой кислоты в фосфатидилхолин и фосфа- ния, как правило, сопровождаются изменением метабо-
тидилэтаноламин. В результате этого происходит подав- лизма мембранных липидов.
ление биосинтеза дипальмитоилфосфатидилхолинов и

Л И Т Е РАТ У РА 13. Разин А.С., Козлова Р.И., Филанова В.К. Фосфолипиды при неспецифиче-
ских заболеваниях легких. Сов. Медицина, 1986, N 7, с. 93-95
1. Адо А.Д., Волкова Н.В., Чернявская Г.А. Состояние свойств сурфактанта
при бронхиальной астме. Клин. Мед., 1984, т. 62, N 4, с. 41-46 14. Ролик Л.В. Динамика показателей состояния сурфактантной системы боль-
ных хроническим бронхитом в процессе лечения. Пульмонология, Киев,
2. Аматуни В.Г., Сафарян М.Д. Перекисное окисление липидов и некоторые 1983, вып. 6, с. 78-80
показатели антирадикальной системы у больных острой пневмонией. Журн.
экспер. и клин. медицины, 1982, N 5, с. 414-418 15. Романова А.К. Особенности ультраструктурной организации сурфактан-
тной системы легкого в норме и при действии некоторых патологических
3. Березовский В.А., Простак Р.Г., Горчаков В.Ю. Возможности коррекций со- факторов. Вестник АМН СССР, 1983, N 11, с. 44-53
стояния сурфактантной системы легкого. Врачебное дело, 1984, N 11, с.
107-110 16. Слюсарь Н.Н. Роль фосфатидов и их метаболитов в онкогенезе.// Автореф.
дис… докт. мед. наук. СПб., Москва, 1993, 30 с.
4. Бестужева С.В. Физико-химическое и биохимическое исследование кон-
денсата паров выдыхаемого воздуха. Методические рекомендации. Минск, 17. Суворова Л.А., Покровская В.Н., Груздев Г.Л. и соавт. Поражение и восста-
1983, с. 3-5 новление кроветворения при острой лучевой болезни.// В журн.: “Проблемы
гематологии и переливания крови”, № 1, 1996, с. 24-30
5. Вельтищев Ю.Е., Каганов С.Ю. Структурно-функциональные нарушения
биологических мембран и болезни легких. Педиатрия, 1982, N 8, с. 13-19 18. Фамалеева Н.А., Ларионова В.Б., Багирова Н.С. и соавт. Использование
суспензии орунгала для профилактики грибковых инфекций у онкогема-
6. Дагбашян С.С., Казарян П.А., Пепанян А.А., Асоян А.У., Мелик-Андреасян тологических больных.// В сб. мат. II всерос. конгр. “Успехи медицинской
М.Г. Оценка липид-белковых и липид-липидных взаимоотношений при аг- микологии”, Москва, 2004, т. 4, с. 216
рессивных неходжкинских лимфомах.// Новое в гематологии и трансфузио-
логии, Киев, 2006, вып. 5, с. 165-169 19. Федосеев Г.Б., Лаврова Т.Р., Тихарев С.С. Сурфактантная система легких. В
Кн.: Клеточные и субклеточные механизмы защиты и повреждения бронхов
7. Жданов Р.И. Фосфолипид-нуклеиновые взаимодействия / Р.И. Жданов // Во- и легких. Л., 1980, с. 46-59
просы медицинской химии. 1999, т. 45, № 5, с. 437-438
20. Хасина М.А., Андросенко А.В., Зуев Ю.Ф. и соавт. Липиды долей и локали-
8. Казарян П.А., Элоян Д.В. Нарушение фосфолипидного обмена. Учебное зация неспецифических воспалений легких. Тез. Стенд. Сообщ. V Всесоюз-
пособие// М., 1985, 36 с. ного биохим. съезда, 1986, т. 3, с. 114

9. Ладышева И.В., Бородина Т.П., Афонькин А.Н. и др. Фосфолипидный спектр 21. Chandler A., Dhariwal K.R., Viswanattan R., Venkitasubramanian T.A. Puridine
легочного сурфактанта и мембран эритроцитов при пневмониях. Сов. Ме- nucleotides in lung and liver of hipoxic rats-life sci, 1980, v. 26, N 23, pp.
дицина, 1984, N 8, с. 3-7 1935-1945

10. Левина Д.И. Взаимосвязь функции внешнего дыхания легких с их повер- 22. Boeckh M., Boivin G. Quantitation of cytomegalovirus: metodologic aspects and
хностной активностью. Автореф. дисс... канд. биол. наук, М., 1984, 19 с. clinical applications.// Clin. Microbiol. Rev., 1998, № 11, pp. 533-554

11. Набинский С.И. Сурфактанты легких при Е-гиповитаминозе у крыс. Матер. 23. Dirks W., Schone S., Uphoff C., Drexler H. Expression and function of CD 95
Докл. Студ. Научного общества им. И.Р. Тарханишвили, конфер. 47-я, Тби- (Fas/APO-1) in leukaemia-lynphoma tumor lines. Br. J. Haematol., 1997, 96(3),
лиси, 1984, с. 59 584-593

12. Петров О.В., Филипенко И.И. Исследование антиателектатической фун-
кции легочного сурфактанта. Бюл. экспер. биологии и медицины, т. 91, N
4, 1981, с. 409-411

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 89

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

ԼԻՊ­ ԻԴ­ՆԵՐ­ Ի ԿԱԶՄ­ Ի ՓՈ­ՓՈ­ԽՈՒԹ­ ՅՈՒՆ­ՆԵՐ ԲՐՈՆԽ­ ՈԹ­ ՈՔ­ ԱՅԻՆ ՀԻ­ՎԱՆԴ­ ՈՒ­ԹՅԱՆՆ­ ԵՐ­ Ի
ԺԱՄ­ Ա­ՆԱԿ

­Սիմ­ ոն­ յան Լ.Հ.

ԵՊԲՀ, թերապիայի թիվ 3 ամբիոն

Լ­ ի­պիդն­ ե­րի կազ­մի փո­փոխ­ ութ­ յունն­ եր­ ը թոք­ ի հյուսվ­ ած­ թյունն­ ե­րով:
քում, որը կապ­ված է հիպ­ ոքս­ իայի հետ, խոս­ ում է տրաս­ Հ­ ետ­ աքրքր­ ութ­ յուն է ներկ­ ա­յաց­նում այն աշխ­ ատ­ անք­նե­րը,
մետ­ ի­լաց­ման և ացի­լաց­ման իջեց­ման մաս­ ին: Հիպ­ օքս­ իան
նպաստ­ ում է լիզ­ ոֆ­ ոսֆ­ ոլ­իպ­ իդ­նե­րի կուտ­ ակմ­ ա­նը թոք­ ային որոնք նվիրվ­ ած են բրոնխ­ ա­թո­քային բորբ­ ո­քային հիվ­ անդ­ ու­
հյուսվ­ ած­քում: Ճարպ­ ային թթուն­ եր­ ի և լի­զոֆ­ ոսֆ­ ոլ­իպ­ իդ­նե­ թյունն­ ե­րի թաղ­ ան­թային ասպ­ եկտ­ներ­ ի ախ­տա­ծագմ­ ա­նը:
րի ընդգ­ րկ­ ում­ ը լիպ­ իդ­ ային թաղ­ անթ­ ի մեջ ուղ­ եկցվ­ ում է թա­ Հաս­տատ­ված է, որ բրոնխ­ ա­թոք­ ային հիվ­ ան­դութ­ յունն­ ե­րը,
ղանթ­ ի հետ կապ­ված ֆերմ­ ենտ­նե­րի ակ­տի­վութ­ յան և իոն­ ային ինչպ­ ես կա­նոն, ուղ­ եկցվ­ ում է թաղ­ ան­թային լի­պիդն­ ե­րի մետ­ ա­
հա­ղորդչ­ակ­ ան­ ութ­ յան խո­ղով­ ակն­ եր­ ի ընկ­ ա­լիչն­ ե­րի փո­փոխ­ ու­ բոլ­իզմ­ ի փո­փոխ­ ու­թյունն­ ե­րով:

SUMMARY

CHANGES IN THE COMPOSITION OF LIPIDS IN DEVELOPMENT OF BRONCHOPULMONARY
DISEASE

Simonyan L.H.

YSMU, Department of Therapy No3

Keywords: lipids, phospholipids, bronchopulmonary diseases, ment, which in its turn lead to changes in the activity of mem-
lungs, клеточные мембраны, pulmonary diseases. brane-bound enzymes, receptors channels ionic conductivity.

Violation of lipids in the lung tissues caused by hypoxia shows The works devoted to the study of membrane aspects of the
a decline in transmethylation processes and acylation. Hypoxia pathogenesis of inflammatory diseases of bronchopulmonary ap-
promotes the accumulation of lysophospholipids in lung tissues. paratus are of special interest. It has been discovered that bron-
The inclusion of fatty acids and lysophospholipids in the lipid bi- chopulmonary diseases are usually accompanied by changes in
layer membranes is accompanied by changes in lipid environ- the membrane lipid metabolism.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

90 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՏԴ. 614+616-036.22

ՍՈՒՐ ԱՂԻՔԱՅԻՆ ՎԱՐԱԿՆԵՐԻ ՊԱՐԲԵՐԱԿԱՆ ԿԵՆՍԱՌԻԹՄԵՐԻ
ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄԸ ԵՎ ՈՐԱԿԱԿԱՆ ԿԱՆԽԱՏԵՍՈՒՄՆԵՐԻ
ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄԸ ԳՅՈՒՄՐԻ ՔԱՂԱՔՈՒՄ

Անդրյան Ա.Ա.
ՀՀ ԱՆ ՊՀՀ տես­չու­թյան Շիր­ ակ­ ի մար­զի փոր­ձագ­ ի­տակ­ ան կենտր­ ոն ՊՈԱԿ, հանր­ ային առողջ­ ութ­ յան բաժ­ ին, ք. Գյում­րի

Բ­ ա­նալ­ի բառ­ եր՝ համ­ աճ­ ար­ ա­կա­բան­ ա­կան պարբ­ եր­ ա­ տել­ու հա­մաճ­ ա­րա­կա­բան­ ակ­ ան օրին­ աչ­ափ­ ութ­յունն­ եր,
կան­ ութ­ յուն, աղի­քային վար­ ակ­ներ, օրին­ աչ­ա­փությ­ուն­ որոնք էլ կանխ­ ա­տես­ ումն­ եր­ ի հիմքն են դառն­ ում: Հենց
ներ, սպեկտ­րալ վերլ­ուծ­ ութ­ յուն, որա­կա­կան կան­խա­տե­ վար­ ա­կիչ հի­վանդ­ ութ­ յունն­ եր­ ի պար­բեր­ ա­կա­նութ­ յամբ
սում: է պայ­ման­ ավ­ որ­ված հիվ­ ան­դաց­ ութ­ յան պար­բեր­ ակ­ ան
ակտ­ իվ­ աց­ ում­ ը, որն անհ­ նար է կանխ­ ել հա­կա­համ­ ա­ճա­
Արդ­ իակա­նութ­ յու­նը­ րա­կային մի­ջո­ցա­ռումն­ եր­ ով, հնար­ ավ­ որ է միայն մեղ­մել
Երկ­ ար­ ատև դի­տար­կումն­ ե­րը ցույց են տվել, որ նրա ընթ­ աց­քը և փոք­րացն­ ել ակտ­ ի­վաց­ման (բռնկ­ման)
ամպ­լիտ­ ուդ­ ը, նվա­զեցն­ ել հա­մաճ­ ար­ ակ­ ային բար­դա­
համ­ աճ­ ար­ ա­կաբ­ ան­ ա­կան իրա­վիճ­ ա­կը Հա­յաս­տա­նի ցումն­ եր­ ը [5]։
Հանր­ ապ­ ե­տու­թյուն­ ում եղել և մնում է բարդ ու դժ­վա­
րին, մասն­ ավ­ որ­ ա­պես աղի­քա­յին վար­ ակն­ եր­ ի առում­ ով: Պար­բեր­ ակ­ ան­ ութ­ յան հայտն­ աբ­ եր­ ումն ու գա­
Աղի­քային վար­ ակն­ ե­րի դեմ պայ­քար­ ի և կանխ­ ար­գել­ գաթն­ ա­կե­տեր­ ի հա­ճախ­ ութ­ յան ուս­ ումն­ աս­ ի­րութ­ յուն­ ը
ման, ինչպ­ ես նաև ախտ­ ո­րոշմ­ ան ու բուժմ­ ան մեթ­ ոդն­ ե­ մեզ կօգն­ ի հավ­ ա­նա­կան կանխ­ ատ­ ես­ ումն­ եր անել­ու և
րը դեռևս չեն ապահ­ ո­վում այս խմ­բի հի­վանդ­ աց­ ութ­ յան հա­մաճ­ ա­րա­կա­բան­ ակ­ ան հս­կող­ ութ­ յան մեջ նպա­տա­
կայ­ուն նվազ­ ում: Փոխ­վել են ինչ­պես վա­րակ­ իչ հիվ­ ան­ կաուղղվ­ ա­ծութ­ յուն մտցն­ ել­ու [10]:
դութ­ յուն­ եր­ ի բնույ­թը, այն­պես էլ նրանց համ­ ա­ճար­ ակ­ ա­
բան­ ակ­ ան օր­նաչ­ա­փու­թյունն­ ե­րը [3]: Աղի­քային վա­րակ­ Ա­ղիք­ ային վա­րակն­ եր­ ի պար­բեր­ ակ­ ան­ ութ­ յունն ու­
նե­րը արդ­ իական են նաև տն­տե­սակ­ ան մեծ վնաս­նե­րի սումն­ ա­սիրվ­ ել է ար­տա­սահմ­ անց­ ի շատ հետ­ ա­զո­տող­նե­
առու­մով: րի կողմ­ ից, սակ­ այն պար­բեր­ ութ­ յունն­ եր­ ի որոշմ­ ան և վի­
ճա­կա­գրակ­ ան բնութ­ ագ­ րերի վեր­ ա­բե­րյալ միասն­ ակ­ ան
Միայն վա­րակ­նե­րի մա­սին մեծ­ ա­ծա­վալ տե­ղե­կատ­ մոտ­ ե­ցում չուն­ ե­նալ­ու պատ­ճա­ռով տար­բեր մաս­նա­գետ­
վակ­ ան նյութ­ ի արագ և ան­թե­րի մշա­կում­ ը տե­ղե­կատ­ ներ ներկ­ ա­յաց­նում են միայն կոնկր­ ետ վա­րակ­ներ­ ի հի­
վա­կան տեխ­նոլ­ոգ­ իաներ­ ի կիառմ­ ամբ և համ­ աճ­ ար­ ակ­ ա­ վան­դաց­ ութ­ յան տա­տա­նումն­ ե­րի տար­բեր փուլ­եր [4]:
բան­ ակ­ ան գործըն­թաց­ ի բազ­մաբ­նույթ ինտ­ եգ­րաց­ված
վեր­լուծ­ ութ­ յամբ հնար­ ավ­ որ կլին­ ի հավ­ ա­նա­կան կան­ Անհր­ աժ­ եշտ է հաշվ­ ի առ­նել համ­ աճ­ ար­ ակ­ աբ­ ա­
խատ­ ես­ ումն­ եր անել: Նման հա­մակ­ արգ­ված, նախ­ օ­ նա­կան օրին­ ա­չափ­ ու­թյունն­ ե­րի վրա ազդ­ ող ար­տա­քին
րոք ծրագրվ­ ած ար­դյուն­ ա­վետ պայ­քար­ ի միջ­ ոց­ներ­ ով, բոլ­որ գործ­ ոնն­ եր­ ը, որոնց երկ­ ար­ ատև ազ­դեց­ ու­թյան
հա­մաճ­ ար­ ակ­ աբ­ ա­նութ­ յան ոլորտ­ ում վար­ ակ­նե­րի դեմ դեպ­քում հա­մա­ճար­ ակ­ ային պար­բեր­ ա­կա­նութ­ յուն­ ը կա­
տար­վող պայք­ ա­րի և կանխ­ ար­գելմ­ ան մի­ջոց­ առ­ ումն­ ե­ յուն­ ան­ ում է: Սակ­ այն գիտ­ ա­տեխն­ իկ­ ակ­ ան ան­նախ­ ա­
րի իրակ­ ա­նացմ­ ան և նպա­տա­կաուղղվ­ ած գործ­ ե­լաոճով դեպ առա­ջընթ­ աց­ ի մեր դա­րաշր­ջան­ ում այդ գործ­ ոնն­ ե­
աշխ­ ա­տել­ու դեպք­ ում կա­րել­ի է հաս­նել նկա­տել­ի ար­ րը շատ փո­փոխ­ ա­կան են, որն էլ անհ­ րաժ­ եշտ­ ությ­ուն է
դյունքն­ եր­ ի [2]: ստեղծ­ ում մշ­տա­պես հաշ­վի առն­ ել­ու փոփ­ ոխ­վող օրի­
նա­չա­փութ­ յունն­ ե­րը, դրանց վրա ազ­դող գործ­ ոնն­ ե­րի դե­
Հի­վան­դաց­ ու­թյան ներդ­ աշն­ ակ բարձր­ ա­ցու­մը և կո­ րը վա­րակն­ ե­րի պար­բե­րա­կա­նութ­ յան շեղ­ ումն­ եր­ ի վրա:
մուն­ ալ բա­րե­կարգմ­ ան ու պլան­ ային կար­գով անց­ կաց­ Ուստ­ ի փոփ­ ոխ­վող օրին­ ա­չափ­ ութ­ յունն­ եր­ ի ըն­թացք­ ը վե­
վող նա­խազգ­ ուշ­ ա­կան միջ­ ոց­ առ­ ումն­ եր­ ի զուգ­ ակցմ­ ամբ րահս­կե­լու և ճշգ­րիտ կանխ­ ատ­ ե­սումն­ եր անել­ու հա­մար
հի­վանդ­ ա­ցութ­ յան նվա­զող կոր­ ը ուն­ ի ռիթ­միկ պար­բե­րա­ անհ­ րաժ­ եշտ է այդ գործ­ ոն­ներ­ ի մանր­ ա­մասն, շար­ ուն­ ա­
կան­ ութ­ յուն ժամ­ ա­նա­կի ըն­թաց­քում: Հա­մա­ճար­ ա­կային կա­կան ուս­ ումն­ ա­սիր­ ութ­ յուն [8]: Հա­մաճ­ ար­ ակ­ ա­բան­ ա­
գործընթ­ աց­ ի պար­բե­րակ­ ան­ ութ­ յան հիմն­ ակ­ ան գործ­ ոն­ կան գոր­ծըն­թաց­ ի իրակ­ ան պար­բե­րակ­ ա­նութ­ յուն­ ը բա­
նե­րից են բնակլ­իմ­ այ­ակ­ ան, սոց­ իալ-տն­տե­սա­կան, բժշ­ ցահ­ այ­տե­լու համ­ ար ան­հրա­ժեշտ է խնդր­ ի վե­րա­բերլ­այ
կա-­աշ­խարհ­ ագր­ ակ­ ան ազ­դակն­ ե­րը, որոնց համ­ ալ­իր միաս­նա­կան մոտ­ ե­ցում ցուց­ ա­բեր­ ել` կիր­ առ­ ել­ով ժա­մա­
ազդ­ եց­ ութ­ յան զու­գակց­մամբ վա­րա­կիչ հի­վանդ­ ութ­ յուն­ նա­կակ­ ից տեղ­ ե­կա­տվա­կան տեխ­նոլ­ոգ­ իաներն ու մա­
նե­րի առան­ձին նոզ­ ո­լոգ­ իաներ­ ի կենս­ առ­ իթ­մեր­ ի ուս­ ում­ թեմ­ ատ­ ի­կա­կան մեթ­ ո­դաբ­ ա­նութ­ յան­ ը [1]:
նա­սիր­ ութ­ յուն­ ը հնա­րավ­ ո­րու­թյուն է տա­լիս բա­ցահ­ այ­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 91

Նպ­ ա­տա­կը­ նութ­ յուն­ ը մոտ­ եցն­ ել­ով բնակ­ ան, իրակ­ ան կենս­ ա­ռիթ­մին:Ինտենսիվ ցուցանիշ
Աշխ­ ա­տան­քի նպա­տակն է բա­ցահ­ այտ­ ել աղի­քային Սպեկտ­րալ խտութ­ յան ֆունկց­ իայի վերլ­ուծ­ ու­թյուն­ ը
կատ­ արվ­ ում է նույն­ ան­ ուն գրաֆ­ իկ­ ով, որի վրա առանձ­
վար­ ակ­ներ­ ի պարբ­ ե­րակ­ ան կենս­ առ­ իթմ­ եր և կատ­ ա­րել նացվ­ ում են գագ­ աթն­ ա­կետ­ եր­ ը, որոնք համ­ ա­պա­տաս­
հավ­ ան­ ա­կան որակ­ ակ­ ան կան­խա­տե­սումն­ եր` նպա­տա­ խան­ ում են հետ­ ա­զոտվ­ ող գործընթ­ աց­ ի ամեն­ աէական
կաուղղ­ված կան­խարգ­ ել­իչ համ­ աճ­ ա­րակ­ աբ­ ա­նա­կան հա­ճա­խութ­ յունն­ եր­ ին: Ընդ որում, եթե գագ­ աթ­նակ­ ետ­ ը
միջ­ ոց­ առ­ ումն­ եր իրակ­ ան­ ացն­ ել­ու համ­ ար: դիտ­վում է աբսց­ իսն­ ե­րի J կետ­ ում, ապա նրան հա­մա­պա­
տասխ­ ան­ ում է T պար­բեր­ ութ­ յամբ ցիկլ, որտ­ եղ T=2m/j
Նյութ­ եր և մեթ­ ոդն­ եր [7]:
Կար­ճաժ­ ամկ­ ետ շարժ­ ըն­թա­ցում հե­տա­զո­տութ­ յուն­
Արդ­ յունքն­ եր և քնն­ արկ­ ումն­ եր
ներ­ ը ճշգր­ իտ պար­բե­րակ­ ան­ ութ­ յուն և համ­ աճ­ ա­րա­կա­ ­Ժա­մա­նա­կային շար­քի սպեկտ­րալ վերլ­ուծ­ ու­թյուն­ ը,
բա­նակ­ ան օրին­ ա­չափ­ ու­թյուն­ներ չեն կար­ ող բա­ցա­հայ­
տել: Ինչք­ ան մեծ է դիտ­ արկվ­ ող ժամ­ ա­նակ­ ահ­ ատվ­ ած­ ը, որը բնութ­ ագր­ ում է ընդհ­ ան­ ուր հիվ­ անդ­ աց­ ութ­ յուն­ ը 34
այնք­ ան ավե­լի մեծ ճշտ­ ու­թյամբ կոր­ ոշվ­ ի պարբ­ եր­ ակ­ ա­ տար­վա ընթ­ ացք­ ում սուր աղի­քային վար­ ակն­ եր­ ով` ՍԱՎ­
նությ­ան փուլ­ը` T-ն: Հաշ­վի առ­նել­ով աղիք­ ային վար­ ակ­ -ով­ , հնար­ ավ­ որ­ ութ­ յուն է տալ­իս հաստ­ ա­տել­ու հա­մաճ­ ա­
ներ­ ի պատ­ճա­ռագ­ իտ­ ա­կան, կլին­ իկ­ ա­կան և համ­ աճ­ ա­­ րա­կային շար­ժընթ­ աց­ ի բազմ­ առ­ իթմ­ այն­ ութ­ յուն­ ը: Պարզ­
րա­կաբ­ ա­նա­կան առանձն­ ահ­ ատ­կութ­ յունն­ ե­րը բնութ­ յան վել է, որ աղի­քային խմբ­ ի առանձ­ ին նոզ­ ոլ­ոգ­ իական
մեջ նրանց հար­ ուց­ իչն­ եր­ ի հա­մատ­ եղ շրջ­ ան­ առ­ ու­թյան ձևե­րով հիվ­ անդ­ աց­ ութ­ յան համ­ ար կա յուր­ ա­հա­տուկ
ժա­ման­ ակ՝ մեր կող­մից անց­ կացվ­ ել է աղի­քային վար­ ակ­ պարբ­ եր­ ակ­ ան­ ութ­ յուն: Այսպ­ ես՝ տե­սակ­ ան­ որ­ են վեր­ ը
նե­րի հիվ­ անդ­ ա­ցությ­ան դին­ ամ­ իկ­ այի համ­ աճ­ ա­րակ­ ա­ նշվ­ ած մեթ­ ոդ­ ով ընդհ­ ան­ ուր աղի­քային խմբ­ ի հիվ­ ան­
բան­ ակ­ ան և վիճ­ ակ­ ագ­րակ­ ան հետ­ ա­հայ­աց ուս­ ումն­ ա­ դութ­ յունն­ եր­ ի համ­ ար ստաց­վել է հետև­ յալ պարբ­ ե­րա­
սիր­ ությ­ուն (1977-2011թթ.) աղիք­ ային խմ­բի առան­ձին կան­ ութ­ յուն­ ը` - (3,1+2,8) – (3,8+2,2) - 5 - 4,6 - 2,2 - 5,1
վար­ ակն­ եր­ ի վեր­ աբ­ եր­ յալ [12]:­ - 2,1 - 2,3 - տարվ­ ա ընդմ­ իջ­ ումն­ եր­ ով, որը համ­ ընկն­ ում է
գործն­ ակ­ ա­նում ար­ձա­նագրվ­ ած ակտ­ ի­վությ­­ան­ ը` - 6 - 6 -
Որև­ է ռիթ­միկ գործ­ ըն­թա­ցի պար­բե­րակ­ ան­ ութ­ յու­ 5 - 5 - 2 - 5 - 2 - 2 - օրին­ աչ­ափ­ ութ­ յամբ (նկ­ ար 1):
նը ուս­ ումն­ ա­սի­րել­ու համ­ ար օգտվ­ ել ենք ներդ­ աշ­նակ­ ու­
թյան և ժա­ման­ ակ­ ային (վար­ իացիոն) շարք­ ի սպեկտ­րալ 500
վերլ­ուծ­ ութ­ յան մե­թո­դից [6]: Հա­մաճ­ ար­ ակ­ ային գործ­ ըն­
թա­ցի պար­բեր­ ա­կան­ ութ­ յուն­ ը բաց­ ահ­ այտ­վել է ներդ­ աշ­ 450
նա­կութ­ յան վերլ­ուծ­ ութ­յան մեթ­ ոդ­ ով: Ներդ­ աշն­ ա­կու­
թյան մեթ­ ոդ­ ով ստաց­ված թվեր­ ի շարք­ ը օգտ­ ա­գործվ­ ել 400
են հա­մաճ­ ար­ ակ­ ային գործ­ ըն­թաց­ ը կան­խա­տե­սե­լու
հա­մար, սակ­ այն այն չի կար­ ող ստույգ լին­ ել, քան­ ի որ 350
մե­թոդ­ ը ճիշտ է ներդ­ աշ­նակ տա­տա­նումն­ եր­ ի առու­մով,
երբ ժա­մա­նակ­ ի ընթ­ ացք­ ում ամպլ­իտ­ ուդ­ ը և հա­ճախ­ ու­ 300
թյուն­ ը հաս­տա­տուն են: Այս ձևով ապաց­ ուցվ­ ում է միայն
հի­վանդ­ աց­ ու­թյան պարբ­ եր­ ա­կան­ ութ­ յան առկ­ այ­ութ­ յու­ 250
նը: Հա­մա­ճա­րա­կա­բան­ ակ­ ան պարբ­­ եր­ ակ­ ան­ ութ­ յուն­ ը
ներդ­ աշ­նակ լի­նել չի կա­րող, քան­ ի որ լին­ ել­ով բնա­կան 200
կենս­ ա­բան­ ա­կան գործընթ­ աց՝ ենթ­ արկվ­ ում է բազմ­ աբ­
նույթ փո­փոխվ­ ող արտ­ ա­քին գործ­ ոն­ներ­ ի ներգ­ ործ­ ու­ 150
թյա­նը: Այդ է պատ­ճա­ռը, որ ներդ­ աշն­ ակ վերլ­ուծ­ ու­թյան
մեթ­ ո­դը ոչ լիարժ­ եք կանխ­ ա­տես­ ումն­ եր է տա­լիս և շատ 100
մաս­նա­գետ­նե­րի է հիսթ­ ափ­ եցր­ ել՝ այդ ուղղ­ ութ­ յամբ աշ­
խատ­ անքն­ ե­րը շա­րուն­ ա­կե­լու և խո­րաց­նե­լու: Իրա­կան 50
հա­մաճ­ ար­ ա­կային օրին­ աչ­ափ­ ութ­ յուն­ ը պարզ­ աբ­ ան­ ե­լու
և կա­նխա­տե­սումն­ եր անել­ու համ­ ար օգտվ­ ել ենք ժա­ 0
մա­նակ­ ային շար­քի սպեկտր­ ալ վերլ­ուծ­ ու­թյան մե­թոդ­ ից
[11], իսկ Բյոի­ -Բալ­ոյի թաքնվ­ ած պար­բեր­ ակ­ ա­նութ­ յան Ն­կ. 1. Ընդհ­ ա­նուր աղի­քային խմբ­ ի վա­րակ­նե­րով հի­վան­դա­
բաց­ ահ­ այտմ­ ան մեթ­ ոդ­ ով նվազ­ եց­րել ենք հնար­ ավ­ որ ցութ­ յան շարժ­ ընթ­ աց­ ը Գյումր­ ի քաղ­ ա­քում 1977-2011 թթ.
սխա­լի հա­վան­ ակ­ ա­նութ­ յուն­ ը` ստաց­ված պարբ­ ե­րա­կա­
­
Զուգ­ ա­հեռ օրի­նա­չափ­ ու­թյուն է նկատ­վում հիվ­ ան­
դաց­ ութ­ յան կլին­ իկ­ ակ­ ան ընթ­ ացք­ ի ծանր­ ությ­ան դեպ­
քում. կարճ ցիկլ­եր­ ի (2-3 տար­ ի) դեպ­քում հար­ ուցչ­ի
հատ­կութ­ յունն­ եր­ ը (ախ­տած­նությ­ուն, վիր­ ուլ­ենտ­ ութ­ յուն,
տոքս­ իգ­ են­ ութ­ յուն, կա­յուն­ ութ­ յուն) թույլ են արտ­ ա­հայտ­
վում, եր­կար ցիկ­լեր­ ի դեպք­ ում (5-6 տա­րի) դրանք դառ­
նում են ավել­ի ագր­ ե­սիվ:
ՍԱՎ-­ի սպեկտր­ ալ խտու­թյան ֆունկց­ իայի գրա­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

92 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ֆիկ­ ում առ­կա են վե­րը նշ­ված պար­բե­րութ­ յունն­ ե­րով (3,1 + 1,7) - (2,4 + 2,3) - 3,4 - 3,0 - 3,9 - 1,9 - կենս­ ա­ռիթմ,
բարձր և բռն­կում­ ային հի­վան­դա­ցութ­ յունն­ եր­ ի գագ­ աթ­ փաստ­ ա­ցի արձ­ ա­նագր­վել են - 2 - 4 - 2 - 4 - 5 - 4 - 3 - 3
նակ­ ետ­ եր, ընդ որում, տա­տանմ­ ան գում­ ա­րային կա­ - 4 - 2 - մի­ջակ­տի­վութ­ յան ժա­մա­նակ­ ա­հատ­ված­ներ` ար­
ռուցվ­ ած­քը արտ­ ա­հայտվ­ ում է 2 հիմ­նակ­ ան ռիթմ­ ով` 3 տա­հայտ­ված տա­րին­ ե­րով (նկ­ ար 4), օրին­ ա­չափ­ ու­թյուն­ ը
և 5 տա­րի, ընդ որում, 5 տա­րի ցիկ­լը ար­տա­հայտվ­ ում է շի­գել­ոզ­ներ­ ի ակտ­ իվ տար­ ի­նե­րի դեպք­ ում կլին­ ի - 3 - 2
ավե­լի ցայ­տուն, հիվ­ ան­դա­ցու­թյուն­ ը ավե­լի բարձր մա­ - 2 - 3 - 2 - 2 - 3 - (1977- 1979-1983-1985-1989-1994-
կար­դակ­ ում է: Նույն մեթ­ ոդ­ ոլ­ոգ­ իայով աղի­քային վա­ 1998-2001-2004-2008-2010-):
րակն­ եր­ ի նոզ­ ոլ­ոգ­ իաներ­ ի համ­ ար ստաց­վել են հետև­ յալ
վա­րիացիոն շար­քեր­ ը: Ըստ հաշվ­ ար­կի՝ որով­ այ­նային 120
տիֆ­ ի դեպք­ ում այն կկազ­մի (2,5+3,1)-5,6-3,1-5,2-3,1-
2,8- կենս­ առ­ իթմ, փաս­տա­ցի ար­ձա­նագր­վել են -3-3-6-3- 100
5-3-2- մի­ջակտ­ իվ­ ութ­ յան ժա­մա­նակ­ ա­հատ­ված­ներ` ար­
տա­հայտ­ված տա­րին­ ե­րով (նկ­ ար 2), ակտ­ իվ տա­րի­ներ­ ի 80
օրին­ աչ­ափ­ ութ­ յուն­ ը (ը­ստ հաշ­վար­կի և հետ­ ա­հայ­աց հա­
մա­ճար­ ակ­ աբ­ ան­ ակ­ ան-պատ­մակ­ ան տե­ղե­կա­տվութ­ յան) 60
որով­ այն­ ային տիֆ­ ի դեպ­քում կլին­ ի - 5 - 5 - 3 - 5 - 5 - 3
- (1977-1980-1983-1987-1989-1992-1997-2002), (ծա­ 40
նո­թութ­ յուն` նշվ­ ած տա­րի­նե­րը հա­մաճ­ ա­րակ­ աբ­ ա­նոր­ են
ակ­տիվ տա­րի­ներ են` ուղ­ եկցվ­ ած բարձր հի­վանդ­ աց­ ու­ 20
թյամբ, ընդգ­ ծվ­ ած­նե­րը` հա­մա­ճա­րա­կա­բա­նո­րեն լար­
ված կամ բռն­կում­ ային տար­ ին­ եր): 0

30 Այլ սալմոնելոզային վարակներ

25 Նկ­ . 3. Սալ­մոն­ ել­ոզ­ ային այլ վա­րակ­ներ­ ով հիվ­ ան­դա­ցու­թյան
շար­ժընթ­ աց­ ը 1977-2011թթ. Գյումր­ իում
20
100
15 90
80
10 70
60
5 50
40
0 30
20
Տիֆ-պարատիֆեր 10
0
Նկ­ . 2. Տիֆ-պար­ ա­տիֆ­ եր­ ով հիվ­ ան­դաց­ ութ­ յան շար­ժըն­թաց­ ը
1977-2011թթ. Գյումր­ իում Մանրէային դիզենտերիա

Ս­ ալմ­ ո­նե­լոզ­ ային այլ վա­րակ­նե­րի դեպ­քում, ըստ Նկ­ . 4. Ման­րէային դիզ­ են­տե­րիայով հիվ­ անդ­ աց­ ու­թյան շար­
հաշվ­ արկ­ ի, ստաց­վել է – (3,7 + 2,5) - 4,1 - 3,3 - 4,2 - (3,5 ժըն­թա­ցը 1977-2011թթ. Գյումր­ իում
+ 1,9) - 3,2 - 2,9 - 3,0 - 2,4- կենս­ ա­ռիթմ, փաս­տա­ցի ար­
ձա­նագրվ­ ել են - 6 - 4 - 3 - 4 - 5 - 3 - 3 - 3 - 2 - մի­ջակ­ ­Հայտ­նի և ան­հայտ ծա­գումն­ աբ­ ան­ ութ­ յամբ գաստ­
տի­վութ­ յան ժա­մա­նա­կա­հատ­ված­ներ` ար­տա­հայտ­ված րոէնտ­ եր­ ո­կոլ­իտն­ ե­րի համ­ ար հաշ­վարկ­ ը բաց­ ահ­ այտ­ ել է
տա­րին­ եր­ ով (նկ­ ար 3), ակտ­ իվ տա­րի­նե­րի օրի­նաչ­ա­փու­ հետ­ևյալ կենս­ առ­ իթ­մը` – (3,2 + 2,8) - 3,3 - 3,6 - 3,4 - 3,5 -
թյուն­ ը սալմ­ ոն­ ել­ոզ­ ային այլ վա­րակ­ներ­ ի դեպ­քում կլին­ ի (2,7 + 2,6) - (3,4 + 3,2) - փաստ­ ա­ցի արձ­ ան­ ագր­վել են - 6
հետ­ևյալ­ը. - 3 - 4 - 3 - 4 - 5 - 7 - միջ­ ակտ­ իվ­ ութ­ յան ժա­ման­ ա­կա­հատ­
ված­ներ` արտ­ ահ­ այտ­ված տա­րին­ եր­ ով (նկ­ ար 5), օրի­նա­
- 3 -3 - 4 - 5 - 3 - 3 - 4 - 5 - (1977-1983-1987-1990- չա­փութ­ յուն­ ը հայտ­նի և ան­հայտ ծա­գումն­ ա­բա­նութ­ յամբ
1994-1999-2002): գաստ­րոէնտ­ եր­ ո­կո­լիտն­ ե­րով հի­վանդ­ ա­ցու­թյան ակ­տիվ
տա­րի­ներ­ ի համ­ ար կկազմ­ ի -3 -3 -3 -3 - ( -1977-1983-
­Մանր­ էային դի­զեն­տե­րիայով վա­րակ­նե­րի համ­ ար, 1986-1990-1993-1994-1997-1999-2002-2009):
ըստ հաշ­վարկ­ ի, ստաց­վել է - 1,8 - 4,1 - 2,8 - (2,2 + 2,3) -

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 93

180 6, ապա` 1993­-ից հե­տո` 3-4 տա­րին մեկ անգ­ ամ, իսկ
160 Ֆլեքս­նե­րի շի­գե­լյո­զի դեպ­քում` 5-7 տա­րի: Շի­գելյոզ­նե­րի
140 տար­բեր կեն­սա­տի­պե­րի գում­ ա­րային պար­բե­րակ­ ան­ ութ­
120 յունն ընթ­ ան­ ում է - 4 - 2 - 2 - 4 - տա­րի պարբ­ եր­ ակ­ ա­նու­
100 թյամբ: Սկ­սած 1997­-ի­ց՝ շիգ­ ե­լոզ­նե­րի կեն­սա­ռիթմ­ ը փո­
փոխ­վել է. Sh. sonnei-ն ակտ­ ի­վան­ ում է 2-3 և 12 տա­րի
80 պար­բե­րակ­ ան ռիթմ­ ով, ընդ որում, 12 տա­րի ցիկ­լը ավե­լի
60 ար­տահ­ այտվ­ ած, իսկ Sh. flexneri-ն` 5 և 8 տա­րի պար­
40 բե­րա­կա­նությ­ամբ. հն­գամ­ յա ցիկլ­ը ավե­լի ար­տա­հայտ­
20 ված է: Sh. flexneri-­ի ակտ­ ի­վա­ցում­ներ­ ը մոտ 2,5 ան­գամ
ավել­ի հաճ­ ախ են կրկն­վում, ինչ­ով էլ բաց­ ատր­վում է դրա
0 գե­րակշռ­ ու­թյու­նը շի­գե­լա­նե­րի խմ­բում (85%): Կամ սալմ­ ո­
նելյոզ­ ային այլ վա­րակն­ ե­րի խմբ­ ում S. typhimurium են­թա­
Հայտնի և անհայտ ՍԱՎ տի­պի պարբ­ եր­ ակ­ ան ֆունկց­ իայի գրա­ֆի­կում սպեկտր­ ալ
խտու­թյունն ու­նի 3 և 9 տարվ­ ա պար­բե­րա­կան­ ու­թյուն`
Ն­կ. 5. Հայտ­նի և անհ­ այտ ծա­գումն­ ա­բան­ ութ­ յամբ ՍԱՎ-­ով հի­ եռամ­ յա ցիկլ­ի արտ­ ահ­ այտ­ված­ ութ­ յամբ և 6 և 12 տար­ ի
վանդ­ աց­ ութ­ յան շարժ­ ըն­թաց­ ը 1977-2011թթ. Գյումր­ իում կեն­սառ­ իթմ S. enteritidis ենթ­ ա­տիպ­ ի դեպք­ ում, ինչ­ով էլ
պայ­մա­նա­վոր­ված է S. typhimurium­-ի գեր­ ակշ­ռութ­ յուն­ ը:
Վ­ ի­րու­սային Ա հեպ­ ատ­ ի­տով վար­ ակ­նե­րի դեպք­ ում, Դա բա­ցատր­վում է հա­կա­բիոտիկ­նե­րի և ախտ­ ահ­ ա­նիչ
ըստ հաշվ­ արկ­ ի, ստաց­վել է - (2,9 + 1,8) - 2,0 - 3,2 - 3,4 նյու­թե­րի նկատմ­ ամբ նրա կայ­ու­նու­թյամբ: Այս­պիս­ ով,
- (2,1 + 1,9) - 3,0 - 3,3 - 2,0 - 1,7 - 3,4 - (2,5 + 2,6) - կեն­սա­ ներկ­ ա­յացվ­ ած փաստ­ եր­ ը ցույց են տալ­իս, որ առ­կա է վա­
ռիթմ, փաստ­ ա­ցի ար­ձա­նագր­վել են - 4 - 2 - 3 - 3 - 4 - 3 - 3 րա­կիչ հի­վան­դութ­յուն­նե­րի պար­բե­րա­կան կեն­սա­ռիթմ`
- 2 - 2 - 3 - 5 - միջ­ ակ­տի­վութ­ յան ժամ­ ա­նակ­ ա­հատվ­ ած­ պայ­ման­ ավ­ որվ­ ած հա­րուցչ­ի՝ որ­պես կենս­ աբ­ ան­ ակ­ ան
ներ` ար­տա­հայտ­ված տար­ ի­նե­րով (ն­կար 6), օրին­ աչ­ա­փու­ էա­կի տե­սա­կը պահ­պա­նե­լու պա­հան­ջով: Առան­ձին կեն­
թյու­նը վի­րու­սային Ա հե­պատ­ իտն­ ե­րի ակ­տիվ տար­ ի­նե­րի սա­ռիթ­մեր են բա­ցա­հայտ­վել նաև աղի­քային խմ­բի վա­
դեպք­ ում կլին­ ի - 2 - 3 - 3 - 2 - 3 - 3 - (1977-1981-1983- րակ­նե­րի հա­րու­ցիչ­նե­րի առան­ձին շճա­տի­պե­րի դեպք­ ում:
1984-1986-1989-1993-1996-1999-2001-2003):
Անհ­րաժ­ եշտ է նշել, որ արտ­ ահ­ այտ­ված գագ­ աթն­ ա­
1400 կե­տե­րը (պի­կեր) և ան­կում­նե­րը գու­մա­րային առում­ ով
բո­լոր աղի­քային վար­ ակ­նե­րի դեպ­քում ու­նեն ընդհ­ ան­ ուր
1200 նվազ­ման և կա­յու­նաց­ման մի­տում, այս­ ինքն՝ համ­ եմ­ ա­
տած նախ­ որդ պարբ­ եր­ ութ­ յան հետ, ավել­ի ցածր մակ­ ար­
1000 դակ­ ում են:

800 Ներ­կայ­ումս, սկս­ ած 2001-­ից­ , ակտ­ իվ­ աց­ ել է հա­րու­
ցիչ­ներ­ ի փո­խանց­ման սնն­դային գոր­ծո­նի դե­րը, որն էլ
600 սնն­դային գոր­ծո­նով պայմ­ ա­նա­վոր­ված բռնկ­ ում­նե­րի
առա­ջաց­ման իրա­կան վտանգ է ստեղ­ծում: Սա տես­ ա­
400 կի կեն­սաբ­ ա­նակ­ ան հաշվ­ եկ­շիռ­ ը կար­գավ­ որ­ ող կեն­սա­
բա­նա­կան գոր­ծընթ­ աց է, որին նպաս­տում են նաև սո­
200 ցիալ-տն­տե­սա­կան ան­բա­վա­րար պայ­ման­նե­րը, սննդ­ ի
ան­վտանգ­ ու­թյան նկատմ­ ամբ դեռևս ոչ պատ­շաճ հս­կո­
0 ղու­թյու­նը, բնա­կան աղետ­նե­րը, քա­ղա­քա­կան ճգն­ ա­ժա­
մե­րը և այլն: Հետ­ևաբ­ ար հի­վանդ­ աց­ ու­թյան նվազ­ ում­ ը
ՎՀԱ են­թադր­ ում է նոր, հերթ­ ա­կան վե­րել­քի սկիզբ:

Ն­կ. 6. Վի­րուս­ ային Ա հեպ­ ա­տիտ­ ով հիվ­ անդ­ ա­ցու­թյան շար­ժըն­ Բյոի­ -Բալ­ոյի մեթ­ ոդ­ ը պարբ­ եր­ ակ­ ան­ ութ­ յան հաշ­վար­
թա­ցը 1977-2011թթ. Գյումր­ իում կին տա­լիս է շտ­կում, բաց­ ա­հայտ­ ում է թաքնվ­ ած պար­բե­
րա­կա­նու­թյուն, կեն­սա­ռիթ­մի շե­ղում­ներ` պայ­մա­նա­վոր­
Հայտ­նա­բեր­ված օրին­ աչ­ափ­ ութ­ յունն­ եր­ ը կանխ­ ատ­ ե­ ված տա­տա­նում­նե­րի վրա ազ­դող վե­րո­հի­շյալ արտ­ աք­ ին
սում են ռիս­կի մո­տավ­ որ, հավ­ ան­ ակ­ ան ժա­մա­նակ­ներ: գոր­ծոն­նե­րով:
Հայտ­նի է, որ հիվ­ ան­դա­ցու­թյան պարբ­ եր­ ա­կան բարձ­րա­
ցումն ու նվազ­ ու­մը աղիք­ ային խմ­բի վա­րակն­ եր­ ի տար­ Համ­ ա­ճար­ ակ­ աբ­ ան­ ա­կան գործ­ ընթ­ աց­ ի ակ­տիվ­ աց­
բեր հա­րուց­ իչն­ ե­րի դեպ­քում տար­բ­ եր է: Այն տար­բեր
օրին­ ա­չա­փու­թյուն­ներ ուն­ ի նաև հա­րուց­չի տարբ­ եր են­
թատ­ իպ­ եր­ ի դեպ­քում: Օրի­նակ` Գյում­րիի հա­մար Զոն­նեի
շի­գելյո­զով հի­վան­դա­ցութ­ յան պար­բե­րակ­ ան բարձր­ ա­
ցում նկատ­վում է սկզբ­ ում` մինչև 1993թ. յուր­ ա­քանչ­յուր

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

94 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ման­ ը նպաստ­ ող գործ­ ոն­ներն ու պայմ­ ան­նե­րը կա­րող 1997­-ից սկ­սած, փոխվ­ ել է՝ -2-4-2-2-4­-ից դառ­նալ­ով
են դառն­ ալ հա­մաճ­ ա­րա­կային պրո­ցես­ ի ակտ­ ի­վաց­ման -2-4-4-:
զգա­յա­ցույց­ եր (ին­դի­կատ­ որ-չափ­ որ­ ոշ­իչ­ներ), որոնք տար­ Սննդ­ ային տոք­սի­կոինֆ­ եկ­ցիանե­րի սպեկտ­րալ խտու­
բեր են առան­ձին տար­ ա­ծաշր­ջանն­ ե­րի հա­մար: Ել­նել­ով թյունն ու­նի 2 և 4 տար­վա պար­բե­րակ­ ան­ ութ­ յուն` սկզբ­ ում
տա­րած­քին բնո­րոշ հիվ­ ան­դաց­ ութ­ յան միջ­ ին հար­ աբ­ ե­րա­ եր­կամ­ յա, իսկ սկ­սած 1997­-ից­ ՝ չոր­սա­մյա ցիկ­լի արտ­ ա­
կան ցու­ցա­նի­շից (ՄՀՑ)՝ իրա­վիճ­ ակ­ ը կա­րե­լի է գնա­հատ­ ել հայտ­ված­ ութ­ յամբ, ընդ որում, եր­կա­մյա ցիկ­լեր­ ին բնոր­ ոշ
լար­ված, հիվ­ անդ­ աց­ ու­թյու­նը` բռն­կում­ ային, եթե հի­վան­ է ստաֆ­ իլ­ակ­ ոկ­ ոյին ծագ­ման, իսկ քա­ռամ­ յա ցիկլ­ե­րին` սալ­
դա­ցու­թյան ար­ձա­նագ­ ր­ված դեպ­քեր­ ը գեր­ ազ­ անց­ ում են մոն­ ելյո­զային ծագմ­ ան սննդ­ ային թու­նավ­ ո­րում­նե­րը:
այդ ցու­ցա­նի­շի վեր­ ին սահմ­ ան­ ը: Կենս­ աբ­ ա­նակ­ ան ցիկ­լը
պայ­մա­նավ­ որվ­ ած է նաև բնակլ­իմ­ ա­յակ­ ան գործ­ ոնն­ եր­ ով` ­
կապվ­ ած հա­րուցչ­ի զար­գաց­ման համ­ ար պայմ­ ան­ներ­ ի Եզր­ ակ­ ա­ցութ­ յուն
բա­րել­ավ­ման հետ: Այդ գոր­ծոնն­ եր­ ից ամեն­ ա­կարև­ ո­րը
օդի մի­ջին ամա­ռային ջերմ­ աս­տի­ճանն ու մի­ջին տա­րե­ ­Միայն մշտ­ ա­կան մո­նիթ­ ո­րինգ­ ը և ըն­թաց­ իկ ու հե­տա­
կան տե­ղում­նե­րի թիվն է: Կեն­սաբ­ ա­նա­կան ցիկ­լը խթա­ հայ­աց խոր հա­մա­ճար­ ակ­ ա­բա­նակ­ ան հե­տա­զո­տութ­ յունն
նում են նաև բնակ­ ան գլո­բալ բնույթ­ ի գործ­ ոն­ներ­ ը` երկ­րի է հստ­ ակ հա­մա­ճա­րա­կաբ­ ա­նակ­ ան օրին­ աչ­ա­փու­թյուն­նե­
բնակ­ ան մագն­ ի­սակ­ ան դաշտն ու արև­ ի ակտ­ իվ­ աց­ ում­ րի բա­ցա­հայտ­ման հնար­ ա­վո­րու­թյուն տա­լիս: Ժամ­ ա­նա­
ներ­ ը [9]: կա­կից տե­ղե­կատ­վա­կան տեխ­նո­լո­գիաներ­ ի կի­րառ­մամբ
կատ­ արվ­ ած սպեկտ­րալ վերլ­ուծ­ ու­թյո­ը և ստացվ­ ած ժա­
Հետ­ևու­թյուն­ներ ման­ ակ­ ային շարք­ ի մուտք­ ագրմ­ ան արդյ­ունք­ ում ստեղծ­
Օգտվ­ ե­լով ժամ­ ա­նա­կային շար­քի սպեկտր­ ալ վեր­լու­ ված տեղ­ եկ­ ատվ­ ակ­ ան բա­զան հնա­րա­վոր­ ութ­ յուն կտա
դի­դակտ­ իկ դարձ­նե­լու վար­ իացիոն թվային շար­քը և հա­
ծու­թյո­ից՝ Գյում­րիի հա­մար որոշ­վել են աղիք­ ային առան­ մա­պա­տաս­խան կանխ­ ա­տե­սումն­ ե­րը: Նման հնա­րա­վո­
ձին վա­րակ­ներ­ ի ռիս­կի ժամ­ ա­նա­կաշր­ջան­ներ, որոնք եթե րու­թյուն տա­լիս են հա­մա­կարգ­չային քար­տե­զագր­ ա­կան
ոչ բռն­կու­մային, ապա ամե­նայն հա­վա­նակ­ ան­ ութ­ յամբ ծրագր­ ե­րը, մաս­նա­վոր­ ա­պես Arc View GIS աշխ­ արհ­ ագ­
բարձր հի­վան­դա­ցու­թյան տա­րին­ եր կլի­նեն: Ըստ մեր րակ­ ան տեղ­ եկ­ ատ­վա­կան հա­մա­կարգ­ ը: Այս ծրագր­ ով
կող­մից կա­տար­ված կան­խատ­ ե­սում­ներ­ ի՝ պարբ­ եր­ ակ­ ա­ ստաց­ված, թվայն­ ացվ­ ած քարտ­ եզ­ներ­ ի մի­ջո­ցով հնա­րա­
նութ­ յու­նը առան­ձին վա­րակ­նե­րի դեպք­ ում ուն­ ի հետ­ևյալ վոր է ստան­ ալ վար­ ակ­ներ­ ի տա­րածք­ աժ­ ամ­ ան­ ակ­ ային
հա­վա­նա­կան ժամ­ ան­ ա­կա­ցույց­ ը. բաշխվ­ ա­ծու­թյուն, ցու­ցա­նիշն­ ե­րի տա­րած­ված­ ու­թյուն,
•• որով­ այն­ ային տիֆ՝ -2002-2005-2007-2015-2018- հնար­ ավ­ որ է որոշ­ել տա­րած­քի վա­րակ­վա­ծութ­ յան չա­փը,
որը հնար­ ավ­ որ­ ութ­ յուն է տա­լիս հա­կա­համ­ ա­ճա­րակ­ ային
2020-2025-2028-2030- միջ­ ո­ցառ­ ում­նե­րը նպատ­ ա­կաուղղվ­ ած և օպե­րա­տիվ
•• օր­ ին­ աչ­ափ­ ութ­ յուն­ ը, 1997­-ից սկս­ ած, փոխ­վել է՝ -5-5- դարձ­նե­լու, խնայել­ու միջ­ ոց­ներն ու ռես­ ուրսն­ ե­րը:

3-­ից դառ­նալ­ով -5-3-2-: Ա­ռա­ջարկ­ ութ­ յունն­ եր­
•• այլ սալ­մոն­ ել­ոզ­ներ՝ (-1999-2002-2005-2008-2010)-
Ելն­ ե­լով նշ­ված մե­թո­դաբ­ ա­նու­թյան կի­րառ­ման ար­
(2013-2016-2019-2021-2023)-(2026- օրի­նա­չափ­ ու­
թյուն­ ը, 1997­-ից սկ­սած, փոխ­վել է՝ -3-3-4-5­-ից դառ­ դյու­նավ­ ե­տութ­ յուն­ ից առաջ­ արկվ­ ում է.
նալ­ով -3-3-3-2-:
•• բ­ ակ. դիզ­ են­տեր­ իա՝ (-1994-1998-2001-2004-2008- •• ­Կի­րառ­ ել ժա­մա­նակ­ ային շար­քի սպեկտր­ ալ վեր­լու­
2010)-(2014-2017-2020-2024-2026-
•• օր­ ին­ աչ­ափ­ ութ­ յուն­ ը, 1997-­ից սկս­ ած, փոխվ­ ել է՝ -3-2- ծութ­ յան և Բյոի­ -Բա­լոյի մեթ­ ոդն­ ե­րը՝ վա­րակ­ իչ հիվ­ ան­
2-3-­ից դառն­ ա­լով -4-3-3-4-2-:
•• ­գաստր­ ոէն­տեր­ ո­կոլ­իտն­ եր՝ (-2002 -2009-2012-2016- դու­թյունն­ եր­ ի պար­բեր­ ակ­ ան­ ութ­ յուն­ ը ուս­ ումն­ աս­ ի­րե­
2019-2023-2029-)
•• օր­ ին­ աչ­ափ­ ութ­ յուն­ ը, 1997­-ից սկս­ ած, փոխվ­ ել է՝ -3-3- լու հա­մար:
3-4-­ից դառն­ ա­լով -7-3-4-3-4-6-:
•• վի­րու­սային հե­պա­տիտ Ա՝ (-1996-1999-2001-2003)- •• ­Բաց­ ահ­ այ­տել համ­ ա­ճա­րա­կային գոր­ծընթ­ ա­ցի ցիկ­
(2006-2009-2011-2013)-(2016-2019-2021- օրի­նա­չա­
փու­թյուն­ ը, 1997-­ից սկս­ ած, փոխվ­ ել է` -3-3-2-3-3-2­-ից լի զարգ­ ա­ցու­մը մա­թեմ­ ատ­ ի­կա­կան մե­թոդ­ ով՝ որպ­ ես
դառ­նա­լով -3-3-2-2-:
•• սնն­դային տոքս­ ի­կոինֆ.՝ (-2003-2005-2009-2011- կան­խատ­ ե­սում­նե­րի օբյեկ­տիվ բնութ­ ա­գիր:
2013-2017)-(2021-2023-2027- օրին­ ա­չափ­ ութ­յուն­ ը,
•• ­Կատ­ ար­ ել տեղ­ անք­ ի հա­մա­ճար­ ա­կաբ­ ան­ ակ­ ան ման­

րամ­ ասն հետ­ ազ­ ո­տու­թյուն՝ տա­րածք­ ի բժշ­կաաշ­

խարհ­ ագր­ ակ­ ան առանձ­նահ­ ատկ­ ու­թյուն­նե­րը, հա­

մաճ­ ա­րա­կաբ­ ա­նակ­ ան օրին­ աչ­ա­փությ­ունն­ եր­ ը,

պար­բե­րակ­ ան­ ութ­ յան վրա ազ­դող արտ­ աք­ ին գոր­

ծոնն­ եր­ ը բաց­ ա­հայ­տել­ու համ­ ար:

•• ­Վերլ­ուծ­ ութ­ յուն­ ը արագ և անթ­ եր­ ի կա­տա­րել­ու,

պատկ­ ե­րը դի­դակ­տիկ դարձն­ ել­ու համ­ ար կիր­ ա­ռել

Arc View GIS ծրագր­ ային փա­թե­թը:­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 95

Л И Т Е РАТ У РА в России. // Ж. Микробиологии, Москва 2000, N 1, ст. 57-60
6. Андерсон Т. Статистический анализ временных рядов. // Москва 1977
1. Անդր­ յան Ա.Ա.­, Անդր­ յան Վ.Ե.­, Հա­մա­ճար­ ա­կա­բա­նա­կան հսկ­ ո­ղութ­ յուն­ ը Arc 7. Дженкинс Г., Ваттс Д. Спектральный анализ и его приложения. //1971-72,
View GIS հա­մակ­ արգչ­ային ծրագ­րի կիր­ առ­մամբ// Մե­թոդ­ ա­կան հանձն­ ար­ ա­
րակ­ անն­ եր՝ հաստ­­ ատ­ված առող­ջապ­­ ա­հութ­ յան նա­խա­րար­ ութ­ յան կողմ­ ից, Часть 1, 2
Երև­ ան, 2007, 55 էջ:­ 8. Максимов А. А. Многолетные колебания численности животных, их причины

2. Անդր­ յան Ա.Ա­., Սուր աղիք­ ային վար­ ակ­ներ­ ի հա­մա­ճա­րակ­ ա­բան­ ակ­ ան պար­ и прогноз. //Новости-Бирск, 1984
բե­րա­կան­ ությ­ուն և կանխ­ ա­տես­ ումն­ եր Գյումր­ ի քաղ­ ա­քում// Հայ­աստ­ ա­նի 9. Покровская Т. В. Влияние солнечной активности на отмосферу и биосферу
բժշ­կա­գիտ­ ությ­ան հան­դես, հա­տոր XLVII, N2,­Եր­ևան, 2007, էջ 94-100:­
Земли. //Москва 1971
3. Անդր­ յան Ա.Ա­., Հա­մա­ճար­ ա­կաբ­ ա­նութ­ յան օրի­նաչ­ա­փու­թյունն­ ե­րի հայտ­նա­ 10. Серебренников М. Г., Первозванский А. А. Выявление скрытых
բե­րում­ ը և աղիք­ ային վա­րակ­նե­րի առա­ջաց­ման ռիս­կի գնահ­ ա­տում­ ը//»­Մար­
դու առող­ջութ­յուն­ ը« V ազ­գային գի­տաբժշ­կակ­ ան կոնգր­ ե­սի ժո­ղով­ ած­ ու (մի­ периодичностей. // Москва 1965
ջազ­գային մասն­ ակց­ ութ­ յամբ), Եր­ևան, 2006, էջ 313-315: 11. Гренджер К., Хатанака М. Спектральный анализ временных рядов. //

4. Василов В. И., Новиков А. И., Замотин Б. А. Проявления цикличности в Москва 1972
эпидеми­чес­ком процессе дизентерии. // Ж. Микробиологии, эпидемиологии 12. Andryan A.A. Morbidity of enteric infections in Gyumri.// 2-nd International Medi-
и имуно­биологии. Москва 1982, N 5, лп. 26-30
cal Congress of Armenia-2007. p.209.
5. Карцев А. Д. Цикличность и прогнозирование заболеваемости шигелезами

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

ВЫЯВЛЕНИЕ БИОРИТМОВ ОСТРЫХ КИШЕЧНЫХ ИНФЕКЦИЙ И ОСУЩЕСТВЛЕНИЕ
КАЧЕСТВЕННОГО ПРОГНОЗА В ГОРОДЕ ГЮМРИ

Андрян А.А.

Отдел общественного здоровья, “Экспериментальный центр Ширакского марза” ГНКО г. Гюмри, Государственная гигиеническая и

анти-эпидемиологическая инспекция Министерства здравоохранения Армении

Ключевые слова: эпидемиологическая периодичность, ки- сти.Так, вышеуказанным методом теоретически была получе-
шечные инфекции, закономерности, спектральный анализ, на следующая периодичность для подъемов заболеваемости
прогноз. кишечными инфекциями: (3,1+2,8) – (3,8+2,2) – 5 – 4,6 – 2,2
– 5,1 – 2,1 – 2,3 (перерывы указываются в годах), что соот-
Эпидемический процесс (ЭП) протекает циклично. Пока- ветствует практически зарегистрированной закономерности
зано, что кривые представляют собой сумму полигармони- - 6-6-5-5-2-5-2-2.
ческих колебаний и являются осью ЭП. Продолжительность
цикла острых кишечных инфекций (ОКИ) равна 17-18 годам; Выявленные закономерности прогнозируют приблизитель-
его конфигурация устойчиво сохраняется в течение времени. ный риск и вероятное время роста заболеваемости. Известно,
Характер и устойчивость циклов ЭП служат основанием для что периодическое повышение и понижение уровней заболе-
прогнозирования заболеваемости ОКИ. ваемости кишечной группы различно для разных возбудите-
лей.
Продолжительные исследование показали, что эпидеми-
ологическая ситуация в Армении с точки зрения кишечных Таким образом, приведенные факты указывают на перио-
инфекций была и остается сложной, трудной; к тому же из- дичность биоритмов инфекционных болезней, что связанно
менились как характер этих заболеваний, так и их эпидеми- с характером их возбудителей как биологических существ,
ологические закономерности. Выявление периодичности и стремящихся сохранить свой вид. Биологический цикл об-
изучение пиков частот помогут нам делать качественный (ве- уславливается также климатическими факторами, определя-
роятный) эпидпрогноз, способствуя тем самым оптимизации ющими условия развития возбудителей.
противоэпидемических мероприятий.
Используя спектральный анализ временного ряда для г.
Принимая во внимание этиологическую, клиническую и Гюмри, определены периоды риска для отдельных инфекций,
эпидемиологическую особенности кишечных инфекций, а которые могут быть не “вспышечными годами” а, наиболее
также совместный оборот возбудителей в природе, нами вероятно, годами высокой заболеваемости.
было проведено ретроградное эпидемиологическое и стати-
стическое изучение отдельных видов кишечных инфекций. Только постоянный мониторинг, текущее и ретроспектив-
Для изучения периодичности того или иного ритмического ное углубленное эпидемиологическое обследование дают
процесса использовали спектральный метод гармоничного возможность выявления конкретных эпидемиологических за-
и вариационного рядов. А по методу выявления скрытой пе- кономерностей.
риодичности по Бьюи-Бало понизили вероятность возможных
ошибок, приближая полученную периодичность к истинному С этой целью разработаны специальные компьютерные
биоритму. картографические программы, в частности, Arc View GIS– ге-
ографическая информационная система. С помощью циф-
Спектральный анализ временного ряда, который характе- ровых карт, полученных этой программой, возможно получе-
ризует общую заболеваемость острыми кишечными заболева- ние пространственно-временного распределения инфекции,
ниями за 34 года, позволил установить многоритмичность ЭП. распространение показателей, определение зараженности
Выяснилось, что для отдельных нозологий кишечных инфек- территории, что в целом позволяет сделать противоэпидеми-
ций характерна особая периодичность роста заболеваемо- ческие мероприятия направленными и оперативными с эко-
номией средств и ресурсов.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

96 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

SUMMARY

REVELATION OF ACUTE INTESTINAL INFECTIONS PERIODIC BIORHYTHMS AND INDENTIFICA-
TION OF THE QUALITATIVE PREVISIONS IN GYUMRI

Andryan A.A.

Department of Public Health, “Shirak Experimental Center” SNCO in Gyumri, State Hygiene and Anti-Epidemic Inspectorate of the

Republic of Armenia Ministry of Health

Keywords: epidemiological periodicity, intestinal infections, pat- 4,6 - 2,2 - 5,1 - 2,1 - 2,3 – year interval, which coincides with the
terns, spectral analysis, qualitative previsions. practical activities with - 6 - 6 - 5 - 5 - 2 - 5 - 2 - 2 – regularity.

Longtime observations show that the epidemic situation in the The investigated regularities predict approximate, probable
Republic of Armenia has been problematic, particularly in terms periods of the risk. It is well known that the periodic increase
of intestinal infections. The nature of infectious diseases and and decrease of the morbidity is different for different germs of
their epidemiological patterns have changed. intestinal infections group. It also has different subspecies of the
germ.
Revelation of the periodicity and analysis of the peaks in fre-
quency will make possible to do previsions and have targets in It should be noted that the peaks and falls have a general
the epidemiological control. tendency to decrease and stabilize for all intestinal infections in
terms of cumulative periodicity, namely they are on a lower level,
Etiological, clinical and epidemiological features of intestinal compared with the previous periodicity.
infections are taken into consideration during the analysis of
intestinal infections (1977-2011) against separate infections of Biological cycle also depends on climatic factors associated
intestinal group. We used the method of spectral analysis of the with the improvement of conditions for the germ development.
group of harmony and time/variation.
Using spectral analysis of time series, risk periods of intestinal
We used the method of spectral analysis of time-series to separate infections were determined for Gyumri, which will be if
clarify the real epidemiological pattern and to make predictions, not flashing, then probably years of high morbidity. According to
and with the help of Byui-Balo’s hidden frequency’s revelation previsions made by us, separate infections have the following
method we reduced the probability of a possible error bringing frequency.
the resulted frequency close to the real, natural biorhythm.
Only permanent monitoring and current and deep epidemio-
Spectral analysis of time-series, characterizing the acute in- logical research gives the opportunity to reveal distinct epidemio-
testinal infections, overall morbidity of 34 years, allows us defin- logical regularities.
ing multi-rhythmical characteristics of epidemiological dynamics.
It turns out that there is a specific periodicity for the diseases of Computer mapping programs, especially Arc View GIS geo-
intestinal group with separate nosological forms. graphical informational system provides with such an opportunity.
With the help of digital maps resulted from this program, it is
Thus, theoretically, with the help of the above mentioned possible to get regional allocation of infections and prevalence of
method, the following periodicity has been determined for the indicators. It’s also possible to determine the extent of contami-
total group of intestinal diseases with - (3,1+2,8) – (3,8+2,2) - 5 - nation, which gives the opportunity to make epidemic measures
intentional and effective to save means and resources.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 97

УДК: 614.2:616-084(479.25)

РАЗРАБОТКИ И ВНЕДРЕНИЕ ИННОВАЦИОННЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
ПРОФИЛАКТИКИ НА УРОВНЕ ПЕРВИЧНОГО ЗВЕНА
ЗДРАВООХРАНЕНИЯ ГЕГАРКУНИКСКОГО МАРЗА РА

Гзрарян С.В., Мардиян М.А.
ЕГМУ, Кафедра управления и экономики здравоохранения

Ключевые слова: первичного звена здравоохранения, В “Основах Европейской стратегии ВОЗ по разви-
регион, профилактическое направление деятельности тию систем здравоохранения” (2005) особо выделяется
здравоохранения. роль профилактики в обеспечении равных возможно-
стей укрепления и поддержания здоровья каждого че-
Введение ловека, что особенно актуально в непростых условиях
Решение приоритетных государственных задач и активного распространения процессов глобализации,
привносящих нестабильность в здравоохранение, име-
эффективность функционирования любой экономиче- ющее ограниченные возможности в области лечебно-
ской системы определяются результативностью исполь- диагностической помощи. Во многих странах активно
зования имеющихся ресурсов. Каждое общество наце- внедряются мероприятия “Европейской стратегии ВОЗ
лено на максимально эффективное их использование, по профилактике и борьбе с неинфекционными забо-
однако приоритетные направления социально-экономи- леваниями” [3, 4, 5], проводимые в большинстве стран
ческого развития и, соответственно, их ресурсное обес- Европейского континента. Профилактика рассматрива-
печение, определяются общей политикой государства. ется как эффективный подход, прибыльная инвестиция
в здоровье, а службы здравоохранения первичного зве-
Каждая страна имеет свою модель управления на как ресурс расширения возможностей укрепления
бюджетными ресурсами, отчасти предопределяющую и здоровья.
эффективность их использования. Вместе с тем, можно
выделить два принципиально различных подхода: Профилактическая медицина является важнейшим
направлением развития здравоохранения. Особую зна-
1. затратный, чимость профилактики заболеваний определяет то, что
2. результативный (или программно-целевой). в последние годы прогрессируют социально зависимые
До недавнего времени наиболее распространен- заболевания населения (Д. Д. Венедиктов, 2005). Здоро-
ной была затратная модель финансового управления. вье человека зависит не только от уровня медицинской
Считалось, что нужно контролировать затраты государ- помощи, но и от социально-экономических, производ-
ственных ведомств, а результаты при этом как бы сами ственных и многих других факторов. Все эти факторы
собой “приложатся”, вытекая лишь из факта существо- взаимосвязаны и в последние годы изменяются в на-
вания того или иного органа самоуправления [1]. шей стране в неблагоприятную сторону. Эти факторы
Сущность затратной модели заключается в отсут- обуславливают снижение качества жизни, нарастание
ствии у бюджетополучателей самостоятельности в при- демографического и социального давления в регионе.
нятии решений относительно расходования выделенных
им ассигнований. Оценить эффективность расходова- Кроме того, социально-экономические преобразо-
ния бюджетных ассигнований при использовании за- вания последнего десятилетия со своей стороны спо-
тратной модели управления бюджетными ресурсами собствовали ухудшению здоровья населения. В то время
крайне сложно ввиду отсутствия установленных на за- как современное здравоохранение не в состоянии эф-
конодательном уровне конечных результатов деятель- фективно улучшить здоровье, традиционная “лечебная”
ности, которые должны быть достигнуты [2].  медицина ориентирована на диагностику и медикамен-
В ситуации такого рода требуется определить иные тозное лечение; превентивные мероприятия ограничи-
организационные формы и методические подходы к ме- ваются профилактическими осмотрами и носят эпизо-
дицинской профилактике, в том числе основных хрониче- дический характер. Кроме того, существующая система
ских неинфекционных заболеваний (ХНЗ). Воздействие не предусматривает механизмов оплаты за оказание
на факторы риска ХНЗ определяет важность разработ- профилактической помощи. Учитывая экономическое
ки профилактических программ, которые направлены на положение дел в отрасли, в качестве приоритетного на-
формирование здорового образа жизни [6, 7].

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

98 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

правления дальнейшего развития охраны и укрепления показатели, характеризующие снижение роста заболе-
здоровья рассматривается амбулаторное звено с акцен- ваемости, а также показатели, характеризующие обес-
том на профилактическую деятельность. Профилактика печение удовлетворенности и потребности населения в
как метод выбора улучшения здоровья нации в настоя- медицинских профилактических услугах.
щее время возведена в ранг государственной политики
при реформировании здравоохранения. Для оценки медицинского эффекта профилак-
тических мероприятий формировались модели конеч-
Главной целью практической медицины становит- ных результатов (МКР), в которые входили показатели,
ся не только выявление и лечение болезней, но и не- характеризующие оценку деятельности и ее результа-
допущение человека до болезненного состояния путем тивность. Рассчитывался коэффициент достижения ре-
активного восстановления его психофизиологических зультата (КДР).
потенциалов. Существующий кризис диктует необходи-
мость разработки и внедрения инновационных техноло- В качестве критериев оценки уровня качества ди-
гий профилактики с учетом возможных факторов риска спансерного наблюдения в динамике использовались
и возрастных особенностей пациентов. показатели деятельности и результативности. К показа-
телям деятельности относились мероприятия: ежегод-
Цель исследования – разработка инновационных ное врачебное наблюдение; факт целенаправленного
технологий профилактики на уровне первичного звена обследования; снижение числа и интенсивности факто-
учреждений здравоохранения региона. ров риска; увеличение числа лиц, получающих оздоро-
вительно-профилактические мероприятия и обученных
Задачи исследования: в школах здоровья; расширение объема проводимых
1. формирование методики исследования, обес- оздоровительных мероприятий.
печивающей разработку инновационных техно-
логий профилактики, Показателями результативности являлись: сниже-
2. анализ основных показателей здоровья насе- ние числа осложнений (госпитализаций); увеличение
ления, организации медицинской помощи и числа лиц с полной ремиссией среди больных, состоя-
профилактического направления деятельности щих на диспансерном учете.
здравоохранения региона,
3. разработка организационных технологий стан- Результаты и обсуждение
дартов профилактики социально-значимых за- Медико-демографическая характеристика. В по-
болеваний.
следние годы в Армении и Гегаркуникском марзе РА
Материал и методы сложилась отрицательная динамика показателей, ха-
В процессе изучения организации профилакти- рактеризующих состояние здоровья населения (рис. 1,
2, 3).
ческой помощи в качестве объекта исследования рас-
сматривались лечебно-профилактические учреждения 16
Гегаркуникского марза РА. Объектом наблюдения при
изучении здоровья являлось население, а каждый паци- 14
ент, получающий медицинскую помощь в медицинских
учреждениях, фигурировал в качестве единицы наблю- 12
дения. Период наблюдения составил 4 года (с 2007 по
2010 гг.). 10

Важным при проведении данной работы было уста- 8
новление связи неблагоприятных факторов образа жиз-
ни с возникновением различных форм патологии. Учи- 6
тывались результаты анкетирования, профилактических
осмотров и скрининг-исследований. 4

Оценка эффективности оказания адресной про- 2
филактической помощи проводилась в двух аспектах с
учетом социальной и медицинской эффективности. 0 2009 2010
2008
Для оценки социального эффекта применялись
Гегаркуникский марз Варденисский Гаварский
Севанский
Мартунинский Чамбаракский

Рис. 1 Динамика рождаемости в Гегаркуникском марзе РА

Результаты исследований, выполненных в послед-
ние годы, свидетельствуют о том, что система стацио-
нарной помощи на региональном уровне нуждается в
реформировании. Это обстоятельство делает актуаль-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013