No. 15, 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 149

рекомендации для назначения, обусловлены индивиду- бинированных – 11), имеющихся в ПОЛД ВОЗ, в ПОЛ РА
альным подходом разработчиков. отсутствуют.

Целью данной работы является изучение вопросов По сравнению с данными ранее проведенного ана-
доступности лекарств для детей в РА. лиза ПОЛД ВОЗ (2009 г.), в третий выпуск ПОЛД ВОЗ
добавлены 14 новых наименований лекарств вместо 16-
Материал и методы ти, исключенных из перечня. Из этих 16-ти наименова-
Из имеющихся в распоряжении педиатров Армении ний лекарств в ПОЛ РА фигурируют 10, однако новых 14
наименований лекарств в ПОЛ РА нет. Около половины
КР были отобраны и проанализированы те, в которые (45,2%) наименований лекарств ПОЛД ВОЗ отсутству-
были включены рекомендации по лечению детей на ют в реестре зарегистрированных лекарств (РЗЛ) РА и
уровне амбулаторной помощи: на ФР РА (рис. 1). Соответственно, они не могут быть
ввезены в страну и, таким образом, недоступны детям
•• “Организация больничной помощи детям. Руко- Армении.
водство по ведению наиболее распространен-
ных заболеваний в условиях с ограниченными 100
ресурсами”- ОБПД (перевод публикации ВОЗ,
2005 г., утвержден приказом МЗ РА N 877-А от 90
18.05.07 г., на армянском языке) [1]. Публикация
включена в список, подлежащих изучению КР. 80
Несмотря на то, что данная публикация предус-
мотрена, в основном, для оказания больничной 70
помощи, в ней содержатся также рекоменда-
ции по амбулаторной помощи детям; 60

•• “Краткие руководства. Клинические стандарты 50
ведения наиболее распространенных детских
заболеваний”- КСДЗ– (стандарт, утвержденный 40
приказом МЗ РА N 1841-А от 12.12.08, на армян-
ском языке) [2]; 30

•• “Интегрированное ведение детских заболева- 20
ний”- ИВДЗ– (стандарт, утвержденный прика-
зом МЗ РА N 1984-А от 30.12.08, на армянском 10
языке) [4];
0 2. в РЗЛ РА 3. в ФР РА
•• “Опека новорожденных и ведение заболева- 1. в ПОЛ РА
ний”- ОНВЗ- (стандарт, утвержденный приказом
МЗ РА N 836- А от 11.06.09) [3]. наименования лекарств из ПОЛД ВОЗ (в %), которые отсутствуют
наименования лекарств из ПОЛД ВОЗ (в %), которые присутствуют
Были изучены следующие индикаторы: количество
наименований лекарств (в %), включенных из Перечня Рис. 1 Наличие наименований лекарств из ПОЛД ВОЗ в
ВОЗ основных лекарств для детей (ПОЛД) за 2011 год ПОЛ РА, РЗЛ РА и ФР РА
в Перечень основных лекарств (ПОЛ) РА; количество
наименований лекарств (в %) из ПОЛД ВОЗ, зареги- 100
стрированных в РА; количество наименований лекарств
(в %) из ПОЛД ВОЗ, имеющихся на фармацевтическом 90
рынке (ФР) РА; количество наименований лекарств (в %),
включенных в утвержденные КР для детей в РА, однако 80
отсутствующих в ПОЛД ВОЗ и другие. Наличие лекарств
на ФР РА изучалось путем опроса сотрудников 20 ап- 70
тек, расположенных в различных районах г. Еревана.
60
Результаты и обсуждение
В результате исследований было выявлено, что 72 50

из 269 (26,8%) наименования лекарств (в том числе ком- 40

30

20

10

0 2 по не всем дозам 3 по всем дозам
1. по не всем

лекарственным формам

Несовпадающие показатели лекарств из ПОЛД ВОЗ (в %) с ПОЛ РА
Совпадающие показатели лекарств ПОЛД ВОЗ (в %) с ПОЛ РА

Рис. 2 Соответствие совпадающих наименований ле-
карств из ПОЛД ВОЗ и ПОЛ РА по лекарственным фор-
мам и дозам

Из совпадающих наименований лекарств ПОЛД
ВОЗ и ПОЛ РА, 46 наименований лекарств совпадает
не по всем лекарственным формам, 17 – не по всем до-
зам, а для 7 лекарств отмечается полное несоответст-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

150 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Таблица 1
Наличие лекарств, рекомендованных в утвержденных КР РА (%) в исследуемых источниках

Показатели ОБПД КСДЗ ИВДЗ ОНВЗ Общее число
96 20 19 25 105
Общее число (наименований) 60% 65% 84% 64% 64%
лекарств 75% 75% 90% 80% 78%
54% 85% 90% 72% 61%
% лекарств, соответствующих 51% 85% 90% 72% 58%
ПОЛ РА

% лекарств, соответствующих
ПОЛД ВОЗ

% лекарств, соответствующих
РЗЛ РА

% лекарств, соответствующих
ФР РА

вие доз (рис. 2). Несоответствие лекарственных форм нятии решения о следовании данным рекомендациям.
и доз означает, что многие из этих лекарств в ПОЛ РА
предназначены для взрослых и их применение у детей Выводы и рекомендации
будет затруднено или невозможно, что может привести В исследованных руководствах предлагаются ле-
к неэффективности лечения или неблагоприятным ре-
акциям. карства, которые недоступны на ФР РА и/или не явля-
ются основными по критериям Армении и ВОЗ; таким
Все лекарства, указанные в утвержденных КР, образом, многие лекарства, рекомендованные ВОЗ в
также были исследованы на их соответствие Перечню качестве наиболее эффективных и безопасных для де-
основных лекарств РА и Примерному перечню ВОЗ ос- тей, не являются основными для РА и, соответственно,
новных лекарственных средств для детей, а также на первоочередными при назначении детям.
их наличие в Списке зарегистрированных лекарств РА
и на ФР страны. Полученые данные обобщены в виде Следовательно, доступность основных лекарств
таблицы (таблица 1). для детей в РА является неудовлетворительной. Пред-
ставляются целесообразными разработка и утвержде-
Лекарства, рекомендованные в разных утвержден- ние Перечня основных лекарств для детей РА. Работу в
ных КР по лечению отдельных заболеваний у детей, не этом направлении мы уже проводим.
во всех случаях идентичны- часть их не соответству-
ет ПОЛ РА или ПОЛД ВОЗ, или не зарегистрирована С учетом международного опыта, является целе-
в стране. Для одной и той же возрастной категории сообразным также публикация единых национальных
различными источниками предлагаются и/или разные КР (по наиболее распространенным в Армении детским
лекарства, и/или различные дозы одного и того же ле- заболеваниям), содержащих рекомендации, разработан-
карства, и/или различная продолжительность лечения. ные на профессиональном уровне, на основе доказа-
Считаем, что подобные несоответствия вызваны отсут- тельной медицины. Публикация единых национальных
ствием в Армении критериев для выбора лекарств при КР обеспечила бы медицинским работникам доступ к
составлении КР. Целесообразно, чтобы рекомендации объективной, современной, надежной информации о ле-
учитывали особенности местной ситуации (потребно- чении наиболее распространенных в Армении детских
сти, приоритеты, ресурсы). Согласно современным под- заболеваний. Необходимо обеспечение доступа к до-
ходам, КР считаются качественными, если при их подго- стоверной информации по применению лекарств у де-
товке предпринимались адекватные меры для снижения тей путем утверждения требований к содержанию этой
риска систематической ошибки. Должна присутство- информации, а также издание специального справоч-
вать явная связь между рекомендациями и доказатель- ника, содержащего все зарегистрированные для детей
ствами, на которых они основаны. Каждая рекоменда- наименования лекарств в РА. Безусловно, постепенное
ция должна быть подкреплена списком ссылок. Однако, решение вопросов лекарственного обеспечения детей
рассмотренные нами руководства не содержат инфор- как приоритетного направления вложения средств бу-
мации о доказательствах, на которых они основаны, что, дет конвертировано в положительный социальный и
соответственно, затрудняет задачу пользователя в при- экономический эффект.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 151

Л И Т Е РАТ У РА родный неврологический журнал 2(2), 2005, http://www.mif-ua.com/archive/
article/2768
1. Երեխաների հիվանդանոցային օգնության կազմակերպումը, հաստատված 10. Информационный бюллетень N°178. Дети: сокращение смертности. ВОЗ,
է ՀՀ ԱՆ 18.05.2007թ. թիվ 877- Ա հրամանով: Сентябрь, 2012
11. Информационный бюллетень N°178 Дети: сокращение смертности. ВОЗ,
2. Համառոտ գործելակարգեր, առավել տարածված մանկական Февраль, 2012
հիվանդությունների վարման կլինիկական ստանդարտներ, հաստատաված 12. Клинические рекомендации. Педиатрия /Под ред. А.А. Баранова. М.:
է ՀՀ ԱՆ 12.12.08թ. 1841-Ա հրամանով: ГЭОТАР:Медиа, 2005
13. Прогресс в рациональном использовании лекарственных средств. ВОЗ,
3. Նորածինների խնամք և հիվանդությունների վարում, հաստատված է ՀՀ ԱՆ WHA60.16. 23 мая 2007 http://www.corsum.net/files/A60_R16-%20RUM.pdf
11.01.2009թ. թիվ 836- Ա հրամանով: 14. Ростова Н.Б. Обоснование организационно-фармацевтических подходов
к оптимизации лекарственного обеспечения населения на основе раци-
4. Չափորոշիչ, մանկական հիվանդությունների ինտեգրացված վարում, онального использования лекарственных средств. Автореферат, Пермь,
հաստատված է ՀՀ ԱՆ 30.12.2008թ. թիվ 1984- Ա հրամանով: 2011, с. 3
15. Хубиева М.Ю. Методические подходы к оптимизации лекарственно-
5. Баблоян А., Тевосян В., Саргсян С. Национальная педиатрическая конфе- го обеспечения населения в условиях модернизации первичной меди-
ренция. Ереван, 2010 ко- санитарной помощи. Автореферат, Москва, 2007, http://www.referun.
com/n/metodicheskie-podhody-k-optimizatsii-lekarstvennogo-obespecheniya-
6. Баранов А.А., Таточенко В.К., Намазова Л.С., Самсыгина Г.А., Сайткулов naseleniya-v-usloviyah-modernizatsii-pervichnoy-mediko-
К.И. Российский национальный педиатрический формуляр и источники 16. Clinical Practice Guidelines, Directions for a New Program, M.J. and L.K. Field
информации о лекарственных средствах. Педиатрическая фармакология. (eds). Institute of Medicine, National Academy Press, Washington, D.C., 1990
2006, № 3, с. 6-9 17. Lohr K.N., Field M.J. A provisional instrument for assessing clinical practice
guidelines. In: Field M.J., Lohr K.N. (eds). Guidelines for clinical practice: From
7. Бюллетень Всемирной организации здравоохранения. Какие основные development to use. National Academy Press, Washington D.C., 1992
лекарства для детей есть в ассортименте? Резюме. Jane Robertson, Gilles
Forte, Jean-Marie Trapsida & Suzanne Hill. Выпуск 87, номер 3, март 2009,
161-244 http://www.who.int/bulletin/volumes/87/3/08-053645-ab/ru/index.html

8. Завидова С. С., Намазова Л.С., Тополянская С.В. Клинические исследова-
ния лекарственных препаратов в педиатрии: проблемы и достижения. Педи-
атрическая фармакология. 2010, т. 7, N 1 http://www.spr-journal.ru/webasyst/
product/pediatricheskaja-farmakologija-2010-tom-7-4/

9. Игнатьева Р.К., Черная Н.Л., Антипова Н.П. Система медико-социальной по-
мощи населению в Великобритании и России: плюсы и минусы. Междуна-

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

ԵՐԵԽԱՆԵՐԻ ՀԱՄԱՐ ԴԵՂԵՐԻ ՄԱՏՉԵԼԻՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆՈՒՄ

Վարդանյան Լ.Ն.

ԵՊԲՀ, դեղագործության կառավարման ամբիոն

Բանալի բառեր` երեխաներ, հիմնական դեղեր, դեղերի եզրակացության, որ դեղերի մատչելիությունը երեխաների
ռացիոնալ կիրառում, կլինիկական ուղեցույցներ, դեղերի համար Հայաստանի Հանրապետությունում (ՀՀ) անբավարար
մատչելիություն: է: Անհրաժեշտ է մշակել և հաստատել ՀՀ-ում հիմնական
դեղերի ցանկ երեխաների համար: Այդ ուղղությամբ
Ժամանակակից բժշկության կարևորագույն խնդիրներից աշխատանքներ արդեն կատարվում են: Նպատակահարմար
է երեխաների առողջության պահպանումը: Այդ խնդրի է առավել տարածված մանկական հիվանդությունների
լուծման համար կարևոր նշանակություն ունի դեղորայքային վերաբերյալ ՀՀ-ում միասնական ազգային կլինիկական
բուժումը: Վերջին ժամանակներս ԱՀԿ-ն (Առողջապահության ուղեցույցների հրապարակումը, որոնք կպարունակեն
համաշխարհային կազմակերպություն) զգալիորեն ակտի­ երաշխավորություններ մշակված մասնագիտացված մարմնի
վացրել է գործունեությունը երեխաների համար դեղերի կողմից ապացուցողական բժշկության հիման վրա, որն էլ
կիրառման ոլորտում: Ըստ ԱՀԿ 2011թվականի տվյալների՝ մասնագետներին կապահովի անաչառ, ժամանակակից,
ամեն տարի մահանում է մինչև հինգ տարեկան 6,9 մլն երե­ վստահելի տեղեկատվությամբ` այդ հիվանդությունները
խա: Այդ մահերի երկու երրորդը կարելի էր կանխել կամ բու­ բուժելու համար: Անհրաժեշտ է ապահովել երեխաների
ժել համապատասխան հասարակ և ֆինանսապես մատչելի համար դեղերի կիրառման հավաստի տեղեկատվության
միջոցառումներ կիրառելով: հասանելիությունը` հաստատելով այդ տեղեկատվության
վերաբերյալ պահանջները: Նաև ցանկալի է հրատարակել
Այս աշխատանքի նպատակն է ուսումնասիրել Հայաստանի հատուկ տեղեկագիրք, որը կպարունակի երեխաների համար
Հանրապետությունում դեղերի մատչելիությունը երեխաների ՀՀ-ում գրանցված բոլոր դեղերը:
համար:

Կատարված աշխատանքի արդյունքում եկել ենք այն

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

152 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

SUMMARY

AVAILABILITY OF MEDICINES FOR CHILDREN IN THE REPUBLIC OF ARMENIA

Vardanyan L.N.

YSMU, Department of Pharmacy Management

Keywords: children, essential drugs, rational drug use, clinical We have come to the following conclusions: the availability
guidelines, availability of drugs. of essential medicines for children in the RA is unsatisfactory.
Development and approval of a List of Essential Medicines for
Children’s health is one of the most important domains of children in the RA can be an approach to solve the problem.
medicine. Drug therapy plays a key role in pediatrics. Access to Currently measures are taken in this direction. It is considered
medicines for children remains a serious problem worldwide. The appropriate to develop a National Clinical Guideline on the most
World Health Organization (WHO) has significantly increased the common child diseases in Armenia. It would contain recom-
efforts in the field of pediatric pharmaceutics in order to improve mendations by a professional body of evidence-based medicine
the state of affairs. According to the WHO, in 2011 child mortal- that would provide health professionals with an access to the
ity rate attributable to pharmacotherapy amounted to 6,9 million objective, contemporary and reliable information on treatment of
children under 5 years old. About two-third of causes of death diseases. There is a need for adopting specific guidelines for
among children can be regarded as preventable, provided there such an information system. Further, it is necessary to develop
is an adequate access to medicines and sufficient affordability. a relevant manual concerning pediatric medicines registered in
the RA.
The aim of this work is to study the access to medicines for
children in the Republic of Armenia (RA).

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 153

ՀՏԴ. 615.276-085-035։614.27+618.17-055.23

ՈՉ ՍՏԵ­ՐՈԻ­ԴԱՅԻՆ ՀԱ­ԿԱԲ­ ՈՐ­ԲՈ­ՔԱՅԻՆ ԴԵ­ՂԵ­ՐՈՎ ԻՆՔՆ­ Ա­ԲՈՒԺ­
ՄԱՆ ԳՈՐԾ­ ԸՆԹ­ Ա­ՑԻ ՈՒՍ­ ՈՒՄՆ­ ԱՍ­ ԻՐ­ ՈՒՄ­ Ը ԵՎ ԳՆԱՀ­ ԱՏ­ ՈՒ­ՄԸ

Սիմ­ ոն­ յան Մ.Հ.
ԵՊԲՀ, դեղագործության կառավարման ամբիոն

Բ­ ա­նալ­ի բառ­ եր` ՈՍՀԴ, ինքն­ աբ­ ուժ­ ում, դեղ­ ա­տուն­, ­Հայտն­ ի է, որ հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յան ծավ­ ալ­ի առավ­ ել­ա­
ուսան­ ո­ղուհ­ ի­ներ, դաշտ­ ա­նային ցավ­ եր, բնակ­չութ­ յուն։ գույն ար­ժեք­ ը ստաց­վում է p=q=0,5 դեպ­քում, հենց այդ
­ պատճ­ ա­ռով օգ­տա­գոր­ծել ենք p=0,5 ար­ժեք­ ը։
Ներ­ ա­ծութ­ յուն
Հ­ արցմ­ ան­ ը մասն­ ակց­ ել են ք. Եր­ևան­ ի տարբ­ եր վար­
Ոչ ստե­րոիդ­ ային հա­կաբ­ որբ­ ո­քային դեղեր­ ը հան­ չա­կան շր­ջան­ներ­ ի 500 դե­ղա­տան աշ­խա­տողն­ եր։ Յու­րա­
դիս­ ան­ ում են ողջ աշ­խարհ­ ում առա­վել շատ դուրս գր­ քան­չյուր դեղ­ ատն­ ից մաս­նակ­ցել է միայն մեկ աշխ­ ա­տող։
վող դեղ­ ա­միջ­ ոցն­ եր­ ը։ ՈՍՀԴ ընդ­ ուն­ ում­ ը հանդ­ իս­ ան­ ում է Ու­սում­նա­սիր­ ու­թյան հա­մար ու­սա­նո­ղու­հին­ ե­րի խմբ­ աք­ ա­
կողմ­նակ­ ի ազ­դեց­ ութ­ յունն­ եր­ ի զար­գացմ­ ան ամե­նահ­ ա­ նա­կը կազմ­ ել է 1026 հո­գի։ Բու­հե­րում ներկ­ ա­յա­ցուց­չա­կա­
ճախ հան­դիպ­ ող պատ­ճառ­ ը` ինչպ­ ես բժիշկ­ ի նշա­նակ­ նութ­ յունն ապահ­ ո­վե­լու, ինչպ­ ես նաև միջֆ­ ակ­ ուլ­տե­տային
մամբ, այն­պես էլ որպ­ ես ինք­նա­բուժմ­ ան միջ­ ոց այն հա­ կր­թա­կան, սոց­ իալ­-աշ­խար­հագր­ ա­կան գոր­ծոն­ներ­ ի տար­
ճա­խա­կի կիր­ ա­ռե­լու հետև­ անք­ ով [1, 2]։ բեր­ ութ­ յամբ պայ­մա­նավ­ որվ­ ած հնար­ ավ­ որ շե­ղումն­ եր­ ը
բաց­ ա­ռե­լու նպա­տա­կով հե­տա­զոտ­վել են տար­բեր բու­հե­
­Հետ­ աքրք­րութ­ յուն է առա­ջաց­նում ՈՍՀԴ-­ի դե­ղա­ րի ուս­ ա­նո­ղու­հի­նե­րը ըստ հա­մա­չափ բա­ժան­ման։
համ­ աճ­ ար­ ա­գա­բա­նակ­ ան հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յուն­ ը։ Նախ և
առաջ դա պայ­մա­նավ­ որվ­ ած է ՈՍՀԴ` որպ­ ես ցա­վազր­ ­Հաշ­վարկն­ եր­ ի արդ­ յունք­ ում անհ­ րա­ժեշտ էր իրակ­ ա­
կող դեղ­ ա­միջ­ ոց­ ի սպառ­ման մեծ ծավ­ ալ­ով։ Ամեն օր նաց­նել հե­ռա­խո­սային հար­ցում 1050 բնա­կիչ­նե­րի շրջ­ ա­
ավել­ի քան 30 մլն մարդ ընդ­ ուն­ ում է որև­ է ՈՍՀԴ, որոնց նում։ Հարց­ված­նե­րը եղել են հա­մա­պա­տաս­խա­նա­բար
40%­-ի տա­րի­քը գեր­ ա­զան­ցում է 60 տա­րե­կան­ ը։ ՈՍՀԴ­ Եր­ևա­նի բոլ­որ վար­չա­կան շր­ջան­նե­րից։
-ը իրապ­ ես բարձր­ ացն­ ում է հիվ­ անդն­ ե­րի կյանք­ ի որա­
կը քրոն­ իկ­ ակ­ ան ցա­վային սինդր­ ոմ­ ի դեպք­ ում, ին­չը մեծ Ս­տաց­ված ար­դյունք­նե­րի նկա­րագ­րու­թյու­նը
տա­րած­ ում ուն­ ի հանր­ ութ­ յան մեջ [3, 4]: Հ­ արցմ­ ան­ ը մասն­ ակ­ցած դեղ­ ատ­ ան աշխ­ ատ­ ողն­ եր­ ի

Գրա­կա­նութ­ յան այլ աշ­խա­տանք­ներ ապա­ցուց­ ում շուրջ 35%­-ը եղել են Եր­ևան­ ի Մ. Հե­րա­ցու անվ­ ան պե­
են, որ ինքն­ աբ­ ուժ­ ում­ ը ՈՍՀԴ­-ով տա­րած­ված եր­ևույթ է տա­կան բժշ­կա­կան հա­մալ­սա­րա­նի շրջ­ ա­նա­վարտն­ եր,
և լի է բազմ­ աթ­ իվ հետ­ ա­գա խնդ­ իրն­ եր­ ով։­ 30% ԵՊՀ դեղ­ ա­գործ­ներ, 33%­-ը բժշ­կա­կան ու­սումն­ ա­
րա­նի շր­ջան­ ա­վարտ­ներ, իսկ 3%-­ը եղել են ու­սան­ ողն­ եր։
Աշխ­ ա­տան­քի նպա­տա­կը Առա­վե­լա­գույն շատ պա­հանջ­ված ՈՍՀԴ դե­ղատ­ ան աշ­
Այս աշխատանքի նպատակն է ինք­նա­բուժմ­ ան խա­տող­նե­րի կող­մից նշ­վել է դիկ­լո­ֆե­նա­կի տարբ­ եր ան­
վա­նում­նե­րը։ Ըստ առաջ­նա­հեր­թու­թյան առաջ­ ին­ ը դե­
իրավ­ ի­ճակ­ ի բազմ­ ակ­ ողմ­ ան­ ի ուս­ ումն­ աս­ իր­ ութ­ յուն­ ը, ղա­տան աշ­խա­տող­նե­րը ՈՍՀԴ­-ե­րից առա­ջարկ­ ում են
վեր­լուծ­ ութ­ յուն­ ը և հիմն­ ախնդ­ իրն­ եր­ ի վերհ­ ան­ ում­ ը։ կե­տոն­ ալ 17%, նի­մե­սիլ 16%, դիկ­լո­ֆե­նակ 16%, նու­րո­
Պար­զե­լու համ­ ար ՈՍՀԴ-­եր­ ով ինքն­ աբ­ ուժմ­ ան գոր­ծըն­ ֆեն 10%, վոլ­տա­րեն և իբուպ­րո­ֆեն10%­-ա­կան, դիկ­լակ
թա­ցը կատ­ ար­վել է եռակ­ ի ուս­ ումն­ աս­ իր­ ութ­ յուն` դե­ղա­ և օլ­ֆեն 3%­-ակ­ ան, աէրտ­ ալ, ցե­լեբ­րեքս, դեք­սալգ­ ին 1%
տան աշ­խատ­ ող­ներ­ ի, բնակչ­ութ­ յան և բուհ­ եր­ ի ուս­ ա­նո­ ական, իսկ մնա­ցած դեղ­ ե­րի նշա­նակմ­ ան տոկ­ ոս­ ը չի գե­
ղուհ­ ի­ներ­ ի շրջ­ ան­ ում։ րա­զան­ցում 1%։

Նյութ­ երն ու մեթ­ ոդ­ներ­ ը Հ­ ատկ­ ան­շակ­ ան է նաև նշել, որ ցան­կաց­ ած տիպ­ ի
­Բոլ­որ երեք հար­ցա­թերթ­ ի­կային ուս­ ումն­ ա­սի­ ցա­վեր­ ի դեպ­քում ՈՍՀԴ նշա­նա­կում են ԵՊԲՀ­-ի կր­թու­
թյուն ու­նեց­ ող մաս­նա­գետ­նե­րի 18%­-ը, ԵՊՀ­-ի կր­թու­թյուն
րութ­ յունն­ եր­ ը կատ­ ա­րել­ու հա­մար ընտ­րանք­ ի չա­ ու­նե­ցող մաս­նագ­ ետ­նե­րի 16%­-ը, ու­սում­նա­րա­նի դե­ղա­
փը որոշվ­ ել է համ­ ակ­ արգ­չային ծրագր­ ի միջ­ ոց­ ով` գործ­ներ­ ի 15%­-ը և ու­սա­նողն­ եր­ ի (ու­սա­նող­ներ, որոնք
www.surveysystem.com/sscalc.htm, հաշ­ իվ առ­նե­լով ու­ աշ­խա­տում են դե­ղա­տան­ ը)` 33%­-ը։­
սումն­ աս­ իրվ­ ող պո­պուլ­աց­ իայի ծա­վալ­ը, հավ­ աստ­ իու­
թյան գոր­ծա­կից` t-ն` 1,96, առաջ­ ին տի­պի սխա­լը 5% Ու­սումն­ աս­ ի­րու­թյան ժամ­ ան­ ակ օգ­տա­գործվ­ ել է
հա­վա­նակ­ ա­նութ­ յամբ (α=0,05), և գնա­հատմ­ ան ճշտ­ ու­ Պիր­սո­նի հա­մա­պա­տաս­խան գոր­ծա­կից։ Տար­բե­րու­թյու­
թյուն­ ը 3% (∆=3%)։ նը ոչ հա­վաստ­ ի է և Պիր­սո­նի գոր­ծա­կի­ցը համ­ ա­պա­տաս­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

154 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Ուս­ ան­ ող­ ուհ­ ին­ եր­ ի մասն­ ակց­ ու­թյուն­ ը հարց­ ումն­ եր­ ին ըստ բուհ­ ե­րի Աղյուսակ 1

ԵՊԲՀ ՀՊՏՀ ԵՊՀ ԵՊԿ Բուհ­ ե­րի անվ­ ա­նումն­ եր­ ը ԵՃՇՊՀ ԵՊԼՀ Ֆ­ԿԻ ԵԹԿՊ­ Ի
8% 11,3% 21,4% 2,7% ԵԳՊ­ Ա Հ­ՊԱՀ ՀՊՄՀ ՀՊՃՀ 4,3% 13,7% 1,8% 1,8%
2,7% 7,4% 17,3% 7,4%

Աղյուսակ 2

Ցա­վեր ուն­ ե­ցող ու­սան­ ո­ղուհ­ ի­նե­րի բաշ­խում­ ը ըստ բուհ­ եր­ ի

ԵՊԲՀ ՀՊՏՀ ԵՊՀ ԵՊԿ Բու­հե­րի անվ­ ա­նումն­ եր­ ը ԵՃՇՊՀ ԵՊԼՀ Ֆ­ԿԻ ԵԹԿ­ՊԻ
66% 65% 69% 70% ԵԳՊ­ Ա Հ­ՊԱՀ ՀՊՄՀ ՀՊՃՀ 44% 63%
60% 72%
64 63% 54% 73%

խան­ աբ­ ար հավ­ աս­ ար է 3,769, P<0,005։ Ուս­ ումն­ աս­ իր­ ութ­ յուն­ ը ցույց է տվել, որ դաշտ­ ա­
­Հարկ է նշել, որ անհ­ անգստ­ ութ­ յան առիթ է հան­ նի ժա­մա­նակ ցա­վեր ուն­ եց­ ող ԵՊԲՀ ուս­ ան­ ո­ղուհ­ ին­ ե­րի
75%­–ը օգտ­ ա­գործ­ ում են ՈՍՀԴ, մինչդ­ եղ մնաց­ ած բոլ­որ
դիս­ ան­ ում այն փաստ­ ը, որ ու­սան­ ող­նե­րը ան­կախ կր­ բուհ­ եր­ ում սով­ ո­րող ուս­ ա­նո­ղուհ­ ին­ եր­ ից հարց­ված­ներ­ ը,
թա­կան հաստ­ ա­տու­թյուն­ ից առա­վել շատ են շռայ­լում ով­քեր ուն­ եց­ ել են դաշ­տա­նային ցա­վեր միայն 47%–ն
ՈՍՀԴ նշան­ ակ­ ումն­ ե­րը։­ է ըն­դու­նում ՈՍՀԴ ցա­վե­րը կանխ­ ել­ու և վեր­ ացն­ ել­ու
նպա­տա­կով։
Ընդհ­ ա­նուր1023 ուս­ ա­նող­ ու­հի­նե­րից 21%­–ը կազ­
մել են ԵՊՀ-­ի, 17% -ը` ՀՊՄՀ­-ի, շուրջ14%–­ ը ԵՊԼՀ-­ի, ­Հարց­ված բնակ­չութ­ յան բաշխ­վա­ծու­թյու­նը ըստ
11%­-ը ՀՊՏՀ­-ի, 8%­-ը ԵՊԲՀ­-ի, 7%­-ակ­ ան ՀՊԱՀ­-ի և Երևան­ ի վարչ­ակ­ ան շրջ­ անն­ ե­րի պատ­կեր­ված է նկ. 1-ում։
ՀՊՃՀ­-ի ուս­ ան­ ող­ ուհ­ ին­ ե­րը։ Հատկ­ անշ­ ա­կան է նշել նաև,
որուս­ ան­ ող­ ու­հի­ներ­ ը ըստ բուհ­ եր­ ի ընտր­վել են հա­մա­ Քանաքեռ-Զեյթուն Ավան
պա­տասխ­ ան հա­մամ­ աս­նութ­ յամբ (աղյուսակ 1)։ 8% 5%

­Հարց­ված­նե­րի 64%­–ի ու­նեց­ ել են դաշտ­ ա­նային Աջափնյակ
ցավ­ եր, իսկ 36%–­ ի դաշ­տա­նը չի ուղ­ եկց­վել ցա­վեր­ ով։ 10%
Հարց­ված­ներ­ ի կես­ ը օգ­տա­գործ­ ել են, իսկ մյուս կես­ ը չեն
օգտ­ ա­գործ­ ել դեղ­ եր։ Նուբարաշեն Շենգավիթ
2% 12%
Դ­ եղ­ եր ընդ­ ուն­ ած ու­սա­նո­ղու­հի­նե­րի շուրջ1/5­-ը ըն­
դուն­ ում են անալ­գին և սպազ­մալգ­ ոն, 5%­-ակ­ ան դիկ­ Արաբկիր Դավիթաշեն
լոֆ­ են­ ակ, ասպ­ ի­րին, նուր­ ոֆ­ են, կետ­ ո­նալ, իբուպր­ ոֆ­ են 11% 5%
ըն­դամ­ են­ ը 3%, նիմ­ ես­ իլ շուրջ10%։ Նաև որպ­ ես ալ­տեր­
նա­տիվ տար­բեր­ ակ նշվ­ ել է ադվ­ իլ` ՀՀ­-ում չգր­ անց­ված Նոր-Նորք
դեղ, ասկ­ ոֆ­ են, բա­րալ­գին, ցիտ­րամ­ ոն, կաֆ­ ետ­ ին, մոոտ­ 12%
րին, նոշպ­ ա, պա­րաց­ ետ­ ա­մոլ, սոլպ­ ա­դեին, տեմ­պալգ­ ին,
ինչպ­ ես նաև նշվ­ ել է, որ ցավ­ ե­րի կանխ­ արգ­ ելմ­ ան կամ Մալաթիա- Էրեբունի
վեր­ ացմ­ ան համ­ ար հա­ճախ ընդ­ ուն­ ում են ալկ­ ո­հոլ­ային Սեբաստիա 11%
խմիչք։ Հարց­ված­ներ­ ի շուրջ 30%­–ը դե­ղեր­ ը ընտ­րում են
ընտ­ ա­նիք­ ի անդ­ ամն­ ե­րի խորհրդ­ ով, 16%­-ը` բժշ­կի նշա­ 13% Կենտրոն
նա­կում­ ով, 9%-­ը դեղ­ ա­տան աշ­խա­տո­ղի խորհր­դով, իսկ 11%
մնա­ցած դեպք­ ե­րը դե­ղեր­ ը ընտ­րել են այլ տարբ­ եր­ ակն­ ե­
րով` գով­ ազդ, ին­տեր­նետ, գր­քեր և այլն։ Նկ. 1 ­Հարցվ­ ած բնակիչների թիվը ըստ վար­չա­կան շրջ­ անն­ ե­րի

­Հատ­կանշ­ ա­կան է պար­զել, թե որ բուհ­ ի ուս­ ա­նող­ Հ­ արց­ված­ներ­ ի գեր­ ակշռ­ ող մեծ­ ա­մասն­ ութ­ յուն­ ը
ներն են առավ­ ել հա­ճախ ուն­ ե­նում ցա­վեր։ Հարց­ված 78% եղել են կա­նայք, իսկ 22%­-ը տղա­մար­դիկ։ Հարց­
ԵՊԲՀ ու­սան­ ո­ղու­հին­ ե­րի 66%­–ը, ՀՊՄՀ` 54%-­ը, ՀՊՏՀ` ված­ներ­ ի 11%-­ը եղել են 16-21 տա­րի­քային խմ­բի ներ­
65%­-ը, ԵՊՀ` 69%-­ը ուն­ եց­ ել են ցա­վեր։­ կայ­աց­ ուց­ իչն­ եր, 33%­-ակ­ ան 22-40 և 41-60 տա­րի­քային
խմբ­ ի ներկ­ այ­աց­ ուց­ իչն­ եր և 23%­-ը 61 և ավելի տա­րի­
Ուս­ ումն­ աս­ իր­ ու­թյան ժամ­ ան­ ակ օգտ­ ագ­ ործվ­ ել է քային խմ­բի ներկ­ այ­աց­ ու­ցիչն­ եր։ Նրանց 37%-­ը ուն­ եց­ ել
Պիր­սո­նի համ­ ա­պատ­ ասխ­ ան գործ­ ակ­ ից­ ը։ Տարբ­ ե­րութ­ յու­ են միջն­ ա­կարգ կրթ­ ութ­ յուն, 8%­-ը թեր­ ի բարձր­ ա­գույն,
նը հավ­ աստ­ ի է և Պիրս­ ոն­ ի գործ­ ա­կի­ցը համ­ ա­պա­տաս­ իսկ 40%-­ը բարձր­ ագ­ ույն կրթ­ ութ­ յուն։ Հարց­ված­ներ­ ի
խան­ աբ­ ար հավ­ ա­սար է 28,193, P<0,005 (աղյուսակ 2)։­ կես­ ը ու­նեց­ ել են քրոնիկ առող­ջակ­ ան պրոբլ­եմն­ եր, իսկ
մյուս կես­ ի նույ­նիսկ եղած խն­դիրն­ եր­ ը քրոնիկ չեն եղել։
Հարց­ված­ներ­ ի 61%­-ը խոստ­ ով­ ա­նել են, որ կիր­ ա­ռում են
ՈՍՀԴ, 36%­-ը ասել են, որ չեն կի­րա­ռում և միայն 3%­-ը
չի հի­շել կի­րառ­ ում է, թե ոչ։ Հարց­ված­նե­րի 34%-­ը ՈՍՀԴ-­
եր­ ը կիր­ առ­ ում են բժշ­կի նշա­նակմ­ ամբ, 10%-­ը դեղ­ ա­տան

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 155

աշխ­ ա­տող­ներ­ ի, իսկ 45%­-ը ծա­նոթն­ ե­րի։­ են, 10%­-ը կար­ծում է, որ վնաս­ ակ­ ար են, իսկ 37%-­ը գտ­
Ա­ռա­վել շատ առողջ­ ակ­ ան խնդ­ իրն­ եր ու­նեն 41-60 նում է, որ ինչ­պես օգուտ են, այն­պես էլ վնաս են, 13%-ն
էլ ու­ղա­կի չգի­տեն, իսկ ոչ սիս­տե­մա­տիկ կի­րառ­ ող­ներ­ ի
տար­ ի­քային խմ­բի հարց­վածն­ ե­րը` շուրջ 60% և 61 և 1%­-ակ­ ան գտ­նում են, որ վնաս­ ակ­ ան և ան­վնաս են, իսկ
ավելի տա­րի­քային խմբ­ ի հարցվ­ ածն­ եր­ ը` 75%։ Ու­սում­նա­ 98%-­ը կարծ­ ում է, որ և՛ վնաս են, և՛ օգուտ։­
սի­րութ­ յան ժա­մա­նակ օգ­տա­գործ­վել է Պիրս­ ո­նի համ­ ա­
պա­տասխ­ ան գոր­ծա­կից։ Տարբ­ եր­ ու­թյու­նը հա­վաս­տի է Ու­սումն­ աս­ իր­ ութ­ յան ժամ­ ան­ ակ օգ­տա­գործվ­ ել է
և Պիրս­ ո­նի գործ­ ակ­ ի­ցը հա­մա­պատ­ աս­խա­նա­բար հավ­ ա­ Պիր­սո­նի հա­մա­պա­տաս­խան գործ­ ակ­ ից։ Տար­բեր­ ու­թյու­
սար է 275,155, P<0,005։ նը հավ­ աստ­ ի է և Պիր­սո­նի գործ­ ա­կի­ցը համ­ ա­պա­տաս­
խա­նաբ­ ար հավ­ աս­ ար է 394,184, P<0,005։­
­Հետ­ աքրք­ իր էր պարզ­ ել, թե այն բնակ­ իչն­ եր­ ը, ովք­ եր
քրոնիկ կի­րա­ռում են ՈՍՀԴ, ում խորհրդ­ ով են անում դա։ Այն բնա­կիչն­ եր­ ը, ով­քեր սիստ­ եմ­ ա­տիկ կիր­ առ­ ում են
Պարզվ­ ել է, որ քրոնիկ ՈՍՀԴ կի­րառ­ ող­ներ­ ի 56%­-ը բժշ­կի ՈՍՀԴ 3%­-ը առաջն­ որդվ­ ում է ընտ­րութ­ յու­նը կատ­ ար­ ել­իս
նշան­ ակմ­ ամբ է օգ­տա­գործ­ ում այս կամ այն ՈՍՀԴ, 16%­ մատ­չե­լիու­թյան սկզ­բունք­ ով, 75%-­ը որակ­ ի, իսկ 22%-­ը
-ը դե­ղա­տան աշխ­ ա­տող­նե­րի, 28%-­ը ծա­նոթ­նե­րի, իսկ ար­տադ­րող կազ­մա­կեր­պու­թյան։ Այն բնա­կիչ­նե­րը, ովք­ եր
այն բնակ­ իչն­ եր­ ը, ով­քեր հազ­վադ­ եպ կամ ոչ քրոնիկ են սիս­տե­մա­տիկ չեն կիր­ առ­ ում ՈՍՀԴ 10%­-ը առաջ­նորդ­վում
կիր­ ա­ռում ՈՍՀԴ, նրանց ըն­դա­մեն­ ը 1%-ն է բժշկ­ ի նշան­ ա­ է գնով, 60%­-ը որակ­ ով, իսկ 30%-­ը ար­տադր­ ող կազմ­ ա­
կու­մով կի­րառ­ ում, 2%­-ը դեղ­ ա­տան աշխ­ ա­տողն­ եր­ ի, իսկ կեր­պութ­ յու­նով։­
97%­-ը ծան­ ոթ­ներ­ ի (նկ. 2, 3)։­
Ու­սումն­ աս­ ի­րու­թյան ժամ­ ան­ ակ օգտ­ ա­գործվ­ ել է
Ու­սումն­ աս­ ի­րութ­ յան ժամ­ ա­նակ օգտ­ ա­գործվ­ ել է Պիրս­ ո­նի հա­մա­պա­տաս­խան գոր­ծա­կից։ Տար­բեր­ ու­թյու­
Պիր­սո­նի համ­ ա­պա­տաս­խան գործ­ ակ­ ից։ Տար­բե­րու­թյու­ նը հավ­ աստ­ ի է և Պիր­սո­նի գոր­ծա­կի­ցը համ­ ա­պա­տաս­
նը հավ­ աստ­ ի է և Պիրս­ ոն­ ի գոր­ծա­կից­ ը համ­ ա­պա­տաս­ խա­նաբ­ ար հա­վաս­ ար է 43,494, P<0,005։
խան­ աբ­ ար հավ­ ա­սար է 479,232, P<0,005։ ­
Եզր­ ա­կաց­ ութ­ յունն­ եր
ծանոթների բժշկի
խորհրդով նշանակմամբ •• Ան­կախ դե­ղա­տան աշխ­ ա­տո­ղի աշխ­ ա­տան­
քային ստա­ժից ՈՍՀԴ-­եր­ ի դուրս գրում­ ը բավ­ ա­
28% 56% կան հաճ­ ախ է իրակ­ ա­նաց­վում։

դեղատան դեղատան •• Դ­ ե­ղա­տան աշ­խա­տող­ներ­ ը նպաստ­ ում են ինք­
աշխատողների աշխատողների նա­բուժմ­ ան գոր­ծըն­թա­ցին զարգ­ աց­մա­նը և ուղ­
նշանակմամբ նշանակմամբ ղորդ­մա­նը։­

16% 2% •• Ուշ­ադր­ ութ­ յուն պետք է դարձվ­ ի ուս­ ա­նող աշ­խա­
տող­նե­րի կրթ­ ակ­ ան մա­կարդ­ ակ­ ի և գործ­նա­կան
Նկ. 2 ՈՍՀԴ քրոնիկ կիրառում հմ­տու­թյուն­նե­րի վրա։­

բժշկի •• Ուշ­ադ­րու­թյուն պետք է դարձ­վի դեղ­ ագ­ ետ­ներ­ ի
նշանակմամբ վե­րապ­ ատ­րաստմ­ ան ժամ­ ա­նակ ՈՍՀԴ-­եր­ ի մա­
սին գի­տել­իք­ներ­ ի խո­րաց­ման վրա։­
1%
•• ՈՍՀԴ­-եր կի­րա­ռող բնակ­չու­թյու­նը տե­ղե­կաց­
ծանոթների ված չէ ՈՍՀԴ-­ե­րի իրակ­ ան վնաս­ ակ­ ար ազ­դեց­ ու­
խորհրդով թյուն­նե­րի մա­սին։

97% •• Բ­նակ­չութ­ յու­նը գնա­հա­տում է ՈՍՀԴ-­ե­րի որակ­ ը։

Նկ. 3 ՈՍՀԴ ոչ քրոնիկ կիրառում •• ՈՍՀԴ չկի­րա­ռող բնակչ­ութ­ յու­նը ավել­ի լավ է գի­
տակ­ցում նրանց կողմ­նա­կի ազդ­ ե­ցու­թյունն­ ե­րի
­Հետ­ աքր­քիր էր, որ ՈՍՀԴ­-ը սիս­տեմ­ ատ­ իկ կի­րա­ռող մա­սին, քան կի­րա­ռողն­ ե­րը։­
բնա­կիչն­ ե­րի 40%­-ը գտ­նում են, որ ՈՍՀԴ­-եր­ ը անվ­ նաս
•• ՈՍՀԴ­-ե­րի մա­սին տե­ղե­կու­թյուն­ ը բնակ­չու­թյուն­ ը
ոչ միշտ են ստա­նում մաս­նա­գետ­ներ­ ից։­

•• Ան­կախ կր­թա­կան մա­կարդ­ ա­կից և բու­հից դաշ­
տա­նային ցավ­ եր­ ի ժամ­ ա­նակ կիր­ առ­վում են
ՈՍՀԴ։­

•• ՈՍՀԴ­-ե­րի մա­սին տե­ղե­կու­թյու­նը ու­սա­նող­ ու­հի­
նե­րը ոչ միշտ են ստան­ ում մաս­նա­գետ­ներ­ ից։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

156 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ желудка / А.А. Шептулин// Клин. медицина. 1999, № 2, с. 12- 16
4. Шухов В.А. Анальгиновая зависимость / В.А. Шухов, Дж. Харпер [Электрон-
1. Чернова Т.В. Экономическая статистика։ учеб. пособие/ Т.В. Чернова- Та-
ганрог։ Изд-во ТРТУ, 1999, 153 с. ный ресурс] - Режим доступа։ http։//www.remedium.ru/business/analytics/
market/nnarket/detail.php?lD=3500. - Загл. с экрана
2. Шварц Г.Я. Современные нестероидные противовоспалительные препара- 5. Энджел Д.Ф. Поведение потребителей / Д.Ф. Энджел, Р.Д. Блэкуэл, П.У.
ты. /Г.Я. Шварц//- М.։Реафарм, 2004, 95 с. Миниард. СПб.։ Питер Ком., 2000, 759 с.

3. Шептулин А.А. Ненаркотические анальгетики, нестероидные противовоспа-
лительные средства и эрозивно- язвенное поражение слизистой оболочки

РЕЗЮМЕ

ИССЛЕДОВАНИЕ И ОЦЕНКА САМОЛЕЧЕНИЯ НЕСТЕРОИДНЫМИ
ПРОТИВОВОСПАЛИТЕЛЬНЫМИ ПРЕПАРАТАМИ

Симонян М.Г.

ЕГМУ, кафедра управления фармации

Ключевые слова։ НПВП, самолечение, аптека, студентки, Большинство участников свидетельствовали, что они при-
менструальные боли, население. нимали указанные препараты по назначению непрофессио-
налов.
Исследования были проведены на уровне трех социальных
групп населения с привлечением в частности։ 1026 студен- Фармацевты, в свою очередь, также назначали НПВП при
тов из разных университетов, 500 фармацевтов-работников болях различного генеза. Студенты также принимали НПВП
аптек и 1050 человек из различных районов города Еревана. без назначения профессионалов. На основании этих данных
можно заключить, что самолечение НПВП широко распро-
Полученные результаты свидетельствуют, что во всех трех странено на уровне различных слоев населения.
исследованных группах уровень самолечения нестероидными
противовоспалительными препаратами (НПВП) высок.

SUMMARY

INVESTIGATION AND EVALUATION OF SELF-TREATMENT WITH NON-STEROIDAL
ANTI-INFLAMMATORY DRUGS

Simonyan M.H.

YSMU, Department of Pharmaceutical Management

Keywords։ NSAID, self-treatment, pharmacy, students, menstru- drugs is high in all 3 areas. The majority of the participants told
al pains, population. that they took non-steroidal anti-inflammatory drugs according
to the advice provided by non-professionals. Also pharmacists
The survey was conducted in 3 stages։ population, students recommend non-steroidal anti-inflammatory drugs for any type of
and pharmacists. pains. Students also take non-steroidal anti-inflammatory drugs
without the prescription of professionals. So, we can conclude
Pharmacists from 500 drugstores, 1026 students from dif- that self-treatment is widely spread in various strata of the popu-
ferent Universities and 1050 people from different regions of lation.
Yerevan participated in the survey. The results showed that the
percentage of self-treatment with non-steroidal anti-inflammatory

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 157

УДК: 615.1614.2+614.1:312+614.27(479.25)

ИЗУЧЕНИЕ СОДЕРЖАНИЯ ЛИСТКОВ-ВКЛАДЫШЕЙ ЛЕКАРСТВ
ФАРМАЦЕВТИЧЕСКОГО РЫНКА РЕСПУБЛИКИ АРМЕНИЯ

Севикян А.Л.
ЕГМУ, кафедра организации фармации

Ключевые слова: информация о лекарствах, листок- требительской информации, позволяющей идентифи-
вкладыш в упаковку, маркировка лекарств. цировать его как конкретный препарат конкретного
производителя, обладающий определенными свойства-
Актуальность ми.
Важность информации в сфере применения ле-
Актуальность вопроса информирования пациентов
карств является неоспоримым фактом. Непосредст- подтверждается также тем, что после принятия Дирек-
венно перед применением лекарства основными и тивы Совета 97/27/ЕС от 31 марта 1992 года, она пе-
наиболее доступными для пациента источниками ин- ресматривалась в 2001 году, затем и в 2004 году. В Ди-
формации являются маркировка и листок-вкладыш в рективе 2004/27/ЕС отмечено, что основу информации
упаковку [4, 5, 13, 14]. Как показывает практика, из ме- о рецептурных лекарствах должны составлять офици-
тодов по обнаружению фальсифицированных лекарств ально утвержденные листки-вкладыши, поскольку они
наибольшие результаты дают внешний осмотр дози- являются единственным объективным источником ин-
рованных форм и их упаковок. В значительном числе формации, лишенным признаков рекламы. Более того,
случаев факт подделки устанавливают по несоответст- без официально утвержденной информации в виде
вию маркировки препарата оригинальной продукции: в листка-вкладыша лекарства продаваться не могут. Кро-
первую очередь это касается текста, наносимого непо- ме того, была принята Директива ЕС “О читабельности
средственно на упаковку или этикетку [2]. этикетки и листка-вкладыша в упаковки лекарств для че-
ловека”. В Германии было принято дополнение к закону
Значимость маркировки лекарств в обеспечении о лекарствах, определяющее нижнюю границу размера
безопасности пациентов подтверждается результата- шрифта для листка-вкладыша с целью обеспечения воз-
ми исследований, приведенных в отчете Института ме- можности его беспрепятственного чтения (на практике,
дицины США, где указано, что среди причин 1,5 млн. некоторые производители, пытаясь уменьшить формат
врачебных ошибок одной из основных причин является листка-вкладыша, применяли слишком мелкий, труд-
ненадлежащая маркировка лекарств [11]. ночитаемый шрифт). В США введены новые этикетки
для лекарств, отпускаемых без рецепта. В мае 2005 г.
В связи с этим важно отметить возрастающее вни- Управление по контролю качества пищевых продуктов
мание к требованиям, предъявляемым к маркировке и и лекарственных препаратов (FDA) представило новую
листкам-вкладышам, которое проявляется в принятии программу по информированию специалистов здра-
новых и пересмотре действующих стандартов по над- воохранения и пациентов относительно безопасности
лежащей практике маркировки, как со стороны меж- находящихся в обращении лекарственных препаратов.
дународных организаций, так и в отдельных странах и Европейское агентство по лекарствам (ЕМА) обновило
регионах. Соответствующие документы приняты в ЕС шаблоны для листков-вкладышей лекарств, применяе-
и странах СНГ, в частности, в России, на Украине, в мых человеком. Изменения в шаблонах листков-вклады-
Казахстане. шей были призваны сделать предоставляемую инфор-
мацию более доступной для пациентов. Так, в новые
В соответствии с законодательством Европейско- шаблоны были включены изменения, касающиеся тех
го Союза, Директивы Совета 97/27/ЕС (Европейский или иных преимуществ лекарств, а также правила их
Союз) от 31 марта 1992 года о маркировке медицин- применения у детей (EMA, 2011). Соответственно, не-
ской продукции для человека и о листках-вкладышах в обходимо наличие регулирующих документов в защиту
упаковки при торговле медицинской продукцией тре- пациентов в случаях вредных воздействий, вызванных
буется, наряду с прочим, чтобы конкретная информа- отсутствием или нехваткой информации.
ция предоставлялась как на внешней упаковке, так и
на внутренней упаковке лекарства; вся информация Вo многих странах (включая США, страны Европы
может предоставляться в любой форме, понятной для и СНГ, в частности, в России, Украине и Казахстане)
потребителя. Согласно Директиве, лекарство стано-
вится полноценным продуктом лишь при наличии по-

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

158 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

вопросам доступа к необходимой информации и регу- Проведен также сравнительный анализ содер-
лирования ее качества уделяется большое внимание; жания информации, приведенной на маркировке ле-
в первую очередь, это касается нормативных требова- карств, собранных для изучения из аптек г. Еревана за
ний, предъявляемых к маркировкe и листкам-вклады- 1999-2000 и 2011-2012 годы.
шам в упаковки как важным источникам информации
о лекарстве. Результаты исследования и обсуждение
Одним из основных положений документов явля-
В Республике Армения (РА) законодательное поле
по вопросам, касающимся маркировки лекарств, в на- ется требование о наличии Международного непатен-
стоящее время ограничивается пунктами N8 и N11 “За- тованного наименования (МНН) на упаковке и в лист-
кона о лекарствах” РА от 1998 г., где отмечено, что ке-вкладыше, поскольку МНН более информативно и
целью информации о лекарствах является защита на- позволяет специалистам идентифицировать активное
селения РА от подделки и незаконного применения ле- вещество лекарства. В этой связи выявлено, что МНН
карств [3]. Отсутствуют подзаконные акты, регулирую- указано только в 67,2% листков-вкладышей из числа
щие требования, предъявляемые к маркировке, а также тех лекарств, для которых приведены МНН в списке
к содержанию листков-вкладышей; проблема обостря- зарегистрированных лекарств (комбинированные пре-
ется еще и в связи с увеличением количества произво- параты из них изъяты). При сравнительном анализе
димых в стране лекарств. Соответственно, необходимо соответствия содержания листков-вкладышей лекарств
внедрение соответствующих нормативных документов требованиям и рекомендациям, изложенным в докумен-
в РА. Для разработки эффективного регулирующего тах ЕС и ВОЗ, по ряду параметров выявилась тенден-
документа необходимо наличие информации о текущей ция большего соответствия содержания листков-вкла-
местной ситуации. дышей этим требованиям за 2011-2012 годы, чем за
1999-2000годы (Таблица 1).
Целью данной работы явилось изучение и анализ
содержания маркировки, листков-вкладышей в упаков- Так, в листках-вкладышах лекарств, собранных за
ки лекарств, зарегистрированных в РА, а также разра- период от 1999 по 2000 годы, информация о приме-
ботка соответствующих рекомендаций на основе полу- нении лекарства беременными и кормящими матерями
ченных данных. представлена, соответственно, в 66% и 58,9% случаев,
в то время как в листках-вкладышах лекарств, собран-
Материалы и методы ных за 2011-2012 годы информация по аналогичным
Изучена маркировка 362 лекарств, зарегистриро- параметрам представлена, соответственно, в 95,3% и
92,6% случаев.
ванных в РА. Лекарства для изучения собраны в апте-
ках г. Еревана в периоды от 1999 по 2000 годы, затем Согласно требованиям Директивы Совета ЕС, ли-
те же- от 2011 по 2012 годы. Оценивались их соот- сток-вкладыш должен содержать информацию, с кото-
ветствия требованиям и рекомендациям, изложенным в рой перед применением препарата необходимо озна-
следующих документах: комиться всем категориям больных. Особого внимания
требуют пациенты с сопутствующими заболеваниями и,
•• Директива 2004/27/EC, вносящая изменения прежде всего, с почечной и печеночной недостаточ-
в Директиву 2001/83/EC о своде законов Со- ностью, однако информация о применении лекарств
общества в отношении лекарственных средств именно этими больными приведена в менее половины
для человека (по 36 параметрам на листках- случаев (45,8%).
вкладышах и 15 параметрам на наружней упа-
ковке) [10]; Следует отметить также, что общий объем потре-
бления лекарств у пожилых значительно выше, чем у
•• “Этические критерии ВОЗ продвижения лекар- лиц молодого и среднего возрастов. При этом, как из-
ственных средств на рынок“ (по 24 параметрам вестно, возрастные изменения сопряжены с изменени-
на листках-вкладышах) [8]; ями фармакокинетики и фармакодинамики лекарств,
что, в свою очередь, требует корректировки дозы при-
•• “Руководство по надлежащей практике мар- нимаемого лекарства во избежание непредсказуемых
кировки и упаковки лекарств“ (Агентство по последствий в отношении эффективности и безопасно-
контролю лекарств, Великобритания) [9]; сти принимаемого лекарства [6, 7], однако информа-
ция о применении лекарств со стороны лиц пожилого
•• Директива ЕС “О читабельности этикетки и
листка-вкладыша в упаковки лекарств для че-
ловека” [12].

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 159

Таблица 1

Наличие информации в листках-вкладышах лекарств

Избранные параметры Листки-вкладыши, содержащие
необходимую информацию

1999 – 2000 гг., % 2011-2012 гг., %

МНН 50,0 62,6

Информация о применении у детей 72,7 79,0

Информация о применении у беременных 66,0 95,3

Информация о применении у кормящих 58,9 92,6

Информация о применении у пожилых 20,6 32,0

Выделена информация об использовании пациентами с 30,9 45,8
отдельными видами патологии

Рекомендации обратиться к врачу или фармацевту при обнаруже- 14,3 29,0
нии побочных эффектов

Сведения о взаимодействии с алкоголем 19,2 34,2

Сведения о влиянии препарата на способность управлять автомо- 16,7 62,0
билем

возраста приведена только в 32% листков-вкладышей. торговой лицензии приведено в 12,6% случаев, полная
Сведения о влиянии препарата на способность информация дана лишь в 6,8% случаев, а в 80,5% - ин-
формации нет вообще.
управлять автомобилем или потенциально опасными
механизмами отмечена лишь в 62% случаев, в то вре- 100%
мя как эти сведения важны в связи с тем, что многие
препараты могут влиять на способность концентрации 80%
внимания и скорость психомоторных реакций, что важ-
но при назначении их лицам, ведущим автомашины или 60%
занятых в профессиях, требующих проявления быстрой
психической и/или физической реакции. Информация 40%
о взаимодействии лекарства с алкоголем дана только
в 34,2% листков-вкладышей, в то время как известно, 20%
что употребление спиртного может изменить действие
препарата и/или усилить его побочные эффекты. 0% Владелец торговой лицензии
Фирма-производитель информация о названии нет информации
Результаты анализа соответствия информации в
листках-вкладышах с требованиями Директивы Сове- информация о названии и адресе
та ЕС от 31 марта 2004 г. позволили установить, что
рекомендации обратиться к врачу или фармацевту при Рис. 1 Наличие информации о фирме-производителе и вла-
обнаружении побочных эффектов приведены только в
29% случаев, несмотря на то, что они являются одной дельце торговой лицензии на лекарство
из причин значительного роста общей заболеваемости,
а в некоторых случаях даже приводят к смертельному Директива “О читабельности маркировки и листка-
исходу [1]. вкладыша в упаковки лекарств для человека” [12] пред-
усматривает размер букв текста маркировки не менее
На рис. 1 представлены данные о фирме-произво- 1,4 мм, а расстояние между строчками– 3 мм. Изучение
дителе и о владельце торговой лицензии на лекарст- листков-вкладышей собранных лекарств показало, что
во. Название фирмы-производителя указано в 27,9% за 1999-2000 гг., размер букв менее 1,4 мм имел ме-
листков-вкладышей, полная информация о названии и сто в 54% случаев, а за 2011-2012 гг. - в 40% случаев,
адресе фирмы-производителя дана в 69,5% случаев, а что, безусловно, никак не способствует разборчивости
в 2,6% – информации нет и вовсе. Название владельца и читабельности маркировок и листков-вкладышей ука-
занных лекарств.

Выводы
Исходя из результатов наших исследований можно

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

160 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

заключить: что не все лекарства снабжены полноцен- международных организаций и требованиям, принятым
ной информацией об их применении, в которой, одна- ЕС.
ко, реально нуждаются пациенты. Несмотря на выяв-
ленную в ходе сравнительного анализа определенную Таким образом, для обеспечения безопасного и
тенденцию к возрастанию уровня соответствия содер- эффективного использования лекарств в РА, необхо-
жания листков-вкладышей стандартам, принятым ЕС, дима разработка и утверждение национального нор-
тем не менее очевидно, что листки-вкладыши не всех мативного документа, регулирующего требования к
лекарств, имеющихся на фармацевтическом рынке маркировке и листкам-вкладышам лекарств, циркулиру-
РА, по ряду параметров соответствуют рекомендациям ющих на фармацевтическом рынке РА.

Л И Т Е РАТ У РА Control Agency. December, 2002
10. Directive of the European Parliament and the Council dating to 31 March
1. Армянский национальный формуляр. Айрапетян Р., Асланян Г., Мирзоян Н.
Под редакцией Габриеляна Э.С. и Амроян Э.А., Ереван, 2006, 364 с. 2004, Amendment on Community Code Relating to Medicinal Products for
Human Use, Official Journal L– 136, 30/04/2004, p. 34– 57
2. Багирова В.Л., Шаназаров К.С., Ковалева Е.Л. Проблема современной мар- 11. Franks A.S., Ray Sh.M., Wallace L.S., Keenum A.J., Weiss B.D. Do Medication
кировки лекарственных препаратов. Фармация, 2002, N 4, с.3-8 Samples Jeopardize Patient Safety? The Annals of Pharmacotherapy, 2009,
January, Vol. 43, pp. 51-56
3. Закон о лекарствах РА от 27 октября 1998 г. 12. Guideline on Readability of Labeling and Package Leaflet of Medicinal Products
4. Назимкин К.Е. Комплексная оценка безопасности лекарственных средств for Human Use (Pharmaceutical Committee, Revision 1, 12 January, 2009)
13. Kenny T.,  Wilson R.G.,  Purves I.N.,  Clark J. Sr.,  Newton L.D.,  Newton
в амбулаторной практике методом активного проспективного мониторинга. D.P.,  Moseley D.V. A PIL for every ill? Patient Information Leaflets (PILs): a
Автореферат дис. канд. мед. наук, Москва, 2009, 24 с. Review of Past, Present and Future Use. Family Practice, 1998, Oct;15(5): pp.
5. Овчинникова Е.А. Проблема безопасности применения ЛС. Российские 471-479
аптеки, 2006, N 11/2 http://rudoctor.net/medicine/ просмотрено 25.11.2011 14. Mottram D.R., Reed C. Comparative Evaluation of Patient Information Leaflets
6. Руководство по фармакотерапии для врачей и фармацевтов. Под редак- by Pharmacists, Doctors and the General Public. Journal of Clinical Pharmacy
цией Габриеляна Э.С. и Борояна Р.Г. Ереван, 2001, 387 с. and Therapeutics, 1997, 22, 127-134
7. Ушкалова Е.А., Гуртуева М.А. Проблемы безопасности лекарственной тера-
пии у пожилых людей. Новая аптека, 2001, N 1, с. 15-19
8. Этические критерии ВОЗ продвижения лекарственных средств на рынок.
Женева, 1988
9. Best Practice Guidance on the Labeling and Packaging of Medicines. Medicines

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

ԴԵՂ­ ԵՐ­ Ի ՆԵՐԴ­ ԻՐ-ԹԵՐԹ­ ԻԿ­ՆԵՐ­ Ի ԲՈՎ­ ԱՆԴ­ ԱԿ­ ՈՒԹ­ ՅԱՆ ՈՒՍ­ ՈՒՄՆ­ ԱՍ­ ԻՐ­ ՈՒԹ­ ՅՈՒ­ՆԸ ՀԱ­ՅԱՍ­ՏԱՆ­ Ի
ՀԱՆ­ՐԱՊ­ ԵՏ­ ՈՒԹ­ ՅԱՆ ԴԵ­ՂԱԳ­ ՈՐԾ­ Ա­ԿԱՆ ՇՈՒԿ­ ԱՅ­ ՈՒՄ

Ս­ևիկ­ յան Ա. Լ.
ԵՊԲՀ, դեղ­ ա­գործ­ ութ­ յան կա­ռա­վարմ­ ան ամբ­ իոն

Բ­ ան­ ա­լի բա­ռեր`­դեղ­ ե­րի մաս­ ին տե­ղեկ­ ատ­վութ­ յուն, դեղ­ ի ներ­ երաշխ­ ավ­ որ­ ութ­ յունն­ եր: Հետ­ ա­զո­տու­թյան արդ­ յուն­քում հայն­

դիր-թերթ­ իկ, դե­ղեր­ ի մակն­ ի­շա­վոր­ ում: տա­բերվ­ ել է, որ ոչ բոլ­որ դեղ­ ե­րի ներ­դիր-թեր­թիկն­ երն են պա­

Ն­ երդ­ իր-թերթ­ իկ­ ը սպառ­ ող­ ի հա­մար դեղ­ ի մա­սին տեղ­ եկ­ ատ­ րու­նակ­ ում լիարժ­ եք տեղ­ ե­կատվ­ ու­թյուն դրանց օգտ­ ա­գործ­ման

վու­թյան հիմն­ ա­կան աղ­բյուրն է: Շատ երկր­ներ­ ում և տար­ ա­ մաս­ ին, և սպառ­ ող­նե­րը կա­րիք ու­նեն դե­ղեր­ ի մա­սին տեղ­ եկ­ ատ­

ծաշրջ­ անն­ եր­ ում դրա բով­ ան­դակ­ ու­թյա­նը ներկ­ ա­յաց­վող պա­ վութ­ յան վերա­բե­րյալ: Այսպ­ իս­ ով, Հա­յաստ­ ա­նի դեղ­ ա­գործ­ ա­կան

հանջ­ներ­ ը կարգ­ ա­վորվ­ ում են հա­տուկ փաս­տաթղթ­ ով: Սա­կայն շուկ­ այ­ում առ­կա գրանց­ված ոչ բո­լոր դե­ղեր­ ի ներ­դիր-թեր­թիկ­

ՀՀ-­ու­մ ներկ­ այ­ումս ներ­դիր-թեր­թի­կի բո­վան­դակ­ ութ­ յան և դյու­ նե­րի բով­ ան­դակ­ ու­թյունն է մի շարք չափ­ ան­ իշ­նե­րով համ­ ա­պա­

րընթ­ եռն­ ել­իութ­ յան վեր­ աբ­ ե­րյալ հաստ­ ատվ­ ած պահ­ անջն­ եր տասխ­ ան­ ում միջ­ ազգ­ ային կազմ­ ա­կեր­պու­թյուն­ներ­ ի՝ ԵՄ­-ի կող­

չկան: Տվյալ աշ­խատ­ անք­ ի նպա­տակն է ուս­ ումն­ աս­ իր­ ել ՀՀ-­ո­ւմ մից ըն­դուն­ված պահ­ անջ­ներ­ ին: Հետ­ևա­բար, ներդ­ իր-թեր­թի­կի

գրանցվ­ ած դե­ղե­րի ներ­դիր-թեր­թիկն­ եր­ ի բով­ անդ­ ա­կու­թյուն­ ը, բով­ ան­դա­կու­թյան պա­հանջն­ ե­րը կար­գա­վոր­ ող պաշ­տոն­ ակ­ ան

ստաց­ված տվյալն­ եր­ ի հիմ­ ան վրա մշա­կել հա­մա­պա­տասխ­ ան փաս­տաթղ­թի առ­կա­յու­թյու­նը ար­դիական խնդ­ իր է:

SUMMARY

A STUDY OF PATIENT DRUG INFORMATION LEAFLETS IN THE PHARMACEUTICAL MARKET OF
THE REPUBLIC OF ARMENIA

Sevikyan A.L.

YSMU, Department of Pharmacy Management

Keywords: medicine information, package leaflet, label. of need. The results show a substantial lack of adequate infor-

Package leaflets are the main source of patient drug informa- mation provided in patient drug information leaflets and suggest

tion. In most countries the requirements concerning drug infor- filling the gap by making the leaflets more informative to the pa-

mation are defined by a special document. However, currently tient. Thus, the EU requirements on the issue in question are not

the RA has no adopted requirements concerning the content and always met by pharmaceutical products available in the market.

readability of labeling and package leaflets. Therefore, developing a national document responsible for

Current work is aimed at probing the situation concerning regulation of patient drug information leaflets is considered a vi-

patient drug information leaflets in Armenia and proposing a tal necessity.

package of actions to be taken toward its improvement in case

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 161

ՀՏԴ. 615.276-085-035։614.27

ՈՉ ՍՏԵՐՈԻ­ԴԱՅԻՆ ՀԱԿ­ ԱԲ­ ՈՐ­ԲՈ­ՔԱՅԻՆ ԴԵ­ՂԵՐ­ Ի ՆՇԱՆ­ ԱԿ­ ՈՒ­ՄԸ
ԴԵՂ­ ԱՏ­ ԱՆ ԱՇԽ­ ԱՏ­ ՈՂՆ­ Ե­ՐԻ ԿՈՂՄ­ ԻՑ

Սիմ­ ոն­ յան Մ.Հ.1, Թոփչ­յան Հ.Վ.2
1 ԵՊԲՀ, դեղագործության կառավարման ամբիոն
2 ԵՊԲՀ, դեղերի տեխնոլոգիայի ամբիոն

Բ­ ա­նա­լի բա­ռեր` ՈՍՀԴ, ինքն­ աբ­ ուժ­ ում, դեղ­ ա­տան աշ­ շվի առն­ ե­լով ու­սում­նա­սիր­վող պո­պու­լյա­ցիայի ծավ­ ալ­ը,
խա­տող­ներ։ հավ­ աստ­ իութ­ յան գործ­ ա­կի­ցը` 1,96, առաջ­ ին տի­պի սխա­
լը 5% հա­վան­ ակ­ ան­ ութ­ յամբ (α=0,05) և գնա­հատմ­ ան ճշ­
­Ներ­ ա­ծութ­ յուն­ տու­թյուն­ ը 3% (∆=3%)։
Ոչ ստե­րոիդ­ ային հակ­ աբ­ որբ­ ոք­ ային դեղ­ ե­րը դասվ­ ում
­Հայտն­ ի է, որ հետ­ ա­զոտ­ ութ­ յան ծավ­ ալ­ի առավ­ ել­ա­
են ար­դյու­նա­վետ ախտ­ ան­շա­նային դեղ­ ամ­ ի­ջոց­նե­րի շար­ գույն ար­ժեք­ ը ստացվ­ ում է p=q=0,5 դեպք­ ում, հենց այդ
քին` ցավ­ ի, բոր­բոք­ման, տեն­դի ճնշ­ման հա­մար` լի­նե­լով պատ­ճառ­ ով օգտ­ ա­գործ­ ել ենք p=0,5 արժ­ եք­ ը։
հիմն­ ակ­ ան ֆար­մա­կոթ­ եր­ ապևտ­ իկ խումբ, և երկ­ ա­րատև
օգ­տա­գործ­վում են քրո­նի­կա­կա­կան ցա­վեր­ ի դեպ­քում։ ­Հարց­ աթ­ երթ­ ի­կը բաղ­կաց­ ած է եղել 16 հար­ցից,
Ողջ աշխ­ արհ­ ում շուրջ 30 մլն մարդ օրակ­ ան ընդ­ ուն­ ում որոնց­ ից 2-ը՝ ընդհ­ ա­նուր-տեղ­ եկ­ ատ­վակ­ ան հարց­ եր, իսկ
է ՈՍՀԴ [1, 2]։­ 14­-ը՝ դեղ­ ա­տան աշ­խա­տո­ղի ՈՍՀԴ-­ի մաս­ ին ու­նեց­ ած գի­
տե­լիք­նե­րի և կի­րառ­ման, ինչպ­ ես նաև դեղ­ ա­գոր­ծակ­ ան
ՈՍՀԴ-­ի կի­րառ­ ութ­ յու­նը շատ­ ան­ ում է տա­րեց­տա­րի տար­բեր կազ­մակ­ երպ­ ու­թյունն­ ե­րի նկատմ­ ամբ նրանց ու­
և հանգ­ եց­նում է բազմ­ ա­թիվ բարդ­ ու­թյուն­նե­րի։ Շատ հա­ նե­ցած վեր­ ա­բերմ­ ունք­ ի մաս­ ին։
ճախ օգտ­ ա­գոր­ծողն­ եր­ ը նույ­նիսկ չեն պատկ­ եր­ ացն­ ում,
որ այս կամ այն առող­ջակ­ ան խն­դիր­ներն առա­ջա­ցել են ­Հարց­ման­ ը մասն­ ակց­ ել են ք. Եր­ևան­ ի տարբ­ եր վար­
ՈՍՀԴ երկ­ ա­րատև կի­րառ­ ել­ուց։ Նույ­նիսկ ՈՍՀԴ-­ով կար­ չա­կան շր­ջանն­ ե­րի դե­ղա­տան աշ­խա­տող­ներ։ Յուր­ ա­քան­
ճա­ժամկ­ ետ ֆար­մա­կո­թե­րա­պիան ան­վտանգ չէ և դեպ­ չյուր դե­ղատն­ ից մաս­նակ­ցել է միայն մեկ աշ­խա­տող։
քե­րի 5%­-ը հանգ­ եց­նում է կյան­քի հա­մար վտան­գավ­ որ
բար­դու­թյուն­ներ­ ի։ ՈՍՀԴ ընդ­ ու­նող յու­րաք­ անչ­յուր 4-րդ Ս­տաց­ված ար­դյունք­նե­րի նկա­րագ­րու­թյու­նը
դեպք հան­գեցն­ ում է կողմ­նա­կի ազ­դեց­ ու­թյուն­նե­րի զար­ ­Դեղ­ ատ­ ան՝ հարցմ­ ա­նը մասն­ ակ­ցած աշխ­ ա­տողն­ ե­
գաց­ման­ ը [3, 4]։­
րի շուրջ 35%­-ը Եր­ևա­նի Մ. Հե­րա­ցու ան­վան պետ­ ա­կան
Աշ­խատ­ ան­քի նպա­տա­կը բժշ­կա­կան հա­մալ­սա­րա­նի շր­ջա­նավ­ արտն­ եր էին, 30%-­ը՝
­Պարզ­ ել­ու համ­ ար, թե Եր­ևան­ ի դե­ղատ­ներ­ ում որ­քան ԵՊՀ դե­ղագ­ ործն­ եր, 33%-­ը՝ բժշ­կա­կան ու­սում­նա­րա­նի
շր­ջա­նա­վարտ­ներ, իսկ 3%­-ը՝ ու­սան­ ող­ներ։ Նրանց 35%­-
են տար­ ած­ված ոչ ստեր­ ոի­դային հա­կա­բոր­բո­քային դե­ղե­ ի աշխ­ ա­տան­քային ստա­ժը մինչև 3 տա­րի է, 30%-­ը՝ 4-7
րի վա­ճառ­քը, բացթ­ ողն­ ում­ ը դե­ղա­տան աշ­խատ­ ողն­ եր­ ի տա­րի, շուրջ 10%-­ը` 8-10 տա­րի, իսկ 25%-­ը` 10 տար­ ուց
կողմ­ ից, ինչ­պես նաև տեղ­ եկ­ ատվ­ ու­թյան տրամ­ ադ­րու­մը ավե­լի։
ոչ ստե­րոիդ­ ային հա­կաբ­ որ­բո­քային դե­ղե­րի մա­սին, ան­
ցկաց­րել ենք կի­սա­կա­ռուց­ված­քայ­նաց­ված հարց­ ա­թեր­ ­Դեղ­ ատ­ ան աշխ­ ատ­ ող­նե­րի կողմ­ ից նշ­վել է առավ­ ե­
թիկ­ ային հարց­ ում Եր­ևան քա­ղա­քի դեղ­ ատ­ներ­ ում աշ­ լա­գույնս պա­հանջ­ված ՈՍՀԴ­-ից դիկ­լո­ֆե­նա­կի տար­բեր
խա­տող­նե­րի հետ։ անվ­ ա­նում­նե­րը (դիկ­լակ, դիկ­լո­բերլ, վուր­դոն, վոլտ­ ար­ են,
օլ­ֆեն, դիկ­լո­ֆե­նակ, կե­տո­նալ), նի­մե­սիլ­ը, իբուպ­րո­ֆե­նը,
Նյութ­ երն ու մեթ­ ոդն­ ե­րը­ աս­պի­րի­նը, մի­գը, նակ­լոֆ­ են, սպազ­մալ­գոն­, ին­դոմ­ ետ­ ա­
Ըստ ԱՆ­-ի տրամ­ ադ­րած տվյալ­ներ­ ի 2011թ. ք. ցին, կատ­ աֆ­ աստ, նակ­լո­ֆեն, սոլպ­ ադ­ եին։­

Երևա­նում կար 1069 դե­ղա­տուն։ Ըստ հաշ­վարկ­ներ­ ի՝ Ուշ­ագր­ ավ է նաև, որ շատ հաճ­ ախ «Ինչ­պիս­ ի՞ ՈՍՀԴ
անհ­ րա­ժեշտ էր հարց­ ումն­ եր կա­տա­րել Եր­ևա­նի տար­բեր են նա­խընտ­րում հա­ճա­խորդ­նե­րը» հար­ցին դե­ղա­տան
վար­չա­կան շր­ջանն­ եր­ ում գոր­ծող 500 դե­ղատ­ներ­ ում։ Դե­ աշ­խա­տողն­ ե­րը այն­պի­սի դե­ղեր են անվ­ ան­ ել, որոնք չեն
ղատն­ եր­ ը ընտրվ­ ել են պա­տա­հակ­ ա­նութ­ յան սկզբ­ ուն­քով։ դաս­վում ՈՍՀԴ­-ի շարք­ ին։­
Յու­րա­քանչ­յուր դեղ­ ատ­ ան­ ը լրաց­վել է մեկ հար­ցաթ­ եր­
թիկ։­ Այն հար­ցին, թե որ ՈՍՀԴ-ն են առավ­ ել հա­ճախ նշա­
նակ­վում հենց դեղ­ ա­տան աշ­խա­տող­ներ­ ի կող­մից, ստա­
Ընտ­րան­քի չափ­ ը որոշվ­ ել է հա­մա­կարգչ­ային http։// ցել ենք հետ­ևյալ արդ­ յունք­ ը.
www.surveysystem.com/sscalc.htm ծրագ­րի միջ­ ոց­ ով՝ հա­
Առ­ աջ­ ին­ ը դեղ­ ա­տան աշխ­ ատ­ ողն­ եր­ ը ՈՍՀԴ-­ից
առա­ջար­կում են կե­տո­նալ՝ 17%, նի­մե­սիլ՝ 16%, դիկ­լո­ֆե­
նակ՝ 16%, նու­րոֆ­ են՝ 10%, վոլ­տար­ են և իբուպր­ ո­ֆեն՝

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

162 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

10%­-ա­կան, դիկ­լակ և օլֆ­ են՝ 3%-­ակ­ ան, աեր­տալ, ցե­լեբ­ 11%
րեքս, դեք­սալ­գին՝ 1%­-ակ­ ան, իսկ մնաց­ ած դեղ­ ե­րի նշա­
նակմ­ ան տո­կո­սը չի գեր­ ա­զանց­ ում 1%­-ը։­ 7% 7% 7%
6% 6%
Ըստ առաջն­ ահ­ երթ­ ու­թյան դե­ղա­տան աշխ­ ա­տող­ 5% 5%
ներ­ ը որ­պես երկ­րորդ ՈՍՀԴ նշան­ ակ­ ում են հետ­ևյալ դե­
ղե­րը` դիկ­լո­ֆեն­ ակ և կետ­ ոն­ ալ՝ 12%-­ակ­ ան, նիմ­ ես­ իլ և 3% 3%
վոլ­տար­ են՝ 11%­-ա­կան, նուր­ ոֆ­ են՝ 7%, իբուպր­ ո­ֆեն՝ 7%, 2% 2%
օլ­ֆեն՝ 5%, միգ և դիկ­լակ՝ 3%-­ակ­ ան, աերտ­ ալ,­ ասկ­ ոֆ­ են, 1% 1% 1% 1% 1%
ցել­եբր­ եքս, պար­ ա­ցե­տամ­ ոլ՝ 1%­-ակ­ ան, իսկ մնաց­ ած դե­
ղեր­ ը չեն գեր­ ա­զան­ցում 1%­-ը։­ Նկ. 3. Երրորդ նշանակվող ՈՍՀԴ

Եր­րոր­դը նշան­ ակվ­ ող դեղ­ ե­րը հետև­ յալն են` կե­ 9%
տո­նալ՝ 11%, իբուպր­ ոֆ­ են, նու­րո­ֆեն, դիկ­լո­ֆե­նակ՝
7%­-ա­կան, վոլ­տար­ են և նիմ­ ե­սիլ՝ 6%­-ակ­ ան, դիկլ­ակ և 7%
օլ­ֆեն՝ 5%­-ա­կան, վուր­դոն և միգ՝ 3%-­ակ­ ան, դիկ­լոբ­ երլ
և քսե­ֆո­կամ՝ 2%-­ակ­ ան, աերտ­ ալ, կլոդ­ ի­ֆեն, մով­ իքս և 5% 5% 5% 5% 5%
սպազ­մոլ­գոն՝ 1%­-ակ­ ան, մնա­ցած նշ­ված­ներ­ ը չեն գեր­ ա­ 4%
զան­ցել 1%-­ը­։ 3% 3%
2% 2%
Չ­ որ­րորդ առաջ­ արկվ­ ող դե­ղը դեղ­ ատ­ ան աշ­խա­ 1% 1% 1%
տող­ներ­ ի կող­մից հետ­ևյալն­ երն են` կետ­ ո­նալ՝ 9%, նու­
րո­ֆեն՝ 7%, օլ­ֆեն, վոլ­տա­րեն, դիկլ­ոֆ­ են­ ակ, նիմ­ ե­սիլ և Նկ. 4. Չորրորդ նշանակվող ՈՍՀԴ
իբուպ­րո­ֆեն՝ 5%­-ա­կան, դիկլ­ակ՝ 4%, վուրդ­ ոն և միգ՝ 3%, ­
դիկ­լո­բերլ և քսեֆ­ ոկ­ ամ՝ 2%­-ակ­ ան, աերտ­ ալ և մով­ իքս՝
1%­-ա­կան, իսկ մնաց­ ած դե­ղեր­ ը չեն գեր­ ազ­ անց­ ում 1%­-ը ­Հարկ է նշել, որ միևն­ ույն դեղ­ ը տար­բեր դեղ­ ա­տան
(նկ. 1, 2, 3, 4)։ աշ­խա­տող­ներ կա­րող են նշան­ ա­կել տար­բեր առաջ­նա­
հերթ­ ութ­ յամբ։ Բայց հատ­կանշ­ ակ­ ան է նաև, որ ամե­նա­
17% շատ նշա­նակվ­ ող դեղ­ եր­ ից են դիկլ­ոֆ­ են­ ակ­ ի տար­բեր
16% 16% ան­վան­ ուն­ ե­րով տես­ ակ­նե­րը, նի­մես­ ի­լը, նուր­ ո­ֆեն­ ը։­

10% 10% 10% Այն հարց­ ին, թե որ գանգ­ ատն­ եր­ ի դեպ­քում են դե­
ղա­տան աշխ­ ատ­ ող­նե­րը նշա­նակ­ ում ՈՍՀԴ, հարց­ված­
3% 3% ներ­ ը պա­տաս­խա­նել են` ջեր­մութ­ յուն­ ը իջեցն­ ել­ու հա­
1% 1% 1% 1% մար՝ շուրջ 40%, գլ­խաց­ ավ­ ի դեպք­ ում` 50%, հոդ­ աց­ ավ­ ի
դեպք­ ում` 88%, դաշտ­ ա­նային ցավ­ ի դեպ­քում՝ 50%։­
Նկ. 1. Առաջին նշանակվող ՈՍՀԴ
Որպ­ ես ՈՍՀԴ-­եր­ ի գլ­խավ­ որ կողմն­ ակ­ ի ազ­դեց­ ու­
12% 12% թյուն՝ գրեթ­ ե բոլ­որ հարց­ված­նե­րը պատ­ ասխ­ ա­նե­ցին,
11% 11% որ առաջ­նային­ ը ստա­մոքս­ ի ցավն է, ինչպ­ ես նաև նշ­
վեց­ ին ալեր­գիայի, երիկ­ ամն­ ե­րի և լյարդ­ ի պրոբլ­եմն­ եր։
7% 7% Ամ­փոփ­ ե­լով այ­նուամ­ են­ այ­նիվ նշենք, որ դե­ղա­տան աշ­
5% խատ­ ող­նե­րի շուրջ 20%-­ը ցան­կաց­ ած տես­ ակ­ ի ցավ­ եր­ ի
3% 3% համ­ ար նա­խընտր­ ում է ՈՍՀԴ։­
1% 1% 1% 1% 1%
Ու­սում­նա­սիր­ ե­լով ՈՍՀԴ­-ի ինք­նաբ­ ուժ­ման գոր­ծըն­
Նկ. 2. Երկրորդ նշանակվող ՈՍՀԴ թա­ցը դե­ղատ­նային ցան­ցում՝ պար­զե­ցինք, որ դեղ­ ա­տան
աշ­խա­տող­ներ­ ի 36%-­ը օրակ­ ան մինչև 3 անգ­ ամ է նշա­
նակ­ ում ՈՍՀԴ, 34%­-ը՝ 4-6 անգ­ ամ, 16%-­ը՝ 7-9 անգ­ ամ,
իսկ 14%-­ը՝ 10 ան­գա­մից ավել­ի։

­Հարց­վածն­ ե­րի մի մա­սը ՈՍՀԴ նշա­նա­կե­լիս վա­ճա­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 163

ռում կամ խոր­հուրդ է տալ­իս դե­ղե­րը կիր­ ա­ռել 3-4 օր, 40%­ փորձ ու­նե­ցող մաս­նա­գետ­նե­րի 40%­-ը։­ Տար­բե­րու­թյուն­ ը
-ը խոր­հուրդ է տալ­իս 5-7 օրվ­ ա օգ­տա­գործ­ման կուրս։ ոչ հա­վաստ­ ի է, և Պիրս­ ո­նի գոր­ծա­կից­ ը համ­ ա­պա­տաս­
խան­ աբ­ ար հավ­ ա­սար է 5,389, P>0,005։
­Դե­ղա­տան աշխ­ ա­տող­նե­րի 22%-­ը նշեց նաև, որ
օրա­կան առա­վե­լա­գույ­նը 3 ան­գամ է վաճ­ ա­ռում բժշկ­ ի Հ­ ատկ­ անշ­ակ­ ան է նաև նշել, որ ցան­կա­ցած տես­ ա­կի
կողմ­ ից նշան­ ակվ­ ած ՈՍՀԴ, 38%-­ը՝ 4-6 ան­գամ, իսկ 18%­ ցա­վեր­ ի դեպք­ ում ՈՍՀԴ նշա­նակ­ ում է մինչև 3 տարվ­ ա
-ը՝ 7-9 ան­գամ։ աշ­խա­տան­քային փորձ ու­նե­ցող մաս­նա­գետ­նե­րի 10%­-
ը, 4-7 տարվ­ ա աշխ­ ա­տան­քային փորձ ու­նեց­ ող մասն­ ա­
Կային աշ­խա­տողն­ եր, ով­քեր պա­տաս­խա­նե­ցին, թե գետ­նե­րի 22%-­ը, 8-10 տարվ­ ա աշ­խա­տան­քային փորձ
փո­խար­ ի­նում են բժշ­կի կող­մից նշա­նակ­ված ՈՍՀԴ-ն։ ու­նե­ցող մաս­նագ­ ետ­նե­րի 17%­-ը և 10­-ից ավե­լի տար­վա
Հարց­ված­նե­րի ու­ղիղ կե­սը եր­բեմն փո­խա­րի­նում է, իսկ աշ­խա­տան­քային փորձ ու­նե­ցող մաս­նա­գետ­նե­րի 22%­-ը։­
մեկ հինգ­ եր­ որդ մա­սը հստ­ ակ ասա­ցին, որ երբ­ եք չեն փո­ Տար­բե­րու­թյու­նը ոչ հա­վաս­տի է, և Պիր­սո­նի գործ­ ա­կի­ցը
խար­ ի­նում բժշկ­ ի նշա­նա­կում­ներ­ ը։ համ­ ա­պա­տաս­խա­նա­բար հա­վա­սար է 8,680, P>0,005։

Հ­ ատկ­ ան­շակ­ ան է նաև պարզ­ ել, թե որ գան­գատ­նե­ Հ­ արկ է նշել, որ անհ­ անգս­տաց­նող է այն փաս­տը, որ
րի դեպ­քում որք­ ան աշխ­ ա­տանք­ ային փորձ ուն­ եց­ ող մաս­ ան­կախ աշ­խա­տան­քային փոր­ձից՝ ՈՍՀԴ­-ը լայ­նոր­ են կի­
նա­գետ­ներ են նշան­ ա­կում ՈՍՀԴ։­ րա­ռում են նույն­ իսկ այն դեպ­քե­րում, երբ դրանք ցուցվ­ ած
չեն կամ նշան­ ակվ­ ած չեն բժշկ­ ի կողմ­ ից։
Եվ այսպ­ ես, ջեր­մութ­ յուն­ ը կան­խել­ու կամ բուժ­ ել­ու
նպատ­ ակ­ ով ՈՍՀԴ նշա­նակ­ ում է մինչև 3 տարվ­ ա աշխ­ ա­ Հ­ ետ­ աքր­քիր էր նաև, թե ինչ­պի­սի ազ­դեց­ ու­թյուն ու­
տանք­ ային փորձ ու­նե­ցող մաս­նա­գետն­ ե­րի 43%­-ը, 4-7 նի կրթ­ ու­թյուն­ ը ՈՍՀԴ նշան­ ա­կե­լու առում­ ով։
տարվ­ ա աշխ­ ա­տան­քային փորձ ու­նե­ցող մաս­նագ­ ետն­ ե­
րի 40%-­ը, 8-10 տար­վա աշ­խա­տան­քային փորձ ու­նե­ցող Եվ այս­պես, ջեր­մութ­ յու­նը կան­խել­ու կամ բու­ժե­լու
մաս­նագ­ ետ­նե­րի 33%­-ը և 10­-ից ավե­լի տար­վա աշ­խա­ նպատ­ ակ­ ով ՈՍՀԴ նշա­նակ­ ում է ԵՊԲՀ­-ի կրթ­ ու­թյուն
տանք­ ային փորձ ուն­ ե­ցող մաս­նա­գետ­նե­րի 33%-­ը։ Ու­ ու­նե­ցող մաս­նա­գետն­ ե­րի 41%­-ը, ԵՊՀ­-ի կր­թութ­ յուն ու­
սումն­ ա­սիր­ ութ­ յան ժա­մա­նակ օգ­տա­գործ­վել է Պիր­սո­նի նե­ցող մաս­նա­գետ­նե­րի 36%-­ը, ու­սում­նա­րա­նի դեղ­ ա­
համ­ ա­պա­տաս­խան գոր­ծա­կից­ ը։ Տար­բեր­ ու­թյու­նը ոչ հա­ գործն­ եր­ ի 36%-­ը և ու­սան­ ող­նե­րի (ու­սա­նող­ներ, որոնք
վաստ­ ի է, և Պիրս­ ո­նի գործ­ ա­կի­ցը համ­ ա­պա­տասխ­ ա­նա­ աշ­խա­տում են դե­ղա­տա­նը) 66%­-ը։ Տար­բե­րու­թյուն­ ը ոչ
բար հավ­ աս­ ար է 3,608, P>0,005։ հավ­ աստ­ ի է, և Պիրս­ ոն­ ի գոր­ծա­կի­ցը համ­ ա­պա­տաս­խա­
նաբ­ ար հա­վաս­ ար է 6,184, P>0,005։
Գլ­խա­ցավ­ ի դեպք­ ում ՈՍՀԴ նշա­նա­կում է մինչև 3
տարվ­ ա աշ­խա­տան­քային փորձ ուն­ ե­ցող մաս­նագ­ ետն­ ե­ Գլխ­ աց­ ավ­ ի դեպ­քում ՈՍՀԴ նշա­նակ­ ում է ԵՊԲՀ-­ի
րի 53%­-ը, 4-7 տար­վա աշ­խա­տան­քային փորձ ու­նե­ցող կր­թու­թյուն ու­նե­ցող մաս­նագ­ ետ­նե­րի 45%­-ը, ԵՊՀ-­ի կր­
մաս­նագ­ ետ­նե­րի 50%­-ը, 8-10 տար­վա աշ­խա­տան­քային թու­թյուն ու­նե­ցող մաս­նա­գետ­նե­րի 41%­-ը, ու­սում­նա­րա­
փորձ ուն­ ե­ցող մաս­նա­գետ­ներ­ ի 50%­-ը և 10­-ից ավե­լի նի դե­ղա­գործ­ներ­ ի 56%­-ը և ու­սա­նողն­ ե­րի (ու­սա­նող­ներ,
տար­վա աշ­խա­տան­քային փորձ ուն­ ե­ցող մաս­նագ­ ետ­նե­ որոնք աշ­խա­տում են դե­ղա­տա­նը) 67%-­ը։­ Տար­բե­րու­
րի 50%-­ը։­ Տարբ­ եր­ ու­թյուն­ ը ոչ հա­վաս­տի է, և Պիր­սոն­ ի թյու­նը ոչ հա­վաստ­ ի է, և Պիր­սոն­ ի գոր­ծա­կի­ցը հա­մա­պա­
գոր­ծա­կի­ցը համ­ ա­պա­տասխ­ ա­նաբ­ ար հա­վա­սար է 6,275, տասխ­ ա­նաբ­ ար հա­վա­սար է 9,505, P>0,005։
P>0,005։
Հ­ ոդ­ աց­ ավ­ ե­րը կանխ­ ել­ու կամ բու­ժե­լու նպատ­ ա­կով
­Հոդ­ աց­ ավ­ ե­րը կանխ­ ե­լու կամ բուժ­ ե­լու նպատ­ ակ­ ով ՈՍՀԴ նշա­նակ­ ում է ԵՊԲՀ-­ի կրթ­ ու­թյուն ուն­ ե­ցող մաս­
ՈՍՀԴ նշա­նակ­ ում է մինչև 3 տարվ­ ա աշխ­ ա­տան­քային նա­գետ­նե­րի 86%­-ը, ԵՊՀ­-ի կր­թու­թյուն ու­նեց­ ող մասն­ ա­
փորձ ու­նե­ցող մաս­նագ­ ետ­նե­րի 87%­-ը, 4-7 տարվ­ ա աշ­ գետ­նե­րի 87%­-ը, ու­սում­նա­րա­նի դեղ­ ա­գործ­նե­րի 90%­-ը
խա­տան­քային փորձ ու­նե­ցող մաս­նա­գետ­նե­րի 90%-­ը, և ու­սա­նող­նե­րի (ու­սա­նող­ներ, որոնք աշ­խա­տում են դե­
8-10 տար­վա աշ­խա­տան­քային փորձ ու­նե­ցող մաս­նա­ ղա­տան­ ը) 93%­-ը։ Տար­բե­րու­թյու­նը ոչ հա­վաստ­ ի է, և Պիր­
գետ­նե­րի 85%­-ը և 10­-ից ավել­ի տար­վա աշ­խա­տանք­ ային սո­նի գործ­ ա­կի­ցը համ­ ա­պա­տաս­խա­նաբ­ ար հավ­ ա­սար է
փորձ ու­նե­ցող մաս­նա­գետն­ ե­րի 88%­-ը։ Տար­բե­րու­թյու­նը 2,027, P>0,005։
ոչ հա­վաս­տի է, և Պիր­սո­նի գործ­ ա­կի­ցը համ­ ա­պա­տաս­
խա­նա­բար հավ­ ա­սար է 0,871, P>0,005։ ­Դաշտ­ ան­ ային ցա­վե­րը վե­րացն­ ել­ու նպատ­ ա­կով
ՈՍՀԴ նշան­ ա­կում է ԵՊԲՀ-­ի կր­թութ­ յուն ու­նե­ցող մաս­
Դ­ աշտ­ ան­ ային ցա­վեր­ ը վեր­ աց­նել­ու նպատ­ ա­կով նա­գետ­նե­րի 43%­-ը, ԵՊՀ­-ի կրթ­ ու­թյուն ու­նեց­ ող մաս­նա­
ՈՍՀԴ նշա­նակ­ ում է մինչև 3 տար­վա աշ­խա­տան­քային գետն­ ե­րի 48%-­ը, ու­սում­նա­րա­նի դե­ղա­գործ­նե­րի 54%­-ը
փորձ ուն­ ե­ցող մասն­ ագ­ ետ­ներ­ ի 51%­-ը, 4-7 տար­վա աշ­ և ուս­ ա­նող­նե­րի (ու­սան­ ող­ներ, որոնք աշ­խատ­ ում են դե­
խա­տան­քային փորձ ու­նեց­ ող մասն­ ա­գետն­ ե­րի 52%­-ը, ղա­տան­ ը) 47%­-ը։­Տար­բե­րու­թյու­նը ոչ հա­վաս­տի է, և Պիր­
8-10 տարվ­ ա աշ­խա­տանք­ ային փորձ ուն­ ե­ցող մաս­նա­ սո­նի գոր­ծա­կից­ ը համ­ ա­պա­տասխ­ ա­նա­բար հավ­ ա­սար է
գետ­ներ­ ի 50%­-ը և 10­-ից ավե­լի տար­վա աշ­խատ­ ան­քային 4,083, P>0,005։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

164 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Հ­ ատկ­ անշ­ակ­ ան է նաև նշել, որ ցանկ­ աց­ ած տե­սա­ 7-ից ավել օրվա միանվագ
կի ցա­վե­րի դեպ­քում ՈՍՀԴ նշան­ ակ­ ում է ԵՊԲՀ­-ի կրթ­ ու­ 1% 2%
թյուն ու­նե­ցող մասն­ ա­գետն­ ե­րի 18%-­ը, ԵՊՀ­-ի կր­թու­թյուն
ուն­ ե­ցող մաս­նագ­ ետ­ներ­ ի 16%­-ը, ու­սումն­ ար­ ան­ ի դե­ղա­ 1-2 օրվա
գործ­նե­րի 15%­-ը և ուս­ ան­ ողն­ եր­ ի (ուս­ ա­նող­ներ, որոնք 9%
աշ­խա­տում են դեղ­ ա­տան­ ը) 33%-­ը։­
5-7 օրվա
Ուս­ ում­նա­սիր­ ու­թյան ժամ­ ան­ ակ օգտ­ ագ­ ործվ­ ել է 40%
Պիր­սո­նի հա­մա­պատ­ ասխ­ ան գործ­ ա­կից­ ը։ Տարբ­ եր­ ութ­ յու­
նը հավ­ աստ­ ի է, և Պիր­սոն­ ի գոր­ծա­կի­ցը համ­ ա­պա­տաս­ 3-4 օրվա
խան­ ա­բար հավ­ ա­սար է 3,769, P<0,005։ 48%

Հ­ արկ է նշել, որ անհ­ անգս­տացն­ ող է այն փաս­տը, Նկ. 6. ԵՊՀ շրջանավարտների ՈՍՀԴ-երի նշանակման
որ ու­սա­նող­նե­րը, անկ­ ախ կր­թակ­ ան հաստ­ ատ­ ու­թյուն­ ից, ժամանակահատված
առավ­ ել շատ են շռայ­լում ՈՍՀԴ-­ի նշան­ ակ­ ումն­ ե­րը։
7-ից ավել օրվա միանվագ
­Հետ­ աքրք­ իր էր պարզ­ ել, թե կապ ուն­ ի՞ արդյոք մաս­ 6% 0%
նա­գի­տութ­ յուն­ ը ՈՍՀԴ-­ե­րով բուժ­ման կուրս նշա­նակ­ ե­լիս։
ԵՊԲՀ-­ի շրջ­ ա­նա­վարտն­ ե­րի 7%-­ը նշա­նա­կում է ՈՍՀԴ­-ը 1-2 օրվա
միանվ­ ագ, 8%-­ը` 1-2 օր­վա համ­ ար, 45%` 3-4 օրվ­ ա հա­ 7%
մար, 38%­-ը` 5-7 օրվ­ ա հա­մար, իսկ 2%-­ը` 7-ից ավե­լի օր­
վա հա­մար։ ԵՊՀ-­ի շր­ջա­նավ­ արտն­ եր­ ի 2%-­ը ՈՍՀԴ-­ը նշա­ 5-7 օրվա
նակ­ ում է միան­վագ, 9%-­ը` 1-2 օր­վա հա­մար, 48%` 3-4 27%
օրվ­ ա համ­ ար, 40%-­ը` 5-7 օր­վա համ­ ար, իսկ 1%­-ը` 7-ից
ավե­լի օր­վա հա­մար։ Ու­սումն­ ար­ ա­նի շր­ջա­նա­վարտն­ ե­րի 3-4 օրվա
4%­-ը ՈՍՀԴ-­ը նշան­ ա­կում է միան­վագ, 8%­-ը` 1-2 օր­վա 60%
հա­մար, 51%` 3-4 օրվ­ ա հա­մար, 37%­-ը` 5-7 օրվ­ ա համ­ ար,
իսկ 0%­-ը` 7-ից ավել­ի օր­վա համ­ ար։ Ու­սան­ ող-­աշ­խատ­ ող­ Նկ. 7. Ուսանող-աշխատողների ՈՍՀԴ-երի նշանակման
ներ­ ի 0%­-ը ՈՍՀԴ­-ը նշան­ ա­կում է միան­վագ, 7%­-ը` 1-2 օր­
վա համ­ ար, 60%` 3-4 օրվ­ ա հա­մար, 27%­-ը` 5-7 օրվ­ ա հա­ ժամանակահատված
մար, իսկ 7%-­ը` 7-ից ավե­լի օրվ­ ա հա­մար։
միանվագ
Կ­ արև­ որ է փաս­տել, որ որք­ ան ցածր է կրթ­ ակ­ ան 4%
մա­կարդ­ ա­կը, այնք­ ան 3-4 օրվ­ ա հա­մար նշան­ ակ­ ում­նե­
րի թիվն ավե­լան­ ում է, ինչ­պես նաև կտր­ ուկ ավել­ա­նում 0%
են 7-ից ավե­լի օրվ­ ա նշա­նա­կում­ներ­ ը ուս­ ա­նող-­աշ­խա­
տող­ներ­ ի շր­ջա­նում։­ Տարբ­ ե­րու­թյուն­ ը ոչ հավ­ աս­տի է, և 1-2 օրվա
Պիր­սո­նի գոր­ծակ­ ից­նե­րը համ­ ա­պա­տասխ­ ան­ ա­բար հա­ 8%
վա­սար են 15,223, P>0,005 (նկ. 5, 6, 7, 8)։
5-7 օրվա
7-ից ավել օրվա 37%
2%
3-4 օրվա
միանվագ 51%
7%
1-2 օրվա
8%

5-7 օրվա Նկ. 8. Ուսումնարանի շրջանավարտների ՈՍՀԴ-երի
38% նշանակման ժամանակահատված

3-4 օրվա Ուշ­ ագր­ ավ է նաև պար­զել, թե արդյոք դեղ­ ա­տան
45% աշխ­ ատ­ ող­ներ­ ը փոխ­ ար­ ին­ ո՞ւմ են բժշկ­ ի նշա­նա­կած
ՈՍՀԴ-­եր­ ը նույն խմ­բի այլ անվ­ ան­ ումն­ ե­րով կամ այլ դե­
Նկ. 5. ԵՊԲՀ դեղագետների ՈՍՀԴ-երի նշանակման ղե­րով։ Պարզվ­ ել է, որ դեղ­ ատ­նե­րի՝ տար­բեր կր­թութ­ յուն
ժամանակահատված ուն­ եց­ ող աշխ­ ատ­ ող­ներ­ ի սահ­ման­ ը տա­տանվ­ ում է 30-
35%­-ի միջև։ Այս­ ինքն՝ դեղ­ ա­տան աշ­խա­տող­նե­րի գրե­

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 165

թե մեկ երր­ որդ­ ը բժշկ­ ի նշան­ ակ­ ած ՈՍՀԴ-­եր­ ը փոխ­ ար­ ի­ •• Դ­ եղ­ ա­տան աշխ­ ատ­ ող­ներ­ ը նպաստ­ ում են ինք­
նում է այլ դեղ­ եր­ ով (կար­ ող են լին­ ել նույն խմ­բի կամ այլ նա­բուժմ­ ան ուղղ­ որդմ­ ան­ ը, գործ­ ընթ­ աց­ ին և
խմբեր­ ի)։­ Տարբ­ եր­ ութ­ յուն­ ը ոչ հավ­ աս­տի է, և Պիրս­ ոն­ ի զարգ­ ացմ­ ան­ ը։­
գործ­ ա­կիցն­ ե­րը հա­մապ­ ա­տասխ­ ան­ աբ­ ար հա­վաս­ ար են
7,882, P>0,005։­ •• Ուշ­ ադր­ ութ­ յուն պետք է դարձ­վի ուս­ ա­նող-­աշ­
խա­տող­ներ­ ի կրթ­ ակ­ ան մակ­ արդ­ ակ­ ի և գործ­
Եզր­ ա­կա­ցու­թյուն­ նակ­ ան հմտ­ ութ­ յունն­ եր­ ի վրա։
•• Ան­կախ դեղ­ ատ­ ան աշխ­ ա­տող­ ի աշխ­ ատ­ ան­
քային ստա­ժից՝ ՈՍՀԴ-­ի դուրսգր­ ում­ ը բա­վա­ •• ­Դեղ­ ա­գետն­ եր­ ի վեր­ ապ­ ատ­րաստմ­ ան ժա­մա­նակ
կան հա­ճախ է իրա­կան­ ացվ­ ում։ ուշ­ ադր­ ութ­ յուն պետք է դարձվ­ ի ՈՍՀԴ-­ի մաս­ ին
գիտ­ ել­իքն­ եր­ ի խո­րացմ­ ան­ ը։

Л И Т Е РАТ У РА all/metod/npvs/npvs.shtml - Загл. с экрана.
3. Тельнова Е.А. Роль государства в формировании ассортиментной политики
1. Станислав М.Л. Применение декскетопрофена для лечения болевых
синдромов в ревматологической практике / М.Л. Станислав, Н.В. Чичасова /Е.А. Тельнова, Г.Н. Гильдеева // Фармация, 2007, № 3, с. З- 5
[Электронный ресурс]- Режим доступа։ http։ //m-l.com.ua/?aid=294 - Загл. с 4. Тюренков И. Н. Управление ассортиментом и товарными запасами в
экрана
розничных аптечных организациях։ учеб. Пособие / И.Н. Тюренков, JI.Н.
2. Страгунский Л.С. Нестероидные противовоспалительные средства։ метод. Горшунова, Волгоград, 2003, 84 с.
пособие [Электронный ресурс] - Режим доступа։ /littp։//www.antibiotic.ru/rus/

РЕЗЮМЕ

НАЗНАЧЕНИЕ ФАРМАЦЕВТАМИ НЕСТЕРОИДНЫХ ПРОТИВОВОСПАЛИТЕЛЬНЫХ ПРЕПАРАТОВ

Симонян М.Г.1, Топчян А.В.2

1 ЕГМУ, кафедра управления фармации

2 ЕГМУ, кафедра технологии лекарств

Ключевые слова։ НПВП, самолечение, работники аптек. Из числа фармацевтов, окончивших ЕГУ, 2% назначали
НПВП для одноразового использования, 9% – в течение 1-2
В связи с тем, что фармацевты назначают нестероидные дней, 48% – в течение 3-4 дней, 40%- в течение 5-7 дней и
противовоспалительные препараты (НПВП) при различных ти- 1% – более чем на 7 дней.
пах болей, было проведено исследование, в котором приняли
участие 500 фармацевтов, работающих в аптеках. Им был Из числа студентов, работающих в аптеках, 7% назначали
предложен ряд вопросов, на основании которых были получе- НПВП для использования в течение 1-2 дней, 60% – в течение
ны наши результаты. 3-4 дней, 27% – в течение 5-7 дней и 7% – на срок более 7
дней.
Из числа фармацевтов, окончивших ЕГМУ, 7% назначали
НПВП для одноразового использования, 8% – в течение 1-2 Таким образом, мы можем заключить, что работники аптек
дней, 45% – в течение 3-4 дней, 38% – в течение 5-7 дней и назначают НПВП без рецептов врачей. Большинство из них
2% – более чем на 7 дней . являются студентами. Они стимулируют процесс самолече-
ния НПВП.

SUMMARY

PRESCRIPTION OF NON-STEROIDAL ANTI-INFLAMMATORY DRUGS BY PHARMACISTS

Simonyan M.G.1, Topchyan H.V.2

1 YSMU, Department of Pharmacy Management

2 YSMU, Department of Drug Technology

Keywords։ NSAID, self-treatment, pharmacists. YSMU alumni have prescribed non-steroidal anti-inflammatory
drugs for one time use, 9% - for the use during 1-2 days, 48% -
As pharmacists prescribe non-steroidal anti-inflammatory for the use during 3-4 days, 40% - for the use during 5-7 days,
drugs for different types of pain, a survey has been conducted, and 1% - for the use over 7 days. 7% of the students, who work in
where 500 pharmacists from drugstores participated. They were drugstores, prescribe them for the use during 1-2 days, 60% - for
asked different questions, based on which we have received our the use during 3-4 days, 27% - for the use during 5-7 days, and
results. 7% - for the use over 7 days.

7% of the YSMU alumni have prescribed non-steroidal anti- So, we can conclude that pharmacists administer non-steroi-
inflammatory drugs to be used only one time, 8% - for the use dal anti-inflammatory drugs without doctors’ prescriptions. Most
during 1-2 days, 45% - for the use during 3-4 days, 38% - for the of them are students. They stimulate the process of self-treat-
use during 5-7 days and 2% - for the use over 7 days. 2% of the ment with non-steroidal anti-inflammatory drugs.

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

166 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

ՀՏԴ. 616.127-005.8

ՍՐՏ­ ԱՄ­ԿԱ­ՆԻ ՍՈՒՐ ԻՆՖ­ ԱՐԿՏ­ Ի ԸՆ­ԹԱՑ­ՔՈՒՄ ԱՌԱ­ՋԱՑ­ ՈՂ ՈՐՈՇ
ԲԱՐ­ԴՈՒ­ԹՅՈՒՆՆ­ Ե­ՐԻ ՀԱՃ­ ԱԽ­ ՈՒԹ­ ՅՈՒ­ՆԸ ՊԱՐ­ԲԵ­ՐԱ­ԿԱՆ
ՀԻ­ՎԱՆԴ­ ՈՒ­ԹՅԱՄԲ ՏԱՌ­ Ա­ՊՈՂ ՀԻ­ՎԱՆԴ ԱՆՁ­ ԱՆՑ ՇՐ­ՋԱ­ՆՈՒՄ

Նաղ­դալ­յան Ա.Ն.
ԵՊԲՀ, թեր­ ա­պիայի թիվ 1 ամ­բիոն

Բ­ ա­նա­լի բա­ռեր՝ պար­բե­րակ­ ան հիվ­ անդ­ ութ­ յուն (ՊՀ), PPAR­-ալֆ­ ա լիգ­ ան­դին, դեֆ­ ենս­ ի­նին, կա­տե­լից­ ի­դին­ ին և
սրտամ­կա­նի սուր ին­ֆարկտ (ՍՍ­ Ի), անև­ րիզմ­ ա, սրտային այլն [8, 15]։ Աթե­րոսկլ­եր­ ո­զի և բոր­բոքմ­ ան կապ­ ը կա­յա­
ան­բա­վա­րա­րութ­ յուն։ նում է նաև արյան մա­կարդմ­ ան համ­ ա­կարգ­ ի մի­ջո­ցով
[14]։
Ն­ ե­րա­ծու­թյուն
­Հեղ­ ին­ ակ­ներ­ ի մե­ծամ­ ասն­ ութ­ յուն­ ը գտն­ ում է, որ Ք­ ա­նի որ և ՊՀ­-ի և աթեր­ ոսկ­լե­րո­զի հիմ­քում ըն­կած
է բորբ­ ոք­ ու­մը, ուստ­ ի ՊՀ­-ի ժամ­ ան­ ակ աթեր­ ոսկ­լեր­ ո­զի
պար­բե­րա­կան հի­վան­դութ­ յուն­ ը (ՊՀ) ժառ­ անգ­ ա­կան հի­ զար­գաց­ ումն ու պրոգ­րե­սի­վու­մը խիստ փոխ­կապ­ ակց­
վան­դութ­ յուն է, որը բնոր­ ոշվ­ ում է տեն­դով և շճա­թանթ­ ված են։
նե­րի բոր­բոք­մամբ ուղ­ եկց­վող կրկնվ­ ող գրոհ­ներ­ ով [12]։
Այն ժա­ռանգվ­ ում է աուտ­ ոս­ ոմ-ռե­ցե­սիվ ձևով և ախտ­ ա­ Ն­կա­րագր­ված են սիր­տա­նո­թային բազ­մա­թիվ բար­
հա­րում է հիմ­նա­կան­ ում Մի­ջերկ­րային ծո­վի ավա­զան­ ում դու­թյունն­ եր ռևմ­ ատ­ ոիդ արթր­ իտ­ ով (ՌԱ) և համ­ ա­կար­
բնակ­վող էթ­նի­կա­կան խմբ­ ե­րի ներ­կա­յա­ցուց­ իչն­ ե­րին, գային կարմ­ իր գայ­լախ­տով (ՀԿԳ) հի­վանդ ան­ձանց շր­
ըստ հա­ճա­խու­թյան. հայեր­ ին, շե­փարդ հրեաներ­ ին, թուր­ ջան­ ում։ Ինչպ­ ես հայտ­նի է, ՌԱ-ն և ՀԿԳ-ն համ­ ար­վում են
քե­րին, դրուզն­ ե­րին, աշք­ են­ ազ հրեաներ­ ին, արաբ­ներ­ ին և աու­տոի­մուն պա­թո­լո­գիաներ­ ի և աթե­րոսկլ­եր­ ոզ­ ի փոխ­
այլն։ կապ­ ակց­ման դիտ­ արկ­ման դա­սակ­ ան մոդ­ ել­ներ։

ՊՀ­-ի հա­մար պա­տասխ­ ան­ ա­տու գեն­ ը (MEFV, MEdi- M.H. Kremers­-ը և հա­մա­հեղ­ ի­նակ­ներ­ ը կա­տար­ ել
terranean FeVer բառ­ ից) տե­ղա­կայվ­ ում է 16-րդ քրո­մո­սո­ են հե­տա­զոտ­ ու­թյուն, որտ­ եղ հաս­տատվ­ ել է, որ ՌԱ-­ով
մի կարճ թևում [9]։ Չ­նա­յած գե­նի և նրա ար­տադ­րանք­ ի ան­ձանց շրջ­ ա­նում բարձր է պսա­կային հանկ­ ար­ծա­մա­
պար­զաբ­ ան­մա­նը ՊՀ-ն ախտ­ ած­ ագ­ման մեխ­ ան­ իզմ­ներ­ ը հու­թյան և չախտ­ ո­րոշ­ված սրտ­ ի իշեմ­ իկ հիվ­ ան­դու­թյան
մնում են անհ­ այտ։ Ներ­կա­յումս ՊՀ-ն ախտ­ ած­ ագ­ ու­մը հե­ ռիսկ­ ը։ ՌԱ ժա­ման­ ակ նկատվ­ ում է անո­թային բար­դու­
ղի­նակ­նե­րի ճն­շող մեծ­ ամ­ աս­նութ­ յուն­ ը կա­պում են ինք­ թյուն­նե­րից մահ­ ա­ցութ­ յան կրկն­ ակ­ ի աճ, մա­հա­ցու­թյան
նա­բոր­բո­քային մեխ­ ան­ իզմն­ եր­ ի հետ, դաս­ ել­ով ՊՀ-­ը հենց ռիսկ­ ի աճ նկատվ­ ում է ար­դեն իսկ հիվ­ անդ­ ութ­ յան դե­
ինք­նա­բոր­բո­քային հիվ­ անդ­ ու­թյունն­ եր­ ի շարք­ ին, որոնք բյուտ­ ում՝ ասո­ցացվ­ ած ռևա­մա­տոիդ գոր­ծո­նի սեռ­ ո­պո­
բնու­թագր­վում են տենդ­ ի կրկնվ­ ող էպի­զոդն­ եր­ ով և տե­ զիտ­ իվ­ ութ­ յան հետ։ Հաստ­ ատ­ված է, որ ՌԱ-­ի ժամ­ ան­ ակ
ղային բորբ­ ոք­մամբ` առանց իմուն հա­մա­կարգ­ ի նշան­ ա­ նկատվ­ ում է պսակ­ ային (կոր­ ոն­ ար) համ­ ախ­տա­նիշ­ի (ՍԿՀ)
կալ­ից ներգր­ ավմ­ ան [11]։ ՊՀ­-ան դեպք­ ում բոր­բո­քու­մը վաղ ռեց­ իդ­ իվ, մահ­ ա­ցու­թյան աճ սր­տամկ­ ա­նի առաջ­նա­
հիմ­նակ­ ան­ ում տե­ղա­կայվ­ ում է շճային և ձուսպ­ ային (սի­ կի սուր ին­ֆարկ­տից հե­տո, սր­տամկ­ ա­նի անախ­տան­ իշ
նով­ իալ) թա­ղանթն­ եր­ ում, մաշ­կում, սա­կայն վեր­ջին տա­ ին­ֆարկտ­ ի հաճ­ ա­խու­թյան աճ, սր­տամ­կա­նի ին­ֆարկտ­ ի
րի­նե­րին ցույց է տրվ­ ել, որ այդ գործ­ ընթ­ ա­ցը գործն­ ա­կա­ ռիս­կի աճ՝ մինչև ՌԱ կլի­նիկ­ ա­կան ախ­տան­ իշ­ե­րի ի հայտ
նում կար­ ող է զար­գան­ ալ բոլ­որ հյուսվ­ ածքն­ ե­րում։ գա­լը [4, 5]։

Աթ­ եր­ ոսկ­լե­րոզ­ ի ախտ­ ած­ ագմ­ ան հարց­ ում բորբ­ ոք­ S. Manzi-ն և հա­մահ­ ե­ղի­նակ­նե­րը հե­տա­զո­տել են
ման դե­րը ներ­կայ­ումս ար­դեն կաս­կած չի հար­ ու­ցում [10, տար­ իք կախ­ յալ ստե­նո­կար­դիայի և սր­տամկ­ ա­նի սուր
13], ընդ որում ոչ միայն խրո­նիկ­ ա­կան գործ­ ընթ­ ա­ցի պայ­ ին­ֆարկ­տի հա­ճախ­ ութ­ յու­նը ՀԿԳ-­ով ան­ձանց շր­ջան­ ում՝
մանն­ եր­ ում, այլ նաև սուր պսակ­ ային ախ­տան­ իշ­ի զար­ հա­մեմ­ ա­տե­լով Ֆրե­մեն­հեյմ­ յան հե­տա­զո­տու­թյան հետ։
գացմ­ ան առում­ ով [3, 6]։ Հիմ­նակ­ ա­նում դա կա­պում են ՀԿԳ-­ով հիվ­ անդն­ ե­րի շրջ­ ա­նում նկատ­վել է սիրտ­ ա­նո­
էնդ­ ոթ­ ել­իալ դիսֆ­ ունկց­ իայի հետ [2], մեծ դեր տա­լով թային մա­հաց­ ութ­ յան ռիս­կի աճ, ընդ որում այդ տար­
բազ­մաթ­ իվ բոր­բո­քային մո­լե­կուլն­ եր­ ին` C-ռեակ­տիվ սպի­ բե­րութ­ յու­նը նկա­տել­ի է երի­տա­սարդ և մի­ջին տա­րիք­ ի
տա­կու­ցին, մե­տալ­ոպ­րոտ­ եազն­ եր­ ին, օքս­ իդ­ ատ­ իվ սթ­րե­ պա­ցիենտ­ներ­ ի շր­ջա­նում։ Սրտ­ ամկ­ ան­ ի սուր ին­ֆարկտ­ ի
սին, օք­սի­դաց­ված ֆոսֆ­ ո­լիպ­ իդն­ ե­րին, ադիպ­ ո­նեկ­տի­նին, զար­գաց­ման ռիսկ­ ը ՀԿԳ­-ով ան­ձանց շր­ջան­ ում 5-9 ան­
միկ­րոՌՆԹ-նե­րին, ֆոս­ֆոի­նոզ­ ի­տիդ-3-կի­նազ­ներ­ ին, օս­ գամ բարձր է, քան ընդհ­ ա­նուր պո­պուլ­յաց­ իայում, իսկ
թեոպոնտ­ ի­նին, լյար­դի կո­րի­զային գործ­ ոն 1-ալֆ­ ային, երի­տաս­ արդ կա­նանց շր­ջա­նում (տար­ ի­քը 35-44)՝ ավել­ի
քան 50 ան­գամ [7]։

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 167

­Այ­պիս­ ով, ինչպ­ ես աու­տոի­մուն, այնպ­ ես էլ ինքն­ աբ­ որ­ SPSS 16.0 հա­մա­կարգ­չային ծրագր­ ի օգ­նու­թյամբ։ Կա­
բոք­ ային հիվ­ ան­դութ­ յուն­նե­րի ժամ­ ա­նակ խիստ բարձր է տար­վել է միատար­բե­րա­կային վեր­լու­ծու­թյուն (univariate
ՍԿՍ­-ի և դրա բար­դու­թյուն­նե­րի զարգ­ ացմ­ ան ռիսկ­ ը։ analysis)։ Ար­դյունք­ներ­ ը ներ­կա­յաց­ված են շան­սեր­ ի հա­
րա­բե­րութ­ յան ձևով (odds ratio, ОR)` 95%­-ա­նոց վստ­ ահ­ ե­
Հ­ ե­տազ­ ոտմ­ ան նպա­տակ­ ը լի ին­տեր­վա­լով։ Ստաց­ված տվյալ­նե­րի վի­ճա­կագ­րա­կան
­Հե­տազ­ ո­տել ՊՀ-­ով ան­ձանց շրջ­ ա­նում ՍՍԻ­-ի ըն­ հա­վաս­տե­լիու­թյու­նը որոշ­վել է χ2 չափ­ ան­ իշ­ի և р-ցու­ցա­
նի­շի հաշ­վարկ­ման մի­ջո­ցով։ Ար­դյունք­ներ­ ը հա­մարվ­ ել են
թաց­քում զար­գաց­ ող ան­ևրիզմ­ այի, ձախ փո­րո­քային սուր վի­ճակ­ ագ­րոր­ են հա­վաստ­ ի р<0,05 դեպ­քում։
անբ­ ա­վար­ ա­րութ­ յան (ՁՓՍ­ Ա III/IV°) հավ­ ա­նա­կա­նութ­ յու­նը՝
համ­ եմ­ ա­տե­լով ՍՍԻ-­ով այն հիավանդ­նե­րի հետ, որոնք Ս­տաց­ված ար­դյունք­ներ­ ը
չեն տառ­ ապ­ ում ՊՀ­-ով և չու­նեն ՍՍԻ­-ի ռիս­կը բարձր­ աց­ Ինչ­պես եր­ևում է վեր­ ը նշած դիագր­ ա­մից 102 ՍՍԻ-­
նող այլ գոր­ծոն­ներ։
­ ով հի­վանդ­նե­րից 21,6%-ի մոտ զար­գա­ցել է անև­ րիզ­մա,
Հետ­ ազ­ ոտմ­ ան նյու­թերն ու մեթ­ ոդ­նե­րը իսկ 78,4%-­ի մոտ չի զար­գա­ցել (նկ­ ար 1)։

­Հե­տա­զոտ­ ու­թյան դիզ­ այ­նը՝ դեպք-կոնտր­ ոլ։ Մեր կող­ 21,60%
մից հե­տազ­ ոտ­ված է 191 հի­վանդ (122 տղա­մարդ, 69 կին,
մի­ջին տա­րիք­ ը 50,54±0,7 տա­րի)։ Բո­լոր հե­տա­զոտվ­ ած 78,40%
հիվ­ անդ­նե­րը հոսպ­ ի­տա­լացվ­ ած են եղել ին­տեն­սիվ թեր­ ա­
պիայի կլին­ իկ­ ան­ներ ՍԿՀ (սր­տամկ­ ա­նի սուր ին­ֆարկտ, Զարգացել է Չի զարգացել
ոչ ստաբ­ իլ ստե­նոկ­ ար­դիա) ախ­տոր­ ոշ­մամբ։ Ելն­ ե­լով ՊՀ­
-ի առ­կայ­ու­թյու­նից, կամ բա­ցա­կա­յու­թյու­նից հիվ­ անդ­ Ն­կար 1. Որ­պես ՍՍԻ բար­դու­թյուն ան­ևրիզ­մայի զարգ­ ացմ­ ան
ներ­ ը բաժ­ ան­ված են եղել 2 խմ­բի. հիմն­ ա­կան խմբ­ ի՝ 94 հա­ճա­խա­կա­նու­թյուն ամ­բողջ կոն­տին­գեն­տի մոտ` %-­ային հա­
հի­վանդ, որում ընդ­գրկվ­ ած են ՊՀ հիվ­ անդ­նե­րը, և հս­կիչ րա­բե­րու­թյամբ (n=102)
խումբ՝ 97 հի­վանդ (ա­ռանց ՊՀ)։ Հս­կիչ խմբ­ ի հի­վանդ­ներն
ընտրվ­ ել էին այնպ­ ես, որպ­ ես­զի տար­ ի­քային առու­մով ­Հիմ­նա­կան խմ­բում զարգ­ աց­ ել է 15 (30%) հիվ­ անդ­
նրանց միջև տարբ­ եր­ ու­թյուն­ներ չլի­նեն (հիմ­նա­կան խմ­բի նե­րիի մոտ, չի զար­գաց­ ել 35 (70%) հիվ­ անդն­ ե­րի մոտ, իսկ
միջ­ ին տա­րիք­ ը` 50,55±1,01, հսկ­ իչ խմբ­ ի` 50,53±0,88 տա­ հս­կիչ խմբ­ ում, զար­գա­ցել է 7 (13,5%) և չի զարգ­ աց­ ել 45
րի)։ ՊՀ­-ով տառ­ ա­պող­նե­րի շր­ջա­նում տղա­մարդ­կանց թի­ (86,5%) հի­վանդն­ եր­ ի մոտ (ա­ղյուս­ ակ 1)։
վը ոչ հա­վաստ­ ե­լի, սակ­ այն գե­րա­զան­ցում է կան­ անց թի­
վը (տղ­ ամ­ արդկ­ անց բաշ­խու­մը 69,1% vs 58,8%, p>0,05), Այս­պիս­ ով կար­ ել­ի է ասել, որ անև­ րիզմ­ այի զարգ­ աց­
և դա հաս­կա­նա­լի է, քա­նի որ ՊՀ­-ա­մբ տառ­ ա­պող­ներ­ ը ման հա­ճա­խու­թյու­նը ՊՀ ան­ձանց շր­ջան­ ում (հիմ­նա­կան
նույնպ­ ես որոշ չա­փով ավե­լի հա­ճախ դիտվ­ ում են տղա­ խումբ) հանդ­ ի­պում է 2 ան­գամ ավե­լի հա­ճախ, քան հս­կիչ
մարդկ­ անց շր­ջան­ ում [1]։ Սրտ­ ամկ­ ա­նի սուր ին­ֆարկտ խմբ­ ում։­
(ՍՍԻ) դիտվ­ ել է հիմն­ ա­կան խմ­բի 49 (52,1%) և հս­կիչ
խմ­բի 50 (51,5%) ան­ձանց դեպ­քում, ստե­նո­կար­դիա` հա­ Վ­ եր­ ը նշ­ված աղյուս­ ակ­ ից երև­ ում է, որ 102 ՍՍԻ­-
մա­պա­տաս­խան­ ա­բար 45 (47,9%) և 47 (48,5%) ան­ձանց ով տա­ռա­պող 86 (84,3%) հ­ ի­վանդ­նե­րի մոտ առա­ջա­ցել
դեպք­ ում։ Ինչպ­ ես եր­ևում է բեր­ված տվյալն­ եր­ ից, հետ­ ա­ է ՁՓՍ­ Ա I-II° (KILLIP), իսկ 16 (15,7%) հի­վանդ­ներ­ ի մոտ
զոտվ­ ող խմ­բեր­ ում չեն եղել ոչ տա­րիք­ ային և ոչ էլ սեռ­ ային ՁՓ­ՍԱ III-IV° (KILLIP)­, ընդ որում հիմն­ ակ­ ան խմ­բում՝ 37
տարբ­ ե­րութ­ յունն­ եր։ ՍԿՍ-­ի տա­րատ­ ե­սակ­ներ­ ի բաշ­խում­ ը (74%)­-ի մոտ դիտ­ արկ­վել է ՁՓ­ՍԱ I-II° (KILLIP) և 13 (26%)­
նույնպ­ ես եղել է հա­մա­հավ­ աս­ ար։ -ի մոտ՝ ՁՓՍ­ Ա III-IV° (KILLIP)։ Հսկ­ իչ խմ­բում 49 (94,2%)­-ի
մոտ եղել զար­գաց­ ել է ՁՓՍ­ Ա I-II° (KILLIP) և 3 (5,8%)­-ի
­Ներ­կայիս հե­տազ­ ոտ­ ութ­ յուն­ ը ռետ­րոսպ­ եկ­տիվ հե­ մոտ ՁՓՍ­ Ա III-IV° (KILLIP) (աղ­ յու­սակ 2)։
տա­զո­տու­թյուն է, որի ան­ցկաց­ման հա­մար հա­վաք­վող
նյութ­ եր­ ը (հիվ­ անդ­ ու­թյան պատմ­ ու­թյուն) հա­վաքվ­ ել են Ելն­ ել­ով աղյուս­ ակ 2-ի տվյալ­ներ­ ից կար­ ել­ի է ասել,
Մուր­ ա­ցան հա­մալ­սա­րա­նա­կան հա­մալ­ի­րի և Էրեբ­ ու­նի որ ՁՓՍ­ Ա III/IV° ՊՀ անձ­ անց շր­ջա­նում զարգ­ ա­նում է 4
ԲԿ-­ի համ­ ա­պա­տաս­խան բաժ­ ան­մունքն­ ե­րի արխ­ իվ­նե­ անգ­ ամ ավել­ի հաճ­ ախ, քան հս­կիչ խմ­բում։
րից, որոնց հի­ման վրա կազմ­վել են թե­մատ­ իկ քար­տեր։

Գն­ ահ­ ատ­վել են անամն­ եստ­ իկ, կլին­ ի­կա­կան տվյալ­
նե­րը, ինչ­պես նաև գոր­ծի­քային մե­թոդ­նե­րի (ԷՍ­ Գ, Էխո-
ՍԳ, կո­րո­նա­րոգ­րա­ֆիա) ար­դյունք­նե­րը։

Տվ­ յալ­նե­րի վիճ­ ակ­ ագր­ ակ­ ան մշակ­ ում­ ը կատ­ արվ­ ել է

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

168 ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ

Աղ­ յուս­ ակ 1
Որպ­ ես ՍՍԻ բարդ­ ութ­ յուն անև­ րիզմ­ այի զարգ­ ացմ­ ան հաճ­ ախ­ ա­կան­ ութ­ յուն ըստ խմբ­ եր­ ի

(n՛- ՍՍԻ հիվ­ անդ­նե­րի քան­ ակ­ ութ­ յուն)

I Խմբ­ եր Ընդա­մեն­ ը
Հ­ իմ­նակ­ ան խ­ ումբ (n=191, n՛=102)
II
(n=94, n՛=50) Հս­կիչ խումբ
(n=97, n՛=52)
բա­ցար­ձակ % % բաց­ ար­ձակ %
բա­ցար­ձակ

Չի զար­գա­ցել 35 70 45 86,5 80 78,4
Զար­գա­ցել է 15 30 7 13,5 22 21,6
Ընդամ­ են­ ը 50 100 52 100 102 100

Ա­ղյուս­ ակ 2
ՍՍԻ ժամ­ ա­նակ առա­ջաց­ ած ձախ փո­րոք­ ային սուր անբ­ ա­վար­ ար­ ութ­ յան (ՁՓ­ՍԱ) զարգ­ աց­ ում՝
ըստ Կի­լիպ­ ի (բաշ­խում ըստ աստ­ ի­ճանն­ ե­րի և խմ­բե­րի) (n՛- ՍՍԻ հիվ­ անդ­նե­րի քան­ ա­կութ­ յուն)

Խմբ­ եր

I II Ընդամ­ են­ ը
Հ­ իմ­նակ­ ան խ­ ումբ Հս­կիչ խումբ (n=191, n՛=102)
(n=97, n՛=52)
(n=94, n՛=50)
բա­ցար­ձակ
բաց­ ար­ձակ % % բաց­ ար­ձակ %
86 84,3
I-II° 37 74 49 94,2 16 15,7
III-IV° 102 100
Ընդամ­ են­ ը 13 26 3 5,8

50 100 52 100

Քնն­ արկ­ ում­ ­Եզր­ ակ­ աց­ ու­թյուն­
Այսպ­ ի­սով ներ­կայիս հե­տա­զոտ­ ութ­ յու­նը վկայ­ում է Այս­պի­սով ՊՀ­-ով հի­վանդ ան­ձիք ՍԿՀ­-ի դեպ­քում

այն մաս­ ին, որ ՊՀ-ն համ­ արվ­ ում է մեծ ռիսկ­ ի գործ­ ոն, ՍԿՀ­ պետք է ավե­լի լավ և երկ­ ար­ ատև հսկ­վեն բարդ­ ութ­ յուն­
-ով ան­ձանց շր­ջա­նում վերջ­ ի­նիս հիմն­ ա­կան բարդ­ ութ­ յուն­ ներ­ ի առկ­ այ­ու­թյան առու­մով` ան­հրաժ­ եշ­տութ­ յան դեպ­
ներ­ ի զարգ­ աց­ման տե­սա­կե­տից։ Դա կա­րել­ի է բա­ցատ­րել քում ավե­լի լայն­ որ­ են կիր­ ա­ռել­ով հակ­ աա­ռիթ­միկ պատ­
ՊՀ­-ամ­ բ տա­ռա­պողն­ եր­ ի շր­ջան­ ում ինչպ­ ես աթե­րոսկ­լե­րո­ րաստ­ ուկն­ եր­ ը։
զի ավել­ի մեծ ար­տահ­ այտվ­ ա­ծու­թյան, այնպ­ ես էլ սրտ­ ամ­
կա­նի ամիլ­ոի­դային լրաց­ ուց­ իչ ախտ­ ահ­ արմ­ ան հետ։

ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ 9. Pras E., Aksentijevich I., Gruberg L. et al. Mapping of a gene causing familial
Me­di­terr­anean fever to the short arm of chromosome 16. New England Journal
1. Айвазян А.А. Периодическая болезнь. Ереван, 1982, 215 с. of Medicine, 1992; 326(23)։ 1509-1513
2. Gonz­ ոlez-Gay M.A., Gonz­ ոlez-Juanatey C. Inflammation, endothelial function
10. Ridker P.M. Inflammation, atherosclerosis, and cardiovascular risk։ an epide-
and atherosclerosis in rheumatoid arthritis. Arthritis Res Ther., 2012, 14(4)։ 122 miologic view. Blood Coagul. Fibrinolysis, 1999; 10 Suppl. 1։ S9- S12, Capron
3. Krams R., Segers D., Mousavi Gourabi B. et al. Inflammation and atherosclero- L. [Inflammation and atherosclerosis] [French] J. Mal. Vasc., 1989;14 Suppl.
A։ 3-12
sis։ mechanisms underlying vulnerable plaque. J. Interv. Cardiol., 2003; 16(2)։
107-113 11. Sims J.E., Smith D.E. The IL-1 family։ regulators of immunity, Nat. Rev. Immunol.,
4. Kremers M.H., Crowson C., Nicola P. et al. Increased unrecognized coronary 2010; 10(2)։ 89-102
heart disease and sudden deaths rheumatoid arthritis. A population-based con-
trolled study. Arthritis Rheum., 2005; 52։ 402–11 12. Sood R., Blake T., Aksentijevich I. et al. Construction of a 1-Mb restriction-
5. Kremers M.H., Nicola P., Crowson C. et al. Cardiovascular death in rheumatoid mapped cos­mid contig containing the candidate region for the familial Medi-
arthritis. Arthritis Rheum., 2005; 52։ 722–32 terranean fever locus (MEFV) on chromosome 16 p 13.3. Genomics, 1997;
6. Libby P., Ridker P.M. Inflammation and atherosclerosis։ role of C-reactive protein 42(1)։ 83-95
in risk assessment. Am. J. Med., 2004; 116 Suppl. 6A։ 9S-16S
7. Mansi S., Meilahn E., Rairie J. et al. Age specific incidence rates of myocardial 13. Steffens S., Mach F. Inflammation and atherosclerosis. Herz., 2004; 29(8)։
infarction angina in women with systemic lupus erythematosus։ comparison 741-748
with the Framingem study. Am. J. Epidemiol., 1997; 145։ 408-15
8. Nasonov E.L., Paniukova E.V., Aleksandrova E.N. C-reactive protein--marker of 14. Viles-Gonzalez J.F., Fuster V., Badimon J.J. Links between inflammation and
inflammation in atherosclerosis (new data) [Russian], Kardiologiia, 2002; 42(7)։ thrombogenicity in atherosclerosis. Curr. Mol. Med., 2006; 6(5)։ 489-499
53-62
15. Weintraub W.S., Harrison D.G. C-reactive protein, inflammation and atheroscle-
rosis։ do we really understand it yet? Eur. Heart J., 2000; 21(12)։ 958-960

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ 169

РЕЗЮМЕ

ЧАСТОТА РАЗВИТИЯ НЕКОТОРЫХ ОСЛОЖНЕНИЙ ИНФАРКТА МИОКАРДА У БОЛЬНЫХ
ПЕРИОДИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ

Нагдалян А.Н.

ЕГМУ, кафедра внутренних болезней N1

Ключевые слова: периодическая болезнь, острый инфаркт Обследован 191 пациент (122 мужчин, 69 женщин), сред-
миокарда, аневризма, сердечная недостаточность. ний возраст - 50,54±0,7 лет. Все обследованные больные
были госпитализированы в отделения интенсивной терапии
В настоящее время многие авторы связывают патогенез с диагнозом ОКС (острый инфаркт миокарда, нестабильная
периодической болезни (ПБ) с механизмами аутовоспаления стенокардия). Больные были разделены на 2 группы исходя из
и относят ПБ к аутоиммунным заболеваниям, характеризую- наличия или отсутствия ПБ։ основная группа – 94 пациента с
щимся повторными эпизодами лихорадки. Воспалительный ПБ, контрольная группа – 97 пациентов без ПБ. Исследова-
процесс, в основном, локализуется в серозных и синовиаль- ние ретроспективное. Оценивались данные анамнеза, клини-
ных оболочках, коже; тем не менее в последние годы доказа- ки, а также инструментальных методов исследования (ЭКГ,
но, что этот процесс может развиваться во всех типах тканей. ЭХОКГ, коронарография). Статистический анализ показал,
что ПБ при остром инфаркте миокарда в 2 раза повышает
Не вызывает сомнений роль воспаления в патогенезе частоту развития аневризмы и в 4 раза – частоту развития
атеросклероза, как в развитии хронического процесса, так острой левожелудочковой недостаточности (Киллип III/IV0).
и острого коронарного синдрома (ОКС). Так как воспаление Результаты показаны в виде отношения шансов (odds ratio -
лежит в основе как ПБ так и атеросклероза, то при ПБ разви- ОR) с 95% интервалом достоверности. Результаты считались
тие и прогрессирование атеросклероза взаимосвязаны. достоверными в случае р<0,05. Таким образом, данное ис-
следование свидетельствует о том, что ПБ является большим
Задачей исследования являлось изучение частоты разви- фактором риска у пациентов с острым инфарктом миокарда
тия аневризмы и острой левожелудочковой недостаточности в плане развития основных его осложнений.
(Киллип III/IV0) при остром инфаркте миокарда у больных ПБ,
по сравнению с пациентами, не страдающими ПБ и не имею-
щими других повышающих риск ИБС факторов.

SUMMARY

THE FREQUENCY OF SOME COMPLICATIONS OF MYOCARDIAL INFARCTION IN
PATIENTS WITH FAMILIAL MEDITERRANEAN FEVER

Naghdalyan A.N.

YSMU, Department of Internal Diseases N1

Keywords: Familial Mediterranean Fever, acute myocardial in- coronary heart disease (CHD). The study included 191 patients
farction, aneurysm, heart failure. (122 men, 69 women, mean age 50.54±0.7 years). All patients
were admitted to the intensive care unit with a diagnosis of acute
At present, many authors associate pathogenesis of Famil- coronary syndrome (acute myocardial infarction, unstable angi-
ial Mediterranean Fever (FMF) with autoimmune inflammation na). Patients were randomizing into 2 groups depending on the
mechanisms, and refer FMF to autoimmune diseases, which are availability or absence of FMF: main group - 94 patients with
characterized by repeated episodes of fever. The inflammatory FMF, and a control group - 97 patients without FMF. The study
process is mainly localized in serous and synovial membranes is retrospective. Were estimated anamnesis data, clinical picture
and skin, although in recent years proved that this process can and data of instrumental methods of investigation (ECG, echo-
occur in all types of tissues. Not in doubt the role of inflamma- cardiography, coronarography). Statistical analysis showed that
tion in the pathogenesis of atherosclerosis – chronic ischemic FMF in MI in 2 times increased frequency of aneurysms and in 4
heart disease and acute coronary syndrome (ACS). Because the times the frequency of acute left ventricular failure (Killip III/IV°).
inflammation is at the basis of both FMF and atherosclerosis, The results are shown as odds ratios (OR) with 95% confidence
then the FMF development and progression of atherosclerosis intervals. Results were considered reliable when p<0.05. This
are related. Objective of the study was to investigate the frequen- study indicates that FMF is a big risk factor in patients with coro-
cy of aneurysm and acute left ventricular failure (Killip III/IV°) in nary heart disease in terms of developing some complications.
patients with MI and FMF, compared with patients not suffering
from FMF and do not have other factors increasing the risk of

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013

170 Էջ Հեղինակ Էջ
124 Քոթանյան Ա.Հ. 102
Հեղինակ Քսաջիկյան Ն.Ն. 108, 113
Ադամյան Ծ.Ի. 16 Адамян Т.К.
Ադամյան Վ.Ի. 20 Анисян Р.М. 57
Աղաբեկյան Ս.Ա. 90 Варданян А.Г. 136
Անդրյան Ա.Ա. 25 Варданян Л.Н. 57, 66
Առաքելյան Տ.Ա. 31 Гзрарян С.В. 147
Ավագյան Գ.Ա. 16 Гиносян К.В.
Ավագյան Տ.Գ. 31 Григорян Р.М. 97
Ավետիսյան Ա.Ե. 31 Карапетян А.А. 77
Ավետիսյան Գ.Ա. 82, 102 Карапетян Т.Д. 136
Ավետիսյան Լ.Ռ. 108 Киракосян Р.М. 42
Բաբայան Բ.Ա. 16 Костанян Т.Г. 136
Բիշարյան Մ.Ս. 108, 113, 124 Манвелян О.М. 129
Գևորգյան Է.Ս. 118 Манукян А.Л. 66
Գևորգյան Օ.Վ. 82 Мардиян М.А. 42
Դունամալյան Ռ.Ա. 161 Маркосян Р.Л. 129
Թոփչյան Հ.Վ. 20 Мелконян М.М. 97
Հակոբյան Ա.Խ. 118 Нариманян М.З. 53
Հովսեփյան Ա.Ս. 12 Насибян Н.Л. 129
Ղարիբյան Ա.Մ. 16 Оганесян Т.А. 42
Ղարիբջանյան Կ.Ա. 113, 124 Саакян Г.В. 57
Ղուկասյան Լ.Է. 118 Саакян Е.A. 66
Մանվելյան Լ.Ռ. 31 Саркисян Н.К. 129
Մանվելյան Հ.Մ. 118 Севикян А.Л.
Մելիքսեթյան Ի.Բ. 102 Симонян Л.Г. 3
Մելքոնյան Հ.Ա. 108, 113, 124 Сисакян А.С. 136
Մինասյան Ս.Մ. 166 Софян Э.А. 157
Նաղ­դա­լյան Ա.Ն. 140 Унанян Л.С.
Չիչոյան Ն.Բ. 118 Avetisyan G.A. 87
Պետրոսյան Տ.Ռ. 31 Harutyunyan G.A. 3
Սահակյան Ա.Ե. 71 Sisakyan H.S.
Սարգսյան Ս.Ա. 153, 161 66
Սիմոնյան Մ.Հ. 129

8
8
8

ԲԺՇԿՈՒԹՅՈՒՆ, ԳԻՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՎ ԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆ ՕԳՈՍՏՈՍ 2013