สไลด์ประวัติศาสตร์ม.2

ประวตั ศิ าสตร์ ช้ันมัธยมศึกษาปีที่ ๒ ส22103 ประวตั ิศาสตร์ 3

กล่มุ สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม

1 PowerPoint

คาแนะนาในการใช้ PowerPoint

-

กดป่ มุ SlideShow ทแ่ี ถบด้านบนหรือด้านล่าง

- กดป่ มุ Esc ยกเลกิ คาสั่งหรือออกจาก SlideShow

- กดป่ มุ ลกู ศรหรือคลกิ ส่วนใดในหน้า Slide
เพื่อเล่ือนไปหน้าถัดไป

2 PowerPoint

คาแนะนาในการใช้ PowerPoint

กดป่ มุ นี้ กลบั ไปหน้าสารบัญ (Contents)

กดป่ ุมนี้ ฟังคลปิ เสียง (Audio Clip)

[การกดป่ มุ ต้องกดให้โดนรูปลาโพง เพราะถ้ากดโดน
แถบเลื่อนช่วงการฟัง อาจทาให้เสียงไม่ได้เริ่มต้นทจ่ี ุดเร่ิมต้น]

กดป่ ุมนี้ รับชมคลปิ วีดโิ อ (Audio Clip)

[และ / ป่ ุมนีเ้ ป็ นสัญลกั ษณ์เพ่ือแสดงว่า หน้า Slide นี้ มีคลปิ วดี ิโอทส่ี ามารถกดรับชมได้]

PowerPoint นี้ เหมาะสาหรับคอมพวิ เตอร์ทใี่ ช้โปรแกรม Microsoft Office 2010
การใช้เวอร์ชั่นอ่ืนๆ หรือ เวอร์ชั่นทต่ี ่ากว่า คุณสมบตั ิบางอย่างอาจทางานไม่สมบูรณ์

หน่วยการเรียนรู้ที่ ๑ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๒ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๓

ความสาคญั ของ พฒั นาการของ พฒั นาการของ
หลกั ฐานทาง อาณาจักรอยุธยา อาณาจกั รธนบุรี
ประวตั ศิ าสตร์
หน่วยการเรียนรู้ที่ ๖ หน่วยการเรียนรู้ท่ี ๔
กล่มุ สาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวฒั นธรรม
แหล่งอารยธรรม ประวตั ิและผลงาน
ปช้ันรมธั ะยมวศึกตัษาปิศีท่ี ๒าสตร์ ในทวปี เอเชีย ของบุคคลสาคญั
ในการสร้างสรรค์ชาติ
หน่วยการเรียนรู้ท่ี ๕
ทต่ี ้ังและสภาพ ไทย
ภูมศิ าสตร์

ทมี่ ผี ลต่อพฒั นาการ
ของทวปี เอเชีย

จุดประสงค์การเรียนรู้
๑. ประเมินความน่าเช่ือถือของหลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์ในลกั ษณะตา่ งๆได้
๒.วเิ คราะห์ความแตกต่างระหวา่ งความจริงกบั ขอ้ เทจ็ จริงของเหตุการณ์ทางประวตั ิศาสตร์ได้
๓.เห็นความสาคญั ของการตีความหลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์ที่น่าเช่ือถือ

หลกั ฐานทางประวตั ศิ าสตร์ สามารถบอกเล่าเกย่ี วกบั สิ่งใดได้บ้างคะ ?

๑หน่วยการเรียนรู้ที่ ความสาคญั ของหลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์

ข้ันตอนของวธิ ีการทางประวัติศาสตร์ ข้นั ท่ี ๒ การรวบรวมหลกั ฐาน
ศึกษาจากหลกั ฐานลายลกั ษณอ์ กั ษร
ข้นั ที่ ๑ การกาหนดหัวเร่ืองทจ่ี ะศึกษา เป็นสาคญั และใชห้ ลกั ฐานอ่ืนประกอบ

เลือกหวั ขอ้ หรือประเดน็ ข้นั ท่ี ๔ การวเิ คราะห์ สังเคราะห์
ทางประวตั ิศาสตร์ท่ีสนใจ และจดั หมวดหมู่ข้อมูล

ข้นั ที่ ๓ การประเมินคุณค่าของหลกั ฐาน แยกแยะและรวมประเดน็ แลว้ นา
ตอ้ งวเิ คราะห์และประเมินคา่ วา่ หลกั ฐานใด ขอ้ มูลมาจดั เป็นหมวดหมู่

เป็นของแท้ ไม่ใช่ของปลอม มีความ
น่าเชื่อถือ หรือไม่มีความน่าเช่ือถือ

ข้นั ท่ี ๕ การเรียบเรียงหรือการนาเสนอ
นาขอ้ มูลท้งั หลายมาเรียบเรียงหรือนาเสนอ

แก่บุคคลทว่ั ไป

หลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์

หลกั ฐานทเี่ ป็ นลายลกั ษณ์อกั ษร

หลกั ฐานของไทย หลกั ฐานของต่างชาติ

เช่น พระราชพงศาวดารฉบบั ต่างๆ เช่น จดหมายเหตุ ลา ลู แบร์ สาเภา
เช่น พระราชพงศาวดารกรุงเก่าฉบบั กษตั ริยส์ ุลยั มาน หมิงสือลู่ ชิงสือลู่
หลวงประเสริฐอกั ษรนิต์ิ

หลกั ฐานทไี่ ม่เป็ นลายลกั ษณ์อกั ษร

หลกั ฐานท่ีไม่เป็นลายลกั ษณ์อกั ษรมีหลายประเภท เช่น พระราชวงั เก่า
ทพ่ี ระนครศรีอยุธยา ทลี่ พบุรี วดั ศิลปวตั ถุ และหมู่บ้านชาวต่างชาติ
ซ่ึงสามารถใชป้ ระกอบกบั หลกั ฐานท่ีเป็นลายลกั ษณ์อกั ษรในการศึกษาคน้ ควา้

การประเมนิ คุณค่าของหลกั ฐาน

๑๒
เป็ นของแท้หรือของทา การศึกษาภูมหิ ลงั ของผู้ทา
เลยี นแบบ หรือผู้เกยี่ วข้อง สมุดข่อย
แบบเรียนจนิ ดามณี
ดูไดจ้ ากวสั ดุที่ใชเ้ ขียน เช่น เป็นพวกเดียวกนั เป็นศตั รู ภาพหนังสือใบลาน
รูปแบบตวั เขียน
หรือเป็นผมู้ ีความรู้ ๓
๕ สานวนภาษา ในเรื่องท่ีบนั ทึก
หรือไม่
ช่วงระยะเวลาทจี่ ดั ทาหลกั ฐาน
วตั ถุประสงค์ของการจดั ทา

โดยพจิ ารณาวา่ จดบนั ทึกแบบทนั ที ๔ พจิ ารณาวา่ เหตุใดจึงตอ้ งบนั ทึก
หรือเวลาผา่ นไปนานแลว้ หรือจดั ทาหลกั ฐานน้นั ๆ
จึงจดบนั ทึก

รูปลกั ษณ์ของหลกั ฐาน

เช่น หากเป็นรายงานทางราชการ
จะเขียนกระชบั หากเป็นบนั ทึก
ส่วนตวั จะเขียนเชิงพรรณนา

การแยกแยะหลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์

ความคดิ เห็น ข้อเทจ็ จริง

เป็นขอ้ มูลส่วนที่ผบู้ นั ทึก แสดงความรู้สึก เป็นขอ้ มูลที่มีความเป็นไปได้
แสดงความคาดคะเนหรือเสนอแนะ ซ่ึงอาจตรงกนั หรืออาจขดั แยง้ กนั บา้ ง

การแยกแยะความแตกต่างระหว่าง

ความคดิ เห็น กบั ข้อเทจ็ จริง

การแยกแยะระหว่าง

ข้อเทจ็ จริง กบั ความจริง

ข้อเทจ็ จริง ความจริง

เป็นขอ้ มูลที่มีความเป็นไปได้ เป็นขอ้ มูลหรือเรื่องราวท่ีเกิดข้ึนจริง เช่น
ซ่ึงอาจตรงกนั หรืออาจขดั แยง้ กนั บา้ ง ไทยเสียกรุงศรีอยธุ ยาใน พ.ศ. ๒๑๑๒

และ พ.ศ.๒๓๑๐

การประเมนิ ความน่าเชื่อถือของหลกั ฐาน

ตวั อย่างช่วงเวลาการครองราชสมบัติ
ของพระเจ้าทรงธรรม

ห ลัก ฐ า น ข อ ง ไ ท ย
ท่ีเกี่ยวขอ้ ง พระราชพงศาวดารฉบบั
พ ร ะ ร า ช หั ต ถ เ ล ข า กั บ พ ร ะ ร า ช
พงศาวดารอื่นๆ กล่าวถึงไวไ้ ม่ตรงกนั
ในการตรวจสอบเรื่องน้ี ถา้ หลกั ฐาน
ของไทยขดั แยง้ กนั ก็อาจหาหลกั ฐาน
ต่างชาติมาช่วยตรวจสอบ ท่ีสาคญั คือ
หลกั ฐานของพ่อคา้ ฮอลนั ดาท่ีเขา้ มา
ค้าขายท่ีกรุงศรี อยุธยาจดบันทึกไว้

เป็นตน้ ทาให้ได้ข้อสรุปว่า ช่วงเวลาการครองราชสมบัตขิ องพระเจ้าทรงธรรม คือ
ระหว่าง พ.ศ. ๒๑๕๔ - ๒๑๗๑ รวมเวลา ๑๘ ปี

การตีความหลกั ฐาน

เพื่อวพิ ากษ์ เพื่ออธิบาย เพื่อตคี วาม
หรือวจิ ารณ์ เร่ืองราวทป่ี รากฏ วเิ คราะห์
หลกั ฐานว่ามี ความสาคญั ของ
ความที่ยงตรง ในหลกั ฐาน หลกั ฐาน
ไม่ลาเอยี ง
ความสาคญั
ของการตีความ
ทางประวตั ิศาสตร์

ช่วยอธิบาย เพ่ืออธิบายข้อมูล
ความถูกผดิ ของ ที่ปรากฏใน
ข้อมูลทป่ี รากฏใน
หลกั ฐานให้เข้าใจ
หลกั ฐาน ง่ายขนึ้

การตคี วามข้อมูลจากหลกั ฐาน

ตวั อยา่ ง

(สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราช) “เสด็จทรงชา้ งตน้ พญา

ไชยานุภาพ เสด็จออกรบมหาอุปราชา (ท่ี) ตาบลหนอง
สาหร่าย... แลไดช้ นช้างดว้ ยพระมหาอุปราชาน้ัน... คร้ังน้ัน
มหาอุปราชาขาดคอชา้ ง ตายในที่น้นั ”

ทมี่ า : พระราชพงศาวดารกรุงเก่าฉบบั หลวงประเสริฐฯ

ข้อมลู นีต้ ีความได้ว่า สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราชเสดจ็ ทรงช้างต้น คอื พระยาไชยานุภาพ แล้วนากองทัพ
ไปต่อต้านกองทัพของพระมหาอปุ ราชาของพม่า สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราชทรงชนช้างหรือทายุทธหัตถี
กบั พระมหาอปุ ราชา ทรงฟันพระมหาอปุ ราชาด้วยพระแสงของ้าวขาดบนคอช้างจนสิ้นพระชนม์

การวเิ คราะห์และสังเคราะห์ข้อมูล ความสาคญั
ของการสังเคราะห์ข้อมูล
ความสาคญั
ของการวเิ คราะห์ข้อมูล

• เพ่ือแยกขอ้ มูลในส่วนที่เป็นขอ้ เทจ็ จริง • เพ่ือจดั รวมขอ้ มูลที่เป็นเร่ืองเดียวกนั ไวด้ ว้ ยกนั
จากหลกั ฐานกบั ความคิดเห็นของบุคคล ท้งั ท่ีเป็นขอ้ มูลสนบั สนุนและขดั แยง้

• เพ่ือแยกขอ้ มูลท่ีตรงกนั หรือต่างกนั • เพื่อจดั ลาดบั เหตุการณ์ ความต่อเนื่อง
ความเปล่ียนแปลงของขอ้ มูล
• เพ่ือแยกขอ้ มูลที่เป็นความต่อเน่ือง
ความเปล่ียนแปลงของเหตุการณ์ • เพื่อจดั รวมความคิดเห็นส่วนตวั ในการนาเสนอ

การวเิ คราะห์และสังเคราะห์ข้อมูลจากหลกั ฐาน

ตวั อยา่ ง
“กรุงศรีอยธุ ยาจึงเป็นสถานที่ที่ผคู้ นเดินทางเขา้ มาคา้ ขายท้งั โดยทางบกและทางน้า มีชาติต่างๆ

จากเอเชียและพวกพ่อคา้ คริสเตียน...พระเจา้ แผน่ ดินและพระอนุชาของพระองคท์ รงส่งเรือลาหน่ึง
บรรทุกสินคา้ มีค่าผ่านตะนาวศรีไปยงั โจฬะมณฑลทุกปี ท้งั ทรงส่งไปยงั กวางตุง้ กบั ทรงส่งเรือ
สาเภา ๒ หรือ ๓ ลาไปยงั ท่ีอ่ืนๆ ในประเทศจีน…”

ทมี่ า : รวมบนั ทึกประวตั ิศาสตร์อยธุ ยาของฟาน ฟลีต (วนั วลิต)

วเิ คราะห์และสังเคราะห์ข้อมูลได้ คือ

ทาให้เห็นความเจริญรุ่งเรืองทางการคา้ ของกรุงศรีอยุธยา โดยเฉพาะในรัชกาลสมเด็จพระเจา้
ปราสาททอง (ซ่ึงวนั วลิตไดเ้ ขียนบนั ทึกน้ีข้ึนเมื่อประมาณ พ.ศ. ๒๑๘๐ ตรงกบั รัชกาลน้ี) เห็นความ
คึกคกั ของตลาดคา้ ขายที่มีพอ่ คา้ ต่างชาติหลายชาติเขา้ มาคา้ ขาย เช่น เรือสาเภาจีน

หน่วยการเรียนรู้ท่ี ๑

ความสาคญั ของหลกั ฐานทาง
ประวตั ศิ าสตร์

ข้นั ตอนของวธิ ีการทางประวตั ศิ าสตร์ การวเิ คราะห์และสังเคราะห์ข้อมูล

หลกั ฐานทางประวตั ศิ าสตร์ การตคี วามหลกั ฐาน

หลกั ฐานท่ีเป็นลายลกั ษณ์อกั ษร ความสาคญั ของการตีความ
หลกั ฐานที่ไม่เป็นลายลกั ษณ์อกั ษร ทางประวตั ิศาสตร์

การตีความขอ้ มูลจากหลกั ฐาน

การประเมนิ คุณค่าของหลกั ฐาน

การแยกแยะหลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์
การประเมินความน่าเชื่อถือของหลกั ฐาน

จุดประสงค์การเรียนรู้

๑. วเิ คราะห์พฒั นาการของอาณาจกั รอยธุ ยาและธนบุรีในดา้ นต่างๆ ได้
๒.วเิ คราะหป์ ัจจยั ที่ส่งผลต่อความมนั่ คงและความเจริญรุ่งเรืองของอาณาจกั รอยธุ ยาได้
๓. ระบุภูมิปัญญาและวฒั นธรรมไทยสมยั อยธุ ยา และอิทธิพลของภูมิปัญญาดงั กล่าวต่อการพฒั นาชาติไทยในยคุ ต่อมาได้

อาณาจกั รอยุธยามีความเป็ นมาอย่างไรคะ ?

๒หน่วยการเรียนรู้ที่ พฒั นาการของอาณาจกั รอยธุ ยา

การสถาปนาอาณาจักรอยุธยา

ชุมชนไทยในล่มุ แม่นา้ เจ้าพระยาตอนล่าง
ก่อนการสถาปนาอาณาจกั รอยุธยา

แคว้นสุพรรณภูมิ (สุพรรณบุรี)

มีพฒั นาการสืบเนื่องมาเป็นเวลาหลายร้อยปี มี ห ลัก ฐ า น ที่ แ ส ด ง ใ ห้ เ ห็ น ถึ ง ก า ร นับ ถื อ
และเคยเป็ นที่ต้งั ชุมชนโบราณหลายแห่ง เช่น พระพุทธศาสนานิกายเถรวาทลทั ธิลังกาวงศ์
เมืองอู่ทอง และพระพุทธศาสนานิกายมหายาน เช่น พระ
ปรางคท์ ่ีวดั มหาธาตุ

พระปรางค์วดั มหาธาตุ จงั หวดั สุพรรณบุรี

ชุมชนไทยก่อนการสถาปนาอาณาจกั รอยุธยา

แคว้นละโว้ (ลพบุรี) ไดต้ ้งั ตวั เป็นอิสระ
หลงั จากขอมเส่ือมอิทธิพลลง
ไดร้ ับอิทธิพลของทวารวดี และต่อมาลดความสาคญั ลง
มีความเจริญรุ่งเรืองทางพระพทุ ธศาสนา ทาใหอ้ โยธยาข้ึนมามีอานาจแทน

นิกายเถรวาท

รับวฒั นธรรมขอมในภายหลงั
มีการยอมรับนบั ถือศาสนาพราหมณ์-ฮินดู

และพระพุทธศาสนานิกายมหายาน

พระปรางค์สามยอด จังหวดั ลพบุรี

การสถาปนาอาณาจกั รอยุธยา

อาณาจกั รอยธุ ยาเกิดข้ึนจากการร่วมมือกนั ของแควน้ สุพรรณภูมิ (สุพรรณบุรี) และแควน้ ละโว้ (ลพบุรี)
ซ่ึงท้งั สองแควน้ เป็นศูนยร์ วมอานาจทางการเมืองในบริเวณภาคกลางของประเทศไทยในปัจจุบนั

ในการสถาปนากรุงศรีอยธุ ยาเป็นราชธานีใน พ.ศ. ๑๘๙๓ ของสมเดจ็ พระรามาธิบดีที่ ๑ (อู่ทอง)
ซ่ึงเป็นพระนามภายหลงั ไดก้ ระทาพธิ ีบรมราชาภิเษกแลว้ ปรากฏหลกั ฐานวา่ กรุงศรีอยธุ ยา

ต้งั ข้ึนในเมืองเก่าเดิมท่ีมีชื่อวา่ อโยธยา ซ่ึงมีมาก่อน และเป็นเมืองที่ต้งั อยรู่ ะหวา่ งเมืองสุพรรณบุรีกบั เมืองลพบุรี

ข้อสันนิษฐานเกย่ี วกบั ความเป็ นมาของพระเจ้าอู่ทอง

สมเด็จฯ กรมพระยาดารงราชานุภาพ พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเดจ็ พงศาวดารกรุงศรีอยุธยาฉบบั
พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หวั ฟาน ฟลตี หรือวนั วลติ

พระเจา้ อู่ทองสืบเช้ือสายมาจาก พระเจา้ อู่ทองเป็นราชบุตรเขย พระเจา้ อู่ทองเป็นพระราชโอรส
พระเจา้ ชยั ศิริที่เคยครองเมืองฝาง ของพระเจา้ ศริ ิชยั เชียงแสน ของพระเจา้ แผน่ ดินจีน
(ปัจจุบนั อยใู่ นเขต จ.เชียงใหม่) ต่อมาไดร้ ับราชสมบตั ิครองราชย์
อยู่ 6 ปี จึงเกิดโรคห่า (อหิวาตกโรค) แลว้ ถูกเนรเทศมาอยทู่ ี่ปัตตานี
จากน้นั มีเช้ือสายสืบราชสมบตั ิ และเดินทางผา่ นมาทางเมืองละคร
ต่อมาหลายรุ่นจึงไดเ้ กิดพระเจา้ อู่ทอง จึงทรงยา้ ยราชธานี
มาต้งั ที่เมืองศรีอยธุ ยา (นครศรีธรรมราช) กยุ บุรี
(ใน จ.ประจวบฯ) และมาสร้าง

เมืองพริบพรี (เพชรบุรี)
ภายหลงั มาสร้างเมืองอยธุ ยา

ปัจจยั สาคญั ในการสถาปนากรุงศรีอยุธยาเป็ นราชธานี

ความสัมพนั ธ์ฉันเครือญาติ ทาเลทต่ี ้งั ของกรุงศรีอยุธยา กรุงศรีอยุธยา
ระหว่างแคว้นสุพรรณภูมิ เป็ นทท่ี เี่ หมาะสม อยู่ใกล้ปากแม่นา้ ตดิ ทะเล
มคี วามสะดวกในการค้าขาย
กบั แคว้นละโว้
กบั ชาวต่างชาติ

การเส่ือมอานาจลง
ของอาณาจกั รเขมร
จงึ มกี ารสถาปนากรุงศรีอยธุ ยา
เป็ นศูนย์กลางอาณาจกั รใหม่

ปัจจัยทมี่ ผี ลต่อความเจริญรุ่งเรืองของอาณาจักรอยุธยา

แหล่งอารยธรรมเดมิ สภาพภูมปิ ระเทศ

ไดร้ ับอารยธรรมเดิมก่อนมีการต้งั อาณาจกั ร มาปรับ กรุงศรีอยธุ ยาต้งั อยบู่ ริเวณท่ีราบลุ่ม มแี ม่น้าไหลผา่ น
ใชเ้ ขา้ กบั อารยธรรมใหม่ท่ีอยธุ ยาสร้างข้ึนมา จึงเหมาะแก่การเพาะปลูกและคา้ ขาย

สภาพภูมอิ ากาศ การต้งั อยู่กงึ่ กลางเส้นทาง
อาณาจกั รอยธุ ยาต้งั อยใู่ นเขตร้อนช้ืนมีลมมรสุมพดั เดินเรือระหว่างอนิ เดียกบั จีน
ผา่ น ทาใหม้ ีฝนตกชุก ส่งผลใหม้ ีแหล่งน้าอุดมสมบูรณ์
อาณาจกั รอยธุ ยาจึงไดป้ ระโยชนจ์ ากการคา้ ขายและรับ
อารยธรรมจากจีนและอินเดีย

ทรัพยากรธรรมชาติ พระปรีชาสามารถของ
พระมหากษตั ริย์
อยธุ ยามีทรัพยากรธรรมชาติอุดมสมบูรณ์ เช่น ผกั
ผลไม้ ปลาน้าจืดและปลาทะเล แร่ธาตุ ไมห้ ายาก จากพระปรีชาสามารถของพระมหากษตั ริยห์ ลาย
ซ่ึงเป็นท่ีตอ้ งการของพอ่ คา้ ต่างชาติ พระองค์ ทาใหอ้ ยธุ ยารอดพน้ จากภยั คุกคามจาก
ภายนอกได้

พฒั นาการทางประวตั ศิ าสตร์ของอาณาจกั รอยุธยา

พฒั นาด้านการเมืองการปกครอง

พฒั นาการทางดา้ นการเมืองการปกครองของไทยสมยั อยุธยา มีพระมหากษตั ริยป์ กครอง
ราชอาณาจกั รท้งั หมด ๓๓ พระองคใ์ น ๕ ราชวงศ์

รายพระนามพระมหากษตั ริย์สมยั อยุธยา

รายพระนาม ราชวงศ์ ปี ทค่ี รองราชย์ รวมระยะเวลา
(ปี )
๑.สมเดจ็ พระรามาธิบดีท่ี ๑ (อู่ทอง) อู่ทอง พ.ศ.๑๘๙๓-๑๙๑๒
๒.สมเดจ็ พระราเมศวร อู่ทอง พ.ศ.๑๙๑๒-๑๙๑๓ ๑๙
๓.สมเดจ็ พระบรมราชาธิราชที่ 1 (ขนุ หลวงพงว่ั ) สุพรรณภูมิ พ.ศ.๑๙๑๓-๑๙๓๑
๔.สมเดจ็ พระเจา้ ทองลนั สุพรรณภูมิ พ.ศ. ๑๙๓๑ - ๑๙๓๑ ๑

๑๘

๗ วนั

รายพระนาม ราชวงศ์ ปี ที่ครองราชย์ รวมระยะเวลา
(ปี )
สมเดจ็ พระราเมศวร (คร้ังที่ ๒) อู่ทอง พ.ศ. ๑๙๓๑-๑๙๓๘
๕.สมเดจ็ พระรามราชาธิราช อู่ทอง พ.ศ.๑๙๓๘-๑๙๕๒ ๘
๖.สมเดจ็ พระอินทราชา (เจา้ นครอินทร์) สุพรรณภูมิ พ.ศ. ๑๙๕๒ - ๑๙๖๗ ๑๕
สุพรรณภูมิ พ.ศ. ๑๙๖๗ - ๑๙๙๑ ๑๖
๗.สมเดจ็ พระบรมราชาธิราชท่ี ๒ (เจา้ สามพระยา) สุพรรณภูมิ พ.ศ. ๑๙๙๑ - ๒๐๓๑ ๒๔
สุพรรณภูมิ พ.ศ.๒๐๓๑-๒๐๓๔ ๔๐
๘.สมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถ สุพรรณภูมิ พ.ศ.๒๐๓๔-๒๐๗๒ ๓
๙.สมเดจ็ พระบรมราชาธิราชท่ี ๓ สุพรรณภูมิ พ.ศ.๒๐๗๒-๒๐๗๖ ๓๘
๑๐.สมเดจ็ พระรามาธิบดีท่ี ๒ สุพรรณภูมิ พ.ศ.๒๐๗๖-๒๐๗๗ ๔
๕ เดือน
๑๑.สมเดจ็ พระบรมราชาธิราชท่ี ๔ (หน่อพุทธางกรู )

๑๒.พระรัษฎาธิราช

รายพระนาม ราชวงศ์ ปี ที่ครองราชย์ รวมระยะเวลา
(ปี )
๑๓.สมเดจ็ พระชยั ราชาธิราช สุพรรณภูมิ พ.ศ.๒๐๗๗-๒๐๘๙
๑๔.พระยอดฟ้า (พระแกว้ ฟ้า) สุพรรณภูมิ พ.ศ. ๒๐๘๙ - ๒๐๙๑ ๑๒
ขนุ วรวงศาธิราช ๒
๑๕.สมเดจ็ พระมหาจกั รพรรดิ - - -
๑๖.สมเดจ็ พระมหินทราธิราช สุพรรณภูมิ พ.ศ. ๒๐๙๑ - ๒๑๑๑ ๒๐
๑๗.สมเดจ็ พระมหาธรรมราชาธิราช สุพรรณภูมิ พ.ศ. ๒๑๑๑ - ๒๑๑๒ ๑
๑๘.สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราช พ.ศ.๒๑๑๒-๒๑๓๓ ๒๑
๑๙.สมเดจ็ พระเอกาทศรถ สุโขทยั พ.ศ.๒๑๓๓-๒๑๔๘ ๑๕
๒๐.พระศรีเสาวภาคย์ สุโขทยั พ.ศ.๒๑๔๘-๒๑๕๓ ๕
สุโขทยั พ.ศ.๒๑๕๓-๒๑๕๔ ๑ ปี เศษ
สุโขทยั

รายพระนาม ราชวงศ์ ปี ทค่ี รองราชย์ รวมระยะเวลา
(ปี )
๒๑.สมเดจ็ พระเจา้ ทรงธรรม สุโขทยั พ.ศ.๒๑๕๔-๒๑๗๑
๒๒.สมเดจ็ พระเชษฐาธิราช สุโขทยั พ.ศ.๒๑๗๑-๒๑๗๒ ๑๘
๒๓.พระอาทิตยวงศ์ สุโขทยั พ.ศ.๒๑๗๒-๒๑๗๒ ๘ เดือน
๒๔.สมเดจ็ พระเจา้ ปราสาททอง ปราสาททอง พ.ศ.๒๑๗๒-๒๑๙๙ ๓๘ วนั
๒๕.สมเดจ็ เจา้ ฟ้าชยั ปราสาททอง พ.ศ. ๒๑๙๙ - ๒๑๙๙
๒๖.สมเดจ็ พระศรีสุธรรมราชา ปราสาททอง พ.ศ. ๒๑๙๙ - ๒๑๙๙ ๒๕
๒๗.สมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช ปราสาททอง พ.ศ.๒๑๙๙-๒๒๓๑ ๓-๕ วนั
๒๘.สมเดจ็ พระเพทราชา บา้ นพลูหลวง พ.ศ.๒๒๓๑-๒๒๔๖ ๒ เดือน
๒๙.สมเดจ็ พระสรรเพช็ ญท์ ่ี ๘ (พระเจา้ เสือ) บา้ นพลูหลวง พ.ศ.๒๒๔๖-๒๒๕๑ ๓๒

๑๔
๖

รายพระนาม ราชวงศ์ ปี ท่ีครองราชย์ รวมระยะเวลา
(ปี )
๓๐.สมเดจ็ พระสรรเพช็ ญท์ ่ี ๙ (พระเจา้ อยหู่ วั ทา้ ยสระ) บา้ นพลูหลวง พ.ศ.๒๒๕๑-๒๒๗๕
๓๑.สมเดจ็ พระบรมราชาธิราชท่ี ๓ บา้ นพลูหลวง พ.ศ.๒๒๗๕-๒๓๐๑ ๒๓
(พระเจา้ อยหู่ วั บรมโกศ) บา้ นพลูหลวง พ.ศ.๒๓๐๑-๒๓๐๑
บา้ นพลูหลวง พ.ศ.๒๓๐๑-๒๓๑๐ ๒๖
๓๒.สมเดจ็ พระเจา้ อุทุมพร (ขนุ หลวงหาวดั )
๒ เดือน
๓๓.สมเดจ็ พระท่ีนง่ั สุริยามรินทร์ (พระเจา้ เอกทศั )
๙

หมายเหตุ สมเด็จพระราเมศวรทรงข้ึนครองราชย์ ๒ คร้ัง คือ ระหวา่ ง พ.ศ. ๑๙๑๒ - ๑๙๑๓ และ
พ.ศ. ๑๙๓๑ - ๑๙๓๘

ขุนวรวงศาธิราช ข้ึนครองราชสมบตั ิในเวลาเพียง ๔๒ วนั ก็ถูกขุนนางกลุ่มหน่ึงจบั
ประหารชีวติ ต้งั แต่สมยั อยธุ ยาแลว้ ท่ีไม่ยกยอ่ งขนุ วรวงศาธิราชเท่าเทียมพระมหากษตั ริยอ์ ยธุ ยา
องคอ์ ่ืนๆ

ลกั ษณะการเมืองการปกครองสมยั อยุธยา

พระมหากษัตริ ย์ทรงมีพระราชอานาจ ทรงเป็ นสมมติเทพตามความเชื่อใน

สูงสุดในการปกครอง ทรงเป็ นพระประมุขของ ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู และเป็ นธรรมราชาตาม
อาณาจกั ร คติความเชื่อในพระพุทธศาสนาดว้ ย

ภาพวาดกระบวนพยุหยาตราทางชลมารคของพระมหากษตั ริย์ไทยสมยั อยุธยาในจดหมายเหตุ ลา ลแู บร์

รูปแบบการปกครองสมยั อยุธยาตอนต้น

การบริหารราชการ กรุงศรีอยธุ ยาเป็นราชธานีและเป็นศูนยก์ ลางการปกครอง
แผ่นดนิ ส่วนกลาง
มีเมืองหนา้ ด่าน ๔ ทิศ เพื่อป้องกนั ภยั ยามขา้ ศึกรุกราน

น

ลพบุรี

สุพรรณบุรี อยุธยา นครนายก

พระประแดง

รูปแบบการปกครองสมยั อยุธยาตอนต้น

ในเขตราชธานีท่ีกรุงศรีอยธุ ยา มีเสนาบดี ๔ ตาแหน่ง เรียกวา่ จตุสดมภ์
จตุสดมภ์ แบ่งออกเป็น ๔ หน่วยงาน ดงั น้ี

จตุสดมภ์

กรมเวยี ง (เมือง) กรมวงั กรมคลงั กรมนา

จตุสดมภร์ ับผดิ ชอบดูแลการบริหารราชการแผน่ ดินตามพระบรมราชโองการของพระมหากษตั ริย์

รูปแบบการปกครองสมยั อยุธยาตอนต้น

การบริหารราชการ
แผ่นดนิ ส่วนหัวเมือง

หัวเมืองช้ันใน หวั เมืองช้ันนอก (เมืองพระยามหานคร)
▪ อยไู่ ม่ไกลจากราชธานี ▪ อยหู่ ่างไกลจากราชธานี
▪ ทางราชธานีจะแต่งต้งั “ผรู้ ้ัง” ไปปกครอง ▪ มีเจา้ เมืองที่สืบทอดทางสายเลือดเป็น
▪ เช่น เมืองราชบุรี สิงห์บุรี ชยั นาท
ผปู้ กครอง
หวั เมืองประเทศราช
▪ มีการปกครองเป็นอิสระแก่ตนเอง ราชธานี
▪ ต้องส่งเคร่ื องราชบรรณาการไปถวาย

พระมหากษตั ริยอ์ ยธุ ยา
▪ เมืองนครศรีธรรมราช สุโขทยั

รูปแบบการปกครองสมยั สมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถ

การบริหารราชการ
แผ่นดนิ ส่วนกลาง

พระมหากษตั ริย์

สมุหนายก สมุหพระกลาโหม

ดูแลฝ่ ายพลเรือน ดูแลกจิ การฝ่ ายทหาร
ท่วั ราชอาณาจกั ร ทั่วราชอาณาจกั ร
รวมท้งั จตุสดมภ์

รูปแบบการปกครองสมยั สมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถ

การบริหารราชการ
แผ่นดนิ ส่วนหวั เมือง

หวั เมืองช้ันใน หวั เมืองประเทศราช
▪ ยกเลิกเมืองลูกหลวงท้งั ๔ ทิศ ▪ ลกั ษณะการปกครองยงั คงเป็ นแบบเดียวกบั
▪ ขยายขอบเขตโดยใหเ้ มืองลูกหลวงเขา้ กบั
สมยั อยธุ ยาตอนตน้
เมืองในวงราชธานี เป็นเมืองช้นั จตั วา ▪ เช่น เมืองทวาย ตะนาวศรี เชียงกราน เขมร
▪ มีผรู้ ้ังกบั กรมการเมืองปกครอง

ราชธานี

หัวเมืองช้ันนอก (เมืองพระยามหานคร)
▪ มีการจดั เมืองเป็นช้นั เอก ช้นั โท ช้นั ตรี
▪ มีขนุ นางช้นั สูงเป็นผสู้ าเร็จราชการเมือง

รูปแบบการปกครองสมยั อยุธยาตอนปลาย
พระมหากษตั ริย์

สมุหนายก สมุหพระกลาโหม

หวั เมืองฝ่ ายเหนือ หัวเมืองฝ่ ายใต้
(ทหาร - พลเรือน) (ทหาร - พลเรือน)
กรมสงั กดั ฝ่ ายทหาร
กรมนครบาล
กรมวงั การคลงั
กรมคลงั หวั เมืองชายทะเลตะวนั ออก (ทหาร - พลเรือน)
กรมนา

พฒั นาการด้านเศรษฐกจิ

ปัจจยั ทีส่ ่งเสริมความเจริญทางเศรษฐกจิ ในสมยั อยุธยา

ทาเลและทตี่ ้งั ของกรุงศรีอยธุ ยาและ การอยู่ใกล้อ่าวไทย ทาให้พ่อค้า พระบรมราโชบายของ
พระมหากษัตริย์ ช่วยดึงดูดให้
หัวเมืองต่างๆ ใกล้เคยี ง ซ่ึงเหมาะแก่การ ต่างชาติติดต่อค้าขายกับอยุธยาได้ พ่อค้าต่างชาติเข้ามาค้าขายกับ
เพาะปลูกโดยเฉพาะการปลูกขา้ ว สะดวก อยธุ ยา

ลกั ษณะทางเศรษฐกจิ ในสมยั อยุธยา

เกษตรกรรม

ผลิตผลทางการเกษตรที่สาคญั คือ ขา้ ว นอกจากน้ียงั มีผลิตผลจากป่ า
เช่น ไมฝ้ าง นอแรด งาชา้ ง ครั่ง หนงั สตั ว์ ยางสน ไมก้ ฤษณา เป็นตน้

การค้ากบั ต่างประเทศ

เป็ นการคา้ โดยใช้เรือสาเภา ซ่ึงดาเนินการโดยพระมหากษัตริย์
พระราชวงศ์ ขุนนาง และพ่อค้าจีน นอกจากน้ียงั ติดต่อค้าขายกับ
ชาวตะวนั ตกอีกดว้ ย ไดแ้ ก่ โปรตุเกส ฮอลนั ดา องั กฤษ และฝร่ังเศส

รายได้ของแผ่นดนิ ในสมยั อยุธยา

จังกอบ ฤชา

รายไดท้ ่ีเกบ็ ตามด่านขนอน ร า ย ไ ด้ ท่ี ไ ด้ จ า ก
ท้งั ทางบกและทางน้า โดยเก็บชัก ค่าธรรมเนียมท่ีทางราชการ
ส่วนสินคา้ เกบ็ จากราษฎร

อากร ส่ วย

รายได้ท่ีเกิดจากการ รายไดจ้ ากส่ิงของ ที่ราษฎร
เกบ็ ส่วนผลประโยชน์ในการ นามาให้กบั ทางราชการแทนการ
ประกอบอาชีพต่างๆ ของ ถูกเกณฑแ์ รงงาน เช่น ส่วยดีบุก
ราษฎร เช่น การทานา ทาไร่
ทาสวน เป็นตน้

พฒั นาการด้านสังคม

สังคมศักดนิ าในสมยั อยุธยา

ความหมายของศักดนิ า
ศักดินา หมายถึง เครื่องกาหนดสิทธิและหน้าท่ีของบุคคลในสังคม เพื่อจาแนกให้เห็นถึงความ

แตกต่างในเร่ืองสิทธิและหนา้ ที่ของบุคคลตามศกั ดินา เช่น ผมู้ ีศกั ดินา ๔๐๐ ข้ึนไปมีสิทธิเขา้ เฝ้าได้ แต่ต่ากว่า
๔๐๐ ไม่มีสิทธิเขา้ เฝ้า

ประโยชน์ของศักดนิ า
กฎหมายศกั ดินา บงั คบั ใช้เมื่อ พ.ศ. ๑๙๙๗ โดยกาหนดให้บุคคลทุกประเภทในสังคมไทย มีศกั ดินา
ดว้ ยกนั ท้งั สิ้นแตกต่างกนั ไปตามฐานะอานาจและหนา้ ที่ความรับผดิ ชอบ ยกเวน้ พระมหากษตั ริยซ์ ่ึงมิไดร้ ะบุศกั ดินา
เพราะพระองคท์ รงเป็นเจา้ ของศกั ดินาท้งั ปวง
ระบบศกั ดินามีประโยชน์ในการควบคุมบงั คบั บญั ชาผูค้ นตามลาดบั ช้นั และมอบหมายให้คนมีหน้าท่ี
รับผิดชอบตามที่กาหนดเอาไว้ และเม่ือบุคคลทาผิดต่อกนั ก็สามารถใช้เป็ นหลกั ในการปรับไหมได้ เช่น ถา้ ผู้
มีศกั ดินาสูงทาความผดิ ต่อผมู้ ีศกั ดินาต่ากวา่ กจ็ ะปรับไหมตามศกั ดินาของผมู้ ีศกั ดินาสูงกวา่
ถา้ ผมู้ ีศกั ดินาต่ากวา่ ทาผดิ ต่อผมู้ ีศกั ดินาสูงกวา่ กป็ รับไหมผทู้ ่ีทาผดิ ตามศกั ดินาของผทู้ ่ีมีศกั ดินาสูงกวา่

พระมหากษตั ริย์ โครงสร้างสังคมไทยสมยั อยุธยา

พระประมุขของราชอาณาจกั ร ทรงไดร้ ับการยก
ยอ่ งใหเ้ ป็นสมมติเทพ และทรงเป็นธรรมราชา

พระบรมวงศานุวงศ์ พระภกิ ษุสงฆ์

เครือญาติของพระมหากษตั ริย์ ทาหนา้ ที่ในการสืบทอดพระพทุ ธศาสนา
มีศกั ดินาแตกตา่ งกนั ไปตามฐานะ ไดร้ ับการยกยอ่ งและศรัทธา
จากบุคคลทุกชนช้นั
ขุนนาง

บุคคลที่รับราชการแผน่ ดิน
มีท้งั ศกั ดินา ยศ ราชทินนาม และตาแหน่ง

ไพร่ ทาส

ราษฎรท่ีถูกเกณฑแ์ รงงานใหก้ บั ทางราชการ บุคคลที่ไมม่ ีกรรมสิทธ์ิในแรงงานและชีวติ ของ
ตอ้ งสงั กดั มูลนาย ตนเอง ตอ้ งตกเป็นของนายจนกวา่ จะไดไ้ ถ่ตวั

พฒั นาการด้านความสัมพนั ธ์ระหว่างประเทศ

ความสัมพนั ธ์ระหว่างอยุธยากบั รัฐทอี่ ยู่ใกล้เคยี ง

ความสัมพนั ธ์กบั สุโขทยั

มีท้งั การใชน้ โยบายการสร้างไมตรี การเผชิญหนา้ ทางทหาร และนโยบายการสร้าง
ความสมั พนั ธ์ทางเครือญาติ

อยธุ ยาใชก้ ารเผชิญหนา้ ทางทหารกบั สุโขทยั มาต้งั แต่สมยั สมเดจ็ พระรามาธิบดีที่ ๑ (อูท่ อง)
และสมยั สมเด็จพระบรมราชาธิราชท่ี ๑ (ขนุ หลวงพงว่ั )

สมยั สมเดจ็ พระอินทราชา (เจา้ นครอินทร์) ทรงแกไ้ ขปัญหาจลาจลที่สุโขทยั ทาใหส้ ุโขทยั กลบั มาอยใู่ ตอ้ านาจ
ของอยธุ ยา และทรงสร้างความสัมพนั ธ์ทางเครือญาติโดยใหพ้ ระราชโอรส
คือ เจา้ สามพระยาอภิเษกกบั เจา้ หญิงเช้ือสายราชวงศพ์ ระร่วง

สมยั สมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถทรงผนวกรวมสุโขทยั เขา้ เป็ นส่วนหน่ึงของอยธุ ยา

ความสัมพนั ธ์กบั ล้านนา

เป็ นการเผชิญหน้าทางทหาร ในสมยั สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ ๑ (ขุน
หลวงพงว่ั ) เป็นตน้ มา อยธุ ยาไดร้ บกบั ลา้ นนา แต่ไม่ประสบความสาเร็จ

สมยั สมเด็จพระชยั ราชาธิราช อยุธยาไดย้ ึดลา้ นนาเป็ นเมืองประเทศราช แต่
สุดทา้ ยก็ตอ้ งเป็นเมืองประเทศราชของพมา่

สมยั สมเด็จพระนเรศวรมหาราช อยธุ ยาไดล้ า้ นนากลบั มาเป็นเมืองประเทศราช

หลงั จากสมยั สมเด็จพระนเรศวรมหาราชเป็ นตน้ ไป ลา้ นนาก็เร่ิมแยกตวั เป็ น
อิสระบา้ ง เป็นประเทศราชของพมา่ บา้ ง ของอยธุ ยาบา้ ง

แผนทแี่ สดงอาณาจกั รอยธุ ยาสมยั สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราช ซึ่งรวมดนิ แดนล้านนาเข้าไว้ในพระราชอาณาเขต

ความสัมพนั ธ์กบั พม่า

ส่วนใหญ่เป็ นการเผชิญหน้าทางทหาร โดยเร่ิมต้นในสมัย
สมเด็จพระชยั ราชาธิราช อยธุ ยาไดช้ ่วยเมืองเชียงกรานของมอญที่ข้ึนกบั
อยธุ ยารบกบั พมา่

สมยั สมเดจ็ พระมหาธรรมราชาธิราช พระนเรศวรทรงประกาศอิสรภาพ
ที่เมืองแครง

สมยั สมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงทาสงครามยุทธหัตถีกับ
พระมหาอุปราชาของพม่า หลงั สมยั น้ีไปอยุธยาว่างเวน้ สงครามกับพม่า
จนกระทง่ั เสียกรุงศรีอยธุ ยาใน พ.ศ. ๒๓๑๐

ภาพวาดสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงทาายุทธหตั ถีกบั พระมหาอปุ ราชาของพม่าทต่ี าาบลหนองสาหร่าย เมืองสุพรรรณบุรี

ความสัมพนั ธ์กบั หัวเมืองมอญ

มีท้งั การคา้ การผกู สมั พนั ธไมตรี และการเมือง

เม่ืออยุธยามีความเจริ ญรุ่งเรื องทางการค้า ผู้นาอยุธยาได้ขยายอานาจเข้า
ครอบครองเมืองท่าของมอญแถบชายฝ่ังทะเลอนั ดามนั เพอ่ื ผลประโยชนท์ างการคา้

นอกจากน้ี อยุธยายงั ให้ที่พ่ึงพิงแก่ชาวมอญท่ีอพยพหนีภัย
สงครามจากพม่าดว้ ยเพ่ืออาศยั มอญเป็ นด่านหนา้ ปะทะกบั พม่าก่อน
จะยกทพั มาถึงอยธุ ยา

ความสัมพนั ธ์กบั เขมร

มีท้งั การเผชิญหนา้ ทางทหาร การเมือง และวฒั นธรรม

สมยั สมเด็จพระรามาธิบดีที่ ๑ (อู่ทอง) โปรดใหพ้ ระราเมศวรและขนุ หลวงพงว่ั ยกทพั ไปตีเขมร
ทาใหอ้ ยธุ ยาไดร้ ับอิทธิพลวฒั นธรรมเขมรดว้ ย

สมยั สมเดจ็ พระบรมราชาธิราชที่ ๑ (ขนุ หลวงพงว่ั ) ยกทพั ไปตีเขมร

สมยั สมเดจ็ พระบรมราชาธิราชที่ ๒ (เจา้ สามพระยา) ยดึ ราชธานีเขมรที่นครธม และทรงแต่งต้งั พระนครอินทร์
พระราชโอรสไปปกครองเขมร ตอ่ มาถูกเขมรลอบปลงพระชนม์

สมยั สมเดจ็ พระมหาจกั รพรรดิ เขมรไดถ้ ือโอกาสท่ีไทยติดพนั สงครามกบั พมา่ ยกทพั มาตีไทย
สมยั สมเดจ็ พระนเรศมหาราชทรงยกทพั ไปตีเมืองละแวก ราชธานีเขมรขณะน้นั ได้ และหลงั จากสมยั น้ี เขมรเร่ิมต้งั ตวั เป็ นอิสระ
และในตอนปลายสมยั อยธุ ยา เขมรไดอ้ อ่ นนอ้ มตอ่ อยธุ ยาบา้ ง ญวนบา้ ง จนกระทง่ั เสียกรุงใน พ.ศ. ๒๓๑๐ เขมรจึงเป็นอิสระ

ความสัมพนั ธ์กบั ล้านช้าง

ส่วนใหญ่เป็นการผกู สมั พนั ธไมตรี
สมยั สมเดจ็ พระรามาธิบดีที่ ๑ (อู่ทอง) ไทยมีความสัมพนั ธอ์ นั ดีกบั พระเจา้ ฟ้างุม้ แห่งลา้ นชา้ ง
สมยั สมเด็จพระมหาจกั รพรรดิ ไทยกบั ลา้ นชา้ งมีความสนิทแนบแน่นมากข้ึน เมื่อพระเจา้ ไชยเชษฐาธิราชแห่งลา้ น
ชา้ งแต่งต้งั ทูตมากราบทูลขอพระเทพกษตั รีไปเป็นพระอคั รมเหสี แต่ถูกพระเจา้ บุเรงนองส่งทหารมาชิงตวั ไปเสียก่อน
จนกระทงั่ เสียกรุงศรีอยธุ ยาคร้ังที่ ๑ ทาใหค้ วามสมั พนั ธล์ ดนอ้ ยลงไป

ความสัมพนั ธ์กบั ญวน

▪ ความสัมพนั ธ์ส่วนใหญ่เกิดในสมยั อยุธยาตอนปลายโดยลกั ษณะความสัมพนั ธ์จะเป็นการเผชิญหนา้ ทางทหาร เพ่ือแย่งชิงความ
เป็ นใหญ่เหนือเขมร

▪ สมยั สมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั ทา้ ยสระ เกิดเหตุการณ์แตกแยกภายในราชวงศเ์ ขมรระหวา่ งพระธรรมราชากบั นกั แกว้ ฟ้าจอกจนถึงข้นั ทา
สงครามกนั อยธุ ยาและญวนต่างสนบั สนุนแต่ละฝ่ าย ความขดั แยง้ ภายในทาใหไ้ ทยกบั ญวนตอ้ งทาสงครามกนั ในท่ีสุดอยธุ ยาชนะ
และไดเ้ ขมรมาอยใู่ ตอ้ านาจ ไม่นานญวนกเ็ ขา้ ไปมีอิทธิพลเหนือเขมรอีก อยธุ ยาจึงตอ้ งยกทพั ไปตีเขมรกลบั มา

ความสัมพนั ธ์กบั หัวเมืองมลายู

▪ ลกั ษณะความสัมพนั ธ์มีท้งั การคา้ การเผชิญหนา้ ทางทหาร และการผกู สมั พนั ธไมตรี
▪ สมยั อยธุ ยาตอนตน้ อยธุ ยาส่งกองทพั ไปรบกบั มะละกาซ่ึงเป็นศูนยก์ ลางการคา้ สาคญั บริเวณคาบสมุทรมลายู นอกจากไดม้ ะละกาเป็ นเมืองข้ึนแลว้

ยงั ไดห้ วั เมืองรายทางดว้ ย เช่น ปัตตานี ไทรบุรี ซ่ึงอยุธยาควบคุมหวั เมืองมลายูผา่ นทางเมืองนครศรีธรรมราช นอกจากจะไดผ้ ลประโยชน์ทาง
เคร่ืองราชบรรณาการแลว้ ยงั ไดผ้ ลประโยชน์ทางการคา้ ขายอีกดว้ ย

ความสัมพนั ธ์ระหว่างอยุธยากบั ดนิ แดนอ่ืนๆ ในทวปี เอเชีย

ความสัมพนั ธ์กบั จนี

ภาพวาดพ่อค้าชาวจนี และสาเภาจนี ▪ เป็นแบบรัฐบรรณาการ ซ่ึงมีความเกี่ยวขอ้ งกบั
ที่เข้ามาค้าขายกบั อยุธยา การเมืองและการคา้

▪ ในสมัยอยุธยา พระมหากษัตริ ย์ท่ีทรงข้ึน
ครองราชยม์ กั จะแต่งต้งั คณะทูตนาเครื่องราช
บรรณาการไปยงั จีน เพ่ือให้จีนรับรองเพ่ือ

ผลประโยชน์ทางการค้าและเพ่ือความชอบ
ธรรมในการเสดจ็ ข้ึนครองราชย์
▪ ในช่วงท่ีอยุธยามีปัญหาการเมืองภายในหรือ
ทาสงครามกับภายนอก ความสัมพันธ์จะ

หยุดชะงักช่ัวคราว เม่ือเหตุการณ์สงบ การ
ติดต่อกเ็ ริ่มตน้ ข้ึนอีก

ความสัมพนั ธ์กบั ญป่ี ่ ุน

▪ ส่วนใหญ่เป็นการคา้ และการเมือง กองทหารอาสาญป่ี ่ นุ ในกองทพั อยธุ ยา
▪ สมยั สมเด็จพระเอกาทศรถ อยุธยามีการติดต่อกับ (ภาพเลก็ ) เสาหนิ ภาษาญป่ี ่ นุ แปลเป็ นไทยว่า

ญ่ีป่ ุนอยา่ งเป็นทางการ อนุสรณ์หมู่บ้านญป่ี ่ ุนทอ่ี ยุธยา
▪ สมยั สมเด็จพระเจา้ ปราสาททอง ไดม้ ีการปราบปราม

ชาวญี่ป่ ุนบางคนที่คิดก่อการร้าย ทาให้ชาวญี่ป่ ุน
จานวนมากพากนั อพยพออกจากอยธุ ยา
▪ แมว้ ่าต่อมาอยธุ ยาจะส่งทูตไปเจรจาสมั พนั ธไมตรีกบั
ญี่ป่ ุนอีก แต่ญี่ป่ ุนไม่ยอมรับ อาจเป็นเพราะเหตุการณ์
ที่ทรงปราบปรามญ่ีป่ ุน และญี่ป่ ุนดาเนิ นนโยบาย
ปิ ดประเทศ

ความสัมพนั ธ์กบั เปอร์เซีย

▪ จะเป็นดา้ นการคา้ โดยสนั นิษฐานว่าอยธุ ยาเร่ิมมีความสมั พนั ธ์กบั เปอร์เซีย (ปัจจุบนั คืออิหร่าน)
ในสมยั สมเดจ็ พระเอกาทศ

▪ สมยั สมเดจ็ พระเจา้ ทรงธรรม พอ่ คา้ เปอร์เซียช่ือ เฉกอะหมดั ไดร้ ับราชการจนมีความดีความชอบ
ไดเ้ ป็นเจา้ กรมท่าขวา

▪ สมยั สมเด็จพระนารายณ์มหาราช เปอร์เซียส่งทูตมาเขา้ เฝ้า แต่หลงั จากน้ีไปแลว้ ไม่ปรากฏ
หลกั ฐานถึงการเดินทางเชื่อมสมั พนั ธไมตรีระหวา่ งอยธุ ยาและเปอร์เซียอีก