สไลด์ประวัติศาสตร์ม.2

ความสัมพนั ธ์ระหว่างอยุธยากบั ชาตติ ะวนั ตก

ความสัมพนั ธ์กบั โปรตุเกส

แนวอาคารทไ่ี ด้รับการขุดแต่งในหมู่บ้านโปรตุเกส ( ภาพเลก็ ) สุสานโบราณ
ในหมู่บ้านโปรตุเกส

▪ มีท้งั การคา้ การเมือง และวฒั นธรรม
▪ เร่ิมตน้ ในสมยั สมเด็จพระรามาธิบดีท่ี ๒ เม่ือโปรตุเกสยึดมะละกา แต่มะละกาเป็ นประเทศราชของอยธุ ยา

โปรตุเกสจึงส่งทูตมาเจรจาและทาสนธิสญั ญาระหวา่ งกนั
▪ นอกจากน้ี อยธุ ยายงั ซ้ือปื นจากโปรตุเกสและจา้ งทหารโปรตุเกสมาเป็ นทหารอาสา รวมถึงรับวฒั นธรรม

การทาขนมหวานจากโปรตุเกส อนั เป็ นที่มาของขนมหวานไทยในปัจจุบนั ดว้ ย เช่น ทองหยิบ ทองหยอด
ฝอยทอง เป็นตน้

ความสัมพนั ธ์กบั ฮอลนั ดา

แนวอาคารโบราณสถานในหมู่บ้านฮอลนั ดาทไ่ี ด้รับการขุดแต่ง
(ภาพเลก็ ) ป้ายแสดงทต่ี ้งั หมู่บ้านเป็ นภาษาดตั ช์

▪ มีท้งั การคา้ และการเมือง
▪ สมยั สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราช ฮอลนั ดาส่งคณะทูตมาเจรจาและขอต้งั สถานีการคา้ ที่ปัตตานี
▪ สมยั สมเดจ็ พระเจา้ ทรงธรรม อยธุ ยากบั ฮอลนั ดา ไดท้ าสนธิสญั ญาการคา้ ระหวา่ งกนั
▪ สมยั สมเดจ็ พระเจา้ ปราสาททอง ฮอลนั ดาส่งเรือรบปิ ดท่าเรือตะนาวศรี อยธุ ยาจึงตดั สิทธิพิเศษทางการคา้
▪ สมยั สมเดจ็ พระนารายณ์มหาราชไดเ้ กิดความขดั แยง้ กบั ฮอลนั ดา จนตอ้ งดึงฝรั่งเศสเขา้ มาถ่วงดุลอานาจ

ทาใหฮ้ อลนั ดาคอ่ ยๆ ลดปริมาณการคา้ และถอนตวั ออกจากอยธุ ยาในที่สุด

ความสัมพนั ธ์กบั องั กฤษ

▪ มีท้งั การคา้ และการเมือง
▪ สมยั สมเด็จพระเจา้ ทรงธรรมทรงอนุญาตให้องั กฤษเขา้ มาต้งั สถานีการคา้ ท่ี

กรุงศรีอยธุ ยาได้ แต่ถูกฮอลนั ดาขดั ขวางจนตอ้ งปิ ดกิจการ
▪ สมยั สมเด็จพระนารายณ์มหาราชไดเ้ ริ่มฟ้ื นฟูความสัมพนั ธ์อีกคร้ังเพื่อดึง

องั กฤษมาถ่วงดุลอานาจกบั ฮอลนั ดา แต่องั กฤษไม่ประสบความสาเร็จใน
การแข่งขันกับฮอลันดา จนเม่ือเรือค้าขายขององั กฤษถูกปล้นสะดมใน
น่านน้าเมืองมะริดจนตอ้ งสู้รบกบั อยุธยาท่ีเมืองมะริด ทาให้ความสัมพนั ธ์
ห่างเหินกนั ไป

จดหมายของพ่อค้าบริษทั อนิ เดยี ตะวนั ออกขององั กฤษ เขยี นเกยี่ วกบั เร่ืองราวอยุธยา ลงวนั ท่ี ๒๘ เมษายน พ.ศ. ๒๑๖๐

ความสัมพนั ธ์กบั ฝร่ังเศส

▪ มีท้งั ศาสนา การคา้ และการเมือง
▪ สมยั สมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงตอ้ งการให้ฝรั่งเศสมาถ่วงดุลอานาจกบั

ฮอลนั ดา จนกระทงั่ ฝร่ังเศสเขา้ มาต้งั สถานีการคา้ และภายหลงั ส่งคณะทูต
เดินทางมาอยธุ ยาเป็นคร้ังแรกเพื่อเจริญสมั พนั ธไมตรี และอยธุ ยาก็ส่งคณะทูต
ไปฝรั่งเศส ซ่ึงไดร้ ับการตอ้ นรับอยา่ งดี
▪ ภายหลงั ฝรั่งเศสเขา้ มามีอิทธิพลทางการเมืองและการทหาร จนตอ้ งมีการขบั ไล่
ฝรั่งเศสออกไป

เชอวาเลยี ร์ เดอ โชมองต์ หัวหน้าคณะทูตฝรั่งเศสเข้าเฝ้าถวายพระราชสาสน์ของพระเจ้าหลยุ ส์ที่ ๑๔ แด่สมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช

ความสัมพนั ธ์กบั สเปน

▪ คอ่ นขา้ งมีนอ้ ยส่วนใหญ่จะเป็นเร่ืองการคา้
▪ สมยั สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราช ขา้ หลวงใหญ่ของสเปนที่เมืองมะนิลาไดส้ ่งทูตมาเช่ือมสัมพนั ธไมตรี

และเจรจาทางการคา้ กบั อยธุ ยา
▪ สมยั สมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช มีเรือสินคา้ สเปนเดินทางจากเมืองมะนิลาเขา้ มาคา้ ขายท่ีกรุงศรีอยธุ ยา

แต่ปริมาณการคา้ ไม่มากนกั
▪ สมยั พระเจา้ อยู่หัวทา้ ยสระ ผูส้ าเร็จราชการสเปนท่ีเมืองมะนิลาส่งทูตเขา้ มาเจริญสัมพนั ธไมตรีและ

ขออนุญาตต้งั สถานีการคา้ ข้ึนใหม่ แมก้ ารเจรจาจะประสบความสาเร็จ แต่ปริมาณการคา้ ก็มิไดข้ ยายตวั
และไดผ้ ลตอบแทนไม่คุม้ คา่ ในท่ีสุดความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งสองชาติกห็ ่างเหินกนั ไป

การเส่ือมอานาจของอาณาจักรอยุธยา

การเสียกรุงศรีอยุธยาคร้ังท่ี ๑

สาเหตุ การก้เู อกราช

เกิดจากการแตกความสามคั คีภายใน เกิ ดข้ึนใ นส มัย สมเด็จพระมหาธ รรม
พระยาจกั รีเป็นไสศ้ กึ ราชาธิราช เมื่อพระนเรศวรซ่ึงเป็ นพระราชโอรส
ทรงประกาศอิสรภาพ จากพม่าท่ีเมืองแครง ใน
พ.ศ. ๒๑๒๗

พระนเรศวรทรงประกาศอิสรภาพจากพม่า
โ ด ย ท ร ง ห ลั่ง ทัก ษิ โ ณ ท ก ใ ห้ ต ก เ ห นื อ แ ผ่ น ดิ น
(ภาพจิตรกรรมฝาผนงั วดั สุวรรณดาราราม จงั หวัด
พระนครศรีอยธุ ยา)

การเสียกรุงศรีอยุธยาคร้ังท่ี ๒

สาเหตุ การก้เู อกราช

การขาดประสบการณ์ พระยาตาก (สิน) ไดน้ าไพร่พลฝ่ าวงลอ้ มพม่า
ในการทาสงครามขนาดใหญ่ของฝ่ ายอยธุ ยา ไปต้งั มนั่ ท่ีเมืองจนั ทบุรี

การปรับเปลี่ยนกลยทุ ธ์การรบของพม่า นาไพร่พลตีหวั เมืองรายทางไล่มาจนถึง
ดว้ ยการยกมาตีอยธุ ยาท้งั ทางเหนือและทางใต้ เมืองธนบุรีท่ีพม่าคุมอยู่ และตามตีไปถึง

โดยกวาดตอ้ นผคู้ น เสบียงอาหาร ค่ายโพธ์ ิสามตน้
เขา้ ลอ้ มเมืองท้งั ฤดูแลง้ และฤดูน้าหลาก ซ่ึงเป็นทพั พม่าท่ีรักษาอยธุ ยาอยจู่ นแตก

ภาพวาดพระยาตาก (สิน) นาทพั เขา้ ตีค่ายพม่า
ที่โพธ์ ิสามตน้

(ภาพจากหนงั สือโคลงภาพพระราชพงศาวดารฯ)

ภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรมไทยสมยั อยุธยา

ความหมายของภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรม

ภูมปิ ัญญา

ความรู้ ความสามารถท่ีไดจ้ ากประสบการณ์ที่ส่ังสมไวใ้ นการปรับตวั และ
กา รด า รง ชี วิ ต ใน สภา พ แ วด ล้อ มทา ง ธรรมช า ติ แ ล ะ สิ่ ง แ วด ล้อ มทา ง สัง คมแ ล ะ
วฒั นธรรมที่ไดม้ ีการพฒั นาสืบสานกนั มา

วฒั นธรรม

ระบบความเชื่อ ระบบคุณค่า และวิถีชีวิตท้งั หมด ดงั น้นั ภูมิปัญญา
ท้งั หลายจึงไดร้ ับการสงั่ สมอยใู่ นวฒั นธรรมนนั่ เอง

ปัจจยั ทมี่ อี ทิ ธิพลต่อการสร้างสรรค์ภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรม

ลกั ษณะทางภูมิศาสตร์ ลกั ษณะทางสังคม การรับอทิ ธิพลจากภายนอก
และสิ่งแวดล้อม และวฒั นธรรม

มีสภาพดินฟ้าอากาศท่ีเหมาะ เป็นสงั คมศกั ดินามีการนบั ถือ การติดต่อคา้ ขายกบั ต่างชาติ
ต่อการเพาะปลูกและคา้ ขาย พระพุทธศาสนา ทาใหเ้ กิดการเรียนรู้จากชาติ
จึงส่งเสริมใหม้ ีการคิดคน้
และใชก้ ศุ โลบายทางศาสนา ต่างๆ แลว้ นามาปรับใช้
ภูมิปัญญา เป็ นเคร่ื องมือในการอบรม ใหเ้ ขา้ กบั คนไทย
สาหรับการประกอบอาชีพ
สง่ั สอนผคู้ น

ตวั อย่างการสร้างสรรค์ภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรมไทยสมยั อยุธยา

๑) ภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรมไทยในการสร้างรูปแบบ
การปกครองให้เหมาะสมกบั คนไทย

สงั คมไทยสมยั อยธุ ยามีพระมหากษตั ริยเ์ ป็นผมู้ ีอานาจสูงสุด อนั เป็ นผลมาจากการรับเอาคติความเชื่อว่า
พระมหากษตั ริยท์ รงเป็นสมมติเทพ

มีการวางกฎเกณฑ์หลายประการ เพื่อแสดงให้เห็นว่า
พระองคท์ รงเป็ นเทพเจา้ มีพระบรมเดชานุภาพ เช่น มีการสร้าง
พระราชวงั สาหรับพระมหากษตั ริย์ มีการใชค้ าราชาศพั ทส์ าหรับ
พระมหากษตั ริย์ มีการตรากฎมณเฑียรบาล

แบบจาลองพระราชวงั กรุงศรีอยุธยา
ซ่ึงเป็ นท่ปี ระทบั ของพระมหากษตั ริย์อยุธยา

๒) ภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรมไทยในการวางระบบ
การควบคุมกาลงั คน

ระบบการควบคุมกาลงั คน การควบคุมแรงงานไพร่ ระบบการควบคุมกาลงั คน
สมยั อยธุ ยากาหนดใหไ้ พร่ตอ้ ง ในสมยั อยธุ ยาทาใหก้ ลุ่มคนไทย
ในแต่ละกรมจะมีการควบคุม
สงั กดั มูลนาย โดยมูลนาย สามารถอยรู่ วมกนั ได้
จะตอ้ งดูแลและใหค้ วาม เป็นลาดบั ช้นั แต่ละกรมจะจดั เป็นกลุ่มกอ้ น ไม่กระจดั กระจาย
คุม้ ครองไพร่ในแต่ละกรมกอง ทาบญั ชีรายชื่อและ กนั ออกไป และสะดวกต่อการ
ส่วนไพร่กต็ อ้ งใหค้ วามเคารพ
ยาเกรงมูลนายของตน ที่อยขู่ องไพร่ที่สงั กดั กรมของตน เกณฑไ์ พร่พลไปทาสงคราม

นอกจากน้ียงั มีพระสุรัสวดี
ทาหนา้ ที่เป็นผถู้ ือบญั ชีไพร่

ของทุกกรมและข้ึนตรงต่อ
พระมหากษตั ริย์

๓) ภูมิปัญญาและวฒั นธรรมไทยในการสร้างที่อยู่อาศัย

เรือนขุนนาง (เรือนเคร่ืองสับ) เป็นเรือนช้นั เดียว ใตถ้ ุนสูง สร้างดว้ ยวสั ดุ
ที่แขง็ แรงทนทาน เช่น ไมส้ ัก ไมเ้ น้ือแขง็ ตวั เรือน

สามารถร้ือถอนแลว้ นาไปประกอบใหม่ได้

เหมือนเดิม

เรือนไพร่ (เรือนเครื่องผูก)

เป็นเรือนช้นั เดียว ใตถ้ ุนเต้ีย สร้างดว้ ยวสั ดุ
ไมค่ งทนถาวร เช่น ไมไ้ ผ่ มกั ปลูกเป็นการชว่ั คราว
ถา้ ไพร่มีฐานะสูงก็สามารถใชเ้ รือนแบบขนุ นางได้

การแพทยแ์ ผนไทยสมยั อยุธยามีพ้ืนฐานมาจากความ มีการใชว้ รรณกรรมของพระพุทธศาสนามาสอนคน

เชื่อ ความรู้ ความคิด และการยอมรับร่วมกนั ของคนในสังคม ให้รู้จกั บาปบุญคุณโทษ เช่น หนงั สือพระมาลยั คาหลวง
จนสามารถแกไ้ ขปัญหาสุขภาพต้งั แตส่ มยั อยธุ ยาจนถึงปัจจุบนั นิพนธ์โดยเจา้ ฟ้าธรรมธิเบศ (เจา้ ฟ้ากงุ้ )

๔) ภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรมไทย ๕) ภูมิปัญญาและวฒั นธรรมไทย
ในการบาบัดรักษาคนไข้ ในการปลูกฝังศีลธรรมให้กบั สังคม

ระบบการแพทย์สมัยอยุธยามีการจัดต้ังหน่วยงาน ปัจจุบันยงั มีประเพณีสวดพระมาลัยหน้าศพท่ีต้ัง

รับผิดชอบเป็ นสัดส่วน มีเจา้ หน้าท่ีที่รับผิดชอบเกี่ยวกบั การ บาเพญ็ กุศลที่วดั หรือท่ีบา้ น หรือพระภิกษุสงฆ์อาจนาสาระ
บาบัด รักษาคนไข้แตกต่างกัน เช่น โรงพระโอสถ เป็ น ดีๆ ในหนงั สือพระมาลยั คาหลวงไปเทศนส์ ัง่ สอนคน
หน่วยงานดูแลยาสมุนไพร จาแนกหมวดหมู่ยา ควบคุม
มาตรฐานและผลิตยา ตาราแพทยห์ ลวง

๖) ภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรมไทยด้านศิลปกรรม

ด้านสถาปัตยกรรม
ส่วนใหญ่เป็นสิ่งก่อสร้างในพระพุทธศาสนา เช่น เจดีย์ พระปรางค์ โบสถ์ วิหาร มณฑป รวมถึง

สิ่งก่อสร้างที่เก่ียวขอ้ งกบั พระมหากษตั ริย์ เช่น พระราชวงั พระท่ีนง่ั ต่างๆ
ศิลปกรรมอยุธยาเกิดจากการผสมผสานระหว่างศิลปวฒั นธรรมด้ังเดิมของคนไทย และ

ศิลปวฒั นธรรมที่รับมาจากภายนอก โดยเฉพาะอินเดียและจีน รวมท้งั ทางตะวนั ตก

วดั พระศรีสรรเพชญ์ เป็นวดั สาคญั ในเขตพระราชวงั หลวงเทียบไดก้ บั
วดั พระศรีรัตนศาสดาราม กรุงเทพมหานคร โดยสมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถ
โปรดใหส้ ร้างข้ึนเพ่อื เป็นที่สาหรับประกอบพธิ ีสาคญั ตา่ งๆ จึงเป็นวดั ท่ีไม่มีพระสงฆจ์ าพรรษา

ด้านประตมิ ากรรม
ส่วนใหญ่นิยมสร้างพระพุทธรูป พระพุทธรูปยคุ แรกๆ เป็นแบบอู่ทอง เช่น

พระพุทธรูปองคใ์ หญ่ท่ีวดั พนัญเชิง จนถึงสมยั สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ
ศิลปะแบบสุโขทยั ไดแ้ พร่หลายเขา้ มา คร้ันถึงสมยั สมเด็จพระเจา้ ปราสาททอง
เป็ นตน้ มา พระพุทธรูปมกั ทาเป็ นแบบทรงเคร่ือง มีเคร่ืองประดบั สวยงาม เช่น
พระประธานวดั หนา้ พระเมรุ จงั หวดั พระนครศรีอยธุ ยา

พระพทุ ธรูปทรงเคร่ือง ประดษิ ฐานภายในอโุ บสถวดั หน้าพระเมรุ จังหวดั พระนครศรีอยธุ ยา
สันนิษฐานว่าสร้างขนึ้ ในสมยั สมเดจ็ พระเจ้าปราสาททอง

ด้านจติ รกรรม ด้านประณตี ศิลป์

ส่วนใหญ่จะเกี่ยวเนื่องกบั พระพุทธศาสนา มีท้งั ประเภทเคร่ืองใช้ เครื่องประดบั ตกแต่ง
เป็ นภาพเขียนสี นิยมเขียนเป็ นพุทธบูชาตามผนัง เคร่ืองเงิน เครื่องทอง เคร่ืองไมจ้ าหลกั ซ่ึงลว้ นมีฝี มือ
โบสถ์ วิหาร ศาลาการเปรียญ ในคูหาภายในองคพ์ ระ สวยงามและประณีต เช่น เครื่องทองในพระปรางคว์ ดั
ปรางค์ สถูป เจดีย์ และในสมุดไทย เช่น ภาพเขียนบน ราชบูรณะ เป็นตน้
ผนงั ในกรุพระปรางคว์ ดั ราชบูรณะ เป็นตน้

ภาพตรัสรู้ จากวกิ พิ เี ดีย ภาพจากสารานุกรมไทย

๗) ภูมปิ ัญญาในการอยู่ร่วมกนั
ท่ามกลางความหลากหลายทางสังคม

กรุงศรีอยธุ ยาเป็นเมืองท่าสาคญั เช่น การรับวฒั นธรรมการก่อสร้างราชธานีที่ลพบุรี การทา
ซ่ึงเป็นที่รวมของหลายเช้ือชาติ เช่น น้าประปาที่พระราชวงั ลพบุรีจรากชาวฝรั่งเศส การรับวรรณคดี
เรื่องรามเกียรต์ิจากอินเดีย เร่ืองอิเหนาจากชวา การทาเคร่ือง
ชุมชนชาวจีน เบญจรงค์จากจีน การทาขนมหวาน เช่น ขนมทองหยิบ
ฝอยทอง จากโปรตุเกส เป็นตน้
ชุมชนชาวญี่ป่ ุน
คนไทยสมยั อยุธยารู้จักนา
ชุมชนชาวโปรตุเกส ภูมิปัญญาและวฒั นธรรมของชาติต่างๆ ท่ี
เข้ามาอาศัยอยู่ในกรุ งศรอยุธยา หลอม
ชุมชนชาวแขก รวมเขา้ กบั วถิ ีชีวติ ของคนอยธุ ยา

การสถาปนาอาณาจกั รอยุธยา หน่วยการเรียนรู้ท่ี ๒

พฒั นาการของ
อาณาจักรอยธุ ยา

ชุมชนไทยบริเวณลุ่มแมน่ ้าเจา้ พระยาตอนล่างก่อนการสถาปนา การเสื่อมอานาจของอาณาจกั รอยธุ ยา
อาณาจกั รอยธุ ยา
การสถาปนาอาณาจกั รอยธุ ยา ภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรมไทย
สมยั อยธุ ยา
ปัจจัยทม่ี ผี ลต่อความเจริญรุ่งเรือง
ของอาณาจักรอยธุ ยา ความหมายของภูมิปัญญาและวฒั นธรรม
ปัจจยั ท่ีมีอิทธิพลตอ่ การสร้างสรรคภ์ ูมิปัญญาและวฒั นธรรม
พฒั นาการทางประวตั ศิ าสตร์ ไทยสมยั อยธุ ยา
ของอาณาจักรอยุธยา ตวั อยา่ งการสร้างสรรคภ์ ูมิปัญญาและวฒั นธรรมไทยสมยั อยธุ ยา

พฒั นาการดา้ นการเมืองการปกครอง
พฒั นาการดา้ นเศรษฐกิจ
พฒั นาการดา้ นสงั คม
พฒั นาการดา้ นความสมั พนั ธ์ระหวา่ งประเทศ

จุดประสงค์การเรียนรู้
๑. วิเคราะห์พฒั นาการของอาณาจกั รธนบุรีในดา้ นต่างๆได้
๒. ระบุภูมิปัญญาและวฒั นธรรมไทยสมยั ธนบุรี และอิทธิพลของภูมิปัญญาดงั กลา่ วต่อการพฒั นาชาติไทยในยคุ ต่อมาได้

จากภาพคือใคร และเป็ นบุคคลทม่ี คี วามสาคญั
ต่อชาตบิ ้านเมืองของเราอย่างไรคะ ?

๓หน่วยการเรียนรู้ที่ พฒั นาการของอาณาจกั รธนบุรี

การสถาปนาอาณาจกั รธนบุรี

แผนที่แสดงอาณาเขตกรุงธนบุรีในสมยั สมเดจ็ พระเจ้าตากสินมหาราช

คลองบางกอกน้อย คลองบางลาพู

คลองบางกอกน้อย ชุมชนลาว
ชุมชนมลายู
วดั สลกั
วดั อมรินทราราม วดั ระฆงั ชุมชนจนี เรือนพระยาจกั รี
ชุมชนเวยี ดนาม
คลองมอญ วดั โพธ์ิ
ทอี่ ย่อู าศัยของขุนนาง

คลองนครบาล

วดั ท้ายตลาด

วดั แจ้ง พระราชวงั พระเจ้ากรุงธนบุรี

เหตุผลของการเลือกต้งั กรุงธนบุรีเป็ นราชธานี

กาลงั ไพร่พลของพระยาตาก (สิน) ไม่มากพอจะรักษากรุงศรีอยธุ ยา
กรุงธนบุรีต้งั อยไู่ ม่ห่างไกลจากกรุงศรีอยธุ ยา
กรุงศรีอยธุ ยาทรุดโทรมจนยากจะฟ้ื นฟูข้ึนใหม่

สภาพความชารุดทรุดโทรมของกรุงศรีอยธุ ยา
ท่ีเกิดจากการเผาทาลายของขา้ ศึก

ปัจจยั ทม่ี ผี ลต่อความเจริญรุ่งเรืองของอาณาจกั รธนบุรี

ความเข้มแขง็ ทางด้านการทหาร นโยบายฟื้ นฟูเศรษฐกจิ นโยบายฟื้ นฟูพระพทุ ธศาสนา

อนั เป็ นผลมาจากการรวมชุมนุม เช่น การแกป้ ัญหาขาดแคลนขา้ วสาร โดยสมเด็จพระเจา้ ตากสินมหาราช
ต่างๆ เขา้ มาอยใู่ นอาณาจกั ร นอกจากน้ี การส่งเสริมการทานา เพาะปลูก ทาให้
ยงั มีแม่ทพั ที่มีความสามารถหลายคน เศรษฐกิจของธนบุรีท่ีตกต่าในระยะแรก ทรงฟ้ื นฟูคณะสงฆ์ท่ีเส่ือมโทรมลงไป
เช่น สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริยศ์ ึก การสถาปนาสามารถฟ้ื นตัวได้อย่าง มากเม่ือคราวสงครามเสี ยกรุ งศรี อยุธยา
รวดเร็ว ใหก้ ลบั มาเจริญรุ่งเรืองดงั เดิม
เจา้ พระยาสุรสีห์ เป็นตน้

พฒั นาการทางประวตั ศิ าสตร์ของอาณาจักรธนบุรี

พฒั นาการด้านการเมืองการปกครอง

ภายหลงั พระยาตาก (สิน) กอบกเู้ อกราช ไดส้ ถาปนากรุงธนบุรีเป็นราชธานี พร้อมกบั กระทาพิธี
บรมราชาภิเษกข้ึนเป็นพระมหากษตั ริย์ หวั เมืองต่างๆ ที่รอดพน้ จากการรุกรานของพม่าก็พยายามต้งั ตวั
เป็นใหญ่ จนกระทงั่ มีชุมนุมต่างๆ ที่ต้งั ตวั เป็นใหญ่รวมท้งั หมด ๖ ชุมนุม

ชุมนุมเจ้าพระฝาง ชุมนุมสุกพี้ ระนายกอง

ชุมนุมพระยาตาก (สิน) ชุมนุมเจ้าพมิ าย

ชุมนุมเจ้านครศรีธรรมราช ชุมนุมพระยาพษิ ณุโลก

ซ่ึงต่อมาสมเดจ็ พระเจา้ ตากสินมหาราชทรงปราบปรามชุมนุมต่างๆ ลงไดใ้ นท่ีสุด

รูปแบบการปกครองสมยั ธนบุรี

การบริหารราชการ

แผ่นดนิ ส่วนกลาง

(ยงั คงยดึ แบบอยา่ งสมยั อยธุ ยาตอนปลาย)

สมุหพระกลาโหม สมุหนายก
ดูแลงานฝ่ ายทหารทว่ั ไป
ดูแลหวั เมืองฝ่ ายเหนือท้งั ฝ่ ายทหาร
และพลเรือน ดูแลจตุสดมภ์

โดยเสนาบดีกรมคลงั รับผดิ ชอบกรมคลงั
และหวั เมืองชายทะเลตะวนั ออก และหวั เมือง

ฝ่ ายใต้ ท้งั ฝ่ ายทหารและพลเรือน

รูปแบบการปกครองสมยั ธนบุรี

หวั เมืองช้ันใน การบริหารราชการ หวั เมืองประเทศราช
▪ มีผรู้ ้ังเมืองและคณะกรมการเมืองรับนโยบาย แผ่นดนิ ส่วนหัวเมือง ▪ ตอ้ งส่งเครื่องราชบรรณาการตน้ ไมเ้ งิน

และคาสั่งจากเสนาบดีจากส่วนกลาง (ยงั คงยดึ แบบอยา่ งสมยั อยธุ ยาตอนปลาย) ตน้ ไมท้ องมาถวายพระมหากษตั ริย์
▪ จดั เป็นเมืองจตั วา ท่ีกรุงธนบุรี
ราชธานี ▪ เมืองสาคญั เช่น กัมพูชา หลวงพระบาง
หวั เมืองช้ันนอก (เมืองพระยามหานคร) เวยี งจนั ทน์ จาปาศกั ด์ิ
▪ มีเจา้ เมืองปกครองพร้อมท้งั คณะกรมการเมือง
▪ มีจตุสดมภเ์ หมือนราชธานี มีเมืองใหญน่ อ้ ยข้ึน

ตรงอีกตอ่ หน่ึง
▪ หวั เมืองเหล่าน้ีแบง่ เป็นหวั เมืองเอก โท ตรี

การกวาดตอ้ นและเสบียงอาหาร พฒั นาการด้านเศรษฐกจิ การใชจ้ ่ายทรัพยส์ ิน
ของพม่า ในดา้ นต่างๆ จานวนมาก
สาเหตุสาคญั ของปัญหาเศรษฐกจิ

การทาสงครามปราบชุมนุม
และรบกบั พม่า

นโยบายแก้ไขปัญหาเศรษฐกจิ

การซ้ือขา้ วมาแจกใหแ้ ก่ราษฎร การใหข้ า้ ราชการทานาปี ละ ๒ คร้ัง การปราบปรามโจรผรู้ ้าย
การจบั หนูมาส่งกรมพระนครบาล
การประมูลผกู ขาด การส่งเสริมใหพ้ อ่ คา้
เกบ็ ค่าภาคหลวง เขา้ มาคา้ ขายมากข้ึน

พฒั นาการด้านสังคม

องค์ประกอบของโครงสร้างทางสังคมสมยั ธนบุรี

พระมหากษตั ริย์ พระบรมวงศานุวงศ์

ทรงเป็ นพระประมุขของราชอาณาจกั ร มีพระราช พระญาติใหญน่ อ้ ยของพระมหากษตั ริย์ เรียกวา่
อานาจสูงสุด มีสถานะเป็ นสมมติเทพและธรรมราชา เจา้ นาย มีศกั ดินาแตกต่างกนั ออกไป
เช่นเดียวกบั สมยั อยธุ ยา

พระภิกษุสงฆ์ ขุนนาง

บุคคลที่สืบทอด บุคคลที่รับราชการแผน่ ดิน มีท้งั ศกั ดินา ยศ ราชทินนาม
พระพทุ ธศาสนา ไดร้ ับ และตาแหน่ง
การยกยอ่ งและศรัทธา
จากบุคคลทุกชนช้นั ไพร่

ราษฎรท่ีตอ้ งถูกเกณฑ์แรงงานให้กบั ราชการท้งั ในยาม
ปกติและยามสงคราม ตอ้ งสงั กดั มูลนาย

ทาส

ชนช้นั ต่าที่สุดในสังคม ไม่มีกรรมสิทธ์ิในแรงงานและ
ชีวติ ตนเอง ตอ้ งตกเป็นของนายจนกวา่ จะไดไ้ ถ่ตวั

พฒั นาการด้านความสัมพนั ธ์ระหว่างประเทศ

ความสัมพนั ธ์กบั ล้านนา

เป็ นการเผชิญหนา้ พ.ศ. ๒๓๑๓-๒๓๑๔
ทางทหารและการขยายอานาจ สมเดจ็ พระเจา้ ตากสินมหาราช
ทรงส่งกองทพั ไปตีเมืองเชียงใหม่ แต่ไม่สาเร็จ
พ.ศ. ๒๓๑๗ สมเด็จพระเจา้ ตากสินมหาราช
ทรงส่งกองทพั ไปตีเชียงใหมค่ ร้ังท่ี ๒ ไดส้ าเร็จ พ.ศ. ๒๓๑๙ พมา่ ยกทพั มาตีเชียงใหม่
และทรงใหเ้ จา้ นายลา้ นนาเป็นผปู้ กครองลา้ นนากนั เอง เจา้ พระยาสุรสีห์ไดค้ ุมทพั หวั เมืองเหนือ

ยกไปตีเชียงใหม่คืนไดส้ าเร็จ

พระยากาวลิ ะรับราชการดว้ ยความจงรักภกั ดีมา
ต้งั แต่สมยั ธนบุรีถึงตน้ รัตนโกสินทร์

ความสัมพนั ธ์กบั พม่า

เป็นการเผชิญหนา้ ทางทหาร สมยั ธนบุรี พม่าพยายามโจมตีไทยต่อ
โดยมีการทาสงครามต่อกนั ถึง ๑๐ คร้ัง

คร้ังสาคญั เช่น

ศึกค่ายโพธ์ิสามตน้ พ.ศ. ๒๓๑๐

ศึกเชียงใหม่ (คร้ังที่ ๒) พ.ศ. ๒๓๑๗

ศึกบางแกว้ เมืองราชบุรี พ.ศ. ๒๓๑๗

ศึกอะแซหวนุ่ ก้ี พ.ศ. ๒๓๑๘-๒๓๑๙

ความสัมพนั ธ์กบั ล้านช้าง

เป็นการใหค้ วามช่วยเหลือเก้ือกลู สมเด็จเจา้ พระยามหากษตั ริยศ์ ึกไดอ้ ัญเชิญ
และการขยายอานาจ
พระแกว้ มรกต (ภาพเล็ก) และพระบางจากเมือง
พ.ศ. ๒๓๑๙ เจา้ เมืองนางรองเป็นกบฏหนั ไปสวามิภกั ด์ิ
ตอ่ จาปาศกั ด์ิ สมเด็จพระเจา้ ตากสินมหาราชจึงโปรดให้ เวียงจนั ทน์มายงั กรุงธนบุรี (ภาพจากหนังสือ

ยกทพั ไปปราบเจา้ เมืองนางรอง และตีจาปาศกั ด์ิ โคลงภาพพระราชพงศาวดารฯ)
ทาใหล้ าวตอนใตข้ ้ึนกบั ไทย

พ.ศ. ๒๓๒๑ เจา้ นครเวยี งจนั ทนส์ ่งกองทพั
มาจบั พระวอ เสนาบดีเมืองเวยี งจนั ทน์ที่ขอสวามิภกั ด์ิ
ต่อไทย โดยหนีมาอยทู่ ่ีดอนมดแดง จนพระวอเสียชีวติ
สมเด็จเจา้ พระยามหากษตั ริยศ์ ึกไดเ้ ป็นแมท่ พั ไปตี
เวยี งจนั ทน์ไดส้ าเร็จ พร้อมท้งั อญั เชิญพระแกว้ มรกต

กบั พระบางมายงั กรุงธนบุรี

ความสัมพนั ธ์กบั เขมร

เป็นการใหค้ วามช่วยเหลือและการขยายอานาจ พ.ศ. ๒๓๑๒ เขมรไมย่ อมสวามิภกั ด์ิตอ่ ไทย
ไทยจึงยกทพั ไปตีไดเ้ มืองเสียมราฐและพระตะบอง
พ.ศ.๒๓๑๓ เขมรยกทพั โจมตีเมืองตราด จนั ทบุรี
แต่ถูกไทยตีแตกพ่ายไป ต่อมาไทยยกทพั ไปตีเขมร พ.ศ. ๒๓๒๓ เกิดกบฏข้ึนในเขมร สมเด็จพระเจา้
อีกจนได้ตีอีกหลายเมือง และแต่งต้ังให้สมเด็จ ตากสินมหาราชจึงโปรดใหเ้ จา้ พระยามหากษตั ริย์ศึก
พระรามราชาครองเขมรและข้ึนตรงตอ่ ธนบุรี เป็ นแม่ทพั ไปตีเขมร แต่ทางกรุงธนบุรีเกิดจลาจล จึง
ตอ้ งยกทพั กลบั

สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชโปรดให้ทหารต้ังค่ายล้อม

เมืองและเข้าโจมตีเมืองบันทายมาศหรือพุทไธมาศ เมือง
หน้าด่านสาาคัญของเขมรทางด้านอ่าวไทย ด้วยเหตุเพราะ
เจ้าเมืองบันทายมาศ ซ่ึงเป็ นเชื้อสายญวนกระด้างกระเด่ือง
ต่อไทย (ภาพจากหนังสือโคลงภาพพระราชพงศาวดารฯ)

ความสัมพนั ธ์กบั หัวเมืองมลายู

สมเด็จพระเจา้ ตากสินมหาราชทรงไม่มีเวลาพอที่จะไปปราบหัวเมืองมลายใู ห้มาอ่อนนอ้ มได้
มีเพียงคิดอุบายให้เจา้ พระยานครศรีธรรมราชไปขอยืมเงินเมืองไทรบุรีและเมืองปัตตานี สาหรับซ้ือ
เครื่องอาวธุ ยทุ โธปกรณ์ เมืองละ ๑,๐๐๐ ชงั่ เพือ่ หยงั่ ท่าทีของเมืองมลายทู ้งั ๒ เมือง แต่ท้งั เมืองไทร
บุรีและเมืองปัตตานีก็ไม่ยอมใหย้ มื สมเดจ็ พระเจา้ ตากสินมหาราชก็มิไดท้ รงยกทพั ไปตีหวั เมืองมลายู
แต่อยา่ งใด

ความสัมพนั ธ์กบั จีน

ความสมั พนั ธเ์ ป็นการคา้
ในระบบบรรณาการ

ภายหลงั สมเด็จพระเจา้ ตากสินมหาราชข้ึนครองราชสมบตั ิแลว้ ทรงส่งทูตไปจีนหลายคร้ัง
ใน พ.ศ. 2314 และ พ.ศ. 2318 แต่จีนมิไดใ้ ห้การรับรองฐานะของพระองค์ เพราะเห็นว่าการข้ึน
ครองราชสมบตั ิไม่ถูกตอ้ งและชอบธรรม แต่จีนกย็ อมขายกามะถนั และกระทะเหลก็ ใหไ้ ทยนามาทา
ดินปื นและหล่อปื นใหญ่ จนกระทง่ั ใน พ.ศ. 2324 จีนจึงยอมรับรองฐานะ

ความสัมพนั ธ์กบั องั กฤษ

ไทยสมยั ธนบุรี มีความสัมพนั ธ์
กับอังกฤษ โดยพ่อค้าอังกฤษช่ือ
ร้อยเอกฟรานซิส ไลต์ หรือไทย
เรียกว่ากปิ ตนั เหล็ก ไดจ้ ดั หาอาวุธ
มาให้ไทยใช้ต่อสู้กบั พม่า ภายหลงั
ฟรานซิส ไลต์ ได้รับพระราชทาน
ยศเป็นพระยาราชกปิ ตนั

การเสื่อมอานาจของอาณาจักรธนบุรี

สมเดจ็ พระเจ้าตากสินมหาราช

เกิดจากเหตุการณ์จลาจลในกรุงธนบุรี หรือที่เรียกว่า กบฏพระยาสรรค์ ใน พ.ศ. ๒๓๒๕ โดยมีชาวกรุงเก่ากลุ่ม
หน่ึงคิดกบฏโดยทาการปลน้ จวนผรู้ ักษากรุงเก่า ผรู้ ักษากรุงเก่าสูไ้ ม่ไดจ้ ึงหนีมายงั กรุงธนบุรี

สมเด็จพระเจา้ ตากสินมหาราชจึงมีรับสั่งใหพ้ ระยาสรรคไ์ ปสืบสวนหาตวั ผูร้ ้าย แต่พระยาสรรค์กลบั ไปเขา้ กบั
พวกกบฏและคุมกาลงั มาตีกรุงธนบุรี จนสามารถปลน้ พระราชวงั ได้

การจลาจลในธนบุรีทาใหส้ มเดจ็ เจา้ พระยามหากษตั ริยศ์ ึกตอ้ งยกทพั จากเขมรมาแกไ้ ขสถานการณ์ในกรงุ ธนบุรี
สมเดจ็ พระเจา้ ตากสินมหาราชจึงถูกสาเร็จโทษและสวรรคตเมื่อ พ.ศ.๒๓๒๕ พระชนมายไุ ด้ ๔๘พรรษา

ภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรมไทยสมยั ธนบุรี ภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรมไทย
ในการปรับตวั เพื่อแก้ไขปัญหาในการดารงชีวติ
ภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรมไทย
ในการพจิ ารณาทาเลทต่ี ้ังของราชธานี

เมืองธนบุรีต้งั อยรู่ ิมปากแม่น้าเจา้ พระยา สมยั ธนบุรีในระยะแรกๆ ประสบกบั ภาวะ
และมีป้อมปราการมาต้ังแต่สมัยอยุธยา จึงช่วย
ป้องกนั การโจมตีของขา้ ศึกและติดต่อคา้ ขายทาง สงครามและการขาดแคลนขา้ ว สมเด็จพระเจา้
ทะเลไดส้ ะดวก ตากสินมหาราชจึงทรงแกไ้ ขปัญหาการดารงชีวิต
หลายประการ เช่น ซ้ือขา้ วสารจากพ่อคา้ สาเภาจีน
ภูมิปัญญาดงั กล่าวมีอิทธิพลต่อปัจจุบนั มาแจกจ่ายให้แก่ราษฎร ทรงให้ขา้ ราชการและ
เช่น การเลือกทาเลสร้างท่าเรื อแหลมฉบัง ราษฎรจบั หนูที่กดั กินขา้ วมาส่งกรมนครบาล
ฐานทพั เรือสตั หีบ เป็นตน้
ภูมิปัญญาดงั กล่าวมีอิทธิพลต่อปัจจุบนั เช่น

การทานาในที่ดอนเพ่ือขยายพ้ืนที่ปลูกขา้ ว เป็ น
ตน้ การทานาปี ละ ๒-๓ คร้ัง เพ่อื เพม่ิ ผลผลิต

ภูมิปัญญาและวฒั นธรรมไทย
ในการปลูกฝังศีลธรรมให้กบั สังคม

มีการวาดภาพเกี่ยวกบั ไตรภูมิหรือโลกท้งั
สาม ได้แก่ สวรรค์ภูมิ มนุษยภูมิ และนรกภูมิ
เรียกว่า สมุดภาพไตรภูมิ เพื่อปลูกฝังให้คนไทย
เช่ือในเรื่องบาปบุญคุณโทษ

ภูมิปัญญาดงั กล่าวมีอิทธิพลต่อสังคมไทย
ในปัจจุบนั เช่น มีการวาดภาพไตรภูมิไวต้ ามผนงั
โบสถแ์ ละวิหารตามวดั ต่างๆ เพื่อเตือนใจคนให้
ทาแต่ความดี ละเวน้ ความชว่ั เป็นตน้

สมดุ ภาพไตรภูมทิ เ่ี ขยี นขนึ้ ในสมยั
สมเดจ็ พระเจ้าตากสินมหาราช

ภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรมไทยในการ ภูมปิ ัญญาและวฒั นธรรมไทย
ปรับตวั ประสานสัมพนั ธ์กบั ชาวต่างชาติ ด้านศิลปกรรม

สงั คมไทยสมยั ธนบุรีไดม้ ีชาวต่างชาติ ผลงานศลิ ปกรรมที่สาคญั มีนอ้ ย เช่น การ
สร้างพระราชวงั กรุงธนบุรี วงั เจา้ นาย วงั เดิม
อาศยั อยรู่ ่วมกบั คนไทย เช่น ชาวจีน ชาวมอญ การบูรณปฏิสงั ขรณ์และสร้างวดั วาอารามต่างๆ
ซ่ึงต่างปรับตวั หลอมรวมกนั ไดด้ ว้ ยดรี ะหวา่ ง เช่น วดั บางหวา้ ใหญ่ (วดั ระฆงั โฆษิตาราม)

คนไทยกบั ชนชาติต่างๆ วดั แจง้ (วดั อรุณราชวราราม)
ภูมิปัญญาดงั กล่าวมีอิทธิพลต่อปัจจุบนั วดั บางยเี่ รือนอก (วดั อินทาราม)
โดยการโอบออ้ มอารีของคนไทยต่อคน รวมถึงภาพเขียนในหนงั สือสมุดไทยเร่ืองไตรภูมิ
ต่างชาติพนั ธุไ์ ดเ้ ป็นวฒั นธรรมอนั ดีงาม ภูมิปัญญาดงั กล่าวมีอิทธิพลต่อปัจจุบนั
โดยเป็นแหล่งเรียนรู้ทางดา้ นประวตั ิศาสตร์
ท่ีสืบทอดมาจนถึงปัจจุบนั และศิลปะของไทย ส่งผลดีต่อ
การท่องเท่ียวไทยในปัจจุบนั

การสถาปนาอาณาจกั รธนบุรี ปัจจัยทมี่ ีผลต่อความเจริญรุ่งเรือง
ของอาณาจักรธนบุรี
หน่วยการเรียนรู้ท่ี ๓
พฒั นาการทางประวตั ศิ าสตร์
พฒั นาการของ ของอาณาจักรธนบุรี
อาณาจักรธนบุรี
พฒั นาการดา้ นการเมืองการปกครอง
ภูมิปัญญาและวฒั นธรรมไทยสมัยธนบุรี พฒั นาการดา้ นเศรษฐกิจ
พฒั นาการดา้ นสงั คม
พฒั นาการดา้ นความสมั พนั ธ์ระหวา่ งประเทศ

การเส่ือมอานาจของอาณาจักรธนบุรี

ภูมิปัญญาและวฒั นธรรมในการพจิ ารณาทาเลที่ต้งั ของราชธานี
ภูมิปัญญาและวฒั นธรรมในการปรับตวั เพอื่ แกป้ ัญหาการดารงชีวติ
ภูมิปัญญาและวฒั นธรรมในการปลูกฝังศีลธรรมใหก้ บั สงั คม
ภูมิปัญญาและวฒั นธรรมในการปรับตวั ประสานสัมพนั ธ์กบั ชาวต่างชาติ
ภูมิปัญญาและวฒั นธรรมในดา้ นศิลปกรรม

จุดประสงค์การเรียนรู้
• ระบุภูมิปัญญาและวฒั นธรรมไทยสมยั อยธุ ยาและธนบุรี และอิทธิพลของภูมิปัญญาดงั กลา่ วต่อการ

พฒั นาชาติไทยในยคุ ต่อมาได้

ให้นักเรียนช่วยกนั บอกบุคคลสาคญั ของไทย ท่ีกล่าวถงึ
มีความสาคญั อย่างไรคะ ?

๔หน่วยการเรียนรู้ท่ี
ประวตั ิและผลงานของบุคคลสาคญั ในการสร้างสรรค์ชาติไทย

ประวตั แิ ละผลงานของบุคคลสาคญั ในสมัยอยธุ ยา

สมเดจ็ พระรามาธิบดที ่ี ๑ (อู่ทอง)

พระราชประวตั ิ
พระนามเดิม พระเจา้ อู่ทอง ทรงเป็ นปฐมกษตั ริยแ์ ห่งกรุงศรีอยุธยา
ตน้ ราชวงศอ์ ู่ทอง ครองราชยร์ ะหวา่ ง พ.ศ. ๑๘๙๓-๑๙๑๒

พระราชกรณยี กจิ
▪ ทรงสถาปนากรุงศรีอยธุ ยาเป็นราชธานี
▪ ทรงนารูปแบบการปกครองแบบจตุสดมภม์ าปรับใช้
▪ ทรงรับลทั ธิเทวราชาจากเขมรมาดดั แปลงใหส้ อดคลอ้ งกบั ลกั ษณะวฒั นธรรมของคนไทย

สมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถ

พระราชประวตั ิ
ทรงเป็ นพระมหากษตั ริยอ์ งคท์ ่ี ๘ แห่งกรุงศรีอยุธยา จากราชวงศ์สุพรรณภูมิ
ทรงเป็ นพระราชโอรสของสมเด็จพระบรมราชาธิราชท่ี ๒ (เจา้ พระยา) ครองราชย์
ระหวา่ ง พ.ศ.๑๙๙๑-๒๐๓๑

พระราชกรณยี กจิ
▪ ทรงปฏิรูปการปกครองคร้ังสาคญั ซ่ึงกลายเป็นรากฐานการปกครองไทยในสมยั ต่อมา
▪ ทรงผนวกรวมสุโขทยั เขา้ กบั อยธุ ยา
▪ ทรงตรากฎมณเฑียรบาลข้ึนใชใ้ นราชสานกั
▪ ทรงตราพระราชกาหนดศกั ดินา

ตวั อย่างการถือครองศักดนิ าประเภทต่างๆ ตามกฎหมาย

ยศ (ตาแหน่ง) ศักดนิ า ยศ (ตาแหน่ง) ศักดนิ า

พระมหาอุปราช ๑๐๐,๐๐๐ ไพร่หวั งาน / ไพร่มีครัว ๒๕ / ๒๐
๕๐,๐๐๐ ๑๕ / ๑๐
เจา้ ฟ้า ๔๐,๐๐๐ ไพร่ราบ / ไพร่เลว ๕/๕
๑,๕๐๐ ๓๐๐ / ๒๐๐
(พระเชษฐา, พระอนุชาท่ีทรงกรม) ๑๐,๐๐๐ ทาส / ลูกทาส ๖๐๐ / ๔๐๐
๑๐,๐๐๐ ๒,๔๐๐ / ๑,๐๐๐
เจา้ ฟ้า สามเณรรู้ธรรม /สามเณรมิได้
รู้ธรรม
(พระราชโอรสหรือพระราชธิดาที่ทรงกรม)
ภิกษรุ ู้ธรรม / ภิกษมุ ิไดร้ ู้ธรรม
หม่อมเจา้ (มิไดท้ รงกรม)
พระครูรู้ธรรม / พระครูมิไดร้ ู้ธรรม
เจา้ พระยา

(สมุหนายก, สมุหพระกลาโหม

พระยา
(เสนาบดีจตุสดมภ)์

สมเดจ็ พระสุริโยทยั

พระราชประวตั ิ
ทรงเป็นพระอคั รมเหสีของสมเดจ็ พระมหาจกั รพรรดิ พระมหากษตั ริยอ์ งคท์ ่ี ๑๕ แห่งกรุงศรีอยธุ ยา

จากราชวงศส์ ุพรรณภูมิ

พระราชกรณยี กจิ
ทรงสละพระชนมช์ ีพเพ่ือปกป้องสมเดจ็ พระมหาจกั รพรรดิ ขณะทาสงครามยทุ ธหตั ถีกบั พระเจา้ แปร แม่ทพั พม่า

สมเดจ็ พระสุริโยทยั ทรงขับพระคชาธารออกรับช้างทรงของพระเจ้าแปร
และถูกพระเจ้าแปรฟันด้วยพระแสงของ้าว จนสิ้นพระชนม์ซบกับคอช้ าง
(ภาพจากหนังสือโคลงภาพพระราชพงศาวดารฯ)

สมเดจ็ พระนเรศวรมหาราช

พระราชประวตั ิ
ทรงเป็ นพระมหากษตั ริยอ์ งค์ท่ี ๑๘ แห่งกรุงศรีอยุธยา จาก

ราชวงศ์สุโขทัย เป็ นพระราชโอรสของสมเด็จพระมหาธรรม
ราชาธิราช ครองราชยร์ ะหวา่ ง พ.ศ. ๒๑๓๓-๒๑๔๘

พระราชกรณยี กจิ

▪ ทรงประกาศอิสรภาพของกรุงศรีอยธุ ยาที่เมืองแครงท่ีจะไม่ข้ึนต่อหงสาวดีอีกต่อไป
▪ ทรงอพยพคนไทยท่ีเคยถูกพม่ากวาดตอ้ นไปกลบั คืนกรุงศรีอยธุ ยา
▪ ทรงทาสงครามยทุ ธหตั ถีกบั พระมหาอุปราชาแห่งกรุงหงสาวดีและชนะ จึงเป็นการส่งเสริมพระบรมเดชานุภาพใหน้ ่าเกรง

ขามแก่ขา้ ศึกท่ีจะเขา้ มารุกราน เป็นผลใหอ้ าณาจกั รแผข่ ยายไปอยา่ งกวา้ งขวาง
▪ ทรงทาสงครามป้องกนั พระราชอาณาจกั รตลอดพระชนมช์ ีพ
▪ ทรงปราบปรามขา้ ศึกที่เขา้ มารุกรานพระราชอาณาเขต เพื่อปกป้องราษฎรของพระองคใ์ หร้ ่มเยน็ เป็นสุข จนไดร้ ับยกยอ่ ง

ใหท้ รงเป็น “มหาราช”

สมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช

พระราชประวตั ิ
ทรงเป็ นพระมหากษตั ริยอ์ งค์ที่ ๒๗ แห่งกรุงศรีอยุธยา จาก

ราชวงศป์ ราสาททอง เป็นพระราชโอรสของสมเดจ็ พระเจา้ ปราสาททอง
ครองราชยร์ ะหวา่ ง พ.ศ. ๒๑๙๙-๒๒๓๑

พระราชกรณยี กจิ
▪ ทรงดาเนินการคา้ และสร้างสมั พนั ธไมตรีกบั ต่างประเทศ จนก่อใหเ้ กิดผลดีต่อเศรษฐกิจการคา้ ของอยธุ ยา
▪ ทรงดาเนินนโยบายทางการทูตดว้ ยความสุขมุ และรอบคอบ ทาใหอ้ ยธุ ยาปลอดภยั จากการรุกรานของชาติตะวนั ตก
▪ ทรงส่งคณะทูตจากราชสานกั ไปเจริญสมั พนั ธไมตรีกบั ฝรั่งเศส นบั เป็นผลดีต่อความมน่ั คงของอยธุ ยาในขณะน้นั
▪ ทรงใหพ้ ระโหราธิบดีแต่งหนงั สือจินดามณี ซ่ึงเป็นแบบเรียนของไทยเล่มแรก
▪ ทรงใหก้ ารสนบั สนุนดา้ นวรรณกรรม ทาใหม้ ีวรรณกรรมที่สาคญั ในรัชสมยั ของพระองคเ์ ป็นจานวนมาก

สมเดจ็ พระเพทราชา

พระราชประวตั ิ
ทรงเป็นพระมหากษตั ริยอ์ งคท์ ่ี ๒๘ แห่งกรุงศรีอยธุ ยา จากราชวงศบ์ า้ นพลูหลวง เคยเป็นขนุ นางแผน่ ดิน

สมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช ครองราชยร์ ะหวา่ ง พ.ศ. ๒๒๓๑-๒๒๔๖

พระราชกรณยี กจิ
▪ ทรงดาเนินการกวาดลา้ งอิทธิพลของฝรั่งเศสใหพ้ น้ ไปจากอยธุ ยา
▪ โดยจบั ออกญาวิไชเยนทร์ หรือ คอนแสตนอิน ฟอลคอน ท่ีคิดแผนร่วมกบั ฝร่ังเศสประหารชีวิต
▪ ทรงเพิ่มจานวนกาลงั ทหารใหแ้ ก่กรมพระราชวงั บวรสถานมงคล หรือวงั หนา้ เพื่อเป็นกาลงั ป้องกนั
วงั หลวงอีกทางหน่ึงดว้ ย

ออกญาโกษาธิบดี (ปาน)

ประวตั ิ
เดิมชื่อ ปาน เป็นนอ้ งชายของเจา้ พระยาพระคลงั หรือเจา้ พระยาโกษาธิบดี (เหลก็ ) ไดร้ ับราชการกบั พี่ชาย

เมื่ออายุ ๒๐ ปี ในสมยั สมเดจ็ พระนารายณ์มหาราช

โกษาปาน เป็ นหน่ึงในคณะราชทูตแห่งกรุงศรีอยธุ ยาทเี่ ดนิ ทางไป
เจริญสัมพนั ธไมตรีกบั ประเทศฝร่ังเศส ในสมยั พระเจ้าหลยุ ส์ที่ ๑๔

ผลงานสาคญั
▪ เป็นหวั หนา้ คณะทูตเดินทางไปเจริญพระราชไมตรีกบั ประเทศฝร่ังเศส
▪ ระหว่างพานักท่ีฝร่ังเศส ไดบ้ นั ทึกเรื่องราวต่างๆ ที่ไดพ้ บเห็นมาและกราบถวายบงั คมทูล

สมเดจ็ พระนารายณ์มหาราชใหท้ รงทราบ เม่ือกลบั ถึงอยธุ ยา

ซิมง เดอ ลา ลูแบร์

ประวตั ิ
ซิมง เดอ ลา ลูแบร์ หรือลาลูแบร์ เป็ นชาวฝรั่งเศส ไดร้ ับแต่งต้งั ให้เป็ นหัวหน้าคณะทูตฝร่ังเศสร่วมกบั

เซเบเรต์ เดินทางมาเจรจาเก่ียวกบั เร่ืองศาสนาและการคา้ ของฝรั่งเศสในอาณาจกั รอยธุ ยา เมื่อ พ.ศ. ๒๒๓๐

ภาพวาดบ้านเรือนของอยธุ ยาและชาวกรุงศรีอยุธยาในจดหมายเหตุ ลา ลูแบร์ ซ่ึงพิมพ์
ที่ประเทศอังกฤษเมื่อ พ.ศ. ๒๒๓๖ สามารถให้ความรู้เก่ียวกับเร่ืองราวในสมัยน้ัน แก่ผู้
ศึกษารุ่นหลงั ได้เป็ นอย่างดี

ผลงานสาคญั
▪ เป็นหวั หนา้ คณะทูตฝร่ังเศสเขา้ มาทาสญั ญาทางการคา้ กบั อยธุ ยา
▪ ไดบ้ นั ทึกเร่ืองราวของอยธุ ยาเพ่ือกลบั ไปรายงานราชสานกั ฝรั่งเศสและได้

กลายเป็นหลกั ฐานทางประวตั ิศาสตร์ที่มีคุณค่าในเวลาต่อมา

เยเรเมยี ส ฟาน ฟลตี

ประวตั ิ
คนไทยเรียก วนั วลิต เป็นชาวฮอลนั ดา เป็นพ่อคา้ และพนกั งานในบริษทั อินเดียตะวนั ออกของฮอลนั ดา

ท่ีปัตตาเวีย

ปกหนังสือรวมบันทกึ ประวตั ิศาสตร์อยธุ ยาของวนั วลติ ซึ่งกรมศิลปากร
จัดพมิ พ์ขนึ้ เมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๖

ผลงานสาคญั
▪ ดารงตาแหน่งหวั หนา้ คลงั สินคา้ ของฮอลนั ดาในกรุงศรีอยธุ ยา
▪ เขียนพงศาวดารกรุงศรีอยธุ ยา ฉบบั วนั วลิต แสดงใหเ้ ห็นถึงความคิดของชาวตะวนั ตกที่มีต่ออาณาจกั รอยธุ ยา