CAREER BOOK

ke‚ejf Dej¤Ÿee
eJf eeJf eOe Jeeöe...

mekb eâueve - mehb eeove
%eeveÕs ej jeTle
heCg es

eYf ecejeJe ieuee[b s He‚e[Q Ms eve

Je[ieeJe Mejs e,r heCg e.s

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše

Careerchya Vividha Vata

© ØekeâeMekeâeOeerve

ØekeâeMekeâ
efYecejeJe ieueeb[s HeâeQ[sMeve
Je[ieeJe Mesjer, hegCes.

cegõkeâ
he©ejsKee Deeš&med, hegCes.

De#ej pegUJeCeer
ieeieea Je[&Jeu[&, hegCes.

cegKehe=‰ : %eevesÕej jeTle

Keepeieer efJelejCeemee"er Heâòeâ

{
$e+Ceevf eoMx e

keâesCelÙeener veJeerve iees°erÛee pevce SKeeÅee mebkeâuhevesletveÛe nesle Demelees. lÙee mebkeâuhevesÛÙee heesšerÛe
keâenerlejer YeJÙeefoJÙe nesle Demeleb. DeMeeÛe Skeâe mebkeâuhevesÛeb ®heeblej ‘keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše’ Ùee keâefjDej
ceeie&oMe&vehej hegmlekeâele Peeues.

Deecner ‘efYecejeJe ieueeb[s HeâeQ[sMeve’ Ùee meeceeefpekeâ mebmLesceeHe&âle efJeefJeOe Ghe›eâce jeyeJele Demelees.
DeMeeÛe Ghe›eâceebhewkeâer, GÅeeÛee Yeejle Ie[JeCeeNÙee efJeÅeeLeea yeebOeJeebvee ÙeesiÙe ceeie&oMe&ve keâjCÙeemee"er,
keâefjDejefJe<eÙekeâ hegmlekeâ efveefce&leerÛeer mebkeâuhevee ØelÙe#eele GlejJeCÙeemee"er DeLeJe& keâcÙetefvekesâMeveÛÙee menkeâeNÙeebveer
ceole kesâueer.

DeepeÛee le®Ce Jeie& ne GÅeeÛÙee YeejleeÛee DeeOeej mlebYe Demetve lÙeeuee meJee&Lee&ves mJeÙebhetCe& Je cepeyetle
yeveefJeCÙeemee"er ‘efYecejeJe ieueeb[s HeâeQ[sMeve’ÛÙee ceeOÙeceeletve Deveskeâ mleglÙe Ghe›eâceeÛeer DeeKeCeer kesâueer peeles.

meoj keâefjDej efJe<eÙekeâ ‘keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše’ Ùee hegefmlekesâÛeer efveefce&leer nesle Demeleevee HeâeQ[sMeveÛÙee
Deveskeâ meomÙeebÛeer yengcetuÙe DeMeer ceole Peeueer. SKeeos keâeÙe& ns kesâJeU Ske⚟eeÛÙee peerJeeJej nesT Mekeâle
veener. lej lÙeemee"er meJeeËÛes menkeâeÙe&, ceeie&oMe&ve lÙeeÛeØeceeCes meJe& ØekeâejÛeer ceole keâjCeeNÙee HeâeQ[sMeveÛÙee
mevceeveveerÙe meomÙeebÛee cenòJeeÛee Jeeše Deens.

ßeer. cebiesMe keâMÙehe Ùeebveer kesâuesuÙee JesUesJesUerÛÙee ceoleercegUsÛe Deepe ns hegmlekeâ DeeheCeeheÙeËle
heesnesÛeues Deens. lÙeeÛeØeceeCes hegefmlekesâÛes cegKehe=‰ Je uesKeemee"erÛes mebkeâueve Je mebheeove ßeer. %eevesÕej jeTle
Ùeebveer keâ¤ve Ùee keâeceele ceesueeÛeer meeLe efoueer.

Ùee meJeeËyejesyejÛe DeeCeKeer Skeâ Demee menkeâejer Deens keâer pÙeeÛÙeeefMeJeeÙe ns hegmlekeâ hetCe& nesT Mekeâues
vemeles les lees cnCepes hegmlekeâeÛÙee šeÙeefhebieheemetve Debleie&le mepeeJešerheÙeËle Skeâ neleer cesnvele IesCeejs vebefoveer
heefyueefMebie neTmeÛes ßeer. meblees<e leebyeesUer.

DeeheuÙee meJeeËÛÙee ue#eele Skeâ iees° Deeueer Demesue keâer Jejerue heefjÛÚsoele meJeeËÛes veeceefveoxMe
keâjCÙeele Deeues Deensle, hejbleg lÙeebÛes DeeYeej ceeveues veenerle. keâejCe Ùee hegefmlekesâmee"er DeLekeâ heefjßece
IesCeeNÙee meJe& %eele Je De%eele keâeÙe&keâlÙeeËmebyebOeerÛeer ke=âle%elee JÙeòeâ keâjCÙeehes#ee lÙeebÛÙee $e+CeeleÛe jenCes
meJe&LewJe GefÛele Deens Demes ceevetve lÙee meJeeËÛes menkeâeÙe& Ùeeheg{ÛÙee meJe& Ghe›eâceebceOÙes osefKeue DemesÛe jenerue

.. leerve ..

nerÛe Dehes#ee yeeUietve Deens.
DeeceÛÙee ØeÙelveele keâener GefCeJee jentve iesuÙee DemeuÙeeme, ØeÙelvehetJe&keâ heg{erue DeeJe=òeerle megOeejCee

keâjCÙeeÛee ØeÙelve keâ¤. efJeÅeeLÙeeËmee"erÛÙee Ùee Ghe›eâceecegUs Deecnebme meceeOeeve osKeerue efceUeues Deens.
OevÙeJeeo!
Deeheuee $e+Ceebefkeâle
efYecejeJe ieueeb[s
DeOÙe#e
efYecejeJe ieueeb[s HeâeQ[sMeve
Je[ieeJe Mesjer, hegCes.

.. Ûeej ..

{
mehb eeoke‚eŸr e

efØeÙe,
efJeÅeeLeea efce$e-cewef$eCeeRvees,

‘keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše’ ns keâefjDej ceeie&oMe&vehej hegmlekeâ meeoj keâjerle Demeleevee DeefleMeÙe Deevebo
nesle Deens. 10 Jeer, 12 Jeer PeeuÙeeveblej legceÛÙeemeceesj cees"e ØeMve Demelees lees cnCepes keâefjDej efveJe[CÙeeÛee.
DeeheuÙee ceveele keâefjDejefJe<eÙeer vescekeäÙee keâeÙe keâuhevee Demeleele. ‘keâefjDej’ Ùee mebkeâuhevesletve DeeheuÙeeuee
keâeÙe DeefYeØesle Demeleb?

Skeâ cnCepes DeeheCe efveJe[uesuÙee #es$eele efoIe&keâeU jentve hewmee Je veeJe keâceJeeÙeÛes Deens, Ùee
JÙeefleefjòeâ DeeheuÙeeuee keâefjDejefJe<eÙeer Demes cnCeeeÙeÛes Demeles keâer, ceer efveJe[uesuÙee #es$eeÛee ceuee veerš
DeYÙeeme keâjeÙeÛee Deens. Kethe keâeceeÛee DevegYeJe IÙeeÙeÛee Deens. Ùee #es$eele keâece kesâuÙeeves ceuee meceeOeeve
efceUsue. Lees[keäÙeele keâeÙe, lej DeeheuÙee ceveeleerue Jeefjue meJe& iees°erÛee meJe& meceeJesMekeâ DeLe& cnCepes keâefjDej
Demes cnCeCÙeeme njkeâle veener.

efJeÅeeLeea oMesle keâefjDejefJe<eÙeer efveCe&Ùe IesCÙeeÛee šhhee meeOeejCeheCes FÙeòee oneJeer heemetve meg® neslees.
Ùee šhhÙeele ÙeesiÙe efveCe&Ùe IesCÙeele legcner ÙeMemJeer "jueele keâer, legceÛeer keâefjDejÛÙee efoMesves ÙeesiÙe JeešÛeeue
meg® nesles. lÙeemee"er ÙeesiÙe ceeie&oMe&veeÛeer iejpe Yeemeles.

DeMee ØekeâejÛes ceeie&oMe&ve keâjCÙeeÛee ØeÙelve ‘keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše’ Ùee hegmlekeâeÉejs kesâuee Deens.
Ùee hegmlekeâele oneJeer, yeejeJeer veblejÛÙee efJeefJeOe %eeveMeeKee, mheOee& hejer#ee, DeYÙeeme keâewMeuÙe, keâuee
keâewMeuÙe, leebef$ekeâ MeeKee, mewvÙeoueeleerue keâefjDej, mebieCekeâ efMe#eCe DeMee efJeefJeOe ØekeâjCeeÛee meceeJesMe
keâjCÙeele Deeuee Deens. Ùee hegmlekeâeÛÙee ceeOÙeceeletve pes keâener %eeve osCÙeeÛee Deecner ØeÙelve kesâuee Deens. les
meJe& JeeÛekeâ, efJeÅeeLÙeeËÛÙee vekeäkeâerÛe keâeceer ÙesF&ue ner DeeMee yeeUielees. lemesÛe ceePÙee meJe& efØeÙe efJeÅeeLeea efce$e-
cewef$eCeeRvee keâefjDejmee"erÛÙee ceve:hetJe&keâ MegYesÛÚe oslees.

Deeheuee Deeojebefkeâle
%eevesÕej jeTle

(mebkeâueve-mebheeove)

.. heeÛe ..

{ 7
Deveõg e‚ceeCf eke‚e 11
14
1. oneJeer Je yeejeJeer veblejÛÙee efJeefJeOe %eeveMeeKee 20
2. keâuee MeeKesleerue keâefjDej 26
3. JeeefCepÙe MeeKesleerue keâefjDej 39
4. efJe%eeve MeeKesleerue keâefjDej 51
5. JewÅekeâerÙe #es$eeleerue keâefjDej 58
6. DeefYeÙeebef$ekeâer #es$eeleerue keâefjDej 64
7. JÙeJemLeeheve - DeceÙee&o mebOeer efceUJetve osCeejs #es$e 69
8. ke=â<eer #es$eeleerue keâefjDej - Skeâ veJeer efoMee 84
9. keâeÙeoe #es$e - mJele:Ûeer DeesUKe efvecee&Ce keâ¤ve osCeejs #es$e 87
10. mebieCekeâ efMe#eCe - keâeUeÛeer iejpe 91
11. leebef$ekeâ #es$eeleerue keâefjDej 95
12. DeewÅeesefiekeâ efMe#eCe - mJeÙebjespeieejeÛÙee veJÙee efoMee 103
13. oneJeer veeheemeebmee"erÛes keâefjDej 115
14. YeejleerÙe mesveeoueeleerue keâefjDej 119
15. jepÙemesJee heefj#ee - hetJe& leÙeejer 134
16. cesef[keâue š^evmeef›eâhMeve - JewÅekeâerÙe #es$eeÛee DeefJeYeepÙe Ieškeâ
17. keâuee keâewMeuÙe
18. DeYÙeeme keâewMeuÙeeÛee keâeveceb$e

6 / keâefjDe.j.ÛÙmeenefJe.e.fJeOe Jeeše...

1
{
oneJeer Je yeejeJeer velb ej¤Ÿee eJf eeJf eOe %eeveMeeKee

ceeOÙeefcekeâ efMe#eCe KeNÙee DeLee&ves hetCe& nesle peeleb les F. oneJeerÛeer hejer#ee efouÙeeveblej DeeefCe heg{s
ØeMve he[lees lees Demee keâer, Deelee keâesCelÙee MeeKesle ØeJesMe IÙeeÙeÛee? lÙeemee"er efJeÅeeLeea keâesCelee efvekeâ<e
ueeJeleele, ceuee efkeâleer škeäkesâ ceeke&â efceUeues? Meskeâ[e 70 hes#ee peemle ceeke&â efceUeues lej efJe%eeve MeeKesle
ØeJesMe IÙeeÙeÛee. 50 les 70 škeäkesâ ceeke&â efceUefJeCeeje efJeÅeeLeea ceOÙece ceeie& efveJe[leevee efomeleele lees ceeie&
cnCepes JeeefCepÙe MeeKee. GJe&efjle keâener keâuee MeeKeskeâ[s JeUleevee efomeleele, lej keâener DeeÙe. šer. DeeÙe.
meejKÙee JÙeJemeeÙeeefYecegKe keâesme&mee"er De@[efceMeve Iesleele efkebâJee efkeâceeve keâewMeuÙe DeLee&leÛe leebef$ekeâ efJeYeeieele
ØeJesMe Iesleele.

Deelee Ùee oneJeerveblejÛÙee MeeKeebÛee efJemleej keâMee Øekeâejs heg{s nesle peelees. lÙeebÛÙee GheMeeKee
keâesCelÙee les DeeheCe heent.

oneJeerveblej keâuee, efJe%eeve, JeeefCepÙe DeeefCe leebef$ekeâ (Technical) DeMee Ûeej MeeKeebÛee Giece neslees.
Ùee MeeKee Debleie&le ØeJesMe IesleuÙeeveblej lÙeebÛee efJemleej keâmee nesle peelees. les Keeueer efouesuÙee
cegöŸeebJe¤ve ue#eele ÙesF&ue.

1) keâuee
keâuee MeeKesle De@[efceMeve IesleuÙeeveblej FÙeòee DekeâjeJeer Je yeejeJeer FÙeòesle ceje"er, Fb«epeer, ceevemeMeeŒe,

jepÙeMeeŒe, efnboer, Fefleneme, meeceeefpekeâ MeeŒe, DeLe&MeeŒe, Yetieesue Ùee efJe<eÙeebÛee heeÙeeYetle DeYÙeeme
DekeâjeJeer Je yeejeJeer FÙeòesle kesâuee peelees.

yeejeJeerveblej heg{s keâeÙe?
yeejeJeer keâuee GòeerCe& PeeuÙeeveblej heg{erue keâesmexmemee"er ØeJesMe Ieslee Ùeslees.
1) [er. S[.
2) yeer. Sme. Sue. Sue. yeer.
3) yeer. S. (DeLe&MeeŒe, jepÙeMeeŒe, ceevemeMeeŒe, ceje"er, efnboer, Fb«epeer, meeceeefpekeâ MeeŒe,
Yetieesue, mebmke=âle, mebieerle F.)
4) DeeÙe. šer. DeeÙe.

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 7

5) Je lelmece meefš&efHeâkesâš keâesmexme.

2) efJe%eeve
efJe%eeve MeeKesle ØeJesMe IesleuÙeeveblej lÙee efJeÅeeLÙee&ÛÙee yeewefækeâ heeleUerJej keâenermee leeCe he[eÙeuee

meg®Jeele nesles. Ùee MeeKesceOÙes ØeJesMe IesCeeNÙee efJeÅeeLÙee&me DemebKÙe mebOeer efvecee&Ce nesleele. efJe%eeve MeeKesleerue
efJeÅeeLÙeeËceOÙes Demeuesueer efpe%eemet Je=òeer lÙeeuee GÛÛe OÙesÙeeheÙeËle heesnesÛeJeCÙeemee"er hegjsMeer "jles. efJe%eeve
MeeKesceOÙes jmeeÙeveMeeŒe, peerJeMeeŒe, YeeweflekeâMeeŒe, ieefCele Ùee cegKÙe efJe<eÙeebÛee meceeJesMe neslees, lej ceje"er
Je Fb«epeer Ùee oesve cegKÙe Yee<ee DeYÙeemeeJeÙeeme Demeleele. Yetieesue Je ke=â<eer #es$eeMeer mebyebefOele efJe<eÙe ns SsefÛÚkeâ
efJe<eÙe Demeleele.

efJe%eeve MeeKesle 12Jeerveblej heg{s keâeÙe ?
yeejeJeerveblej heg{erue keâesme&mee"er ØeJesMe Ieslee Ùeslees.

1) JewÅekeâerÙe (MEDICINE) MeeKee
1) Sce. yeer. yeer. Sme. (M. B. B. S.)
2) yeer. [er. Sme. (B. D. S)
3) yeer. Heâece&meer. (B. Pharma)
4) yeer. S. Sce. Sme.
5) yeer. SÛe. Sce. Sme.
6) he@jecesef[keâue keâesmexme
De) efHeâefpeDeesLesjheer
ye) meer. Sce. Sue. šer.
keâ) mheerÛe Lesjheer
[) veefmeËie
F) Dee@hšescesš^er

2) DeefYeÙeebef$ekeâer (Engineering)
1) efmeefJnue FbefpeefveDej
2) ceske@âefvekeâue FbefpeefveDej
3) Fueskeäš^e@efvekeäme FbefpeefveDej
4) cesš@uepeea FbefpeefveDej
5) keâe@chÙegšj FbefpeefveDej
6) Øee@[keäMeve FbefpeefveDej
7) ceefjve FbefpeefveDeefjbie

3) leebef$ekeâ ef[hueescee
1) DeeÙe. šer. DeeÙe.

8 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

2) Sve. DeeÙe. DeeÙe. šer.
3) Jner. pes. šer. DeeÙe.

4) yeer. Smmeer.

1) met#cepeerJeMeeŒe (Microbiology)

2) jmeeÙeveMeeŒe (Chemistry)

3) YeeweflekeâMeeŒe (Physics)

Statistics

4) mebKÙeeMeeŒe ( )

5) ieefCele ( Mathematics)

Botony

6) JevemheleerMeeŒe ( )

7) ØeeefCeMeeŒe (Zoology)

8) yeeÙeeskesâefcemš^er (Biochemistry)

9) Fueskeäš^e@efvekeäme (Electronics)

10) efJeceeMeeŒe (Acturial science)

5) yeer. Smmeer. (De@ef«ekeâuÛej)
6) yeer. meer. S. (Bachelor of Computer Application)
7) yeer. yeer. S. (Bachelor of Business Administration)
8) yeer. meer. Sme. (Bachelor of Computer Science)

9) yeer. Smmeer. (yeeÙeesšskeävee@uee@peer)

10) yeer. Smmeer. (DeeÙe. šer.)

11) yeer. Smmeer. (ne@šsue ce@vespeceWš)

3) JeeefCepÙe

JeeefCepÙe MeeKesle ØeJesMe IesleuÙeeveblej Ùee MeeKesceOÙes cegKÙele: JÙeJemeeÙe DeeefCe efJeòeerÙe Ùee oesve ØecegKe yeeyeer
DeYÙeemeuÙee peeleele. Goe. DeLe&MeeŒe, š@keämesMeve (Taxation), JeeefCepÙe mebIešve, DekeâeTbšbmeer, Dee@ef[efšbie,

ieefCele, efÛešCeermeeÛeer keâeÙe&heæleer, keâe@efmšbie Ùee efJe<eÙeeÛee ØeecegKÙeeves DeYÙeeme kesâuee peelees.

JeeefCepÙe MeeKesle 12 Jeerveblej heg{s keâeÙe ?
JeeefCepÙe MeeKesceOÙes DemebKÙe mebOeer GheueyOe Deensle. Ùee mebOeer legcneuee heg{erue JesieJesieàÙee keâesmexmemee"er

ØeJesMe IesTve efceUefJelee Ùesleerue. DeLe&efJe<eÙekeâ meJe& Ie[ecees[eRÛee DeYÙeeme JeeefCepÙe MeeKesle kesâuee peelees. JeeefCepÙe
MeeKesÛÙee heoJeerOejebvee heesmš «e@pÙegSMevemee"er JesieJesieUs keâesmexme keâjlee Ùesleele. Ùee keâesmexmeceOÙes ØeecegKÙeeves JÙeJemLeeheve,
Ûeeš&[& DekeâeTbšbš, Sce. keâe@ce. Ùee %eeveMeeKeebÛee meceeJesMe neslees.

12 Jeerveblej heg{erue keâesmexme keâjlee Ùesleele.
1) yeer. keâe@ce.

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 9

2) DeeÙe. meer. [yuÙet. S. ( cost accountant )

3) meer. SHeâ. S. (chartered financial analyst)

I. C. W. A. CFA

Jejerue Je ns keâesme& «e@pÙegSMeve Ûeeuet Demeleevee hetCe& keâjleevee cnCepesÛe yeer. keâe@ce keâjle
Demeleevee hetCe& keâjlee Ùesleele. lÙeeveblej legcner keâe@mš DekeâeQšbš Je Ûeeš&[& HeâeÙeveevmeefMeÙeue De@veeefuemš cnCetve keâece
ke⤠Mekeâlee.

JeeefCepÙe MeeKesletve heg{erue meefš&efHeâkesâš keâesme& Je ef[hueescee megæe keâjlee Ùesleele.
1) ef[hueescee Fve DekeâeQšbvmeer
2) ef[hueescee Fve mes›esâšefjÙeue Øe@efkeäšme
3) ef[hueescee Fve keâe@ceme& (D. Com)
4) meefš&efHeâkesâš keâesme& Fve yegkeâ efkeâheeRie DeB[ DekeâeQšvmeer
5) heme&veue mes›esâšjer
6) meefš&efHeâkesâš keâesme& Fve Mee@š& n@v[ šeÙeefhebie

‰

10 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

2
{
ke‚uee MeeKels eeur e ke‚ejf Dej

keâuee MeeKesleerue efJeÅeeLÙeeËvee ÙeesiÙe JesUer ceeie&oMe&ve PeeuÙeeveblej Ùee MeeKesleerue efJeÅeeLÙeeËvee ÙeesiÙe
efoMee efceUles. yengoe Demes heeneJeÙeeme efceUles keâer, oneJeeruee keâceer ceeked&âme efceUeues cnCetve IesTÙee Deešd&me.
heejbheefjkeâ heæleerves ceneefJeÅeeueÙeele peeCes. efjPeušÛes šsvMeve yengmebKÙe efJeÅeeLeea Iesleevee efomele veenerle. lÙeecegUs
Ùee MeeKesleerue efJeÅeeLeea efoMeenerve nesleevee efomelees Deens. lÙeemee"er Ùee hegmlekeâeceOetve ÙeesiÙe ceeie&oMe&ve keâjCÙeeÛee
DeeceÛee ØeÙelve Deens. keâuee MeeKesle efMekeâle Demeleevee ØelÙeskeâ efJe<eÙe efJeÅeeLÙee&veb ieebYeerÙee&ves Iesleuee, lej Ùee
MeeKesceOÙes keâefjDejÛeer cees"er mebOeer Ûeeuetve DeeuÙeeefMeJeeÙe jenCeej veener. Ùee MeeKesle efJe<eÙe efveJe[ ieebYeerÙee&ves
keâjeÙeuee nJeer. efJe<eÙe efveJe[leevee efJeÅeeLÙeeËveer mJele:Ûee keâue leheemetve heenCes DeeJeMÙekeâ Deens.

keâuee MeeKesleerue efJeÅeeLÙeeËheg{s efJe<eÙe efveJe[erÛee ØeMve melele meleeJele Demelees.
Fefleneme, meeceeefpekeâ MeeŒe, jepÙeMeeŒe, DeLe&MeeŒe, ceje"er, Fb«epeer, efnboer, lelJe%eeve Ùee meejKes
efkeâlÙeskeâ efJe<eÙe efJeÅeeLÙeeËÛeer Peeshe G[Jeleele.
keâuee MeeKesÛÙee heoJeer DeYÙeeme›eâceemee"er leerve efJe<eÙe SsefÛÚkeâ efJe<eÙe Demeleele. hetJeeaÛÙee efMe#eCe
heæleerle efJe<eÙe efveJe[ermee"er HeâejÛe keâceer JeeJe DemeeÙeÛee; hejbleg Deelee megOeeefjle DeYÙeeme›eâceevegmeej keâener
ceneefJeÅeeueÙeebceOÙes ceevemeMeeŒe, DeLe&MeeŒe Demes Keeme efJe<eÙe DeYÙeemeCÙeeÛeer mebOeer efceUles Deens.
DeLe&MeeŒeeÛÙee DeYÙeemeeyejesyejÛe Fb«epeer meeefnlÙeeÛee DeYÙeemener keâjCÙeeÛeer mebOeer keâener veeJeepeuesuÙee
ceneefJeÅeeueÙeeble efceUles.

1) DeLe&MeeŒe efJe<eÙeeleerue keâefjDej
DeLe&MeeŒe ne efJe<eÙe peerJeveeÛÙee meeNÙee Debieebvee JÙeeheCeeje Deens. DeLe&MeeŒeeÛee DeYÙeeme DemeCeeNÙee

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 11

JÙeòeâerme meceepeeceOÙes cees"s JeueÙe Øeehle nesles. lÙee efJe<eÙeeuee Deveskeâ Úše Deensle. Ùee Úše MeesOeCeb Je lÙee
Jejleer mebMeesOeve keâjCes DeeJeMÙekeâ Demeles. Mew#eefCekeâ DeYÙeeme›eâce hetCe& keâjle Demeleevee meÅeefmLeleerleerue
DeeefLe&keâ Ie[ecees[eRJej efJeÅeeLÙeeËÛes ue#e DemeeÙeuee nJes. DeLe&MeeŒeeÛÙee DeYÙeemeeyejesyej Gòece Fb«epeer meeefnlÙeeÛee
DeYÙeeme DemeCeeNÙee GcesoJeejeme cees"Ÿee ØeceeCeeJej mebOeer GheueyOe nesleele. hegmlekeâer %eeveeyejesyejÛe JÙeeJeneefjkeâ
%eeveeÛeer pees[ osCes cenòJeeÛes "jles. lÙeemee"er Yejhetj DeJeeblej JeeÛeve DemeCes iejpesÛes Demeles. GÅeesie
JÙeJemeeÙe, «eeceerCe efJekeâeme, efveÙeespeve, MesleerÛes DeLe&MeeŒe, YeefJe<Ùe JesOe IesTve osMeebÛÙee iejpeebÛeer ceeb[Ceer
Demes Deveskeâ efJe<eÙe Ùeeveblej meceesj Ùesleele.

veeskeâjerÛÙee mebOeer
1) DeLe&MeeŒeerÙe mebMeesOekeâ
2) DeLe&MeeŒeerÙe efJeMues<ekeâ
3) DeLe&MeeŒe%e jermeÛe& HesâueesefMehe
Ùee meejKÙee heoebJej DevegYeJe Je efMe#eCe lej efceUlesÛe lemesÛe heieejner cees"Ÿee ØeceeCeeJej efceUlees.

YeejleeceOeerue veeJeepeuesuÙee mebmLeebceOÙes Sce. S. DeLe&MeeŒe hetCe& kesâuesuÙee GcesoJeejeme ieesKeues
FefvmššŸetš hegCes, mketâue Dee@Heâ Fkeâe@vee@efcekeäme, efouueer Ùee veeceebefkeâle mebmLeeble mebOeer GheueyOe Deensle. Ùee
efMeJeeÙe Sce. S. DeLe&MeeŒe heoJeerJÙegòej heoJeer efceUJeuÙeeveblej mše@keâ ceekexâšceOÙes, MesDej yeepeejele
FvMegjvme SpevmeerceOÙes keâesCelÙeener kebâheveerÛee FvJnsmšceWš De@veeefuemš cnCetve menpe veeskeâjer efceUles. Je=òehe$eele
DeLe&efJe<eÙekeâ efkebâJee DeLe&Je=òe mebkeâuekeâ cnCetve keâece keâjCÙeeÛeer mebOeer efceUles. hejosMeele ner DeLe&lep%e
GcesoJeejeme cees"Ÿee ØeceeCeeJej mebOeer GheueyOe Deensle. ke=â<eer DeLe&lep%e cnCetve osMeeleerue ke=â<eer GlheVeeheemetve
ke=â<eer efJeheCeveeheÙeËle meJe&Ûe yeeyeeRceOÙes DeLe&lep%e ceesueeÛeer Yetefcekeâe yepeeJele Deens. DeLe&lep%eebvee keâeceieej
OeesjCe, meecetefnkeâ keâeceieej efJecee DeMee Deveskeâ yeeyeeRJej kebâhevÙeebvee meuuee osCÙeeÛes keâece Demeles. MeemekeâerÙe
mesJesleerue efJeòe DeefOekeâeNÙeebvee keâeueeblejeves peeieeflekeâ yeBkeâ, DeeefMeÙee yeBkeâ DeLeJee DeeÙe. Sce, SHeâ lemesÛe
mebÙegòeâ je°^eÛÙee DeLe&efJe<eÙekeâ meefceleerceOÙes efveÙegòeâerÛeer mebOeer efceUles.

DeLe&MeeŒeeÛes efJeMes<e DeYÙeeme›eâce efMekeâJeCeeNÙee mebmLee
1) ieesKeues FefvmššŸetš Dee@Heâ hee@efueefškeäme DeB[ Fkeâe@vee@efcekeäme, [skeäkeâve efpeceKeevee,
hegCes 411 004
2) jepemLeeve efJeÅeeheer", peÙehetj, yeer. Smmeer. (Fkeâe@vee@efcekeäme)
3) efyeuee& FefvmššŸetš Dee@Heâ meeÙevme, efheueeveer Sce. Smmeer. (Fkeâe@vee@efcekeäme)
4) iegpejele efJeÅeeheer", Denceoeyeeo. Sce. S. (¤jue Fkeâe@vee@efcekeäme)
5) DeJeße efJeÅeeheer", Hewâpeeyeeo, Sce. S. (Fbef[Ùeve keâuÛej De@v[ Fkeâe@vee@efcekeäme)

2) ceevemeMeeŒeefJe<eÙekeâ keâefjDej
ceevemeMeeŒe ns ceeveJeer ceveeÛee MeesOe IesCeejs MeeŒe cnCetve DeesUKeues peeles. ceeveJeer ceveeÛeer pe[Ce

Ie[Ce keâMee heæleerves nesles Je JÙeefòeâcelJeeJej lÙee pe[CeIe[CeerÛee keâmee heefjCeece neslees ÙeeÛeer ceerceebmee Ùee

12 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

MeeŒeeceOÙes kesâueer peeles. ceevemeMeeŒe ns meeshes MeeŒe Jeešles cnCetve lees efJe<eÙe efveJe[leevee efJeÅeeLeea efomeleele.

heoJeerveblej ne efJe<eÙe Heâej keâ° keâ¤ve DeYÙeemeeJee ueeielees.

YeejleeceOÙes lemesÛe peieYejele Ùee efJe<eÙeeJej ØeÛeb[ cees"Ÿee ØeceeCeeJej mebMeesOeve meg¤ Deens.

ceevemeMeeŒe ne efJe<eÙe Deveskeâ efJeÅeeheer"ebletve heoefJekeâe Je heoJeer DeYÙeeme›eâce cnCetve GheueyOe Deens.
1) yeeueceevemeMeeŒe 2) DeewÅeesefiekeâ ceevemeMeeŒe (Industrial psycology) 3) ®iCeefJe<eÙekeâ
ceevemeMeeŒe (clinical psycology) 4) Jele&Cegkeâ ceevemeMeeŒe (Behavioural psycology)

Ùee ceevemeMeeŒeeÛÙee efJeefJeOe GheMeeKeebceOÙes keâefjDej keâjCÙeeÛeer mebOeer GheueyOe Deensle.

yeer. S. (ceevemeMeeŒe) hetCe& kesâuÙeeveblej ceevemeMeeŒeemebyebefOele keâeTvmesefuebiemee"erÛes efJeefJeOe DeYÙeeme›eâce

GheueyOe Deensle.

Sce. S. ceevemeMeeŒe, lemesÛe clinical psycolgy (®iCeefJe<eÙekeâ ceevemeMeeŒe) mhesMeueeÙePesMeve

kesâuÙeeme mJele: lep%e cnCetve Øe@efkeäšme megæe ke⤠Mekeâlees. lemesÛe JÙeefòeâceòJe efJekeâeme, keâeTvmesefuebie keâjlee

Ùesles. Ùee Øe@efkeäšmeceOÙes megæe yeNÙeehewkeâer hewmee keâceeJeuee peelees.

3) Fefleneme efJe<eÙeeleerue keâefjDej
Fefleneme efJe<eÙeeceOÙes keâefjDej ke⤠FefÛÚCeeNÙee efJeÅeeLÙeeËvee yeer. S. Fefleneme Je heg{s Sce. S.

Fefleneme keâ¤ve ØeeOÙeehekeâ neslee Ùesles. lemesÛe Fefleneme mebMeesOeve ceb[UeÛÙee ceeOÙeceeletve Feflenemekeâeueerve
mebMeesOeve keâjlee Ùesles.

veeskeâjerÛÙee mebOeer cees"Ÿee ØeceeCeeJej GheueyOe vemeuÙee lejerner mheOee& hejer#eebceOÙes FeflenemeeÛee Heâej
cees"e GheÙeesie neslees.

hegjeleòJe efJeYeeieeceOÙes veeskeâjerÛÙee keâenerMee mebOeer GheueyOe Deensle. Fefleneme efJe<eÙe ceneje°^eleerue
lemesÛe Yeejleeleerue yengleebMe meJe&Ûe efJeÅeeheer"ebceOÙes efMekeâefJeuee peelees.

4) meeceeefpekeâMeeŒe efJe<eÙeeleerue keâefjDej
meeceeefpekeâMeeŒe efJe<eÙe meceepeeÛÙee meJe& Debieebvee mheMe& keâjCeejs MeeŒe Deens. meceepeeÛeer jÛevee,

vÙeeÙeJÙeJemLee, meeceeefpekeâ Ie[ecees[er, kegâšgbye heæleer DeMee meJe& meeceeefpekeâ IeškeâebÛee Ùee MeeŒeeceOÙes DeYÙeeme
kesâuee peelees. meeceeefpekeâ MeeŒeeÛee DeYÙeeme ne meeceeefpekeâ pe[Ce Ie[CeerÛee met#ceheCes keâjeJee ueeielees. mheOee&
hejer#eebceOÙes meeceeefpekeâ MeeŒe (sociology) Ùee efJe<eÙeeÛee cees"Ÿee ØeceeCeeJej HeâeÙeoe neslees.

yeer. S. (meeceeefpekeâ MeeŒe) kesâuÙeeveblej Sce. Sme. [yuÙet. (M. S. W.) meejKee keâesme& hetCe&
kesâuÙeeveblej mJeÙebmesJeer mebmLeebceOÙes cees"Ÿee ØeceeCeeJej veeskeâjerÛÙee mebOeer GheueyOe Deensle. Sce. S. (meeceeefpekeâ
MeeŒe) hetCe& kesâuÙeeveblej ØeeOÙeehekeâ cnCetve veeskeâjerÛeer mebOeer efceUt Mekeâles.

meeceeefpekeâ MeeŒe efJe<eÙeeÛee DeYÙeeme›eâce yengleebMe meJe& efJeÅeeheer"ebceOÙes GheueyOe Deens.

Jejerue efJe<eÙeebJÙeefleefjòeâ Yetieesue, jepÙeMeeŒe, ceje"er, efnboer, Fb«epeer, leòJe%eeve, mebieerle, mebmke=âle Ùee

efJe<eÙeeble osKeerue keâefjDejÛeer mebOeer GheueyOe Deensle. Heâòeâ iejpe Deens leer mJele:uee Peesketâve osTve DeYÙeeme

keâjCÙeeÛeer DeeefCe ÙeesiÙe efJe<eÙe efveJe[CÙeeÛeer.

‰

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 13

3
{
JeeeCf epŸe MeeKels eeur e ke‚ejf Dej

JŸeeheej efMe#eCe, ke‚e@mö Deke‚eGbeföbie, ¤eeö&[& Deke‚eGböbö DeMee
DeeefLe&ke‚, Deew≈eesefieke‚, JŸeeJemeeefŸeke‚ #es$eebvee JŸeehetve GjCeeNŸee
JeeeCf epŸe MeeKels eeur e ke‚ejf DejeJf e<eŸeer Lee[s ms e.s ..

hetJeea FbefpeefveDeefjbie efkebâJee cesef[keâueuee ØeJesMe efceUeuee veener, lej ceie pee keâe@ceme&uee - Demee GheosMe
kesâuee peele Demes. keâe@ceme& ns Skeâ Ghesef#ele DeeefCe ogue&ef#ele keâeÙe&#es$e cnCetve yeefIeleueb peeF&. Ùee #es$eele keâefjDej
keâjeÙeuee Ûeebieueer mebOeer Deens Je MeeKesuee iue@cejner efceUeueb Deens.

JeeefCepÙe #es$eeceOÙes Deveskeâ JesieJesieàÙee efJe<eÙeebceOÙes mhesMeueeÙePesMeve keâjlee Ùesleb. keâe@ceme& cnCepes
JÙeeheej efMe#eCe, keâe@mš DekeâeGbefšbie, Ûeeš&[& DekeâeGbšbš, HeâeÙeveevMeFÙeue DekeâeGbšbš, hejosMe JÙeeheej
ØeefMe#eCe DeMee Deveskeâ efJe<eÙeeble mJeleb$e heoJÙee DeeefCe heoefJekeâe efceUleele.

Yeejleeleerue Deveskeâ GÅeesiemecetnebÛes DeOÙe#e keâe@ceme& efJe<eÙeeleerue heoJeerOej Deensle. Ùee GÅeesieheleeRveer
DeLe&JÙeJemLeeheveeÛeer cetueleòJes DeeefCe keâjefveÙeespeve Ùee efJe<eÙeebÛee meKeesue DeYÙeeme kesâuÙeecegUsÛe les ÙeMeeÛÙee
GÛÛe efMeKejeJej efJejepeceeve Peeues Deensle. JeeefCepÙe #es$eele vegmeleer heoJeer efceUJetve efveYeeJe ueeieCeb keâ"erCe
Deens. lÙeecegUs Ùee #es$eeuee hetjkeâ "jCeejb efMe#eCe IesleuÙeeme lÙeeÛee GheÙeesie neslees. JeeefCepÙe #es$eeleerue heoJeer
IesTve yeBkeâ, efJecee#es$e, MesDej ceekexâš DeMee Deveskeâ ef"keâeCeer veeskeâjerÛeer Ûeebieueer mebOeer efceUt Mekeâles.

JeeefCepÙe #es$eeleerue mheOee& hejer#ee
(De) mebIe ueeskeâ mesJee DeeÙeesie (keWâõ mejkeâejmee"er)
1. veeiejer mesJee hejer#ee -
Fbef[Ùeve Dee@ef[š Je DekeâeQšdme meefJn&me.
Fbef[Ùeve ef[Hesâvme DekeâeQšdme meefJn&me.
Fbef[Ùeve efmeefJnue DekeâeQšdme meefJn&me.

14 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

Fbef[Ùeve jsuJes DekeâeQšdme meefJn&me.
Fbef[Ùeve heesmšdme Je šsueer«eeHeäme HeâeÙeveevme meefJn&me, meWš^ue š^s[ meefJn&me.
Jejerue hejer#eebvee hee$elee : heoJeer, JeÙe : 21 les 30 Je<ex.
2. Fbef[Ùeve Fkeâe@vee@efcekeâ / mš@efšefmškeâue meefJn&me (keWâõ mejkeâejmee"er)
hee$elee : Fbef[Ùeve Fkeâe@vee@efcekeâ meefJn&me Fkeâe@vee@cesefš^keäme) JeÙe 21 les 30.
mš@efšefmškeâue meefJn&me - heerpeer (mš@šdme / ce@Les ce@. mš@šdme / Dehuee - mš@šdme)
JeÙe : 21 les 30.
(ye) keâce&Ûeejer efveJe[ DeeÙeesie (keWâõ mejkeâejmee"er)
Fkeâe@vee@efcekeäme / mš@efšefmškeâue FvJnsefmšiesšj -
hee$elee - heoJeer (Fkeâe@. / ce@Lme / mš@šdme) JeÙe 20 les 26.
ef[efmš^keäš mesefJnbipe Dee@efHeâmej - hee$elee - heoJeer. JeÙe : 22 les 27.
(keâ) ceneje°^ ueeskeâmesJee DeeÙeesie (ceneje°^ mejkeâejmee"er)
(ceneje°^ HeâeÙeveevme Je DekeâeQšdme Dee@efHeâmej - hee$elee - heoJeer. JeÙe : 19 les 30.
([) efceefvemš^er Dee@Heâ ef[Hesâvme keâefceMev[ Dee@efHeâmej
keâefceMev[ Dee@efHeâmej DekeâeQšdme - hee$elee - yeer. keâe@ce. heefnuee Jeie&. JeÙe : 20 les 23.
Sce. keâe@ce. heefnuee Jeie&. JeÙe : 20 les 25.
(F&) Sue. DeeÙe. meer. / peer. DeeÙe. meer.
Deefmemšbš De@[efceefvemš^sefšJn Dee@efHeâmej Je De@efmemšbš
[sJnueheceWš Dee@efHeâme hee$elee - heoJeer : 50³, JeÙe : 21 les 26 / 21 les 28.
(Heâ) yeBefkebâie ØeesyesMevejer Dee@efHeâmej : hee$elee - heoJeer, JeÙe : 21 les 26.
ÙeeefMeJeeÙe Deveskeâ mejkeâejer / DeLe&mejkeâejer / Keepeieer Øeefle‰eves JeeefCepÙe keâce&ÛeeNÙeebÛeer Yejleer
mheOee& hejer#eeÉejs keâjleele.

Ûeeš&[& DekeâeQšbš
JeeefCepÙe #es$e efveJe[uÙeeveblej DeveskeâebÛee keâue ‘meer. S.’ keâjCÙeeÛeeÛe Demelees. JÙeeheejer mebmLee, efJeòe

mebmLee, mejkeâejer, efvecemejkeâejer DeeefCe Keepeieer mebmLeebÛes DeeefLe&keâ JÙeJenej "erkeâ"ekeâ Deensle efkebâJee veener ns
Ûeeš&[& DekeâeQšbš heenlees. lÙeeÛeØeceeCes DekeâeQšbš efJeYeeieele keâece keâjCeeNÙee keâce&ÛeeNÙeebJej osKeYeeue "sJeCÙeeÛes
keâecener lÙeeuee heej hee[eJes ueeieles. Je<e&Yejeleerue JÙeJenejebÛÙee heeJelÙee DeeefCe efyeues ÙeebÛeb efvejer#eCeeÛes keâecener
keâjCÙeeÛeer peyeeyeoejer lÙeeÛÙeeJej Demeles. ÙeesiÙe lÙee uesKee Je¢eebceOÙes hewMeeÛÙee JÙeJenejeÛeer veeWo kesâueer peeles
efkebâJee veener ÙeeJej ue#e "sJeCÙeeØeceeCesÛe mebmLee Deeheues keâj, hejJeeves Ùeeyeeyeleerle YejeJes ueeieCeejs hewmes ÙeesiÙe
JesUer Yejues peeleele DeLeJee veener, ÙeeÛeer keâeUpeer Ieslees. Jeeef<e&keâ DeeefLe&keâ heefjhe$ekeâ leÙeej keâ¤ve lÙeele pecee,
KeÛe& ÙeeefJe<eÙeer veeWoer keâjlees. Ûeeš&[& DekeâeQšbškeâ[tve mebmLesÛÙee uesKee hejer#eCeeme keâeÙeÅeeves mebceleer efoueer
Deens. lÙeeves Skeâoe ns hejer#eCe kesâues keâer, lÙee mebmLesÛee Jeeef<e&keâ DeeefLe&keâ JÙeJenej ceevÙe kesâuee peelees.
‘meer. S.’ ne JÙeJemeeÙe cnCetveÛe Kethe Øeefle‰sÛee mecepeuee peelees. lÙeeÛeØeceeCes mJeleb$e JÙeJemeeÙener keâjlee
Ùeslees.

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 15

Mew#eefCekeâ hee$elee :
Ûeeš&[& DekeâeQšbš nesCÙeemee"er HeâeGb[sMeve, FbšjefceefpeSš DeeefCe HeâeÙeveue DeMee leerve hejer#ee GòeerCe&

nesCes iejpesÛes Demeles. ces DeeefCe Dee@keäšesyej - veesJnWyej DeMee Je<ee&letve oesveoe Ùee hejer#ee IesleuÙee peeleele.
HeâeGb[sMeveveblej SKeeÅee meer. S.ÛÙee neleeKeeueer keâece keâ¤ve DevegYeJe efceUJeCebner iejpesÛeb Demeleb. lÙeeÛeØeceeCes
Ùee hejer#esÛee efvekeâeue DeJeIee oesve les leerve škeäkesâ FlekeâeÛe ueeiele DemeuÙeeves DeefleMeÙe ngMeej Demetvener
heefnuÙee ØeÙelveeleÛe GòeerCe& PeeuÙeeÛeer GoenjCeb Deieoer neleeÛÙee yeesšebJej ceespeCÙeeFlekeâerÛe Deensle. lÙeecegUs
ØeÙelveeleerue meelelÙe DeeJeMÙekeâ. lÙeecegUs Skeâoe keâe ‘meer.S.’ Ûeer heeÙejer Deesueeb[ueer keâer, heg{Ûee ceeie& megkeâj
Demelees.

meer. S. ÛÙee hejer#esmee"er hebpeerkeâjCe Keeueerue mebmLesle nesles.
pee@FËš [eÙejskeäšj Dee@Heâ mš[erpe, Jesmšve& Fbef[Ùee jerpeveue keâewefvmeue Dee@Heâ FefvmššŸetš Dee@Heâ Ûeeš&[&

DekeâeQšbšdme, 27, keâHeâ hejs[, kegâueeyee, cegbyeF& - 400 005.

mebmLee Je efleÛÙee MeeKeebÛes heòes
1. FefvmššŸetš Dee@Heâ Ûeeš&[& DekeâeQšbšdme Dee@Heâ Fbef[Ùee, ceLegje jes[, heeryeer 268,
veJeer efouueer - 110002.
2. FefvmššŸetš Dee@Heâ Ûeeš&[& DekeâeQšbšdme Dee@Heâ Fbef[Ùee, Jesmšve& jerpeve, 27, keâHeâ hejs[,
kegâueeyee, cegbyeF& - 400 005.
3. FefvmššŸetš Dee@Heâ Ûeeš&[& DekeâeQšbšdme Dee@Heâ Fbef[Ùee, hegCes MeeKee, 28 De, yegOeJeej hes",
Dehhee yeUJeble ÛeewkeâepeJeU, hegCes.
4. meove& jerpeveue mes›esâšefjSš, 122, vegiebcyekeâced neÙe jes[, heeryeer-3314,
ceõeme - 600034
5. F&mšve& jerpeveue me›esâšefjSš, 7, jmesue mš^erš, keâuekeâòee - 700071.
6. meWš^ue jerpeveue mes›esâšefjSš, 16/17, efmeefJnue ueeF&vme, keâevehetj - 208001.
7. vee@ove& meWš^ue jerpeveue mes›esâšefjSš, ogmeje cepeuee, Deveskeäme, DeeÙeheer ceeie&,
veJeer efouueer - 110002.

keâe@mš DeB[ Jekeäme& DekeâeQšbš (DeeÙe. meer. [yuÙet. S.)
JeeefCepÙe #es$eele keâe@mš DekeâeQšbš ner Skeâ cenòJeeÛeer MeeKee Deens. Glheeove kesâuesuÙee JemletbÛeer efkebâcele

"jJeCeb ns KetheÛe keâewMeuÙeeÛeb DeeefCe ngMeejerÛeb keâece Deens. keâejCe yeepeejeÛee š^sv[ keâeÙe Deens ? lÙee
GlheeoveeÛÙee Flej ØeeflemheOÙeeËveer lÙeebÛÙee GlheeoveeÛeer efkeâleer efkebâcele "sJeueer Deens ? lÙeebÛÙeehes#ee efkebâcele
keâceer "sJetvener HeâeÙeoe nesF&ue keâe ? lÙee efkebâceleerletve KeÛe& Jepee peelee Glheeokeâeuee veHeâe nesCeej Deens veb ?
Ùee meieàÙeeÛee keâe@mš DekeâeQšbšÛee DeYÙeeme DemeeJee ueeielees. lÙeemee"er yeepeejeÛeer DeeefCe GlheeoveeÛeer mebhetCe&
ceeefnleer lÙeeuee DemeeJeer ueeieles. lejÛe lees efkebâcele "jefJeCÙeemee"er JesieJesieàÙee ÙeespeveebÛee efJeÛeej ke⤠Mekeâlees
DeeefCe lÙeeJej efveÙeb$eCener "sJet Mekeâlees. nsÛe lÙeeÛeb cegKÙe keâece Deens.

DeLee&le kesâJeU GlheeoveeÛeer efkebâcele "jJeCebÛe veener lej lÙee Glheeoveeyejesyej efouÙee peeCeeNÙee mesJesÛeb

16 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

cetuÙener lÙeeueeÛe "jJeeÙeÛeb Demeleb. ceie lÙeemee"er Glheeoveeuee ueeieCeeje keâÛÛee ceeue, lÙeeJejÛee KeÛe&,
ueeieCeejer Ùeb$emeeceg«eer, Ùeb$eebÛeer og®mleer, lÙeeÛee KeÛe&, keâeceieejebÛeb Jesleve, lÙeebvee efouÙee peeCeeNÙee megefJeOeebÛee
KeÛe&, keâejKeevÙeeÛÙee peeiesÛee KeÛe&, Jeerpe-heeCÙeeÛee KeÛe&, ceekexâefšbieÛee KeÛe&, efJe›eâer JÙeJemLesÛee KeÛe&,
keâpee&T jkeâcesJejÛeb JÙeepe, veblej efouÙee peeCeeNÙee mesJesÛee KeÛe&, š^evmeheesš&Ûee KeÛe& Flej KeÛe& FlÙeeoer
meieàÙee iees°eRÛee Deboepe IesTve, DeYÙeeme keâ¤ve ceie JemletbÛÙee efkebâceleer keâe@mš DekeâeQšbš "jJelees. SketâCe
peceeKeÛee&Ûee cesU Ieeuetve Deens lÙee JÙeJemLesle efkeâleer ØeceeCeele Glheeove Ieslee ÙesF&ue ÙeeÛee DeejeKe[e keâe@mš
DekeâeQšbš keâjle Demelees. DeveeJeMÙekeâ KeÛe&, keâeceÛegkeâejheCee, efJeveekeâejCe ceeueeÛee Jeehej Ùee meJe& iees°eRJej
efveÙeb$eCe "sJeCeb, lÙeeJej GheeÙeÙeespevee keâjCes ner peyeeyeoejerner Demeles. DeeefLe&keâ JÙeJenejeleerue oes<e otj keâjCeb
lemebÛe Jeeef<e&keâ Dee{eJÙeeJe¤ve YeefJe<Ùeeleerue efkebâceleeRÛee Deboepe ns keâe@mš DekeâeQšbšÛe ceeuekeâeuee oslees. Ùee
#es$eele keâeceeuee keâefjDejuee mebOeer KetheÛe Deens. cee$e lÙeemee"er efJe<eÙeeÛÙee DeYÙeemeeyejesyejÛe JeeefCepÙe MeeKesÛeb
%eeve DeeefCe ce=ot heCe "ece yeesueCeb, ØeYeeJeer Deekeâ<e&keâ JÙeefòeâcelJeb pej Demesue lej Ùee #es$eele Gòece keâece
keâjCÙeemee"er les vekeäkeâerÛe HeâeÙeosMeerj "jleb.

keâe@mš efkebâJee Jekeäme& DekeâeQšbš hejer#esmee"er hee$elee -
efJeÅeeLeea 12Jeer GòeerCe& heeefnpes. 12Jeer veblej ØeJesMe hejer#ee osTve ceOÙecee hejer#esmee"er hee$e neslee
Ùesleb. efkebâJee JeeefCepÙe MeeKesÛee heoJeer efceUJeuÙeeveblej (efkeâceeve 50škeäkesâ iegCe) Lesš ceOeuÙee hejer#esueener
yemelee Ùesleb. ØeJesMe hejer#esmee"er ieefCele, Fb«epeer Je meeceevÙe %eeve Demes leerve heshej Demeleele. ceOÙecee DeeefCe
Debeflece hejer#esÛee keâeueeJeOeer 12 ceefnvÙeebÛee Demelees. hejer#esÛes efMe#eCe heesmševes he$eeÉeje DeLeJee ØelÙe#e
JeieeËceOÙes efoues peeles. heCe les meòeâerÛeb Deens. cegbyeF&le he$eeceeHe&âle efMe#eCe - ef[jskeäšesjsš Dee@Heâ keâesefÛebie
De@[efceefvemš^sMeve, Jesmšve& Fbef[Ùee jerpeveue keâewefvmeue Dee@Heâ FefvmššŸetš Dee@Heâ keâe@mš DeB[ Jekeäme& DekeâeQšbšmed
Dee@Heâ Fbef[Ùee, jesefnle ÛeWyeme&, IeesIee mš^erš, 4Lee cepeuee, cebgyeF& 1 Ùee ef"keâeCeer efoueb peeleb.

ØeefMe#eCe osCeeNÙee mebmLee
1. FefvmššŸetš Dee@Heâ keâe@mš DeB[ Jekeäme& DekeâeQšbšdme Dee@Heâ Fbef[Ùee, 12, meoj mš^erš,
keâuekeâòee - 700 016
2. FefvmššŸetš Dee@Heâ keâe@mš DeB[ Jekeäme& DekeâeQšbšdme Dee@Heâ Fbef[Ùee, 3 FefvmššŸetMeveue SefjÙee,
ueesoer jes[, veJeer efouueer 110 003
3. FefvmššŸetš Dee@Heâ keâe@mš DeB[ Jekeäme& DekeâeQšbšdme Dee@Heâ Fbef[Ùee, Jesmšve& Fbef[Ùee jerpeveue
keâewefvmeue, jesefnle ÛeWyeme&, IeesIee mš^erš, ÛeewLee cepeuee, cegbyeF& - 400 001
4. meove& Feb [f Ùee jepr eveue keâeew vf meue DeeH@ eâ DeeÙemee[r yuÙeSt DeeF,& 65, Sceejs , ceõeme - 600008
5. hetvee FefvmššŸetš Dee@Heâ keâe@mš DekeâeQšbšdme, Meent keâe@uespe jes[, keâceefMe&Deue keâe@chueskeäme,
Hesâpe 2, ue#ceerveiej, hegCes 411 009
6. F&mšve& Fbef[Ùee jerpeveue keâewefvmeue Dee@Heâ DeeÙemeer[yuÙetSDeeF&, 84, njerMe cegKepeea ceeie&,
keâuekeâòee - 700 025
7. Ûe@hšj Dee@Heâ keâe@mš DekeâeQšbšdme, 1730, jepeejecehegjer, 6Jeer ieuueer, keâe@chÙegšj keäueyepeJeU,
keâesunehetj - 416 008

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 17

8. Ûe@hšj Dee@Heâ keâe@mš DekeâeQšbšdme, leHexâ SueSme[er keâe@uespe, DebyeePejer ceeie&, iebeOeerveiej,
veeiehetj - 440 010

9. Ûe@hšj Dee@Heâ keâe@mš DekeâeQšbš, 1, peÙeßeer, efJeÕeoerhe, iebieehetj jes[, veeefMekeâ - 422002.

kebâheveer mes›esâšjer
‘meer. S.’ ØeceeCesÛe kebâheveer mes›esâšjer (meer. Sme.) ne ngöe megæe DelÙeble Øeefle‰sÛee ceeveuee peelees.

ceeieerue keâener Je<eeËceOÙes JÙeeheejer #es$eeceOÙes Peeuesueer ØeÛeb[ Jee{ DeeefCe mejkeâejÛes iebgleeiegbleerÛes efveÙece ÙeecegUs
DeewÅeesefiekeâ Øeefle‰eveebJej Kethe cees"e Yeej he[uee Deens. Ùee heefjefmLeleerJej lees[iee cnCetve Skeâ mJeleb$e Ùeb$eCee
GYeejCÙeele Deeueer. Yeejle mejkeâejves 1980 ceOÙes kesâuesuÙee keâeÙeÅeevegmeej ØelÙeskeâ Øeefle‰eveeme kebâheveer
mes›esâšjer "sJeCÙeeÛeer meòeâer keâjCÙeele Deeueer Deens. Øeefle‰eveeleerue iegbleJeCetkeâ 50 ueeKe efkebâJee lÙeehes#ee
DeefOekeâ DemeuÙeeme kebâheveer mes›esâšjerÛeer vesceCetkeâ keâjCÙeele Deeueer Deens.

kebâheveer mes›esâšjerÛes keâece cnCepes owvebefove JÙeJenejeleerue keâeÙeos, efveÙece, yebOeves ÙeebÛeer keâeÙeÅeeÛÙee
Âef°keâesveeletve efÛeefkeâlmee keâ¤ve lÙeeÛes FefleJe=òe Øeefle‰eveÛÙee efveÙeecekeâ ceb[Uemeceesj osCes ns Deens. keâeÙeÅeeØeceeCes
keâece keâjCes Deved lÙeevegmeej Øeefle‰eveceOeerue Flej efJeYeeieebÛes keâecekeâepe nesle Deens vee ns heenCes, neleeKeeueer
keâece keâjCeeNÙee meJe& keâce&ÛeeNÙeebkeâ[tve keâeÙeÅeeÛes heeueve keâ¤ve IesCes, MesDej yeepeejeÛeer oKeue IesCes, yew"keâe
IesCes, DeeefLe&keâ DeejeKe[e leÙeej keâjCes, pecee-KeÛee&Jej efveÙeb$eCe "sJeCes lÙeeÛeØeceeCes ceeuekeâ DeeefCe keâce&Ûeejer
ÙeebÛÙeeceOÙes ÙeesiÙe lees mecevJeÙe jeKetve megmebJeeo efvecee&Ce keâjCÙeeÛes keâecener lÙeeuee keâjeJes ueeieles.

meer. S. Ùee hejer#esØeceeCes meer. Sme. nesCÙeemee"erner leerve hejer#ee GòeerCe& JneJÙee ueeieleele. HeâeGb[sMeve,
FbšjefceefpeSš DeeefCe HeâeÙeveue DeMee eflevner hejer#eebveblej kebâheveer mes›esâšjer neslee Ùesles. peeieeflekeâerkeâjCe DeeefCe
JÙeeheejerkeâjCeecegUs Deveskeâ veJeveJÙee kebâhevÙee Yeejleele oeKeue nesle Deensle. lemesÛe lÙeebÛÙee MeeKeebÛee osMeYej
efJemleejner nesleesÙe. lÙeecegUs kebâheveer mes›esâšjermee"er ceeieCeer vekeäkeâerÛe Jee{Ceej. yegefæceòesuee DeLekeâ heefjßeceeÛeer
pees[ efceUeueer, lej kebâheveer mes›esâšjer nesCes DeJeIe[ efveef§eleÛe veener.

mebmLesÛee heòee
FefvmššŸetš Dee@Heâ kebâheveer mes›esâšjerpe Dee@Heâ Fbef[Ùee, DeeÙemeerSmeDeeÙe neTme, 22, FefvmššŸetMeveue

SefjÙee, ueesoer jes[, veJeer efouueer 110003
pÙee kebâheveerÛeer MesDej iegbleJeCetkeâ ®. 50 ueeKeentve peemle Deensle. Skeâ kebâheveer mes›esâšjer vesceCeb

DeeJeMÙekeâ Deens. 50 ueeKeentve keâceer DemeuÙeeme kebâheveer mes›esâšjer FbšjefceefpeSš GòeerCe& Demeueer lejer Ûeeuesue.

kebâheveer mes›esâšjer FefvmššŸetšÛÙee ceneje°^eleerue MeeKee
1) pee@ueer ceskeâj - 1, 1uee cepeuee, yepeepe YeJeve Mespeejer, veefjceve hee@FËš, cegbyeF& - 400021
2) 23, cegkegbâoveiej keâe@ve&j, uesve veb. 1, ieghles ceekexâš, peesMeer ne@efmhešuepeJeU,
hegCes - 411 037

keâesefÛebie FefvmššŸetš
ScekesâSme FefvmššŸetš Dee@Heâ ce@vespeceWš mš[erpe Je jermeÛe&, SveSue neÙemketâue kebâheeGb[, Dee@Heâ

18 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

SmeJner jes[, ceeuee[ (he.) cegbyeF& - 400 064

De@keäÛegDejer
Deepekeâeue peerJeveeÛeer keâesCelÙeeÛe JeÙeele keâesCeerner nceer osT Mekeâle veener. pejer meeÙevme Kethe heg{s iesueb

Demeueb lejer Deveskeâ jesieebJej Depetvener "esme GheeÙe meehe[uesues veenerle. lemebÛe Jee{les DeheIeele, Jee{les
Øeot<eCe, ØeÛeb[ ceeveefmekeâ leeCe, keâeceeÛeb ØeÛeb[ DeesPeb DeeefCe Jee{leer mheOee& ÙeecegUs ce=lÙetÛeb meeJeš meleleÛe
DeeheuÙeeJej Demeleb. lÙeecegUs ns meJe& Oeeskesâ ue#eele IesTve DeeheuÙeeveblej DeeheuÙeeJej DeJeuebyetve DemeuesuÙee
JÙeòeâeRÛÙee YeefJe<ÙeeÛeer JesUerÛe meesÙe keâjCeb DeeefCe lÙeemee"er efkeâleer jkeâcesÛes peerJeve efJecÙeeÛes nhles YejeJes
ueeieleerue ns meebieCeejb MeeŒe cnCepes De@keäÛegDejer MeeŒe. ner meJe& Deekeâ[scees[ keâjCeejs De@keäÛegDejer. meOÙee Ùee
MeeKesueener peerJeveeleerue Deveskeâ OeeskeäÙeebcegUs KetheÛe cenòJe Deeues Deens. lÙeecegUs Ùee MeeKesle Ûeebieueb keâefjDej
vekeäkeâerÛe nesT Mekeâleb.

JÙeòeâerÛee ce=lÙet, DehebielJe, peKecee lemesÛe Deeie ueeieCeb, Ûeesjer, mHeâesš Je Flej otjJemLee Ùeeheemetve
ceeueceòesÛeb vegkeâmeeve ÙeeyeöueÛeer leheMeerueeleerue ceeefnleer Deveskeâ meeOeveebÉejs De@keäÛegDejer ieesUe keâjlees. OeeskeäÙeeÛee
keâeueeJeOeer ue#eele IesTve, lÙeeÛeb cetuÙe ue#eele IesTve OeeskeäÙeeÛes oj, hewMeeÛeer DeeJekeâ DeeefCe JÙeòeâerÛeer DeepeÛeer
Je heg{Ûeer DeeefLe&keâ Guee{eue ue#eele IesTve lees efJecÙeeÛes nhles "jJelees. cee$e veJeerve megOeejCee, JÙeeheejer keâue,
keâeÙeos, meeceeefpekeâ - jepekeâerÙe yeoue Ùee meieàÙeeÛee heefjCeece efJecee JÙeeheejeJej nesT Mekeâlees. lÙeecegUs Ùee
#es$eeleerue leepeer ceeefnleerner lÙeeuee melele DemeeJeer ueeieles. lÙeeÛee meieàÙeeÛee Ûeebieuee DeYÙeeme DemeeJee
ueeielees. lemebÛe mesJeeefveJe=òeer DeeefCe efJecÙeeÛÙee Ùeespeveener neÛe keâjlees. Ùee mebIešveebvee, keâce&ÛeeNÙeebvee ÅeeJÙee
ueeieCeeNÙee jkeâceener neÛe "jJelees. efJecee hee@efuemeerÛes leheMeeruener, nhlÙeeÛÙee jkeâcee, keâeueeJeOeer De@keäÛegDejer
"jJelees. Ùee efJe<eÙeerÛes Yee<eCe, Je=òeefJeMes<e lemebÛe uesKe leÙeej keâjCes ner megæe De@keäÛegDejerÛeerÛe peyeeyeoejer
Demeles. lÙeecegUs JesieUb keâjeÙeÛeer FÛÚe DemeCeeNÙeebÛeer Ùee #es$eele vekeäkeâerÛe JeeJe Deens.

De@keäÛegDejerÛes ØeefMe#eCe osCeejer mebmLee
1) De@keäÛegDeefjue meesmeeÙešer Dee@Heâ Fbef[Ùee, 9, peerJeveGÅeesie, 278, [er. Sve. jes[, Heâesš&,
cegbyeF& - 400001.
2) efyeMehe nsyej keâe@uespe, efle¤efÛejheuueer - 620017.

pÙeebÛÙeekeâ[s De@keäÛegDeefjue meesmeeÙešer Dee@Heâ Fbef[ÙeeÛeer DemeesefmeSš ceWyejMeerhe Deens DeMeebÛeer SueDeeÙemeer

ceOÙes ßesCeer ØeLece ßesCeer DeefOekeâejer cnCetve efveÙegòeâer nesT Mekeâles.

SueDeeÙemeer heòee : meWš^ue Dee@efHeâme, Ùeesie#esceb, peerJeve yeercee ceeie&, cegbyeF& - 400021.

SueDeeÙemeer De@keäÛÙegjerDeue De@ØeWefšmeÛeeršer Yejleer keâjles.

hee$elee : heoJeer (Sce/Sme)/ yeer. keâe@ce. (mš@šdme / De@keäÛÙegDeefjÙeue meeÙevme - 60³) - keâeueeJeOeer

- 3 Je<ex, - JeÙe : 18 les 25.

Yejleer efueefKele hejer#esÉejs.

hejer#esÛeer keWâõb : YeesheeU, cegbyeF&, keâuekeâòee, efouueer, nwõeyeeo.

‰

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 19

4
{
eJf e%eeve MeeKels eeur e ke‚ejf Dej¤Ÿee meOb eer

ceneje°^eÛÙee Deveskeâ Menjebletve oneJeerle meòej škeäkesâ ceeke&â vemeleerue, lej DekeâjeJeer efJe%eeve MeeKesceOÙes
ØeJesMe efceUle veener. lejer megæe efceUeuesuÙee iegCeehes#ee lÙee efJeÅeeLÙee&Ûee SketâCeÛe keâue keâesCelÙee MeeKeskeâ[s
Deens, ns heenCes iejpesÛes Deens. efJe%eeve MeeKee ner meJe& MeeKeebceOÙes efJemleejuesueer Deens. efJe%eeve MeeKesÛee
efJeÅeeLeea keâuee, JeeefCepÙe MeeKesle peeT Mekeâlees; hejbleg keâuee, JeeefCepÙe MeeKesÛee efJeÅeeLeea cee$e efJe%eeve
MeeKesle ØeJesMe IesT Mekeâle veener.

efJe%eeve MeeKesleerue efJeÅeeLÙee&me keâceer ceeked&âme efceUeuÙeeme lÙeeme lesjeJeeruee veJÙeeves ØeJesMe IÙeeJee
ueeielees. 12 Jeer efJe%eeve MeeKesÛÙee Ùee efJeÅeeLÙee&uee lÙeeÛee iebOener vemelees. lÙeecegUs lÙeeÛee efMekeâCÙeeÛee
Gjuee megjuee Fbšjsmš efveIetve peeCÙeeÛeer Yeerleer Demeles. efJeÛeejhetJe&keâ ØeJesMe IesleuesuÙee efJeÅeeLÙee&uee efJe%eeve
MeeKesle ØeJesMe IesleuÙeeveblej DeceÙee&o mebOeer GheueyOe Deensle. efJe%eeve MeeKesceOeerue efJeÅeeLeea Gòece iegCeeves
GòeerCe& Peeuee lej DeefYeÙeebef$ekeâer Je JewÅekeâerÙe MeeKesceOÙes lÙeeÛee ØeJesMe efveef§ele neslees. DeefYeÙeebef$ekeâer Je JewÅekeâerÙe
MeeKesyeöue DeeheCe heg{ÛÙee ØekeâjCeeceOÙes heent.

DeefYeÙeebef$ekeâer Je JewÅekeâerÙe MeeKesJÙeefleefjòeâ keâefjDejÛÙee DemebKÙe mebOeer Ùee MeeKesle GheueyOe Deensle.
12 Jeer efJe%eeveveblej yeerSmmeer. jmeeÙeveMeeŒe, met#cepeerJeMeeŒe, ØeeCeerMeeŒe, JevemheleerMeeŒe, mebKÙeeMeeŒe,
ieefCele, YeeweflekeâMeeŒe, pewJeleb$e%eeve (yeeÙeesšskeävee@uee@peer), yeeÙeesFvHeâescexefškeäme, yeeÙeeskesâefcemš^er, pesvesefškeäme
DeMee Deveskeâ ØekeâejÛÙee efJe<eÙeebceOÙes keâefjDejÛÙee ØeÛeb[ mebOeer efvecee&Ce PeeuÙee Deensle. lÙeeleerue keâener
efJe<eÙeeleerue keâefjDej mebyebOeer ÛeÛee& keâ¤.

20 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

jmeeÙeveMeeŒe efJe<eÙeeleerue keâefjDej
jmeeÙeveMeeŒe Skeâ Depeye ieceleerÛeb MeeŒe Deens. lÙeele Deveskeâ Debieebveer efMekeâlee Ùesles. Øeieleer keâjlee

Ùesles. veeskeâjer Je JÙeJemeeÙe oesvner keâjlee ÙesCes MekeäÙe Deens. heoJeerheÙeËle "jeefJekeâ efMe#eCe IesTve nesles. lÙeemee"er
Gòece iegCe DeeJeMÙekeâ Demeleele. ÛeebieuÙee DeYÙeeme›eâceemee"er, heoJÙegòej efMe#eCe ØeJesMeemee"er leer›e mheOee&
Demeles. jmeeÙeveMeeŒeeceOÙes Dee@jiee@efvekeâ, Fb[efmš^Ùeue, De@hueeF&[ kesâefcemš^er DeMee efJe<eÙeeble mhesMeueeÙePesMeve
keâjlee Ùesles. kesâefcemš^erceOeerue mebMeesOeveeletve efMekeâlee Deeueb lej veJÙee efoMee keâUleele. ve@Meveue kesâefcekeâue
ue@yeesjsšjer, hegCes, Fbef[Ùeve FefvmššŸetš Dee@Heâ meeÙevme, yeWieueesj ÙesLes mebMeesOeve mebmLee keâeÙe&jle Deensle.

Deew<eOeMeeŒeeMeer mebyebefOele HeâeF&ve kesâefcekeâume, FbšjefceefpeSšdme nener Skeâ veJeerve Øeeble Jee{erme ueeieuesuee
Deens. hesume Skeâjesmeesueme Ùeelener veJeerve iees°er Ie[le Deens. ke=â$eerce KeeÅejbie,KeeÅeÛeJeer leÙeej keâjCÙeekeâ[sner
mebMeesOeve Ûeeuet Deens.

yeeSr mmeer velb ej SceSmmeer Deej@ iee@ vf ekeâ, Yeeew lf ekeâ-jmeeÙeve MeeŒe, Dev@ eeeuf eešf keâue keâs ecf emše^ cr eOÙes mheMs eueeÙePevs e
kesâuÙeeveblej kesâefcekeâume Fb[mš^erceOÙes cees"Ÿee ØeceeCeeJej mebOeer GheueyOe Deens.

met#cepeerJeMeeŒeeleerue keâefjDej
JewÅekeâerÙe #es$eeMeer efveieef[le Demeuesuee met#cepeerJeMeeŒe ne efJe<eÙe Skeâ veeJeepeuesues #es$e cnCetve heg{s

Ùesle Deens. yeerSmmeer. met#cepeerJeMeeŒe ne efJe<eÙe ceespekeäÙeeÛe keâe@uespeceOÙes GheueyOe Deens. met#cepeerJeMeeŒe
ØeJesMeemee"er yejerÛe mheOee& Demeles. menmee cesef[keâueÛeer De@[efceMeve efpeLes Leebyeles lÙeeveblej GJe&efjle efJeÅeeLÙeeËÛee
keâue veblej met#cepeerJeMeeŒeemee"er ØeJesMe IesCÙeekeâ[s Demelees.

yeer.Smmeer. ceeÙe›eâesyeeÙeesuee@peer (met#cepeerJeMeeŒe) veblej Sce.Smmeer. ceeÙe›eâesyeeÙeesuee@peer Ùee oesvnerceOÙes
Ûeebieues iegCe efceUJetve heg{s [e@keäšjsšner efceUJet Mekeâlees.

met#cepeerJeMeeŒeeÛÙee MeeKeebÛee efJemleej cees"e Deens. cesef[keâue ceeÙe›eâesyeeÙeesuee@peer, [sDejer De@C[ Hetâ[
ceeÙe›eâesyeeÙeesuee@peer, pesvesefškeäme, FcÙetvee@uee@peer, yeeÙeeskesâcesmš^er, De@ef«ekeâuÛej De@C[ mee@F&ue ceeÙe›eâesyeeÙeesuee@peer
Ùee met#cepeerJeMeeŒeeÛÙee ØecegKe MeeKee Deensle.

yeerSmmeer veblej ef[hueescee Fve cesef[keâue ue@ye šsefkeäveefMeÙeve meejKes keâesme& keâjlee Ùesleele. yeer. Sce. šskeâ.,
efkeäueefvekeâue jermeÛe&, SceSmmeer Fve yeeÙeesFvHeâescexškeäme, SceSmmeer yeeÙeesšskeävee@uee@peer meejKÙee heoJÙegòej heoJÙee
IesTve cees"Ÿee heieejeÛÙee mebOeer GheueyOe Deensle.

Hetâ[dme Fb[mš^er, Heâecee& Fb[mš^er, De@«ees Fb[mš^erceOÙes veeskeâjerÛÙee mebOeer Deensle. Deukeâesnesefuekeâ efyeJnjspe
leÙeej keâjCeeNÙee kebâhevÙeebceOÙes ceeÙe›eâesyeeÙeesuee@efpemš GcesoJeejebvee cees"er ceeieCeer Deens.

meeKej keâejKeevÙeeleerue ceUerheemetve FLesvee@ue leÙeej keâjCÙeeÛee Øeef›eâÙesle ceeÙe›eâesyeeÙeesuee@efpemšuee
heÙee&Ùe GheueyOe veener.

DeMee ØekeâejÛÙee cees"Ÿee mebOeer DemeuesuÙee #es$eele ØeJesMe IÙeeÙeuee njkeâle veener.

JevemheleerMeeŒe, ØeeCeerMeeŒe, ueeF&Heâ meeÙevmeceOeerue keâefjDej
Skeâ iees° vesnceer ue#eele "sJeeÙeÛeer Demeles. ØelÙeskeâ #es$eele vesnceerÛe JeeJe Demelees. lÙeemee"er legceÛeb

JesieUsheCe efškeâJeeJeb ueeieleb. yeeÙeesuee@peerletve Giece heeJeCeeNÙee ØelÙeskeâ MeeKesleerue JesieUsheCe ue#eele Iesleueb lej
MeeKesle Kethe veJeerve Ie[le Deens.

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 21

JevemheleeRÛeer ueeieJe[, lÙeebÛee heÙee&JejCeeJej nesCeeje heefjCeece, pebieuemebheòeerÛeer efveiee jeKeCeb, GÅeesieOebos,
keâeieo, meeie, efveueefiejer, Deew<eOeer JevemheleeRÛeer efveÙee&le ÙeemeboYee&le yee@šefvemš keâece keâ¤ve mJele:Ûeb JesieUsheCe
efškeâJet Mekeâlees. efšMÙet keâuÛej, DeUbyeer, yesyeer keâe@ve& ÙeebmeejKÙee veieoer Glheeoveeblener lÙeeÛee meuueemenYeeie
ceesueeÛee "jlees.

Petuee@peerceOÙesner mecegõer ØeeCeer peerJeveeÛee DeYÙeeme Heâej cees"Ÿee ØeceeCeeJej cenòJeeÛee "jle Deens.
JevÙeØeeCÙeebÛÙee meboYee&le ve° nesle ÛeeueuesuÙee peeleer-Øepeeleer efškeâJeCeb nsner Skeâ cees"b DeeJneve peieYej
ceeveueb peele Deens. ke=â$eerce hewoeme keWâõ DeefOekeâ Øeiele nesT heenele Deensle. Ùeemee"er ngMeej heoJeerOejebÛeer melele
iejpe YeemeCeej DeensÛe.

Kejb cnCepes yee@šveer, Petuee@peer, ceeÙe›eâesyeeÙeesuee@peer, ueeFHeâ meeÙevme ns meejs Yeso heoJeerveblej PeheešŸeeveb
keâceer nesle peeleele. efJeefJeOe efJeÅeeMeeKeebleie&le efMe#eCeheæleer Yeejleelener ¤{ nesT heenele Deens. Ùee
meeNÙeebletve heg{s yeeÙeesšskeävee@uee@peerkeâ[s JeešÛeeue meg¤ nesles. ÙeslÙee keâeUeceOÙes Deeheueb meejb peerJeveÛe yeeÙeesšskeâveb
JÙeeheueb peeCeej Deens. Ùeebhewkeâer keâesCelÙeener °erveb DeeJe[lÙee MeeKesletve DeYÙeemeeuee meg®Jeele kesâueer, lej
leb$e%eeveeÛÙee Ùee veJÙee yeoueeceOÙes meeceeJeueb peeCeb MekeäÙe Deens.

pewJeleb$e%eeve (yeeÙeesšskeävee@uee@peer) efJe<eÙeeleerue keâefjDej
mepeerJeebÛee DeYÙeeme iesues MelekeâYej ÛeebieueeÛe %eele Deens. met#ce efJe<eeCet, peerJeeCet, DeceeryeemeejKes

SkeâhesMeerÙe ÙesLeheemetve ceeCemeeheÙeËle meJe& ØeeefCecee$eebÛee DeYÙeeme Peeuee DeensÛe. ÙeeceOÙes hesMeer, hesMeerkeWâõs,
Mejerjeleerue efJeefJeOe keâeÙe& keâjCeeNÙee mebmLee ÙeebÛee efJeÛeej nesle Demes. lÙeeletve DeefOekeâ met#ce DeYÙeeme kesâuÙeeJej
hesMeerkeWâõebÛeer pe[CeIe[Ce, ØeefLeveb, [er. Sve. S. Je peervme ÙesLes DeeheCe heesnesÛelees.

iesuÙee one Je<eeËle pesveesce Øeespeskeäšveblej Ùee DeYÙeemeele keâener cenòJeeÛes efoMeeyeoue Peeues. peervmeheemetve
meg®Jeele nesTve GuešŸee ›eâceeveb cnCepes ØeefLeveb, hesMeer, Mejerj, keâeÙe&heæleer Demee ›eâce meg¤ Peeuee.
DevegJebefMekeâlesMeer efveieef[le ceeefnleer mee"JeCeejs Ieškeâ cnCepes [er. Sve. S. Je Deej. Sve. S. Ùee IeškeâebÛeer
jemeeÙeefvekeâ ceeb[Ceer Je lÙeebÛee peervmeMeer mebyebOe ÙeebÛee DeYÙeeme cenòJeeÛee "¤ ueeieuee Deens.

Ùee meeNÙee DeYÙeemeeletve keâener yeeyeer MeeŒe%eebvee nUtnUt Deekeâueve nesle iesuÙee lÙee cnCepes [er. Sve.
S. Ûeer og®mleer keâjCeb MekeäÙe Deens. peervmeceOÙes keâener yeoue Ie[JeCeb MekeäÙe Deens. lÙeeÛes nesCeejs heefjCeece
Devegketâue, GheÙegòeâefjlÙee Jeehejlee Ùesleele. ÙeeletveÛe jsCetbÛeer Gl›eâebleer, efJeefJeOe peeleeRÛeer hewoeme, nJÙee lÙee
pewJejmeeÙeveebÛeer efveefce&leer Ùeeblener Øeieleer nesle iesueer Deens.

Ùee meeNÙeeÛee Deejeis ÙeeMeer meyb eOb e Demet Mekeâlee.s meYeeJs eleeueÛÙee heÙeeJ& ejCeele yeoue Ie[Jevt e DeeCeCÙeemee"enr er
GheÙeesie nesT Mekeâlees. Deenejeleerue DeveeJeMÙekeâ Ieškeâ otj keâjCÙeeMeer ÙeeÛee mebyebOe pees[lee Ùeslees. veJeerve
Deew<eOeb efvecee&Ce keâjCÙeekeâjleener Ùee MeeKesleerue leb$e%eeve GheÙegòeâ "jCeej Deens.

Lees[keäÙeele cnCepes ceeveJeer peerJeveeMeer meeNÙee Debieeveb Jes{Ceejs DelÙeeOegefvekeâ leb$e%eeve Je lÙeeÛee Jeehej
cnCepes yeeÙeesšskeävee@uee@peer.

yeeÙeesšskeävee@uee@peermee"er efJe<eÙeebÛeer efveJe[ keâMeer keâjeJeer?
yeeÙeesuee@peerletve heg{s peeCeeje efJe<eÙe DeMeer pejer Ùee #es$eeÛeer DeesUKe Demeueer, lejerner ieefCele,

mebieCekeâMeeŒe Je YeeweflekeâMeeŒe ÙeebÛee heeÙee Ùee #es$eele efMejCeeNÙeebmee"er hekeäkeâe nJee. jmeeÙeve Je pewJejmeeÙeveeÛeer

22 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

DeesUKener nJeer. DeeblejMeeKeerÙe efMe#eCeecegUs ns Ùeeveblej meesheb nesCeej Deens.
meeshÙee Lesš Meyoeble meebieeÙeÛeb lej, yeejeJeerheÙeËleÛeb ieefCele nJebÛe nJeb. mebieCekeâeJejerue MeeŒeerÙe

heefjYee<esÛeer, Øees«e@efcebieÛeer hegjsMeer DeesUKe DeeJeMÙekeâÛe. Yeeweflekeâ Je jmeeÙeve ns efJe<eÙe heoJeerheÙeËle lejer hetjkeâ
cnCetve nJesleÛe.

ceogjeF& ÙesLeerue keâecejepe efJeÅeeheer", peJeenjueeue vesn¤ efJeÅeeheer", hegCes efJeÅeeheer" ÙesLes Ùeeleerue
heoJÙegòej DeYÙeeme›eâce meg¤ Peeues Deensle. nUtnUt heoJeermee"erner ne DeYÙeeme›eâce meg¤ nesF&ue; heCe Skeâ
ue#eele "sJeeÙeueeÛe nJeb keâer, Keje yeeÙeesšskeävee@uee@peerÛee Jeehej ne meg¤ nesCÙeeme, keâUCÙeeme [e@keäšjsš
heeleUerheÙeËle heesnesÛeeÙeueeÛe nJeb. lÙeeefMeJeeÙe Ùee #es$eele efmLejlee efceUle veener. meuueeieej, leb$e%e, ceoleveerme,
ue@ye Deefmemšbš Ùee Glejb[erJej DeeheCe kegâ"s efmLejeJeÙeeÛeb ns mJele:ÛÙee kegâJeleervegmeej "jJeeJeb ueeieleb.

meOÙeeÛeer heefjefmLeleer heenlee, cesef[keâue, FbefpeefveDeefjbiekeâ[erue Dees{e heenlee Skeâ iees° vekeäkeâer veceto
keâjlee ÙesF&ue. megceejs 75 les 85 škeäkeäÙeebÛee SKeeoe MeeŒeMeeKesleerue yeejeJeerÛee efJeÅeeLeea Jejerue efJe<eÙe
IesTve heg{s efMeketâ FÛÚerle Demesue lej lÙeeuee yeeÙeesšskeâceOÙes vekeäkeâerÛe peeiee Deens. peeiee heškeâeJeuÙeeJej
Yejhetj JeeJener jenCeej Deens.

yeeÙeesFvHeâcexefškeämeceOeerue keâefjDej
peerJeceeefnleerMeeŒe Demeb lÙeeÛeb megšmegšerle ceje"erkeâjCe nesT Mekesâue. peerJeMeeŒeerÙe ceeefnleer Heâej ØeÛeb[

ØeceeCeeJej GheueyOe Deens. lÙeeleÛe pesveesce Øeespeskeäš, peervmeceOeerue yeoue ÙeecegUs iesuÙee oMekeâele Ùee
ceeefnleerÛee mee"e Heâej Jesieeveb Jee{le iesuee Deens. Ùee meeNÙee pewJeMeeŒeerÙe ceeefnleerÛeb mebkeâueve, efJeMues<eCe,
efJeJejCe, vetleveerkeâjCe Je mebJeOe&ve keâjCÙeeÛeb MeeŒe cnCepes yeeÙeesFvHeâcexefškeäme.

ØeLece meeje [eše mebkeâefuele keâjeÙeÛee. lÙeeÛeer efMemle meebYeeUeÙeÛeer. lÙeeÛeb vescekebâ iejpesvegmeej
efJeMues<eCe keâjeÙeÛeb, nJÙee lÙee ceeCemeeuee, nJÙee lÙee ue@yeuee les hee"JeeÙeÛeb, hegjJeeÙeÛeb, peieele keâener
veJeerve Ie[ueb keâer, les DeeheuÙee [ešeceOÙes veJÙeeveb YejeÙeÛeb. Ùee meeNÙee keâeceebmee"er keâeieo, hesefvmeue Je ceeveJeer
ceWot Dehegje he[lees.

lemesÛe Ùee ceeefnleerletve keâeuheefvekeâ yeoue Ie[Jetve efvecee&Ce nesCeeNÙee MekeäÙeeMekeäÙelesyeöue he[leeUCeer
keâjeÙeÛeer Peeueer, lej les JÙeeJeneefjkeâjerlÙee Kethe JesUKeeT Je KeÛee&Ûeb "jleb. lesÛe keâece mebieCekeâeÛÙee
meeneÙÙeeveb keâener leemeeble Jee efoJemeeble heej hee[lee Ùesleb.

Ùee meeNÙee #es$eeble efMejCÙeemee"er ieefCele, mebKÙeeMeeŒe, mebieCekeâ ÙeebÛÙee pees[eruee yeeÙeesuee@peerÛeer
Ûeebieueer peeCener DeeJeMÙekeâ Deens. lÙeeceOeerue meJe& leebef$ekeâ heefjYee<ee JÙeJeefmLele keâUCeb Jee Jeehejlee ÙesCebner
iejpesÛeb Deens.

JesOeMeeUsÛÙee nJeeceeve KeelÙeeleerue ceeršerDeesjesuee@efpemšÛes keâefjDej
DeÛeevekeâ DeeuesuÙee hegjeves, Yetkebâheeves, JeeoUeves peer mebkeâšs ceeveJeer peerJeveeJej keâesmeUleele lÙee

mebkeâšebvee leeW[ osCÙeemee"er nJeeceeveemebyebOeer DeeieeT metÛevee osCÙeeÛeb keâece ns ceeršerDeesjesuee@efpemš keâjle
Demeleele. Jesoj Heâesjkeâemš efjheesefšËie les mebMeesOeve DeMee DeeflecenòJeÛÙee #es$eeceOÙes keâefjDejmee"er ØeÛeb[ mebOeer
GheueyOe Deensle.

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 23

nJeeceeve efJeYeeieeÛÙee keâeceeÛes mJe¤he
Ùee efJeYeeieeceOÙes ceeršerDeesje@uee@efpemš nJeeceeveeÛee DeYÙeeme keâjle Demeleele. leeheceeve, Jeejs DeeefCe

heeTme, SKeeÅee Yeewieesefuekeâ heefjmejeceOÙes keâMee ØekeâejÛes nJeeceeve Demesue ne Deboepe Jele&JeCÙeeÛes keâece
ceeršerDeesje@uee@efpemš keâjle Demeleele.

ceeršerDeesje@uee@efpeefmškeâ meeÙevmeceOÙes keâefjDejÛÙee efJeefJeOe mebOeer
ceeršerDeesje@uee@efpemšÛeb š^sefvebie IesleuesuÙee JÙeòeâeRvee JesojHeâesjkeâemš efkebâJee keäueeÙece@šesuee@efpemš cnCetve

mhesMeueeÙePesMeve keâjlee Ùesles. efHeâefpekeâue ceeršerDeesje@uee@efpemš ns ceeršerDeesje@uee@efpekeâue jermeÛe& meWšjceOÙes keâece
keâjleele. lej Fb[efmš^Deue ceeršerDeesje@uee@efpemš Oetj efveÙeb$eCe Je JeeÙet Øeog<eCe DeMee efJeefJeOe yeeyeeRJej keâece
keâjleele. De@ef«ekeâuÛej hue@efvebie, ef[Hesâvme #es$eeyejesyejÛe heeÙeuešdmevee nJeeceeveeÛeer ceeefnleer osCeb, SDej›eâeHeäš
DeeefCe efcemeeF&ue mees[leevee JeeleeJejCeeÛee Deboepe IesCeb, Kejeye nJeeceeveele mecegõefkeâveeNÙeeJej efkebâJee yebojeJej
penepe LeebyeefJeCeb, nJeeceeveeMeer mebyebefOele Fb[mš^erceOeerue Dee@ieveeÙePeme&vee Ùeeyeeyele ceeefnleer osCÙeeÛeb keâece FLes
kesâueb peeleb. ceeršerDeesje@uee@peerMeer mebyebefOele GhekeâjCeb leÙeej keâjCeeNÙee kebâheveerceOÙes pee@yeÛeer mebOeer efceUles. lemebÛe
hue@efvebie, hee@Jej FefjiesMeve, De@ef«ekeâuÛej, nsuLe ef[heeš&ceWš DeeefCe Jee@šj ce@vespeceWšceOÙesner pee@yme GheueyOe
Deensle.

osMeeleerue JesieJesieàÙee Yeeieele DemeCeeNÙee ceeršerDeesje@uee@efpekeâue ef[heeš&ceWšceOÙes ne keâesme& kesâuesuÙee
efJeÅeeLÙeeËvee veeskeâjermee"er ØeÙelve keâjlee Ùesleerue. SDejHeâesme&ceOÙes Dee@efHeâmej heoeJej keâeÙe&jle DemeCeeNÙeebvee
ceeršerDeesje@ueerpeerÛeb š^sefvebie osCÙeele Ùesleb. efMeJeeÙe ceeršerDeesje@uee@peer / De@šcee@meefHeâDeefjkeâ meeÙevme / efHeâefpekeäme
/ ce@Lme / mš@efšefmškeäme / Fueskeäš^e@efvekeäme / peerDeesefHeâefpekeäme / DehueeF[ efHeâefpekeäme / DehueeF[ ce@Lme
Ùeehewkeâer Skeâe efJe<eÙeele heesmš «e@pÙegSMeve efkebâJee yeerF / yeeršskeâ / Scešskeâ (Fuesefkeäš^keâue / Fueskeäš^e@efvekeäme)
DeeefCe leerve Je<eeËÛee keâeceeÛee DevegYeJe Demesue lej hegCÙeeÛÙee Fbef[Ùeve FefvmššŸegš Dee@Heâ š^e@efhekeâue ceeršerDeesje@uee@peer
ceOÙes jermeÛe& keâjCÙeeÛeer mebOeer efceUles.

Jejerue efJe<eÙeebÛes š^sefvebie IesleuÙeeveblej Fbef[Ùeve ceeršerDeesje@ueerefpekeâue ef[heeš&ceWšceOÙes veeskeâjer efceUt
Mekeâles. efHeâefpekeämeceOÙes «e@pÙegSMeve kesâuesuÙee 20 les 25 Je<e&s JeÙeesiešeleerue efJeÅeeLÙeeËvee FLes veeskeâjermee"er
Depe& keâjlee Ùeslees. mšeHeâ efmeueskeäMeve keâefceMeveleHexâ Ùee GcesoJeejebÛeer efveJe[ kesâueer peeles. ceeršerDeesje@uee@peerceOÙes
Dee@hejsMeveue jermeÛe& DeeefCe DehueeF[ Demes efJeYeeie Deensle. Dee@hejsMeveue jermeÛe&ceOÙes Jesoj me@šsueeFš, Jesoj
j[ej DeeefCe efjceesš mesvmeme&ÛÙee meeneÙÙeeves JeeoU, {ieebÛee ie[ie[eš, efJepee ÛecekeâCes, G<Celee, ocešheCee,
Deeõ&lee, JeeNÙeeÛee Jesie DeMee Øekeâejeleerue nJeeceeveeÛee Deboepe Jele&Jeuee peelees. nJeeceeveeÛes vekeâeMes yeveJeCeb,
De@ef«ekeâuÛej, efMeefhebie, ceefjve meskeäšj, SefJnSMeve DeeefCe meJe&meeceevÙeebmee"er nJeeceeveeÛÙee DeboepeebÛee efce[erÙee
efjheesš& leÙeej keâjCÙeeÛÙee keâeceemee"er ceeršerDeesje@uee@efpemšÛeer iejpe Demeles.

DehueeF[ ceeršerDeesje@uee@efpemš - DehueeF[ ceeršerDeesje@uee@efpemš cnCepes De@efme[ jsve, Oetj DeMee
ØekeâejÛÙee JeeÙet Øeot<eCeeÛee DeYÙeeme keâjCeb DeeefCe les keâceer nesCÙeemee"er GheeÙe megÛeefJeCes, hee@Jej mšsMeve,
hetue, lesueØekeâuhe GYeejCÙeeÛÙee keâeceele metÛevee osCes. ieJnve&ceWš, šer. Jner. Ûe@veumeceOÙes DeMee DeYÙeemekeâebvee
pee@ye efceUt Mekeâleele.

24 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

eHf eâepf ekeâue ceešr eDr eejs eu@ eee@ pf emš - eHf eâepf ekeâue ceešr eDr eejs eu@ eee@ pf emš JeeleeJejCeeleeur e keâs ecf ekeâue, Fuees kf eäšk^ eâue,
Dee@efhškeâue IeškeâebÛee DeYÙeeme keâjleele. lemebÛe DeesPeesve, leeheceeve Jee{Ceb DeMee peeieeflekeâ mlejeJejerue
efJe<eÙeebÛÙee DeYÙeemeeÛee lÙeele meceeJesMe neslees.

Fv[efmš^Deue ceeršerDeesje@uee@efpemš - Fb[efmš^Deue ceeršerDeesje@uee@efpemš cnCepes Øeot<eCe mebyebefOele
IeškeâebÛee DeYÙeeme keâjCeb DeeefCe DeMee mecemÙee mees[JeCeb.

SKeeÅee ueneve Menj efkebâJee ieeJeeleerue Jesoj mšsMeveJej legcner keâece keâjle Demeeue lej Ske⚟eeves
Denesje$e keâece keâjCÙeeÛeer leÙeejer "sJeeJeer. meeÙevme mebyebefOele ns #es$e DemeuÙeeves jermeÛe& heshej DeeefCe ue@ye efjheesš&
efueefnlee ÙeeÙeuee heeefnpes. Fb«epeerJej ØeYeglJe DeeefCe šskeävee@uee@peerleerue Dehe[sšdme peeCetve IÙeeJes.

kegâueeyee JesOeMeeUsceeHe&âle ÛeeueefJeuÙee peeCeeNÙee keâesme&Ûeer DeefOekeâ ceeefnleermee"er mebheke&â šsefueHeâesve vebyej
22150431 Deens. lÙeeÛeØeceeCes ceeršerDeesje@uee@peer keâesme& GheueyOe DemeCeeNÙee Flej mebmLee heg{erueØeceeCes
Deensle -

1) DeebOeÇ ÙegefveJnefme&šer, efJeMeeKeeheóCece, DeebOeÇ ØeosMe 530 003
(ÙesLes DeesMevees«eeHeâer DeeefCe ceeršerDeesje@uee@peer SceSmmeer keâesme& GheueyOe Deensle.)

2) ÙegefveJnefme&šer Dee@Heâ meeÙevme De@C[ šskeävee@uee@peer, keâesÛeerve ÙegefveJnefme&šer,
hees. Dee@efHeâme keâesÛeerve 682 002 kesâjU
(ÙesLes SceSmmeer Fve ceeršerDeesje@uee@peer DeeefCe Scešskeâ keâesme& keâjlee Ùeslees.)

3) SceSme ÙegefveJnefme&šer Dee@Heâ ye[esoe, Heâlesniebpe, ye[esoe 390 002
(ÙesLes SceSmmeer Fve ceeršerDeesje@uee@peer ne keâesme& GheueyOe Deens.)

4) YeejleerÙe ÙegefveJnefme&šer, ceejLeceueeF& jes[, keâesFcyeletj 641 046, leeefceUvee[t.
(ÙesLes Ùee efJe<eÙeeleerue Skeâ Je<ee&Ûee ef[hueescee GheueyOe Deens.)

‰

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 25

5
{
Je≈w eke‚eŸr e #e$s eeleeur e ke‚ejf Dej

Je≈w eke‚eŸr e #e$s ee¤eer JŸeehleer eof JemeeW of Jeme Jee{le Deen.s Je≈w eke‚eŸr e #e$s eeceOŸes
JesieJesie‡Ÿee GheMeeKeeb¤ee Giece DeeefCe efJemleej nesle Deens. Ÿee
JŸeelf eejf Úe‚ hej@ ecees [f ke‚ue ceOŸens er Yejhejt heŸeeŸ& e GheueyOe nels e Deen.s
Je≈w eke‚eŸr e #e$s eeceOeeur e eJf eeJf eOe DeYŸeemeõe‚ceeeb Jf e<eŸee-r

DeepeÛÙee le®Ce-le®CeeRmee"er keâefjDejÛeer Deveskeâ #es$eb GheueyOe Demeueer lejer ‘[e@keäšj’ JneÙeÛeer FÛÚe
yeUeJeleeveeÛe efomeles Deens. Lees[keäÙeele JewÅekeâerÙe #es$eeÛeb Deekeâ<e&Ce DeesmejeÙeuee leÙeej veener DeeefCe Deelee lej
JewÅekeâerÙe #es$eeÛeer JÙeehleerner Kethe Jee{ueer Deens. Sce.yeer.yeer.Sme. ÛÙee meesyeleÛe he@jecesef[keâueceOÙes Yejhetj
heÙee&Ùe Deensle. [Wefšmš, F&Svešer mhesMeeefuemš, efHeâefpeDeesLesjefhemš ... ner Ùeeoer efkeâleerner Jee{t Mekeâles. Ùee
ØelÙeskeâ DeYÙeeme›eâceeÛeer ÛeÛee& keâjCeb, DeesUKe keâ¤ve osCeb Ùee ef"keâeCeer MekeäÙe veener; heCe DeeheuÙee osMeele
pÙee GheÛeejheæleer Deensle lÙeebÛee FLes Lees[keäÙeele heefjÛeÙe keâ¤ve efouee Deens. JewÅekeâerÙe MeeKesle ØeJesMe
IesCÙeemee"er DeeOeer ØeJesMehejer#ee IÙeeJeer ueeieles. DeeefCe Kethe leÙeejerves Ùee hejer#esuee meeceesjb peeJeb ueeieleb.

JewÅekeâerÙe #es$eeleerue ØecegKe MeeKee

De@ueeshe@Leer
De@ueeshe@Leer ner efJeosMeer GheÛeejheæleer mecepeueer peeles. efJeefJeOe jmeeÙeveebheemetve yeveefJeuesuÙee Deew<eOe -

ieesàÙeebveer efJeefJeOe jesieebJej Ùee MeeKesle GheÛeej kesâues peeleele. Ùee MeeKesle Sce.yeer.yeer.Sme. ner heoJeer
efceUefJeCÙeemee"er mee[sheeÛe Je<eeËÛee DeYÙeeme›eâce Deens. MeeŒe MeeKesle 12Jeer veblej ØeJesMe hejer#ee IesTve Ùee
MeeKesmee"er efJeÅeeLeea efveJe[ues peeleele. heermeeryeer Ùee «egheuee cnCepesÛe efHeâefpekeäme, kesâefcemš^er DeeefCe yeeÙeesuee@peer
Ùee efJe<eÙeebceOeerue iegCeebvee Ùee MeeKesle peemle cenòJe Deens. Sce.yeer.yeer.Sme. kesâuÙeeJej mhesMeueeÙePesMeveÛes
Deveskeâ heÙee&Ùe GheueyOe Deensle.

26 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

DeeÙegJexefokeâ
Yeejleele Deieoer $e+<eercegveeRÛÙee keâeUeheemetve ner GheÛeejheæleer DeefmlelJeele Deens. ceOÙeblejer DeeÙegJexefokeâ

GheÛeej heæle peje ceeies he[ueer nesleer; heCe nuueer hegvne veJÙeeves ueJekeâj cetU DeeheuÙee heæleerleerue
Pee[heeuÙeeÛÙee Ùee DeeÙegJexefokeâ heæleerkeâ[s JeUt ueeieues Deensle. efJeefMe° Jevemheleer, Deew<eOeer Pee[s ÙeebÛeer
heeves, Hegâues, cegàÙee, Deieoer Kees[megæe Deew<eOeer cnCetve GheÙeesieele Ùesleb. lÙeeleerue efJeefJeOe jmeebheemetve Deew<eOes,
ieesàÙee leÙeej kesâuÙee peeleele. cnCetve DeeÙegJexoekeâ[s keâue DemeCeeNÙeebvee Pee[s - Hegâues Ùeelener jme DemeeJee
ueeielees. lÙeeJej efJeÕeeme DemeeJee ueeielees. DeeÙegJexo heæleerÛÙee GheÛeejele jesie leelhegjlee yeje nesCÙeehes#ee
jesieeÛeb mecetU GÛÛeešve keâjCÙeekeâ[s keâue Demelees. lÙeecegUs iegCe ÙeeÙeuee Lees[e JesU ueeielees; heCe jesie
hetCe&heCes yeje Peeuesuee Demelees. yejsÛe jesieer efkebâJee JÙeòeâer Ùee GheÛeejheæleerkeâ[s Deelee JeUt ueeieuÙeecegUs Ùee
#es$eele keâefjDej keâjeÙeuee vekeäkeâerÛe Ûeebieueer mebOeer Deens. yeejeJeerveblej heermeeryeer iešeleerue iegCeebvegmeej Ùee
DeYÙeeme›eâceemee"er efJeÅeeLÙeeËÛeer efveJe[ kesâueer peeles. Deveskeâ pegvÙee «ebLeebceOetve DeeÙegJexoeleerue Deew<eOeebefJe<eÙeer
ceeefnleer DemeuÙeecegUs DeeefCe lÙee keâeUer mebmke=âle ner ¤{ Yee<ee DemeuÙeecegUs mebmke=âle efJeÅeeLÙeeËmee"er les
peemleerÛeb keäJeeefueefHeâkesâMeve "jleb. Fbšve&efMehemeefnle mee[sheeÛe Je<eeËÛee ne keâesme& Deens.

nesefceDeeshe@Leer
DeeÙegJexoeØeceeCesÛe De@ueeshe@LeercegUs keâenerMeer ceeies jeefnuesueer ner JewÅekeâerÙe MeeKee; heCe Deelee Ùee

MeeKesueener Ûebeieues efoJeme Deeues Deensle. Ùee MeeKesJejner Deelee Deveskeâ peCe efJeÕeeme oeKeJetve DeeJepet&ve
Deew<eOeb Iesle Deensle. lÙeecegUs Ùee MeeKesle [e@keäšj nesCÙeeÛeer Deveskeâebvee mebOeer Deens.

nve@ceve Ùee pece&ve De@ueeshe@efLekeâ [e@keäšjvesÛe Ùee GheÛeej heæleerÛee efJekeâeme kesâuee. Ùee heæleerle GheÛeej
keâjleevee pÙeecegUs jesie Peeuee Demesue lÙee keâejCeebÛeeÛe jesieeJej GheÛeej keâjCÙeemee"er Jeehej keâjleele. jesie
DeeOeer Lees[e Jee{uÙeemeejKeener Jeešlees. Kethe mebÙece "sJetve ns Deew<eOe meelelÙeeves IesleuÙeeves ®iCeebvee ÛeebieueeÛe
HeâeÙeoe neslees. Lees[er JesieUer GheÛeejheæleer DemeuÙeecegUs efJeÅeeLeea Ùee MeeKeskeâ[sner Deeke=â° nesleele. Ùee
DeYÙeeme›eâceeveblej yeer.SÛe.Sce.Sme. ner heoJeer efceUles. DeeÙegJexoeØeceeCesÛe mee[sheeÛe Je<eeËÛee Fbšve&efMehemen ne
DeYÙeeme›eâce Deens. Ùee MeeKesle ØeJesMeemee"er 12Jeer veblej heermeeryeer iešele Gòece ceeke&â efceUeJes ueeieleele.

efvemeieexheÛeej
efvemeieexheÛeej GheÛeejheæleerlener DeeOeer jesieeÛeb keâejCe MeesOetve ceie lÙeevegmeej GheÛeej kesâues peeleele.

cegKÙele: jesiÙeeuee jesieeefJe<eÙeer, ue#eCeebefJe<eÙeer yejsÛe ØeMve efJeÛee¤ve, lÙeeÛÙee DeepeejeÛÙee Feflenemeevegmeej
ceie GheÛeej keâjCÙeele Ùeslees. vee[er hejer#ee, jòeâoeye, ùoÙeeÛes "eskesâ ÙeebJej yeejerkeâ ue#e "sJetve lÙeeleerue
yeoueebÛee DeYÙeeme keâ¤ve jesiÙeeÛÙee GheÛeejebceOÙes lÙeevegmeej yeoue keâjCÙeele Ùeslees. metÙe&efkeâjCe mveeve,
JesieàÙee heeCÙeele mveeve, ogKeCeeNÙee Debieeuee ceeleerÛee ueshe osCes, ceeefueMe Demes GheÛeej, keâe@mceesLesjheer,
nw[^esLesjheer, ce[Lesjheer ns GheÛeej keâjCÙeele Ùesleele.

Flej MeeKee
Ùee JÙeelf eejf òeâ olb eMeeŒe, yeeÙeešs keäveeu@ eep@ ee,r Heâejs es vf mekeâ meeÙevme, jes [f Deeus eep@ ee,r jes [f Dee«s eeHeâj, eHf eâepf eDeeLs ejs hee,r

Dee@keäÙeghesMeveue Lesjheer, Dee@ef[Dees Je mheerÛe Lesjheer, veefmeËie, Dee@hLeefuecekeâ, šsefkeävekeäme, me@efvešsMeve - nsuLe

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 27

ceuesefjÙee efvejer#eCe, Dee@hšescesš^er, cesef[keâue ue@ye šskeävee@uee@peer, [Wšue ceske@âefvekeâ Je ueeF&efpeefvemš, Heâece&meer,
[eÙeefšefMeDeve, ne@efmhešue ce@vespeceWš Øee@mLesefškeämed Je Dee@Leexefškeäme, keâe@mceesmepe&jer Ùee GheMeeKeebceOÙesner JewÅekeâerÙe
MeeKesletve heoJeer IesTve heg{s mhesMeueeÙePesMeve keâjlee Ùesles. Ùee GheMeeKeebceOÙes mJeleb$e JÙeJemeeÙeeÛÙeener Kethe
mebOeer efJeÅeeLÙeeËvee GheueyOe nesT Mekeâleele.

[Wefšmš
obleMeeŒeeceOÙes [Wšue mepe&ve efkebâJee keâe@mcees[Wefšmš oeleebÛÙee mecemÙeebJej ®iCeebJej GheÛeej keâjleele.

oele efkeâ[Ces, oele - oe{e ogKeCes - megpeCes, oeleele het nesCes, oeleeceOÙes Heâšer Jeiewjs oeleebÛÙee mecemÙeebJej
[Wefšmš efmeceWš Ye¤ve Ûeeboer Ye¤ve efkebâJee Flej heæleerves GheÛeej keâjlees lej oele legšCes, heg{s DeeuesuÙee
oeleebvee efkeäuehe yemeJeCes, efnj[erletve Jej peemle Deeuesuee oele keâe{Ces, ÙeesiÙe keâJeàÙee keâjCes Ùee mecemÙeebJej
[Wšue mepe&ve keâece keâjlees. oele Úeve efomeCÙeemee"er, heeb{js efomeCÙeemee"er GheÛeej ns keâe@mcees[Wefšmš^erceOÙes
nesleele.

efnj[Ÿee, oeleogKeer, legšuesuee peye[e ÙeebJej Deesjue mepe&ve GheÛeej keâjlees, lej keâJeUer yemeefJeCeeNÙeeuee
ØeesmLees[Wefšmš, Jes[sJeekeâ[s, legšuesues oele veerš keâjCeeNÙeeuee Dee@Leex[Wefšmš cnCeleele. Ùee MeeKesÛÙee lep%eeuee
yeer.[er.Sme. ner heoJeer efceUles. heg{s mhesMeueeÙePesMeve keâjlee Ùesles. 12Jeer veblej 5 Je<eeËÛee ne DeYÙeeme›eâce
Deens.

[eÙeefšefMeDeve
nuueer JepeveJee{erÛÙee mecemÙeebcegUs [eÙeefšefMeDeveÛeer iejpe KetheÛe Jee{le Deens. JÙeòeâeRÛÙee DeenejeÛee

DeYÙeeme keâ¤ve ÙeesiÙe Deenej lÙeebvee megÛeefJeCes lemebÛe DeVe - DeVeheoeLeeËÛes DeenejefJe<eÙekeâ cetuÙe, DeVe efpeLes
yeveJeleele lÙee peeieebÛes neÙeefpeve lemesÛe ®iCeeueÙeeleerue efJeefJeOe jesieebÛÙee ®iCeebÛee Deenej Ùee meieàÙeebyeeyele
[eÙeefšefMeDeve ceeie&oMe&ve keâjlees. ner Skeâ JesieUerÛe MeeKee Deens. 12Jeer meeÙevmeveblej Ùee MeeKesuee ØeJesMe
efceUlees.

Heâece&meer
Deew<eOeebÛee DeYÙeeme, lÙeeÛeer ceeefnleer, ÙeesiÙee-ÙeesiÙelee ner [^ie FvmheskeäšjÛÙee efvejer#eCeeKeeueer nesles.

Deew<eOeebÛes vecegves leheemeCeb, Deew<eOe keâejKeevÙeebvee Yesšer osCeb ns Ùee FvmheskeäšjÛeb keâece Demeleb. ÛegkeâerÛeer Deew<eOeb
ve yeveJeueer peeCeb, ÙeesiÙe ØeceeCeebceOÙes Deew<eOeb yeveJeueer Deensle keâer veener ns leheemeCeb ÙeeÛeb keâece. lÙeemee"er
Heâece&meerÛeer heoJeer lÙeeuee IÙeeJeer ueeieles. Deew<eOe kebâheveerle veeskeâjer efkebâJee mJele:Ûeb Deew<eOeeÛeb ogkeâeve, mejkeâejer
DeejesiÙeKeelÙeele veeskeâjer Demes heÙee&Ùe Ùee MeeKesle GheueyOe Demeleele.

Dee@HeäLee@ucee@uee@efpekeâue šefkeäveefMeÙeve
Dee@HeäLee@ucee@uee@efpekeâue cnCepes [esàÙeebÛÙee mecemÙeebÛes MeeŒe Je lÙeeJej GheÛeej. [esàÙeebvee Fpee efkebâJee

[esàÙeebÛes oes<e, ceesefleefyebot, keâeÛeefyebot, Ûe<cee, Ùee meJe& mecemÙeebÛee DeYÙeeme Je lÙeeJej GheÛeej ne ves$elep%e
keâjlees. Ûe<cee, Ûe<cÙeeÛee vebyej, keâe@vš@keäš uesvmesme ns meJe& GheeÙe ves$elep%eÛe keâjlees. Dee@hšescesš^es ner Ùeeleueer
GheMeeKee. ®iCeeÛÙee vebyejØeceeCes ÙeesiÙe ceeheeÛee Ûe<cee leÙeej keâjCes Je lÙeeefJe<eÙeer ceeie&oMe&ve Dee@hšescesš^er

28 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

lep%e keâjlees. Heâesšesefpeefvekeâ keâeÛee, keâe@vš@keäš uesvmesme nsner leesÛe yeveJelees.

je°^erÙe heeleUerJej Sce.yeer.yeer.Sme.mee"er ØeJesMe osCeeNÙee mebmLee
1) meWš^ue yees[& Dee@Heâ meskebâ[jer SpÙegkesâMeve, 2, keâcÙegefvešer meWšj, efMe#ee keWâõ, Øeerle efJenej,
efouueer - 110092. Yeejleeleerue meJe& cesef[keâue keâe@uespeceOÙes 15³ peeieebmee"er ØeJesMe
hejer#ee (peskeäkesâ DeeefCe S.heer. mees[tve) peeefnjeleerÛee ceefnvee ef[meWyej.
2) Deeu@ e Feb [f Ùee Fevf mššŸešt DeeH@ eâ cees [f keâue meeÙevmems e, Devmeejevr eiej, veJeer eof uueer - 110029.
peeefnjeleerÛee ceefnvee peevesJeejer / HesâyeÇgJeejer.
3) keâmlegjyee cesef[keâue keâe@uespe, ceCeerheeue De@ke@â[ceer Dee@Heâ neÙej SpÙegkesâMeve, ceCeerheeue,
keâvee&škeâ - 576119. peeefnjeleerÛee ceefnvee HesâyeÇgJeejer.
4) meWš pee@vme ve@Meveue De@ke@â[ceer Dee@Heâ nsuLe meeÙevmesme, pee@veveiej, yeWieueesj - 560034
peeefnjeleerÛee ceefnvee ceeÛe&.
5) Deec[& Heâesmexme cesef[keâue keâe@uespe, meesueehetj jes[, hegCes - 411040. peeefnjeleerÛee ceefnvee
peevesJeejer.
6) Yeejleer efJeÅeeheer" cesef[keâue keâe@uespe, keâe$epe, OevekeâJe[er, hegCes. peeefnjeleerÛee ceefnvee ces.
7) cenelcee ieebOeer FefvmššŸetš Dee@Heâ cesef[keâue meeÙevmesme, mesJee«eece, efpe. JeOee& - 442102
peeefnjeleerÛee ceefnvee ef[meWyej / peevesJeejer.
8) peJeenjueeue FefvmššŸetš Dee@Heâ heerpeer cesef[keâue SpÙegkesâMeve Je jermeÛe&, heeBef[Ûejer, OeveJebleerveiej
- 605006. peeefnjeleerÛee ceefnvee HesâyeÇgJeejer.
9) ef¡e§eve cesef[keâue keâe@uespe, Leesjeheg[er heesmš Dee@efHeâme Jesuueesj - 63002 peeefnjeleerÛee
ceefnvee HesâyeÇgJeejer.
10) ßeerjeceÛebõ cesef[keâue keâe@uespe Je jermeÛe& FefvmššŸetš, heesvetj, ÛesVeF& - 600016 peeefnjeleerÛee
ceefnvee SefØeue.
11) peJeenjueeue vens ¤ cees [f keâue keâeu@ eps e, Deeuf eie{ ceeg mf uece Ùeeg vf eJnemf eš& e,r Deeuf eie{ - 202002
peeefnjeleerÛee ceefnvee ceeÛe&.

ceneje°^eleerue De@ueeshe@efLekeâ cesef[keâue keâe@uespesme
1) yeer. pes. cesef[keâue keâe@uespe, hegCes - 411001
2) [er. JeeÙe. heešerue SpÙeg. meesmee. cesef[keâue keâe@uespe, keâmeyee yeeJe[e, keâesunehetj - 6.
3) [e@. Jner. Sce. cesef[keâue keâe@uespe, meesueehetj - 431003.
4) ieJnve&ceWš cesef[keâue keâe@uespe, Deewjbieeyeeo - 431001.
5) ieJnve&ceWš cesef[keâue keâe@uespe, efcejpe, meebieueer - 416410.
6) ieJnve&ceWš cesef[keâue keâe@uespe, veeiehetj - 440003.
7) ieJnve&ceWš cesef[keâue keâe@uespe, veebos[ - 431601.
8) «eBš cesef[keâue keâe@uespe, cegbyeF& - 400028.
9) Fbefoje ieebOeer cesef[keâue keâe@uespe, meWš^ue DeJnsvÙeg jes[, veeiehetj - 440018.

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 29

10) peJeenjueeue vesn¤ cesef[keâue keâe@uespe meeÙevmesme, keâje[ - 415110.
11) ke=â<Cee FefvmššŸetš Dee@Heâ cesef[keâue meeÙevmesme, keâje[ - 415110.
12) ueeskeâceevÙe efšUkeâ cÙegefveefmeheue cesef[keâue keâe@uespe, meeÙeve, cegbyeF& - 400022.
13) cenelcee ieebOeer efceMevme cesef[keâue keâe@uespe, keâecees"s, veJeer cegbyeF& - 400209.
14) cenelcee ieebOeer efceMevme cesef[keâue keâe@uespe, Sve-6, efme[keâes, Deewjbieeyeeo - 3.
15) veeefMekeâ ef[eqmš^keäš ce. efJe. Øe. me. cesef[keâue keâe@uespe, Jemebleoeoeveiej, Dee[ieebJe,

veeefMekeâ - 422003.
16) jepeerJe ieebOeer cesef[keâue keâe@uespe, keâUJee, "eCes - 400605.
17) SmeDeejšer mejue cesef[keâue keâe@uespe, DebyespeesieeF& - 431517.
18) mes" peer. Sme. cesef[keâue keâe@uespe, hejsue, cegbyeF& - 400012.
19) ßeer. YeeTmeensye efnjs ieJnve&ceWš cesef[keâue keâe@uespe, OegUs - 424001.
20) ieJnve&ceWš cesef[keâue keâe@uespe meerheerDeej ne@efmhešue, keâesunehetj.
21) šesheerJeeuee ve@Meveue cesef[keâue keâe@uespe, [e@. S. Sue. veeÙej ceeie&, cegbyeF& - 400008.
22) [e@. [er. JeeÙe heešerue cesef[keâue keâe@uespe, efhebhejer, hegCes - 411018.
23) [e@. hebpeeyejeJe osMecegKe GHe&â YeeTmeensye osMecegKe cesceesefjÙeue cesef[keâue keâe@uespe, efMeJeepeerveiej,

DecejeJeleer - 444603.
24) peJeenj cesef[. HeâeTb. DeCCeemeese òeg[eceve heešerue cescees. cesef[keâue keâe@uespe, ngleelcee efMejer<e

kegâceej OPR, peJeenj metle efiejCeermeceesj, mee›eâer jes[, OegUs - 424001.
25) kesâ. pes. meesceÙÙee cesef[keâue keâe@uespe, DeeÙegefJe&nej, F&mšve& - SkeämØesme neÙeJes, meeÙeve, cegbyeF&

- 400077.
26) ceneje°^ FefvmššŸetš Dee@Heâ cesef[. meeÙevmesme, mesJee«eece Je jermeÛe&, ueeletj - 413531.
27) cenelcee ieebOeer FefvmššŸetš Dee@Heâ cesef[. meeÙevmesme, mesJee«eece, JeOee& - 442102.
28) Sve kesâheer meeUJes FefvmššŸetš Dee@Heâ cesef[. meeÙevmesme Je jermeÛe& meWšj, efoioesn efnume,

efnbieCeejes[, veeiehetj - 440012.
29) [er. JeeÙe. heešerue cesef[keâue keâe@uespe, [er. JeeÙe. heešerue veiej, meskeäšj 7, ves¤U,

veJeer cegbyeF& - 400706.
30) ¤jue cesef[keâue keâe@uespe, ueesCeer, lee. ßeerjecehetj, efpe. Denceoveiej - 413726.
31) lesjCee cesef[keâue keâe@uespe, meskeäšj - 1, Hesâpe - 1. keâeshej KewjeCes, veJeer cegbyeF& - 440701.
32) [e@. [er. JeeÙe. heešerue cesef[keâue keâe@uespe Heâe@j JegF&cesve, efhebhejer, hegCes.
33) hegCes efJeÅeeheer", ieCesMe efKeb[, hegCes - 411007. Sce.Smmeer. (yeeÙeesšskeävee@. - Fbefš«esšs[)

- 12Jeer (efJe%eeve) - 60³.
34) FefvmššŸetš Dee@Heâ yeeÙeesFvHeâcexefškeäme, hegCes efJeÅeeheer" keBâheme, ieCesMeefKeb[, hegCes - 411007.

Sce.Smmeer./Sce.šskeâ. - [Ÿeg[ue ef[«eer - 12Jeer (meeÙevme) - 6 Je<ex (yeeÙeesšskeävee@uee@peer)
35) efJeÅee Øeefle‰eve Je Deešd&me, meeÙevme Je keâe@ceme& keâe@uespe ± mketâue Dee@Heâ yeeÙeesšskeävee@uee@peer,

efJeÅeeveiejer, yeejeceleer, efpe. hegCes - 413133. yeer. Smmeer.(yeeÙeesšskeävee@.) - 12Jeer
(heermeerSceyeer 60³) - 3 Je<ex yeer. Smmeer. (De@hueeF&[ yeeÙeesšskeävee@) - yeer. Smmeer. (yee@š./

30 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

meer / heer / efpeDee@uee@ / De@ef«e. 55³) 3 Je<ex mhesMeueeF&PesMeve - ceeÙe›eâesefyeÙeue yeeÙeesšskeävee@
/ hueBš yeeÙeesšskeävee@)
36) hegCes efJeÅeeheer", ieCesMe efKeb[, hegCes - 411007.
Sce.yeer.S (yeeÙeesšskeävee@) yeer.Smmeer.
(yeeÙeeskesâefce / yeeÙee@uee@ / yee@š / kesâefce / SvJneÙeve&ceWš meeÙevme / pesvesefškeäme / ueeF&Heâ
meeÙevmesme / ceeÙe›eâesyeeÙee@uee@. / Peg / De@ef«e.) / heoJeer (cesef[keâue meeÙevmesme / Heâece& /
DeeÙegJexo/ Jnsšsjvejer meeÙevme / šskeävee@. / Sbefpe]) 2
37) DeeÙeDeeÙeyeerSce. DeebOeÇ mketâue, [skeäkeâve efpeceKeevee, mebYeepeer heeke&âmeceesj, pes. Sce. jes[, hegCes
411004. yeer.Smmeer. (yeeÙeesšskeävee@.) - 12Jeer (heermeeryeer) 50³ - 3
38) n[eakeâj ne@efmhešue, 1160 / 61, efMeJeepeerveiej, hegCes 5, meerheerSme[er (Dee@Leex).
39) ve@Meveue FefvmššŸetš Dee@Heâ Dee@HeäLeeucee@uee@peer, 1187/30, Dee@Heâ Ieesues jes[, Hegâues
cÙeeg Pf eÙecepeJeU, eMf eJeepeevr eiej, heCg es 411005. [eDr eeSs ceSme. [e.r Sve.yee.r (DeeH@ eäLeeuceeu@ eep@ ee)r .
40) ¤yeer ne@ue efkeäueefvekeâ, 40 memetve jes[, hegCes 411001. [er.Sve.yeer. (keâeef[&Dee@uee@peer)
cesef[meerve/peve. mepe&jer/Ùegje@uee@peer)
41) [e.@ [e.r JeeÙe. heešeur e cees [f keâue keâeu@ eps e, ehf ehb eje,r heCg es 411018. [e.r Sve.yee.r (Dev@ ems Lees Mf eDeeuee@
/ cesef[ / jsef[Dees [eSvee@efmeme) Dee@yemšs Je ieeÙeves.
42) hegCes efJeÅeeheer", ef[heeš&. Dee@Heâ ce@. ceWš meeÙevmesme, hegCes 411007 Sce.yeer.S. (yeeÙeesšskeävee@)
- yeer.Smmeer. (yeeÙeeskesâefce / yeeÙee@uee@/ yee@š / kesâefce / SvJneÙeve&. meeÙevme / pesvesefškeäme/
ueeF&Heâ meeÙevme / ceeÙe›eâes / Peg) heoJeer (cesef[. meeÙe.) yeer.Heâece&. / yeer.Jner.Smmeer. / yeer.F&.
/ yeer.šskeâ. - 45³ - 2.
43) ueeskeâceevÙe ne@efmhešue, uees. ces. keâe. efÛebÛeJe[, hegCes - 411033. [er.Sve.yeer. (Dee@Leex.)

Keeueerue cesef[keâue keâe@uespesmeceOÙes Skeâef$ele ØeJesMe hejer#eeÉejs ØeJesMe efouee peele veener.
1) Deec[& Heâesmexme cesef[keâue keâe@uespe, meesueehetj jes[, hegCes 411040.
2) ßeer meerleeosJeer efveceuekegâceej pejesef[Ùee cesef[keâue keâe@uespe, ueb[ve efceumevesj He@âkeäšjer, ves¤U,
veJeer cegbyeF&.
3) Yeejleer efJeÅeeheer" cesef[keâue keâe@uespe, keâe$epe, OevekeâJe[er, hegCes 411043.
4) [e@. [er. JeeÙe heešerue cesef[keâue keâe@uespe, efhebhejer, hegCes - 411018.
5) ce. FefvmššŸetš Dee@Heâ cesef[keâue SpÙeg Je jermeÛe& cesef[. keâe@uespe, leUsieeJe oeYee[s,
hegCes 410507.
6) cenelcee ieebOeer FefvmššŸetš Dee@Heâ cesef[. meeÙevmesme, mesJee«eece, JeOee& 442102.

ceneje°^eleerue DeeÙegJexefokeâ cesef[keâue keâe@uespesme
1) De°ebie DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, 2062, veJeer meoeefMeJe hes", hegCes 411030.
2) DeeÙegJexo keâe@uespe, hegCes 411043.
3) DeeÙegJexo keâe@uespe, hegmeo, ÙeJeleceeU - 445204.

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 31

4) DeeÙegJexo keâe@uespe, efme[keâes, Deewjbieeyeeo.
5) DeeÙegJexo keâe@uespe, meeÙeve, cegbyeF& 400022.
6) DeeÙegJexo keâe@uespe, ieCesMeJee[er, veeefMekeâ 422003.
7) DeeÙegJexo keâe@uespe, mebiecevesj 422605.
8) DeeÙegJexo keâe@uespe, ßeer efMeJeepeer veiej, jengjer He@âkeäšjer - 413706
9) DeeÙegJexo keâe@uespe, n[hemej, hegCes 411028.
10) DeeÙegJexo cesef[keâue keâe@uespe, hes" Je[ieeJe, keâesunehetj 416706.
11) DeeÙegJexo cesef[keâue keâe@uespe, JemeF&, efpe. "eCes 401209.
12) ÛewlevÙe DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, meekesâieeJe, YegmeeJeU 425201.
13) keâe@uespe Dee@Heâ DeeÙegJexo jermeÛe& meWšj, Deekegâ[ea, hegCes 411044.
14) [erpeerSme DeeÙegJexo keâe@uespe, OegUs 424002
15) [erSce DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, vebove, veeiehetj 440009.
16) [erSce ceefpeefLeÙee DeeÙegJexo keâe@uespe, ÙeJeleceeU 445001.
17) [erSmeSve DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, OegUs 424002.
18) ieb. S. mees. DeeÙegJexo cesef[keâue keâe@uespe, keâesunehetj 416012.
19) iebieeOejMeeŒeer iegCes DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, efJeßeeceyeeie, Denceoveiej - 1.
20) ieJnve&ceWš DeeÙegJexo keâe@uespe, Gmceeveeyeeo 413501.
21) ieJnve&ceWš DeeÙegJexo keâe@uespe, veebos[ 431001.
22) ieJnve&ceWš DeeÙegJexo keâe@uespe, jepes jIegpeerveiej, veeiehetj 440009.
23) «eeceerCe DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, yeesueehetj jes[, ueeletj 444501.
24) keâce&Jeerj kesâšer jCeOeerj DeeÙegJexo keâe@uespe, yeesj[er, efmejhetj 425428.
25) DeejS heesleoej DeeÙegJexo cesef[keâue keâe@uespe, JejUer, cegbyeF& 400018.
27) Smemeer cegLee, DeeÙeeËiue JewÅekeâ ceneefJeÅeeueÙe, ieW[eceeU, meeleeje 415002.
28) mes" ieesefJebopeer jeJepeer DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, 21 - S - 13, yegOeJeej hes",

meesueehetj 413001.
29) ßeer DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, nvegceeveveiej, veeiehetj 440009.
30) ßeer jeOeeke=â<Ce lees<CeerJeeue DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, pe"ej hes" jes[, Dekeâesuee.
31) ßeer ieg¤osJe DeeÙegJexo keâe@uespe, ieg¤kegbâpe Deeßece, DecejeJeleer - 444902.
32) ßeer keâceueeosJeer pee. efceòeue hegveJe&meg DeeÙegJexo keâe@uespe, cegbyeF& 400002.
33) efšUkeâ DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, 583/2, jemlee hes", hegCes 411011.
34) Jemebleoeoe heešerue DeeÙegJexo cesef[keâue keâe@uespe, meeTLe efMeJeepeerveiej, meebieueer - 416416.
35) efJeoYe& DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, DecejeJeleer 444005.
36) ÙeMeJeble DeeÙegJexefokeâ keâe@uespe, keâesmeueer, keâesunehetj 416114.
37) Sjuee Scešer DeeÙegJexo keâe@uespe, keâjer jes[, cegbyeF& 400012.
38) efmeækeâuee DeeÙegJexefokeâ ceneefJeÅeeueÙe, vesn¤ Ûeewkeâ, Denceoveiej.
39) [e@. [er. JeeÙe. heešerue DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, efhebhejer, hegCes.

32 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

40) yeerSme[eršer DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, JeeIeesueer, efpe. hegCes.
41) Suekeâs Deej DeeÙeJg eex of keâ ceneeJf eÅeeueÙe, ieJnvec& ešW jms š neTme meceejs , keâ[ieeJe je[s , ie[enf ib uepe,

keâesunehetj.
42) SmeSme[erSmeSme DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, Dee°e, efpe. meebieueer.
43) ßeer mehleëe=bieer Sme. DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, ke@âve[e keâe@ve&j, veeefMekeâ.
44) heerJnerJner Deej heer DeeÙegJexefokeâ ceneefJeÅeeueÙe, MesJeieeJe, efpe. Denceoveiej.
45) DeeÙegJexo cesef[keâue keâe@uespe, veejeÙeCeJee[er, heeryeer veb. 2, ÛeeUermeieeJe, efpe. peUieeJe.
46) yeerSmeheerSce OevJeblejer DeeÙegJexo keâe@uespe, Goieerj, ueeletj.
47) Scemeeršer DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, ueeletj.
48) SceSme DeeÙegJexefokeâ keâe@uespe, keâešbieer, ieeWefoÙee.
49) Sme Deej ÛegveeJeues DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, efÛeKeueer, yegue{eCee.
50) Yeejleer efJeÅeeheer" DeeÙegJexo keâe@uespe, keâe$epe, OevekeâJe[er, hegCes.
51) De°ebie DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, 2026, meoeefMeJe hes", Sme. heer. keâe@uespepeJeU, hegCes

411030. meefš&. (Ùeesie) - 10Jeer - 3ceefnves, meefš& (DeeÙegJexo) 10Jeer - 12 ceefnves.
ef[huees (DeeÙegJexo) - yeer.S.Sce.Sme. / yeer.SÛe.Sce.Sme. / Sce.yeer.yeer.Sme. / yeer.Ùeg.Sce.Sme.
- 2 Je<ex meefš& (mJemLeJe=òe) - 10Jeer - 6 ceefnves, meefš& (cemeepe Lesjheer) - 10Jeer - 6
ceefnves. meefš&. (DeeÙegJexo [eÙešsefjkeäme) - 10Jeer - 6 ceefnves.
hegCes efJeÅeeheer"
heerpeer (hebÛekeâce&) -
yeer.Sce.Sme. / yeer.SÛe.Sce.Sme. / Sce.yeer.yeer.Sme. / yeer.Ùeg.Sce.Sme. - 12 ceefnves
ceevÙelee Øeehle heerpeer ([eÙešsefškeäme) - yeer.SÛe.Sce.Sme. / Sce.yeer.yeer.Sme. / yeer.Ùeg.Sce.Sme.
- 12 ceefnves. meefš&. (cesef[keâue-hue@šme) 10Jeer - 3 ceefnves.
53) DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe Je mebMeesOeve keWâõ, efveie[er hegCes - 411044. heerpeer ef[huees.
(hebÛekeâce&) - yeer.S.Sce.Sme. - 1. meefš& (cemeepe Lesjheer) - 12 Jeer - 6 ceefnves. meefš&
(DeeÙegJexo cesef[. hue@šme) - 10Jeer - 3 ceefnves. meefš& (DeeÙegJexo [eÙešsefškeäme) 10Jeer - 3
ceefnves.

DeeÙegJexo - heerpeer
1) Deej. S. heesöej cesef[keâue (DeeÙegJexo) ceneefJeÅeeueÙe, JejUer, cegbyeF&, mebefnlee, keâeÙeeefÛeefkeâlmee,
MeuÙeleb$e, MeeuekeäÙeleb$e.
2) Suepeer ecf eieue hevg eJem& eg DeeÙeJg eox ceneeJf eÅeeueÙe, ceybg eF,& DeeÙeJg eox emf eæelb e Je oMev& e, keâeÙeeeÛf eekf eâlmee.
3) DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, meeÙeve, cegbyeF&.
4) ešf Ukeâ DeeÙeJg eox ceneeJf eÅeeueÙe, heCg e,s jÛeveeMejejr , keâeÙeeeÛf eekf eâlmee, jeis e evf eoeve, eJf ekeâ= leeer Jf e%eeve,
MeuÙeleb$e.
5) De°ebie DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, hegCes, jÛeveeMejerj, Øemetleerleb$e Je Œeerjesie.
6) DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, hebÛeJešer, veeefMekeâ - keâeÙeeefÛeefkeâlmee.

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 33

7) DeeÙeJg eox ceneeJf eÅeeueÙe, jenjg e,r epf e. Denceoveiej, Øemelt eelr e$b e Je Œeejr eis e, keâeÙeeeÛf eekf eâlmee, MeuÙele$b e.
8) DeeÙeeËiue JewÅekeâ ceneefJeÅeeueÙe, meeleeje - Mejerj jÛevee.
9) mes" peer. Deej. DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, meesueehetj - keâeÙeeefÛeefkeâlmee.
10) ieJnve&ceWš DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, veebos[ - MeuÙeleb$e.
11) ieJnve&ceWš DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, veeiehetj - MeuÙeleb$e - mebefnlee, mJeemLÙeefjóe.
12) ßeer DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, veeiehetj - mebefnlee, Mejerj jÛevee, Mejerjef›eâÙee, õJÙeiegCe,

efJe%eeve, jmeMeeŒe, keâeÙeeefÛeefkeâlmee, jesieefveoeve / efJeke=âleer efJe%eeve, MeuÙeleb$e, Deieoleb$e,
leewkeâj ce=lÙet, MeeuekeäÙeleb$e.
13) efJeoYe& DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, DecejeJeleer - MeeuekeäÙeleb$e.
14) Deejšer DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, Dekeâesuee - keâeÙeeefÛeefkeâlmee, MeuÙeleb$e.
15) [erkesâkesâ DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, ÙeJeleceeU - keâeÙeeefÛeefkeâlmee.
16) DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, n[hemej, hegCes - keâeÙeeefÛeefkeâlmee.
17) efšUkeâ ceneje°^ efJeÅeeheer", efJeÅeeheer" YeJeve, ieguešskeâ[er, hegCes 411037. ef[huees.
(DeeÙegJexo Je [eÙeefšefMeDeve) - yeer.S.Sce.Sme. - 1 Je<ex. ef[huees (DeYÙebie ceo&ve leb$e%e) -
yeer.S.Sce.Sme. (heefnues Je<e&) 1 Je<e&. ef[huees (Ùeesie DeeÙegJexo) - 10Jeer - JeÙe 18 Ûes Jej.
ef[huees. (Ùeesie DeeÙegJexo - ØeejbefYekeâ)- 12Jeer - 1 Je<e&.
18) [e@. [er. JeeÙe. heešerue DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, efhebhejer, hegCes, Øeiele ef[huees (Ùeesie DeeÙegJexo)
- ef[huees (Ùeesie DeeÙegJexo - ØeejbefYekeâ) 1 Je<e&. ef[huees (DeYÙebie ceo&ve leb$e%e) - yeer.S.Sce.Sme.
(heefnues Je<e&) 1 Je<e&. Sce.efHeâue. (DeeÙegJexo) - yeer.S.Sce.Sme. heerSÛe.[er. (DeeÙegJexo).
19) yeerSme[eršer DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, JeeIeesueer, efpe. hegCes.
20) Sue kesâ Deej DeeÙegJexefokeâ ceneefJeÅeeueÙe, ieJnve&ceWš jsmš neTme meceesj, keâ[iebeJe jes[,
ie[efnbiuepe, keâesunehetj.
21) SmeSme[erSmeSme DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, Dee°e, meebieueer.
22) SceSme DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, keâešbieer, ieeWefoÙee.
23) SmeDeej ÛegveeJeeuee DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, efÛeKeueer, efpe. yegue{eCee.
24) Yeejleer efJeÅeeheer" DeeÙegJexo ceneefJeÅeeueÙe, OevekeâJe[er, keâe$epe, hegCes.

ceneje°^eleerue nesefceDeeshe@efLekeâ keâe@uespesme
1) nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe Je ne@efmhešue, mebiecevesj, veJeerve veiej jes[, Denceoveiej -
422605.
2) keâeWkeâCe SpÙeg. Je cesef[. š^mš nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, Jeerj meeJejkeâj ceeie&, efJejej
(het.), lee. JemeF&, efpe. "eCes.
3) efmeefceefueÙee efmeefjueefyeme kegâjWšj pevemesJee ceb[U nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[keâue keâe@uespe, ogie[Heâeše,
lee. efYeJeb[er, efpe. "eCes - 421302.
4) efkeâ. iÙee. ceb[U ieg{s mebÛeefuele nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, efvecePejer jes[, efMejhetj,
efpe. OegUs - 425405.

34 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

5) keâes. SpÙeg. meesmee. Ûebõkeâeble njer kesâUtmekeâj nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, Deefueyeeie,
efpe. jeÙeie[.

6) nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, YeeieJele keâerleea cebefoj, 3 cepeuee, cegjejpeer hes", meesueehetj -
413001.

7) oeheesueer nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, Deehešer, lee. oeheesueer, efpe. jlveeefiejer.
8) Øe. SpÙeg. meesmee. heer. [er. pewve nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, mšsš yeBkeâ Dee@Heâ nwõeyeeo

meceesj, hejYeCeer - 431401.
9) Denceoveiej nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, meeJes[er jes[, Denceoveiej.
10) uees. cesef[. HeâeG. nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, efÛebÛeJe[, hegCes.
11) OeeW[tceecee mee"s nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[keâue keâe@uespe, SHeâheer veb. 23, Dee@Heâ keâJex jes[,

hegCes - 411004. Sce.[er.
12) keâekeâemeese cemkeâes nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, Denceoveiej.
13) ßeer. keâebÛeveyeeF& yeeyetueeuepeer DeeJeo nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[keâue keâe@uespe, ÛeeboJe[.
14) ve@Meveue nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, veeefMekeâ.
15) Ûeboeyesve ceesnveYeeF& hešsue nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, cegbyeF&.
16) JeWieguee& nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe Je ne@efmhešue, JeWieguee&.
17) LesjUe nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe Je ne@efmhešue, JeWieguee&.
18) JesCetleeF& ÙeMeJeblejeJe ÛeJneCe nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, keâesunehetj.
19) nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, leejejeCeer Ûeewkeâ, keâesunehetj.
20) iegueeyejeJe heešerue nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, meebieueer.
21) meceLe& SpÙeg. š^mš nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, meebieueer.
22) [e@. pes. pes. ceieotce š^mš nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, peÙeefmebiehetj.
23) ßeer lejJeleceue ßeer JeuueYe nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, DecejeJeleer.
24) nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, Dekeâesuee jes[, Dekeâesuee.
25) heb. nes. efMe. Øe. ce. nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, KeeceieeJe.
26) ßeer pevelee nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, Dekeâesuee.
27) heb. pe. ves. ces. FefvmššŸetš Dee@Heâ nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. meeÙevmesme, DecejeJeleer.
28) veeiehetj keâe@uespe Dee@Heâ nesefceDeeshe@efLekeâ Je yeeÙeeskesâefcemš^er, veeiehetj.
29) ieeWefoÙee nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe Je ne@efmhešue, ieeWefoÙee.
30) heg¤<eesòeceYeeF& ÛeJneCe nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe Je ne@efmhešue, Ûebõhetj.
31) DeeblejYeejleer nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe Je Fbefoje ieebOeer cesceesefjÙeue ne@efmhešue, Deewjbieeyeeo.
33) meesveepeerjeJe #eerjmeeiej nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, yeer[.
34) oef#eCe kesâmejer cegveer. efceßeerueeuepeer nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, Deewjbieeyeeo.
35) Heâe@mšj [sJnueheceWš nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[. keâe@uespe, Deewjbieeyeeo.
36) he©eßeer [e@. [er. JeeÙe. heešerue nesefceDeeshe@efLekeâ cesef[keâue keâe@uespe Je jermeÛe& meWšj, efhebhejer,

hegCes - 411018.

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 35

37) he©eßeer [e@. [er. JeeÙe. heešerue cesef[keâue keâe@uespe Heâe@j JegF&cesve, efhebhejer, hegCes - 18.
[emr eeSr Ûe, [e[r eJr ne,r še[r e[r e,r [ehr eeSr ce, [eDr eeSs ceSme, [eDr eeL@ ee,x [eDr eejDeeSs ue, [eSr ceDeejF,&
[erS, [erheeryeer, [erheerSÛe, [erpeerDees, [erSveyeer - mepe&jer, Dee@yemšs Je ieeÙeves, cesef[keâue,
De@vemLesefMeÙee.

38) [er. JeeÙe. heešerue cesef[keâue keâe@uespe, meskeäšj - 7, ves¤U, veJeer cebgyeF& - 400703.
ef[huees (Dee@HeäLeeucee@ / DevesmLes / F&Svešer / Dee@Leex / Dee@yemšs Je ieeÙevee / hesef[Ùee / he@Lee@/
efmkeâve Je Jner[er / meeÙeefkeâÙee / heerSmeSce / jsef[Dee@uee@).

[Wšue keâe@uespesme
1) peceveeueeue ieesSbkeâe [Wšue keâe@uespe Je ne@efmhešue, ieesj#eCejes[, heeryeer 153,
Dekeâesuee - 444004.
2) [Wšue keâe@uespe Je ne@efmhešue, leheesJeve jes[, DecejeJeleer - 444602.
3) [Wšue keâe@uespe Je ne@efmhešue, keâe$epe , OevekeâJe[er, hegCes - 411043. (Yeejleer efJeÅeeheer")
4) ieJnve&ceWš [Wšue keâe@uespe Je ne@efmhešue, meWš pee@pexme ne@efmhešue kebâheeGb[, cegbyeF& - 400001.
5) veeÙej ne@efmhešue [Wšue keâe@uespe, [e@. S. Sue. veeÙej jes[, YeeÙeKeUe, cegbyeF& - 400008.
6) he©eßeer [e@. [er. JeeÙe. heešerue [Wšue keâe@uespe Je ne@efmhešue, [e@. [er. JeeÙe.heešerue veiej,
meskeäšj - 7, ves¤U, veJeer cegbyeF& 400706.
7) [Wšue keâe@uespe Je ne@eefmhešue, Heäuee@š 4, ue#ceer efvece&ue efyeefu[bie, keâveeš huesme, efme[keâes,
Deewjbieeyeeo - 43003.
8) ieJnve&ceWš [Wšue keâe@uespe Je ne@efmhešue, OeveJeblejerveiej, Deewjbieeyeeo - 431001.
9) ieJnve&ceWš [Wšue keâe@uespe Je ne@efmhešue, veeiehetj - 440003.
10) [Wšue keâe@uespe , meeJebieer (cesIes), JeOee& - 442004.
11) [Wšue keâe@uespe Je ne@efmhešue, hebÛeJešer, veeefMekeâ - 422003.
12) ØeJeje ¤jue [Wšue keâe@uespe, ueesCeer, lee. ßeerjecehetj, efpe. Denceoveiej - 413736.
13) Jemebleoeoe heešerue [Wšue keâe@uespe Je ne@efmhešue, meeTLe efMeJeepeerveiej, meebieueer - 416416.
14) efJe. Øe. ceb. [Wšue keâe@uespe, efob[esne efnume, efnbieCee jes[, veeiehetj.
15) he©eßeer [er. JeeÙe. heešerue [Wšue keâe@uespe, efhebhejer, hegCes.
16) Sce. S. jbietveJeeuee keâe@uespe, Dee@Heâ [Wšue meeÙevmesme Je jermeÛe& meWšj, 2390, yeer. kesâ. yeer.
efnoeÙeleguuee ceeie&, DeePece keBâheme, hegCes - 411001.
17) SmeSceyeeršer [Wšue keâe@uespe, Dece=leveiej, mebiecevesj, efpe. Denceoveiej - 422608.
18) Ùesjuee cesef[keâue š^mš [Wšue keâe@uespe, KeejIej, veJeer cegbyeF&.

ve@Ûejeshe@Leer mebmLee
1) ieesJeOe&veoeme meskeämeeefjÙee keâe@uespe Dee@Heâ Ùeesie Je keâuÛejue efmebLesefmeme, kewâJeuÙeOeece, ueesCeeJeUe,
hegCes - 410403. ef[huees. (Ùeesie) - heoJeer 1 Je<ex.
2) kewâJeuÙeOeece, 43, vesleepeer megYee<e jes[, Ûeveea jes[, cegbyeF& 400002. ef[huees (Ùeesie) -

36 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

efMe#ekeâ / Sce.yeer.yeer.Sme.) - 6 ceefnves.
3) Dee@ue Fbef[Ùee FefvmššŸetš Dee@Heâ Ùeesie Je nsuLe, leHexâ [e@. kesâ. Jner. heevemes, 45, 1467,

vesn¤veiej, kegâuee& (het)- cegbyeF& - 4000024. heerpeer ef[huees (Ùeesie Lesjheer - heoJeer 1Je<ex)
4) DecejeJeleer Ùegefve., leheesJeve, DecejeJeleer, ef[huees (Ùeesie efMe#eCe) - heoJeer - 1 Je<ex.
5) efšUkeâ ceneje°^ efJeÅeeheer", efJeÅeeheer" YeJeve, ieguešskeâ[er, hegCes - 411037.
6) Sme. Sve. ceerjs keâe@uespe Dee@Heâ Deešd&me, keâe@ceme& Je ieesoeJejer osJeer mejeHeâ keâe@uespe Dee@Heâ

meeÙevme, legcemej, efpe. Yeb[eje - 441912. ef[huees (ve@Ûejeshe@Leer) heoJeer - 1Je<ex
7) ve@Meveue FefvmššŸetš Dee@Heâ ve@Ûejeshe@Leer, 6 lee[erJeeuee jes[, hegCes - 411001. meefš&

(š^eršceWš De@šs[bš š^sefvebie) 10Jeer 1 Je<ex.
8) cenelcee ieebOeer vesÛej keäÙegDej Je Ùeesefiekeâ meeÙevme keâe@uespe, ieebOeer YeJeve, keâesLe¤[, hegCes

411029.

[eÙeefšefMeDeve / vÙegefš^efMeÙeefvemš
1) keâe@uespe Dee@Heâ nesce meeÙevme, efvece&ue efvekesâleve, cegbyeF&. yeer.Smmeer. (Hegâ[ Je vÙegefš^Meve) -
12Jeer - 3 Je<ex.
2) Sme.Sve.[er.šer. keâe@uespe Dee@Heâ nesce meeÙevme, keâJex veiej, hegCes - 411038. yeer.SÛe.Smmeer.
(keâcÙegefvekesâMeve cesef[Ùee Heâe@j efÛeu[^ve) - heoJeer 2 Je<ex. ef[huees (Deueea ÛeeF&u[nt[ / ne@šsue,
ne@efmheš@efuešer De@[dcesve. / kebâPÙegcej meefJn&me) heoJeer - 50³ - 1Je<ex. ef[huees. (mheesšd&me
meeÙevme Je vÙegefš^Meve / [eÙešsefškeäme) - heoJeer ([eÙešsefškeäme Je vÙegefš^Meve) - 1±6 ceefnves
Fbšve&efMehe.
3) hegCes efJeÅeeheer", ieCesMeefKeb[, hegCes - 411007. heerpeer ef[huees ([eÙešsefškeäme) - heoJeer
(efJe%eeve / meeceeefpekeâ efJe%eeve / JewÅekeâerÙe / Deew<eOe) 50³ - 1 Je<esx.

yeer.Heâece&. - ceneje°^eleerue mebmLee
1) Yeejleer efJeÅeeheer" keâe@uespe Dee@Heâ Heâece&meer, Sjb[JeCes, hegCes - 411038.
2) Deefie>nes$eer keâe@uespe Dee@Heâ Heâece&meer, yeehegpeerJee[er, jeceveiej, JeOee& - 442001.
3) SDeeÙeSmeSmeSceSme keâeu@ eps e DeeH@ eâ Heâecem& ee,r keâs ve[s er je[s , DeejšeDr eeps eJeU, heCg es - 413501.
4) Yeejleer efJeÅeeheer" keâe@uespe Dee@Heâ Heâece&meer, meeryeer[er yesueehetj, meskeäšj - 8, veJeer cegbyeF& - 14.
5) yeeByes keâe@uespe Dee@Heâ Heâece&meer, keâefuevee, meeblee›etâPe (het.) cegbyeF& - 400098.
6) meer. Ùeg. Meen keâe@uespe Dee@Heâ Heâece&meer, (Sme.Sve.[er.šer.), pegnt jes[, meeblee›egâPe (he.)
cegbyeF& - 400049.
7) [erSmešerSme keâe@uespe Dee@Heâ Heâece&meer, 1, pÙetue, efJepeehetj jes[, meesueehetj - 413004.
8) ef[heeš&ceWš Dee@Heâ Heâece&meer, veeiehetj Ùegefve. 460, nvegceeve veiej, veeiehetj 440010.
9) [ermeeršer DeCCeemeensye jcesMe Depecesje keâe@uespe Dee@Heâ Heâece&meer, osJehetj, OegUs - 2.
10) [e@. [er. JeeÙe. heešerue keâe@uespe Dee@Heâ Heâece&meer, efhebhejer, hegCes - 411018.
11) peerF&Sme meeleeje keâe@uespe Dee@Heâ Heâece&meer, leHexâ «eenkeâ mebIe, ceekexâš Ùee[&, Smešer mšB[peJeU,

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 37

meeleeje.
12) ieJnve&ceWš keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. Heâece&meer ef[heeš&ceWš, Deewjbieeyeeo - 431005
13) ieJnve&ceWš keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. Heâece&meer ef[heeš&ceWš, iee[iesveiej, Je[ieeJe jes[,

DecejeJeleer - 444603.
14) ieJnve&ceWš keâe@uespe Dee@Heâ Heâece&meer, efJeÅeeveiej, keâje[, efpe. meeleeje - 415124.
15) pewve cenekeâeueer keâe@uespe Dee@Heâ Heâece&meer, JeOee&.
16) pesSmeheerSce FefvmššŸetš Dee@Heâ Heâece&meer, 47, Deej. peer. Le[eCeer ceeie&, JejUer meer Hesâme,

cegbyeF& - 400018.
17) Suešer FefvmššŸetš Dee@Heâ Heâecee&mÙegefškeâue mš[erpe, vÙeg veboveJeve, efnbieCee jes[, veeiehetj -

440022.
18) ScemeerF&Sme keâe@uespe Dee@Heâ Heâece&meer, efveuebiee, efpe. ueeletj - 413521.
19) Scepeer SmeSce ßeerceleer Sme. Sme. heešerue FefvmššŸetš Dee@Heâ Heâece&meer, Ûeeshe[e, efpe.

peUieeJe - 425107.
20) ScepeerJnerSce keâe@uespe Dee@Heâ Heâece&meer, Dee«ee jes[, hebÛeJešer, veeefMekeâ - 422003.
21) SceSF&meeršer JeeÙe. yeer. ÛeJneCe keâe@uespe.

‰

38 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

6
{
DeeYf eŸeeeb $f eke‚er #e$s eeleeur e ke‚ejf Dej

DeelceeJf e’eeme, e¤f eke‚eöer DeeeCf e yeeg Êf ceÚeus ee JeeJe oCs eejs #e$s e. eJf e%eeve
Je leb$e%eevee¤Ÿee ÿeieleerveblej DeefYeŸeebef$eke‚er #es$ee¤eer JŸeeheke‚lee
DeceŸeeo& Jee{le Deen.s emf eeJf nue, ceks e‚@ evf eke‚ue DeeeCf e Fuees kf e‰ök^ e‚ue Ÿee
heejhb eejf ke‚ MeeKeehb ejg les ceŸeee& of le ve jenlee peJeUheeme leemr e MeeKeecb eOŸes
ns Meeåe eJf emleejues Deen.s

efJe%eeve DeeefCe leb$e%eeve ÙeeleuÙee Øeieleerveblej Deepe FbefpeefveDeefjbie Ùee #es$eeÛeer JÙeehekeâlee DeceÙee&o

Jee{les Deens. efmeefJnue, ceske@âefvekeâue DeeefCe Fuesefkeäš^keâue FbefpeefveDeefjbie Ùee heejbheefjkeâ MeeKeebhegjlesÛe ns MeeŒe

Deelee ceÙee&efole veener. Deepe FbefpeefveDeefjbieÛÙee peJeUpeJeU 25 MeeKee Deensle. pÙeeletve heoJeer / heoefJekeâe

DeYÙeeme›eâce hetCe& keâjlee Ùesleele. hetJeea FbefpeefveÙeme&Ûee mebyebOe kesâJeU Glheeove#es$eeMeer Ùesle neslee; heCe Deelee

mesJee#es$eelener lÙeeÛee ØeJesMe Peeuee Deens. efJeefMe° efJe<eÙeele mhesMeueeÙePesMeve keâ¤ve lÙeeuee JÙeJemLeeheve

DeYÙeeme›eâceeÛeer pees[ efoueer lej Ùee #es$eeÛee peemleerle peemle HeâeÙeoe keâ¤ve Ieslee Ùeslees.

mejkeâejer DeeefCe meeJe&peefvekeâ #es$eele FbefpeefveÙeme&vee cees"Ÿee mebKÙesves mebOeer GheueyOe Deensle. ÙetheerSmemeerleHexâ
ojJe<eea Fbef[Ùeve FbefpeefveDeefjbie meefJn&me (IES) Ùee veeJeeves hejer#ee Iesleueer peeles. Ùeeletve efveJe[ues peeCeejs

efJeÅeeLeea jsuJes, meerheer[yuÙet[er, mewefvekeâer FbefpeefveDeefjbie ÙeeceOÙes meeceeJeues peeleele.

Mew#eefCekeâ hee$elee : YeejleeceOÙes ne DeYÙeeme›eâce leerve heeleàÙeebJej keâjlee Ùeslees -

1) ceevÙeJej efMe#eCemebmLeebceOetve Ieslee ÙesCeejs heoJeer ØeefMe#eCe.

2) hee@ueeršsefkeävekeâ efMe#eCe mebmLeebceOetve efMekeâJeues peeCeejs heoefJekeâe DeYÙeeme›eâce

3) Fb[efmš^Ùeue š^sefvebie FefvmššŸetšceOetve efoues peeCeejs ØelÙe#e ØeefMe#eCe

DeLee&leÛe heoJeer DeYÙeeme›eâce ne meJee&le cenòJeeÛee heÙee&Ùe Deens. 10±2 ne DeYÙeeme›eâce YeeweflekeâMeeŒe,

jmeeÙeveMeeŒe DeeefCe ieefCele (PCM) ns efJe<eÙe IesTve hetCe& kesâuesues efJeÅeeLeea yeer. F&. uee ØeJesMe IesT Mekeâleele.

DeeÙe.DeeÙe.šer.uee ØeJesMe nJee DemeuÙeeme Joint Entrance Examination (JEE) Ùee ØeJesMehejer#esle GòeerCe&

JneJeb ueeieleb. mebhetCe& DeYÙeeme›eâce Ûeej Je<eeËÛee Demelees. ÙeeceOÙes efMe#eCemebmLesÛeer efveJe[ DeefleMeÙe cenòJeeÛeer

"jles. DeeÙe.DeeÙe.šer.meejKÙee mebmLeebÛes efJeÅeeLeea keâe@uespeÛÙee MesJešÛÙee Je<ee&uee DemeleeveeÛe efJeefJeOe kebâhevÙeekb eâ[tve

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 39

efveJe[ues peeleele. Ùeehewkeâer yengleskeâ peCeebvee hejosMeele peeCÙeeÛeer, GÛÛeefMe#eCeemee"er efMe<ÙeJe=òeer efceUJeCÙeeÛeer
mebOeerner ueeYeles.

FbefpeefveDeefjbieuee ØeJesMe IÙeeÙeÛee ns Deveskeâ efJeÅeeLÙeeËÛeb mJehe> Demeleb. cee$e, lÙeemee"er DeeJeMÙekeâ les
mJeYeeJeefJeMes<e DeeheuÙeele Deensle keâe, ÙeeÛee leheemener keâjeÙeuee nJee. JemletbÛeer cees[lees[ DeeefCe hegvej&Ûevee
keâjlee ÙesCeb ner keâuee FbefpeefveÙej nesCÙeemee"er hegjsMeer "jle veener. ØeelÙeef#ekeâebFlekeâeÛe FLes uesKeer mejeJeeJej,
leemevedleeme hegmlekebâ JeeÛeCÙeeJej, uesKeve keâjCÙeeJej Yej ÅeeJee ueeielees. ieefCele DeefleMeÙe Gòece DemeeJeb
ueeieleb. keâejCe lees lej FbefpefveDeefjbieÛee heeÙee Deens. oerIe&keâeU Meejerefjkeâ DeeefCe yeewefækeâ keâ° IesCÙeeÛeb meelelÙe
DemeeÙeuee nJeb. oneJeer - yeejeJeer DeeefCe FbefpeefveDeefjbie Ùee oesneWÛÙee DeYÙeemeheæleerle keâceeueerÛee Heâjkeâ Deens.
lees mecepetve Ieslee Deeuee heeefnpes. DevÙeLee lÙeele ieuuele PeeuÙeeme FbefpeefveDeefjbieÛÙee heefnuÙeeÛe mesefcemšjceOÙes
iegCe Ieme¤ Mekeâleele. SKeeÅee efJe<eÙeele heeme nesCÙeeFlekesâner ceeke&â efceUJelee Ùesle veenerle. ÙeeÛee mJele:ÛÙee
ceveesOewÙee&Jej heefjCeece nesT ve oslee mJele:ÛÙee Ûegkeâe MeesOeCÙeeÛeer, mJele:uee megOeejCÙeeÛeer iejpe Demeles. Ùee
meJe& iees°eRÛee KeesueJej efJeÛeej keâ¤veÛe Ùee #es$eele ØeJesMe keâjeJee.

FbefpeefveDeefjbieÛÙee ØecegKe MeeKee

1) Sje@vee@efškeâue FbefpeefveDeefjbie
efJeceeveb, Debleefj#e Ùeeveb, me@šsueeF&šdme DeeefCe efcemeeF&ume ÙeebÛes DeejeKe[s yeveJeCeb, efveefce&leer, efJekeâeme

Je ÛeeÛeCeer ner meJe& Sje@vee@efškeâue FbefpeefveDejÛeer keâeceb Deensle. DeefleMeÙe DeeJneveelcekeâ DeeefCe cees"e DeeJeekeâe
Demeuesueb ns #es$e meOÙee FbefpeefveDeefjbieÛÙee efJeÅeeLÙeeËceOÙes efJeMes<e ueeskeâefØeÙe Deens.

Mew#eefCekeâ hee$elee -
Fueks eäše@^ evf ekeäme ekf eâb Jee Yeeew lf ekeâMeeŒe Ùee eJf e<eÙeelevt e heoJeer Iels eueus Ùee eJf eÅeeLÙeevË ee lÙeevelb ej Sjev@ eee@ šf keämeceOevt e

mhesMeueeÙePesMeve keâjlee Ùesleb. ÙeeÛe efJe<eÙeeletve heoJeerner Ieslee Ùesles. lÙeemee"er Sje@vee@efškeâue meesmeeÙešer Dee@Heâ
Fbef[Ùee FLes mebheke&â meeOeeJee.

Sje@vee@efškeâue meesmeeÙešer Dee@Heâ Fbef[Ùee - 13 - yeer, FbõØemLe Fmšsš, veJeer efouueer - 110002.
otjOJeveer : (011) 3370516 / 3370058
He@âkeäme : (011) 3370768
F&-cesue : [email protected]
JesyemeeF&š : http://www.aesi.org/
veeskeâjerÛeer mebOeer : efJeceeve Jeenletkeâ Je efJeceeve Glheeokeâ kebâhevÙee, mebj#eCe ceb$eeueÙeeleerue mebMeesOeve
DeeefCe efJekeâeme efJeYeeie, DeblejeU mebMeesOeve mebmLee F.

2) De@ef«ekeâuÛejue FbefpeefveDeefjbie
MesleerGÅeesieele Jeehejueer peeCeejer meeOeveb DeeefCe Ùeb$emeece«eer ÙeebÛeer efveefce&leer Je efJekeâeme, Jeenletkeâ,

OeevÙeeÛÙee mee"JeCeerÛes heÙee&Ùe, peuemebOeejCe, ce=oemebOeejCe ner meJe& De@ef«ekeâuÛejue FbefpeefveÙeme&Ûeer keâeÙe&#es$eb
Deensle.

40 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

Mew#eefCekeâ hee$elee : De@ef«ekeâuÛejue FbefpeefveDeefjbieÛeer heoJeer
veeskeâjerÛeer mebOeer : Meslekeâer GlheeoveebÛeer efJe›eâer, Øeefmeæer Je osKeYeeue keâjCeb; Mesleermee"er DeeJeMÙekeâ
Demeueus Ùee FceejleeÛR eer (ieeos ece,b «eevr eneTmems e F.) yeeOb ekeâeceb keâjCeb Ùee peyeeyeoeNÙee Dee@ «f ekeâuÛejue Feb pf eevf eÙejkeâ[s
Demeleele. ÙeeefMeJeeÙe yeBkeâ, DeOÙeeheve#es$e, mebMeesOeve, ØeefmeæerceeOÙeceb, keWâõ DeeefCe jepÙe mejkeâejÛeer Meslekeâer
Keeleer DeMee Deveskeâ ef"keâeCeer veeskeâjerÛeer efJeefJeOe mebOeer efceUt Mekeâles.

3) Dee@šesceesyeeF&ue FbefpeefveDeefjbie
Ùee MeeKesÛee mebyebOe JeenveebÛÙee efveefce&leerMeer Deens. lÙeebÛes DeejeKe[s yeveJeCÙeeheemetve les Glheeove,

efJekeâeme, og¤mleer, Ùee meJe&Ûe keâeceebceOÙes Dee@šesceesyeeF&ue FbefpeefveÙeme& DeeJeMÙekeâ "jleele. Ùeele JeenveeÛeer
keâeÙe&#ecelee, efškeâeTheCee, «eenkeâebÛeer efveJe[, lemebÛe Deueerkeâ[s FbOeveecegUs nesCeejb Øeot<eCe DeMee Deveskeâ
iees°eRÛeb Yeeve "sJeeJeb ueeieleb.

veeskeâjerÛeer mebOeer : JeenvebeÛeb Glheeove efkebâJee JeenveebÛÙee megšŸee YeeieebÛeer pegUCeer keâjCeeNÙee kebâhevÙee,
Keepeieer Jeenletkeâ kebâhevÙee, efJecee kebâhevÙee DeMee ef"keâeCeer Dee@šesceesyeeF&ue FbefpeefveÙeme&vee veeskeâjer efceUt Mekeâles.

4) kesâefcekeâue FbefpeefveDeefjbie
jmeeÙeveMeeŒe DeeefCe DeefYeÙeebef$ekeâer Ùee MeeŒeebÛeer meebie[ Ieeuetve efJeefJeOeesheÙeesieer jmeeÙeveb DeeefCe

jemeeÙeefvekeâ Glheeoveb ÙeebÛeer efveefce&leer kesâueer peeles. Ùee Glheeove Øeef›eâÙesmee"er DeeJeMÙekeâ Demeuesueer Ùeb$emeece«eer
GYeejCeb DeeefCe Ùee Øeef›eâÙesle ÙesCeeNÙee De[ÛeCeer mees[JeCeb ns kesâefcekeâue FbefpeefveÙeme&Ûeb keâece Deens.

veeskeâjerÛeer mebOeer : meeJe&peefvekeâ DeeefCe Keepeieer #es$eeleuÙee meeyeCe, lesue, jbie, hueeefmškeâ, efmebLesefškeâ
HeâeÙeyeme&, mHeâesškebâ, hesš^eskesâefcekeâue Glheeoveb Ùee kebâhevÙeebceOÙes kesâefcekeâue FbefpeefveÙeme&Ûeer heob Demeleele.

5) efmeefJnue FbefpeefveDeefjbie
Jemeenleer, jmles, efJeceeveleU, yebojb, yeesieos, hetue, ueesnceeie&, OejCeb, heeCeer efJelejCe JÙeJemLee, ner

meieUer GYeejCeerÛeer keâeceb efmeefJnue FbefpeefveÙejÛÙee osKejsKeerKeeueer nesleele. keâeieoeJejerue efveÙeespeveeheemetve les
Øekeâuhe ØelÙe#eele GlejsheÙeËle meJe& peyeeyeoejer efmeefJnue FbefpeefveDejÛeer Demeles.

veeskeâjerÛeer mebOeer : jsuJes, mewvÙe, meeJe&peefvekeâ DeeefCe Keepeieer #es$eeleerue yeebOekeâece kebâhevÙee F. ceOÙes
ner heos Demeleele. ÙeeefMeJeeÙe Ùeele mJele:Ûeer keâvmeefušbie Heâce&ner meg¤ keâjlee Ùesles.

6) FvmšÎceWšsMeve FbefpeefveDeefjbie :
efJeefJeOe ØekeâejÛÙee Glheeoveebmee"er ueeieCeejer ceefMevejer yeveJeCÙeeÛeb keâece FvmšÎceWšsMeve FbefpeefveÙeme&

keâjleele. GlheeoveeÛee opee& DeeefCe GheÙegòeâlee DeefOekeâele DeefOekeâ "sJeCÙeeÛeer keâeUpeer lÙeebvee IÙeeJeer ueeieles.
veeskeâjerÛeer mebOeer : heesueeo, jmeeÙeveb, Keleb, MegæerkeâjCe keâejKeeves, mejkeâejer kebâhevÙee, mebj#eCe oueb

FLeues mebMeesOeve DeeefCe efJekeâeme efJeYeeie DeMee ef"keâeCeer FvmšÎceWšsMeve FefpeefveÙeme&vee veeskeâjer efceUles.

7) ceefjve FbefpeefveDeefjbie
ceefjve Fbefpevme, yee@Ùeueme&, jseføeâpejsefšbie ceMeerve, [skeâ ceefMevejer, mšerce keâveskeäMevme Ùee penepeeMeer

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 41

mebyebefOele GhekeâjCeebÛes DeejeKe[s yeveJeCeb, efveefce&leer keâjCeb ceefjve FbefpeefveÙeme&vee keâjeJeb ueeieleb. Ùee keâeceele
efJeMes<e keâeUpeer IÙeeJeer ueeieles.

Mew#eefCekeâ hee$elee : keâesuekeâòee FLeuÙee ceefjve FbefpeefveDeefjbie jermeÛe& FefvmššŸetš (MERI) FLes Ûeej

IIT JEE Joint Entrance

Je<eeËÛee ceefjve FbefpeefveDeefjbieÛee DeYÙeeme›eâce GheueyOe Deens. Ùeemee"er Ûeer (
Examination) ner hejer#ee ÅeeJeer ueeieles.

ceefjve FbefpeefveDeefjbie jermeÛe& FefvmššŸetš (MERI) - heer - 19, leejeleesuee ceeie&, keâesuekeâòee -
700088, he. yebieeue.

veeskeâjerÛeer mebOeer : ceÛeËš vesJner, heesš& DeB[ neye&j Dee@Lee@efjšerpe, penepe og¤mleer kebâhevÙee FLes ceefjve
FbefpeefveÙeme&Ûeer efveÙegòeâer kesâueer peeles.

8) cešsefjÙeue, cesšeueefpe&keâue DeeefCe efmej@efcekeâ FbefpeefveDeefjbie
keâe@chÙegšj efÛehme, šsefueefJnpeve m›eâervme, mhesme ›eâeHeäšÛeb yee¢eeJejCe DeMee efJeefJeOe efveefce&leerle cešsefjÙeue

FbefpeefveÙeme& menYeeieer nesleele. cesšeueefpe&keâue FbefpeefveDeefjbie DeeefCe efmej@efcekeâ FbefpeefveDeefjbie ¢ee GlheeoveeÛeer
efveÙee&le peieele meJee&efOekeâ Demesue. yeeÙeesšskeävee@uee@peerceOeerue ØeJesMeemee"er 12 Jeer efkebâJee lelmece mlejeJejerue
efHeâefpekeäme, kesâefcemš^er DeeefCe yeeÙeesuee@peerleerue ceeke&â «ee¢e Oejues peeleele. yeeÙeesšskeävee@uee@peerÛeb Yeejleeleerue cenòJe
yejbÛe Jee{ueb DemeuÙeeves Heâecee&mÙegefškeâume, nsuLekesâDej, Mesleer, heÙee&JejCe, Øeot<eCe, FvMegjvme DeMee efJeefJeOe
#es$eebceOÙes yeeÙeesšskeävee@uee@peerÛee GheÙeesie kesâuee peelees. FbefpeveerDejeRie, meeÙevme, yeeÙeescesef[keâue meeÙevme DeeefCe
efkeäueefvekeâue Øe@efkeäšmeÛÙee ceeOÙeceeletve ceeveJeer Mejerjeleerue megOeejCee yeeÙeescesef[keâue FbefpeefveDeefjbieceOÙes kesâuÙee
peeleele. ÙeeceOÙes yeeÙeesšskeävee@uee@peer DeeefCe DeeÙešer Ùee #es$eeÛeb efceßeCe Demeleb. Ùeele Mew#eefCekeâ jermeÛe&,
[eÙeie>esefmškeâ efkebâJee LesjshÙegefškeâ FvmšÎceWšÛeb Glheeove efkebâJee nsuLekesâDejmee"er keâece keâjlee Ùesles.

yeeÙeesšskeävee@uee@peerØeceeCes pesvesefškeâ FbefpeefveDeefjbie Ùee #es$eeÛeb ØemLener Jee{le Deens. pesvesefškeâ FbefpeefveDeefjbie ns
mebhetCe&le: mebMeesOeveeJej DeeOeejuesueb #es$e Deens. Ùee efJe<eÙeele jme vemesue lej keâefjDej keâjlee ÙesCeb DeJeIe[ Deens.
peieele Ie[le DemeuesuÙee mebMeesOeve keâeÙee&Ûee ceeieesJee IesTve meelelÙeeves efJeefJeOe efJe<eÙeebJej DeYÙeeme keâjCÙeeÛeer
leÙeejer "sJeeJeer ueeieles. cesef[keâue, Heâecee&mÙegefškeâue kebâhevÙee, De@ef«ekeâuÛej meskeäšj, Keepeieer DeeefCe mejkeâejer
kebâhevÙeebceOeerue jermeÛe& DeB[ [sJnueheceWš efJeYeeieeceOÙes pesvesefškeäme FbefpeefveÙeme&vee keâefjDej keâjlee ÙesT Mekeâles.
cee@ueskeäÙeguej, cesef[keâue, [sJnueheceWšue, efheef[De@efš^keâ, efkeäueefvekeâue ¢etceve pesvesefškeämeceOÙes efJeÅeeLÙeeËvee jermeÛe&
efkebâJee efJeMes<e ØeeefJeCÙe efceUJelee Ùesleb. Ùee JÙeefleefjòeâ pesvesefškeâ FbefpeefveDeefjbie, peerve ce@efhebie ns efJe<eÙemegæe
GheueyOe Deensle. DeeÙešer, efHeâefpekeäme efkebâJee cee@ueskeäÙeguej yeeÙeesuee@peer Ùee MeeKeebMeer mecevJeÙe meeOetve efJeÅeeLÙeeËvee
yeeÙee-s FvHeâec@ eex šf keäme ekf eâb Jee vev@ ee-s šks eäveeu@ eep@ eecr eOÙes mehg ej mheMs eueeÙePeMs eve ecf eUJelee Ùels e.b pevs ees šf keâ Feb pf eevf eDeejf ib eceOÙes
MejerjeÛÙee Skeâe DeJeÙeJeeleerue peervme ogmeNÙee DeJeÙeJeele vesues peeleele. Deb[j«e@pÙegSš mlejeJej pesvesefškeämeÛee
keâesme& Heâej Lees[Ÿee efJeÅeeheer"ebceOÙes GheueyOe Deens. yeejeJeerveblej heeÛe Je<eeËÛee Sce.šskeâ. keâesme& keâjlee Ùeslees
efkebâJee yeer.F&. / yeer.šskeâ. / Sce.šskeâ. kesâuÙeeveblejner heesmš «e@pÙegSš mlejeJej ne keâesme& keâjlee Ùeslees.

9) Deeefke&âšskeäÛej
ue#e JesOetve IesCeeNÙe Deved Lekeäkeâ keâjCeeNÙee YeJÙe, DeJee{JÙe DeeefCe meJe&Ûe °erves GheÙegòeâ Fceejleer,

he@uesme ns meJe& Deeefke&âšskeäšves leÙeej kesâuesuÙee mkesâÛesme, ef[PeeF&vmeÛes yuÙet efØebšme, ÙeeletveÛe meekeâejueb peeleb.

42 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

Deeefke&âšskeäš nesCÙeemee"er efJnpÙegSueeÙepe keâjCÙeeÛeer #ecelee DeeJeMÙekeâ Deens. efyeefu[bie JÙeJemLeeheve, keâvmš^keäMeve
heæleer, Deeš& DeeefCe Deeefke&âšskeäÛejÛee Fefleneme Deeefo iees°eRÛee meKeesue DeYÙeeme keâjlee Ùeslees. Deeefke&âšskeäÛejÛÙee
ef[PeeFveØeceeCes leÙeej PeeuesuÙee efyeefu[bieuee «eenkeâebÛÙee FÛÚsØeceeCes mJe¤he osCÙeeÛeb keâece FbefšefjDej
ef[PeeÙevej keâjlees. "jeefJekeâ peeiesceOÙes jenCeeNÙeebÛee Âef°keâesve, peerJeveMewueer, lÙeebÛeer mebmke=âleer, keäueeSbšÛeb
yepesš Ùee meejKÙee Deveskeâ iees°er ue#eele IÙeeJÙee ueeieleele. efLeSšme&, Deeš& ie@uejerpe, FJnWšmee"erÛes mesšdme,
SefkeäPeefyeMeveÛeb FbefšefjDej keâjCÙeeÛeer mebOeerner efceUles. JeemlegMeeŒe efkebâJee HeWâieMegF&Ûeb %eeve GheÙeesieer he[t Mekeâleb.
jbieeÛeer peeCe, ØekeâeMeÙeespevee, [skeâesjsMeve Ùee yeeyeleerleuee legceÛÙee mebkeâuhevee keäueeSbšuee hešJetve osCÙeemee"er
ØesPeWšsMeve DeeefCe megmebJeeo keâewMeuÙeeÛeerner iejpe Demeles.

ØeefMeef#ele Deeefke&âšskeäš yeveCÙeemee"er ceevÙeleeØeehle FefvmššŸetšceOetve ye@Ûeuej Dee@Heâ Deeefke&âšskeäÛejÛee
keâesme& hetCe& keâjeJee ueeielees. Ùee keâesme&uee ØeJesMe efceUefJeCÙeemee"er efHeâefpekeäme, kesâefcemš^er DeeefCe ieefCele efJe<eÙe
IesTve yeejeJeer efkebâJee lelmece hejer#esle efkeâceeve 60³ iegCe efceUJeeÙeuee nJesle. Deeefke&âškeäÛejÛÙee keâeceele Deeš&
DeeefCe meeÙevme Ùee oesvner MeeKeebÛee cesU meeOeuee peelees. lÙeecegUs ØeJesMe osleevee meeÙevmeÛÙee ceekeâeËyejesyejÛe
keâueelcekeâ keâuhevee, meeQoÙe& °er ÙeebÛeener efJeÛeej kesâuee peelees. legcneuee mJeleb$e JÙeJemeeÙe keâjeÙeÛee Deens keâer,
SKeeÅee Deeefke&âšskeäš Heâce&men keâece keâjeÙeÛes Deens ns hetCe&le: legceÛÙee keâewMeuÙeeJej DeeefCe meeOeveebÛÙee
GheueyOelesJej DeJeuebyetve Deens. Ùee #es$eele legcner šeTve hue@efvebie, Deye&ve hue@efvebie, ue@v[mkesâhe, Deeefke&âšskeäÛej,
efjpeveue hue@efvebie DeMee ØekeâejÛes mhesMeueeÙePesMeve ke⤠Mekeâlee.

10) ceske@âefvekeâue FbefpeefveDeefjbie (Ùeebef$ekeâer MeeKee)
ceks eâ@ evf ekeâue Feb pf eevf eDeejf ib eÛÙee Glheeove DeeYf eÙeeeb $f ekeâer (Øee@ [keäMeve Feb pf eevf eDeejf ib e), Glheeove Ùe$b e DeeYf eÙeeeb $f ekeâer

(ceMeerve šgume FbefpeefveDejeRie), mJeÙebÛeefuele Jeenve DeefYeÙeebef$ekeâer (Dee@šesceesyeeF&ue FbefpeefveDeefjbie), GÅeesie
efveÙeespeve DeefYeÙeebef$ekeâer (Fb[efmš^Deue FbefpeefveDeefjbie), Ùee mebyebefOele GheMeeKee Deensle. meOÙeeÛÙee Ùegieele
ceske@âefvekeäme ner meJe&JÙeeheer iees° DemeuÙeeves Ùee FbefpeefveDeefjbieuee KetheÛe ceeieCeer Deens. Ùeebef$ekeâer MeeKesÛeer heoJeer
IesleuÙeeveblej DeefYeÙeblÙeeme veeskeâjer, mJele:Ûee JÙeJemeeÙe, heoJÙegòej efMe#eCe Demes heÙee&Ùe GheueyOe Deensle.

ceske@âefvekeâue FbefpeefveDeefjbie ne ØelÙe#e Glheeove Øeef›eâÙee pesLes Ûeeueles lesLes keâece keâjlees. cnCetveÛe
veeskeâjerÛÙee °erves ¢ee MeeKesuee JeeJe Deens. JÙeJemeeÙe keâjCÙeemener Ùee #es$eele Yejhetj JeeJe Deens. cesš@uepeea,
cešsefjDeue, meeÙevme, mebieefCeke=âle Ùeb$e, Ùeb$eceeveJeMeeŒe Ùee #es$eele ceske@âefvekeâue DeefYeÙeblÙeeuee mebMeesOeveeme JeeJe
Deens; hejbleg Ùee mee"er cesnvele, efÛekeâešer DeeefCe efpeö DemeeÙeuee nJeer.

11) Fb[efmš^Ùeue FbefpeefveDeefjbie
Ùeb$eeÛeer #ecelee, lÙeeÛee hegjshetj Jeehej, ogmeNÙee lelmece Ùeb$eeMeer leguevee keâ¤ve ceie efceUCeejer leewueefvekeâ

keâeÙe&#ecelee Ùee meJe& IeškeâebÛee jemle efJeÛeej Ùee efJeYeeieele efMekeâJeuee peelees.

12) Glheeove DeefYeÙeebef$ekeâer (Øee@[keäMeve FbefpeefveDeefjbie)
keâeU, keâece, Jesie, KeÛe& ÙeebÛeb ieefCele meebYeeUtve Skeâ keâeceieej Jee one keâeceieej, oesve Ùeb$e Jee heeÛe

Ùeb$e Ùee iees°erÛeb DeJeOeeve keâmeb "jJeeJeb ÙeeÛeb leb$e FLeb efMekeâJeueb peeleb.

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 43

13) Glheeove leb$e DeefYeÙeebef$ekeâer (ceefMeve DeB[ štume FbefpeefveDeefjbie)
FLes keâefšbie štume, ef[^ue yeesušdme ÙeebÛes Glheeove DeeefCe Jeehej lÙeeÛeØeceeCes Glheeove Øeef›eâÙesceOÙes

JeehejCÙeele ÙesCeejer nsuLe ceMeerve, «eeFËef[bie ceMeerve DeMee Ùeb$eebÛÙee keâeÙe&heæleer DeeefCe mebjÛevesJej Yej efouesuee
Deens.

14) JeŒeefvecee&Ce leb$e%eeve (šskeämešeF&ue FbefpeefveDeefjbie)
cegUeleÛe HeâejÛe Lees[s šskeämešeF&ue FbefpeefveDej ojJe<eea ne efJe<eÙe IesTve yeensj he[le DemeuÙeecegUs

Deepener Ùee #es$eele Yejhetj veeskeâNÙee menpe GheueyOe nesT Mekeâleele.

15) yeeÙeescesef[keâue FbefpeefveDeefjbie
JewÅekeâerÙe GhekeâjCeeMeer mebyebefOele DemeCeejer ner MeeKee Kejer lej GhekeâjCeerÙe DeefYeÙeebef$ekeâeMeer mebyebefOele

Deens; heCe JewÅekeâerÙe GhekeâjCeeMeer mebyebefOele cnCetve efleÛes veeJe yeeÙeescesef[keâue "sJeCÙeele Deeueb Deens. efJeefJeOe
Dee@hejsMevme keâjCÙeemee"er ueeieCeejer Ùeb$eb, ogefye&Ceer, HeâeÙeyej Dee@efhškeâue GhekeâjCe, Fueskeäš^eskeâef[&Dees«eece
ceMeerve, mke@âefvebie ceMeerve ÙeeÛeer efveefce&leer, osKeYeeue Ùee MeeKesle efMekeâJeueer peeles. DelÙeble Øeiele leb$e%eeveeÛeb
efMe#eCe Demeb Ùee MeeKesÛeb mJe¤he Deens.

16) HeäueeF&š FbefpeefveDeefjbie Je Sjesvee@efškeâue FbefpeefveDej
efJeceeveeÛeb leb$e%eeve, efJeceeveebÛeer osKeYeeue, lÙeeleerue mebMeesOeve, efJekeâeme Ùee meboYee&leerue ner Skeâ

ceske@âefvekeâue MeeKee Deens. yeWieueesj Je ÛesVeF& ÙesLes lÙeeÛeb Gòece efMe#eCe efceUles. ØeJesMe DelÙeuhe Deens. DeeefCe
ceespekeäÙeebveeÛe FLes keâece keâjCÙeeÛeer mebOeer efceUles.

17) Fuesefkeäš^keâue FbefpeefveDeefjbie
efJepesÛeer efveefce&leer, efJepesÛeb Jenve, efJepesÛee Jeehej , lÙeemebyebOeer GhekeâjCeb, lÙeebÛeer og®mleer, osKeYeeue

DeeefCe lÙeeyeöueÛes mebMeesOeve DeeefCe efJekeâeme ns Ùee MeeKesle cees[les.

18) Fueskeäš^e@efvekeäme FbefpeefveDeefjbie
meJee&le peemle ceeieCeer Demeuesueer ner FbefpeefveDeefjbieÛeer MeeKee Deens. ceeieCeer lemee hegjJe"e Ùee vÙeeÙeeves

ceneje°^ele meJee&le peemle ØeJesMemebmLee Ùee MeeKesle Deensle. ojJe<eea hemleerme npeejebhes#ee peemle efJeÅeeLeea
DeefYeÙeebef$ekeâer ceneefJeÅeeueÙeele Fueskeäš^e@efvekeäme Ùee MeeKesle ØeJesMe Iesle Demeleele. peerJeveeÛeb ØelÙeskeâ #es$e
Fueskeäš^e@efvekeäme Jemletveb JÙeeheueb Deens. šerJner, keâe@chÙegšj, jsef[Dees, Jner meer Deej, Deveskeâ Iejiegleer kebâš^esue
he@veume ns Fueskeäš^e@efvekeäme FbefpeefveDejceOeerue ØeieleerÛebÛe iecekeâ Deens. Decesefjkesâleerue GÅeesie#es$eele peJeUpeJeU
30³ YeejleerÙe FbefpeefveDej meOÙee keâece keâjle Deensle.

19) šsefuekeâcÙegefvekesâMeve FbefpeefveDeefjbie
ner Kejb cnCepes Fueskeäš^e@efvekeämeÛeer GheMeeKee Deens. keâener DeefYeÙeebef$ekeâer ceneefJeÅeeueÙeebceOÙes oesvner

efJe<eÙe Skeâ$e efMekeâefJeues peeleele. Heâej cees"Ÿee ØeceeCeeJej keâece DeeefCe mebMeesOeve keâjCeeNÙee kebâhevÙeebceOÙes Ùee

44 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

Øekeâejeleerue FbefpeefveDej keâece keâjleele. oUCeJeUCeeÛeer meeOeveb cnCepes šsefueefØebšj, šsefueHeâesve, He@âkeäme ÙeeÛes
Deveskeâ MenjebceOÙes peeUb keâmeb efJeCeeÙeÛeb efkebâJee SKeeob šsefueHeâesve SkeämeÛeWpe GYeejCeer Ùee mebyebOeerÛes %eeve ns
¢ee MeeKesle cees[les.

20) keâe@chÙegšj FbefpeefveDeefjbie
GÅeesie, JÙeeheej, ke=â<eer, Tpee&, DeLe& DeMee #es$eeleerue efJeefJeOe ØeMveebÛeer mees[JeCetkeâ keâjeÙeuee mebieCekeâeÛee

ØeYeeJeer Jeehej keâjCÙeemee"er, mebieCekeâeÛeer mebjÛevee, lÙeeÛeer keâeÙe&heæleer, lÙeeÛeer osKeYeeue, lÙeekeâefjlee
ueeieCeeNÙee efJeefJeOe ØeCeeueer DeeefCe mebieCekeâeÛes efJeefJeOe GheÙeesie ÙeebÛee meKeesue DeYÙeeme cnCepes mebieCekeâ
DeefYeÙeebef$ekeâer. ner Skeâ Fueskeäš^e@efvekeämeÛeerÛe GheMeeKee Deens.

21) ceeÙeefvebie De@C[ cesšuepeea FbefpeefveDeefjbie
efJeefJeOe Oeelet lÙeebÛeb Glheeove, MegæerkeâjCe, JÙeJenejele Jeehej ÙeemebyebOeerÛes ns MeeŒe Deens. Ùee meJe&

iees°er Jejerue MeeKesle DeYÙeemeuÙee peeleele.

22) SveJneÙevceXš FbefpeefveDeefjbie
keâejKeevÙeeletve yeensj he[Ceejb otef<ele heeCeer, Oetj, GmeeÛeer ceUer, OeeskeâeoeÙekeâ jmeeÙeveb ÙeeJej keâesCelÙee

Øekeâejs leeyee "sJelee ÙesF&ue DeeefCe heÙee&JejCe Megæ keâmeb jenerue ns heenCes MeeKesleerue DeefYeÙeblÙeeÛeb ØecegKe keâece
Deens. YeefJe<Ùeele ner MeeKee DeeleeÛÙeehes#eener Kethe efJemleejerle nesCeej Deens.

23) Jee@šj De@C[ ueB[ ce@vespeceWš FbefpeefveDeefjbie
heeCÙeeÛeer GheueyOeer DeeefCe lÙeeÛee peefceveermee"er ÙeesiÙe lees Jeehej ns Ùee #es$eele keâece keâjCeeNÙeebÛeb keâece

Deens.

24) hesš^eskesâefcekeâume FbefpeefveDeefjbie
iegpejeleceOeerue mecegõele DeeefCe DeemeeceOÙes cees"Ÿee ØeceeCeele Keefvepe lesue DeeefCe JeeÙet efceUeÙeuee

ueeieuÙeeheemetve Ùee MeeKesÛÙee DeefYeÙeblÙeeÛeer iejpe Yeemet ueeieueer Deens.

25) hee@efuecej De@C[ hueeefmškeäme FbefpeefveDeefjbie DeeefCe šskeämešeF&ue kesâefcemš^er De@C[ šskeävee@uee@peer
ke=â$eerce Oeeies, ke=â$eerce Jemlet, hueeefmškeâÛes heeš&dme, hueeefmškeâ Jemlet ÙeecegUs Deveskeâ iees°eRÛeb jbie¤he

DeeheCe yeIele Demelees. lÙeebÛeer efveefce&leer, lÙeeÛÙeekeâefjlee ueeieCeejer meece«eer, je@-cešsjerÙeue Ùee meJeeËMeer mebyebefOele
kesâefcekeâume FbefpeefveDeefjbieÛeer ner Skeâ GheMeeKee Deens.

26) efjueeSefyeefuešer FbefpeefveDeefjbie
DeeÙe. DeeÙe. šer. ceOÙes ner veJeerveÛe meg¤ Peeuesueer MeeKee Deens. Deieoer ceespekeäÙee peeiee Demeleele.

keäJeeefuešer DeesefjSbšs[ Ûeskeäme efJeefJeOe #es$eele keâmes DemeeJesle, ns Ùee MeeKesle efMekeâJeueb peeleb. DeefYeÙeebef$ekeâer
#es$eeÛÙee efJeefJeOe MeeKeebÛeer ef[«eer efceUefJeuÙeeveblej keâener #es$eele heerSÛe.[er. efceUJelee Ùesles. hejosMeele peeTve

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 45

SceSmemeerÛeer heoJeer IesCeejs megæe Deensle.

DeefYeÙeebef$ekeâerÛes efMe#eCe ns ef[hueescee (heoefJekeâe) DeeefCe ef[«eer (heoJeer) DeMee oesve mlejeble efoues peeles.
lÙeehewkeâer ef[hueesceeÛee pees heÙee&Ùe Deens, lÙeele efJeÅeeLÙeeËvee 10Jeer veblej ØeJesMe efceUefJelee Ùeslees. ef[hueesceeÛÙee
MesJešÛÙee Je<ee&le ØeLece ßesCeerle GòeerCe& PeeuesuÙee efJeÅeeLÙeeËvee heoJeer ceneefJeÅeeueÙeele Lesš ogmeNÙee Je<ee&uee
ØeJesMe efceUt Mekeâlees. lÙeecegUs 10Jeer veblej mene Je<eeËle (ef[hueescee±ef[«eer) FbefpeefveDej neslee Ùesles.

DeMeer ner DeefYeÙeebef$ekeâerÛeer efJeefJeOe #es$es Deensle. SKeeÅee #es$eele ØeJesMe efceUle Deens cnCetve peeCÙeehes#ee
veerš ceeefnleer keâ¤ve IesTve ceveeÛee keâue "jJetve ceieÛe ØeJesMe IÙeeJee cnCepes keâefjDejuee Ûeebieueb ÙeMemJeer
JeUCe efceUt Mekeâles.

DeefOekeâ ceeefnleermee"er mebheke&â
Fbef[Ùeve FefvmššŸetš Dee@Heâ šskeävee@uee@peer, 1uee cepeuee, ›esâefmeš, heJeF&, cegbyeF& - 400076.

FbefpeefveDeefjbie keâe@uespesme (ceneje°^)
yeer.F&. / yeer. šskeâ. - 12Jeer (heermeerSce) 50³ - 4 Je<ex.

jepÙeheeleUerJej Skeâef$ele ØeJesMe
1) FefvmššŸetš Dee@Heâ šskeävee@ - Heâe@j JegF&cesve, SmeSve[eršer Ùegefve. mej efJeúueoeme efJeÅeeefJenej,
pegnt jes[, meeblee›etâPe, cegbyeF& - 400049.
keâe@chÙeg. F&. Je šer. DeeÙe.šer.
3) Ùeg[ermeeršer, cegbyeF& Ùegefve. veeLeveueeue heejsKe ceeie&, ceešgbiee, cegbyeF& - 400019.
[eF&pe, Hetâ[me Dee@F&ue, heWš Heâecee&mÙeg, hue@efmškeäme, šskeämšeF&ue, kesâefcekeâue.
4) mejoej hešsue keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe., cegvMeerveiej, DebOesjer (he.) cegbyeF& 58-
meer. Sce. F&.
5) Jeerjceelee efpepeeyeeF& šskeävee@. FefvmššŸetš, SÛe. Deej. cenepeveer ceeie&, ceešgbiee,
cegbyeF& - 400019.
meer, keâe@chÙeg, F, Fueskeäš^e@, DeeÙešer, Sce, Øee@[, šskeämšeF&ue.
6) Heâeoj meer. Deej. keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe., Heâeoj De@ie>sue Deeßece, yeB[ mšB[, yeebõe (he.)
cegbyeF& - 400050.
keâe@chÙeg, Fueskeäš^e@, DeeÙešer, Øee@[.
7) kesâ. pes. meescewÙÙee keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe., efJeÅeeveiej, efJeÅeeefJenej, cegbyeF& - 400077.
keâe@chÙeg, F Je šer, Fueskeäš^e@, DeeÙe.šer.Sce.
8) SceSÛe meeyet efmeefökeâer keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe., heeryeer - 4627, 8 MesHeâF& jes[, YeeÙeKeUe,
cegbyeF& - 400008.
Dee@šes, keâe@chÙeg, keâvmš^, Fueskeäš^e@, DeeÙe. šer., Øee@[.
9) he©eYet<eCe Jemebleoeoe heešerue Øeefle‰eve keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe., Fmšve& SkeämØesme neÙeJes,

46 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

SJnjb[veiej peJeU, ÛegveeYeóer, ÛeWyetj, cegbyeF& - 400022.
keâe@chÙeg, F Je šer, Fueskeäš^e@, DeeÙešer.
10) mejoej hešsue keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. keâe@uespe, cegvMeerveiej, DebOesjer (he.) cegbyeF& 400058.
keâe@chÙeg, Fueskeäš^e@, DeeÙešer.
11) Mene Je Debkeâj keâÛÚer Fbefpe. keâe@uespe, SceF&šer, efMeJeepeer cenejepe ÛeewkeâepeJeU, Jeeceve
legkeâejece heešerue ceeie&, [Ÿegkeâ kebâ. veblej, meer, cegbyeF& - 400058.
keâe@chÙeg, keâvmš^, F Je šer, Fueskeäš^e@, DeeÙe. šer.
12) ßeer efJeues heeuex kesâUJeCeer ceb[U, Éejkeâeoeme pes. mebIeJeer keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. huee@š veb. Ùeg
- 15, Jnerheer[er mkeâerce, YeòeâerJesoeble mJeeceer ceeie&, efJeuesheeuex (he.) cegbyeF& - 400056.
yeeÙeescesef[, kesâefcekeâue, keâe@chÙeg, F Je šer, Fueskeäš^e@, DeeÙe. šer. Øee@[.
13) Le[ecesue MeneCeer Fbefpe. keâe@uespe, heerpeerKesj jes[, šerheerSme - 3, Dee@Heâ efuebefkebâie jes[, yeebõe
(he), cegbyeF& - 400050.
yeeÙeescesef[, kesâefcekeâue, keâe@chÙeg, Fueskeäš^e@, DeeÙe. šer.
14) efJeJeskeâevebo FefvmššŸetš Dee@Heâ šskeävee@. JnerF&Sme, efmebOeer keâe@ueveer, ÛeWyetj, cegbyeF& - 400071.
keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙe. šer., FvmšÎ.
15) kesâF&Sme, SveSveÛeer keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe., cegbyeF& - ieesJee jes[, S / heer, lee. hesCe,
efpe. jeÙeie[ - 402107.
kesâefcekeâue, keâvmš^, Fueskeäš^e@.
16) efMeJeepeerjeJe Sme. peeWOeJes keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. Meerue keâuÙeeCe neÙe-Jes, JÙebkeâšsMe hesš^esue
hebhe, meeieebJe, meesveejhee[er, [eWefyeJeueer, efpe. "eCes - 421203.
kesâefcekeâue, keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙe. šer., Sce, Øee@[.
17) De@ie>sue Ûe@efjšer Heâeoj meer je@[efjipe FefvmššŸetš Dee@Heâ šskeävee@., meskeäšj - 9 S JeeMeer, veJeer
cegbyeF& - 400703.
keâe@chÙeg, F, F Je šer, DeeÙe. šer., Sce.
18) pesF&Sme DeCCeemeensye Ûeg[eceCe heešerue keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe., meskeäšj - 66, keâeshej KewjeCes,
cegbyeF& - 400703.
keâe@chÙeg, F, Fueskeäš^e@, DeeÙe, šer, FvmšÎ.
19) Yeejleer efJeÅeeheer" keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. meeryeer[er meskeäšj - 7 , yesuehee[e,
veJeer cegbyeF& - 400614.
kesâefcekeâue, keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙešer, Sce, FvmšÎ.
20) Suešer keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. pesSmeSme, meskeäšj - 4, huee@š veb. 17, 18, efJekeâemeveiej,
keâeshejKewjeCes, veJeer cegbyeF& - 400709.
keâe@chÙeg, F, F Je šer, Fueskeäš^e@, Sce.
21) jepeerJe ieebOeer FefvmššŸetš Dee@Heâ šskeävee@., Ssjesueer, me. veb. - 161, meeršerSme veb. -
1176/1/48, JemeexJee, efuebkeâ jes[, SÛe[erSHeâmeer ceeies, cegbyeF& - 400061.
keâe@chÙeg, F Je šer, FvmšÎ, Sce.

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 47

22) ScepeerSce keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. Je šskeävee@, SveSÛe - 4 meeÙeve-heveJesue neÙe-Jes pebkeäMeve,
meskeäšj - 18, keâecees"s, veJeer cegbyeF& - 410209.
yeeÙeescesef[, kesâefcekeâue, meer, keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙešer.

23) oòee cesIes keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. SveJeeÙeSmeSmes, heeryeer - 15, efme[keâes keâe@ueveer, huee@š veb -
98, meskeäšj - 3, Ssjesueer, veJeer cegbyeF& - 400007.
kesâefcekeâue, meer, keâe@chÙeg, Fueskeäš^e@, DeeÙešer, Sce.

24) DeejSF&Sme jecejeJe Deeefokeâ FefvmššŸetš Dee@Heâ šskeävee@., meskeäšj - 7, [e@. [er. JeeÙe.
heešerue efJeÅeeveiej, ves¤U, veJeer cegbyeF& - 400706.
keâe@chÙeg, F Je šer, Fueskeäš^e@, DeeÙešer, FvmšÎ.

25) ßeerceleer Fbefoje ieebOeer keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe., efme[keâes meskeäšj 16, keâeshejKewjeCes, meskeäšj -
400709.
keâe@chÙeg, F, F Je šer.

26) lesjCee Fbefpe. keâe@uespe, meskeäšj 12, Hesâpe 2, ves¤U, veJeer cegbyeF& - 400706.
keâe@chÙeg, F Je šer, Fueskeäš^e@.

27) heeÕe&veeLe keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. heermeeršer, Iees[yeboj jes[, keâemeej Jee[Jeueer, SÛeheer hesš^esue hebhe
peJeU, efpe. "eCes - 400601.
keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙe. šer., FvmšÎ, Sce.

28) efJeÅeeJeefOe&veer keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. Je šskeävee@, JemeF& jes[ (he.), efpe. "eCes - 401202.
keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙe. šer., FvmšÎ, Sce.

29) DeejF&Sme efjPeJeer keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. efjPeJeer SpÙeg. keâe@chueskeäme, Mesueea jepeve, Dee@Heâ keâeš&j
jes[, yeebõe (he), cegbyeF& - 400050.
meer, Sce, Fueskeäš^e@.

30) DeLeJe& keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. Sce. kesâ. neÙemketâue kebâheeGb[, 2 je cepeuee, He@âkeäšjer uesve,
yeesefjJeueer (he), cegbyeF& - 400092.
keâe@chÙeg, F Je šer, F.

31) meWš øeâeefvmeme FefvmššŸetš Dee@Heâ šskeävee@., (Fbefpe - keâe@uespe). ceeTbš heesF&vmej, SmeJnerheer
jes[, yeesefjJeueer (he), cegbyeF& - 400092.
keâe@chÙeg. F Je šer, DeeÙe. šer.

32) efJeÅeeuebkeâej FefvmššŸetš Dee@Heâ šskeävee@. Fbef[Ùeve ¢egce heeF&he jes[, Je[eUe (het).
cegbyeF& - 400037.
keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙe. šer.

33) "eketâj keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. Je šskeävee@. "eketâj efJnuesye, F&mš Dee@Heâ Jesmšve& neÙeJes, keâebefoJeueer
(het), cegbyeF& - 400101.
keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙe. šer.

34) [e@ve yee@mkeâes FefvmššŸetš Dee@Heâ šskeävee@. leHexâ meWš øeâeefvmeme šefkeäve. FefvmššŸetš Dee@Heâ ØeerefceÙej
Dee@šesceesyeeF&ue jes[, kegâuee&, cegbyeF& - 400070.

48 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...

keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙe. šer.
35) ieJnve&ceWš keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. Jesumues jes[, efMeJeepeerveiej, hegCes - 411005.

meer. Sce. F&, keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙe šer, FvmšÎ, ceWš@, Øee@[.
36) SmeJnerheerSce efMeJeveiej keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. ceeUsieeJe yeg, lee. yeejeceleer,

efpe. hegCes - 413115.
meer, keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙe. šer. Sce.
37) SDeeÙeSmeSmeSceSme keâeu@ eps e DeeH@ eâ Feb pf e. keâs ve[s er je[s , DeejšeDr ees peJeU, heCg es - 411001.
kesâefcekeâue, keâe@chÙeg, F, Fueskeäš^e@, Sce. Sme. (Sme[yuÙeg), Øee@[. (Sme[yuÙeg)
38) keâefcevme keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. Heâe@j JegF&cesve, ScekesâSmeSmeSÛe, keâJexveiej, hegCes - 411052.
39) [e@. [er. JeeÙe. Øeefle‰eve, [e@. [er. JeeÙe. heešerue keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. Deekegâ[ea, hegCes -
411035.
meer, keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙešer FvmšÎ, Sce.
40) ceneje°^ FefvmššŸetš Dee@Heâ šskeävee@, heew[ jes[, me. veb. 124, Skeäme - meefJe&mecesve keâe@ueveer,
keâesLe¤[, hegCes - 411038.
meer, keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙešer, hesš^eskesâefce, hesš^esue, heesueercej, Sce (Sme[yuÙet).
41) heerJnerpeer keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. Je šskeävee@., 44, efJeÅeeveiejer, heJe&leer, hegCes - 411009.
F, F Je šer, DeeÙešer, Sce, efØebefšbie.
42) efmebnie[ keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe., 44/1 Je[ieebJe yeg., Dee@Heâ efmebnie[ jes[, hegCes - 411041.
kesâefcekeâue, meer, keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙešer, Sce, Øee@[.
43) efJeÕekeâcee& FefvmššŸetš Dee@Heâ šskeävee@, yeerDeejSmeeršer, Dehhej Fbefojeveiej, efyeyeJesJee[er, hegCes -
411037.
kesâefcekeâue, keâe@chÙeg, F Je šer, Fueskeäš^e@, Fb[, DeeÙešer, FvmšÎ, Sce, Øee@[.
44) he©eßeer [e@. [er. JeeÙe. heešerue Øeefle‰eve [e@. [er. JeeÙe. heešerue keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. Heâe@j
JegF&cesve, SÛeS He@âkeäšjermeceesj, efhebhejer, hegCes - 411018.
keâe@chÙeg, F Je šer, Fueskeäš^e@, DeeÙešer, FvmšÎ.
45) heer[erF&S FefvmššŸetš Dee@Heâ šskeävee@., ceeOeJeveiej, n[hemej, hegCes - 411028.
keâe@chÙeg, Fueskeäš^e@, DeeÙe.šer., FvmšÎ, Sce.
46) Sve[erJnerheerSme keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe., iebieehetj jes[, veeefMekeâ - 422005.
47) hetvee FefvmššŸetš Dee@Heâ keâe@chÙegšj šskeävee@., me. veb. 27, hegCes - meeleeje jes[, OevekeâJe[er,
hegCes - 411043.
keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙešer.
48) SDeeÙeSmeSmeSceSme JegF&cesvme keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. kesâves[er jes[, DeejšerDeespeJeU,
hegCes - 411001.
keâe@chÙeg, F, Fueskeäš^e@, FvmšÎ.
49) ceneje°^ De@ke@â[ceer Dee@Heâ Fbefpe. ÛewlevÙe DeeßeceepeJeU, DeeUboer (osJeeÛeer) lee. Kes[,
efpe. hegCes - 412105.

keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše... / 49

kesâefcekeâue, keâe@chÙeg, F Je šer, Fueskeäš^e@.
50) heerF&Sme keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. 1186S, efMeJeepeerveiej, Dee@Heâ pes. Sce. jes[,

hegCes - 411005.
keâe@chÙeg, F Je šer, Sce
51) heerF&Sme keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. Jeeef[Ùee keâe@uespe ke@âcheme, 19 uesš Jner. kesâ. peesie ceeie&,
hegCes - 411001.
keâe@chÙeg, F Je šer, Sce.
52) iesveyee Sme. ceesPes keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. me. veb 25/1/3, yeeuesJee[er, Ú. efMeJeepeer cenejepe
mšsef[Ùecemeceesj, yeeCesj, hegCes - 411045.
keâe@chÙeg, F Je šer, Sce.
53) efhebhejer efÛebÛeJe[ keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. meskeäšj - 26 ØeeefOekeâjCe, Deekegâ[ea jsuJes mšsMevepeJeU,
efveie[er, hegCes - 411044.
keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙe. šer., Sce.
54) Jnerheer FefvmššŸetš Dee@Heâ keâe@chÙegšj šskeävee@. yeejeceleer, efYeieJeCe jes[, efpe. hegCes - 413133.
keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙe. šer.
55) SmešerF&Sme ßeerceleer keâeMeeryeeF& veJeues keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. Heâe@j ieume&, 44/1, Je[ieeJe yeg,
Dee@Heâ efmebnie[ keâe@uespe, hegCes - 411041.
keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙe. šer.
56) SceDeeÙešer JegF&cesvme Fbefpe. keâe@uespe, me. veb. 12-1, Skeäme-meefJn&mecesve keâe@ueveer, heew[ jes[,
keâesLe¤[, hegCes - 411038.
keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙe. šer.
57) keâmejes Jeeef[Ùee FefvmššŸetš Dee@Heâ šskeävee@, yeb[iee[&ve jes[, hegCes - 411001.
F Je šer, meer, Sce, F.
58) pesSmeheerSce jepe<eea Meent keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe., me. veb. 80, hegCes-cegbyeF& yeeÙeheeme, neÙeJes,
leeLeJe[s, hegCes - 411030.
keâe@chÙeg, F Je šer, DeeÙe. šer., Sce.
59) vesJnue keâe@uespe Dee@Heâ Fbefpe. ueesCeeJeUe, efpe. hegCes.
ceefjve, F, Fueskeäš^e@, Sje@vee@efš, vesJnue Deeefke&â.
60) Fbef[Ùeve FefvmššŸetš Dee@Heâ Sje@vee@efš. Fbefpe. Je FvHeâcexMeve šskeävee@, 140/6, Ûee@F&me meWšj,
Jeejpes ÛeewkeâepeJeU, Sve[erS, Jeejpes ceeUJee[er, hegCes - 411029.

‰

50 / keâefjDejÛÙee efJeefJeOe Jeeše...