TOT Jurulatih Keusahawanan

TOTTOT

PEMBANGUNAN

PembaJnUgRuUnLaAnTJIuHrulatih
KKeEuUsSaAhHaAwWaAnAanN

INFRA

Copyright ©2022 UniKL Business School

All Rights Reserved.

TOT Pembangunan Jurulatih
Keusahawanan INFRA | 2022

Prepared for: Issued:
INFRA 15/3/2022

UniKL Business School. | Jalan Sultan Ismail | [email protected]

Teras 2 Modal Insan,
Dasar Pembangunan Luar Bandar (DPLB).

Prof. Dr. Abdul Razak Abdul Hadi
Prof. Madya Dr. Nazatul Shima Abdul Rani
Dr. Che Rosmawati Che Mat
Dr. Mohd Faizun Mohamad Yazid
Mahfuz Abd Malek

1 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

ISI KANDUNGAN

Prakata -------------------------------------------------------------------------------------------------- 3
Tenaga Pengajar -------------------------------------------------------------------------------------- 4
1.0 Modul 1 Kejurulatihan Keusahawanan dan asas keusahawanan ------------------------------- 5

1.1 Pengenalan --------------------------------------------------------------------------------------- 5
1.2 Jurulatih Keusahawanan------------------------------------------------------------------------- 7
1.3 Peranan Jurulatih Keusahawanan -------------------------------------------------------------10
1.4 Contoh Pendekatan Jurulatih ------------------------------------------------------------------12
1.5 Kerangka Kejurulatihan -------------------------------------------------------------------------13
1.7 Asas Keusahawanan ----------------------------------------------------------------------------14
1.8 Definisi Keusahawanan-------------------------------------------------------------------------16
2.0 Modul 2 : Model Perniagaan ---------------------------------------------------------------------19
2.1 Pengenalan Model Perniagaan-----------------------------------------------------------------19
2.2 Model MARS ------------------------------------------------------------------------------------21
2.3 Kanvas Model Perniagaan (BMC)--------------------------------------------------------------24
2.4 Kanvas Lean -------------------------------------------------------------------------------------31
2.5 Perbezaan Antara BMC dan Kanvas Lean ----------------------------------------------------35
2.6 Faedah-faedah BMC dan Kanvas Lean -------------------------------------------------------37
2.7 Kesimpulan Model Perniagaan-----------------------------------------------------------------38

2 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

Prakata

Tujuan utama modul ini ialah untuk memberikan panduan kepada jurulatih INFRA mengenali dan
membina budaya keusahawanan dalam diri mereka dan membolehkan meraka melatih
usahawan-usahawan desa. Modul ini adalah modul ringkas yang ditulis untuk kegunaan jurulatih
yang mengikuti kursus “Training of Trainer” (TOT) Pembangunan Jurulatih Keusahawanan yang
dianjurkan oleh INFRA dan dikelolakan oleh tenaga pengajar dari UniKL Business School.

Kursus TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan Bertauliah adalah program yag diberi
tumpuan dibawah Teras 2: Modal Insan berdasarkan Dasar Pembangunan Luar Bandar (DPLB).
Bertujuan juga untuk melahirkan tenaga pengajar yang mampu memberikan Latihan khususnya
kepada bidang keusahawanan INFRA dalam skala yang ditentukan oleh pihak pengurusan
tertinggi. Kursus juga dijalan secara ceramah dan Latihan dalam kumpulan (LDK).

Perspektif utama modul ini ialah berasaskan kepada penglibatan secara penilaian berterusan
semasa kursus latihan dan selepas kursus latihan. Kandungan modul ini adalah sebagai
pengenalan asas kepada bidang perniagaan dan juga keusahawanan dan perlu dilengkapkan
dengan perbincangan serta perbentangan dalam kuliah atau penambahan maklumat untuk
mendalaminya. Teori-teori dan asas kepada bidang kejurulatihan perniagaan, asas keusahawanan,
model perniagaan, pemasaran, operasi, kewangan dan juga penyediaan rancangan perniagaan.

Pembinaan dan penghayatan budaya keusahawanan akan menghasilkan jurulatih yang
mempunyai kemahiran insaniah yang cemerlang. Program ini juga diharapkan akan
memperkukuhkan INFRA sebagai pusat kecemerlangan Latihan dan penyelidikan luar bandar
kepada kumpulan sasar.

Terima kasih kepada pihak pengurusan INFRA terutamanya Yang Berbahagia Puan Noraina
Masduki, Pengarah INFRA dan kakitangan kanan yang telah merancang dan meluluskan program
ini dijalankan. Semoga INFRA akan mendapat manfaat dan sumbangan dari hasilnya nanti untuk
memajukan lagi kumpulan sasar.

3 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

Tenaga Pengajar

Mahfuz Abd Malek Professor Madya Dr. Nazatul Shima
Abdul Rani
Ketua Seksyen Teknoputra / Pensyarah Kanan
Seksyen Pengurusan dan Keusahawanan Professor Madya Seksyen Pengurusan
dan Keusahawanan
Modul pengenalan jurulatih keusahawanan, asas keusahawanan
dan rancangan perniagaan Modul model perniagaan

Prof. Dr. Abdul Razak Abd Hadi Dr. Mohd Faizun Mohamad Yazid

Timbalan Dekan IIIP / Professor Ketua Seksyen Pemasaran Pensyarah Kanan

Modul pengurusan kewangan. Modul pengurusan pemasaran.

Dr. Che Rosmawati Che Mat

Ketua Seksyen Pengurusan dan Keusahawanan
/ Pensyarah Kanan

Modul pengurusan operasi dan dan rancangan perniagaan

4 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

1.0 Modul 1 Kejurulatihan Keusahawanan dan asas
keusahawanan

Hasil Pembelajaran
Di akhir modul ini, anda akan dapat:

1. Memahami visi dan misi Jurulatih Keusahawanan serta peranannya untuk melatih
usahawan..

2. Memahami asas keusahawanan dan teori penting keusahawanan
3. Memahami proses keusahawanan dan pembangunan idea perniagaan.
4. Memahami entiti perniagaan berdaftar di Malaysia
5. Memahami Perusahaan Kecil dan Sederhana (PKS)
6. Memahami pembiayaan, modal kerja dan kemudahan usahawan.

1.1 Pengenalan

Keusahawanan merupakan satu cabang kerjaya yang wujud dan semakin di minati oleh golongan
muda. Ini kerana situasi ekonomi semasa yang lebih kepada kebebasan menjalankan urusan dan
peningkatan ekonomi gig yang mana bekerja sendiri dan menjadi majikan kepada diri sendiri
adalah pilihan yang lebih menguntungkan.

Jika diambil dari beberapa dekad terdahulu, kerjaya sebagai usahawan ini adalah bukan
pilihan. Golongan muda, graduan dan lepasan sekolah lebih tertumpu perkerjaan yang boleh
memberikan pendapatan tetap bulanan seperti bekerja di sektor perkhidmatan, perkilangan dan
pembuatan. Juga peluang-peluang perniagaan dan keusahawanan tidak mudah untuk diperolehi
Namun pada hari ni, pelbagai insentif seperti bantuan peniaga kecil, usahawan kecil dan
sederhana (SME), juga pada ketika ini, sewaktu keadaan sukar, kerajaan membantu dengan

5 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

mewujudkan Pelan Pemulihan Ekonomi Jangka Pendek. Pelan ini diumum pada tahun 2021
dengan peruntukan sebanyak RM75 juta bagi menyokong pertumbuhan ekonomi gig.
Peruntukkan itu dibahagikan kepada dua iaitu geran RM50 juta bagi platform ekonomi gig dan
RM25 juta kepada Perbadanan Ekonomi Digital Malaysia (MDEC).Meskipun Malaysia masih
berada pada fasal awal dalam mengawal selia ekonomi gig, namun ia diyakini dapat membantu
mengurangi masalah pengangguran di Malaysia. Pada ketika ini, kira-kira 694,400 orang masih
menggangur menurut rekod dari Jabatan Perangkaan Malaysia. Walaupun berlaku penurunan,
namum ia masih tinggi dan ia boleh diselesaikan dengan melatih dan meningkatkan kemahiran.

Rajah 1.1: Data pengganguran yang dikeluarkan oleh Jabatan Perangkaan Malaysia pada
suku ke-4 tahun 2021

Pada masa dahulu, boleh dikatakan bahawa golongan yang menceburi diri dalam bidang
keusahawanan adalah kerana terpaksa disebabkan oleh kegagalan mereka untuk mendapatkan
pekerjaan yang lain. Mereka yang menjadi ‘usahawan terpaksa’ ini selalunya tidak begitu bersedia
dari segi kemahiran terutamanya untuk mengharungi cabaran dan dugaan dunia keusahawanan
yang berisiko. Mereka juga melalui kesilapan dan biasanya belajar dari kesilapan. Jika mereka

6 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

lambat belajar dan tidak dapat menyesuaikan diri dengan arus perubahan dalam industri dan juga
budaya keusahawanan, maka mereka akan kecewa atau menghalang dari terus maju.

Oleh yang demikian, wujudlah beberapa jurulatih keusahawanan yang mana mereka
memberikan khidmat dalam meningkatkan kemahiran usahawan dari pelbagai sudut serta
berkongsi ilmu agar usahawan lebih bersedia dari segi kemahiran berniaga, sistem yang diguna
pakai, jaringan, malahan juga motivasi usahawan untuk terus maju.

1.2 Jurulatih Keusahawanan

Jurulatih keusahawanan adalah sangat efektif membantu pelatih (usahawan) dalam membuat
keputusan dan perubahan dalam kehidupan. Thomas Leonard dikatakan adalah individu pertama
yang telah menjadikan coaching sebagai satu profession pada awal 1980-an dan berkembang
sehingga kini. Sebelum memahami apa itu jurulatih keusahawanan, mari rujuk peranan dan
takrifan berikut:

JURULATIH Melatih individu atau kumpulan sasar yang kurang
PEMBIMBING mahir dengan memberikan latihan yang sewajarnya
Memberitahu apa yang patut dan tidak patut dilakukan
oleh peserta bimbingannya

PENDORONG Merangsang dan memberikan semangat kepada
individu atau kumpulan sasar untuk melaksanakan

tugasan dengan lebih berkesan

Rajah 1.2 : Takrifan jurulatih, pembimbing dan pendorong

7 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

Jurulatih perniagaan berfungsi sebagai kedua-dua jurulatih dan mentor (pembimbing dan
juga pendorong), melatih individu atau pasukan dalam kemahiran keusahawanan yang mereka
perlukan. Kemahiran ini penting untuk mereka berjaya dalam perniagaan. Jurulatih akan bertindak
sebagai seseorang yang berilmu dan juga akan memberikan khidmat sebagai sumber maklumat.

Sekiranya mereka mempunyai sebarang soalan mengenai apa yang perlu dilakukan, sama
seperti mana-mana jurulatih, jurulatih perniagaan berfungsi untuk memperhalusi bakat mereka,
mengasah matlamat mereka, membimbing keputusan mereka, dan melakukan segala-galanya
yang mereka boleh lakukan untuk memastikan bahawa perniagaan yang dilakukan beroleh
kejayaan.

Pelatih perniagaan mula dengan mempelajari segala-galanya yang mereka boleh tentang
idea-idea baru, penjenamaan, dari cadangan nilai kepada pelanggan sasarannya kepada cabaran
yang akan menghadapi dan seterusnya.

Oleh itu jurulatih keusahawanan wajib belajar segala-galanya. Terutama dalam topik
khusus tentang keusahawanan seperti pendaftaran perniagaan, model perniagaan, pengurusan
kewangan, pemasaran, operasi, penyediaan rancangan perniagaan dan lain-lain lagi.

Henry Ford pernah berkata, "Sama ada anda fikir anda boleh, atau anda fikir anda tidak
boleh, anda betul." Ini merujuk kepada sikap sama ada positif atau negative. Sikap positif perlu
ada pada jurulatih keusahawanan dan juga seorang usahawan. Perjalanan ini penuh dengan
cabaran yang sukar terutama sewaktu memulakan perniagaan, dan kadang-kadang ia membuat
usahawan ini sangat marah dan kecewa.

Walau bagaimanapun, pemilik perniagaan yang berjaya, mereka tidak menumpukan
kepada faktor negatif. Sebaliknya, mereka meletakkan tenaga mereka untuk maju kehadapan.

8 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

Dengan adanya faktor positif seperti minda positif, strategi yang betul dan disiplin diri, ia akan
memberi kita peluang yang lebih besar untuk berjaya

Apabila sesuatu berlaku, anda mempunyai pilihan: Anda boleh membiarkannya
mengalahkan anda, atau anda boleh belajar dari pengalaman dan bangkit di atasnya. Seperti yang
pernah dikatakan oleh Henry Ford, sikap anda membuat perbezaan sama ada berjaya atau gagal.
Berikut adalah ciri-ciri jurulatih yang berkesan (efektif)

Jujur & Integriti Yakin dan Bercita-
cita Tinggi

Tekun dan Sabar Ciri-ciri Pengetahuan,
Jurulatih Kemahiran &
Effektif Kebolehan Tinggi

Tidak memandang Akui Kesilapan dan Sanggup
rendah Perbetulkan Kesilapan

Rajah 1.3 : Ciri-ciri Jurulatih effektif

9 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

1.3 Peranan Jurulatih Keusahawanan

Pengendalian program latihan yang baik memerlukan perkhidmatan jurulatih yang memahami
tugasnya sebagai jurulatih dan berupaya bertindak sebagai seorang jurulatih profesional.
Antara skop jawatan jurulatih adalah:
1. penyelaras latihan dan pentadbir latihan
2. pakar latihan.
3. penganalisis latihan dan pencapaian pelatih

Pertama, untuk menjelaskan tentang peranan jurulatih keusahawanan sebagai penyelaras
latihan dan pentadbir latihan, memerlukan jurulatih membentuk perancangan khusus bagi
memastikan visi dan misi organisasi tercapai. Dalam program ini, jurulatih keusahawanan perlu
merujuk kepada pihak pentadbiran INFRA yang telah menetapkan suatu sasaran untuk dicapai
dan juga ada golongan sasar yang menjadi fokus untuk dimajukan. Contohnya usahawan inap
desa, usahawan siswazah desa ataupun usahawan desa permulaan dengan meningkatkan jualan
yang sedia ada, meningkatkan kemahiran pemasaran dan sebagainya.

Peranan ini juga seperti seorang pengurus iaitu melibatkan kerja merancang, melaksana,
mentadbir dan mengawas kegiatan latihan. Sebagai pengurus juga, seorang jurulatih
keusahawanan hendaklah memastikan semua kemudahan latihan seperti peralatan, bahan dan
hal ehwal logistik pelatih dan semua pihak yang terlibat berada dalam keadaan baik.

Kedua, bagi peranan jurulatih keusahawanan sebagai pakar latihan, ia memerlukan
penguasaan teori dan juga pengalaman. Dua komponen ini berupaya untuk memainkan peranan
melalui reka bentuk program latihan yang mampan dan berasaskan analisis keperluan latihan. Ia
juga merangkumi pembentukan objektif latihan, menyusun kandungan kursus, merangka strategi
penyampaian dan merancang penilaian. Sebagai pakar dalam bidang (subject matter expert),

10 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

jurulatih juga perlu sentiasa menyediakan bahan pengajaran seperti nota dan juga alat bantuan
mengajar lain. Cara penyampaian juga penting kerana keberkesanan jurulatih sebagai pengajar
merupakan pemudah cara bagi para peserta.

Dan yang terakhir, bagi skop peranan jurulatih keusahawanan ialah penganalisis latihan
dan pencapaian pelatih. Dari peranan kedua tadi iaitu merujuk kepada kepakaran, jurulatih juga
akan mengorak langkah untuk membuat analisa terhadap pelatih-pelatihnya. Penilaian dan
pemantauan terhadap pencapaian pelatihnya melalui faktor seperti menilai keunikan, menilai
kekuatan, menilai kelemahan, menilai ancaman dan menilai peluang. Selepas lakukan analisis,
perlu memberikan masa dan membuat perbandingan terhadap perubahan yang berlaku iaitu
pencapaian pelatih. Sebagai contoh dalam analisa kelemahan usahawan ialah di dalam pemasaran
dan selepas tindakan pembetulan pada pemasaran yang baru, adakah berlaku peningkatan
jualan? Ataupun peningkatan jumlah pelanggan baru.

Apa yang boleh kita jangkakan sebelum sesi coaching berlaku?

• Kehendak : Mesti ada keinginan daripada pelatih sendiri untuk mendapatkan bantuan
jurulatih secara rela. Contohnya pelatih perlukan modal perniagaan ataupun pelatih
inginkan bantuan pemasaran.

• Tujuan Latihan : Pelatih yang akan menentukan objektif yang hendak dicapai ketika sesi
ini berlangsung. Contohnya: merancang hala tuju syarikat, meningkatkan efisiensi &
produktiviti syarikat dan sebagainya

• Masa Perbualan : 45 minit ke 60 minit
• Persetujuan : Mesti ada persefahaman di antara Jurulatih dan pelatih kerana

perbincangan di adalah sulit
• Kekerapan: lebih daripada sekali menurut persetujuan dua pihak

11 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

1.4 Contoh Pendekatan Jurulatih

Skop pendekatan jurulatih Kaedah
Penyelaras latihan dan pentadbir Latihan Menyelaraskan latihan menggunakan kaedah
sumbangsaran (brainstorming)
Pakar Latihan Ilmu menjana idea perniagaan atau gunakan
pengalaman sebagai pengguna
Penganalisis latihan dan pencapaian pelatih Bertindak sebagai kaunselor

Brainstorming adalah salah satu kaedah yang penting dalam mencari penyelesaian
terutama apabila ia melibatkan pengurusan perniagaan atau organisasi. Proses ini perlu
melibatkan anggota-anggota berkepentingan di dalam permasalahan yang cuba diselesaikan.
.

Seorang ketua perlu dilantik bagi mengetuai perbincangan tersebut. Beliau hendaklah
menjadi pemudah cara, pembuat solusi dan rumusan serta pengadil di dalam sesuatu ketika.
Beliau tidak boleh bertindak secara kuku besi. diktator dan hanya dia sahaja yang betul. Jurulatih
juga boleh mengetuai sekiranya tiada kumpulan atau tiada yang berkeyakinan untuk mengetuai.
.

Seorang pencatat perlu dilantik bagi mencatat segala detail perbincangan untuk
digunakan sebagai rujukan setelah sessi brainstorming ini selesai. Catatan tersebut perlu disemak
dan disahkan oleh anggota-anggota brainstorming tersebut.
.

Paling penting di dalam sessi brainstorming ini adalah untuk ada kaedah atau individu
yang mampu mencungkil sedalam mungkin kekusutan masalah yang dihadapi. Sebaiknya ia dibuat
secara sistematik dan satu persatu, iaitu dengan fokus kepada satu isu pada satu-satu point

12 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

perbincangan. Penggunaan tools adalah amat membantu berbanding perbincangan yang hanya
dibuat secara lisan dan perkataan semata-mata.
.

Sesi brainstorming ini perlu dilakukan dengan kehadiran secara fizikal untuk mendapatkan
hasil secara efektif. Teleconferencing atau telefon biasanya tidak memberikan impak maksimum.
Namun boleh juga dilakukan sekiranya ahli-ahli kumpulan berada pada jarak yang sangat jauh.

1.5 Kerangka Kejurulatihan

Kerangka kejurulatihan yang biasa digunakan ialah dengan menggunakan model yang
paling popular digunakan oleh jurulatih professional iaitu GROW Model. GROW adalah
empat langkah mudah yang membantu anda menyusun sesi bimbingan dan bimbingan
dengan ahli pasukan. Terpulang kepada kepakaran kejurulatihan seseorang, ada banyak
cara atau teknik lain yang lebih berkesan berdasarkan pengalaman jurulatih.

• G – Goal (Tujuan) – Usahawan menentukan matlamat dan aspirasi yang hendak
dicapai

• R – Reality (Realiti) – Usahawan menilai keadaan semasa, halangan dalaman dan
luaran

• O – Option (Pilihan) – Usahawan melihat kemungkinan, kekuatan dan sumber
yang dimiliki

• W – Will (Keinginan) – Usahawan menentukan tindakan atau langkah yang akan
diambil

13 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

Pendekatan GROW mendidik keyakinan dan motivasi diri, yang memberi kesan
kepada peningkatan produktiviti dan kepuasan diri. Akhir kata, sebagai jurulatih
usahawan anda perlu bersedia dengan banyak teori-teori keusahawanan dan bantulah
pelatih and dengan sebaiknya agar mereka berjaya.

1.7 Asas Keusahawanan

Dalam Bahasa Melayu, perkataan usahawan mempunyai erti yang sama dengan
perkataan Inggeris iaitu ‘entrepreneur’. Perkataan tersebut sebenarnya berasal daripada perkataan
negara Perancis iaitu entreprendre yang bermaksud memikul tugas atau tanggungjawab. Ia
digunakan semenjak tahun 1775 oleh Richard Cantillion yang merujuk kepada kegiatan dalam
keusahawanan.

Maksud usahawan ini adalah individu yang mempunyai idea dan melaksanakannya
dengan innovasi di persekitarannya. Berlaku proses penciptaan atau menambahbaik produk dan
perkhidmatan. Berlaku pengeluaran dan dipasarkan bagi memenuhi permintaan individu, firma
dan kerajaan.

Usahawan memiliki kebolehan untuk mengurus ramai orang dan merancang banyak
tugasa pada sutu masa yang diberikan. Mereka suka akan mencipta dan membuat sesuatu
kelainan dari sumber-sumber yang mereka perolehi. Usahawan juga mampu untuk mengatur
orang lain dan boleh menguruskan masa serta menguruskan risiko.

Beberapa kajian telah dilakukan dan untuk takrifan keusahawanan, berikut adalah rujukan
utama pengertian usahawan:

1. Joseph A. Schumpeter (1934) seorang ahli ekonomi, dalam bukunya yang berjudul
Theory of economics Development (1934), menyatakan usahawan adalah seorang
pencipta (innovator) yang boleh mengakibatkan berlaku suatu pembaharuan (innovasi).

14 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

2. David McClelland (1961) mendefinisikan usahawan sebagai individu yang sanggup
mengambil risiko yang telah dikira (calculated risk). Bermaksud individu tersebut
membuat pengiraan jangkaan untung atau rugi apabila hendak memulakan perniagaan.
Juga mempunyai jalan keluar sekiranya perniagaan yang diceburi tidak mendapat
permintaan dan perhatian.

3. Peter Drucker (1964) pula mentakrifkan usahawan sebagai seorang yang mempunyai
kebolehan mengenal pasti peluang dan mengambil peluang itu semaksima yang boleh.

4. Frederick, Kuratko dan Hodgetts (2007) mendefinisikan usahawan sebagai individu yang
dapat mengenal pasti peluang dalam persekitaran yang tidak menentu dan mereka
menjadi agen perubahan yang agresif dalam pasaran.

Secara kesimpulannya, definisi usahawan adalah seorang yang mengambil risiko memulakan
atau menubuhkan sesuatu perniagaan atau perusahaan dan mengusahakannya sehingga berjaya.
Dia juga mempunyai wawasan dan visi untuk membesarkan perniagaan dengan merebut peluang
yang ada. Usahawan adalah seorang yang inginkan kebebasan, boleh membuat keputusan sendiri
dan seterusnya ingin berjaya atas usahanya sendiri.

15 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

1.8 Definisi Keusahawanan

Keusahawanan adalah agen perubahan yang penting kepada individu, keluarga,
masyarakat, negara serta agama. Bidang ini merupakan satu bidang ilmu yang merangkumi unsur-
unsur sikap, kemahiran dan pengetahuan yang berkaitan dengan perniagaan dan perusahaan.

Istilah usahawan adalah berasal dari Bahasa Perancis, iaitu “entreprendre” yang bermaksud
memikul (tugas) atau mencuba. Pada tahun 1725, perkataan “entrepreneur” yang digunakan oleh
Richard Cantillon, seorang ahli ekonomi berbangsa ‘Irish French’, jelas mengaitkan istilah ini
dengan kegiatan perniagaan didalam buku beliau.

Manakala dalam bahasa Melayu, istilah usahawan adalah diambil daripada perkataan asal
“usaha”. Perkataan “usaha” adalah berkaitan dengan ciri-ciri “daya upaya (ikhtiar, kegiatan,
perbuatan, dan lain-lain) untuk mencapai (melaksanakan, menyempurnakan) sesuatu” (Kamus
Dewan, 2000).

Ciri-ciri yang dimiliki oleh individu ini dikaitkan dengan ciri-ciri keusahawanan termasuk
daya usaha, motivasi, kreativiti, kepercayaan pada diri sendiri yang tinggi serta keupayaan
mengambil risiko. Dikalangan usahawan, ciri-ciri ini amat terserlah sekali. Ciri-ciri ini juga dimiliki
oleh individu yang berjaya, walaupun mereka tidak menceburkan diri dalam bidang perniagaan.

Mengikut Yep Putin (1989), keusahawanan dikatakan sebagai satu kebolehan,
kemampuan dan kecenderungan untuk melakukan perkara-perkara berikut:

1. Mengenal pasti peluang perniagaan
2. Mengendalikan usaha perniagaan yang menguntungkan dirinya sendiri dan juga orang

lain yang juga mendapat manfaat dari perniagaannya
3. Memenuhi keperluan dan kehendak masyarakat termasuk menyelesaikan masalah

mereka.
4. Mengambil risiko yang telah dikira.

16 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

5. Mentadbir dan menggunakan faktor-faktor pengeluaran untuk menghasilkan barangan
tanpa merosakkan persekitaran.

6. Sentiasa berusaha dan membuat pembaharuan yang boleh meningkatkan daya
pengeluaran.

Ronstat (1984) pula mendefinisikan keusahawanan sebagai process dinamik yang
mewujudkan kekayaan berganda. Ia diwujudkan dari individu yang mempunyai visi, matlamat
untuk berubah dan sanggup mengambil pelbagai risiko seperti modal, masa, komitmen dan
kerjaya. Negara juga akan mendapat manfaat dari keusahawanan melalui pengembangan dan
pembangunan ekonomi serta mewujudkan peluang pekerjaan. Keusahawanan merupakan proses
mencipta dan menguruskan perniagaan dengan perancangan, organisasi, pimpinan dan
pemantauan yang teliti agar matlamatnya tercapai.

Seorang peniaga tidak semestinya seorang usahawan kerana seorang peniagal lazimnya
tidak mempunyai ciri-ciri keusahawanan. Seorang usahawan mempunyai ciri-ciri keusahawanan
dan menceburkan diri dalam perniagaan. Walaupun peniaga memerlukan sebahagian daripada
ciri-ciri ini untuk menjalankan perniagaan mereka, kebanyakan peniaga tidak menunjukkan ciri
keusahawanan di tahap yang tinggi (Gibb, 1987; Bridge, O’Neill dan Cromie, 1998). Dengan itu,
usahawan boleh dibezakan dengan peniaga kecil dari sudut tahap ciri peribadi yang ada pada
individu.

Keusahawanan ialah bidang yang luas dan bukan sekadar menubuh dan menjalankan
perniagaan. Keusahawanan ialah ciri-ciri yang boleh dibentuk dan diasah dalam diri individu dan
ianya boleh ditonjolkan didalam dan luar organisasi perniagaan, termasuk organisasi yang bukan
bertujuan untuk mendapat keuntungan. Oleh itu tidak hairanlah, ciri-ciri keusahawanan ini dimiliki
juga oleh usahawan sosial (social entrepreneurs) atau usahawan sektor awam (public sector
entrepreneurs). Mereka yang berjaya ini tidak menceburkan diri dalam perniagaan sebaliknya
menceburkan diri dalam aktiviti kemasyarakatan.

17 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

Pendidikan dan latihan keusahawanan yang berbentuk formal dan tidak formal telah
memberi sumbangan ke arah pembangunan keusahawanan. Program pembangunan
keusahawanan dalam bentuk pendidikan keusahawanan di institusi pendidikan tinggi dan juga di
agensi-agensi kerajaan yang juga membangunkan keusahawanan dapat membentuk individu
yang serba boleh dan berjaya dalam perniagaan yang mereka ceburi. Malah pada masa kini, pihak
swasta juga turut memberikan perkhidmatan pendidikan dan latihan keusahawanan.

https://www.smeinfo.com.my/program-pembangunan-pks/program-keusahawanan-
pembangunan-pks/

18 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

2.0 Modul 2 : Model Perniagaan

Hasil Pembelajaran
Di akhir modul ini, anda akan dapat:

1. Memahami konsep MARS dalam perhubungan antara manusia di tempat kerja,
masyarakat dan sebagainya.

2. Memahami dan mengaplikasikan BMC dalam penjanaan dan pembangunan idea
perniagaan.

3. Memahami dan mengaplikasikan Kanvas Lean dalam penjanaan dan pembangunaan
Idea perniagaan.

4. Memahami perbezaan antara BMC dan Kanvas Lean.
5. Memahami faedah-faedah BMC dan Kanvas Lean dalam penjanaan dan pembangunan

idea perniagaan.

2.1 Pengenalan Model Perniagaan

Terlalu banyak cerita tentang kisah mereka yang berjaya mengkomersilkan hasil inovasi mereka
dan diterima baik oleh pasaran. Dalam masa yang sama ada juga yang membawa inovasi yang
serupa tetapi tidak berjaya bertahan dalam pasaran.

Kita juga lihat bagaimana pemenang Master Chef yang terkenal hanya ada satu atau dua
kedai sedangkan ada peniaga membuka berpuluh-puluh kedai makanan dengan resipi yang biasa-
biasa sahaja. Persoalan-persoalan itu semua sebenarnya berkisar kepada model bisnes. Selama
ini model bisnes atau “business model” adalah satu istilah yang dianggap elit dan menjadi mainan
eksklusif korporat serta konsultan antarabangsa sahaja yang boleh melakukannya.

19 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

Sebenarnya itu tidak benar dan model bisnes seharusnya dikuasai oleh semua orang.
Kekangan yang wujud selama ini adalah tidak ada satu kerangka mudah bagi memperihalkan dan
berinovasi dengan model bisnes

Pendekatan Business Model Canvas yang diperkenalkan oleh Dr. Alex Osterwalder & Dr.
Yves Pigneur melalui buku karya penulisannya yang bertajuk “Business Model Ontology”. Pada
penghujung 2000-an Osterwalder dan pasukan 470 pencipta bersama menerbitkan model untuk
menerangkan model perniagaan: Kanvas Model Perniagaan (BMC). BMC ini berupaya untuk
menunjukkan model untuk mengembangkan lagi idea perniagaan untuk penghasilan sumber
kewangan, Secara asas, BMC menggunakan model kanvas untuk memberikan gambaran
komprehensif mengenai bisnes atau perniagaan yang diusahakan. Alex menjadikan model ini
sebagai teras pemangkin kejayaan sesuatu bisnes atau perniagaan.

Namun, Asy Maurya telah memperkenalkan “Lean Canvas” iaitu templat rancangan
perniagaan satu (1) halaman untuk membantu anda menyahbina (deconstruct) idea anda ke
dalam andaian utama. Ia diadaptasi daripada Kanvas Model Perniagaan (Business Model Canvas)
Alex Osterwalder dan dioptimumkan untuk Lean Startups. Ia menggantikan rancangan
perniagaan yang terperinci dengan model perniagaan satu halaman. Di samping itu Asy Maurya
sudah terbiasa dengan konsep “Lean Management” (Toyota), maka dengan itu dia telah
mengaplikasi konsep “lean management” atau pengurusan yang cekap atau efisien (tanpa
pembaziran) ke dalam Kanvas Model Perniagaan untuk menghasilkan “Lean Canvas”.

Sebelum kita memperbincangkan berkenaan BMC dan Kanvas Lean, maka adalah lebih
baik kita memahami gelagat di tempat kerja (organisational behaviour), iaitu bagaimana anda
boleh membuat jangkaan kelakuan pekerja dan hasil kerja mereka berdasarkan MARS model.
Model ini juga boleh di gunakan untuk memahami perhubungan anda dengan pelanggan dan
sebagainya.

20 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

2.2 Model MARS

Model MARS ialah model asas tingkah laku dan keputusan individu. Model MARS ialah faktor
yang secara langsung mempengaruhi tingkah laku pekerja dan hasil prestasi mereka. Daya
motivasi pekerja dalam diri seseorang yang mempengaruhi arah, intensiti, dan kegigihan tingkah
laku sukarelanya. Seperti di Rajah 2.1 terdapat faktor-faktor seperti motivasi (Motivation),
kebolehan (Ability), persepsi peranan (Role perception), faktor-faktor situasi (Situational factors)
dan tingkahlaku individu dan keputusan (individual behaviour and results).

Rajah 2.1: MARS Model

2.2.1 Motivasi

Daya dalaman yang mempengaruhi pilihan tingkah laku sukarela seseorang yang mempunyai
arah, kekuatan, dan kegigihan.

2.2.2 Kebolehan/Keupayaan

Keupayaan atau kebolehan, yang merujuk kepada kedua-dua kebolehan semula jadi dan
keupayaan yang dipelajari yang diperlukan untuk menyelesaikan tugasan dengan jayanya

21 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

(McShane dan Von Glinow, 2005). Aptitud ialah bakat semula jadi yang membantu pekerja
mempelajari tugasan tertentu dengan lebih cepat dan melaksanakan tugasan tersebut dengan
lebih baik.

2.2.3 Persepsi Peranan

Persepsi peranan adalah bergantung kepada kefahaman seseorang tentang tugas yang perlu
dilaksanakan, mengetahui kepentingan berkaitan tugas yang diperuntukkan, dan tahu tingkah
laku pilihan untuk menyelesaikan tugasan masing-masing.
Persepsi peranan merujuk kepada cara kita melihat bahawa kita perlu bertindak dalam peranan
yang kita "lakonkan" pada masa itu, sama ada di tempat kerja atau persekitaran peribadi.
Contohnya, jika anda seorang pengurus dalam bidang perakaunan dan kewangan, anda mungkin
melihat peranan pengurus itu sebagai konservatif, mempertimbangkan dan analitikal.

2.2.4 Tingkahlaku Individu dan Keputusan

1. Prestasi Tugasan: Tingkah laku bermatlamat di bawah kawalan individu yang menyokong
objektif organisasi. Bekerja dengan orang, data, benda dan idea, prestasi termasuk kecekapan,
kebolehsuaian dan proaktiviti
2. Kewarganegaraan organisasi: Kerjasama dan membantu orang lain yang menyokong konteks
sosial dan psikologi organisasi. Tertuju kepada individu dan organisasi, dan tidak semestinya
mengikut budi bicara (iaitu mungkin sebahagian daripada kewajipan pekerjaan).
3. Tingkah laku kerja kontraproduktif: Tingkah laku sukarela yang berpotensi memudaratkan
organisasi secara langsung atau tidak.

22 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

4. Menyertai dan kekal bersama organisasi: Membentuk hubungan pekerjaan dan kekal bersama
organisasi.
5. Mengekalkan kehadiran kerja: Ketidakhadiran kerana situasi (cuaca), motivasi (mengelakkan
tempat kerja yang tertekan), dan presenteeism - menghadiri kerja berjadual apabila kapasiti
seseorang untuk melakukan berkurangan dengan ketara oleh penyakit atau faktor lain.
2.2.5 Faktor-faktor Situasi
Ia adalah keadaan persekitaran seperti terikat masa tertentu, ahli pasukan, belanjawan, dan
kemudahan kerja yang mengehadkan atau memudahkan tingkah laku. Faktor yang berada di luar
kawalan individu dalam jangka pendek Faktor-faktor Situasi (juga dikenali sebagai Faktor-faktor
Luaran) ialah pengaruh yang tidak berlaku dari dalam individu tetapi dari tempat lain seperti
persekitaran dan orang lain di sekeliling anda. Contoh faktor-faktor situasi ialah persekitaran
anda, tempat kerja dan sekolah, dan orang di sekeliling anda.
Latihan Aplikasi: Jelaskan kelakuan ada mengunakan MARS model jika anda
1. Seorang pemilik perniagaan,
2. Seorang pekerja,
3. Seorang ketua keluarga, dan
4. Seorang Pelanggan

23 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

2.3 Kanvas Model Perniagaan (BMC)

Business Model Canvas (BMC) ialah alat pengurusan strategik untuk mentakrif dan
menyampaikan idea atau konsep perniagaan dengan cepat dan mudah. Ia merupakan dokumen
satu halaman yang membentangkan elemen-elemen asas perniagaan atau produk, dengan cara
menstrukturkan idea secara lebih koheren.

Bahagian kanan BMC (Rajah 2.2) memfokuskan kepada pelanggan (luaran), manakala,
sebelah kiri kanvas memfokuskan pada perniagaan (dalaman). Kedua-dua faktor luaran dan
dalaman bertemu di sekitar cadangan nilai, iaitu pertukaran nilai antara perniagaan anda dan
pelanggan/pelanggan anda.

Kegunaan BMC adalah untuk:
1. BMC digunakan untuk melukis gambar dengan cepat tentang apa yang terkandung dalam

idea perniagaan yang telah dikenalpasti.
2. BMC membolehkan anda memahami perniagaan dan telah melalui proses perkaitan

antara idea anda dan cara menjadikannya sebuah perniagaan.
3. BMC dapat memberi gambaran antara jenis-jenis keputusan pelanggan yang boleh

mempengaruhi penggunaan sistem perniagaan anda.
4. BMC membolehkan semua orang mendapat gambaran yang jelas tentang perniagaan

yang akan dijalankan.

24 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

Rajah 2.2: BMC

2.3.1 Kandungan Blok BMC

1. Tawaran nilai (Value Propositions)
Cadangan Nilai adalah asas kepada mana-mana perniagaan/produk. Ia adalah konsep asas
pertukaran nilai antara perniagaan anda dengan pelanggan anda. Secara amnya, nilai ditukar
daripada pelanggan dengan wang apabila masalah diselesaikan atau kesakitan dihilangkan untuk
mereka oleh perniagaan anda.
Soalan yang baik untuk ditanya semasa menentukan perniagaan/produk anda:

a. Apakah masalah yang saya nak selesaikan?

25 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

b. Mengapa anda perlu atau ingin menyelesaikan masalah ini?
c. Apakah motivasi asas untuk masalah ini?
Cara yang terbaik untuk memahami adalah dengan melihat segmen pelanggan anda dan
mencari tahu di mana produk/perkhidmatan anda dapat menyelesaikan masalah untuk pelanggan
anda, berdasarkan Hierarki Keperluan Maslow.

Jika anda menjual produk atau perkhidmatan anda kepada perniagaan lain, anda adalah
merupakan rakan kongsi utama dalam mereka mencapai Cadangan Nilai untuk pelanggan mereka.
Adalah penting untuk mempunyai konteks sekitar matlamat yang syarikat anda cuba capai untuk
Segmen Pelanggan dan bagaimana perniagaan/produk/perkhidmatan anda dapat melengkapi
rantaian nilai (value chain).

2. Segmen Pelanggan
Segmen Pelanggan ialah amalan membahagikan pangkalan pelanggan kepada kumpulan individu
yang serupa dalam cara tertentu, seperti umur, jantina, minat dan tabiat berbelanja. Perkara yang
perlu dipertimbangkan semasa menentukan Segmen Pelanggan anda:

a. Untuk siapakah kita menyelesaikan masalah?
b. Siapakah orang yang akan menghargai cadangan nilai saya?
c. Adakah mereka perniagaan lain?
d. Adakah cadangan nilai saya menarik minat lelaki/wanita atau kedua-duanya?
e. Adakah ia menarik kepada orang dewasa berumur 20 hingga 30 atau remaja?
f. Apakah ciri-ciri orang yang mencari cadangan nilai saya?
Perkara lain yang perlu diukur dan difahami ialah saiz pasaran anda dan bilangan orang dalam
Segmen Pelanggan. Ini akan membantu anda memahami pasaran anda dari perspektif mikro dan

26 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

makro. Cara yang bagus untuk mula memahami pelanggan anda ialah dengan membina maklumat
personaliti pelanggan untuk setiap Segmen Pelanggan yang anda kenalpasti.

3. Hubungan Pelanggan (Customer Relationship)
Setelah mengenalpasti Tawaran Nialai (Value Proposition) anda, dan telah membangunkan
maklumat personaliti pelanggan untuk lebih memahami Segmen Pelanggan atau 'pelanggan' anda,
tetapi apakah hubungan anda dengan pelanggan?
Perhubungan Pelanggan ditakrifkan sebagai cara perniagaan berinteraksi dengan
pelanggannya. Jadi, adakah anda bertemu dengan mereka secara peribadi? Atau melalui telefon?
Atau adakah perniagaan anda kebanyakannya dijalankan dalam talian maka perhubungan anda
akan berada dalam talian juga? Beberapa contoh hubungan pelanggan ialah secara peribadi (satu-
dengan-satu), kontraktor pihak ketiga, dalam talian, Acara (events) (satu-ke-banyak), atau telefon.
Langkah yang sangat membantu ialah membuat Peta Perjalanan Pengguna pelanggan anda
semasa mereka berinteraksi dengan perniagaan anda. Ini membantu menjelaskan titik
penglibatan antara anda dan pelanggan anda dan mod yang digunakan untuk berhubung dengan
pelanggan anda. Ini juga akan membantu anda mula mentakrifkan operasi anda sebagai
perniagaan dan juga membantu anda mengenal pasti peluang untuk automasikan urusan
perniagaan.

27 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

4. Saluran (Channels)
Saluran ditakrifkan sebagai cara pelanggan anda berhubung dengan perniagaan anda dan menjadi
sebahagian daripada kitaran jualan anda. Ini biasanya di bawah pelan pemasaran untuk
perniagaan anda. Soalan yang terbaik untuk ditanya apabila mengenal pasti saluran untuk
menjangkau pelanggan anda ialah:

a. Bagaimanakah kami akan memberitahu segmen pelanggan kami tentang cadangan
nilai kami?

b. Di mana pelanggan kami?
c. Adakah mereka di media sosial?
d. Adakah mereka memandu kereta mereka dan mendengar radio?
e. Adakah mereka berada di acara atau persidangan?
f. Adakah mereka menonton TV pada pukul 7 malam pada malam Jumaat?
Contoh-contoh saluran adalah media sosial, pengucapan awam, mel elektronik (pemasaran e-
mel), rangkaian, SEM (Pemasaran Enjin Carian), SEO (Pengoptimuman Enjin Carian), kejuruteraan
sebagai pemasaran, pemasaran viral, blog, jualan dan promosi untuk komisen, papan iklan, TV,
radio, dan sebagainya. Memahami cara menjangkau pelanggan anda adalah sangat penting untuk
pembangunan BMC.

5. Aktiviti Utama (Key activities)
Aktiviti Utama perniagaan/produk anda ialah aktiviti-aktiviti yang perlu berlaku di dalam
perniagaan untuk mencapai cadangan nilai untuk pelanggan yang anda kenalpasti.
Soalan yang perlu ditanya:

a. Apakah aktiviti yang dijalankan oleh perniagaan dalam mencapai cadangan nilai untuk
pelanggan?

28 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

b. Apakah sumber yang digunakan?
c. Masa yang di perlukan?
d. Kepakaran yang di perlukan?
e. Bagaimana pengedaran produk?
f. Perkembangan teknikal? (Teknologi yang di perlukan)
g. Strategi?
h. Menawarkan sumber (manusia/fizikal)?
i. Apakah tindakan anda dan/atau kakitangan anda untuk mencapai pertukaran nilai?
Contoh-contoh aktiviti seperti perundingan, mereka bentuk, pembangunan web,
memandu, dan sebagainya.

6. Sumber Utama (Key Resources)
Seterusnya anda harus memikirkan apakah sumber praktikal yang diperlukan untuk mencapai
aktiviti utama (tindakan) perniagaan? Utama bermaksud sumber yang diperlukan oleh perniagaan
anda untuk menjalankan perniagaan. Sumber ini adalah perkara yang diperlukan secara praktikal
untuk menjalankan tindakan/aktiviti perniagaan anda seperti ruang pejabat, komputer,
kakitangan, sambungan internet, kereta, peralatan dan sebagainya.

7. Rakan Kongsi Utama (Key Partners)
Rakan Kongsi Utama ialah senarai syarikat/pembekal/pihak luar lain yang mungkin anda
perlukan untuk menjalankan aktiviti utama perniagaan anda dan menyampaikan nilai kepada
pelanggan.
Di dalam situasi 'jika perniagaan saya tidak boleh mencapai cadangan nilai, kepada siapa lagi
saya perlu bergantung untuk melakukannya?' Contohnya 'jika saya menjual barangan runcit

29 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

kepada pelanggan, saya mungkin memerlukan tukang roti tempatan untuk membekalkan roti
segar ke kedai saya'. Maka ‘tukang roti’ adalah rakan kongsi utama untuk mencapai nilai yang
dijanjikan perniagaan kepada pelanggan.

8. Struktur Kos (Cost Structures)
Struktur kos perniagaan adalah ditakrifkan sebagai kos kewangan untuk sebuah perniagaan
beroperasi.
Contoh-contoh soalan yang perlu di tanya untuk struktur kos:
a. Berapakah kos untuk mencapai aktiviti utama perniagaan saya?
b. Berapakah kos sumber utama dan perkongsian utama saya?
c. Berapakah kos untuk mencapai cadangan nilai untuk pelanggan/pengguna saya?
d. Adakah terdapat kos tambahan untuk menjalankan perniagaan?
e. Adakah perniagaan saya sah?
f. Kos Insuran?
g. Berapakah kos perniagaan saya?
Adalah penting juga untuk meletakkan nilai kewangan pada masa anda sebagai kos.

i. Berapakah kos untuk mengupah anda?
ii. Berapakah kos peluang (opportunity cost) menjalankan perniagaan anda?

9. Aliran Pendapatan (Revenue Streams)
Aliran Pendapatan ditakrifkan sebagai cara perniagaan anda menukar Cadangan Nilai anda
atau penyelesaian kepada masalah pelanggan kepada keuntungan kewangan. Ia juga penting
untuk memahami penetapan harga perniagaan anda dengan sewajarnya kepada kesukaran

30 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

pembelian sebagai pertukaran untuk kesukaran menyelesaikan masalah pelanggan anda. Tetapi
bagaimana anda memperoleh pendapatan?

Terdapat banyak model hasil yang berbeza seperti bayar setiap produk (bayar setiap tontonan),
bayaran untuk perkhidmatan, kadar tetap, langganan, dividen, bayaran rujukan, freemium,
keuntungan dari ekuiti, dan sebagainya.
Latihan Aplikasi: Sila hasilkan BMC mengunakan idea perniagaan yang telah anda kenalpasti.

2.4 Kanvas Lean

Kanvas tanpa pembaziran (lebih efisien (cekap) dan berkualiti) atau “lean” ialah variasi
daripada kanvas model perniagaan untuk pemulaan perniagaan yang lebih efisien (Rajah 2.3). Ia
dicipta oleh Ash Maurya yang telah menjadi bimbang dengan andaian berisiko yang terdapat di
dalam kanvas model perniagaan.

"Pendekatan saya untuk menjadikan kanvas yang boleh dilaksanakan dengan
mengenalpasti perkara yang paling tidak pasti, atau lebih tepat lagi, perkara yang paling berisiko."
Ash Maurya.

Beroperasi di bawah ketidakpastian yang tinggi adalah cabaran utama bagi kebanyakan
syarikat yang baru. Kanvas lean membantu menyelesaikan masalah ini dengan merangka idea
perniagaan sebagai hipotesis (andaian) pada mulanya. Selain itu, ia menggalakkan tumpuan
kepada masalah sebagai titik permulaan untuk membina perniagaan. Ini membolehkan usahawan
kekal berwaspada dan menyesuaikan model perniagaan mereka semasa mereka berkembang,
belajar dan memperincikan produk.

31 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

Rajah 2.3: Kanvas Lean

2.4.1 Kandungan Blok Kanvas Lean

1. Masalah (Problem)
Memahami masalah utama pelanggan anda adalah penting. Anda menggunakan bahagian ini
untuk menyenaraikan masalah teratas yang dialami oleh segmen pelanggan anda yang berbeza
yang ingin anda selesaikan. Iaitu dengan mengenalpasti tiga (3) masaalah utama yang di hadapi
oleh pelanggan.

2. Segmen Pelanggan (Customer Segments)
Memahami siapa pelanggan anda adalah langkah penting. Anda tidak boleh tahu apa masalah
utama mereka jika anda tidak tahu siapa mereka. Dalam bahagian segmen pelanggan, anda perlu
menulis siapakah pelanggan sasaran anda, yang mungkin termasuk beberapa segmen pelanggan.
Pelanggan anda dan masalah mereka mestilah berkait, jadi anda mungkin perlu memikirkan
kedua-duanya pada masa yang sama.

32 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

3. Cadangan Nilai Unik (Unique Value Proposition)
Bahagian ini terletak di tengah-tengah kanvas kerana ia adalah perkara yang anda cadangkan
untuk ditawarkan kepada pelanggan. Ia menetapkan nilai unik yang akan ditawarkan oleh
perniagaan anda kepada pelanggan. Anda perlu memikirkan perkara yang menjadikan jenama,
produk atau perkhidmatan anda berbeza daripada orang lain yang cuba menyelesaikan masalah
yang sama seperti anda.

4. Penyelesaian (Solution)
Apakah penyelesaian kepada masalah pelanggan yang akan anda tawarkan kepada mereka? Anda
tidak akan sentiasa mendapat penyelesaian yang sempurna serta-merta, tetapi tujuan membuat
rancangan perniagaan adalah untuk membantu anda mula mengenalpasti penyelesaian yang
boleh ditawarkan. Jika anda ingin mencari penyelesaian kepada masalah pelanggan, jangan harap
ia akan datang kepada anda. Berkomunikasilah dengan segmen pelanggan anda untuk
mengetahui apa penyelesaian yang mereka mahu dan perlukan. Di bahagian ini perlu senaraikan
tiga (3) penyelesaian yang terbaik.

5. Saluran (Channels)
Apakah saluran yang akan anda gunakan untuk menjangkau pelanggan anda? Ini ialah kaedah
pemasaran dan pengiklanan yang akan anda gunakan, daripada pemasaran digital seperti SEO
(Search Engine Optimization) atau saluran yang lebih tradisional, seperti radio, media cetak dan
TV.

6. Aliran pendapatan (Revenue Streams)
Dari mana wang anda akan datang? Bagaimanakah anda akan menetapkan harga produk atau
perkhidmatan? Model penentuan harga ialah bahagian penting dalam apa yang akan anda
tawarkan kepada pelanggan, dan ia adalah sesuatu yang anda perlu selidiki dan uji. Berapakah

33 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

jumlah wang yang pelanggan anda sanggup bayar, dan apakah jumlah minimum yang boleh di caj
untuk mencapai matlamat anda?

7. Kos struktur (Cost Structures)
Ini ialah kos perniagaan yang akan ditanggung untuk menjalankan dan memasarkan produk atau
perkhidmatan anda. Ia boleh termasuk penyelidikan pasaran, teknologi, kos kakitangan dan
banyak lagi. Dengan mengetahui secara kasar tentang kos tetap dan kos berulang, anda boleh
membuat anggaran kasar bilangan pelanggan yang diperlukan untuk mendapat pulangan modal.

8. Metrik Utama (Key Metrics)
Metrik utama adalah apa yang akan anda gunakan untuk memantau prestasi perniagaan anda.
Anda boleh mengenalpasti aktiviti-aktiviti utama dengan melihat secara terperinci bagaimana
pelanggan berinteraksi atau mengunakan produk atau perkhidmatan anda.

9. Kelebihan Tidak Adil (Unfair Advantage)
Kelebihan yang tidak adil ialah merujuk kepada apa yang anda miliki yang perniagaan lain tidak
miliki. Ia tidak boleh disalin atau dibeli, jadi ia akan membantu anda menonjol daripada yang lain.
Ini adalah langkah terakhir dalam proses dan selalunya yang paling sukar. Kelebihan yang tidak
adil boleh jadi dari pelbagai segi, antaranya kakitangan yang tiada tandingan atau terdapat
sokongan daripada pakar. Anda perlu meluangkan masa untuk memikirkannya dan mengenal
pasti sesuatu yang boleh anda lakukan yang tidak boleh dibeli oleh orang lain.

Lean Kanvas bukanlah sesuatu yang perlu anda habiskan berjam-jam. Sebenarnya, anda
boleh mendapatkan beberapa idea dalam masa sekitar 20 minit. Sudah tentu, anda tidak akan
mempunyai semua maklumat yang anda perlukan serta-merta. Tetapi kanvas akan membantu
anda memutuskan sama ada idea perniagaan anda mempunyai asas dan boleh di jalankan.

34 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

2.5 Perbezaan Antara BMC dan Kanvas Lean

Kanvas Lean dan BMC membolehkan anda menbina model perniagaan anda pada satu
halaman. Perbezaan utama di antara mereka ialah kanvas Lean memberi tumpuan kepada
menyelesaikan masalah. Sementara itu, BMC tertumpu kepada penjualan produk tertentu.

Kaedah permulaan lean juga membezakan dirinya daripada model perniagaan tradisional
apabila ia berkaitan dengan pengambilan pekerja. Syarikat pemula lean mengupah pekerja yang
boleh belajar, menyesuaikan diri dan bekerja dengan cepat manakala perniagaan tradisional
mengupah pekerja berdasarkan pengalaman dan keupayaan.
1. Menambahkan "Masalah" dan mengalih keluar kotak "Rakan Kongsi Utama".

Masalah yang dinyatakan dengan baik adalah masalah yang separuh selesai. Ash Maurya
juga percaya bahawa mengenal pasti masalah harus menjadi titik permulaan untuk mana-mana
perniagaan. Banyak syarikat baru yang gagal bukan kerana mereka tidak dapat menyampaikan
produk, tetapi kerana mereka salah faham masalah yang mereka cuba selesaikan. Kanvas Lean
memastikan pengecaman masalah adalah langkah penting dalam proses.
2. Menambah "Penyelesaian" dan mengalih keluar kotak "Aktiviti Utama".

Kotak "Penyelesaian" dalam kanvas Lean sengaja kecil. Ini sejajar dengan pendekatan
permulaan Lean kepada BMC dengan membangunkan penyelesaian mudah dan menyemak sama
ada ia berfungsi. Menggabungkan "Penyelesaian" (dalam bentuk lebih daripada satu) dalam
kanvas Lean menghalang usahawan daripada mengikuti idea pertama mereka secara membuta
tuli. Menjadikannya sebagai sebahagian daripada kanvas Lean yang tertakluk pada pengesahan -
sama seperti bahagian lain dalam model perniagaan. Pada masa yang sama, kotak "Aktiviti Utama"
daripada BMC asal telah dialih keluar. Ini kerana aktiviti utama harus diperoleh daripada
"Penyelesaian," selepas mereka diuji dan disahkan.

35 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

3. "Metrik utama" bukannya "Sumber Utama"
Metrik utama telah diperkenalkan kepada kanvas Lean untuk memberi pemilik perniagaan

cara untuk mengetahui sama ada mereka berada di landasan yang betul. Pada mulanya, syarikat
baru mungkin tenggelam dalam semua jenis data dan nombor. Adalah penting untuk
membezakan yang mana antaranya penting dan menunjukkan pertumbuhan. Menggunakan
metrik yang salah (atau terlalu banyak) sebagai tanda pertumbuhan boleh membawa kepada
pembaziran yang besar.

Ash Maurya berhujah bahawa dalam era digital, pembangunan produk baharu tidak
memerlukan sumber seperti dahulu. Selain itu, beberapa sumber utama juga boleh dimasukkan
ke dalam kotak "kelebihan tidak adil".

4. "Kelebihan tidak adil" dan bukannya "Hubungan Pelanggan"
Kelebihan yang tidak adil dalam perniagaan adalah perisai terhadap peniru dan plagiarisme.

Ia adalah sebahagian daripada model perniagaan yang sangat unik dan kontekstual sehingga
sangat sukar untuk ditiru. Apabila Ash Maurya menambah kotak ini pada kanvas lean, dia sedar
bahawa beberapa syarikat baru mendapat kelebihan tidak adil mereka serta-merta. Pada hari
pertama, kotak ini boleh kosong. Tetapi dari masa ke masa, ia sepatutnya memberi inspirasi
kepada pemilik perniagaan untuk mencari kelebihan tidak adil dengan menjadikan penyelesaian
mereka sukar untuk ditiru.

“Kelebihan yang tidak Adil” Kotak ini menggantikan "Hubungan Pelanggan" dalam BMC. Ini
kerana syarikat baru biasanya tidak menyusun strategi hubungan pertama mereka dengan
pelanggan. Sebaliknya, interaksi awal muncul melalui temu bual pelanggan, ujian produk dan
maklum balas.

36 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

2.6 Faedah-faedah BMC dan Kanvas Lean

Kanvas Lean adalah lebih ringkas dan kurang lengkap daripada BMC. Walaupun BMC
cuba menyediakan model perniagaan yang lengkap, yang boleh digunakan untuk ujian dan carian
dalam syarikat baru yang lean, Kanvas Lean lebih tertumpu kepada ringkasan satu halaman
dengan model perniagaan "mudah".

Berikut adalah faedah-faedah membina model perniagaan iaitu:
1. Digunakan untuk susun semula perniagaan sedia ada, cari kelemahan perniagaan,

memaksimakan keuntungan, menambah nilai dalam perniagaan.
2. Dijadikan model untuk menguji satu idea perniagaan / projek yang belum dilaksanakan.
3. Merekabentuk peluang perniagaan sama ada perniagaan itu ada daya tahan (sustainable)

atau tidak.
4. Bantu usahawan merancang perniagaan dengan lebih menyeluruh, agar tidak terlepas

pandang perkara-perkara penting.

Latihan Aplikasi: Sila hasilkan Kanvas Lean mengunakan idea perniagaan yang telah anda
kenalpasti.

37 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan

2.7 Kesimpulan Model Perniagaan

Kanvas Lean dan BMC mempunyai kelebihan dan kekurangan. Mana satu yang akan anda
pilih bergantung pada sudut mana anda mendekati perniagaan. Kanvas Lean ialah pendekatan
yang lebih mudah, memfokuskan pada menyelesaikan satu masalah pada satu masa. Ia boleh
digunakan walaupun semasa anda bermula dari awal dan membantu anda membentangkan
penyelesaian. Ini adalah cara yang baik untuk bermula jika anda ingin mengenal pasti masalah
terlebih dahulu dan dapatkan produk anda daripada itu.

BMC cenderung berfungsi lebih baik apabila anda telah mengesahkan hipotesis (andaian)
awal anda dan sudah mempunyai produk. Jika soalan anda tertumpu pada cara menjadikan
produk itu lebih menguntungkan (atau memperbaikinya dengan cara lain), kanvas model
perniagaan mungkin merupakan penyelesaian yang baik. Ia juga memberi anda gambaran yang
lebih lengkap tentang model perniagaan anda.

Dalam erti kata lain, anda boleh mengatakan bahawa kanvas Lean lebih memfokuskan pada
permulaan anda, manakala BMC menggali lebih mendalam tentang caranya.

Tidak kira yang mana satu yang anda pilih, ingat untuk mengemas kininya dari semasa ke
semasa. Apabila permulaan anda dan ekosistem di sekelilingnya berubah, tugas anda sebagai
usahawan adalah untuk belajar daripada perubahan tersebut

All Rights Reserved 2022 @UniKL Business School

38 | TOT Pembangunan Jurulatih Keusahawanan