ບົດສອນກາຍະວິພາກ ແລະ ສາລິລະສາດສັດ

ວທິ ະຍາໄລກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມ ້ ບລຄິ າໄຊ
Borlikhamxay Agricuture and Forestry College

ເອກະສານປະກອບການສອນ

ກາຍະວພິ າກ ແລະ ສາລລິ ະສາດສດັ

Amatomy and Physiology of Animals

ສາລບັ ຫກັ ສູດຊນັ້ ສູງ ກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມ ້
ກຸມພາ 2017

ເອກະສານປະກອບການສອນວຊິ າ

ກາຍະວພິ າກ ແລະ ສາລລິ ະສາດສດັ
Anatomy and Physiology of Animals

ສາລບັ ຫກັ ສູດຊນັ້ ສູງກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມ ້
ຮຽບຮຽງໂດຍ: ຄະນະກາມະການພດັ ທະນາຫກັ ສູດ

ກຸມພາ 2017

ຄານາ

ເພ່ ອຈດັ ຕງັ້ ປະຕບິ ດັ ແລະ ບນັ ລຸແຜນຍຸດທະສາດການພດັ ທະນາເສດຖະກດິ - ສງັ ຄມົ ແຫ່ ງຊາດຂອງ
ລດັ ຖະບານ ສປປລາວ ແຕ່ ນຮີ້ ອດປີ 2020 ໂດຍຖເອາົ ນະໂຍບາຍການຫຸດຜ່ ອນຄວາມທຸກຍາກຂອງ
ປະຊາຊນົ ລງົ ເທ່ ອລະກາ້ ວ, ນາພາປະເທດຊາດໃຫຫ້ ຸດພນົ້ ອອກຈາກປະເທດດອ້ ຍພດັ ທະນາ ແລະ ການ
ສາ້ ງສາປະເທດຊາດ ໃຫກ້ າຍເປນັ ປະເທດອຸດສາຫະກາ ແລະ ທນັ ສະໄໝ, ກະຊວງກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມ ້ ໄດ້
ຖເອາົ ວຽກງານການກ່ ສາ້ ງຊບັ ພະຍາກອນມະນດຸ ດາ້ ນກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມ ້ ເປນັ ວຽກງານບຸລະມະສດິ ໜ່ ງທ່ ີ

ມຄີ ວາມສາຄນັ ໃນການພດັ ທະນາ ຂະແໜງການກະສກິ າ ແລະ ປ່ າ ໄມໃ້ ຫມ້ ຄີ ວາມກາ້ ວໜາ້ ແລະ ບນັ ລຸໄດ,້
ບນັ ລຸໄດ້ 3 ເປາົ້ ໝາຍ ແລະ 14 ມາດຕາການ ທ່ ກີ ະຊວງກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມໄ້ ດບ້ ນັ ລຸໄວ.້

ປດັ ຈບຸ ນັ ເຫນັ ໄດວ້ ່ າພະນກັ ງານວຊິ າການດາ້ ນກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມ ້ ໃນລະດບັ ຕ່ າງໆໃນຂອບເຂດທ່ ວົ
ປະເທດຍງັ ບ່ ທນັ ມຄີ ຸນະພາບດເີ ທ່ າົ ທ່ ຄີ ວນ ແລະ ມຈີ ານວນບ່ ພຽງພນບັ ແຕ່ ຂນັ້ ສູນກາງລງົ ຮອດທອ້ ງຖ່ ິນ,
ສະນນັ້ ກະຊວງກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມ ້ ໄດກ້ ານດົ ຍຸດທະສາດການປບັ ປຸງ ແລະ ພດັ ທະນາລະບບົ ການສກສາ
ດາ້ ນກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມ ້ ແຕ່ ນຫີ້ າປີ 2020 ຊ່ ງຈດຸ ປະສງົ ຕນົ້ ຕຂອງຍຸດທະສາດ ແມ່ ນການພດັ ທະນາສມີ
ແຮງງານຂອງຊບັ ພະຍາກອນມະນຸດ ໂດຍມກີ ານເຊ່ ອມໂຍງການຮຽນ - ການສອນ ໃຫເ້ ຂາົ້ ກບັ ລະບບົ ການ
ສ່ ງົ ເສມີ ແລະ ຕະຫາດແຮງງານ, ການສາ້ ງຫກັ ສູດທ່ ເີ ນນັ້ ຄວາມສານານ, ການສດິ ສອນທ່ ເີ ນນັ້ ເອາົ ຜູຮ້ ຽນເປນັ
ສູນກາງ, ດ່ ງັ ນນັ້ ການພດັ ທະນາຊບັ ພະຍາກອນມະນດຸ ດາ້ ນກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມ ້ ຈ່ ງມຄີ ວາມຈາເປນັ ຕອ້ ງໄດ້
ມກີ ານປັບປຸງ ແລະ ກ່ ສາ້ ງໃໝ່ ດວ້ ຍຮູບແບບຝກອບົ ຮມົ , ຍກົ ລະດບັ ໄລຍະສນັ້ , ໄລຍະກາງ ແລະ ໄລຍະ
ຍາວ ເພ່ ອສາ້ ງໃຫນ້ ກັ ວຊິ າການມຄີ ວາມຮູຄ້ ວາມາສາມາດ, ມຄີ ວາມຊານານ ແລະ ມຄີ ຸນສມົ ບດັ ທ່ ເີ ໝາະສມົ
ເພ່ ອຕອບສະໜອງໃຫທ້ ່ ວງທນັ ກບັ ສະພາບດ່ ງັ ກ່ າວ ທາງດາ້ ນວທິ ະຍາໄລກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມ ້ ຈ່ ງໄດພ້ ດັ ທະ
ນາຫກັ ສູດກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມຂ້ ນ້ ເຊ່ ງິ ປະກອບດວ້ ຍ 4 ສາຂາວຊິ າເຊ່ ນັ : ສາຂາວຊິ າປ່ າໄມ,້ ສາຂາວຊິ າລຽ້ ງ
ສດັ ແລະ ການປະມງົ , ສາຂາວຊິ າປູກຝງັ ແລະ ສາຂາວຊິ າທຸລະກດິ ກະສກິ າ ຫກັ ສູດນໄີ້ ດເ້ ນນັ້ ຄວາມຊານານ
ແລະ ຄວາມຕອ້ ງ ການຂອງຕະຫາດແຮງງານ ເພ່ ອກ່ ສາ້ ງພະນກັ ງານວຊິ າການດາ້ ກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມ ້ ອອກ
ມາຮບັ ໃຊສ້ ງັ ຄມົ , ໃນບນັ ດາແຂວງພາກເໜອ, ພາກກາງ ແລະ ພາກໃຕ້ ຂອງ ສປປລາວ ໄດປ້ ະຕບິ ດັ ຕາມຂ້
ຕກົ ລງົ ຂອງລດັ ຖະມນົ ຕກີ ະຊວງສກສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ ວ່ າດວ້ ຍມາດຕະຖານຫກັ ສູດແຫ່ ງຊາດລະດບັ ຊນັ້

ສູງທຸກປະການ.
ເພ່ ອເຮດັ ໃຫກ້ ານຮຽນການສອນໄດຮ້ ບັ ຜນົ ດີ ແລະ ມຄີ ວາມສະດວກຈະຕອ້ ງມກີ ານພດັ ທະນາ

ບນັ ດາເອກະ ສານທ່ ສີ າຄນັ ຂອງຫກັ ສູດເຊ່ ນັ : ເອກະສານຫກັ ສູດ, ຄາອະທບິ າຍເນອ້ ໃນຫຍຂ້ ອງແຕ່ ລະວຊິ າ,
ແຜນການຮຽນການສອນ ແລະ ເນອ້ ໃນໃນການສດິ ສອນລະອຽດຂອງແຕ່ ລະວຊິ າ ຫ ເອນີ້ ວ່ າ ປມ້ ຄ່ ູມການ
ຮຽນການສອນ, ສະນນັ້ ຈ່ ງໄດມ້ ກີ ານພດັ ທະນາປມ້ ຄ່ ູມຂອງແຕ່ ລະວຊິ າທ່ ມີ ໃີ ນຫກັ ສູດດ່ ງັ ກ່ າວນີ້ ເພ່ ອຕອບ
ສະໜອງຈດຸ ປະສງົ ຂອງຫກັ ສູດທ່ ເີ ນນັ້ ໃສ່ 5 ອງົ ປະກອບຫກັ ດ່ ງັ ນ:ີ້ 1). ການສາ້ ງຄວາມຊານານ, 2). ການ

ພດັ ທະນາແບບຍນຍງົ , 3). ການຜະລດິ ກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມ,້ 4). ການປະຕບິ ດັ ໂຕຈງິ , 5). ບດົ ບາດຍງິ -

ຊາຍ.
ໃນການພດັ ທະນາປມ້ ຄ່ ູມເຫ່ າົ ນີ້ ໄດມ້ ກີ ານມອບໝາຍໃຫອ້ າຈານຮບັ ຜດິ ຊອບສດິ ສອນຫກັ ແລະ

ອາຈານຊ່ ວຍເປັນຜູຂ້ ຽນຂນ້ ໂດຍໄດຜ້ ່ ານຂະບວນການ ແລະ ຂັນ້ ຕອນທ່ ີຈາເປັນຕ່ າງໆເຊ່ ັນ: ການ
ເຝກິ ອບົ ຮມົ ກ່ ຽວກບັ ຫກັ ການ, ການໄປທດັ ສະນະສກສາ, ການຄນົ້ ຄວາ້ ເອກະສານ ແລະ ຂມ້ ູນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ,
ການແລກປ່ ຽນຄາຄດິ ເຫນັ ແລະ ຂຄາປກສາຈາກບນັ ດາຜູທ້ ່ ມີ ຄີ ວາມຮູ ້ ແລະ ປະສບົ ການ ຈາກສະຖາບນັ

ການສກສາ ແລະ ໜ່ ວຍງານອ່ ນໆ ຫງັ ຈາກນນັ້ ກ່ ມກີ ານກວດແກເ້ ນອ້ ໃນໂດຍຄະນະຊນີ້ າ ແລະ ຄະນະ
ກາມະການ ພດັ ທະນາຫກັ ສູດຂອງແຕ່ ລະວທິ ະຍາໄລ, ຊ່ ງປະກອບດວ້ ຍວທິ ະຍາໄລກະສກິ າ - ປ່ າໄມພ້ າກເ
ໜອ, ວທິ ະຍາໄລກະສກິ າ - ປ່ າໄມບ້ ລຄິ າໄຊ, ວິທະຍາໄລກະສກິ າ - ປ່ າໄມສ້ ະຫວັນນະເຂດ ແລະ
ວທິ ະຍາໄລກະສກິ າ - ປ່ າໄມຈ້ າປາສກັ ນອກນນັ້ ກ່ ຍງັ ມີ ທ່ ານ ນາງ Andrea Schroeter, ຫວົ ໜາ້ ໂຄງການ
(SURAFCO) ພອ້ ມດວ້ ຍບນັ ດາຊ່ ຽວຊານທ່ ປີ ກສາທາງດາ້ ນເຕກັ ນກິ ທງັ ພາຍໃນ ແລະ ຕ່ າງປະເທດອກີ
ຈານວນໜ່ ງ ໃນການສະໜບັ ສະໜຸນຢ່ າງໃກສ້ ດິ .

ວຽກງານພັດທະນາຫັກສູດ ແມ່ ນຈຸດປະສົງໜ່ ງຂອງໂຄງການ SURAFCO ທ່ ີໄດຈ້ ດັ ຕັງ້
ປະຕບິ ດັ ໂດຍອງົ ການ HELVETAS Swiss Intercooperation ພາຍໃຕກ້ ານສາໜບັ ສະໜນູ ທນຈາກ
ອງົ ການຮ່ ວມມ ແລະ ພດັ ທະນາຂອງປະເທດສະວດິ (SDC) ຕງັ້ ແຕ່ ປີ 2009 ເປນັ ຕນົ້ ມາ ແລະ ໄດຮ້ ບັ
ການສະໜບັ ສະໜນູ ດາ້ ນເຕກັ ນກິ ໃນການພດັ ທະນາໂຄງສາ້ ງຂອງຫກັ ສູດ ຈາກຄະນະກະເສດສາດ, ປ່ າໄມ ້
ແລະ ວທິ ະຍາສາດອາຫານຂອງມະຫາວທິ ະຍາໄລເບນີ (HAFL).

ວທິ ະຍາໄລກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມບ້ ລຄິ າໄຊ ຂສະແດງຄວາມຂອບໃຈ ແລະ ຮູບ້ ຸ ນຄຸນນາທຸກ
ພາກສ່ ວນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ ທ່ ໄີ ດໃ້ ຫກ້ ານສະໜບັ ສະໜຸນທາງທນຮອນ ແລະ ວຊິ າການ ແລະ ມສີ ່ ວນຮ່ ວມໃນ
ການຄນົ້ ຄວ້ າ ແລະ ພດັ ທະນາປມ້ ຄ່ ູມນຂີ້ ນ້ ມາ ເພ່ ອນາໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການຮຽນການສອນ ນອກຈາກນນັ້
ເອກະສານ ດ່ ງັ ກ່ າວນີ້ ຍງັ ສາມາດນາໄປປບັ ໃຊໃ້ ນທຸກໆວທິ ະຍາໄລກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມ ້ ໃນທ່ ວົ ປະເທດ ໃນ
ການຈດັ ຕງັ້ ປະຕບິ ດັ ໂຕຈງິ ນນັ້ ຖາ້ ຫາກພບົ ເຫນັ ຂຂ້ າດຕກົ ບກົ ຜ່ ອງ ແລະ ຄວາມບ່ ສອດຄ່ ອງເໝາະສມົ
ປະການໃດ ກະລຸນາສ່ ງົ ຂຄ້ ດິ ເຫນັ ແລະ ຄາຕາໜຕິ ຊິ ມົ ໄປທ່ ວີ ທິ ະ ຍາໄລກະສກິ າ ແລະ ປ່ າໄມຊ້ າບເພ່ ອຈະ
ໄດນ້ າໄປປບັ ປຸງແກໄ້ ຂໃຫດ້ ກີ ວ່ າເກ່ າົ ໃນອະນາຄດົ .

ຂຂອບໃຈ

ບດົ ນາ

ເອກະສານຄ່ ູມສະບບັ ນີ້ ແມ່ ນເອກະສານອາ້ ງອງີ ເພ່ ອປະກອບການຮຽນ - ການສອນໃນຂນັ້
ພນ້ ຖານໃຫແ້ ກ່ ນກັ ສກສາໃນລະບບົ ຊນັ້ ສູງ ແລະ ຜູທ້ ່ ມີ ຄີ ວາມສນົ ໃຈກ່ ຽວກບັ ກາຍຍະວພິ າກ ແລະ ສາລລິ ະ
ວທິ ະຍາ ຊ່ ງໃນການພດັ ທະນາເນອ້ ໃນຄງັ້ ນີ້ ແມ່ ນໄດທ້ ອ້ ນໂຮມບນັ ດາເນອ້ ໃນຕ່ າງໆມາຈາກເອກະສານ,
ວາລະສານ, ບດົ ຄນົ້ ຄວ້ າທດົ ລອງ ແລະ ປມ້ ຄ່ ູມທງັ ພາຍໃນ ແລະ ຕ່ າງປະເທດ.

ຕາລາເຫມັ້ ນີ້ ໄດຮ້ ຽບຮຽງເນອ້ ໃນຢ່ ູໃນປມ້ ເຫມັ້ ນີ້ ແມ່ ນໃຊປ້ ະກອບເຂາົ້ ໃນການຮຽນການສອນວິ
ຊາກາຍະວພິ າກ ແລະ ສາລລີ ະວທິ ະຍາສດັ ຂອງນກັ ສກສາລະດບັ ອະນຸປະລນິ ຍາ ແລະ ຜູສ້ ນົ ໃຈທ່ ວົ ໄປທ່ ມີ ີ
ຄວາມສນົ ໃຈສາມາດນາໄປສກສາດວ້ ຍໂຕເອງ ເຖງິ ແມ່ ນວ່ າ ວຊິ ານຈີ້ ະເນນັ້ ທາງວຊິ າການ ແຕ່ ກພະຍາຍາມ
ໃຊສ້ ບັ ພະສາທເີ ຂາົ້ ໃຈງ່າຍ ແລະ ຮູບປະກອບໃນການບນັ ຍາຍ ເພ່ ອຫຜ້ ູອ້ ່ ານເຂາົ້ ໃຈຂນ້ ຕມ້ ຫວງັ ວ່ າຜູອ້ ່ ານ
ຈະສາມາດນາຄວາມຮູຈ້ າກວຊິ ານໄີ້ ປໃຊປ້ ະກອບໃນການຜະລດິ ສດັ ໃນປະກອບອາຊບີ ໄດ.້

ກາຍຍະວພິ າກ ແລະ ສາລລິ ະວທິ ະຍາສາດສດັ ແມ່ ນ ເປນັ ວທິ ະຍາສາດຂະແໜ່ ງໜ່ ງ ທສີ ກສາທາງ
ລະບບົ ໂຄງປະກອບສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍສດັ , ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງລະບບົ ຕ່ າງໆ ແລະ ລະບບົ ການເຄ່ ອນໄຫວທາງ

ສະລລິ ະສາດຂອງສດັ .

ສາລະບານ

ບດົ ທີ 1

ຄວາມໝາຍ, ຄວາມສາຄນັ

ຂອງກາຍະວພິ າກ ແລະ ສາລລິ ະສາດສດັ

ຈດຸ ປະສງົ

- ເພ່ ອໃຫເ້ ຂາົ້ ໃຈຄວາມໝາຍ, ຄວາມສາຄນັ , ຄາສບັ ສະເພາະຂອງກາຍະວພິ າກ ແລະ ສາລລິ ະສາດ

ສດັ
- ເພ່ ອໃຫເ້ ຂາົ້ ໃຈການແບ່ ງສ່ ວນຂອງຮ່ າງກາຍ ແລະ ຊ່ ອງຫວ່ າງຮ່ າງກາຍສດັ ລຽ້ ງ

ເນອ້ ໃນ

1.1. ຄວາມໝາຍຂອງກາຍະວພິ າກສາດ ແລະ ສາລລິ ະສາດ

ກາຍະວພິ າກສາດ (anatomy) ເປນັ ຂະແໜງການໜ່ ງ ຂອງວຊິ າຊວີ ະວທິ ະຍາທ່ ສີ ກສາກ່ ຽວກບັ ຂະ
ໜາດຮູບຮ່ າງ ໂຄງສາ້ ງ ແລະ ຕາແໜ່ ງຂອງອະໄວຍະວະໃນຮ່ າງກາຍ ອາດກ່ າວໄດວ້ ່ າເປນັ ຄວາມຮູທ້ າງ
ວທິ ະຍາສາດທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງ ເພາະຄາວ່ າ anatomy ມຮີ າກສບັ ມາຈາກເກຣກັ ໂດຍຄາວ່ າ ana ແປວ່ າແຍກ

ອອກ ສ່ ວນຄາວ່ າ tomy ຫ tome ແປວ່ າຕດັ .
ສາລລິ ະວທິ ະຍາ (physiology) ເປນັ ວຊິ າທ່ ສີ ກສາກ່ ຽວກບັ ໜາ້ ທ່ ຫີ ການທາງານຂອງອະໄວຍະວະ

ຕ່ າງໆໃນຮ່ າງກາຍ ເຊ່ ງິ ລວມເຖງິ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນລະດບັ ຈລຸ ງັ ທ່ ເີ ປນັ ສ່ ວນປະກອບດວ້ ຍ ໂດຍທ່ ວົ ໄປການສກສາດາ້ ນ
ກາຍະວພິ າກ ແລະ ການສກສາດາ້ ນສາລລິ ະວທິ ະຍາເປນັ ການສກສາທ່ ຄີ ວບຄ່ ກູ ນັ ໄປກ່ ໄດ້ ເພ່ ອຈະໄດຮ້ ູວ້ ່ າ
ອະໄວຍະວະແຕ່ ລະຢ່ າງໃນຮ່ າງກາຍມຮີ ູບຮ່ າງແບບໃດ ມຂີ ະໜາດ ຫ ຢ່ ູຕາແໜ່ ງໃດໃນຮ່ າງກາຍ ແລະ ອະໄວ
ຍະວະນນັ້ ໆເຮດັ ໜາ້ ທ່ ແີ ນວໃດ.

ວຊິ າຂອງກາຍະວພິ າກສາດ ສາມາດແບ່ ງອອກໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້

1) ກາຍະວພິ າກສາດສະເພາະທາງ (special anatomy) ໝາຍເຖງິ ການສກສາລກັ ສະນະໂຄງ
ສາ້ ງຂອງສດັ ແຕ່ ລະຊະນດິ ໂດຍສະເພາະສກສາໃນທຸກລະບບົ ຂອງຮ່ າງກາຍເຊ່ ນັ : ກາຍະວພິ າກສາດຂອງງວົ ,
ມາ້ , ໝ,ູ ໝາ, ສດັ ປກີ ...

2) ຈລຸ ະກາຍະວພິ າກສາດ (histology ຫ microscopic anatomy) ໝາຍເຖງິ ການສກສາ
ລກັ ສະນະໂຄງສາ້ ງຂອງຮ່ າງກາຍ ໂດຍອາໄສກອ້ ງຈລຸ ະທດັ ການສກສານເີ້ ປນັ ການສກສາເນອ້ ເຍ່ ອຕ່ າງໆຂອງ

ຮ່ າງກາຍວ່ າປະກອບດວ້ ຍ ປະເພດຂອງຈລຸ ງັ , ລກັ ສະນະຂອງຈລຸ ງັ , ຂະໜາດຂອງຈລຸ ງັ ...

3) ມະຫາກາຍະວພິ າກສາດ (gross anatomy ຫ macroscopic anatomy) ໝາຍເຖງິ
ການສກສາລກັ ສະນະໂຄງສາ້ ງຂອງອະໄວຍະວະຕ່ າງໆທ່ ສີ າມາດເບ່ ງິ ເຫນັ ດວ້ ຍຕາເປ່ າົ ໂດຍວທິ ກີ ານແຍກ ຫ
ຜ່ າຕດັ ແຍກອະໄວຍະວະອອກເປນັ ສ່ ວນໆ.

4) ສບັ ພະວທິ ະຍາ (embryology ຫ developmental anatomy) ໝາຍເຖງິ ການສກສາ
ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕ ການປ່ ຽນແປງຂອງຈລຸ ງັ ຕະຫອດຈນົ ເນອ້ ເຍ່ ອ ແລະ ອະໄວະຍະວະໃນຮ່ າງກາຍຕງັ້ ແຕ່
ເປນັ ຕວົ ອ່ ອນໃນໄລຍະທາອດິ (zygote) ຈນົ ເຖງິ ໄລຍະກ່ ອນການເກດີ .

5) ກາຍະວພິ າກສາດປຽບທຽບ (comparative anatomy) ໝາຍເຖງິ ການສກສາດາ້ ນໂຄງ
ສາ້ ງ ຮູບຮ່ າງຂອງອະໄວຍະວະຂອງສດັ ທ່ ມີ ກີ ະດກູ ສນັ ຫງັ ຊະນດິ ຕ່ າງໆ ວ່ າມຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກນັ ແນວໃດ
ເຊ່ ນັ : ງວົ ມກີ ະເພາະລວມ ໝມູ ກີ ະເພາະດ່ ຽວ.

6) ກາຍະວພິ າກສາດທາງສດັ ຕະວະແພດ (veterinary anatomy) ໝາຍເຖງິ ການສກສາກາ
ຍະວພິ າກສາດຂອງສດັ ລຽ້ ງ ເພ່ ອປະໂຫຍດໃນອາຊບີ ສດັ ຕະວະແພດ

 ສາລບັ ການສກສາກາຍະວພິ າກສາດເພ່ ອໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນເຂາົ້ ໃຈງ່າຍ ມກັ ນຍິ ມົ ສກສາແຍກເປນັ
ລະບບົ ເອນີ້ ວ່ າ: systemic anatomy ຫ ສກສາແຍກເປນັ ສ່ ວນໆສະເພາະແຕ່ ລະແຫ່ ງເອນີ້ ວ່ າ:

topographic anatomy.

1) ການສກສາກາຍະວພິ າກສາດໂດຍສກສາໂຄງສາ້ ງຂອງຮ່ າງກາຍແຍກເປນັ ລະບບົ (systemic
anatomy) ຈະເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ສາຂາວຊິ າສະເພາະຕາມລະບບົ ຫ ສາຂາວຊິ າສະເພາະຕາມອະໄວຍະວະທ່ ໃີ ຊ້
ສກສາ ເຊ່ ງິ ແບ່ ງອອກໄດດ້ ່ ງັ ຕາຕາລາງລ່ ຸມນ:ີ້

ຕາຕາລາງ1.1: ສະແດງລະບບົ ຂອງອະໄວຍະວະ ແລະ ການແບ່ ງສາຂາວຊິ າທ່ ສີ ກສາ

ລະບບົ ຊ່ ສາຂາວຊິ າ ອະໄວຍະວະທ່ ສີ ກສາ

ລະບບົ ໂຄງຮ່ າງ (skeleton system) Osteology ກະດູກອ່ ອນ
ລະບບົ ຂຕ້ ່ (articular system) Arthropology
ລະບບົ ກາ້ ມຊນີ້ (muscular system) Myology ຂຕ້ ່ ແຂນຂາ
Neurology ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ ລາຍ ຫວົ ໃຈ
ລະບບົ ປະສາດ (nervous system) Dermatology
ສະໝອງ ໄຂສນັ ຫງັ ເສນັ້ ປະສາດ
ລະບບົ ປກົ ຫຸມ້ ຮ່ າງກາຍ (integumentary ຜິວໜງັ ຕ່ ອມເຫ່ ອ ຕ່ ອມນາ້ ນມົ

system) ຂນົ ຄີ ເຂາົ
ລະບບົ ຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ (sensory system) Esthesiology ຕາ ຫູ ດງັ ລນີ້ ອະໄວຍະວະຮບັ ສາ

ລະບບົ ໝນູ ວຽນເລອດ (circular system) Angiology ຜດັ
ຫວົ ໃຈ ເສນັ້ ເລອດ ເສນັ້ ນາ້ ຢ່ າງ

ເຫອງ

ລະບບົ ຂບັ ຖ່ າຍປດັ ສະວະ (urinary Splanchnology ໝາກໄຂ່ ຫງັ ກະເພາະປດັ ສະວະ

system)

ລະບບົ ຫາຍໃຈ (respiratory system) Splanchnology ປອດ ທາງເດນີ ຫາຍໃຈ

ລະບບົ ການຍ່ ອຍອາຫານ (digestive Splachnology ກະເພາະ ລາໄສ້ ຕບັ ຕບັ ອ່ ອນ

system)

ລະບບົ ສບພນັ (reproduction system) Splanchnology ຮງັ ໄຂ່ ລກູ ອນັ ທະ

2) ການສກສາລະບບົ ສະເພາະແຫ່ ງ (topographic anatomy) ເປນັ ການສກສາລະບບົ ແຍກ
ສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍ ເພ່ ອສກສາຄວາມສາພນັ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງຂອງອະໄວຍະວະ ແລະ ຕາແໜ່ ງທ່ ຕີ ງັ້ ຈດັ ເປນັ
ການສກສາທ່ ເີ ປນັ ພນ້ ຖານສາລບັ ວຊິ າສນັ ລະຍະສາດ ເຊ່ ງິ ແບ່ ງສ່ ວນສກສາດ່ ງັ ນ:ີ້

 ການສກສາໃນສ່ ວນຫວົ (head, throat, neck)

 ການສກສາໃນສ່ ວນຂາໜາ້ (fore limb)
 ການສກສາໃນສ່ ວນທອ້ ງ (abdominal)
 ການສກສາໃນສ່ ວນຂາຫງັ (hind limb)

1.2. ຄວາມສາຄນັ ຂອງສາລລິ ະສາດ

ສາລລິ ະສາດ ແມ່ ນສາຂາວຊິ າໜ່ ງທ່ ສີ າຄນັ ໃນຂະແໜງວຊິ າຊວີ ະວທິ ະຍາ ເພາະເປນັ ວຊິ າທ່ ສີ ກສາ
ກ່ ຽວກບັ ການເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງອະໄວຍະວະຕ່ າງໆ ແລະ ລະບບົ ອະໄວຍະວະຕ່ າງໆໃນຮ່ າງກາຍ ນອກຈາກເຮາົ
ຈະຮູໄ້ ດເ້ ຖງິ ໂຄງສາ້ ງຂອງລະບບົ ອະໄວຍະວະຕ່ າງໆແລວ້ ເຮາົ ຍງັ ຮູໄ້ ດເ້ ຖງິ ໜາ້ ທ່ ກີ ານເຮດັ ວຽກທ່ ມີ ກີ ານກ່ ຽວ

ພນັ ກນັ ຂອງອະໄວຍະວະຕ່ າງໆອກີ ດວ້ ຍ.

1.3. ຄາສບັ ທາງກາຍະວພິ າກສາດ

1.3.1. ຄາສບັ ທ່ ຊີ ບີ້ ອກຕາແໜ່ ງ ແລະ ຄວາມສາພນັ ຂອງອະໄວຍະວະ (terms of relationship)
ເພ່ ອໃຫມ້ ີ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈໃນ ທາງດຽວກນັ ຫ ມຄີ ວາມເຂົາ້ ໃຈກງົ ກນັ ໃນ ການກ່ າວ

ເຖງິ ຕາແໜ່ ງຂອງອະໄວຍະວະໃນຮ່ າງກາຍສດັ ລຽ້ ງ ຈ່ ງິ ໄດມ້ ກີ ານການດົ ຄາສບັ ສະເພາະຂນ້ ເພ່ ອໃຊຊ້ ບີ້ ອກ
ວ່ າໂຄງສາ້ ງ ຫ ອະໄວຍະວະນນັ້ ໆຢ່ ູບ່ ອນໃດໃນຮ່ າງກາຍ ແລະ ມຄີ ວາມສາພນັ ກບັ ອະໄວຍະວະອ່ ນໆແບບ
ໃດ ໂດຍຄາສບັ ທ່ ຈີ ະກ່ າວເຖງິ ຕ່ ໄປນເີ້ ປນັ ຄາສບັ ທ່ ໃີ ຊບ້ ອກຕາແໜ່ ງຂອງອະໄວຍະວະໃນຮ່ າງກາຍ

ຕາຕະລາງ 1.2: ຄາສບັ ທ່ ຊີ ບີ້ ອກຕາແໜ່ ງ ແລະ ຄວາມສາພນັ ຂອງອະໄວຍະວະ

ຄາສບັ ຄວາມໝາຍ
Anterior ຫ cranial
Posterior ຫ caudal ສ່ ວນຫວົ ຫ ດາ້ ນໜາ້ ຂອງສດັ ຫ ສ່ ວນທ່ ຂີ ອ້ ນໄປທາງດາ້ ນໜາ້ ຂອງສດັ
ສ່ ວນທາ້ ຍ ຫ ດາ້ ນຫງັ ຂອງສດັ ຫ ສ່ ວນທ່ ຂີ ອ້ ນໄປທາງດາ້ ນຫງັ ຂອງສດັ
Ventral ດາ້ ນລ່ ຸມ ຫ ດາ້ ນທ່ ຂີ ອ້ ນໄປທາງດາ້ ນທອ້ ງຂອງສດັ

Dorsal ດາ້ ນເທງິ ຫ ດາ້ ນຫງັ ຂອງຮ່ າງກາຍສດັ
Proximal ດາ້ ນທ່ ຢີ ່ ູສູງກວ່ າ ຫ ເໜອກວ່ າ ຫ ຢ່ ູໃກກ້ ບັ ເສນັ້ ກາງຕວົ ຫາຍກວ່ າ ຫ ໃກ ້

Distal ແນວກະດກູ ສນັ ຫງັ ຫາຍກວ່ າ
ດາ້ ນທ່ ຢີ ່ ູຕ່ າກວ່ າ ຫ ໄກກວ່ າແນວກະດູກສນັ ຫງັ

Superior ສ່ ວນເທງິ ເໜອຫວົ ຫ ສ່ ວນຫວົ

Inferior ສ່ ວນລ່ ຸມຂອງຮ່ າງກາຍ
Median ສ່ ວນທ່ ຢີ ່ ູໃນແນວກາງຕວົ ພດີ

Medial ຢ່ ູໃກກ້ ບັ ແນວກາງຕວົ
Lateral ສ່ ວນທ່ ຢີ ່ ູຮ່ າງຈາກແນວກະດກູ ສນັ ຫງັ ຫ ເສນັ້ ແນວກາງຕວົ
Intermediate ສ່ ວນທ່ ຢີ ່ ູທາງກາງລະຫວ່ າງ 2 ສ່ ງິ
Superficial ສ່ ວນທ່ ຢີ ່ ູໃກຜ້ ວິ ຫຢ່ ູຕນ້
Deep ສ່ ວນທ່ ຢີ ່ ູເລກິ ລງົ ໄປ
External ສ່ ວນທ່ ຢີ ່ ູດາ້ ນນອກຂອງຜະໜງັ (ມກັ ໃຊກ້ ບັ ອະໄວຍະວະທ່ ມີ ໂີ ຜ່ ງ)

Internal ສ່ ວນທ່ ຢີ ່ ູຂາ້ ງໃນຂອງຜະໜງັ (ມກັ ໃຊກ້ ບັ ອະໄວຍະວະທ່ ມີ ໂີ ຜ່ ງ)
Central
Peripheral ຢ່ ູໃກສ້ ູນກາງ ຫ ໃກອ້ ະໄວຍະວະຫາຍກວ່ າ
Visceral
Parietal ຢ່ ູຫ່ າງຈາກສູນກາງ ຫ ໄກອະໄວຍະວະຫາຍກວ່ າ
ຊນັ້ ທ່ ແີ ນບຕດິ ກບັ ຜວິ ອະໄວຍະວະພາຍໃນ
ຊນັ້ ທ່ ບີ ຸຜະໜງັ ດາ້ ນໃນຂອງຊ່ ອງຫວ່ າງໃນຮ່ າງກາຍ

1.3.2. ຄາສບັ ທ່ ໃີ ຊສ້ ະແດງການເຄ່ ອນໄຫວ ຫ ການເຄ່ ອນທ່ ຂີ ອງອະໄວຍະວະໃນລກັ ສະນະຕ່ າງ

ກນັ (terminology of movement)
ເນ່ ອງຈາກຮ່ າງກາຍຂອງສດັ ສາມາດມກີ ານເຄ່ ອນໄຫວໄດ້ ເພາະມລີ ະບບົ ໂຄງສາ້ ງ ແລະ

ກາ້ ມຊນີ້ ລວມທງັ ຂຕ້ ່ ຈ່ ງິ ໄດມ້ ກີ ານການດົ ຄາສບັ ທ່ ໃີ ຊເ້ ອນີ້ ທ່ າການເຄ່ ອນໄຫວຕ່ າງໆໄວ້ ເພ່ ອສະດວກໃນ
ການອາ້ ງອງີ ແລະ ເພ່ ອໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈກງົ ກນັ ຄາສບັ ທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ການເຄ່ ອນໄຫວມກັ ເປນັ ຄາສບັ ທ່ ຈີ ດັ
ໄວເ້ ປນັ ຄ່ ດູ ່ ງັ ນີ້

ຕາຕະລາງ 1.3: ຄາສບັ ທ່ ໃີ ຊສ້ ະແດງການເຄ່ ອນໄຫວ ຫ ການເຄ່ ອນທ່ ຂີ ອງອະໄວຍະວະໃນລກັ ສະນະຕ່ າງກນັ

ຄາສບັ ຄາສບັ ທ່ ຄີ ່ ູກນັ ຄວາມໝາຍ

Abduction Adduction ໝາຍເຖິງການເຄ່ ອນໄຫວທ່ ີອອກຈາກແນວກາງຕົວ ແລະ

ການເຄ່ ອນໄຫວເຂາົ້ ຫາກາງຕວົ

Flexion Extension ໝາຍເຖງິ ການງຂຕ້ ່ ຂໃ້ ດຂໜ້ ່ ງ ແລະ ການຍດຂຕ້ ່ ຂໃ້ ດຂໜ້ ່ ງ ທ່ ມີ ີ

Elevation Depression ທດິ ທາງກງົ ກນັ ຂາ້ ມກນັ
ໝາຍເຖງິ ການເຄ່ ອນໄຫວສ່ ວນຂອງຮ່ າງກາຍເຊ່ ນັ : ຝາຕນີ ໃຫເ້ ລ່ ອນ
ໄປທາງສ່ ວນຫວົ ຫ ດາ້ ນເທງິ ແລະ ການເລ່ ອນສ່ ວນຂອງຮ່ າງກາຍ

Protection ໃຫລ້ ງົ ໄປທາງດາ້ ນລ່ ຸມ
Retraction ເປນັ ການເຄ່ ອທ່ ຂີ ອງສ່ ວນຍ່ ນ ສ່ ວນໃດສ່ ວນໜ່ ງຂອງຮ່ າງກາຍອອກ

ໄປຂາ້ ງໜາ້ ແລະ ດງກບັ ດາ້ ນທາ້ ຍ

flexion extension

abduction adduction

ຮູບ 1.1: ຄາສບັ ທ່ ສີ ະແດງການເຄ່ ອນໄຫວຂອງອະໄວຍະວະ
ທ່ ມີ າ: ດດັ ແປງມາຈາກ Frandson, 1981

1.4. ການແບ່ ງສ່ ວນຂອງຮ່ າງກາຍ

1.4.1. ທ່ າມາດຕະຖານທາງກາຍະວພິ າກສາດ (anatomical position)
ການສກສາທ່ າມາດຕະຖານທາງກາຍະວພິ າກສາດ ເປນັ ການສກສາກ່ ຽວກບັ ທ່ າຕ່ າງໆທ່ ໃີ ຊ້

ອາ້ ງອງີ ໃນການສກສາ ເມ່ ອຈະກ່ າວເຖງິ ຄວາມສາພນັ ລະຫວ່ າງອະໄວຍະວະຕ່ າງໆ ເພ່ ອເປນັ ການປອ້ ງກນັ
ຄວາມສບັ ສນົ ໃນການບອກທດິ ທາງຂອງອະໄວຍະວະຕ່ າງໆ ໂດຍການດົ ວ່ າທ່ ານເີ້ ປນັ ທ່ າຄນົ ຢນກງົ ຕາທງັ 2
ຂາ້ ງເບ່ ງິ ໄປທາງໜາ້ ແຂນທງັ 2 ຂາ້ ງແນບຕດິ ກບັ ລາຕວົ ໂດຍຫນັ ຝາມທງັ 2 ຂາ້ ງແບອອກໄປທາງດາ້ ນໜາ້

ແລະ ຕນີ ທງັ 2 ຂາ້ ງຕດິ ກນັ ຕະຫອດ ສາລບັ ການສກສາທາງກາຍະວພິ າກສາດສດັ ລຽ້ ງ ຈາເປນັ ຕອ້ ງຍດຫກັ ທ່ າ
ມາດຕະຖານທາງກາຍະວພິ າກຂອງຄນົ ເຊ່ ນັ ກນັ .

1.4.2. ລະນາບ ຫ ແນວຕດັ ແບ່ ງຮ່ າງກາຍ (plane of body section)

ໃນການການດົ ຕາແໜ່ ງ ແລະ ການບອກຄວາມສາພນັ ລະຫວ່ າງອະໄວຍະວະໃນຮ່ າງກາຍ
ຈາເປນັ ຕອ້ ງມກີ ານແບ່ ງລະນາບຂອງຮ່ າງກາຍອອກເປນັ ລະນາບຕ່ າງໆດ່ ງັ ນ:ີ້

1) ລະນາບຂາ້ ງ (sagittal plane) ໝາຍເຖງິ ລະນາບໃນແນວຕງັ້ ທ່ ແີ ບ່ ງຮ່ າງກາຍ
ຂອງຄນົ ຫ ສດັ ລຽ້ ງອອກເປນັ ຂາ້ ງຊາ້ ຍ ແລະ ຂາ້ ງຂວາ ແຕ່ ລະຂາ້ ງບ່ ຈາເປນັ ຕອ້ ງເທ່ າົ ກນັ ພດີ ຖາ້ ເປນັ ການຜ່ າ
ແບ່ ງຕາມແນວເຄ່ ງິ ກາງຮ່ າງກາຍຕາມແນວຕງັ້ ພດີ ຈະແບ່ ງຮ່ າງກາຍອອກເປນັ 2 ສ່ ວນເທ່ າົ ກນັ ທງັ ຊາ້ ຍ ແລະ
ຂວາເອນີ້ ວ່ າ: Midsagittal plane ຫ median plane

2) ລະນາບໜາ້ ຫງັ (coronal plane) ໝາຍເຖິງລະນາບທ່ ແີ ບ່ ງຮ່ າງກາຍຄນົ ຕາມ
ແນວຕງັ້ ຕດັ ຂະໜານກບັ ຮອຍຕ່ ຂອງກະໂຫກ ແບ່ ງຮ່ າງກາຍອອກເປັນສວນໜາ້ ແລະ ສ່ ວນຫງັ ແຕ່ ໃນ
ສດັ ລຽ້ ງເນ່ ອງຈາກຢນດວ້ ຍ 4 ຂາ ຈະເຮດັ ໃຫມ້ ຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກບັ ໃນຄນົ ໃນສດັ ລຽ້ ງລະນາບນຈີ້ ະແບ່ ງ
ຮ່ າງກາຍອອກເປນັ ເຄ່ ງິ ເທງິ ແລະ ເຄ່ ງິ ລ່ ຸມ ອາດເອນີ້ ວ່ າ: horizontal plane

3) ລະນາບຂວາງ (transverse plane) ເປນັ ລະນາບທ່ ຕີ ງັ້ ສາກກບັ ລະນາບຂາ້ ງ
ແລະ ລະນາບຫງັ ເຊ່ ງິ ຈະແບ່ ງຮ່ າງກາຍອອກເປນັ ສ່ ວນໜາ້ ແລະ ສ່ ວນຫງັ ແຕ່ ໃນຮ່ າງກາຍຄນົ ຈະແບ່ ງອອກ
ເປນັ ເຄ່ ງິ ເທງິ ແລະ ເຄ່ ງິ ລ່ ຸມ.

ຮູບ 1.2: ສະແດງລະນາບ ແລະ ແນວຕດັ ແບ່ ງຂອງຮ່ າງກາຍງວົ
ທ່ ມີ າ: ດດັ ແປງມາຈາກ Dyce ແລະ ຄະນະ (1996)

1.4.3. ແນວແກນຮ່ າງກາຍ (body axis)
ແນວແກນຮ່ າງກາຍເປນັ ແນວແກນທ່ ກີ ານດົ ຂນ້ ມາ ເພ່ ອສະດວກໃນການການດົ ຈດຸ ໝຸນ

ຂອງການເຄ່ ອນໄຫວຂອງຮ່ າງກາຍ ສາມາດການດົ ແກນຮ່ າງກາຍອອກເປນັ 3 ແກນຄ:
1) ແກນໜາ້ ຫງັ (anteriorposterior axis) ເປນັ ແນວແກນທ່ ທີ ອດຜ່ ານຈາກສ່ ວນ

ໜາ້ ຂອງສດັ ໄປສ່ ວນຫງັ ຂອງສດັ ຕາມແນວນອນ
2) ແກນຂວາງ(transverse axis ຫ horizontal axis)ເປັນແນວແກນທ່ ທີ ອດ

ຜ່ ານຮ່ າງກາຍຈາກດາ້ ນຊາ້ ຍໄປດາ້ ນຂວາຂອງຮ່ າງກາຍສດັ ຫ ຄນົ ຕາມແນວນອນ
3) ແກນຕງັ້ (vertical axis)ເປນັ ແນວແກນໃນແນວຕງັ້ ສາກກບັ 2 ແກນທາອດິ

1.5. ຊ່ ອງຫວ່ າງຂອງຮ່ າງກາຍ (body cavities)

ຊ່ ອງຫວ່ າງຂອງຮ່ າງກາຍເປນັ ທ່ ຢີ ່ ູຂອງອະໄວຍະວະພາຍໃນ ຫ ອະໄວຍະວະອ່ ອນ (soft organ)
ຊ່ ອງຫວ່ າງຂອງຮ່ າງກາຍໄດແ້ ກ່ : ຊ່ ອງຫວ່ າງແຄຣນຽວ (cranial cavity) ມສີ ະໝອງຢ່ ູພາຍໃນ, ຊ່ ອງຫວ່ າງ
ສະໄປນອລ (spinal cavity) ມໄີ ຂສນັ ຫງັ ຢ່ ູພາຍໃນ, ຊ່ ອງເອກິ (thoracic cavity)ແລະ ຊ່ ອງທອ້ ງກບັ
ຊ່ ອງເຊງີ ການ (abdominopelvic cavity) ແຍກກນັ ໂດຍກະບງັ ລມົ (diaphragm), ຊ່ ອງເອກິ ມອີ ະໄວ
ຍະວະທ່ ສີ າຄນັ ໄດແ້ ກ່ : ປອດ ແລະ ຫວົ ໃຈ, ສ່ ວນຊ່ ອງທອ້ ງ ແລະ ຊ່ ອງເຊງີ ການປະກອບດວ້ ຍອະໄວຍະວະ

ທ່ ສີ າຄນັ ໄດແ້ ກ່ : ອະໄວຍະວະຂອງລະບບົ ການຍ່ ອຍອາຫານ, ລະບບົ ສບພນັ ແລະ ລະບບົ ປດັ ສະວະ
(urogenital organ)ໂດຍປກົ ກະຕຊິ ່ ອງທອ້ ງ (abdominal cavity) ແລະ ຊ່ ອງເຊງີ ການ (pelvic
cavity)ແຍກກນັ ໂດຍແນວຂອງແຄຣນຽວມາຈນິ ອ໋ອຟເພສວສິ (cranial margin of pelvic)ແລະ ອະ
ໄວຍະວະທ່ ຢີ ່ ູໃນເຊງີ ການໄດແ້ ກ່ ກະເພາະປດັ ສະວະ ລາໄສໃ້ ຫຍ່ ສ່ ວນສຸດທາ້ ຍ ໂຄງສາ້ ງຂອງລະບບົ ສບພນັ
ສ່ ວນທ່ ຢີ ່ ູພາຍໃນຮ່ າງກາຍແລະສ່ ວນຄວົ ດອລຂອງຊ່ ອງຫວ່ າງເພຣີ ໂິ ຕນຽມ (peritoneal cavity).

ຮູບ 1.3: ຊ່ ອງຫວ່ າງຂອງຮ່ າງກາຍຄນົ ຕາແໜ່ ງໂພ່ ນ
(A) ຕດັ ຕາມແນວມດິ ຽນ(median), 1,cranial margin of pelvis; 2, peritoneal cavity
(B) ຕດັ ຕາມແນວຟຣອນທອລສະແດງຊ່ ອງທອ້ ງ ແລະ ຊ່ ອງເຊງີ ການ ແລະ ມດິ ຽສໄຕນ

(mediastinum)

ທ່ ມີ າ: ດດັ ແປງຈາກ Carolaແລະ ຄະນະ (1992)

ຮູບ 1.4: ຮູບພາບສະແດງອະໄວຍະວະທ່ ບີ ນັ ຈໃຸ ນຊ່ ອງຫວ່ າງຂອງຮ່ າງກາຍສດັ ລຽ້ ງ (ມາ້ )

ບດົ ທີ 2
ຈລຸ ງັ , ເນອ້ ເຍ່ ອ ແລະ ອະໄວຍະວະຂອງສດັ ລຽ້ ງ

ຈດຸ ປະສງົ

- ອະທບິ າຍໂຄງສາ້ ງ ແລະ ການທາງານພນ້ ຖານຂອງຈລຸ ງັ , ເນອ້ ເຍ່ ອ ແລະ ອະໄວຍະວະຂອງສດັ ລຽ້ ງ
- ເຂາົ້ ໃຈໜາ້ ທີ ແລະ ຄວາມສາຄນັ ຂອງລະບບົ ຮ່ າງກາຍ

ເນອ້ ໃນ

ຈລຸ ງັ ເປນັ ຫວົ ໜ່ ວຍພນ້ ຖານທ່ ນີ ອ້ ຍທ່ ສີ ຸດຂອງສ່ ງິ ທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຈລຸ ງັ ທ່ ເີ ປນັ ສ່ ວນປະກອບຂອງຮ່ າງກາຍ
ສດັ ລຽ້ ງຈະມຮີ ູບຮ່ າງ, ຂະໜາດ ແລະ ໜາ້ ທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ໄປ ໂດຍທ່ ວົ ໄປຈະມໂີ ຄງສາ້ ງພນ້ ຖານຄາ້ ຍຄກນັ
ແລະ ມຄີ ຸນສມົ ບດັ ຂອງການເປນັ ສ່ ງິ ທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຄບົ ຖວ້ ນເຊ່ ນັ : ການມຄີ ຸນສມົ ບດັ ໃນການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕເພ່ ມີ
ຂະໜາດໄດ້ (growth) ສາມາດແບ່ ງຈລຸ ງັ ເພ່ ມີ ຈານວນໄດ້ (cell division) ມຄີ ວາມສາມາດໃນການດດູ
ຊມທາດອາຫານ(absorption)ລວມທງັ ສາມາດຕອບສະໜອງຕ່ ສ່ ງິ ກະຕຸນ້ (response) ແລະ ຂບັ ຖ່ າຍ
ຂອງເສຍໄດ້ (excretion). ຈລຸ ງັ ທ່ ມີ ໜີ າ້ ທ່ ຄີ ກນັ ມາຢ່ ູຮ່ ວມກນັ ຈະເກດີ ເປນັ ເນອ້ ເຍ່ ອ (tissue), ເນອ້ ເຍ່ ອ
ຫາຍໆມາລວມກນັ ຈະເກດີ ເປນັ ອະໄວຍະວະ (organ) ເຊ່ ນັ : ປອດ, ຫວົ ໃຈ ແລະ ກະເພາະອາຫານ ເມ່ ອ
ອະໄວຍະວະຫາຍໆອນັ ມາເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຮີ ່ ວມກນັ ເອນີ້ ວ່ າລະບບົ (system) ເຊ່ ນັ : ລະບບົ ທາງເດນີ ອາຫານ ຈະ
ປະກອບດວ້ ຍອະໄວຍະວະຕ່ າງໆທາໜາ້ ທ່ ຮີ ່ ວມກນັ ຄ: ກະເພາະອາຫານ (stomach) ລາໄສນ້ ອ້ ຍ (small
intestine)ຕບັ (liver) ແລະ ຖງົ ນາ້ ບີ (gall bladder) ສ່ ວນລະບບົ ຂບັ ຖ່ າຍປດັ ສະວະຈະປະກອບດວ້ ຍ
ໝາກໄຂ່ ຫງັ , ທ່ ໝາກໄຂ່ ຫງັ ແລະ ກະເພາະປດັ ສະວະ...

ຮູບ 2.1: ສ່ ວນປະກອບຂອງຮ່ າງກາຍ

2.1. ໂຄງສາ້ ງ ແລະ ການເຮດັ ໜາ້ ທ່ ພີ ນ້ ຖານຂອງຈລຸ ງັ

ໂຄງສາ້ ງພນ້ ຖານຂອງຈລຸ ງັ ປະກອບດວ້ ຍ ເຍ່ ອຫຸມ້ ຈລຸ ງັ (cell membrane), ໂປຣໂຕພາສຊມ

(protoplasm), ອແກນເນວ (organells), ໄຊໂຕພາສຊມ (cytoplasm) ແລະ ນວິ ເຄຍ (nucleus)
ເປນັ ຕນົ້

2.1.1. ເຍ່ ອຫຸມ້ ຈລຸ ງັ (cell membrane)
ອາດເອນີ້ ວ່ າ:plasma membrane ຫ cytoplasmic membrane ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຫີ ່ ຫຸມ້ ຈຸ

ລງັ ເຮດັ ໃຫຈ້ ລຸ ງັ ເກດີ ເປນັ ຮບຮ່ າງ ແລະ ແຍກຈລຸ ງັ ອອກຈາກກນັ ໄດ.້ ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ຊ່ ວຍຫ່ ຫຸມ້ ໂປຣໂຕພາສ
ຊມ ແລະ ປອ້ ງກນັ ບ່ ໃຫອ້ ແກນເນວຕ່ າງໆໄຫອອກນອກຈລຸ ງັ ເຍ່ ອຫຸມ້ ຈລຸ ງັ ມຄີ ຸນສມົ ບດັ ທ່ ຈີ ະຍອມໃຫສ້ ານ
ບາງຊະນດິ ຜ່ ານເຂາົ້ ອອກໄດ້ ໂດຍອດັ ຕາການຊມຜ່ ານເຂາົ້ ອອກຂອງສານແຕ່ ລະຊະນດິ ຈະແຕກຕ່ າງກນັ ໄປ
ເອນີ້ ຄຸນສມົ ບດັ ນວີ້ ່ າ: ເຍ່ ອເລອກຜ່ ານ (semipermeable membrane), ເຍ່ ອຫຸມ້ ຈລຸ ງັ ເປນັ ສານ
ປະກອບພວກໂປຣຕນີ ແລະ ໄຂມນັ ໂປຣຕນີ ສ່ ວນໃຫຍ່ ຢ່ ູຮ່ ວມກບັ ຄຣາໂບໄຮເດຣດເອນີ້້ ວ່ າ: ໄກໂກໂປຣ
ຕນີ (glycoprotein) ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ມມີ ວິ ໂຄໂປຣຕນີ (mucoprotein) ເປນັ ສ່ ວນປະກອບ ສ່ ວນຂອງ
ໄຂມນັ ຈະເປນັ ພວກຟອສຟໄລປດິ (phospholipid) ແລະ ຄເຣສເຕຣີ ອລ (cholesterol) ເປນັ ຕນົ້

ຮູບ 2.2: ໂຄງສາ້ ງພນ້ ຖານຂອງຈລຸ ງັ

2.1.2. ໂປຣໂຕພາສຊມ (protoplasm)
ໝາຍເຖງິ ສ່ ວນປະກອບທ່ ເີ ປນັ ສ່ ວນຂອງແຫວຂອງຈລຸ ງັ ທ່ ຢີ ່ ູພາຍໃນເຍ່ ອຫຸມ້ ຈລຸ ງັ ທງັ ໝດົ

ໄດແ້ ກ່ : ໄຊໂຕພາສຊມ (cytoplasm) ແລະ ນວິ ເຄຍ (nucleus)
1) ໄຊໂຕພາສຊມ (cytoplasm) ຄສ່ ວນຂອງໂປຣໂຕພາສຊມທ່ ຢີ ່ ູນອກນວິ ເຄຍ ມີ

ລກັ ສະນະເປນັ ຂອງແຫວໃສປະກອບດວ້ ຍອແກນເນວ (organells) ແລະ ສ່ ວນປະກອບທ່ ບີ ່ ມຊີ ວີ ດິ ຂອງຈຸ
ລງັ ຫ ໄຊໂຕພາສມກິ ອນິ ຄລູເຊນິ ບດີ້ (cytoplasmic inclusion bodies)

- ອແກນເນວ (organells) ເປັນສ່ ວນປະກອບທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ແຂວນລອຍໃນໄຊໂຕ
ພາສຊມ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ປີ ຽບໄດກ້ ບັ ອະໄວຍະວະຕ່ າງໆຂອງຈລຸ ງັ ເຊ່ ນັ : ອແກນເນວທ່ ມີ ເີ ຍ່ ອຫຸມ້ (plasma
bound organells) ແລະ ບ່ ມເີ ຍ່ ອຫຸມ້ (non membrane bounded organells), ອແກນເນວທ່ ມີ ີ
ເ ຍ່ ອ ຫຸ ້ມ ເ ປັ ນ ໂ ຄ ງ ສ້າ ງ ທ່ ີມີຄ ວ າ ມ ສ າ ຄັນ ຕ່ ກ າ ນ ມີຊີວິດ ຢ່ ູ ຂ ອ ງ ຈຸລັງ ໄ ດ້ແ ກ່ : ໄ ມ ໂ ຕ ຄ ອ ນ ເ ດ ຍ
(mitochondria),ເອນັ ໂດພາສມກິ ຣທີ ຄິ ູລາ (endoplasmic reticulum), ກອລຈບິ ດີ້ (glogi body)
ແລະ ໄລໂຊໂຊມ (lysosome)ເປັນຕົນ້ . ສ່ ວນອແກນເນວທ່ ີບ່ ມີເຍ່ ອຫຸ ມ້ ຈຸລັງໄດແ້ ກ່ : ໄຮໂບໂຊມ
(ribosome)ແລະ ເຊນັ ຕຣໂິ ອນ (centriole) ເປນັ ຕນົ້

- ໄມໂຕຄອນເດຍ (mitochondria) ເປນັ ອແກນເນວທ່ ມີ ຮີ ູບຮ່ າງກມົ ຫ ຮູບຮ່ າງ
ເປນັ ຮູບໄຂ່ ເປັນທ່ ອນສນັ້ ໆ ຫ ທ່ ອນຍາວ ມຜີ ະໜງັ ຫຸມ້ 2 ຊນັ້ (double unit membrane) ພາຍໃນມີ
ເອນັ ໄຊຫາຍຊະນດິ ໂດຍສະເພາະແມ່ ນເອນັ ໄຊທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການສງັ ເຄາະພະລງັ ງານພວກ ATP, ເອນັ
ໄຊມທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ການສງັ ເຄາະໂປຣຕນີ ແລະ ໄຂມນັ ເປນັ ຕນົ້ . ຈລຸ ງັ ທ່ ມີ ໄີ ມໂຕຄອນເດຍຫາຍເປັນຈລຸ ງັ ທ່ ມີ ເີ ມ
ຕາໂບລຊິ ມສູງເຊ່ ນັ : ຈລຸ ງັ ຕບັ ແລະ ໝາກໄຂ່ ຫງັ ... ໜາ້ ທ່ ສີ າຄນັ ຂອງໄມໂຕຄອນເດຍຄ: ແຫ່ ງສາ້ ງພະລງັ ງານຂອງ

ຈລຸ ງັ
- ເອນັ ໂດພາສມກິ ຣທິ ຄິ ູລາ (endoplasmic reticulum) ເປນັ ອແກນເນວທ່ ມີ ີ

ລກັ ສະນະເປນັ ທ່ ທ່ ມີ ກີ ານເຊ່ ອມປະສານກນັ ມເີ ຍ່ ອບາງໆຫຸມ້ 2 ຊນັ້ ສ່ ວນຂອງທ່ ມຍີ ງັ ມທີ າງເຊ່ ອມຕດິ ຕ່
ກບັ ເຍ່ ອຫຸມ້ ຈລຸ ງັ ເຍ່ ອຫຸມ້ ນວິ ເຄຍ ແລະ ກອບຈບິ ດ,ີ້ ພາຍໃນທ່ ມຂີ ອງແຫວບນັ ຈຢຸ ່ ູເອນີ້ ວ່ າ:ໄຮຍາໂລພາສ

ຊມ(hyaloplasm)ໂດຍທ່ ວົ ໄປແລວ້ ເອນັ ໂດພາສມກິ ຣິທຄິ ູລາແບ່ ງອອກເປັນ 2 ຊະນດິ ຄ:ເອນັ ໂດພາສ

ມກິ ຣິທຄິ ູລາຊະນດິ ຜວິ ລຽບ (smooth endoplasmic reticulum, SER) ເປັນເອນັ ໂດພາສມກິ ຣທິ ິ
ຄລູ າທ່ ບີ ່ ມໄີ ຣໂບໂຊມມາເກາະ ເຮດັ ໜ໊າທ່ ສີ າຄນັ ໃນການລາລຽງສານຊະນດິ ຕ່ າງໆເຊ່ ນັ : RNA, ໄຂມນັ ແລະ

ສະເຕຣີ ອຍຮໂມນ ສ່ ວນເອນັ ໂດພາສມກິ ຣທິ ຄິ ູລາຊະນດິ ຜວິ ບ່ ລຽບ (rough endoplasmic reticulum,
RER) ເປນັ ເອນັ ໂດພາສມກິ ຊະນດິ ທ່ ມີ ໄີ ຣໂບໂຊມມາເກາະທ່ ຜີ ວິ ດາ້ ນນນອກຂອງທ່ ມໜີ າ້ ທ່ ສີ ງັ ເຄາະໂປຣ
ຕນີ ໃນລກັ ສະນະຂອງສານລະລາຍ(soluble)ແລະ ນາອອກຈາກຈລຸ ງັ ໂດຍສ່ ງົ ຜ່ ານທາງກອລຈບິ ດີ້

- ກອລຈບິ ດີ້ (golgi body) ຫ ອາດເອນີ້ ວ່ າ: ກອລຈຄິ ອມເພກັ (golgi complex)

ຫ (golgi apparatus) ກອລຈແິ ອບພາຣາທສັ ມລີ ກັ ສະນະເປນັ ຖງົ ແບນໆ ຫ ທ່ ລຽງຊອ້ ນກນັ ເປນັ ຊນັ້ ໆ ເຮດັ
ໜາ້ ທ່ ສີ ະສມົ ສານທ່ ຮີ ່ າງກາຍສາ້ ງຂນ້ ມາໃນຈລຸ ງັ ເຊ່ ນັ : ໂປຣຕນີ ເຮດັ ໃຫສ້ ານທ່ ສີ າ້ ງມາມຄີ ວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ຂນ້ ກ່ ຽວ

ກບັ ການລ່ ງັ ຂອງສານອອກນອກຈລຸ ງັ ແລະ ກ່ ຽວກບັ ການສງັ ເຄາະຄາໂບໄຮເດຣດດວ້ ຍ.
- ໄລໂຊໂຊມ (lysosome)ເປນັ ອແກນເນວທ່ ມີ ຜີ ະໜງັ ຜວິ ເປນັ ຊນັ້ ດຽວ ພາຍໃນ

ມເີ ອນັ ໄຊທ່ ຍີ ່ ອຍໂປຣຕນີ (proteolytic enzyme) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຍີ ່ ອຍສານທ່ ຮີ ່ າງກາຍບ່ ຕອ້ ງການໃຫອ້ ອກ
ພາຍນອກຈລຸ ງັ ໄລໂຊໂຊມເປນັ ອແກນເນວທ່ ພີ ບົ ຫາຍໃນຈລຸ ງັ ເມດັ ເລອດຂາວ ແລະ ຈລຸ ງັ ໃນລະບບົ ເຣຕຄິ ວິ

ໂລເອນັ ໂດທຣີ ຽວ(reticuloendothelial system) ເຊ່ ນັ ຕບັ ແລະ ມາ້ ມ, ເອນັ ໄຊໃນໄລໂຊໂຊມເຮດັ
ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການຍ່ ອຍສະຫາຍໂມເລກນູ ຂອງສານພາຍໃນຈລຸ ງັ , ຍ່ ອຍຈລຸ ງັ ທ່ ຕີ າຍແລວ້ ຫ ຈລຸ ງັ ທ່ ອີ າຍຸຫາຍ,
ຍ່ ອຍສະຫາຍເຊອ້ ພະຍາດ ຫ ສ່ ງິ ແປກປອມທ່ ເີ ຂາົ້ ສ່ ູຈລຸ ງັ ແລະ ຍ່ ອຍສະຫາຍໂຄງສາ້ ງຕ່ າງໆຂອງຈຸລງັ ໃນ
ໄລຍະທ່ ຈີ ລຸ ງັ ມກີ ານປ່ ຽນແປງ.

- ໄຣໂບໂຊມ (ribosome) ເປນັ ອແກນເນວທ່ ບີ ່ ມເີ ຍ່ ອຫຸມ້ ຈລຸ ງັ ມຂີ ະໜາດນອ້ ຍ
ກະຈາຍຢ່ ູທ່ ວົ ໄປຢ່ າງອດິ ສະຫະພາຍໃນໄຊໂຕພາສຊມຂອງຈລຸ ງັ ບາງສ່ ວນເກາະຢ່ ູທ່ ເີ ອນັ ໂດພາສມກິ ດິ ທິ
ຄລູ າ ມໜີ າ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການສງັ ເຄາະໂປຣຕນີ ແລະ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການແບ່ ງຈລຸ ງັ .

- ເຊນັ ຕຣິໂອນ(centriole) ເປັນອແກນເນວທ່ ີບ່ ມເີ ຍ່ ອຫຸມ້ ມລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍ
ທ່ ນອ້ ຍໆ 2 ກ່ ຸມ ມໜີ າ້ ທ່ ໃີ ນການແບ່ ງຈລຸ ງັ ຈະພບົ ເຊນັ ຕຣໂິ ອນໃນຂະນະທ່ ຈີ ລຸ ງັ ມກີ ານແບ່ ງຕວົ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ີ
ໃນການແຍກໂຄຣໂມໂຊມອອກຈາກກນັ ຈລຸ ງັ ບາງຊະນດິ ເຊນັ ຕຣໂິ ອນຈະກ່ ຽວກບັ ການເຄ່ ອນທ່ ຂີ ອງຈລຸ ງັ
ເນ່ ອງຈາກເປນັ ສ່ ວນປະກອບຂອງຊເີ ຣຍ ຫ ຂນົ .

 ໄຊໂຕພາສມກິ ອນິ ຄຣູເຊນິ ບດີ້ (cytoplasmic inclusion

bodies) ຫ ສານທ່ ບີ ່ ມຊີ ວີ ດິ ທ່ ຈີ ລຸ ງັ ສາ້ ງຂນ້ ມາ ແລະ ຢ່ ູໃນສ່ ວນຂອງໄຊໂຕພາສຊມ ເຊ່ ນັ : ເມດັ ແປງ້ , ເມດັ
ໄຂມນັ ຂອງເສຍທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຈາກຂະບວນການເມຕາໂບລຊິ ມຂອງຈລຸ ງັ ສານສີ ຫ ສ່ ງິ ແປກປອມທ່ ເີ ຂາົ້ ໄປຢ່ ູໃນ

ຈລຸ ງັ .
2) ນວິ ເຄຍ (nucleus) ເປນັ ອແກນເນວ ທ່ ສີ າຄນັ ທ່ ສີ ຸດຂອງຈລຸ ງັ ແລະ ເປນັ

ທ່ ຢີ ່ ູຂອງສານພນັ ທຸກາຂອງຈລຸ ງັ ເຊ່ ນັ : DNA ເຊ່ ງິ ຈະຢ່ ູລວມກບັ ໂປຣຕນີ ໃນຮູບແບບຂອງໂຄມາຕນິ
ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ມີ RNA ທງັ DNA ແລະ RNA ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຄີ ວບຄຸມການເຮດັ ວຽກຂອງຈລຸ ງັ ຮ່ ວມກບັ ໄຊໂຕ
ພາສຊມ ຈລຸ ງັ ໜ່ ງໆອາດມນີ ວິ ເຄຍຫາຍກວ່ າ 1 ອນັ ກ່ ໄດເ້ ຊ່ ນັ : ຈລຸ ງັ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ ນວິ ເຄຍປະກອບດວ້ ຍ ເຍ່ ອ

ຫຸມ້ ນວິ ເຄຍ, ໂຄມາຕນິ ແລະ ນວິ ຄຣໂີ ອລສັ ເປນັ ຕນົ້ .
 ເຍ່ ອຫຸມ້ ນວິ ເຄຍ ເປນັ ເຍ່ ອບາງໆທ່ ມີ ຮີ ູເປນັ ຈານວນຫາຍເອນີ້ ວ່ າ: ນວິ ເຄຍ

ພ (nuclear pore) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ທາງຜ່ ານລະຫວ່ າງງານຕ່ າງໆ, ລະຫວ່ າງໄຊໂຕພາສຊມກບັ ສານຕ່ າງໆ

ໃນນວິ ເຄຍ , ເຍ່ ອຫຸມ້ ນວິ ເຄຍມລີ ກັ ສະນະເປນັ ເຍ່ ອເລອກຜ່ ານເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ເຍ່ ອຫຸມ້ ຈລຸ ງັ , ເຍ່ ອຫຸມ້ ນວິ ເຄຍ
ດາ້ ນນອກຈະມທີ າງຕດິ ຕ່ ກບັ ເອນັ ໂດພາສມກິ ດທິ ຄິ ວິ ລາ ແລະ ມໄີ ຣໂບໂຊມມາເກາະ ເພ່ ອເຮດັ ໜາ້ ທ່ ລີ າລຽງ

ສານຕ່ າງໆລະຫວ່ າງນວິ ເຄຍ ແລະ ໄຊໂຕພາສຊມ.
 ໂຄມາຕນິ ເປນັ ສ່ ວນຂອງນວິ ເຄຍທ່ ຍີ ອ້ ມຕດິ ສີ ມລີ ກັ ສະນະເປນັ ເສນັ້

ໃຍນອ້ ຍໆຂດົ ໄປມາຄາ້ ຍຄແຫ (chromatin network) ປະກອບດວ້ ຍໂປຣຕນີ ຫາຍຊະນດິ ເຊ່ ນັ : ໂປຣຕນີ
ຮສິ ໂຕນ (histone)ໃນຂະນະທ່ ມີ ກີ ານແບ່ ງຈລຸ ງັ ສ່ ວນຂອງໂຄມາຕນິ (chromatin) ຈະຫດົ ຕວົ ສນັ້ ລງົ ເປນັ
ແທ່ ງເອນີ້້ ວ່ າ: ໂຄໂມໂຊມ (chromosome), ໂຄໂມໂຊມຈະຈາລອງຕວົ ເອງເປນັ ເສນັ້ ຄ່ ູເອນີ້ ວ່ າ: ໂຄມາຕດິ
(chromatid) ໃນສດັ ລຽ້ ງແຕ່ ລະຊະນດິ ຈະມຈີ ານວນໂຄໂມໂຊມທ່ ຕີ ່ າງກນັ ໄປເຊ່ ນັ : ໝມູ ໂີ ຄໂມໂຊມ 20 ຄ່ ູ
, ງວົ ມີ 48 ຄ່ ູ ແລະ ແມວມີ 19 ຄ່ ູ. ໂຄໂມໂຊມເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຄີ ວບຄຸມການຖ່ າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ
ຂອງສ່ ງິ ທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ .

 ນວິ ຄຣໂີ ອລສັ ເປນັ ສ່ ວນຂອງນວິ ເຄຍທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະເປນັ ກອ້ ນປະກອບ
ດວ້ ຍໂປຣຕນີ ແລະ RNA, ນວິ ຄຣໂີ ອລສັ ໃນຈລຸ ງັ ທ່ ມີ ກີ ດິ ຈະກາສູງຈະມຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ສີ ງັ ເຄາະ
RNA ຊະນດິ ຕ່ າງໆ, RNA ຈະຖກນາອອກຈາກນວິ ເຄຍທາງນວິ ເຄຍພ ຫ ຮູທ່ ເີ ຍ່ ອຫຸມ້ ນວິ ເຄຍ ເພ່ ອເຮດັ
ໜາ້ ທ່ ສີ າ້ ງໄຣໂບໂຊມ.

2.2. ເນອ້້ ເຍ່ ອຂອງຈລຸ ງັ ຮ່ າງກາຍ

ເນອ້ ເຍ່ ອພນ້ ຖານທ່ ປີ ະກອບເປນັ ອະໄວຍະວະສ່ ວນໃຫຍ່ ໃນຮ່ າງກາຍຂອງສດັ ລຽ້ ງ ສາມາດແບ່ ງອອກ

ໄດເ້ ປນັ 5 ປະເພດຄ: ເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ (epithelia tissue), ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ (connective tissue),

ເນອ້ ເຍ່ ອກາ້ ມຊນີ້ (muscular tissue), ເນອ້ ເຍ່ ອປະສາດ (nervous tissue), ແລະ ເນອ້ ເຍ່ ອທ່ ເີ ປນັ

ຂອງແຫວໃນຮ່ າງກາຍ (tissue fluid) ເປນັ ຕນົ້ . ໂດຍທ່ ວົ ໄປອະໄວຍະວະຕ່ າງໆໃນຮ່ າງກາຍສດັ ລຽ້ ງຈະ

ປະກອບດວ້ ຍເນອ້ ເຍ່ ອພນ້ ຖານຊະນດິ ຕ່ າງໆມາລວມກນັ ເຊ່ ນັ : ກະເພາະອາຫານເປນັ ອະໄວຍະວະທ່ ີ

ປະກອບດວ້ ຍເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ຢ່ ູບລເິ ວນພາຍໃນຕະຫອດຊ່ ອງຫວ່ າງຂອງກະເພາະອາຫານ ແລະ ບລເິ ວນ

ດາ້ ນນອກຂອງກະເພາະອາຫານ ໂດຍມສີ ່ ວນຂອງເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ຕວົ ປະສານເນອ້ ເຍ່ ອ
ຕ່ າງໆ, ມເີ ນອ້ ເຍ່ ອກາ້ ມຊນີ້ (ກາ້ ມຊນີ້ ລຽບ) ເປນັ ຊນັ້ ທ່ ຢີ ່ ູຖດັ ອອກໄປຈາກຊນັ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ແລະ ມເີ ນອ້້ ເຍ່ ອ
ປະສາດ (ໂດຍສະເພາະແມ່ ນຂະແໜງຂອງເນອ້້ ເຍ່ ອປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ) ຫ ປະສາດສະໝອງ 10 ຄ່ ູ(vagus

nerve) ແລະ ເນອ້ ເຍ່ ອປະສາດອດັ ຕະໂນມດັ ສ່ ວນຊມິ ພາທຕິ ກິ (sympathetic nerve) ມາເຮດັ ໜາ້ ທ່ ີ

ຄວບຄຸມການຫດົ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ລຽບຂອງກະເພາະອາຫານ ແລະ ການຫ່ ງັ ຂອງແຫວຈາກເຍ່ ອຜວິ ກະເພາະ

ອາຫານ ນອກຈາກນມີ້ ເີ ນອ້ ເຍ່ ອທ່ ເີ ປນັ ຂອງແຫວໃນຮູບຂອງເລອດມາຫ່ ລຽ້ ງເນອ້ ເຍ່ ອຕ່ າງໆໂດຍເສນັ້ ເລອດ

ກບັ ເພ່ ອເຮດັ ໜາ້ ທ່ ນີ າສານອາຫານມາຫ່ ລຽ້ ງກະເພາະ ແລະ ດດູ ຊມທາດອາຫານທ່ ຍີ ່ ອຍແລວ້ ໄປສ່ ູສ່ ວນ

ຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍ.

2.2.1. ເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ (epithelial tissue ຫ epithelium)

ເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ສ່ ວນໃຫຍ່ ເປນັ ເນອ້ ເຍ່ ອທ່ ຈີ ະເລນີ ມາຈາກຈລຸ ງັ ຊນັ້ ນອກ (ectoderm)

ແລະ ຊນັ້ ໃນ (endoderm) ສ່ ວນຂອງ ectoderm ຈະພດັ ທະນາເປນັ ຊນັ້ ໜງັ ກາພາ້ (epidermis) ຂອງ
ຜວິ ໜງັ ສ່ ວນ endoderm ຈະພດັ ທະນາເປນັ ເນອ້້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ລະບບົ ທາງເດນີ ອາຫານ, ເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ທ່ ີ
ພດັ ທະນາມາຈາກ mesoderm ຈະພດັ ທະນາເປນັ ເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ຂອງຫອດເລອດ (endothelium),
ເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ເປນັ ເນອ້ ເຍ່ ອທ່ ປີ ະກອບກ່ ຸມຈລຸ ງັ ທ່ ມີ ຮີ ູບຮ່ າງຄາ້ ຍໆກນັ ມາລຽງຕວົ ກນັ ເປນັ ຊນັ້ ດຽວ ຫ ລຽງ

ຕວົ ກນັ ຫາຍກວ່ າ 1 ຊນັ້ , ກ່ ຸມຈລຸ ງັ ຈະວາງຕວົ ຕດິ ຢ່ ູເທງິ basement membrane ຈລຸ ງັ ແຕ່ ລະຈລຸ ງັ ຂອງ
ເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ຈະຖກຍດໃຫຕ້ ດິ ກນັ ດວ້ ຍ intercellular substance. ສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍທ່ ມີ ີ
ເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ເປນັ ອງົ ປະກອບໄດແ້ ກ່ :

 ຜວິ ໜງັ ຊນັ້ ກາພາ້ (epidermis) ເປນັ ເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ທ່ ຢີ ່ ູດາ້ ນນອກສຸດຂອງ
ຮ່ າງກາຍ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການປກົ ຄຸມ້ ຮ່ າງກາຍເພ່ ອປອ້ ງກນັ ອນັ ຕະລາຍຈາກພາຍນອກ

 ເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ທ່ ບີ ຸຢ່ ູພາຍໃນທ່ ຕ່ າງໆເຊ່ ນັ : ທ່ ທາງເດນີ ອາຫານ, ທ່ ປດັ ສະວະ, ທ່

ໃນລະບບົ ສບພນັ ຫ ບຸພາຍໃນເສນັ້ ເລອດ ແລະ ເສນັ້ ນາ້ ຢ່ າງເຫອງເປນັ ຕນົ້
 ຜວິ ດາ້ ນເທງິ ຂອງເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ທ່ ບີ ຸຕາມທ່ ແລະ ຊ່ ອງຫວ່ າງໃນຮ່ າງ ກາຍເຊ່ ນັ :

ຊ່ ອງເອກິ , ຊ່ ອງທອ້ ງ ແລະ ເສນັ້ ເລອດ ມກັ ຈະມຜີ ວິ ດາ້ ນເທງິ ທ່ ລີ ຽບ ແຕ່ ສ່ ວນຂອງຜວິ ດາ້ ນເທງິ ຂອງເຍ່ ອຜວິ
ໜງັ ຜະໜງັ ລາໄສນ້ ອ້ ຍທ່ ເີ ປນັ ຈລຸ ງັ ແບບຮູບ 4 ຫ່ ຽມຊງົ ສູງ (simple columnar cells) ຈະມສີ ່ ວນຍ່ ນເອນີ້
ວ່ າ: ໄມໂຄວວິ ໄລ (microvilli) ທ່ ເີ ປນັ ໂຄງສາ້ ງທ່ ມີ ປີ ະໂຫຍດຕ່ ການດູດຊມທາດອາຫານທ່ ຍີ ່ ອຍແລວ້ .

 ຈລຸ ງັ ຂອງເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ສາມາດແບ່ ງອອກຕາມຮູບຮ່ າງໄດ້ 3 ກ່ ຸມຄ:
 ຈລຸ ງັ ທ່ ມີ ຮີ ູບຮ່ າງແບນ ມນີ ວິ ເຄຍຢ່ ູກາງຈລຸ ງັ ເຮດັ ໃຫຈ້ ລຸ ງັ ເປນັ ໂຜ່ ງ ອອກເອນີ້

ວ່ າ: ສະແຄວມສັ ເຊວ (squamous cell)
 ຈລຸ ງັ ທ່ ມີ ຮີ ູບຮ່ າງຄາ້ ຍຮູບສ່ ຫີ ່ ຽມລກູ ບາກ (cuboidal cell) ແຕ່ ບາງແຫ່ ງອາດ

ປ່ ຽນເປນັ ຮູບພຣິ າມດິ ໄດ້ ເນ່ ອງຈາກມຖີ ານຂອງຈລຸ ງັ ທ່ ກີ ວາ້ ງຂນ້
 ຈລຸ ງັ ທ່ ມີ ຮີ ູບຮ່ າງຄາ້ ຍຊງົ ກະບອກ (columnar cell) ມສີ ່ ວນສູງຫາຍກວ່ າສ່ ວນ

ກວາ້ ງ.
ເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ມໜີ າ້ ທ່ ຕີ ່ າງໆຄ:

1) ປອ້ ງກນັ ຫ ປກົ ປອ້ ງຮ່ າງກາຍ (boundary and protection) ເຊ່ ນັ :
ເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ໃນຊນັ້ ໜງັ ກາພາ້ ຂອງຜວິ ໜງັ ຈະປະກອບດວ້ ຍຈລຸ ງັ ທ່ ລີ ຽງຊອ້ ນກນັ 3-5 ຊນັ້ .

2) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຫີ ່ ງັ ຂອງແຫວ (secretion) ເຊ່ ນັ : ເຫງ່ອ ແລະ ນາ້ ລາຍ ໂດຍ
ຈລຸ ງັ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ທ່ ປີ ່ ຽນແປງໄປເປນັ ຕ່ ອມຊະນດິ ຕ່ າງໆເຊ່ ນັ : ໂກບເລດັ ເຊວ (globlet cell) ຕ່ ອມນາ້ ລາຍ
ແລະ ຕ່ ອມເຫ່ ອ

3) ມໜີ າ້ ທ່ ດີ ດູ ຊມສານ (absorption) ເຊ່ ນັ : ຈລຸ ງັ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ຂອງລາໄສ້
ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ດີ ູດຊມທາດອາຫານທ່ ຍີ ່ ອຍແລວ້ ຈາກລາໄສເ້ ຂາົ້ ສ່ ູລະບບົ ເລອດເພ່ ອສ່ ງົ ໄປທ່ ຕີ ບັ .

4) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ການຫ່ ລ່ ນ ໂດຍການສາ້ ງເຍ່ ອເມອກ ຈລຸ ງັ ທ່ ີ
ປ່ ຽນແປງໄປເປນັ ຕ່ ອມດຽວປະເພດ globlet cell ທ່ ເີ ຍ່ ອຜວິ ໜງັ ຂອງຊ່ ອງຫອດລມົ ແລະ ເຍ່ ອຜວິ ຂອງລາ

ໄສໃ້ ຫຍ່ .

5) ຊ່ ວຍໃນການກາຈດັ ຂອງເສຍອອກນອກຮ່ າງກາຍ (excretion) ເຊ່ ນັ :
ຈລຸ ງັ ເຍ່ ອຜວິ ທ່ ທີ ່ ໝາກໄຂ່ ຫງັ ແລະ ໂກເມລີ ໄູ ລ (glomeruli) ຂອງໝາກໄຂ່ ຫງັ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ກີ າຈດັ ຂອງແຫວ
ທ່ ເີ ປນັ ຂອງເສຍອອກຈາກຈລຸ ງັ .

6) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຮີ ບັ ຄວາມຮູສ້ ກ (sensation) ເຊ່ ນັ : ຈລຸ ງັ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ທ່ ີ
ປ່ ຽນແປງໄປເປນັ ຕ່ ຸມຮບັ ລດົ ຊາດທ່ ລີ ນີ້ (taste bud)

7) ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການສບພນັ (reproduction) ເຊ່ ນັ : ຈລຸ ງັ ເຍ່ ອຜວິ
ຂອງທ່ ສາ້ ງຈລຸ ງັ ອະສຸຈິ (seminiferous tubule) ໃນລກູ ອນັ ທະທ່ ຈີ ະພດັ ທະນາປ່ ຽນໄປເປນັ ຈລຸ ງັ ອະສຸຈິ

ຫ ສະເປມີ (sperm)
ຈລຸ ງັ ຂອງເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ຈະມກີ ານສາ້ ງຈລຸ ງັ ຂນ້ ມາທດົ ແທນຈລຸ ງັ ທ່ ຕີ າຍໄປ ຫ ຫຸດ

ລອກອອກໄປຕະຫອດເວລາ ໂດຍຈະມອີ ດັ ຕາການສາ້ ງຈລຸ ງັ ທ່ ຄີ ງົ ທ່ ີ ແລະ ມກີ ານແບ່ ງຈລຸ ງັ ແບບໄມໂຕຊສິ ຈຸ
ລງັ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ທ່ ມີ ກີ ານສາ້ ງຊອ້ ມແຊມຕະຫອດເວລາໄດແ້ ກ່ : ຈລຸ ງັ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ຂອງຜວິ ໜງັ (epidermis),
ຈລຸ ງັ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ທ່ ວີ າງຢ່ ູຕາມຊ່ ອງວ່ າງໃນລະບບົ ທາງເດນີ ອາຫານ, ທ່ ເີ ຍ່ ອຜວິ ໜງັ ກະເພາະອາຫານ ແລະ ລາ

ໄສ ້

2.2.2. ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ (connective tissues)
ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ ອາດເອນີ້ ອກີ ຢ່ າງວ່ າ ເນອ້ ເຍ່ ອປະສານເປນັ ເນອ້ ເຍ່ ອທ່ ມີ ີ

ຫາຍທ່ ສີ ຸດໃນຮ່ າງກາຍ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການຫ່ ຫຸມ້ ຫ ປະສານ ແລະ ຍດໜ່ ຽວຈລຸ ງັ ຫ ເນອ້ ເຍ່ ອຊະນດິ ອ່ ນໆ
ເພ່ ອເສມີ ສາ້ ງຄວາມເຂມັ້ ແຂງ ອາດເປນັ ແຫ່ ງອາຫານ ຫ ເປນັ ທາງຜ່ ານຂອງອາຫານ ຫ ເປນັ ສ່ ວນປະ ກອບ
ຂອງອະໄວຍະວະຕ່ າງໆ ລວມທງັ ເປນັ ສ່ ວນປະກອບຂອງເສນັ້ ເລອດ ແລະ ເສນັ້ ປະສາດ. ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ

ເປນັ ເນອ້ ເຍ່ ອທ່ ພີ ດັ ທະນາປ່ ຽນແປງມາຈາກເນອ້ ເຍ່ ອຊນັ້ ກາງຂອງຕວົ ອ່ ອນ (mesoderm) ມສີ ່ ວນປະກອບ
ຄຈລຸ ງັ ແລະ ສານທ່ ຢີ ່ ູລະຫວ່ າງຈລຸ ງັ (intercellular substance) ເຊ່ ນັ : ground substance ແລະ

amorphous ໂດຍຈານວນຈລຸ ງັ ຈະມນີ ອ້ ຍກວ່ າສານທ່ ຢີ ່ ູລະຫວ່ າງຈລຸ ງັ , ສານທ່ ຢີ ່ ູລະຫວ່ າງຈລຸ ງັ ເປນັ ສານ

ປະກອບຈາພວກໄກໂຄໂປຣຕນີ , ຄຣາໂບໄຣເດຣດ ແລະ ໄຂມນັ ລະລາຍຕວົ ຢ່ ູໃນນາ້ .
ການແບ່ ງປະເພດຂອງເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ ໃນຮ່ າງກາຍສດັ ລຽ້ ງ ສາມາດແບ່ ງ

ອອກໄດເ້ ປນັ 2 ກ່ ຸມໃຫຍ່ ໆຄ:
1) ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ ຊະນດິ ພເິ ສດ(special connective tissue)

ໄດແ້ ກ່ : ເນອ້ ເຍ່ ອເລອດ ແລະ ເນອ້້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ ທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ຄີ າ້ ຈນຸ ຮ່ າງກາຍ (ກະດູກອ່ ອນ ແລະ ກະດູກ)
2) ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ ຈງິ (connective tissue proper) ໝາຍເຖງິ

ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ ທ່ ພີ ບົ ໃນອະໄວຍະວະ ຫ ໂຄງສາ້ ງສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍ ລວມທງັ ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ

ຊະນດິ ພເິ ສດທ່ ພີ ບົ ໄດບ້ າງສ່ ວນຂອງຮ່ າງກາຍເຊ່ ນັ : ເນອ້ ເຍ່ ອໄຂມນັ ligmented connective tissue
ແລະ reticular connective tissueທ່ ພີ ບົ ໃນເນອ້ ເຍ່ ອນາ້ ເຫອງເທ່ າົ ນນັ້

2.3. ອະໄວຍະວະ ແລະ ລະບບົ ອະໄວຍະວະທ່ ສີ າຄນັ ໃນຮ່ າງກາຍ

ອະໄວຍະວະຄກ່ ຸມຂອງເນອ້ ເຍ່ ອທ່ ລີ ວມຕວົ ກນັ ໃນການເຮດັ ວຽກຢ່ າງດຽວກນັ ອະໄວຍະວະຂອງສ່ ງິ
ທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຂນັ້ ສູງປະກອບດວ້ ຍເນອ້ ເຍ່ ອຫາຍຊະນດິ ເຊ່ ນັ : ຫວົ ໃຈປະກອບດວ້ ຍເນອ້ ເຍ່ ອຜວິ ໜງັ ປກົ ຄຸມ້ ພາຍ

ນອກ ແລະ ພາຍໃນ, ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ປີ ະສານງານກບັ ເນອ້ ເຍ່ ອກາ້ ມຊນີ້ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຫີ ດົ ຕວົ ມີ
ສ່ ວນຂອງປະສາດ (nervous element) ສາລບັ ຄວາມຮູສ້ ກ ແລະ ມເີ ນອ້ ເຍ່ ອທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ລີ າລຽງ. ອະໄວ
ຍະວະແຕ່ ລະຢ່ າງຈະມເີ ນອ້ ເຍ່ ອທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ຫີ ກັ ເຊ່ ນັ : ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຫີ ດົ ຕວົ ເພ່ ອຟອກເລອດ
ເປນັ ເນອ້ ເຍ່ ອຫກັ ທ່ ສີ າຄນັ ທ່ ສີ ຸດ ເນອ້ ເຍ່ ອອ່ ນຈະມຄີ ວາມສາຄນັ ຮອງລງົ ມາ ເມ່ ອອະໄວຍະວະລວມຕວົ ກນັ
ເປນັ ກ່ ຸມຂອງອະໄວຍະວະທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ຢີ ່ າງດຽວກນັ ຈດັ ເປນັ ລະບບົ (system) ລະບບົ ອະໄວຍະວະແຕ່ ລະ
ລະບບົ ຈະມໜີ າ້ ທ່ ຫີ ກັ ພຽງຢ່ າງໜ່ ງ ລະບບົ ອະໄວຍະວະຂອງສດັ ຂນັ້ ສູງມີ 11 ລະບບົ ດ່ ງັ ນ:ີ້

1) ຂະບວນການຍ່ ອຍອາຫານ (digestive processes)

2) ການຫາຍໃຈ (respiration)

3) ການຂບັ ຖ່ າຍ (excretion)

4) ການລາລຽງ (circulation)

5) ການປະສານງານຂອງປະສາດ (nervous coordination)
6) ການຄວບຄຸມໂດຍຕ່ ອມບ່ ມທີ ່ (endocrine regulaton)

7) ການຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ (sensor y perception)

8) ການສບພນັ (reproduction)
9) ສ່ ງິ ຫ່ ຫຸມ້ (integument)
10) ໂຄງຮ່ າງຄາ້ ຈນຸ (skeletal support)
11) ການເຄ່ ອນໄຫວດວ້ ຍກາ້ ມເນອ້ (muscular movement)

ບດົ ທີ 3

ລະບບົ ກາ້ ມຊນີ້

ຈດຸ ປະສງົ

- ບອກຄວາມໝາຍ ແລະ ຊະນດິ ຂອງກາ້ ມເນອ້ ໃນຮ່ າງກາຍສດັ ລຽ້ ງ
- ອະທບິ າຍໂຄງສາ້ ງທາງກາຍະວພິ າກ ແລະ ສາລລິ ະວທິ ະຍາ ຂອງ ກາ້ ມເນອ້ ແຕ່ ລະຊະນດິ
- ບອກຕາແໜ່ ງກ່ ຸມກາ້ ມຊນີ້ ບລເິ ວນຕາແໜ່ ງ ທສີ າມາດສກັ ຢາເຂາົ້ ກາ້ ມຊນີ້

ເນອ້ ໃນ

ລະບບົ ກາ້ ມຊນີ້ ມຄີ ວາມສາຄນັ ໃນການສກສາດາ້ ນກາຍະວພິ າກສດັ ເນ່ ອງຈາກ 50% ຫ ຫາຍກວ່ າ
ຂອງນາ້ ໜກັ ຕວົ ສດັ ແມ່ ນປະກອບໄປດວ້ ຍສ່ ວນຂອງກາ້ ມຊນີ້ ຊະນດິ ຕ່ າງໆໄດແ້ ກ່ : ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ (striated
muscle ຫ striped muscle ຫ skeleton muscle), ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ (smooth muscle ຫ
visceral muscle) ແລະ ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈ (cardiac muscle).ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍເປນັ ໂຄງສາ້ ງທ່ ມີ ຫີ າຍທ່ ສີ ຸດ
ໃນຮ່ າງກາຍ ໂດຍຈະເປນັ ສ່ ວນປະກອບຂອງໂຄງຮ່ າງ, ກາ້ ມຊນີ້ ທຸກຊະນດິ ໃນຮ່ າງກາຍຈະມຄີ ຸນສມົ ບດັ ໂດຍ
ທ່ ວົ ໄປຫາຍໆຢ່ າງທ່ ຄີ ກນັ ມບີ າງຊະນດິ ເທ່ າົ ນນັ້ ທ່ ມີ ຄີ ຸນສມົ ບດັ ພເິ ສດອອກໄປ. ຄຸນສມົ ບດັ ໂດຍທ່ ວົ ໄປຂອງ
ກາ້ ມຊນີ້ ໄດແ້ ກ່ :

 ການໄວຕ່ ການຕອບສະໜອງຕ່ ສ່ ງິ ກະຕຸນ້ (irritability ຫ excitability)

 ການຫດົ ຕວົ (contractility)

 ການຄາຍຕວົ ຫ ການຢດຕວົ (extensibility)
 ການມຄີ ວາມສາມາດໃນການນາໄຟຟາ້ (conductibility ແລະ electrogenesis) ເພ່ ອສ່ ງົ
ກະແສປະສາດ ຫ ກະແສຄວາມຮູສ້ ກເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ຈລຸ ງັ ປະສາດ.
ກາ້ ມຊນີ້ ທຸກຊະນດິ ໃນຮ່ າງກາຍມໜີ າ້ ທ່ ໂີ ດຍກງົ ກ່ ຽວກບັ ການຫດົ ຕວົ (contraction) ແລະ ການ
ຄາຍຕວົ (relaxation) ເພ່ ອໃຫເ້ ກດີ ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງອະໄວຍະວະ ຫ ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງສ່ ວນຕ່ າງໆ

ໃນຮ່ າງກາຍໄປໃນທດິ ຕ່ າງໆ
ການຫດົ ຕວົ ແລະ ການຄາຍຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ລາຍທ່ ເີ ປນັ ສ່ ວນປະກອບຂອງຂາໜາ້ ແລະ ຂາຫງັ

ຈະເຮດັ ໃຫຮ້ ່ າງກາຍມກີ ານເຄ່ ອນໄຫວໃນທດິ ທາງຕ່ າງໆ
ສ່ ວນການຫວົ ຕວົ ແລະ ການຄາຍຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງຂອງລະບບົ ທາງເດນີ ອາຫານ ຈະມຜີ ນົ ໃຫ້

ອາຫານທ່ ກີ ນິ ເຂາົ້ ໄປເຄ່ ອນຕວົ ໄປຕາມສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງລະບບົ ທາງເດນີ ອາຫານໄດ້
ການຫວົ ຕວົ ແລະ ການຄາຍຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈມສີ ່ ວນຊ່ ວຍໃນການນາອາຫານ ແລະ ອ໋ອກຊີ

ເຈນໄປຕາມສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍຜ່ ານລະບບົ ການໄຫວຽນຂອງເລອດໄດ.້

3.1. ການຈາແນກຊະນດິ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ໃນຮ່ າງກາຍສດັ ລຽ້ ງ

ກາ້ ມຊນີ້ ໃນຮ່ າງກາຍຂອງສດັ ລຽ້ ງສາມາດແບ່ ງອອກເປນັ ຊະນດິ ຕ່ າງກນັ ໂດຍໃຊຫ້ ກັ ເກນໃນການແບ່ ງ
ປະເພດຂອງກາ້ ມຊນີ້ ເຊ່ ນັ : ການແບ່ ງຕາມຕາແໜ່ ງເທງິ ຮ່ າງກາຍ, ການແບ່ ງຕາມຮູບຮ່ າງທ່ ີເຫນັ ພາຍໃຕ້
ກອ້ ງຈລຸ ະທດັ ຫ ການແບ່ ງຕາມການເຮດັ ວຽກວຽກຂອງຮ່ າງກາຍດ່ ງັ ນ:ີ້

 ການແບ່ ງຕາມຕາແໜ່ ງເທງິ ຮ່ າງກາຍເຊ່ ນັ : ກາ້ ມຊນີ້ ເອກິ , ກາ້ ມຊນີ້ ຂາໜາ້ ແລະ ກາ້ ມຊນີ້ ທອ້ ງ.
 ການແບ່ ງຕາມຮູບຮ່ າງທ່ ເີ ຫນັ ເມ່ ອເບ່ ງິ ຈາກກອ້ ງຈລຸ ະທດັ ສາມາດແບ່ ງອອກເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ,
ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ ແລະ ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈ
 ການແບ່ ງຕາມການຄວບຄຸມການເຮດັ ວຽກຂອງຮ່ າງກາຍ ສາມາດແບ່ ງເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ຄີ ວບຄຸມ
ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງຮ່ າງກາຍເຊ່ ນັ : ກາ້ ມຊນີ້ ໂຄງສາ້ ງ ຫ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍທ່ ເີ ປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ຍີ ດເກາະກະດກູ ໂຄງ
ຮ່ າງຂອງຮ່ າງກາຍສດັ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ການຄວບຄຸມການເຮດັ ວຽກຂອງອະໄວຍະວະພາຍໃນ ແລະ
ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈທ່ ຄີ ວບຄຸມການເຕນັ້ ຂອງຫວົ ໃຈ ໂດຍກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ ແລະ ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈ ເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ຢີ ່ ູ
ນອກອານາດຈດິ ໃຈ ເປນັ ຕນົ້ .

3.2. ລກັ ສະນະໂຄງສາ້ ງທາງກາຍະວພິ າກ ແລະ ສາລລິ ະວທິ ະຍາຂອງກາ້ ມຊນີ້ ແຕ່ ລະຊະນດິ

3.2.1. ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ smooth muscle
ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ ເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ບີ ່ ຢ່ ູໃນອານາດຈດິ ໃຈ (involuntary muscle) ມກັ ເປນັ

ສ່ ວນປະກອບທ່ ບີ ຸຢ່ ູຕາມຜະໜງັ ຂອງອະໄວຍະວະພາຍໃນຂອງຮ່ າງກາຍເຊ່ ນັ : ຜະໜງັ ທ່ ທາງເດນີ ອາຫານ,
ຜະໜງັ ທ່ ໃນລະບບົ ຂບັ ຖ່ າຍ, ຕາມຜະໜງັ ລະບບົ ສບພນັ ແລະ ເປນັ ສ່ ວນປະກອບຂອງຜະໜງັ ເສນັ້ ເລອດ
ແລະ ຕ່ ອມຕ່ າງໆ. ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງຈະຖກກະຕຸນ້ ຫ ຖກຄວບຄຸມໂດຍລະບບົ ປະສາດອດັ ຕະໂນມດັ ເມ່ ອ
ປຽບທຽບກບັ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ ແລະ ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈແລວ້ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງຈະເປນັ ກ່ ຸມຂອງກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ມີ ີ
ເສນັ້ ເລອດມາຫ່ ລຽ້ ງນອ້ ຍ ຈລຸ ງັ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງຈດັ ເປນັ ຈລຸ ງັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ມີ ຮີ ູບຮ່ າງແບບງ່າຍໆບ່ ຊບັ ຊອ້ ນຄ
ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ ຫ ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈ, ມຮີ ູບຮ່ າງຍາວ, ມປີ າຍທງັ 2 ຂາ້ ງຮຽວແຫມ ຕງົ ກາງຂອງຈລຸ ງັ ເປນັ ໂຜ່ ງ
ອອກເປນັ ບລເິ ວນທ່ ມີ ນີ ວິ ເຄຍ ເບ່ ງິ ຄາ້ ຍຄຮູບກະສວຍ (spindle) ຈລຸ ງັ ຈະລຽງຕວົ ຕດິ ກນັ ແບບບ່ ເປນັ ລະ
ບຽບ ຈ່ ງິ ເຮດັ ໃຫບ້ ່ ເຫນັ ວ່ າເປນັ ລາຍ, ຄວາມຍາວຂອງຈລຸ ງັ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງຈະຕ່ າງກນັ ໄປ ຂນ້ ກບັ ອະໄວຍະວະ
ທ່ ເີ ປນັ ສ່ ວນປະກອບ.

ຈລຸ ງັ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງເປັນຈລຸ ງັ ຊະນດິ ດ່ ຽວໆ ມນີ ວິ ເຄຍຮູບໄຂ່ ພຽງ 1 ອນັ ຢ່ ູທາງກາງຈລຸ ງັ
ໄຊໂຕພາສຊມຂອງຈລຸ ງັ ເອນີ້ ວ່ າ: ຊາໂຄພາສຊມ (sarcoplasm) ແຕ່ ລະຈລຸ ງັ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ (muscle
fiber) ມເີ ຍ່ ອຫຸມ້ ເອນີ້ ວ່ າ: ຊາໂຄແລມມາ (sarcolemma) ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງຈະຫດົ ຕວົ ໄດຊ້ າ້ ກວ່ າກາ້ ມຊນີ້
ລາຍ ເນ່ ອງຈາກມກີ ານລຽງຕວົ ກນັ ບ່ ເປນັ ລະບຽບຂອງໂປຣຕນີ ໃນຈລຸ ງັ ກາ້ ມຊນີ້ ແລະ ມຊີ າໂຄພາສມກິ ຣທິ ິ
ຄູລາ (sarcoplasmic reticulum) ທ່ ຈີ ະເລນີ ເຕບີ ໂຕບ່ ດເີ ທ່ າົ ກບັ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ ຈ່ ງິ ເຮດັ ໃຫ້ Ca++ ທ່ ຈີ າ
ເປນັ ຕ່ ການຫດົ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ຕອ້ ງຊມຜ່ ານຊາໂຄແລມມາເຂາົ້ ມາຈາກພາຍນອກ ແລວ້ ຈ່ ງິ ກະຈາຍເຂາົ້ ໄປ
ໃນຊາໂຄພາສຊມ ການເຮັດວຽກຂອງກາ້ ມຊີນ້ ກຽ້ ງເກີດຂນ້ ຈາກການກະຕຸ ນ້ ຂອງລະບົບປະສາດ

ອັດຕ ະ ໂນມັດ ທັງຊະ ນິດ sympathetic ແລະ parasympathetic nerve ໂດຍມີຜົນໃ ນທ າ ງ
ກງົ ກນັ ຂາ້ ມກນັ , ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງສາມາດຕອບສະໜອງຕ່ ສານເຄມເີ ຊ່ ນັ : atropine ແລະ ລວມທງັ ສານເຄມທີ ່ ີ
ຜະລດິ ຈາກຈລຸ ງັ ປະສາດເຊ່ ນັ : acetylcholine ແລະ epinephrine.

ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງສາມາດແບ່ ງອອກເປນັ 2 ຊະນດິ ຄ:

1) ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງຂອງອະໄວຍະວະພາຍໃນ (visceral smooth muscle) ເປນັ

ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງທ່ ພີ ບົ ຫາຍທ່ ສີ ຸດໃນຮ່ າງກາຍຂອງສດັ ລຽ້ ງ ພບົ ຕາມຜະໜງັ ທ່ ທາງເດນີ ອາຫານ, ຜະໜງັ ທ່ ທາງ

ເດນີ ປດັ ສະວະ ແລະ ຜະໜງັ ທ່ ຂອງລະບບົ ສບພນັ , ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງຊະນດິ ນມີ້ ກີ ານຮຽງຕວົ ກນັ ແບບພເິ ສດ

ເນ່ ອງຈາກສ່ ວນໜ່ ງຂອງຊາໂຄແລມມາຂອງແຕ່ ລະຈລຸ ງັ ກາ້ ມກາ້ ມຈະເຊ່ ອມຕ່ ກນັ ໂດຍສ່ ວນທ່ ເີ ອນີ້ ວ່ າ

nexus ຫ tight junction ສ່ ວນຂອງ nexus ເປນັ ສ່ ວນທ່ ມີ ຄີ ວາມຕາ້ ນທານໄຟຟາ້ ຕ່ າ ຈ່ ງິ ມຄີ ວາມສາຄນັ

ໃນການເຮດັ ໃຫຄ້ ນ້ ໄຟຟາ້ ຈາກຈລຸ ງັ ໜ່ ງແຜ່ ກະຈາຍໄປກະຕຸນ້ ຈລຸ ງັ ອ່ ນໄດ້ ລກັ ສະນະການຮຽງຕວົ ຂອງຈລຸ ງັ

ກາ້ ມຊນີ້ ດ່ ງັ ກ່ າວມຜີ ນົ ໃຫມ້ ເີ ສນັ້ ປະສາດມາຫ່ ລຽ້ ງໄດນ້ ອ້ ຍຫາຍ ເຊ່ ງິ ຕ່ າງຈາກຈລຸ ງັ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ.

2) ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງແບບ multiunit smooth muscle ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງຊະນດິ ນມີ້ ີ

ປະມານ 1% ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງທງັ ໝດົ ໃນຮ່ າງກາຍ ເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງຊະນດິ ທ່ ບີ ່ ມີ nexus ແຕ່ ມີ

ເສນັ້ ປະສາດມາຫ່ ລຽ້ ງທຸກຈລຸ ງັ ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ຈລຸ ງັ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ ຈ່ ງິ ມລີ ກັ ສະນະການຫດົ ຕວົ ແບບດຽວກບັ

ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ ແຕ່ ຍງັ ຄງົ ເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ຢີ ່ ູນອກອານາດຈດິ ໃຈ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງຊະນດິ ນພີ້ ບົ ໄດທ້ ່ ມີ ່ ານຕາ ແລະ ທ່ ີ

ຊນັ້ ນອກຜວິ ໜງັ .

nucleus

sarcolemma

ຮູບ 3.1 ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ

3.2.2. ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈ cardiac muscle
ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ພີ ດັ ທະນາມາຈາກຊນັ້ mesoderm ຂອງກ່ ຸມຈລຸ ງັ ທ່ ີ

ຈະເລນີ ເປນັ ຫວົ ໃຈ (primitive heart tube) ຈດັ ເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍຊະນດິ ໜ່ ງ ເນ່ ອງຈາກຈລຸ ງັ ເມ່ ອ
ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕເຕມັ ທ່ ຈີ ະມລີ າຍເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ທ່ ພີ ບົ ໃນກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ ແຕ່ ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈຈະມລີ ກັ ສະນະ
ຫາຍຢ່ າງທ່ ແີ ຕກຕ່ າງໄປຈາກກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ ແລະ ມລີ ກັ ສະນະບາງຢ່ າງເໝອນກບັ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ, ຈລຸ ງັ ແຕ່ ລະຈຸ
ລງັ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈ ຈະບ່ ແຍກອອກເປນັ ຈລຸ ງັ ດ່ ຽວໆ ແຕ່ ຈະມສີ ່ ວນຕ່ ກນັ ຄາ້ ຍຕາໜ່ າງ ເຊ່ ງິ ເປນັ
ລກັ ສະນະພເິ ສດຂອງກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈເອນີ້ ວ່ າ: syncytial arrangementມຈີ ລຸ ງັ ກາ້ ມຊນີ້ ຂະໜາດນອ້ ຍ

ກວ່ າກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ ແຕ່ ມສີ ່ ວນຂອງໄມໂຕຄອນເດຍຫາຍກວ່ າ, ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ບີ ່ ຢ່ ູໃນອານາດ
ຈດິ ໃຈ ເຮດັ ວຽກພາຍໃຕກ້ ານຄວບຄຸມຂອງລະບບົ ປະສາດອດັ ຕະໂນມດັ ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈ ມກີ ານເຮດັ ວຽກ
ຢ່ າງບ່ ມຢີ ຸດພກັ ມທີ ງັ ການຫວົ ຕວົ ແລະ ການຄາຍຕວົ ສະຫບັ ກນັ ໄປ, ການຫດົ ຕວົ ເອນີ້ ວ່ າ systole, ການ
ຄາຍຕວົ ເອນີ້ ວ່ າ diastole, ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈເອນີ້ ວ່ າ myocardium ເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ສ່ ວນໃຫຍ່ ຂອງຫວົ ໃຈ,
ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈມເີ ສນັ້ ເລອດ ແລະ ເສນັ້ ນາ້ ເຫອງມາຫ່ ລຽ້ ງຢ່ າງຫວງຫາຍ ໂດຍສະເພາະລະບບົ ເລອດທ່ ມີ າ
ຫ່ ລຽ້ ງໂດຍກງົ ເອນີ້ ວ່ າ coronary circulation ເປນັ ລະບບົ ເສນັ້ ເລອດທ່ ມີ ເີ ລອດແດງທ່ ບີ ລສິ ຸດຫາຍກວ່ າ
ເສນັ້ ເລອດແດງໃນສ່ ວນອ່ ນຂອງຮ່ າງກາຍ ສາມາດກວດສອບຄວາມສາມາດຂອງຫວົ ໃຈໄດຈ້ າກການວດັ
ອດັ ຕາການເຕນັ້ ຂອງຫວົ ໃຈ (heart rate) ມໜີ ່ ວຍເປນັ ຄງັ້ ຕ່ ນາທ.ີ

ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ມີ ຄີ ຸນສມົ ບດັ ສະເພາະໄດແ້ ກ່ :ການມຄີ ຸນ ສມົ ບດັ ຫດົ ຕວົ
ໄດເ້ ອງຢ່ າງອດັ ຕະໂນມດັ (automaticity) ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ, ການຕອບສະ ໜອງຕ່ ສ່ ງິ ກະຕຸນ້
ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ (refractory periods)

nucleus

sarcolemma

ຮູບ 3.2 ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈ

3.2.3. ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ
ກາ້ ມຊນິ້ ລາຍເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ມີ ຫີ າຍທ່ ສີ ຸດໃນຮ່ າງກາຍ ຈະຍດຕດິ ກບັ ກະດກູ ໂດຍມເີ ອນັ

(tendon) ເປນັ ສ່ ວນຍດເກາະ ຫອາດເອນີ້້ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍວ່ າກາ້ ມຊນີ້ ໂຄງຮ່ າງ (skeleton muscle) ເນ່ ອງ
ຈາກການຫດົ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ລາຍຈະດງກະດກູ ທ່ ຍີ ດເກາະຢ່ ູ ໃຫເ້ ຄ່ ອນທ່ ໄີ ປນາ ຈ່ ງິ ເຮດັ ໃຫຮ້ ່ າງກາຍເກດີ
ການເຄ່ ອໄຫວ, ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍທ່ ຍີ ດເກາະກະດກູ ຈະມທີ ່ ຍີ ດເກາະຢ່ ູ 2 ແຫ່ ງຄ: ຈດຸ ເກາະຕນົ້ (origin) ແລະ
ຈດຸ ເກາະປາຍ (insertion). ຈດຸ ເກາະຕນົ້ ໝາຍເຖງິ ສ່ ວນປາຍມດັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ຢີ ່ ູໃກກ້ ບັ ແນວກາງຕວົ ຂອງ
ຮ່ າງກາຍອາດເອນີ້ ວ່ າສ່ ວນຕນົ້ (proximal) ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ຈດຸ ເກາະຕນົ້ ເປນັ ຈດຸ ທ່ ບີ ່ ມກີ ານເຄ່ ອນໄຫວ ເມ່ ອ
ກາ້ ມຊນີ້ ມດັ ນນັ້ ມກີ ານຫດົ ຕວົ ໂດຍທ່ ວົ ໄປປາຍຂອງກາ້ ມຊນີ້ ນອີ້ າດເປນັ ແຜ່ ນກວາ້ ງ ຫ ເກາະມາຈາກກະດກູ
ຫາຍສ່ ວນ ຫ ຫາຍຕາແໜ່ ງເທງິ ກະດກູ , ສ່ ວນຈດຸ ເກາະປາຍ ຈະໝາຍເຖງິ ປາຍມດັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ຢີ ່ ູໄກຈາກແນວ
ກາງຕວົ ຂອງຮ່ າງກາຍ ມກັ ຈະເປນັ ສ່ ວນປາຍ (distal) ຂອງມດັ ກາ້ ມຊນີ້ ຈດຸ ເກາະປາຍມກັ ເປນັ ສ່ ວນຂອງ
ເອນັ (tendon) ຫ ພງັ ຜດທ່ ຫີ ຸມ້ ມດັ ກາ້ ມຊນີ້ (Apo neurosis) ເຊ່ ງິ ເປນັ ຈດຸ ທ່ ເີ ຄ່ ອນໄຫວໄດ້ ກາ້ ມຊນີ້
ລາຍເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ຢີ ່ ູພາຍໃຕອ້ ານາດຈດິ ໃຈ (voluntary muscle) ຈ່ ງິ ຖກຄວບຄຸມໂດຍຣເີ ຟກຂອງ

ລະບບົ ປະສາດສ່ ວນກາງທ່ ຢີ ່ ູພາຍໃຕອ້ ານາດຈດິ ໃຈ ຈລຸ ງັ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ລາຍແຕ່ ລະຈລຸ ງັ ຈະມຮີ ູບຮ່ າງຂ່ ອນ
ຂາ້ ງຍາວ ມນີ ວິ ເຄຍຫາຍອນັ ຢ່ ູຂອບຈລຸ ງັ ແຕ່ ລະຈລຸ ງັ ກາ້ ມຊນີ້ ຈະຖກຫ່ ຫຸມ້ ດວ້ ຍເຍ່ ອຫຸມ້ ຈລຸ ງັ ເອນີ້ ວ່ າ: ຊາໂຄ
ເລມມາ ຈລຸ ງັ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍທຸກຈລຸ ງັ ຈະມເີ ສນັ້ ປະສາດມາຄວບຄຸມຈ່ ງິ ສາມາດຫດົ ຕວົ ໄດ້ ເສນັ້ ປະສາດທ່ ມີ າ
ຄວບຄຸມການເຮດັ ວຽກຂອງກາ້ ມຊນີ້ ລາຍເອນີ້ ວ່ າ: somatic motor nerve ເປນັ ເສນັ້ ປະສາດສ່ ງັ ການທ່ ີ
ອອກຈາກໄຂສນັ ຫງັ ຈະສ່ ງົ ເອກັ ຊອນອອກຈາກສ່ ວນ ventral gray horn ຈລຸ ງັ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍອາດມກີ ານ
ຮຽງຕວົ ເປນັ ແຜ່ ນແບນໆເຊ່ ນັ : ກາ້ ມຊນີ້ ກະບງັ ລມົ ແລະ ກາ້ ມຊນີ້ ທອ້ ງ ຫ ມກີ ານຮຽງຕວົ ເປນັ ຮູບກະສວຍ
(spindle) ແລະ ຮູບຂນົ ນກົ (feather like) ເປນັ ຕນົ້ .

nucleus

sarcolemma

ຮູບ 3.3 ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ

ໃນສດັ ລຽ້ ງສາມາດແບ່ ງຊະນດິ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ລາຍອອກຕາມສ່ ວນຂອງຮ່ າງກາຍໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້
1) ກາ້ ມຊນີ້ ຂາໜາ້ (muscle of the front limb)
2) ກາ້ ມຊນີ້ ຂາຫງັ (muscle of the hind limb)
3) ກາ້ ມຊນີ້ ໃນສ່ ວນລາຕວົ ຄ ແລະ ຫວົ (muscles of the truck neck and

head)

4) ກາ້ ມຊນີ້ ທອ້ ງ (abdominal muscle)

ຮູບ 3.4 ສະແດງກາ້ ມຊນີ້ ໂຄງຮ່ າງໃນງວົ

3.3. ບລເິ ວນຕາແໜ່ ງສກັ ຢາເຂາົ້ ກາ້ ມຊນີ້

ການສດີ ເຂາົ້ ກາ້ ມຊນີ້ ຢາຈະດູດຊມໄດດ້ ກີ ວ່ າການສດີ ເຂາົ້ ໃຕຜ້ ວິ ໜງັ ແຕ່ ຈະຊາ້ ກວ່ າການສດີ ເຂາົ້
ບລເິ ວນທອ້ ງ ແລະ ຫອດເລອດດາ ຕາແໜ່ ງຂອງການສກັ ເຂາົ້ ກາ້ ມເນອ້ ທ່ ີ ປອດໄພມີ 3 ຕາແໜ່ ງຄ

1. ກ່ ຸມກາ້ ມຊນີ້ quadriceps ຢ່ ູບລເິ ວນດາ້ ນໜາ້ ຂອງກກົ ຂາຫງັ
2. ກາ້ ມຊນີ້ lumbodorsal ຫ ກາ້ ມຊນີ້ ສນັ ນອກຊ່ ງຢ່ ູບລເິ ວນດາ້ ນຂາ້ ງ ທງັ ສອງຂາ້ ງຂອງກະ
ລູກສນັ ຫງັ ສ່ ວນແອວ (lumbar vertebrae)
3. ກາ້ ມຊນີ້ triceps ຢ່ ູບລເິ ວນດາ້ ນຫງັ ຂອງກກົ ຂາໜາ້
ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ມອີ ກີ ຕາແໜ່ ງທ່ ສີ າມາດສກັ ເຂາົ້ ກາ້ ມຊນີ້ ໄດ້ ນນັ້ ຄກ່ ຸມ ກາ້ ມຊນີ້ hamstring ຊ່ ງ
ປະກອບດວ້ ຍກາ້ ມຊນີ້ semitendinosus ແລະ semimembranosus ແຕ່ ຕາແໜ່ ງນຄີ້ ວນຫກີ ລຽ້ ງ
ເນ່ ອງຈາກປາຍເຂມັ ທ່ ສີ ດີ ເຂາົ້ ໄປ ອາດເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການເສຍຫາຍຂອງເສນັ້ ປະສາດ sciatic ໄດ້
3.3.1 ບລເິ ວນຕາແໜ່ ງສກັ ຢາເຂາົ້ ກາ້ ມຊນີ້ ງວົ ຄວາຍ ແບ້ ແກະ

ການສກັ ຢາເຂາົ້ ກລາ້ ມຊນີ້ ຈະເຮດັ ບລເິ ວນກລາ້ ມຊນີ້ ໜາໆ ມີ 2 ບລເິ ວນ ຄ
- ບລເິ ວນທ່ ເີ ປນັ ສາມຫ່ ຽມທ່ ຄີ ດາ້ ນໜາ້ ຊາ້ ຍ ຫ ຂວາຂອງຂາໜາ້
- ບລເິ ວນບນັ້ ທາ້ ຍກະໂພກ ດາ້ ນຊາ້ ຍ ຫ ຂວາ

ຮູບ 3.5 ສະແດງບລເິ ວນສກັ ຢາເຂາົ້ ກາ້ ມຊນີ້ ຂອງງວົ
ແຫ່ ງທມີ າ

http://www.nzdl.org/gsdl/collect/hdl/index/assoc/HASH013d/aca35bfd.dir/p32b.png
3.3.2 ບລເິ ວນຕາແໜ່ ງສກັ ຢາເຂາົ້ ກາ້ ມຊນີ້ ໝູ
- ບລເິ ວນຄຫງັ ໃບຫູ ແທງຕງັ້ ສາກກບັ ເບລເິ ວນທ່ ສີ ກັ
- ບລເິ ວນດາ້ ນໃນຂອງກກົ ຂາຫງັ ວທິ ນີ ໃີ້ ຊກ້ ບັ ໝນູ ອ້ ຍ

ຮູບ 3.6 ສະແດງສກັ ຢາເຂາົ້ ກາ້ ມຊນີ້ ຂອງໝູ
ແຫ່ ງທມີ າ ສຸວນັ ນາ 2001

3.3.3 ບລເິ ວນຕາແໜ່ ງສກັ ຢາເຂາົ້ ກາ້ ມຊນີ້ ສດັ ປກີ

- ບລເິ ວນກາ້ ມຊນີ້ ໜາ້ ເອກິ
- ບລເິ ວນກກົ ຂາຫງັ ແຕ່ ຕອ້ ງລະວງັ ເນ່ ອງຈາກກາ້ ມຊນີ້ ຂາຫງັ ມເີ ສນັ້ ປະສາດໃຫຍ່ ພາດຜ່ ານ

ຮູບ 3.7 ສະແດງສກັ ຢາເຂາົ້ ກາ້ ມຊນີ້ ຂອງສດັ ປກີ
ແຫ່ ງທມີ າ ສານກັ ງານປະສຸສດັ ເຂດ 2013

ບດົ ທີ 4

ລະບບົ ໂຄງກະດກູ ຂອງສດັ ລຽ້ ງ

ຈດຸ ປະສງົ

- ບອກໜາ້ ທຄີ ວາມສາຄນັ ຂອງຂອງກະດກູ

- ບອກຊະນດິ ແລະ ສ່ ວນປະກອບຂອງໂຄງກະດູກ

- ອະທບິ າຍລກັ ສະນະທາງກາຍຍະວພິ າກ ແລະ ຈລຸ ະພາກຂອງກະດູກ

ເນອ້ ໃນ
4.1 ໜາ້ ທ່ ສີ າຄນັ ຂອງກະດກູ

ກະດູກເປນັ ສ່ ວນປະກອບຂອງຮ່ າງກາຍ ທ່ ມີ ຄີ ວາມແຂງຫາຍກວ່ າສ່ ວນອ່ ນໆ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ສ່ ວນ
ສາຄນັ ຂອງໂຄງຮ່ າງໃນຮ່ າງກາຍ ແລະ ເປນັ ທ່ ຍີ ດເກາະຂອງກາ້ ມຊນີ້ ກະດກູ ທ່ ມີ າລວມກນັ ເປນັ ໂຄງຮ່ າງຈະ
ເກດີ ການເຄ່ ອນໄຫວ ເມ່ ອມກີ ານຫດົ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ກະດູກເປນັ ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ ຊະນດິ ພເິ ສດທ່ ມີ ສີ ່ ວນ
ຂອງ intercellular substance ຫ ສານທ່ ເີ ຊ່ ອມຕ່ ລະຫວ່ າງຈລຸ ງັ ເປນັ ສ່ ວນຂອງແຂງ ທ່ ເີ ກດີ ຈາກການ
ເກາະຕວົ ກນັ ຂອງທາດແຄລຊຽມ ສ່ ວນປະກອບສ່ ວນໃຫຍ່ ຂອງຊນີ້ ກະດູກຄທາດແຄລຊຽມ ທ່ ຢີ ່ ູໃນຮູບຂອງ
ແຄລຊຽມຟອສເຟສ 85% ແລະ ແຄລຊຽມຄາບເນທ 10% ສ່ ວນທ່ ເີ ຫອເປນັ ສານອະນນິ ຊທີ ່ ຢີ ່ ູໃນຮູບຂອງ
ແມກັ ນຊີ ຽມໄຮດອກໄຊ, ຟູອໄຣ ແລະ ຊນັ ເຟທ ເປນັ ຕນົ້ . ກະດູກມໜີ າ້ ທ່ ສີ າຄນັ ຄ:

1) ເປນັ ແຫ່ ງສະສມົ ແຮ່ ທາດຊະນດິ ຕ່ າງໆໃນຮ່ າງກາຍເຊ່ ນັ : ແຄລຊຽມ, ຟອສຟຣສັ ແລະ
ແມກັ ນຊີ ຽມ ໂດຍສະເພາະແຄລຊຽມທ່ ເີ ນອ້ ກະດກູ ສະສມົ ໄວ້ ສາມາດຈະຖກດງອອກມາໃຊປ້ ະ ໂຫຍດໃນ
ຂະບວນການທາງຊວີ ະເຄມຕີ ່ າງໆທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ໃນຮ່ າງກາຍໄດຕ້ ະຫອດເວລາ ຂນ້ ຢ່ ູກບັ ຄວາມຕອ້ ງການໃນ
ຂະນະນນັ້

2) ຫ່ ຫຸມ້ ແລະ ປອ້ ງກນັ ອນັ ຕະລາຍໃຫແ້ ກ່ ອະໄວຍະວະພາຍໃນຕ່ າງໆເຊ່ ນັ : ສ່ ວນຂອງ
ກະດກູ ຂາ້ ງຈະເປນັ ສ່ ວນທ່ ປີ ອ້ ງກນັ ອະໄວຍະວະພາຍໃນຊ່ ອງປອດ ແລະ ຊ່ ອງຫວົ ໃຈ

3) ເປນັ ໂຄງຮ່ າງຂອງຮ່ າງກາຍ ເຮດັ ໃຫເ້ ປນັ ຮູບຮ່ າງພາຍນອກຂອງສດັ
4) ເປນັ ທ່ ຍີ ດເກາະຂອງກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ ຫ ເປນັ ສ່ ວນກາ້ ມຊນີ້ ໂຄງຮ່ າງ ຈ່ ງິ ເຮດັ ໃຫຮ້ ່ າງ ກາຍເກດີ
ການເຄ່ ອນໄຫວໄດ້ ເມ່ ອກາ້ ມຊນີ້ ຄາຍຕວົ ແລະ ຫດົ ຕວົ
5) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ການສາ້ ງເມດັ ເລອດແດງ ໂດຍສ່ ວນຂອງໄຂກະດູກສແີ ດງ ແຕ່ ໃນ
ຂະນະທ່ ສີ ດັ ຍງັ ເປນັ ຕວົ ອ່ ອນຢ່ ູໃນມດົ ລູກ ແຫ່ ງສາ້ ງເມດັ ເລອດແດງໄດແ້ ກ່ ຕບັ , ມາ້ ມ ແລະ ຕ່ ອມນາ້ ເຫອງ
ເປນັ ຕນົ້ .

ຮູບ 4.1 ໂຄງຮ່ າງກະດູກຂອງໝູ

ຮູບ 4.2ໂຄງຮ່ າງກະດູກຂອງງວົ

4.2 ການແບ່ ງປະເພດຂອງກະດກູ

ໃນຮ່ າງກາຍຂອງສດັ ລຽ້ ງສາມາດແບ່ ງປະເພດຂອງກະດກູ ໄດຫ້ າຍລກັ ສະນະເຊ່ ນັ :
1) ການແບ່ ງປະເພດຂອງກະດູກອອກຕາມລກັ ສະນະການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕ ສາມາດ
ແບ່ ງອອກໄດ້ 2 ຊະນດິ ຄ:

 ກະດູກທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຈາກເນອ້ ເຍ່ ອແຜ່ ນບາງໆ (membra
-nous bone) ກະດກູ ປະເພດນມີ້ ລີ ກັ ສະນະແບນເຊ່ ນັ : ກະດກູ ຂາ້ ງ (ribs) ແລະ ກະດກູ ກະໂຫກຫວົ
(skull) ເປນັ ຕນົ້

 ກະດູກທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕມາຈາກກະດູກອ່ ອນ ທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະ
ເປນັ ແທ່ ງ (cartelagenous bone)ໂດຍສະເພາະສ່ ວນກະດກູ ຍາວ ທ່ ພີ ບົ ຕາມຂາທງັ 4 ຂາ້ ງເຊ່ ນັ : ກະດກູ
radius ແລະ tibia ຫ femor ແລະ humerus ເປນັ ຕນົ້

2) ການແບ່ ງກະດູກອອກຕາມລກັ ສະນະຄວາມແໜນ້ ຂອງຊນີ້ ກະດູກ ສາມາດແບ່ ງ

ອອກເປນັ 2 ຊະນດິ ຄ:
 ກະດກູ ຊະນດິ ຊນີ້ ແໜນ້ (compact bone) ເປນັ ກະດກູ ທ່ ພີ ບັ ບລເິ ວນສ່ ວນທ່ ີ

ເປນັ ຕວົ ກະດູກໃນກະດູກຍາວ (shaft)ແລະ ບລເິ ວນຂອບຂອງກະດູກແບນ ແລະ ກະດກູ ສນັ້ ເປນັ ຕນົ້
 ກະດູກທ່ ມີ ຊີ ນີ້ ກະດກູ ພຸນຄາ້ ຍຟອງນາ້ ແລະ ເປນັ ໂຜ່ ງ (spongy bone)ພບົ

ບລເິ ວນສ່ ວນປາຍເທງິ ແລະ ສ່ ວນປາຍລ່ ຸມຂອງກະດູກຍາວ ແລະ ໃນກະດູກແບນ

3) ການແບ່ ງກະດູກຕາມລກັ ສະນະຮູບຮ່ າງລກັ ສະນະພາຍນອກ ສາມາດແບ່ ງອອກ
ໄດດ້ ່ ງັ ນ:ີ້

 ກະດູກຍາວ (long bone) ເປັນກະດູກທ່ ມີ ຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ປະກອບດວ້ ຍຕວົ
ກະດູກ (shaft ຫ diaphysis) ແລະ ມສີ ່ ວນປາຍກະດູກທງັ 2 ຂາ້ ງ (epiphysis) ໃນສດັ ລຽ້ ງທ່ ີຍງັ
ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕບ່ ທນັ ເຕມັ ທ່ ີ ຈະມກີ ານຈະເລນີ ອຂງກະດູກຂະຫຍາຍອອກໄປທາງດາ້ ນກວາ້ ງ ແລະ ດາ້ ນ

ຍາວ ໂດຍສະເພາະການຈະເລີນສ່ ວນ epiphyseal cartilage ລະຫວ່ າງສ່ ວນepiphysisແລະ

diaphysisຂອງກະດູກຍາວແຕ່ ລະທ່ ອນຈະມສີ ່ ວນຂອງ metaphysis ປະກດົ ໃຫເ້ ຫນັ ໂດຍໃນກະດູກ
ຈະມສີ ່ ວນໄຂກະດູກຢ່ ູພາຍໃນໂຄງສາ້ ງ, ກະດູກຍາວມໜີ າ້ ທ່ ສີ າຄນັ ຄ: ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຄີ າ້ ຈນຸ ໂຄງຮ່ າງຂອງຮ່ າງ
ກາຍ (supporting) ກ່ ຽວກບັ ການເຄ່ ອນໄຫວ (movement) ແລະ ເປນັ ແຫ່ ງຍດເກາະຂອງກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ
(prehension) ເຊ່ ນັ : ກະດູກທ່ ຍີ ່ ນມາຈາກສ່ ວນແກນກາງຂອງຮ່ າງກາຍທງັ ສ່ ວນກະດູກໜາ້ (fore limb)
ແລະ ສ່ ວນກະດູກຫງັ (hindlimb) ທ່ ກີ ະດູກຍາວຈະພບົ ຊນີ້ ກະດູກໄດທ້ ງັ ສ່ ວນກະດູກທ່ ມີ ຊີ ນີ້ ແໜນ້
ແລະ ສ່ ວນຊນີ້ ກະດູກຄາ້ ຍຟອງນາ້ ນອກຈາກນຈີ້ ະພບົ ສ່ ວນຂອງໂຜ່ ງກະດູກ (medullary cavity) ສ່ ວນ
articular surfaceແລະ ສ່ ວນຊ່ ອງທາງທ່ ເີ ສນັ້ ເລອດ ແລະ ເສນັ້ ປະສາດມາຫ່ ລຽ້ ງ (nutrient canal)

 ກະດກູ ສນັ້ (short bone) ເປນັ ກະດູກທ່ ມີ ຮີ ູບຮ່ າງຄາ້ ຍສ່ ຫີ ່ ຽມລກູ ເຕ໋າົ ຫ ເປນັ
ກະດູກທ່ ມີ ດີ າ້ ນເທ່ າົ ໆກນັ ເກອບທຸກດາ້ ນ ພາຍໃນຊນີ້ ກະດູກຈະບ່ ມໄີ ຂກະດກູ ປະກດົ ໃຫເ້ ຫນັ ຊນີ້ ກະ ດກູ
ສ່ ວນໃຫຍ່ ເປນັ ກະດູກທ່ ມີ ຄວາມແໜນ້ ໂດຍສະເພາະຕາມແນວຂອບກະດູກ ໂດຍທ່ ວົ ໄປກະດກູ ສນັ້ ເຮດັ ໜ້
າທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຮອງຮບັ ການກະແທກຕ່ າງໆ ຈ່ ງິ ມກັ ພບົ ກະດູກສນັ້ ຕາມຂຕ້ ນີ ຂອງສດັ ທງັ ຂຕ້ ນີ ສ່ ວນໜ້
າ (carpus ຫ knee)ແລະ ຂຕ້ ນີ ສ່ ວນຫງັ (tarsus ຫ hock)

 ກະດກູ ແບນ (flat bone) ເປນັ ກະດູກທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະແບນ ປະກອບດວ້ ຍແຜ່ ນ
ກະດູກທ່ ມີ ຊີ ນີ້ ແໜນ້ 2 ແຜ່ ນມາປະກບົ ກນັ ຢ່ ູຈນົ ເກອບຕດິ ກນັ ແລະ ມຊີ ນີ້ ກະດກູ ຄາ້ ຍຟອງນາ້ ແຊກຢ່ ູ
ລະຫວ່ າງກາງ. ກະດູກແບນເຮດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການປອ້ ງກນັ ອນັ ຕະລາຍຂອງອະໄວຍະວະພາຍໃນທ່ ສີ າ
ຄນັ ຕ່ າງໆເຊ່ ນັ : ກະດກູ ກະໂຫກຫວົ ເປນັ ກະດກູ ແບນທ່ ປີ ອ້ ງກນັ ອນັ ຕະລາຍໃຫແ້ ກ່ ສະໝອງ ແລະ ກະດກູ
ຂາ້ ງມໜີ າ້ ທ່ ປີ ອ້ ງກນັ ອນັ ຕະລາຍໃຫແ້ ກ່ ອະໄວຍະວະໃນຊ່ ອງເອກິ ເປນັ ຕນົ້

 ກະດກູ ທ່ ລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍເມດັ ງາ (sesamoid bone) ເປນັ ກະດກູ ທ່ ພີ ບົ ຕາມຂ້
ຕ່ ຕ່ າງໆ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ການລດົ ແຮງສຽດສຂີ ອງຂຕ້ ່ ກະດູກ ຫ ກ່ ຽວກບັ ການປ່ ຽນແປງອງົ ສາຂອງ
ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງກາ້ ມຊນີ້ ບາງສ່ ວນທ່ ເີ ກາະຕດິ ກບັ ກະດກູ ເຊ່ ນັ : ກະດູກສະບາ້ ຫວົ ເຂ່ າົ (patella
ຫkneecap)ເຊ່ ງິ ເປນັ ກະດູກຮູບຮ່ າງຄາ້ ຍເມດັ ງາທ່ ມີ ຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ທ່ ສີ ຸດທ່ ພີ ບົ ໄດໃ້ ນຮ່ າງກາຍ.

 ກະດູກທ່ ມີ ໂີ ຜ່ ງອາກາດ (sinus ຫ air space) ຢ່ ູພາຍໃນ (pneumatic
bones) ເຊ່ ນັ : ກະດູກ frontal bone ແລະ maxillary bone ທ່ ປີ ະກອບຢ່ ູເທງິ ກະໂຫກຫວົ

 ກະດູກທ່ ມີ ຮີ ູບຮ່ າງບ່ ແນ່ ນອນ (irregular bone) ເປນັ ກະດກູ ທ່ ບີ ່ ສາມາດຈດັ ຢ່ ູ
ໃນກ່ ຸມໃດກ່ ຸມໜ່ ງໄດ້ ເນ່ ອງຈາກມຮີ ູບຮ່ າງທ່ ບີ ່ ແນ່ ນອນ ບາງຄງັ້ ອາດເປນັ ກະດກູ ທ່ ບີ ່ ໄດຢ້ ່ ູເປນັ ຄ່ ູ ແລະ ມກັ
ເປນັ ກະດູກທ່ ມີ ຕີ າແໜ່ ງຕງົ ແກນກາງຂອງຮ່ າງກາຍ ຫ ລາຕວົ ເຊ່ ນັ : ກະດກູ ສນັ ຫງັ ແລະ ກະດກູ ບາງສ່ ວນຂອງ
ກະດູກຫວົ ທ່ ເີ ປນັ ກະດູກອນັ ດຽວ ມໜີ າ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການປອ້ ງກນັ ອນັ ຕະລາຍໃຫກ້ ບັ ອະໄວຍະວະພາຍ
ໃນ ແລະ ເປນັ ທ່ ຍີ ດເກາະຂອງກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ ຫ ກາ້ ມຊນີ້ ໂຄງຮ່ າງ.

4.3 ສ່ ວນປະກອບຂອງລະບບົ ໂຄງກະດກູ

ໂຄງກະດກູ ໃນຮ່ າງກາຍຂອງສດັ ລຽ້ ງ ສາມາດແບ່ ງອອກເປນັ 3 ປະເພດຄ: ໂຄງກະດູກສ່ ວນແກນ
(axial skeleton), ກະດກູ ໂຄງຮ່ າງສ່ ວນລະຍາງ (appendicular skeleton) ແລະ ກະ ດກູ ໂຄງຮ່ າງທ່ ີ
ຈະເລນີ ຢ່ ູໃນເນອ້ ເຍ່ ອຂອງອະໄວຍະວະບາງແຫ່ ງ (visceral ຫ splanchnic skeleton)ເປນັ ຕນົ້

1) ກະດູກໂຄງຮ່ າງສ່ ວນແກນ ໝາຍເຖງິ ກະດູກທ່ ຢີ ່ ູຕາມແນວກາງລາຕວົ ຂອງຮ່ າງກາຍ ໂດຍ
ເລ່ ມີ ຈາກສ່ ວນກະດກູ ກກະໂຫກຫວົ , ກະດູກສນັ ຫງັ ແລະ ກະດູກຂາ້ ງ ແລະ ກະດກູ ເອກິ ເປນັ ຕນົ້ . ກະດູກ
ໂຄງຮ່ າງສ່ ວນແກນເປນັ ກະດູກທ່ ເີ ຊ່ ອມຕ່ ເພ່ ອເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຄີ າ້ ຈນຸ ໃຫເ້ ປນັ ໂຄງຮ່ າງ ລວມທງັ ປອ້ ງກນັ ອະໄວຍະ
ວະພາຍໃນທ່ ສີ າຄນັ .

2) ກະດກູ ໂຄງຮ່ າງສ່ ວນລະຍາງ ຫ ສ່ ວນທ່ ຍີ ່ ນມາຈາກກະດກູ ໂຄງຮ່ າງສ່ ວນແກນ ເປນັ ກະດກູ
ທ່ ປີ ະກອບດວ້ ຍ ກະດູກລະຍາງສ່ ວນໜາ້ (fore limb ຫ pectoral limb) ແລະ ກະດກູ ລະຍາງສ່ ວນຫງັ
(hind limb ຫ pelvic limb) ເຊ່ ງິ ເປນັ ກະດກູ ທ່ ພີ ດັ ທະນາມາເພ່ ອໃຊປ້ ະໂຫຍດໃນການເຄ່ ອນ ໄຫວ, ການ
ຊງົ ຕວົ ແລະ ການຮບັ ນາ້ ໜກັ ຂອງຮ່ າງກາຍ

3) ກະດູກທ່ ພີ ບົ ໃນເນອ້ ເຍ່ ອທ່ ອີ ່ ອນນມຸ ້ ພບົ ໄດໃ້ ນສດັ ລຽ້ ງບາງຊະນດິ ເທ່ າົ ນນັ້ ເຊ່ ນັ : ໃນໝູ
ພບົ ກະດກູ ທ່ ເີ ນອ້ ເຍ່ ອອ່ ອນນຸມ້ ຂອງກະດູກos rostri, ໃນໝາພບົ ໄດໃ້ ນສ່ ວນອງົ ຄະຊາດເອນີ້ ວ່ າ os penis
ແລະ ໃນສດັ ປກີ ພບົ ໄດໃ້ ນ scleraຂອງໜ່ ວຍຕາເອນີ້ ວ່ າ: scleral ring ເປນັ ຕນົ້ .

4.4 ລກັ ສະນະທາງກາຍະວພິ າກ ແລະ ຈລຸ ະກາຍະວພິ າກຂອງກະດກູ

ໂຄງສາ້ ງຂອງກະດູກ ເມ່ ອເຮາົ ຕດັ ກະດກູ ຕາມແນວຍາວ ຈະພບົ ວ່ າກະດກູ ຈະແໜນ້ ຢ່ ູບລິ ເວນຂອບ
ກະດກູ ເຊ່ ງິ ເອນີ້ ວ່ າ: compact ຫ cortical bone, ຖດັ ເຂາົ້ ໄປດາ້ ນໃນຈະພບົ ວ່ າ ຊນີ້ ກະດູກມລີ ກັ ສະນະເປນັ
ພຸນເອນີ້ ກະດູກສ່ ວນນວີ້ ່ າ: spongytrabecular ຫ cancellousbone. ອງົ ປະກອບຂອງກະດູກມີ

Water 25 %, Inorganic or mineral 45%, Calcium 37%, Phosphorus 18.5%, Organic

matter 30%, Collagen 90%, Cell 5%, Proteoglycan 5%

ຮູບ 4.3 ສ່ ວນປະກອບຂອງກະດູກຍາວ

ຈລຸ ະກາຍະວພິ າກຂອງກະດູກ: ກະດກູ ເປນັ ເນອ້ ເຍ່ ອປະສານທ່ ຈີ ລຸ ງັ ແລະ ເສນັ້ ໃຍຝງັ ຕວົ ຢ່ ູໃນສານ
ແຂງ ແລະ ບ່ ມກີ ານພບັ ງ, ມຄີ ວາມແຂງແຮງສູງ ແຕ່ ມນີ າ້ ໜກັ ເບາົ ເຊ່ ງິ ປະກອບດວ້ ຍ 2 ສ່ ວນທ່ ສີ າຄນັ ຄ:
ສ່ ວນທ່ ເີ ປນັ ຈລຸ ງັ ແລະ ສ່ ວນທ່ ເີ ປນັ ຂອງແຫວເຊ່ ນັ : ນາ້ ເລອດ ແລະ ນາ້ ເຫອງ ໄປຫ່ ລຽ້ ງຕະຫອດເວລາ,
ກະດກູ ເປນັ ອະໄວຍະວະທ່ ມີ ກີ ດິ ຈະກາທງັ ການສງັ ເຄາະ ແລະ ການທາລາຍ ເພ່ ອດງແຄລຊຽມໄປໃຊປ້ ະ

ໂຫຍດໃນກດິ ຈະກາຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍ. ຈລຸ ງັ ກະດກູ (osteoprogenitor cells) ສາມາດແບ່ ງໄດເ້ ປນັ 3

ຊະນດິ ຄ:
 ຈລຸ ງັ ກະດູກທ່ ຍີ ງັ ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕບ່ ສມົ ບູນຈະເອນີ້ ວ່ າ: ຈລຸ ງັ ອ໋ອດຕໂິ ອບາສ(osteoblast)

ເປນັ ຈລຸ ງັ ກະດູກທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ສີ ງັ ເຄາະສານອນິ ຊຂີ ອງ bone matrix ແລະ ການສະສມົ ຂອງສານອະນນິ ຊີ
ຂອງຊນີ້ ກະດູກ bone matrix ທ່ ຖີ ກ osteoblast ສງັ ເຄາະຂນ້ ມາໄໝ່ ແລະ ຍງັ ບ່ ມກີ ານສະສມົ ຂອງ
ແຄລຊຽມ (calcification) ເອນີ້ ວ່ າ:osteoid

 ຈລຸ ງັ ກະດກູ ທ່ ຈີ ະເລນີ ເຕບີ ໂຕເຕມັ ທ່ ແີ ລວ້ ເອນີ້້ ວ່ າ: ຈລຸ ງັ ອ໋ອດຕໂິ ອໄຊ(osteocyte) ເປນັ ຈຸ
ລງັ ກະດູກທ່ ພີ ບົ ຢ່ ູໃນແອ່ ງ ຫ ຊ່ ອງນອ້ ຍໆເອນີ້ ວ່ າ:lacuna, ຈລຸ ງັ ກະດກູ ປະເພດນຈີ້ ະບ່ ມກີ ານແບ່ ງຕວົ ອກີ
ແຕ່ ຈະເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຮີ ກັ ສາ matrix ຂອງກະດູກ ແລະ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການສະຫາຍຊນີ້ ກະດູກ (osteolysis)

ແລະ ປດົ ປ່ ອຍແຄລຊຽມອອກໄປສ່ ູກະແສເລອດ
 ຈລຸ ງັ ອກີ ຊະນດິ ໜ່ ງທ່ ເີ ອນີ້້ ວ່ າ: ຈລຸ ງັ ອ໋ອດຕໂິ ອຄາສ (osteoclast) ເປນັ ຈລຸ ງັ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນ

ການສະຫາຍສ່ ວນຂອງກະດກູ (phagocytic cell) ເພ່ ອຕບົ ແຕ່ ງຮູບຮ່ າງຂອງກະດກູ ໂດຍຈະລ່ ງັ ເອນັ ໄຊ

ຫາຍຊະນດິ ເຮດັ ໃຫມ້ ກີ ານຍ່ ອຍ collagen ແລະ ມກີ ານລະລາຍຂອງພກແຄລຊຽມອອກຈາກກະດກູ
ນອກຈາກຈລຸ ງັ ກະດູກແລວ້ ຈະມສີ ານປະກອບທ່ ຢີ ່ ູລະຫວ່ າງກະດກູ (bone matrix ຫ

extracellular matrix) ປະກອບດວ້ ຍສານອນິ ຊີ organic matrix ແລະ ສານອະນນິ
ຊiີ norganicmatrix ຢ່ າງຫວງຫາຍ ເປນັ ສ່ ວນທ່ ຈີ ລຸ ງັ ກະດກູ ສາ້ ງຂນ້ ມາ, ສ່ ວນຂອງ organic matrix
ປະກອບດວ້ ຍ ground substance ທ່ ສີ າຄນັ ໄດແ້ ກ່ : chondroitin sulfate , hyaluronic acid

ແລະ collagen fiber,ສ່ ວນ inorganic matrix ປະກອຍດວ້ ຍແຮ່ ທາດ ແລະ ສານອນິ ຊຕີ ່ າງໆ ແຮ່ ທາດ
ທ່ ສີ າຄນັ ໄດແ້ ກ່ : ແຄລຊຽມ, ຟອສຟຣສັ ເປນັ ສ່ ວນໃຫຍ່ ໂດຍລວມຕວົ ກນັ ຢ່ ູໃນຮູບຂອງຜກບາງໆເອນີ້້ ວ່ າ:
hydrxyapatite crystralຜກເຫ່ າົ ນຈີ້ ະເກາະຢ່ ູເທງິ ເສນັ້ ໃຍ ແລະ ແຊກຢ່ ູລະຫວ່ າງເສນັ້ ໃຍຢ່ າງສະໝ່ າສະເ

ໝີ ອດັ ຕາສ່ ວນລະຫວ່ າງ organic matrix ແລະ inorganic matrix ໃນກະດກູ ຈະປ່ ຽນແປງຕາມອາຍຸ
ຂອງສດັ ເມ່ ອສດັ ມອີ າຍຸຫາຍຂນ້ inorganic matrix ຈະມສີ ດັ ສ່ ວນຫາຍຂນ້

ບດົ ທີ 5
ລະບບົ ການຍ່ ອຍອາຫານຂອງສດັ

ຈດຸ ປະສງົ
- ອະທບິ າຍໂຄງສາ້ ງທາງເດນີ ອາຫານຂອງສດັ ລຽ້ ງ
- ບອກຊະນດິ ແລະ ໂຄງສາ້ ງລະບບົ ທາງເດນີ ອາຫານ
- ບອກສ່ ວນປະກອບກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຍ່ ອຍອາຫານ

- ອະທບິ າຍຂະບວນການຍ່ ອຍອາຫານຂອງສດັ ກະເພາະດ່ ຽວ ແລະ ສດັ ກະເພາະລວມ

ເນອ້ ໃນ
5.1 ໂຄງສາ້ ງທາງເດນີ ອາຫານຂອງສດັ ລຽ້ ງ

ລະບບົ ການຍ່ ອຍອາຫານຂອງສດັ ທຸກຊະນດິ ປະກອບດວ້ ຍອະໄວຍະຍ່ ອຍອາຫານ ທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະ
ເປນັ ທ່ ຍາວ ເລ່ ມີ ຕນົ້ ຈາກຊ່ ອງປາກ (mouth) ແລະ ສນີ້ ສຸດທ່ ຊີ ່ ອງທະວານ (anus), ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ມສີ ່ ວນ
ຂອງອະໄວຍະວະທ່ ຊີ ່ ວຍໃນການຍ່ ອຍອາຫານອ່ ນໆອກີ ເຊ່ ນັ : ຕ່ ອມນາ້ ລາຍ, ຕບັ ແລະ ຕບັ ອ່ ອນເປນັ ຕນົ້ .
ໂຄງສາ້ ງພນ້ ຖານຂອງທ່ ທາງເດນີ ອາຫານໃນຊນັ້ ທຸກຊະນດິ ປະກອບດວ້ ຍຜະໜງັ 4 ຊນັ້ ຄ:

 ຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກ (mucous membrane ຫ mucosa)
 ຊນັ້ ລ່ ຸມເຍ່ ອເມອກ (submucosa)
 ຊນັ້ ກາ້ ມຊນີ້ (muscular is external) ສ່ ວນໃຫຍ່ ເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ(smooth
muscle)
 ຊນັ້ ເຊໂຣຊາ (serosamembrane) ຫ ຊນັ້ ເຍ່ ອບຸຜວິ ທ່ ທາງເດນີ ອາຫານດາ້ ນນອກ. ແຕ່
ສ່ ວນຂອງທ່ ທາງເດນີ ອາຫານມໂີ ຄງສາ້ ງພນ້ ຖານຄກນັ ແຕ່ ມຄີ ວາມແຕກຕ່ າງກນັ ທ່ ຂີ ະໜາດຮູບຮ່ າງ ແລະ
ຄວາມໜາຂອງຜະໜງັ ແຕ່ ລະຊນັ້

ຮູບ 5.1 ໂຄງສາ້ ງພນ້ ຖານຂອງທ່ ທາງເດນີ ອາຫານ

ທ່ ທາງເດນີ ອາຫານໃນສດັ ແຕ່ ລະຊະນດິ ປະກອບດວ້ ຍ ປາກ(mouth), ຫອດຄຫອຍ(pharynx),
ຫອດອາຫານ(esophagus), ກະເພາະອາຫານ(stomach), ລາໄສນ້ ອ້ ຍ (small intestine) ແລະ ລາ
ໄສໃ້ ຫຍ່ (large intestine)

5.1.1. ປາກ
ປາກເປັນສ່ ວນທາອດິ ຂອງທ່ ທາງເດນີ ອາຫານ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການນາອາຫານເຂາົ້ ສ່ ູປາກ

(prehension), ການຫຍາ້ ອາຫານ (mastication), ການຄຽ້ ວເອອ້ ງ (rumination), ການຜະລດິ ແລະ
ການຫ່ ງັ ນາ້ ລາຍ (salivation). ສດັ ແຕ່ ລະຊະນດິ ມລີ ກັ ສະນະປາກທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ໄປ ຂນ້ ກບັ ລກັ ສະນະ
ການກນິ ອາຫານ ເຊ່ ນັ : ມາ້ ມລີ ກັ ສະນະການກນິ ອາຫານໂດຍການໃຊທ້ ງັ ສບົ ດາ້ ນເທງິ ແລະ ສບົ ດາ້ ນລ່ ຸມ
(upper and lower lips) ໃນການນາອາຫານເຂາົ້ ປາກ ຈາກນນັ້ ຈ່ ງິ ໃຊແ້ ຂວ້ ໜາ້ (incissorteeth) ຕດັ
ຫ ກດັ ຫຍາ້ ໃຫຂ້ າດ ມາ້ ຈ່ ງິ ກນິ ຫຍາ້ ໄດຕ້ ່ າ ຫ ຫຍາ້ ທ່ ຕີ ດິ ດນິ ໄດກ້ ວ່ າງວົ -ຄວາຍ, ສ່ ວນງວົ ຄວາຍແມ່ ນໃຊລ້ ນີ້
ໃນການນາເອາົ ອາຫານເຂາົ້ ສ່ ູປາກ ແລວ້ ໃຊສ້ ່ ວນຂອງແຂວ້ ຕດັ ດາ້ ນລ່ ຸມຮ່ ວມກບັ ແຜ່ ນເຫງອກ (dental

pad) ຊ່ ວຍຕດັ ອາຫານຮ່ ວມກບັ ສບົ .
ປາກ ປະກອບດວ້ ຍ ສບົ (lips), ລນີ້ (tongue), ແຂວ້ (teeth), ເພດານປາກ ແລະ ຕ່ ອມນາ້

ລາຍ (salivaryglands)

5.1.2. ຫອດຄຫອຍ
ຫອດຄຫອຍ ເປນັ ທ່ ທາງເປດີ ຮ່ ວມລະຫວ່ າງທາງເດນີ ຫາຍໃຈ ແລະ ລະບບົ ທາງເດນີ

ອາຫານ ໂດຍມສີ ່ ວນຂອງ epiglottis ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ປີ ດິ ສ່ ວນຂອງລະບບົ ຫາຍໃຈ (ຫອດລມົ ) ເມ່ ອສ່ ງິ ແປກ
ປອມຜ່ ານເຂາົ້ ມາໃນຫອດຄ ເພ່ ອທ່ ຈີ ະເຂາົ້ ໄປໃນຫອດອາຫານ ເມ່ ອສດັ ຫຫາຍໃຈ epiglottisຈະປດິ ຊ່ ອງ
ລະຫວ່ າງລາຄກບັ ຫອດອາຫານ ເຮດັ ໃຫອ້ າກາດທ່ ຫີ າຍໃຈຜ່ ານຊ່ ອງດງັ ເຂາົ້ ສ່ ູຫອດລມົ ໄດສ້ ະດວກ ຫອດຄ
ຫອຍມຮີ ູບຮ່ າງຄາ້ ຍປາກກວຍ (funnel shaped) ຜະໜງັ ພາຍໃນຫອດຄຫອຍບຸດວ້ ຍຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກ
ແລະ ອອ້ ມຮອບດວ້ ຍກາ້ ມຊນີ້ ສ່ ວນຕນົ້ ຂອງຫອດຄຫອຍຈະມຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ສ່ ວນປາຍມທີ ່ ເປດີ ຕ່ ກບັ

ຫອດອາຫານ ແລະ ຫອດລມົ ພາຍໃນຫອດຄຫອຍມຊີ ່ ອງເປດີ ຫາຍແຫ່ ງຄ: ຊ່ ອງປາກ, ຊ່ ອງ posterior

naves 2 ຊ່ ອງ, ຊ່ ອງ eustachian tubes 2 ຊ່ ອງ, ຊ່ ອງ laryngeal openiry ສ່ ວນຂອງ
eustachiantubes ເປນັ ທ່ ທ່ ຕີ ່ ຈາກຊ່ ອງຫູ ຊນັ້ ກາງ ເປດີ ເຂາົ້ ສ່ ູຫອດຄຫອຍ ຫ ລາຄທງັ ສອງຂາ້ ງ ເຮດັ ໜາ້
ທ່ ຊີ ່ ວຍປບັ ຄວາມດນັ ຂອງແກວ້ ຫທູ ງັ ສອງຂາ້ ງໃຫເ້ ທ່ າົ ກນັ ຫອດຄຫອຍມຄີ ວາມສາຄນັ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການກນ
ອາຫານ (deglutition) ເຂາົ້ ສ່ ູຫອດອາຫານ, ຂະບວນການກນອາຫານສາມາດແບ່ ງອອກໄດເ້ ປນັ 3 ໄລຍະຄ:

1. ໄລຍະທີ 1: ເປນັ ໄລຍະທ່ ອີ າຫານເຂາົ້ ສ່ ູປາກ ເປນັ ໄລຍະທ່ ສີ າມາດຄວບຄຸມໄດ,້ ເມ່ ອ
ອາຫານເຂາົ້ ສ່ ູປາກຈະເກດີ ການຫຍາ້ ອາຫານ ເຮດັ ໃຫອ້ າຫານປະສມົ ປນົ ເຂາົ້ ກບັ ນາ້ ລາຍ ແລະ ຖກເຮດັ ໃຫ້
ເປນັ ກອ້ ນ ລນີ້ ຈະຫດົ ຕວົ ເພ່ ອສ່ ງົ ກອ້ ນອາຫານໄປທ່ ປີ າຍລນີ້ ແລວ້ ຜກັ ດນັ ກອ້ ນອາຫານໄປທ່ ຫີ ອດຄຫອຍ.

2. ໄລຍະທີ 2:ເມ່ ອກອ້ ນອາຫານມາທ່ ຫີ ອດຄຫອຍ ຈະມນີ າ້ ໝກັ ໄປກດົ ຫອດຄ ບລິ
ເວນຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກຈະມຈີ ລຸ ງັ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ ກ່ ຈະສ່ ງົ ຄວາມຮູສ້ ກໄປຍງັ ເສນັ້ ປະສາດຄ່ ູທີ 9 ຄ:
glossopharyngel nerve ສ່ ງົ ກະແສຄວາມຮູສ້ ກໄປຍງັ ສະໝອງສ່ ວນ medulla oblongata ເຊ່ ງິ ຈະ
ສ່ ງົ ຄາສ່ ງັ ມາເຮດັ ໃຫ້ epiglottis ປິດຫອດລມົ ແລະ ເກດີ ຂະບວນການກນກອ້ ນອາຫານເຂາົ້ ໄປໃນຫອດ

ອາຫານ (swallowing reflex)
3. ໄລຍະທີ 3: ເມ່ ອອາຫານຜ່ ານຫອດຄເຂາົ້ ມາໃນຫອດອາຫານ ກອ້ ນອາຫານຈະມີ

ການເຄ່ ອນຕວົ ໂດຍຂະບວນການ peristatic movement ເຊ່ ງິ ເກດີ ຈາກການຄາຍຕວົ ແລະ ຫດົ ຕວົ ຂອງ
ກາ້ ມຊນີ້ ອອ້ ມຮອບຫອດອາຫານ ໂດຍທ່ ກີ າ້ ມຊນີ້ ຈະຄາຍຕວົ ແລະ ຫດົ ຕວົ ສະຫບັ ກນັ ໄປມາ

5.1.3. ຫອດອາຫານ
ຫອດອາຫານເປັນທ່ ທາງເດີນອາຫານທ່ ີເຊ່ ອມຕ່ ລະຫວ່ າງຫອດຄຫອຍ ກບັ ກະເພາະ

ອາຫານສ່ ວນຕນົ້ (cardiac) ບລເິ ວນຮອຍຕ່ ລະຫວ່ າງຫອດຄກບັ ກະເພາະ ມກີ າ້ ມຊນີ້ ຫູຮູດ(cardiac
sphincter) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຄີ ວບຄຸມການເຂາົ້ ອອກຂອງອາຫານສ່ ູກະເພາະ ຫອດອາຫານປະກອບດວ້ ຍເນອ້
ເຍ່ ອ 4 ຊນັ້ , ຊນັ້ ໃນສຸດເປນັ ຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກ, ຖດັ ມາຄຊນັ້ ລ່ ຸມເຍ່ ອເມອກ, ຊນັ້ ກາ້ ມຊນີ້ ແລະ ຊນັ້ ນອກສຸດຄ
ຊນັ້ ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ ຊະນດິ ຫວມ, ກາ້ ມຊນີ້ ຂອງຜະໜງັ ຫອດອາຫານຈະແຕກຕ່ າງກນັ ໄປຕາມຊະນດິ ຂອງ
ສດັ ເຊ່ ນັ : ໃນໝູ ແລະ ມາ້ ມກີ າ້ ມຊນີ້ 2 ຊນັ້ ສ່ ວນຕນົ້ ຂອງຫອດອາຫານຈະເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ ສ່ ວນທາ້ ຍຈະ
ເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ, ສ່ ວນໃນໝາ ແລະ ສດັ ຄຽ້ ງເອອ້ ງຈະມແີ ຕ່ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍພຽງຢ່ າງດຽວຕະຫອດຜະໜງັ
ຫອດອາຫານ ເນ່ ອງຈາກກາ້ ມຊນີ້ ລາຍຈະຊ່ ວຍເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການນາເອາົ ອາຫານອອກມາຄຽ້ ວເອອ້ ງໃນປາກ
ແລະ ຊ່ ວຍໃນການຮາກໃນໝາ ໃນສດັ ບາງຊະນດິ ຊນັ້ ລ່ ຸມເຍ່ ອເມອກຈະພບົ ຕ່ ອມສາ້ ງນາ້ ເມອກ ເພ່ ອຜະລດິ
ຂອງແຫວຊະນດິ ເມອກ ຊ່ ວຍໃນການນາອາຫານຜ່ ານໄປສ່ ູກະເພາະໄດສ້ ະດວກຂນ້ .

5.1.4. ກະເພາະອາຫານ
ໂດຍທ່ ວົ ໄປກະເພາະອາຫານຂອງສດັ ລຽ້ ງ ຖາ້ ເຮາົ ອງີ ຕາມລກັ ສະນະການພດັ ທະນາຂອງ

ກະເພາະ ແລະ ລກັ ສະນະອາຫານທ່ ສີ ດັ ກນິ ສາມາດແບ່ ງອອກເປນັ 2 ປະເພດຄ: ກະເພາະຂອງສດັ ກະເພາະ

ດ່ ຽວ ແລະ ກະເພາະຂອງສດັ ກະເພາະລວມ

1) ກະເພາະໃນສດັ ກະເພາະດ່ ຽວ
ໃນສດັ ກະເພາະດ່ ຽວໝຈູ ະເປນັ ສດັ ທ່ ມີ ກີ ະເພາະອາຫານທ່ ສີ າມາດບນັ ຈໄຸ ດຫ້ າຍທ່ ສີ ຸດ

ມຕີ າແໜ່ ງຢ່ ູທາງດາ້ ນຊາ້ ຍຂອງກະບງັ ລມົ ,ຮູບຮ່ າງຂອງກະເພາະອາຫານຂອງໝຈູ ະມຮີ ູບຮ່ າງຄາ້ ຍໝາກໄຂ່ ຫງັ
ຫ ເມດັ ຖ່ ວົ ອາດແບ່ ງສ່ ວນຂອງກະເພາະອອກເປນັ 3 ສ່ ວນຄ: ສ່ ວນຕນົ້ (cardiac), ສ່ ວນກາງ (fundus)
ແລະ ສ່ ວນປາຍ (pyrolus). ຢ່ ູສ່ ວນກາງ ແລະ ສ່ ວນປາຍຂອງກະເພາະຈະມກີ າ້ ມຊນີ້ ຫຮູ ູດ (cardiac
sphincter ແລະ pyrolic sphincter) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຄີ ວບຄຸມການເຂາົ້ ອອກຂອງອາຫານໃນກະເພາະ ສ່ ວນ
ຕນົ້ ຂອງກະເພາະຕ່ ກບັ ຫອດອາຫານ ແລະ ສ່ ວນປາຍຂອງກະເພາະຕ່ ກບັ ລາໄສນ້ ອ້ ຍ ອາດແບ່ ງກະເພາະອາຫານ
ອອກເປນັ ສ່ ວນຕ່ າງໆ ຕາມລກັ ສະນະຂອງເຍ່ ອບຸຜວິ ພາຍໃນກະເພາະ ໄດເ້ ປນັ 4 ສ່ ວນຄ:

 ສ່ ວນ esophageal region ເປນັ ສ່ ວນຕນົ້ ຂອງກະເພາະອາຫານທ່ ຕີ ດິ ກບັ ຫອດ
ອາຫານ ສດັ ແຕ່ ລະຊະນດິ ຈະມສີ ່ ວນ esophageal region ແຕກຕ່ າງກນັ ອອກໄປ ບລເິ ວນນຈີ້ ລຸ ງັ ເຍ່ ອບຸ
ສ່ ວນໃຫຍ່ ຈະເປນັ ຈລຸ ງັ ເຍ່ ອບຸຊະນດິ stratified squamous epithelium ແລະ ບ່ ມສີ ່ ວນທ່ ເີ ປນັ ຕ່ ອມຢ່ ູ

ເລຍີ
 ສ່ ວນທ່ ຖີ ດັ ຈາກ esophageal region ເຂາົ້ ມາ ຈະເປນັ ບລເິ ວນທ່ ຕີ ່ ອມສາ້ ງນາ້

ເມອກ ແຕ່ ບ່ ມຕີ ່ ອມສາ້ ງເອນັ ໄຊ
 ສ່ ວນ fundic region ເປນັ ສ່ ວນທ່ ມີ ຕີ ່ ອມສາ້ ງເອນັ ໄຊຢ່ າງຫວງຫາຍຊ່ ວຍໃນ

ການຍ່ ອຍອາຫານ
 ສ່ ວນ pyloric region ເປນັ ສ່ ວນທ່ ມີ ຕີ ່ ອມສາ້ ງນາ້ ເມອກ ແລະ ເອນັ ໄຊປນົ ກນັ

2) ກະເພາະໃນສດັ ກະເພາະລວມ

ສດັ ຄຽ້ ວເອອ້ ງ ເປນັ ສດັ ທ່ ມີ ກີ ະເພາະຂະໜາດໃຫຍ່ , ສາມາດບນັ ຈໄຸ ດຫ້ າຍ ເນ່ ອງຈາກອາຫານທ່ ກີ ນິ ສ່ ວນ
ໃຫຍ່ ເປນັ ພດອາຫານສດັ ຫ ອາຫານຫຍາບ, ມເີ ຍ່ ອໃຍສູງ ເຊ່ ງິ ບ່ ສາມາດຍ່ ອຍໄດດ້ ວ້ ຍເອນັ ໄຊຈາກທ່ ທາງເດນີ
ອາຫານ ດ່ ງັ ນນັ້ ຈ່ ງິ ຕອ້ ງມຈີ ລຸ ນິ ຊໃີ ນກະເພາະ ເພ່ ອຊ່ ວຍໃນການຍ່ ອຍອາຫານ ປະກອບດວ້ ຍແບກັ ທເີ ຣຍ ແລະ
ໂປຣໂຕຊວົ ຂະໜາດນອ້ ຍ ກະເພາະຂອງສດັ ຄຽ້ ວເອງ້ ແບ່ ງອອກເປັນ 4 ສ່ ວນ ແຕ່ ລະສ່ ວນເຮດັ ໜາ້ ທ່ ແີ ຕກ
ຕ່ າງກນັ ໄປ ຈ່ ງິ ເອນີ້ ໄດວ້ ່ າເປນັ ສດັ ກະເພາະລວມເຊ່ ງິ ປະກອບມກີ ະເພາະຣູເມນ (ກະເພາະໝກັ ), ກະເພາະຮງັ
ເຜງີ້ , ກະເພາະສາມສບິ ກບີ ແລະ ກະເພາະແທ.້ ເຊ່ ງິ ວ່ າກະເພາະຣູເມນ, ກະເພາະຮງັ ເຜງີ້ ແລະ ກະເພາະສາມ
ສບິ ກບີ ເອນີ້ ລວມວ່ າກະເພາະສ່ ວນໜາ້ (fore stomach) ເນ່ ອງຈາກເຍ່ ອບຸຜວິ ຂອງກະເພາະທງັ 3 ເປນັ
ສ່ ວນເຍ່ ອບຸ ທ່ ີບ່ ມີຕ່ ອມສາ້ ງນາ້ ຍ່ ອຍຢ່ ູ ເລີຍ (nonglandular region), ເຍ່ ອບຸ ຜິວຊັນ້ ຈຸລັງພວກ
stratified squamous epithelium ຫາຍຊນັ້ , ກະເພາະຣູເມນມຊີ ່ ອງທາງຕດິ ຕ່ ກບັ ກະເພາະຮງັ ເຜງີ້ ເອນີ້

ວ່ າ: rumino-reticulum orifice ສ່ ວນກະເພາະແທ້ (abomasum)ຜະໜງັ ດາ້ ນໃນມລີ ກັ ສະນະເໝອນ

ກບັ ສດັ ກະເພາະດ່ ຽວ
 ກະເພາະຣູເມນ ຫ ກະເພາະໝກັ (rumen or paunch) ເປນັ ກະເພາະທ່ ມີ ຂີ ະ

ໜາດໃຫຍ່ ທ່ ສີ ຸດ ມຂີ ະບວນການໝກັ ອາຫານໂດຍຈລຸ ນິ ຊີ ແລະ ມນີ າ້ ຢ່ ູຫາຍ ສ່ ວນໜາ້ ຂອງກະເພາະຣູເມນ
ຕດິ ກບັ ຫອດອາຫານ ແລະ ສ່ ວນທາ້ ຍຕ່ ກບັ ກະເພາະຮງັ ເຜງີ້ (reticulum), ກະເພາະຣູເມນັ ວາງຕວົ ໃນຊ່ ອງ
ທອ້ ງ ໂດຍດາ້ ນໜາ້ ງຂອງຣູເມນຈະຕດິ ກບັ ກະບງັ ລມົ ດາ້ ນຫງັ ຈະມສີ ່ ວນຕ່ ໄປຈນົ ເກອບເຖງິ ຊ່ ອງເຊງີ ການ,

ກະເພາະຣູເມນຈະຢ່ ູໃນຕາແໜ່ ງຊ່ ອງທອ້ ງຄ່ ອນໄປທາງດາ້ ນຊາ້ ຍຂອງຕວົ ສດັ ໃນລູກງວົ ເກດີ ໃໝ່ ສ່ ວນຂອງ

ກະເພາະຣູເມນຈະມຂີ ະໜາດນອ້ ຍກວ່ າກະເພາະແທ.້ ກະເພາະຣູເມນແບ່ ງອອກເປນັ 2 ສ່ ວນ ໂດຍໃຊສ້ ່ ວນ

muscular pillars ຫ longitudinal grooveແບ່ ງເປນັ dorsal sac ແລະ ventral sac ສ່ ວນ
dorsal sac ເປນັ ສ່ ວນທ່ ມີ ຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ເຍ່ ອບຸຜະໜງັ ຂອງກະເພາະສ່ ວນນີ້ ເປນັ ເຍ່ ອບຸຜວິ ພວກ
stratified squamous epithelium ຊະນດິ ບ່ ມຕີ ່ ອມ ທ່ ຜີ ະໜງັ ຂອງ dorsal ແລະ ventral sac ຈະ
ມີ papillae ຢ່ າງຫວງຫາຍ ມໜີ າ້ ທ່ ສີ າຄນັ ໃນການຊ່ ວຍໂບກພດັ ປະສມົ ອາຫານ ແລະ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການ
ດູດຊມທາດອາຫານຜ່ ານຜະໜງັ ກະເພາະຣູເມນ, ກາ້ ມຊນີ້ ຂອງກະເພາະຣູເມນມີ 2 ຊນັ້ ແຕ່ ລຽງກນັ ຢ່ າງບ່
ເປນັ ລະບຽບ ການເຄ່ ອທ່ ຂີ ອງອາຫານໃນກະເພາະຣູເມນເກດີ ຈາກຈງັ ຫວະການບບີ ຕວົ ຂອງກະເພາະຣູເມນ
ເລ່ ມີ ຕນົ້ ຈາກອາຫານທ່ ຜີ ່ ານຫອດອາຫານມາທ່ ສີ ່ ວນ cardiac ຂອງຣູເມນ ກ່ ຈະເລ່ ມີ ບບີ ຕວົ ທງັ ແບບ

peristaltic movement ແລະ pendulum movement ຈງັ ຫວະການບບີ ຕວົ ຂອງກະເພາະເຮດັ ໃຫ້
ອາຫານເຄ່ ອນທ່ ໄີ ປທາງດາ້ ນຊາ້ ຍຂອງ dorsalsac ແລວ້ ສ່ ງົ ໄປທາງດາ້ ນຊາ້ ຍຂອງ ventral sac ຈາກນນັ້
ຈ່ ງິ ມາເຖງິ ດາ້ ນໜາ້ ຂອງ ventral sac ອາຫານທ່ ແີ ຫກ ຫ ອມົ ນາ້ ຫາຍຈະຈມົ ໄປໃນ ventral sac ສ່ ວນ
ອາຫານຕ່ ອນໃຫຍ່ ໆຈະລອຍຢ່ ູໃນ dorsal sac ແລວ້ ເກດີ ການຕກີ ບັ ອາຫານທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະເປນັ ກອ້ ນກບັ
ຂນ້ ມາທາງຫອດອາຫານ ແລະ ຄຽ້ ວເອອ້ ງໃນປາກ ອາຫານທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະເຄ່ ງິ ແຂນ້ ເຄ່ ງິ ແຫວ (semi solid)
ບາງສ່ ວນຈະໄຫຜ່ ານຊ່ ອງທາງ rumino reticulum orifice ເຂາົ້ ໄປສ່ ູ omasumຕ່ ໄປ. ການຕກີ ບັ ອາຫານ
ມາຄຽ້ ງເອອ້ ງໄໝ່ ຈະເກດີ ຂນ້ ເມ່ ອອາຫານມາສາຜດັ ກບັ internal mucosal foldທ່ ກີ ນັ້ ລະຫວ່ າງ ventral
sacກບັ ຜະໜງັ ຂອງຣູເມນ ແລະ reticulumເກດີ ການບບີ ຕວົ ຂອງ reticulumເຮດັ ໃຫກ້ ອ້ ນອາຫານເຂາົ້
ໄປໃນຫອດອາຫານ ແຕ່ ອາຫານເຄ່ ງິ ແຫວ ຈະເຂາົ້ ໄປໃນ reticulumແລະ ຜ່ ານຊ່ ອງrumino reticulum

orifice

 ກະເພາະຮງັ ເຜງີ້ (reticulum) ເປນັ ກະເພາະທ່ ມີ ຂີ ະໜາດນອ້ ຍທ່ ສີ ຸດ ມຮີ ູບຮ່ າງ
ຄາ້ ຍກບັ ແກວ້ ຮູບໝາກຈຽງ ດາ້ ນໜ່ ງຕດິ ກບັ ກະເພາະຣູເມນ ສ່ ວນອກີ ດາ້ ນໜ່ ງຕດິ ກບັ ກະເພາະສ່ ວນ
omasumຢ່ ູຊ່ ອງ rumino reticulum orifice ຜະໜງັ ດາ້ ນໃນເປນັ ຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກມຈີ ລຸ ງັ ເຍ່ ອບຸພວກ
stratified squamous epithelium ມລີ ກັ ສະນະເປນັ ສນັ ຄາ້ ຍຮູບຮງັ ເຜງີ້ ກະເພາະສ່ ວນນມີ້ ຄີ ວາມສາ
ຄນັ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຍ່ ອຍອາຫານໄປຄຽ້ ງເອອ້ ງ ແລະ ການສ່ ງົ ອາຫານທ່ ຍີ ່ ອຍແລວ້ ໄປຍງັ ສ່ ວນກະເພາະ

ສາມສບິ ກບີ

 ກະເພາະສາມສບິ ກບີ (omasum) ເປນັ ສ່ ວນທ່ ຕີ ່ ຈາກ reticulum ມສີ ່ ວນຕ່

ກບັ ກະເພາະແທ້ ທ່ ມີ ຊີ ່ ອງ omasoabomasal orifice ມຮີ ູບຮ່ າງກມົ ປະກອບດວ້ ຍແຜ່ ນກາ້ ມຊນີ້ ເປນັ

ກບີ ໆ (laminae) ຍ່ ນມາຈາກດາ້ ນບນົ ເຍ່ ອເມອກທ່ ຫີ ຸມ້ ແຜ່ ນກາ້ ມເນອ້ ຈະມີ papillaeສນັ້ ໆ ເປນັ ສ່ ວນ

ປະກອບຊ່ ວຍໃນການບດົ ອາຫານ, ອາຫານທ່ ຜີ ່ ານ reticuloomasal orifice ເຂາົ້ ມາໃນ ແຕ່ ລະກບີ ຂອງ

laminaeເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການບດົ ອາຫານໃຫນ້ ອ້ ຍລງົ , ອາຫານທ່ ລີ ະລາຍໄດຈ້ ະເຄ່ ອນທ່ ຕີ ່ ໄປໃນ

abomasum ອາຫານທ່ ບີ ່ ລະລາຍຈະຕກົ ຢ່ ູລະຫວ່ າງກບີ ຂອງomasum

 ກະເພາະແທ້ (abomasum) ເປນັ ສ່ ວນຂອງກະເພາະສ່ ວນທ່ ມີ ຕີ ່ ອມສາ້ ງນາ້

ຍ່ ອຍທ່ ມີ ຊີ ນັ້ ເຍ່ ອເມອກເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ກະເພາະຂອງສດັ ກະເພາະດ່ ຽວ, ກະເພາະແທຈ້ ະມຂີ ະໜາດນອ້ ຍລງົ

ເມ່ ອທຽບກບັ ກະເພາະຣູເມນ ເມ່ ອສດັ ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂນ້ ກະເພາະແທໃ້ ນສດັ ຄຽ້ ງເອອ້ ງແບ່ ງອອກເປນັ 2

ສ່ ວນຄ: fundic region ແລະ pyloric regionສ່ ວນ fundic region ຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກຈະມລີ ກັ ສະນະ

ເປນັ ກບີ ປະມານ 12 ກບີ ສ່ ວນ pyloric region ຜະໜງັ ຈະຄາ້ ຍກນັ ກບັ ໃນສດັ ກະເພາະດ່ ຽວ, ສາລບັ ແບ,້

ແກະ ສາມາດພບົ ສ່ ວນ cardiac region ໄດ.້

ຮູບ 5.2 ໂຄງສາ້ ງລະບບົ ທາງເດນີ ອາຫານຂອງງວົ

5.1.5. ລາໄສນ້ ອ້ ຍ
ລາໄສນ້ ອ້ ຍ ເປນັ ສ່ ວນຂອງທ່ ທາງເດນີ ອາຫານທ່ ເີ ຊ່ ອມຕ່ ລະຫວ່ າງກະເພາະອາຫານສ່ ວນ

pylorusແລະ ລາໄສໃ້ ຫຍ່ ສ່ ວນ caecumຄວາມຍາວຂອງລາໄສນ້ ອ້ ຍໃນສດັ ລຽ້ ງແຕ່ ລະຊະນດິ ຈະແຕກ

ຕ່ າງກນັ ໄປ ເຊ່ ງິ ສາມາດແບ່ ງສ່ ວນຂອງລາໄສນ້ ອ້ ຍອອກເປນັ 3 ສ່ ວນຄ: ລາໄສນ້ ອ້ ຍຕອນຕນົ້

(duodenum), ລາໄສນ້ ອ້ ຍຕອນກາງ (jejunum) ແລະ ລາໄສນ້ ອ້ ຍຕອນປາຍ (ileum). ລາໄສນ້ ອ້ ຍສ່ ວນ

ຕນົ້ ມລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍຮູບຕວົ ຢູ ຍດຕດິ ກບັ ຜະໜງັ ຊ່ ອງທອ້ ງດວ້ ຍເຍ່ ອຍດລາໄສສ້ ນັ້ ໆ(mesentary)

ບລເິ ວນລາໄສນ້ ອ້ ຍຕອນຕນົ້ ຈະມຊີ ່ ອງເປດີ ຂອງທ່ ນາ້ ບີ ແລະ ທ່ ຈາກຕບັ ອ່ ອນເພ່ ອເປນັ ທາງຜ່ ານຂອງນາ້ ບີ

ແລະ ເອນັ ໄຊຈາກຕບັ ອ່ ອນ ຜະໜງັ ຂອງລາໄສນ້ ອ້ ຍເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການຜະລດິ ແລະ ຫ່ ງັ ນາ້ ຍ່ ອຍ ຫ ເອນັ ໄຊ

ເຊ່ ນັ : lactase, moltase, sucrase, lipase, amylase ແລະ dipeptidaseນອກຈາກໜາ້ ທ່ ຜີ ະລດິ

ເອນັ ໄຊທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຍ່ ອຍອາຫານແລວ້ ຍງັ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການຜະລດິ ແລະ ຫ່ ງັ ຮໂມນໃນລະ ບບົ ທາງ

ເດນີ ອາຫານຄ: ຮໂມນຊຄີ ຣຕີ ນິ (secretin), ຮໂມນໂຄເລຊສີ ໂຕໄຄນນິ (cholecystokinin ; CCK)
ແລະ ຮໂມນໂມຕລິ ນິ (motilin)ທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ດີ ດູ ຊມທາດອາຫານຕ່ າງໆ, ວຕິ າມນິ ແລະ ແຮ່ ທາດ ເຮດັ ໃຫ້

ອາຫານຜ່ ານເຂາົ້ ໄປໃນລາໄສໃ້ ຫຍ່ .
ໂຄງສາ້ ງຂອງລາໄສນ້ ອ້ ຍປະກອບດວ້ ຍເນອ້ ເຍ່ ອ 4 ຊນັ້ ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ສ່ ວນອ່ ນໆຂອງທ່ ທາງ

ເດນີ ອາຫານ ຊນັ້ ໃນສຸດເປນັ ຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກ, ຕ່ ມາແມ່ ນຊນັ້ ລ່ ຸມເຍ່ ອເມອກ ແລະ ຊນັ້ ນອກສຸດເປນັ ຊນັ້ ເຊໂຣ

ຊາ(serosa).

ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງລາໄສນ້ ອ້ ຍ ເກດີ ຈາກການຫດົ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງທ່ ເີ ປນັ ສ່ ວນ

ປະກອບ ເພ່ ອຊ່ ວຍໃຫອ້ າຫານເຄ່ ອນຕວົ ຜ່ ານໄປຍງັ ສ່ ວນອ່ ນຂອງລະບບົ ທາງເດນີ ອາຫານ ແລະ ຊ່ ວຍໃຫ້

ອາຫານປະສມົ ກບັ ນາ້ ຍ່ ອຍ, ລກັ ສະນະຂອງການຫດົ ຕວົ ມີ 2 ແບບຄ:

1. peristaltic movementເປນັ ການຫດົ ຕວົ ເພ່ ອດນັ ອາຫານໃຫຜ້ ່ ານໄປຕາມຄວາມ

ຍາວຂອງລາໄສ້ ເກດີ ຈາກການຫດົ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງທ່ ຢີ ່ ູອອ້ ມກອ້ ນອາຫານເກດີ ການຫດົ ຕວົ ແຕ່ ສ່ ວນທ່ ີ

ມອີ າຫານຢ່ ູ ກາ້ ມຊນີ້ ຈະຄາຍຕວົ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການເຄ່ ອນທ່ ຂີ ອງອາຫານແບບລກູ ຄ່ ນ ເພ່ ອຜກັ ດນັ ອາ ຫານ

ໄປສ່ ວນທາ້ ຍຂອງລາໄສ້ ການຫດົ ຕວົ ແບບນຈີ້ ະຊາ້ ຫ ໄວຂນ້ ຢ່ ູກບັ ລະບບົ ປະສາດອດັ ຕະໂນມດັ ແລະ ການ

ຫ່ ງັ ຮໂມນ ລກັ ສະນະການເຄ່ ອນທ່ ນີ ຈີ້ ະເກດີ ຂນ້ ຢ່ າງຕ່ ເນ່ ອຕະຫອດທງັ ລາໄສ້

2. rhythmic segmentation ເປນັ ການຫດົ ຕວົ ຂອງລາໄສເ້ ພ່ ອປະສມົ ອາຫານກບັ ນາ້

ຍ່ ອຍ ລກັ ສະນະການຫດົ ຕວົ ຂອງລາໄສຈ້ ະເກດີ ເປນັ ຊວ້ ງໆ

ຮູບ 5.2ການເຄ່ ອນໄຫວແບບ peristaltic movement

5.1.6. ລາໄສໃ້ ຫຍ່
ລາໄສໃ້ ຫຍ່ ແບ່ ງອອກເປນັ 3 ສ່ ວນຄ: ສ່ ວນໄສຕ້ ່ ງິ (caecum) ເປນັ ທ່ ປາຍຕນັ ຕດິ ກບັ ລາ

ໄສນ້ ອ້ ຍສ່ ວນປາຍ, ໃນໝູ ແລະ ມາ້ ສ່ ວນ caecumຈະມກີ ານໝກັ ອາຫານໂດຍຈລຸ ນິ ຊີ ຄວາມຍາວ ແລະ
ຮູ ບຮ່ າງຂອງໄສຕ້ ່ ງິ ໃນສດັ ລຽ້ ງ ແຕ່ ລະຊະນດິ ຕ່ າງກນັ ໄປ ສ່ ວນ colon ເປັນສ່ ວນຂອງລາໄສທ້ ່ ີຕ່ ຈາກ
caecumແບ່ ງເປັນ 3 ສ່ ວນຄ: ascending colon, transvers colon ແລະ descending colon
ສ່ ວນຂອງ rectum ເປັນສ່ ວນສຸ ດທາ້ ຍຂອງລາໄສໃ້ ຫຍ່ ມລີ ກັ ສະນະເປນັ ທ່ ຊ່ ມຂີ ະໜາດນອ້ ຍກວ່ າສ່ ວນ
ອ່ ນ. ໜາ້ ທ່ ສີ າຄນັ ຂອງລາໄສໃ້ ຫຍ່ ຈະກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການດູດຊມນາ້ ແລະ ແຮ່ ທາດທ່ ຈີ າເປນັ ຕ່ ຮ່ າງກາຍ, ໃນ
ສດັ ຄຽ້ ງເອອ້ ງອາຫານທ່ ບີ ່ ຖກຍ່ ອຍຈະຖກແບກັ ທເີ ຣຍທ່ ຢີ ່ ູໃນລາໄສໃ້ ຫຍ່ ຍ່ ອຍ ແລະ ໃຊປ້ ະໂຫຍດໄດ,້
ນອກຈາກນຈີ້ ະກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການເຮດັ ໃຫອ້ າຫານທ່ ຢີ ່ ູພາຍໃນເຄ່ ອຕວົ ມາທ່ ສີ ່ ວນປາຍຂອງລາໄສໃ້ ຫຍ່ ເພ່ ອ
ຖາ້ ເວລາທ່ ຈີ ະຂບັ ອອກຈາກຮ່ າງກາຍໃນຮູບແບບຂອງອາຈມົ (feces)

ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງລາໄສໃ້ ຫຍ່ ໂດຍອາໄສການບບີ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ແບ່ ງອອກເປນັ 3
ຊະນດິ ຄ:

1. segmentation movement ເປນັ ການຫດົ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ລາໄສໃ້ ຫຍ່ ເພ່ ອ
ຊ່ ວຍໃນການບດົ ອາຫານໃນສ່ ວນຂອງ ເຊ່ ງິ ຈະເຮດັ ໃຫມ້ ກີ ານດດູ ຊມນາ້ ແລະ ແຮ່ ທາດໄດໄ້ ວຂນ້ .

2. peristaltic movement ເປນັ ການຫດົ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ເພ່ ອໃຫອ້ າຫານທ່ ຢີ ່ ູພາຍ
ໃນເຄ່ ອນຕວົ ຕ່ ໄປຍງັ ລໄສ່ ໃຫຍ່ ບ່ ອນ rectumເພ່ ອລຖາ້ ການຂບັ ອອກນອກຮ່ າງກາຍ

3. mass peristalsis movement ເປນັ ການຫດົ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ສະເພາະ
ສ່ ວນ colonທ່ ເີ ກດີ ຫດົ ຕວົ ຂນ້ ພອ້ ມໆກນັ ເປນັ ບລເິ ວນກວາ້ ງເພ່ ອດນັ ໃຫອ້ າຫານທ່ ບີ ່ ຍ່ ອຍ ຫ ກອ້ ນອາຈມົ
ເຄ່ ອນຕວົ ຢ່ າງໄວວາໄປຍງັ ການຫດົ ຕວົ ນຈີ້ ະເກດີ ຂນ້ ຕອນຖ່ າຍອາຈມົ ເທ່ າົ ນນັ້ .

ໄກ່

ມາ້

ໝູ

ງວົ

ຮູບ 5.3 ສະແດງສ່ ວນປະກອບຂອງທ່ ທາງເດນີ ອາຫານສດັ

5.2 ຈາແນກໂຄງສາ້ ງທາງເດນີ ອາຫານຂອງສດັ ກະເພາະດ່ ຽວ ແລະ ສດັ ກະເພາະລວມ
5.3 ອະໄວຍະວະອ່ ນໆ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຍ່ ອຍອາຫານ

5.3.1 ຕບັ (liver)
ຕບັ ເປນັ ອະໄວຍະວະໜ່ ງທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຍ່ ອຍອາຫານ ເຊ່ ງິ ປະກອບດວ້ ຍຕ່ ອມມທີ ່ ຮຽງ

ຕວົ ກນັ ຢ່ ູຢ່ າງຫວງຫາຍ ໂດຍທ່ ວົ ໄປອາດຈດັ ໄດວ້ ່ າຕບັ ເປນັ ອະໄວຍະວະທ່ ມີ ຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ເມ່ ອປຽບ ທຽບ
ກບັ ຂະໜາດຂອງຮ່ າງກາຍ, ໃນສດັ ກນິ ຊນີ້ ເປນັ ອາຫານຂະໜາດຂອງຕບັ ມຄີ ່ າປະມານ 3-5% ຂອງນາ້ ໜກັ
ຕວົ , ສດັ ກນິ ຊນີ້ ແລະ ພດເປນັ ອາຫານມຂີ ະໜາດຮອງລງົ ມາ 2-3% ຂອງນາ້ ໜກັ ຕວົ , ສດັ ຄຽ້ ວເອອ້ ງຈະມີ
ຂະໜາດຂອງຕບັ ນອ້ ຍທ່ ສີ ຸດ 1-1.5% ຂອງນາ້ ໜກັ ຕວົ , ໃນສດັ ລຽ້ ງລູກດວ້ ຍນາ້ ນມົ ທຸກຊະນດິ ໃນຂະ ນະທ່ ີ
ເປນັ ລກູ ສດັ ຫ ສດັ ທ່ ກີ າລງັ ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຕບັ ຈະມຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ກວ່ າສດັ ທ່ ໃີ ຫຍ່ ເຕມັ ທ່ ແີ ລວ້ ເນ່ ອງຈາກ
ເມ່ ອສດັ ໃຫຍ່ ເຕມັ ທ່ ີ ຈະມກີ ານເຊ່ ອມສະຫາຍຂອງຈລຸ ງັ ຕບັ , ຊນີ້ ຕບັ ຈະມສີ ນີ າ້ ຕານ ອ່ ອນນຸມ້ , ນາ້ ມຕີ າ ແໜ່

ງຢ່ ູໃນຊ່ ອງທອ້ ງຂອ້ ນໄປທາງດາ້ ນຂວາຕດິ ກບັ ເຍ່ ອກະບງັ ລມົ . ໃນສດັ ລຽ້ ງທຸກຊະນດິ ຈລຸ ງັ ຕບັ (hepatic cell)
ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຫີ ່ ງັ ນາ້ ບີ (bile), ນາ້ ບທີ ່ ຜີ ະລດິ ອອກຈາກຈລຸ ງັ ຕບັ ຈະອອກຈາກທ່ (hepaticduct)ໄປລວມເກບັ
ໄວໃ້ ນຖງົ ນາ້ ບີ (gall bladder)ຈາກນນັ້ ຈະມທີ ່ ນາ້ ບຕີ ່ ໄປທ່ ີ cystic duct ສ່ ູ commonbile ductເປນັ ທ່
ຍາວຕ່ ໄປເປດີ ທ່ ລີ າໄສນ້ ອ້ ຍສ່ ວນຕນົ້ , ມາ້ ເປນັ ສດັ ທ່ ບີ ່ ມຖີ ງົ ນາ້ ບສີ າລບັ ເກບັ ນາ້ ບີ ແຕ່ ນາ້ ບທີ ່ ຜີ ະລດິ ຈາກຈລຸ ງັ
ຕບັ ຈະຫ່ ງັ ອອກມາຈາກຈລຸ ງັ ຕບັ ຜ່ ານ hepatic ductເຂາົ້ ໄປໃນ common bile duct ທ່ ເີ ປນັ ທ່ ນາ້ ບີ ທ່ ີ
ສ່ ງົ ຜ່ ານນາ້ ບຈີ າກຖງົ ນາ້ ບໄີ ປເປດີ ທ່ ລີ າໄສນ້ ອ້ ຍສ່ ວນຕນົ້ ເລຍີ .

ນາ້ ບເີ ປນັ ຂອງແຫວສເີ ຫອງ ທ່ ຜີ ະລດິ ຈາກຈລຸ ງັ ຕບັ ມສີ ່ ວນປະກອບທ່ ສີ າຄນັ ຄ: ກດົ ນາ້ ບີ
(bile acid) ແລະ ເກອຂອງນາ້ ບີ (bile salt) ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ພບົ ໂປຣຕນີ ມວິ ຊນິ ດ ຄເລສເຕຣີ ອລ, ຟອສຟ
ລິ ປດິ ແລະ ພວກອເິ ລດໂຕຣໄລເຊ່ ນັ : Cl-, Ca++, Fe++ໃນນາ້ ບດີ ວ້ ຍ, ສານສເີ ຫອງໃນນາ້ ບຄີ ສານ
biriverdinແລະbilirubinເປນັ ສານທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຍ່ ອຍໄຂມນັ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການແຕກຕວົ ແລະ
ແຂວນລອຍກະຈາຍຢ່ ູທ່ ວົ ໄປ ເພ່ ອໃຫນ້ າ້ ຍ່ ອຍຈາກຕບັ ອ່ ອນ (pancreatic lipase)ສາມາດເຂາົ້ ຍ່ ອຍສະ
ຫາຍໄດງ້ ່າຍ, ສເີ ຫອງຂອງນາ້ ບເີ ກດີ ຈາກ hemeຂອງເມດັ ເລອດແດງທ່ ຖີ ກທາລາຍທ່ ມີ າ້ ມ ເມ່ ອເມດັ ເລອດ
ແດງຖກທາລາຍຈລຸ ງັ ຕບັ ຈະຈບັ ເຮໂມໂກບນິ ໄວ້ ແລະ ແຍກສະຫາຍໂມເລກນູ ອອກເປນັ pyrole ring ເຊ່ ງິ
ເປນັ ສານສເີ ຫອງ ແຕ່ ໃນກລະນທີ ່ ຈີ ລຸ ງັ ຕບັ ເກດີ ການອກັ ເສບ ຫ ຖກທາລາຍ ຄວາມສາມາດໃນການປ່ ຽນສີ
ຂອງນາ້ ບຈີ າກເມດັ ເລອດແດງຈະຫຸດລງົ ມຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫກ້ ານຄວບຄຸມການຫ່ ງັ ນາ້ ບຜີ ດິ ປກົ ກະຕິ ນາ້ ບຈີ ະບ່ ເຂາົ້
ໄປຊ່ ວຍຍ່ ອຍໃນຂະບວນການຍ່ ອຍໄຂມນັ ແຕ່ ຈະກະຈາຍໄປໃນກະແສເລອດ ແລະ ປະກດົ ຕາມປາກ, ຕາ,
ຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ສະພາບດ່ າງເຫອງ ເຊ່ ງິ ເປນັ ຜນົ ຈາກຕບັ ອກັ ເສບ. ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕບັ ມດີ ່ ງັ ນ:ີ້

 ຜະລດິ ນາ້ ບີ ຊ່ ວຍໃນການຍ່ ອຍໄຂມນັ ໃນສ່ ວນລາໄສນ້ ອ້ ຍ

 ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຂະບວນການເມຕາໂບລຊິ ມຂອງໂປຣຕນີ , ຄາໂບໂຮເດຣດ ແລະ ໄຂມນັ
ເຊ່ ນັ : ການສາ້ ງຍູເຣຍ, ການປ່ ຽນນາ້ ຕານໃຫເ້ ປນັ ໄກໂກຣເຈນ (glycolysis), ການປ່ ຽນໄກໂກຣເຈນໃຫ້
ເປນັ ນາ້ ຕານ ແລະ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການສງັ ເຄາະໄຂມນັ

 ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ທີ າລາຍສານພດິ ຈາກຮ່ າງກາຍ (detoxification) ເຊ່ ນັ : ການປ່ ຽນຮູບຂອງ
ແອວກຮໃຫເ້ ປນັ ນາ້ ແລະ ຄາບອນໄດອ໋ອກໄຊ

 ມກີ ານສາ້ ງພວກ prothrombinທ່ ມີ ໜີ າ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການແຂງຕວົ ຂອງເລອດ ຈລຸ ງັ
ຕບັ ຈະສາ້ ງສານ prothrombinຫາຍ ຫ ນອ້ ຍຂນ້ ຢ່ ູກບັ ວຕິ າມນິ ເຄທ່ ມີ ຢີ ່ ູໃນຮ່ າງກາຍ

 ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການທາລາຍເມດັ ເລອດທ່ ໝີ ດົ ອາຍຸ ແລະ ເປນັ ແຫ່ ງສະສມົ
ທາດເຫກັ ໄວ່ ໃຊໃ້ ນຮ່ າງກາຍຕ່ ໄປ

 ເປນັ ແຫ່ ງສາ້ ງເມດັ ເລອດໃນຂະນະທ່ ສີ ດັ ຍງັ ເປນັ ຕວົ ອ່ ອນຢ່ ູໃນທອ້ ງແມ່
 ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ສີ າ້ ງເກອຂອງກດົ ນາ້ ບີ (bile salt)

5.3.2 ຕບັ ອ່ ອນ (pancreas)
ຕບັ ອ່ ອນຈດັ ເປນັ ອະໄວຍະວະທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ທງັ ຕ່ ອມມທີ ່ (exocrine gland) ແລະ ບ່ ມີ

ທ່ (endocrinegland)ເນອ້ ເຍ່ ອສ່ ວນທ່ ເີ ປນັ ຕ່ ອມມທີ ່ ເປນັ ເນອ້ ເຍ່ ອສ່ ວນໃຫຍ່ ຂອງຕບັ ອ່ ອນ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ີ
ຜະລດິ ນາ້ ຍ່ ອຍ (pancreaticjuice) ສາລບັ ໂປຣຕນີ , ຄາໂບໄຮເດຣດ ແລະ ໄຂມນັ ໂດຍມທີ ່ ເປດີ
(pancreatic duct) ຢ່ ູທ່ ລີ າໄສນ້ ອ້ ຍສ່ ວນຕນົ້ ໄກກ້ ບັ ທ່ ເປດີ ຂອງທ່ ນາ້ ບ,ີ ເອນັ ໄຊທ່ ສີ າຄນັ ໄດແ້ ກ່ lipase,

phospholipase ແລະ deoxyribonuclease ເປນັ ຕນົ້ ເນອ້ ເຍ່ ອສ່ ວນທ່ ເີ ປນັ ຕ່ ອມບ່ ມທີ ່ ຈະຜະລດິ ຮ
ໂມນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຄວບຄຸມລະດບັ ຂອງກໂູ ກສໃນເລອດຄຮໂມນອນິ ຊູລນິ (insulin) ແລະ ກຄູ າ
ກອນ (glucagon) ຕ່ ອມມທີ ່ ໃນຕບັ ອ່ ອນຈະຫ່ ງັ ນາ້ ຍ່ ອຍທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຍ່ ອຍອາຫານຕະຫອດເວລາ
ພາຍໃຕກ້ ານຄວບຄຸມຂອງຮໂມນ secretinຄວາມເປນັ ກດົ ຂອງອາຫານທ່ ເີ ຄ່ ອນມາຈາກກະເພາະສ່ ວນປາຍ
ແລະ ການກະຕຸນ້ ທາງລະບບົ ປະສາດ ຮໂມນ secretinທ່ ຜີ ະລດິ ຈາກຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກຂອງລາໄສນ້ ອ້ ຍ ເມ່ ອມີ
ອາຫານທ່ ມີ ລີ ດິ ເປນັ ກດົ ມາກະຕຸນ້ secretinທ່ ຫີ ່ ງັ ຈາກລາໄສນ້ ອ້ ຍຈະຊມຜ່ ານໄປທາງກະແສເລອດ ເຮດັ ໃຫ້
ຈລຸ ງັ ຂອງຕບັ ອ່ ອນຜະລດິ ແລະ ຫ່ ງັ ນາ້ ຍ່ ອຍ (pancreatic juice) ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ມຜີ ນົ ໃຫຕ້ ບັ ອ່ ອນຫ່ ງັ ຮ
ໂມນ pancreozyminລວມທງັ ມກີ ານຂບັ ນາ້ ຍ່ ອຍຈາກຕບັ ອ່ ອນມາຍງັ ລາໄສນ້ ອ້ ຍດວ້ ຍ.

5.4 ສາລລິ ະການຍ່ ອຍອາຫານຂອງສດັ ກະເພາະດ່ ຽວ ແລະ ສດັ ກະເພາະລວມ

ສາລລິ ະວທິ ະຍາຂອງການຍ່ ອຍອາຫານ ເປັນການສກສາກ່ ຽວກບັ ການເຮດັ ວຽກຂອງລະບບົ ຍ່ ອຍ
ອາຫານ ທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການຍ່ ອຍອາຫານທ່ ສີ ດັ ໄດຮ້ ບັ ເຂາົ້ ໄປ ອາຫານເມ່ ອເຂາົ້ ສ່ ູຮ່ າງກາຍທາງປາກຈະຜ່ ານ
ລະບບົ ທາງເດນີ ອາຫານທ່ ມີ ອີ ະໄວຍະວະຍ່ ອຍອາຫານ ແລະ ອະໄວຍະວະທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຍ່ ອຍອາຫານ ມີ
ເອນັ ໄຊຈາກທ່ ທາງເດນີ ອາຫານ ຫ ເອນັ ໄຊຈາກຈລຸ ນິ ຊີ ໃນລະບບົ ທາງເດນີ ອາຫານຊ່ ວຍເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຂະ ບວນ
ການຕ່ າງໆ ເພ່ ອໃຫອ້ າຫານປ່ ຽນແປງຮູບຮ່ າງຈນົ ມຂີ ະໜາດເໝາະສມົ ທ່ ຈີ ະສາມາດດູດຊມໄປໃຊປ້ ະ ໂຫຍດ

ໄດໃ້ ນຈລຸ ງັ ສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍ ຂະບວນການຍ່ ອຍອາຫານໄດແ້ ບ່ ງອອກເປນັ 3 ປະເພດດວ້ ຍກນັ ຄ:

1. ການຍ່ ອຍໂດຍວທິ ກີ ນົ ຈກັ (mechanical digestion)ເປນັ ຂະບວນການເຮດັ ໃຫໂ້ ມເລກນູ ຂອງ
ອາຫານມຂີ ະໜາດນອ້ ຍລງົ ເພ່ ອທ່ ຈີ ະໃຫອ້ າຫານມສີ ະພາບທ່ ເີ ໝາະສມົ ສາລບັ ການເຂາົ້ ຍ່ ອຍໂດຍເອນັ ໄຊ ຫ ນາ້
ຍ່ ອຍຕ່ ໄປ ການຍ່ ອຍໂດຍວທິ ກີ ນົ ຈກັ ໄດແ້ ກ່ : ການຫຍາ້ (mastication) ອາຫານໃນປາກ, ການບດົ ອາຫານ
ໃນສ່ ວນກະເພາະບດົ (gizzard) ຂອງສດັ ປກີ , ການບບີ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ (peristatic movement)
ທ່ ຢີ ່ ູອອ້ ມຮອບຫອດອາຫານ, ກະເພາະອາຫານ, ລາໄສນ້ ອ້ ຍ ແລະ ລາໄສໃ້ ຫຍ່ ສາລບັ ໃນສດັ ຄຽ້ ວເອອ້ ງ
ຈະລວມເຖງິ ຂະບວນການໃນການຄຽ້ ວເອອ້ ງ (rumination)ດວ້ ຍ.

2. ການຍ່ ອຍໂດຍວທິ ເີ ຄມີ (chemical digestion)ເປນັ ການຍ່ ອຍອາຫານໂດຍອາໄສເອນັ ໄຊຈາກ
ສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງອະໄວຍະວະຍ່ ອຍອາຫານ ແລະ ອະໄວຍະວະທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງໄດແ້ ກ່ : ເອນັ ໄຊອາໄມເລສ
(amylase)ໃນນາ້ ລາຍ, ເອນັ ໄຊມາຈາກເຍ່ ອບຸກະເພາະອາຫານ (gastric juice), ເອນັ ໄຊມາຈາກຕບັ ອ່ ອນ

(pancreatic juice)ແລະ ເອນັ ໄຊຈາກລາໄສນ້ ອ້ ຍ (intestinal juice)

3. ການຍ່ ອຍໂດຍຈລຸ ນິ ຊີ (microbial digestion)ເປນັ ການຍ່ ອຍອາຫານໂດຍເອນັ ໄຊຈາກຈລຸ ນິ ຊີ
ທງັ ແບກັ ທເີ ຣຍ ແລະ ໂປຣໂຕຊວົ ທ່ ອີ າໄສຢ່ ູໃນສ່ ວນຂອງກະເພາະຣູເມນ ແລະ ລາໄສໃ້ ຫຍ່ ການຍ່ ອຍອາຫານ
ແບບນອີ້ າດເອນີ້ ວ່ າເປນັ ການໝກັ ອາຫານ (fermentation)ໂດຍຈລຸ ນິ ຊຈີ ະມນີ າ້ ຍ່ ອຍ ຫ ເອນັ ໄຊທ່ ຍີ ່ ອຍ
ຄາໂບຣເດຣດພວກເຊລລຸຍໂລສ, ເຮມເິ ຊລລຸຍໂລສ ໃຫເ້ ປນັ ນາ້ ຕານ ແລະ ສດັ ສາມາດນາໄປໃຊປ້ ະ ໂຫຍດໄດ.້

ຂະບວນການຍ່ ອຍອາຫານສາມາດແບ່ ງອອກໄດຕ້ າມລກັ ສະນະຂອງລະບບົ ທາງເດນີ ອາຫານໄດ້ 2

ປະເພດຄ:
- ບວນການຍ່ ອຍອາຫານໃນສດັ ກະເພາະດ່ ຽວ ເຊ່ ນັ : ໝາ, ແມວ, ໝ,ູ ມາ້ , ກະຕ່ າຍ ແລະ ສດັ ປີກ

ເປນັ ຕນົ້

- ຂະບວນການຍ່ ອຍອາຫານໃນສດັ ກະເພາະລວມ ເຊ່ ງິ ໄດແ້ ກ່ ສດັ ຄຽ້ ວເອອ້ ງເຊ່ ນັ : ງວົ , ຄວາຍ,
ແບ,້ ແກະ ເປນັ ຕນົ້

5.4.1 ການຍ່ ອຍອາຫານໃນສດັ ກະເພາະດ່ ຽວ
ການຍ່ ອຍອາຫານໃນສດັ ກະເພາະດ່ ຽວ ຈະມລີ ກັ ສະນະການຍ່ ອຍເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ການຍ່ ອຍ

ທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ໃນກະເພາະແທຂ້ ອງສດັ ຄຽ້ ວເອອ້ ງ ເນ່ ອງຈາກຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກຂອງກະເພາະສ່ ວນນຈີ້ ະມຕີ ່ ອມມທີ ່
ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການຜະລດິ ເອນັ ໄຊທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຍ່ ອຍອາຫານ (gastric juice) ໂດຍສະ ເພາະເອນັ ໄຊ
ທ່ ຍີ ່ ອຍໂປຣຕນີ ເຊ່ ນັ : pepsinແລະ renninແລະ ເອນັ ໄຊທ່ ຍີ ່ ອຍໄຂມນັ ເຊ່ ນັ : lipaseທ່ ມີ ຫີ າຍໃນສດັ ກນິ
ຊນີ້ ແຕ່ ໃນສດັ ຄຽ້ ງເອອ້ ງມນີ ອ້ ຍ ນອກຈາກການຍ່ ອຍໄຂມນັ ທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ໄດນ້ ອ້ ຍ ເນ່ ອງຈາກກະ ເພາະມສີ ະພາບ
ຄວາມເປນັ ກດົ ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ບ່ ມເີ ອນັ ໄຊທ່ ຍີ ່ ອຍຄາໂບໄຮເດຣດ ໃນກະເພາະຈະມສີ ະພາບເປນັ ກດົ ເນ່ ອງຈາກ
ມກີ ານຫ່ ງັ ກດົ ເກອຈາກຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກຂອງກະເພາະອາຫານ ກດົ ເກອຈະມສີ ່ ວນກະຕຸ ນ້ ໃຫເ້ ອນັ ໄຊແປບຊນີ
ແລະ ເຣນນນິ ເຮດັ ວຍກໄດ້ ເນ່ ອງຈາກເອນັ ໄຊທ່ ມີ າຍ່ ອຍໂປຣຕນີ ທ່ ຫີ ່ ງັ ອອກມາຈາກຕ່ ອມມທີ ່ ໃນກະເພາະ
ອາຫານຈະຢ່ ູໃນສະພາບທ່ ຍີ ງັ ເຮດັ ວຽກບ່ ໄດ້ (inactiveenzyme)ຄ pepsinogenແລະ prorenninເອນັ

ໄຊ pepsinຈະຍ່ ອຍໂປຣຕນີ ໄດເ້ ປັນ protease, peptone,peptideແລະ ກດົ ອະມໂິ ນສ່ ວນ rennin
ເປນັ ເອນັ ໄຊທ່ ມີ ຫີ າຍໃນກະເພາະຂອງລູກສດັ ທ່ ກີ ນິ ນມົ ເປນັ ອາຫານ, renninຈະເຮດັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າກບັ ເຄຊນີ
(casein)ເຊ່ ງິ ເປນັ ໂປຣຕນີ ໃນນາ້ ນມົ ໂດຍການກະຕຸນ້ ຂອງໄອອອນແຄລຊຽມໄດ້ calcium paracasein
ທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະເປນັ ກອ້ ນ ເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ນມົ ມລີ ກັ ສະນະເປນັ ຂອງແຫວເກດີ ການຕກົ ຕະກອນ ແລະ ເຄ່ ອນທ່ ຊີ າ້
ລົງ, ເອັນໄ ຊrenninຈ່ ິງເຂົ້າ ຍ່ ອຍໂປຣຕີນໃ ນນ້າ ນົມ ເພ່ ອໃ ຊ້ປະໂຫຍດໄ ດ້ casein + rennin
paracasein(ລະລາຍນາ້ ໄດ)້ , paracasein + Ca++ calcium paracasein(ລະລາຍນາ້ ບ່ ໄດ)້ .

5.4.2 ການຍ່ ອຍອາຫານໃນສດັ ເພາະລວມ
ກະເພາະສ່ ວນໜາ້ ຂອງສດັ ຄຽ້ ວເອອ້ ງ ທ່ ປີ ະກອບດວ້ ຍກະເພາະຮງັ ເຜງີ້ , ກະເພາະຣູເມນ

ແລະ ກະເພາະສາມສບິ ກບີ ເປນັ ກະເພາະສ່ ວນທ່ ມີ ເີ ຍ່ ອບຸຜວິ ທ່ ບີ ່ ມຕີ ່ ອມມທີ ່ ປະກດົ ຢ່ ູ ຈ່ ງິ ບ່ ມເີ ອນັ ໄຊທ່ ຜີ ະລດິ
ຈາກຮ່ າງກາຍສດັ ສາລບັ ການຍ່ ອຍອາຫານ, ການຍ່ ອຍອາຫານໃນສ່ ວນກະເພາະສ່ ວນໜາ້ ທງັ ສາມຈ່ ງິ ເປນັ ການ
ຍ່ ອຍອາຫານທ່ ໃີ ຊເ້ ອນັ ໄຊຈາກຈລຸ ນິ ຊີ ທ່ ອີ າໄສຢ່ ູໃນກະເພາະຣູເມນ, ກະເພາະຣູເມນກວມເອາົ ເນອ້ ທ່ ປີ ະ ມານ

70-80% ຂອງກະເພາະທງັ ໝດົ , ການຍ່ ອຍໃນກະເພາະຣູເມນເກດີ ຈາກການຍ່ ອຍໂດຍວທິ ກີ ນົ ຈກັ ແລະ ວທິ ີ
ເຄມ,ີ ການຍ່ ອຍໂດຍວທິ ກີ ນົ ຈກັ ເປນັ ການຍ່ ອຍທ່ ເີ ກດີ ຈາກການບບີ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ກະເພາະຣູເມນ ທ່ ມີ ຜີ ນົ
ໃຫເ້ ກດີ ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງກະເພາະ ແລະ ການບບີ ຕວົ ເຮດັ ໃຫມ້ ກີ ານດນັ ອາຫານກບັ ໄປຄຽ້ ວເອອ້ ງໝ່ ໃນ
ປາກ, ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງອາຫານເຮດັ ໃຫອ້ າຫານມຂີ ະໜາດນອ້ ຍລງົ , ສາລບັ ການຍ່ ອຍໂດຍວທິ ເີ ຄມທີ ່ ເີ ກດີ
ຂນ້ ໃນກະເພາະຣູເມນເກດີ ຈາກຜນົ ຂອງເອນັ ໄຊທ່ ຜີ ະລດິ ຈາກຈລຸ ນິ ຊເີ ຊ່ ນັ : ແບກັ ທເີ ຣຍ ແລະ ໂປຣໂຕຊວົ ທ່ ີ

ອາໄສຢ່ ູໃນກະເພາະຣູເມນ ອາຫານຈາພວກໂປຣຕນີ , ໄຂມນັ ແລະ ຄາໂບໄຮເດຣດຈະມກີ ານຍ່ ອຍໃຫປ້ ່ ຽນເປນັ
ກດົ ໄຂມນັ ລະເຫຍີ 3 ຊະນດິ ຄ: ກດົ ອາຊຕິ ກິ , ກດົ ໂປຮປໂິ ອນກິ ແລະ ກດົ ບວິ ທຣິ ກິ ເຊ່ ງິ ຈະຖກຊມຜ່ ານຜະໜັ
ງກະເພາະຣູເມນເຂາົ້ ໄປໃນເລອດໄປຍງັ ຕບັ ຈາກນນັ້ ຈ່ ງິ ຖກນາໄປໃຊຍ້ ງັ ສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍ ເພ່ ອນາໄປໃຊ້
ເປນັ ພະລງັ ງານຕ່ ໄປ.ເມ່ ອຈລຸ ນິ ຊຜີ ່ ານເຂາົ້ ໄປໃນກະເພາະແທ້ ແລະ ລາໄສນ້ ອ້ ຍ ຈະຖກຍ່ ອຍເປນັ ກດົ ອາມໂິ ນ
ແລະ ດູດຊມໄປໃຊປ້ ະໂຫຍດແກ່ ຮ່ າງກາຍສດັ ໄດ,້ ແອມໂມເນຍທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຈາກການຍ່ ອຍໂປຣຕນີ ນອກ ຈາກ
ຖກນາໄປສາ້ ງເປນັ ໂປຣຕນີ ໃນຈລຸ ນິ ຊແີ ລວ້ ບາງສ່ ວນຍງັ ຖກດດູ ຊມຜ່ ານຜະໜງັ ກະເພາະຣູເມນໄປທ່ ຕີ ບັ ແລະ

ປ່ ຽນເປນັ ຍູເຣຍໄດ້ ບາງສ່ ວນຂອງຍູເຣຍຈະຖກຂບັ ອອກຈາກຮ່ າງກາຍທາງປດັ ສະວະ ບາງສ່ ວນຈະໝນູ ວຽນ
ກບັ ໄປໃຊປ້ ະໂຫຍດໃນກະເພາະຣູເມນໂດຍຜ່ ານທາງນາ້ ລາຍ, ບາງສ່ ວນຂອງກດົ ອະມໂິ ນທ່ ເີ ປນັ ຜນົ ຜະລດິ ຈາກ

ການຍ່ ອຍໂປຣຕນີ ໂດຍຈລຸ ນິ ຊໃີ ນກະເພາະຣູເມນ ຈະຖກດດູ ຊມຜ່ ານຜະໜງັ ກະເພາະຣູເມນໄປໃຊປ້ ະ ໂຫຍດ
ໄດໂ້ ດຍກງົ ນອກຈາກນຈີ້ ລຸ ນິ ຊໃີ ນກະເພາະຣູເມນຍງັ ສາມາດທ່ ຈີ ະສາ້ ງວຕິ າມນິ ບລີ ວມ ແລະ ວຕິ າມນິ ເຄໄດ້

ດວ້ ຍການຍ່ ອຍອາຫານໃນລາໄສນ້ ອ້ ຍ.

ບດົ ທີ 6

ລະບບົ ການຫາຍໃຈ

ຈດຸ ປະສງົ

- ອະທບິ າຍໂຄງສາ້ ງ ແລະ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງລະບບົ ການຫາຍໃຈ

- ອະທບິ າຍກນົ ໄກ ແລະ ການຄວບຄຸມການຫາຍໃຈ

ເນອ້ ໃນ
6.1 ໂຄງສາ້ ງແລະໜາ້ ທ່ ຂີ ອງລະບບົ ການຫາຍໃຈ

ລະບບົ ຫາຍໃຈເປນັ ລະບບົ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການແລກປ່ ຽນກາສ ລະຫວ່ າງອ໋ອກຊເີ ຈນຈາກອາກາດທ່ ີ
ຫາຍໃຈເຂາົ້ ໄປໃນປອດ ກບັ ກາສຄາບອນໄດອ໋ອກໄຊທ່ ເີ ປນັ ຂອງເສຍຈາກການເມຕາໂບລຊິ ມຂອງຈລຸ ງັ ເຊ່ ງິ
ລະລາຍຢ່ ູໃນນາ້ ເລອດທ່ ຖີ ງົ ລມົ ປອດ ສາເຫດທ່ ຕີ ອ້ ງມກີ ານແລກປ່ ຽນກາສ ເກດີ ຂນ້ ໃນຮ່ າງກາຍ ເນ່ ອງຈາກ
ກາສອ໋ອກຊເີ ຈນມຄີ ວາມສາຄນັ ໃນ ຂະບວນການເມຕາໂບລຊິ ມຂອງຈລຸ ງັ ແລະ ຖາ້ ຄາບອນໄດອ໋ອກໄຊ ທ່ ີ
ເກດີ ຂນ້ ໃນຈລຸ ງັ ຫາກມຫີ ານສະສມົ ຫາຍຈະເຮດັ ໃຫຈ້ ລຸ ງັ ຕາຍໄດ້ ສະນນັ້ ຮ່ າງກາຍຈ່ ງິ ຕອ້ ງກາຈດັ ຄາບອນ
ໄດອ໋ອກໄຊອອກໂດຍການຫາຍໃຈອອກ ຫ ບາງສ່ ວນຖກກາຈດັ ອອກທາງໝາກໄຂ່ ຫງັ , ມສີ ່ ວນນອ້ ຍໜ່ ງທ່ ີ
ອາດຖກຈລຸ ງັ ນາໄປສງັ ເຄາະເປນັ ສານອນິ ຊອີ ່ ນໆຕ່ ໄປໄດ.້ ການຂາດອ໋ອກຊເີ ຈນບ່ ເທ່ າົ ໃດນາທອີ າດເຮດັ ໃຫຈ້ ຸ
ລງັ ຕາຍໄດ້ ໂດຍສະເພາະຈລຸ ງັ ສະໝອງ ເຊ່ ງິ ເປນັ ຈລຸ ງັ ທ່ ມີ ຄີ ວາມຮູສ້ ກໄວຕ່ ການຂາດອ່ ອກຊເີ ຈນຫາຍ ການ
ຫາຍໃຈ(respiration)ເປນັ ກດິ ຈະກາຂອງຮ່ າງກາຍຂອງຈລຸ ງັ ໃນສ່ ງິ ທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ຕະຫອດເວລາ ໃນ
ສະພາບປກົ ກະຕິ ບ່ ວ່ າຈະເປນັ ການຫາຍໃຈອອກເຂາົ້ ຫ ການຫາຍໃຈອອກຈະເປນັ ໄປຢ່ າງອດັ ຕະໂນມດັ
ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ການເຕນັ້ ຂອງຫວົ ໃຈ

6.1.1 ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງລະບບົ ຫາຍໃຈ
1) ນາກາສອ໋ອກຊເີ ຈນເຂາົ້ ສ່ ູຮ່ າງກາຍ ແລະ ຂບັ ກາສຄາບອນໄດອ່ ອກໄຊທ່ ໄີ ດ້ ຈາກ

ຂະບວນການເມຕາໂບລຊິ ມອອກຈາກຮ່ າງກາຍ
2) ຄວບຄຸມປະລມິ ານກາສອ໋ອກຊເີ ຈນ ແລະ ຄາບອນໄດອ໋ອກໄຊໃນເລອດໃຫຢ້ ່ ູໃນ

ລະດບັ ທ່ ເີ ໝາະສມົ ຕ່ ການມຊີ ວີ ດິ ຢ່ ູຂອງສດັ
3) ກາຈດັ ສ່ ງິ ແປກປອມທ່ ປີ ະປນົ ມາກບັ ອາກາດ ເຊ່ ງິ ສດັ ຫາຍໃຈເຂາົ້ ໃນຮ່ າງ ກາຍ ເນ່ ອງ

ຈາກມີ macrophages cells ທ່ ຜີ ະໜງັ ຂອງຖງົ ລມົ ປອດ ແລະ ສາມາດຜະລດິ ແອນຕບິ ດີ້ (antibodies)
ທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ຕີ ່ ຕາ້ ນພະຍາດໄດ້

4) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການປ່ ຽນ angiotensin Iທ່ ເີ ປນັ ເອນັ ໄຊ ທ່ ມີ ຢີ ່ ູໃນຮູບທ່ ຍີ ງັ
ເຮດັ ວຽກບ່ ໄດໃ້ ຫເ້ ປນັ angiotensin IIທ່ ຢີ ່ ູໃນຮູບທ່ ຈີ ະເຮດັ ວຽກໄດ້ (active form)

5) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຄວບຄຸມຄວາມສມົ ດຸນຂອງກດົ ແລະ ດ່ າງໃນເລອດ ຖາ້
ເລອດມສີ ະພາບເປນັ ດ່ າງ (alkalosis)ຮ່ າງກາຍຈະມຄີ ວາມສາມາດຂບັ ກາສຄາບອນໄດອ໋ອກໄຊຫຸດລງົ ໃນ
ທາງກງົ ກນັ ຂາ້ ມຖາ້ ມສີ ະພາບເປນັ ກດົ ການຂບັ ກາສຄາບອນໄດອ໋ອກໄຊອອກຈະມຫີ າຍຂນ້

6) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຮີ ່ ວມກບັ ກນົ ໄກອ່ ນໆໃນຮ່ າງກາຍ ເພ່ ອຄວບຄຸມອຸນຫະພູມຂອງຮ່ າງກາຍ
ໃຫຢ້ ່ ູໃນລະດບັ ປກົ ກະຕິ ໂດຍການລະບາຍຄວາມຮອ້ ນອອກມາພອ້ ມກບັ ໄອນາ້ ທ່ ອີ ອກມາກບັ ການຫາຍໃຈ

ອອກ

6.1.2 ປະເພດຂອງການຫາຍໃຈ
ໃນທາງສາລລິ ະວທິ ະຍາສາມາດແບ່ ງການຫາຍໃຈອອກໄດເ້ ປນັ 4 ຊະນດິ ຄ:
1) breathingໝາຍເຖງິ ການຫາຍໃຈເພ່ ອນາອາກາດທ່ ມີ ກີ າສ ອ໋ອກຊເີ ຈນຈາກພາຍ

ນອກເຂາົ້ ສ່ ູປອດ ໂດຍການຫາຍໃຈເຂາົ້ ແລະ ການນາເອາົ ອາກາດທ່ ມີ ກີ າສຄາບອນໄດ ອ໋ອກໄຊອອກຈາກ

ປອດໂດຍການຫາຍໃຈອອກ
2) external respiration ໝາຍເຖງິ ການແລກປ່ ຽນກາສອ໋ອກຊເີ ຈນກບັ ກາສຄາບອນ

ໄດອ໋ອກໄຊທ່ ມີ າກບັ ເລອດທ່ ປີ ອດ (ຖງົ ລມົ ປອດ) ໂດຍເລອດຈະຂບັ ກາສອ໋ອກຊເີ ຈນ ແລະ ປ່ ອຍກາສຄາ
ບອນໄດອ໋ອກໄຊອອກມາ (ລະຫວ່ າງກາສອ໋ອກຊເີ ຈນ ແລະ ກາສຄາບອນໄດ ອ໋ອກໄຊທ່ ລີ ະລາຍໃນນາ້

ເລອດ)
3) internal respiration ໝາຍເຖງິ ຂະບວນການແລກປ່ ຽກາສອ໋ອກຊເີ ຈນຈາກ

ເລອດກບັ ກາສຄາບອນໄດອ໋ອກໄຊທ່ ຜີ ະລດິ ຂນ້ ຈາກຈລຸ ງັ (ລະຫວ່ າງອ໋ອກຊເີ ຈນໃນນາ້ ເລອດກບັ ຄາບອນ

ໄດອ໋ອກໄຊໃນຈລຸ ງັ )

4) cellular respiration ໝາຍເຖງິ ການຫາຍໃຈພາຍໃນ ຫ ການຫາຍໃຈພາຍໃນ
ລະດບັ ຈລຸ ງັ ເປນັ ຂະບວນການໃຊກ້ າສອ໋ອກຊເີ ຈນໃນໄມໂຕຄຣອນເດຍໃນການເມຕາໂບລຊິ ມຂອງຈລຸ ງັ
ເພ່ ອໃຫໄ້ ດພ້ ະລງັ ງານໃນຮູບແບບ ATP

6.1.3 ອະໄວຍະວະທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຫາຍໃຈ
ລະບບົ ຫາຍໃຈປະກອບດວ້ ຍອະໄວຍະວະທ່ ສີ າຄນັ 3 ສ່ ວນຄ:
1) ອະໄວຍະວະທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການນາອາກາດເຂາົ້ ແລະ ອອກຈາກຮ່ າງກາຍ ສ່ ວນ

ໃຫຍ່ ຂອງອະໄວຍະວະນມີ້ ລີ ກັ ສະນະເປນັ ທ່ ຂະໜາດຕ່ າງໆກນັ ເອນີ້ ວ່ າທ່ ທາງເດນີ ຫາຍ ໃຈ ເຊ່ ງິ ເຮ່ ມີ ຕນົ້ ຈາກ
ຮູດງັ ຈນົ ເຖງິ ສ່ ວນ terminal bronchioles ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ທາງຜ່ ານຂອງອາ ກາດເຂາົ້ ສ່ ູຮ່ າງກາຍ ໃນ
ລະຫວ່ າງທ່ ອີ າກາດໄຫຜ່ ານທ່ ທາງເດນີ ຫາຍໃຈອາກາດຈະຖກເຮດັ ໃຫອ້ ່ ຸນຂນ້ ຫ ເຮດັ ໃຫມ້ ອີ ຸນຫະພູມໃກ ້
ຄຽງກບັ ອຸນຫະພູມຮ່ າງກາຍ ນອກຈາກນອີ້ າກາດຍງັ ຖກເຮດັ ໃຫຊ້ ່ ຸມຊນ້ ຂນ້ ໂດຍຂອງແຫວທ່ ຜີ ະລດິ ຈາກ
ຕ່ ອມ (mucous gland)ຂອງຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກໃນຊ່ ອງດງັ ແລະ ອາກາດທ່ ຫີ າຍໃຈເຂາົ້ ໄປ ຍງັ ຖກກອງຝຸ່ ນຜງົ
ລວມທງັ ເຊອ້ ພະຍາດຂະໜາດນອ້ ຍອອກໂດຍຂນົ ດງັ ແລະ ເຍ່ ອເມອກທ່ ເີ ຄອບທ່ ທາງເດນີ ຫາຍໃຈ

2) ອະໄວຍະວະທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການແລກປ່ ຽນກາສ (respiratory portion) ໝາຍເຖງິ
ສ່ ວນທ່ ມີ ກີ ານແລກປ່ ຽນກາສຂນ້ ໂດຍກາສຄາບອນໄດອ໋ອກໄຊຈະຊມອອກຈາກເລອດເຂາົ້ ສ່ ູຖງົ ລມົ ປອດ
ແລະ ກາສອ໋ອກຊເີ ຈນຈາກອາກາດຈະຊມຜ່ ານຜະໜງັ ຫອດເລອດເຂາົ້ ໄປໃນເລອດ ສ່ ວນທ່ ມີ ກີ ານແລກປ່ ຽນ
ກາສ ເປນັ ສ່ ວນຂອງທ່ ທ່ ຕີ ່ ຈາກສ່ ວນ terminal bronchioles ປະກອບດວ້ ຍ respiratory
bronchioles, alveolarducts, alveolar sacs ແລະ alveoliຕາມລາດບັ ສ່ ວນຂອງ alveoliເປນັ
ຖງົ ລມົ ທ່ ມີ ຮີ ູບຮ່ າງເປນັ ກະເປາະອາກາດຂະໜາດນອ້ ຍໆ ໂດຍອອ້ ມຮອບຖງົ ລມົ ຈະມເີ ສນັ້ ເລອດຝອຍມາ
ປະສານເປນັ ຕາຄ່ າຍເອນີ້ ວ່ າ pulmonarycapillary bed ຖງົ ລມົ ເປນັ ສ່ ວນທ່ ຍີ ່ ນອອກມາຈາກຜະໜງັ ດາ້ ນ