ບົດສອນກາຍະວິພາກ ແລະ ສາລິລະສາດສັດ

ຂາ້ ງຂອງ respiratory bronchioles ມຢີ ່ ູຢ່ າງຫວງຫາຍລວມກນັ ເປນັ ກ່ ຸມ ຖງົ ລມົ ທ່ ລີ ວມກ່ ຸມກນັ ຈະເຮດັ
ໃຫເ້ ກດີ ເປນັ ສ່ ວນຂອງເນອ້ ເຍ່ ອປອດຂນ້ ມາ ເຮດັ ໃຫເ້ ນອ້ ເຍ່ ອປອດມລີ ກັ ສະນະຫດົ ຍດ

3) ອະໄວຍະວະທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຄວບຄຸມການຫາຍໃຈເຂາົ້ ແລະ ການຫາຍໃຈອອກ
(ventilation portion)ເກດີ ຈາກການເຮດັ ວຽກຂອງກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ຊີ ່ ວຍໃນການຫາຍໃຈເຂາົ້ ແລະ ການ
ຫາຍໃຈອອກ ຮ່ ວມກບັ ຄຸນສມົ ບດັ ຂອງເນອ້ ເຍ່ ອປອດທ່ ມີ ຄີ ວາມຍດຫຍ່ ຸນໄດດ້ ີ

6.1.4 ທ່ ທາງເດນີ ຫາຍໃຈ
ທ່ ທາງເດນີ ຫາຍໃຈມສີ ່ ວນປະກອບທ່ ສີ າຄນັ ຄ:
1) ຮູດງັ (nostils): ເປນັ ສ່ ວນຂອງທ່ ທາງເດນີ ຫາຍໃຈທ່ ຢີ ່ ູດາ້ ນນອກຂອງຮ່ າງກາຍ ຮູບຮ່ າງ

ລກັ ສະນະຂອງຮູດງັ ໃນສດັ ລຽ້ ງຈະແຕກຕ່ າງກນັ ໄປຕາມຊະນດິ ແລະ ລກັ ສະນະຂອງການກນິ ອາຫານສ່ ວນ
ຂອງ muzzle,ໃນງວົ , ແກະ ແລະ ໝຈູ ະບ່ ມຂີ ນົ ເອນີ້ ວ່ າ: planum nasals ໃນບລເິ ວນນຈີ້ ະບ່ ມຕີ ່ ອມນາ້
ມນັ ຢ່ ູເລຍີ ແຕ່ ຈະມຕີ ່ ອມເຫງ່ອຢ່ ູຫາຍ ບລເິ ວນນໃີ້ ນງວົ ຈະໃຊເ້ ປນັ ທ່ ສີ ງັ ເກດສຸຂະ ພາບໄດ້ ຖາ້ ງວົ ປ່ ວຍ
ບລເິ ວນນຈີ້ ະແຫງ້ ແລະ ຕກົ ເກດັ

2) ຊ່ ອງດງັ (nasal cavity) ເປນັ ຊ່ ອງທາງຜ່ ານຂອງອາກາດທ່ ຜີ ່ ານເຂາົ້ ແລະ ອອກຈາກ
ຮ່ າງກາຍ ເປນັ ສ່ ວນທ່ ຕີ ່ ມາຈາກຮູດງັ ໂດຍຈະແຍກອອກຈາກຊ່ ອງປາກດວ້ ຍເພດານປາກແຂງ ແລະ ເພດານ

ປາກອ່ ອນ(hardand soft palates)ຊ່ ອງດງັ ຈະແຍກອອກເປນັ 2 ຊ່ ອງດາ້ ນຊາ້ ຍ ແລະ ຂວາ ໂດຍກະດກູ
ອ່ ອນທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະເປນັ ແຜ່ ນ (turbinate bone) ແຕ່ ລະຂາ້ ງຂອງຊ່ ອງດງັ (nasal septum) ຈະຕດິ ຕ່
ກບັ ຫອດຄ (pharynx)ຢ່ ູບລເິ ວນ nasopharynx ໃນຊ່ ອງດງັ ບຸດວ້ ຍຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກທ່ ມີ ຈີ ລຸ ງັ ເຍ່ ອບຸຜວິ ທ່ ີ
ມລີ ກັ ສະນະເປນັ ຂນົ (ciliated columnar epithelial cell) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຊີ ່ ວຍເຮດັ ໃຫລ້ ມົ ຫາຍໃຈອ່ ຸນຂນ້
ເນ່ ອງຈາກຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກນມີ້ ເີ ລອດມາຫ່ ລຽ້ ງຢ່ າງຫວງຫາຍ ນອກຈາກນຈີ້ ລຸ ງັ ເຍ່ ອບຸຜວິ ທ່ ຢີ ່ ູບລເິ ວນສ່ ວນ
ທາ້ ຍຂອງຊ່ ອງດງັ ຈະມປີ າຍປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການໄດກ້ ່ ນິ ຢ່ ູນາ (olfactory nerve)

3) ໂພງອາກາດ (sinuses) ເປນັ ສ່ ວນໜ່ ງຂອງກະໂຫກຫວົ ທ່ ເີ ປນັ ທາງເປດີ ທະລຸໄປຍງັ
ຊ່ ອງດງັ ໄດ້ ບລເິ ວນໂພງອາກາດຈະມເີ ຍ່ ອບຸຜວິ ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ຊ່ ອງດງັ ອາກາດທ່ ຜີ ່ ານມາທາງຊ່ ອງດງັ ຈະຕອ້ ງ
ຜ່ ານໂພງດງັ ກ່ ອນຈ່ ງິ ຈະເຂາົ້ ໄປທ່ ປີ ອດ ທ່ ກີ ະໂຫກຫວົ ມໂີ ພງອາກາດຢ່ ູ 4 ອນັ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການ
ຊ່ ວຍເຮດັ ໃຫລ້ ມົ ຫາຍໃຈອ່ ຸນຂນ້ ແລະ ເຮດັ ໃຫສ້ ຽງມຄີ ວາມກງັ ວານ, ໂພງອາກາດທ່ ສີ າຄນັ ໄດແ້ ກ່ frontal

sinus, maxillarysinus, sphenoidal sinus ແລະ palatine sinus ໃນມາ້ ສ່ ວນຂອງ

sphenoidal sinus ອາດລວມກບັ palatine sinus ເປນັ sphenopalatine sinus ສາລບັ ໃນງວົ
ແລະ ແກະຈະມໂີ ພງອາກາດດພ່ ມີ ຂນ້ ອກີ ເຊ່ ນັ lacrimal sinus, ໃນການຕດັ ເຂາົ ງວົ ອາດມກີ ານຕດິ ເຊອ້ ທາງ

frontal sinus ໄດ້

4) ຫອດຄ (pharynx) ເປນັ ຊ່ ອງເປດີ ຮ່ ວມລະຫວ່ າງຊ່ ອງປາກ (oral cavity) ແລະ ຊ່ ອງດງັ

(nasalcavity) ສາມາດແບ່ ງອອກເປນັ 3 ສ່ ວນໄດແ້ ກ່ nasopharynx, oropharynx ແລະ
laryngopharynx, ບລເິ ວນນີ້ ຈະມຈີ ລຸ ງັ ເຍ່ ອບຸຜວິ ປກົ ຄຸມ້ ຢ່ ູ ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ພບົ ຕ່ ອມທອລຊລິ (tonsil
gland) ເຊ່ ງິ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ຕ່ ອມນາ້ ເຫອງຊ່ ວຍໃນການທາລາຍເຊອ້ ພະຍາດບລເິ ວນຫອດຄ, ບລເິ ວນຫອດຄ

ຈະມຊີ ່ ອງມາເປດີ ຫາຍແຫ່ ງໄດແ້ ກ່ : ຊ່ ອງເປດີ ຈາກດງັ (posterior choanae) ຈານວນ 2 ຊ່ ອງ, ຊ່ ອງເປີດ
ຈາກຫູຊນັ້ ກາງ (Eustachiantubes)ຈານວນ 2 ຊ່ ອງ, ຊ່ ອງເປດີ ຈາກປາກ, ຊ່ ອງເປດີ ຈາກກ່ ອງສຽງ ແລະ
ຊ່ ອງເປດີ ຈາກຫອດອາຫານເປນັ ຕນົ້ , ສ່ ວນຂອງຫອດຄຈະມກີ ະດູກອ່ ອນ (epiglottis) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການປດິ

ແລະ ເປດີ ໃຫອ້ າກາດເຂາົ້ ຫອດລມົ ແລະ ໃຫອ້ າຫານເຂາົ້ ຫອດອາຫານ ປກົ ກະຕກິ ະດກູ ອ່ ອນນຈີ້ ະເປດີ ຕະຫອດ

ເວລາເພ່ ອໃຫອ້ າກາດຜ່ ານເຂາົ້ ໄປທ່ ຫີ ອດລມົ ສ່ ວນ trachea ໂດຍກງົ ແຕ່ ເມ່ ອສດັ ກນິ ອາຫານ ແລະ ມກີ ານກນ

ອາຫານກະດູກອ່ ອນສ່ ວນນຈີ້ ະປດິ ລງົ ເພ່ ອໃຫກ້ ອ້ ນອາຫານເຂາົ້ ໄປໃນຫອດອາຫານ

5) ກ່ ອງສຽງ (larynx) ເປນັ ສ່ ວນຂອງກະດກູ ອ່ ອນຫາຍໆອນັ ມາລວມກນັ ເພ່ ອຄວບຄຸມການ

ຫາຍໃຈເຂາົ້ ແລະ ການຫາຍໃຈອອກ ປອ້ ງກນັ ສ່ ງິ ແປກປອມບ່ ໃຫເ້ ຂາົ້ ໄປໃນຫອດລມົ ແລະ ຊ່ ວຍຄວບຄຸມສຽງ

ຮອ້ ງທ່ ເີ ກດີ ຂນ້

6) ຫອດລມົ (trachea) ເປນັ ສ່ ວນຂອງທ່ ທາງເດນີ ຫາຍໃຈທ່ ຕີ ່ ມາຈາກກ່ ອງສຽງປະກອບ

ດວ້ ຍກະດກູ ອ່ ອນທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະເປນັ ວງົ (cartilage ring) ພວກ hyaline cartilage ມສີ ຂີ າວມາຮຽງຕ່

ກນັ ດາ້ ນເທງິ ຂອງວງົ ແຫວນຈະບ່ ເຊ່ ອມຕດິ ຕ່ ກນັ , ຫອດລມົ ຈະມລີ ກັ ສະນະເປນັ ທ່ ຊ່ ຍາວໄປເຖງິ ສ່ ວນທ່ ໂີ ຄງ້

ຂອງຫອດເລອດແດງໃຫຍ່ (arch of aorta) ຈາກນນັ້ ຈະແຕກຂະແໜງອອກເປນັ bronchi ດາ້ ນຊາ້ ຍ ແລະ

ດາ້ ນຂວາ ເຊ່ ງິ ຢ່ ູດາ້ ນນອກຂອງເນອ້ ເຍ່ ອປອດ ຜະໜງັ ຊນັ້ ນອກຂອງກະ ດກູ ອ່ ອນຈະເປນັ

serousmembrane ທ່ ມີ ເີ ນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ ທ່ ໜີ ຽວຫາຍ ຊນັ້ ກາງຂອງຫອດລມົ ເຊ່ ງິ ເປນັ ກະດູກອ່ ອນ

(hyalinecartilage) ຈະເປນັ ຮູບວງົ ແຫວນ ແລະ ຊນັ້ ໃນເປນັ ຊນັ້ ເຍ່ ອເມອກທ່ ມີ ຈີ ລຸ ງັ ທ່ ມີ ຂີ ນົ (ciliated

columnar epithelium) ຮຽງຕວົ ກນັ ຢ່ ູ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ບັ ສານເມອກອອກມາເມ່ ອມກີ ານໄອ

7) bronchus ແລະ bronchiole ເປນັ ສ່ ວນຂອງທ່ ທາງເດນີ ຫາຍ ໃຈທ່ ຕີ ່ ມາຈາກຫອດລມົ

ສ່ ວນ (trachea) ທ່ ແີ ຕກຂະແໜງອອກເປນັ ຂະແໜງດາ້ ນຊາ້ ຍ ແລະ ຂວາ (left and right bronchi) ແຕ່

ລະຂາ້ ງຈະເຂາົ້ ສ່ ູເນອ້ ເຍ່ ອຂອງປອດ ແລວ້ ແຕກຂະແໜງຍ່ ອຍເອນີ້ ວ່ າsecondary bronchi ເຊ່ ງິ ຈະແຕກ

ອອກເປນັ tertiarybronchi ແຕ່ ລະ tertiary bronchi ຈະແຕກຂະແໜງອອກໄປອກີ ຫວງຫາຍຈນົ ເປນັ

terminal bronchioles ແລະ terminal bronchioles ຈະແຕກອອກເປນັ respiratory
bronchioles ແຕ່ ລະ respiratorybronchioles ຈະມຖີ ງົ ລມົ ນອ້ ຍໆມາເປດີ ເຂາົ້ (ອະໄວຍະວະທ່ ີ
ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການນາອາກາດເຂາົ້ ແລະ ອອກຈາກຮ່ າງກາຍເລ່ ມີ ຈາກສ່ ວນຮູດງັ ເຖງິ terminal bronchiole)

8) ຖມົ ລມົ (alveolar ducts ແລະ alveoli) ເປນັ ຖງົ ລມົ ນອ້ ຍໆທ່ ມີ າເປດີ ຢ່ ູທ່ ປີ າຍຂອງ
respiratory bronchioles ຖງົ ລມົ ທ່ ມີ າຮຽງຕດິ ກນັ ຢ່ ູເອນີ້ ວ່ າ: alveolar ducts ແລະ ຊ່ ອງວ່ າງທ່ ເີ ກດີ
ຂນ້ ຈາກການທ່ ມີ ຖີ ງົ ລມົ ຫາຍໆຖງົ ມາເປດີ ເຂາົ້ ຮ່ ວມກນັ ເອນີ້ ວ່ າ alveolar sac, ຖງົ ລມົ ແຕ່ ລະອນັ ເອນີ້ ວ່ າ

alveoli

ກຂ

ຮູບ 6.1: ທ່ ທາງເດນີ ຫາຍໃຈສ່ ວນbronchiole (ກ) ແລະ ຖງົ ລມົ (ຂ)

6.1.5 ປອດ
ປອດເປນັ ອະໄວຍະວະທ່ ສີ າຄນັ ໃນລະບບົ ຫາຍໃຈ ມີ 2 ຂາ້ ງ ຊາ້ ຍ ແລະ ຂວາ

ມຕີ າແໜ່ ງຢ່ ູໃນຊ່ ອງເອກິ (thoracic cavity)ຖານຂອງປອດແຕ່ ລະຂາ້ ງຈະຕດິ ກບັ ສ່ ວນໜາ້ ຂອງກະບງັ ລມົ
ປອດແຕ່ ລະຂາ້ ງຈະມເີ ຍ່ ອຫຸມ້ (pleura) ມີ 2 ຊນັ້ , ຊນັ້ ໃນຕດິ ກບັ ເນອ້ ເຍ່ ອຂອງປອດເອນີ້ ວ່ າ
mediastinal pleural ຫ visceralpleural ສ່ ວນເຍ່ ອຊນັ້ ນອກຕດີ ກບັ ກະດູກຂາ້ ງເອນີ້ ວ່ າ parietal
pleural, ຊ່ ອງວ່ າງທ່ ເີ ກດີ ຂນ້ ລະຫວ່ າງເຍ່ ອຫຸມ້ ປອດທງັ 2 ຊນັ້ ຈະຖກເຄອບ ແລະ ຫ່ ລ່ ນດວ້ ຍຂອງແຫວ
ເອນີ້ ວ່ າ pleural fluid ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຊີ ່ ວຍຫຸດການສຽດສລີ ະຫວ່ າງປອດທງັ 2 ຂາ້ ງ ແລະ ລະຫວ່ າງປອດກບັ
ໂຄງສາ້ ງອ່ ນໆທ່ ຢີ ່ ູໃນຊ່ ອງເອກິ ລະຫວ່ າງເນອ້ ເຍ່ ອປອດທງັ 2 ຂາ້ ງມຊີ ່ ອງວ່ າງເອນີ້ ວ່ າ: mediastinum ພາຍ
ໃນຊ່ ອງວ່ າງນມີ້ ຫີ ວົ ໃຈ, ບາງສ່ ວນຂອງຫອດເລອດແດງ (descending aorta), ເສນັ້ ເລອດດາໃຫຍ່
(vena cava) ແລະ ຫອດອາຫານເປນັ ຕນົ້ . ເນອ້ ເຍ່ ອປອດເປນັ ສ່ ວນຂອງຖງົ ລມົ ທ່ ມີ າລວມຕວົ ກນັ ມລີ ກັ
ສະນະຄາ້ ຍກບັ ຟອງນາ້ ແລະ ມຄີ ວາມຍດຫຍ່ ຸນຫາຍ ເນອ້ ປອດສາມາດແບ່ ງອອກເປນັ ກບີ ໆ (lobes)ໃນສດັ
ແຕ່ ລະຊະນດິ ຈະມຈີ ານວນກບີ ບ່ ເທ່ າົ ກນັ ເຊ່ ນັ : ໃນງວົ , ໝູ ແລະ ແກະ ໃນປອດຂາ້ ງຂວາມີ 4 ກບີ ແລະ ປອດ
ຂາ້ ງຊາ້ ຍມີ 3 ກບີ ແຕ່ ໃນມາ້ ເນອ້ ປອດຈະບ່ ສາມາດແບ່ ງອອກເປນັ ກບີ ໆໄດ.້

ຮູບ 6.2: ສະແດງປອດຂອງງວົ

6.2 ກນົ ໄກຂອງການຫາຍໃຈ(mechanism of breathing)

ການຫາຍໃຈໃນສະພາບປົກກະຕຈິ ະເປັນແບບອດັ ຕະໂນມດັ ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ການເຕນັ້ ຂອງຫວົ ໃຈ
ການຫາຍໃຈໃນສະພາບປກົ ກະຕແິ ຕ່ ລະຄງັ້ ຈະມປີ ະລມິ ານອາກາດທ່ ຫີ າຍໃຈເຂາົ້ ເທ່ າົ ກບັ ປະລມິ ານອາກາດທ່ ີ
ຫາຍໃຈອອກ, ໃນການຫາຍໃຈແບບປກົ ກະຕແິ ຕ່ ລະຄງັ້ ປະກອບດວ້ ຍການຫາຍໃຈເຂາົ້ (inspira-tion) 1
ຄງັ້ ແລະ ການຫາຍໃຈອອກ (expiration) 1 ຄງັ້ ເປັນການຫາຍໃຈແບບປກົ ກະຕທິ ່ ສີ າມາດວດັ ເປນັ ຈາ
ນວນຄງັ້ ຕ່ ນາທີ ເອນີ້ ວ່ າອດັ ຕາການຫາຍໃຈ (respiartion rate)ໃນສດັ ລຽ້ ງແຕ່ ລະຊະນດິ ຈະມີ ຄ່ າອດັ ຕາ
ການຫາຍໃຈ 10-50 ຄງັ້ /ນາທ,ີ ໃນໝມູ ອີ ດັ ຕາການຫາຍໃຈ 8-18 ຄງັ້ /ນາທ,ີ ມາ້ ມອີ ດັ ຕາການຫາຍໃຈ 8-
16 ຄງັ້ /ນາທ,ີ ແກະມອີ ດັ ຕາການຫາຍໃຈ 12-20 ຄງັ້ /ນາທີ ແລະ ໄກ່ ມອີ ດັ ຕາການຫາຍໃຈ 15-30 ຄງັ້ /ນາທີ
ອດັ ຕາການຫາຍໃຈຂອງສດັ ຈະປ່ ຽນແປງໄປໄດຕ້ ະຫອດເວລາຂນ້ ຢ່ ູກບັ ຄວາມຕອ້ ງການອາກາດ ຫ ຄວາມ
ຕອ້ ງການອ໋ ອກຊີເຈນຂອງຈຸລງັ ໃນຮ່ າງກາຍໃນຂະນະນນັ້ , ທັງນີເ້ ພ່ ອເປັນການຮັກສາຄວາມດນັ ຂອງ
ກາສອ໋ ອກຊເີ ຈນ ແລະ ກາສຄາບອນໄດອ໋ອກໄຊໃນຖງົ ລມົ ປອດ (alveoli) ໃຫຢ້ ່ ູໃນລະ ດບັ ຄງົ ທ່ ີ ການ
ຫາຍໃຈເຂາົ້ ແລະ ການຫາຍໃຈອອກທ່ ປີ ກົ ກະຕິ ແລະ ບ່ ປກົ ກະຕຈິ ະຕອ້ ງອາໄສການເຮດັ ວຽກຂອງກາ້ ມຊນີ້
ລາຍເປັນສ່ ວນໃຫຍ່ ໂດຍສະເພາະການເຮັດວຽກຂອງກາ້ ມຊີນ້ ລາຍທ່ ີກະດູກຂາ້ ງສ່ ວນ internal
intercostal muscle ແລະ ສ່ ວນ external intercostalmuscle ນອກຈາກນີຍ້ ັງກ່ ຽວຂອ້ ງກັບ
ກາ້ ມຊນີ້ ກະບງັ ລມົ ແລະ ກາ້ ມຊນີ້ ທອ້ ງ, ສາລບັ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຫາຍໃຈສ່ ວນໃຫຍ່ ຈະເປນັ
ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງທ່ ເີ ປນັ ສ່ ວນປະກອບຂອງຜະໜງັ ທ່ ທາງເດນີ ຫາຍໃຈ ແລະ ຜະໜງັ ຫອດເລອດທ່ ມີ າຫ່ ລຽ້ ງປອດ

6.3 ການຄວບຄຸມການຫາຍໃຈ

ການຫາຍໃຈປົກກະຕຈິ ະຖກຄວບຄຸມໂດຍລະບບົ ປະສາດ ທ່ ສີ ູນຫາຍໃຈທ່ ສີ ະໝອງສ່ ວນເມດູລ່ າ
(medullar respiratory center) ແລະ ສູນຫາຍໃຈທ່ ສີ ະໝອງສ່ ວນພອນສ (pons) ນອກຈາກນກີ້ ານ
ຄວບຄຸມການຫາຍໃຈຍງັ ສາມາດຖກຄວບຄຸມໄດໂ້ ດຍສານເຄມໃີ ນເລອດເຊ່ ນັ : ຄວາມເປນັ ກດົ -ດ່ າງທ່ ເີ ກດີ

ຈາກການປ່ ຽນແປງຂອງ H+,CO2ແລະ O2 ໃນເລອດ ເຊ່ ງິ ຈະເຮດັ ໜາ້ ທ່ ີຄວບຄຸມການເຮດັ ວຽກຂອງ
ສູນຫາຍໃຈທ່ ສີ ະໝອງ

1) ການຄວບຄຸມການຫາຍໃຈໂດຍລະບບົ ປະສາດແບ່ ງອອກເປນັ 2 ສ່ ວນໄດແ້ ກ່ :
ກ. ການຄວບຄຸມທ່ ສີ ູນຫາຍໃຈເມດູລ່ າ (medullar respiratory center) ປະກອບ

ດວ້ ຍສູນຫາຍໃຈເຂາົ້ (inspiratory center) ແລະ ສູນຫາຍໃຈອອກ (expiratory center) ທງັ ສອງ
ສູນນຈີ້ ະເຮດັ ວຽກສະຫບັ ກນັ ໄປແບບຍບັ ຢງັ້ ກນັ ເມ່ ອສູນຫາຍໃຈເຂາົ້ ເຮດັ ວຽກຈະຍບັ ຢງັ້ ບ່ ໃຫສ້ ູນຫາຍໃຈ

ອອກເຮດັ ວຽກ
ຂ. ການຄວບຄຸມການຫາຍໃຈທ່ ສີ ູນຫາຍໃຈທ່ ສີ ະໝອງສ່ ວນພອນສ (pons respirato

-ry center) ທ່ ສີ ະໝອງສ່ ວນພອນສ ມກີ ່ ຸມຈລຸ ງັ ປະສາດທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຄວບຄຸມການຫາຍໃຈ 2

ກ່ ຸ ມໄດແ້ ກ່ : apneusticcenter ແລະ pneumotaxic center ການເຮັດວຽກຂອງ apneustic
center ຈະກ່ ຽວກບັ ການຫາຍໃຈເຂາົ້ ໂດຍຈະເຮດັ ວຽກຜ່ ານສ່ ວນສູນຫາຍໃຈເຂາົ້ ທ່ ສີ ະໝອງສ່ ວນເມດລູ ່ າ
medullary inrespiratory center ພບົ ວ່ າຖາ້ ມກີ ານກະຕຸ ນ້ ດວ້ ຍໄຟຟາ້ ທ່ ີ apneustic center ຈະ
ເກດີ ພາວະການຫາຍໃຈເຂາົ້ ຕະຫອດເວລານເີ້ ອນີ້ ວ່ າ: apneusis ໂດຍ apneustic center ຈະມກີ ານ
ສ່ ົງ ກ ະ ແ ສ ປ ະ ສ າ ດ ມ າ ກ ະ ຕຸ ້ນ ຫ ສ່ ັງ ກ າ ນ ໃ ຫ້ medullar inspiratory center ເ ຮັດ ວ ຽ ກ ສ່ ວ ນ
pneumotaxic center ເປນັ ສູນຫາຍໃຈທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຄວບຄຸມການຫາຍໃຈເຂາົ້ ໂດຍບ່ ໃຫມ້ ກີ ານ
ຫາຍໃຈໃຫອ້ າກາດເຂາົ້ ທ່ ີປອດຫາຍເກນີ ໄປໂດຍ pneumotasiccenter ຈະສ່ ງົ ກະແສປະສາດໄປທ່ ີ

medullar exspiratory center ແລະ apneustic center ເຮດັ ໃຫສ້ ູນຫາຍໃຈອອກ (exspiratory
center) ເຮດັ ວຽກ ແລະ ຍບັ ຢງັ້ ການເຮດັ ວຽກຂອງ apneustic center

2) ການຄວບຄຸມທາງເຄມໃີ ນການຫາຍໃຈ ນອກຈາກຈະຕອ້ ງມກີ ານນາກາສອ໋ອກຊເີ ຈນເຂາົ້
ໃນຮ່ າງກາຍໃຫພ້ ຽງພຕ່ ຄວາມຕອ້ ງການເມຕາໂບລຊິ ມຂອງຈລຸ ງັ ແລວ້ ຍງັ ຕອ້ ງຂບັ ກາສຄາບອນໄດອ໋ອກໄຊ
ອອກໃຫໄ້ ດ້ ໃນປະລມິ ານໃກຄ້ ຽງກນັ ກບັ ປະລມິ ານທ່ ຈີ ລຸ ງັ ຜະລດິ ອອກມານາ ດ່ ງັ ນນັ້ ໃນການຫາຍໃຈຈ່ ງິ ມີ
ການປ່ ຽນແປງຕ່ າງໆເກດີ ຂນ້ ໃນເລອດດວ້ ຍເຊ່ ນັ : ເກດີ ການປ່ ຽນແປງປະລມິ ານ ຫ ຄ່ າຄວາມດນັ ຂອງ

ກາສອ໋ອກຊເີ ຈນ, ຄາບອນໄດອ໋ອກໄຊ ລວມທງັ ປະລມິ ານໄຮໂດເຈນໄອອອນ (H+) ຫ ການປ່ ຽນແປງຄ່ າ
pH ໃນເລອດໂດຍຈະມຕີ ວົ ຮບັ ຫ ຕອບສະໜອງການປ່ ຽນແປງຂອງສານດ່ ງັ ກ່ າວເອນີ້ ວ່ າ: chemore -

cepstors ຫ respiratory chemoreceptors ໃນການຫາຍໃຈປກົ ກະຕປິ ະລມິ ານຂອງກາສຄາບອນ
ໄດອ໋ອກໄຊໃນເລອດຈະມບີ ດົ ບາດຫາຍທ່ ສີ ຸດໃນການຄວບຄຸມການຫາຍໃຈ ໃນຮ່ າງກາຍຈະມຕີ ວົ ຮບັ ຮູກ້ ານ

ປ່ ຽນແປງຄວາມດນັ ຂອງກາສ ຄາບອນໄດອ໋ ອກໄຊຢ່ ູ 2 ກ່ ຸມໄດແ້ ກ່ central chemoreceptors ແລະ
peripheral chemoreceptorsສ່ ວ ນ ຂ ອ ງ central chemoreceptors ເ ປັ ນ ຕົວ ຮັບ ທ່ ີໄ ວ ຕ່ ກ າ ນ
ປ່ ຽນແປງຄວາມດນັ ຂອງກາສຄາບອນໄດອ໋ອກໄຊໃນເລອດຫາຍ ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ສາມາດໄວຕ່ ການປ່ ຽນແປງ
ຂອງໄອອອນຕ່ າງໆເຊ່ ນັ H+ແລະ pH ຂອງເລອດ ແຕ່ ບ່ ຕອບສະໜອງຕ່ ການປ່ ຽນແປງຄວາມດນັ ຂອງ ອ໋ອກ
ຊເີ ຈນໃນເລອດ centralchemoreceptors ນຈີ້ ະພບົ ໄດທ້ ່ ສີ ະໝອງສ່ ວນເມດູລ່ າ ສະໝອງສ່ ວນນເີ້ ມ່ ອ
ຖກກະຕຸນ້ ຈະສ່ ງົ ກະແສປະສາດເປນັ ສນັ ຍານໄປທ່ ສີ ູນຄວບຄຸມການຫາຍໃຈ ມຜີ ນົ ໃຫເ້ ກດີ ການຫາຍ ໃຈທ່ ີ
ໄວຂນ້ ແລະ ແຮງຂນ້ ກວ່ າເກ່ າົ pheripheral chemoreceptors ເປນັ ຕວົ ຮບັ ຮູກ້ ານປ່ ຽນແປງທາງເຄມີ
ທ່ ຢີ ່ ູນອກລະບບົ ປະສາດສ່ ວນກາງ ໂດຍປົກກະຕຈິ ະເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຮີ ບັ ຫ ຖກກະຕຸ ນ້ ເມ່ ອລະດບັ O2, CO2
ແລະ H+ ໃນເລອດເກດີ ການປ່ ຽນແປງໄປຈາກປກົ ກະຕິ ຈະພບົ peripherial chemore -ceptors ຢ່ ູທ່ ີ

carotid bolis ທາງກາງແຍກຂອງ external ແລະ internal carotid arteries ຈະຕອບສະໜອງຕ່
ການຂາດອ໋ ອກຊເີ ຈນ ໂດຍການກະຕຸ ນ້ ໃຫມ້ ກີ ານຫາຍໃຈເພ່ ມີ ຂນ້ ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ພບົ ຕວົ ຮບັ ນທີ້ ່ ີສ່ ວນ
aortic bodies ທ່ ຜີ ະໜງັ aortic arch ກນົ ໄກທ່ ຮີ ່ າງກາຍໃຊໃ້ ນການປບັ ຄວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ຂອງ O2, CO2
ແ ລ ະ H+ ໃ ນ ເ ລ ອ ດ ໂ ດ ຍ ຜ່ າ ນ ທ າ ງ chemoreceptors ນັບ ເ ປັ ນ reflex ຢ່ າ ງ ໜ່ ງ ທ່ ີ ເ ອີ້ນ ວ່ າ
chemorecepter reflex ນອກຈາກການຄວບຄຸມການຫາຍໃຈໂດຍລະບບົ ປະສາດຜ່ ານສູນຫາຍໃຈທ່ ີ

ເມດູລ່ າ ແລະ ພອນສ ລວມທງັ ການຄວບຄຸມຜ່ ານສານເຄມເີ ຊ່ ນັ O2, CO2ແລະ H+ແລວ້ ການຄວບຄຸມ
ການຫາຍໃຈໂດຍກນົ ໄກຣເີ ຟກກ່ ມສີ ່ ວນກ່ ຽວຂອ້ ງດວ້ ຍ ເພ່ ອປບັ ການຫາຍໃຈໃຫເ້ ໝາະສມົ ກບັ ສະພາ ວະ

ນັ້ນ ໆ ເ ຊ່ ັ ນ baroreceptor reflex, proprioceptor reflex , respiratory reflex ແ ລ ະ
inflationreflex ເປນັ ຕນົ້ . ກນົ ໄກທ່ ຮີ ່ າງກາຍສາ້ ງຂນ້ ເພ່ ອກາຈດັ ສ່ ງິ ແປກປອມໃນສ່ ວນທ່ ທາງເດນິ ຫາຍ ໃຈ

ໄດແ້ ກ່ : ການໄອ, ການຈາມເປນັ ຕນົ້

ບດົ ທີ 7
ລະບບົ ໝນູ ວຽນຂອງເລອດ

ຈດຸ ປະສງົ

- ບອກອະໄວຍະວະ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ລະບບົ ໝນູ ວຽນເລອດ
- ອະທບິ າຍໂຄງສາ້ ງ ແລະ ໜາ້ ທ່ ີ ຂອງສ່ ວນຕ່ າງໆ ຂອງຫວົ ໃຈ
- ບອກຊະນດິ ແລະ ໜາ້ ທ່ ີ ຂອງລະບບົ ເສນັ້ ລອດ
- ບອກສ່ ວນປະກອບຂອງເລອດ ແລະ ບດົ ບາດໜາ້ ທ່ ຂີ ອງເລອດ
- ບອກສ່ ວນປະກອບຂອງລະບບົ ນາ້ ເຫລອງ ແລະ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງລະບບົ ນາ້ ເຫລອງ

7.1 ອະໄວຍະວະຕ່ າງໆທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ລະບບົ ໝນູ ວຽນເລອດ

ລະບບົ ໝູນວຽນເລອດ ມຄີ ວາມສາຄນັ ຕ່ ການມຊີ ວີ ດິ ຢ່ ູຂອງສດັ ລຽ້ ງທຸກຊະນດິ ເນ່ ອງຈາກການໄຫ
ວຽນຂອງເລອດໃນ ຮ່ າງກາຍຈະນາສານອາຫານທ່ ສີ າຄນັ ຕ່ າງໆທ່ ລີ ະລາຍໃນເລອດເຊ່ ນັ : ທາດອາຫານຕ່ າງໆ,
ກາສ, ຮໂມນ, ແຮ່ ທາດ ແລະ ສານອ່ ນໆ ມາໃຫແ້ ກ່ ຈລຸ ງັ ໃນອະໄວຍະວະສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍຕະຫອດ
ເວລາ ເພ່ ອໃຫຈ້ ລຸ ງັ ນາໄປໃຊໃ້ ນກດິ ຈະກາຕ່ າງໆ ຂະນະດຽວກນັ ຈະຮບັ ຂອງເສຍອອກຈາກຈລຸ ງັ ເພ່ ອຂບັ
ອອກຈາກຮ່ າງກາຍໂດຍວທິ ກີ ານຕ່ າງໆກນັ ເຊ່ ນັ : ການຂບັ ເຫ່ ອ, ການຫາຍໃຈ ແລະ ການຂບັ ປັດສະວະ
ເປັນຕນົ້ ລະບບົ ການໄຫວຽນຂອງເລອດໃນຮ່ າງກາຍເກດີ ຈາກການບບີ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈ ເພ່ ອດນັ
ເລອດເຂາົ້ ສ່ ູຫອດເລອດແດງ ຫ ເສນັ້ ເລອດແດງຂະໜາດຕ່ າງໆ ເພ່ ອສ່ ງົ ເລອດໄປທ່ ຈີ ລຸ ງັ ໃນເນອ້ ເຍ່ ອຕ່ າງໆ
ຂອງຮ່ າງກາຍ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການແລກປ່ ຽນສານອາຫານ, ກາສ ແລະ ຂອງເສຍທ່ ຜີ ະໜງັ ເສນັ້ ເລອດຝອຍຂອງ
ເນອ້ ເຍ່ ອເຫ່ າົ ນນັ້ , ຈາກນນັ້ ເລອດຈະຖກນາກບັ ເຂາົ້ ສ່ ູຫວົ ໃຈທາງເສນັ້ ເລອດດາຂະໜາດຕ່ າງໆ ເລອດທ່ ເີ ຂາົ້
ຫວົ ໃຈຈະເປນັ ເລອດດາ ຫ ເລອດທ່ ມີ ອີ ໋ອກຊເີ ຈນຕ່ າຖກນາໄປຟອກທ່ ປີ ອດ ເພ່ ອຮບັ ອ໋ອກຊເີ ຈນແລວ້ ປ່ ຽນ
ເປນັ ເລອດແດງ ແລະ ນາເຂາົ້ ສ່ ູຫວົ ໃຈອກີ ຄງັ້ ການໝນູ ວຽນຂອງເລອດໃນຮ່ າງກາຍນເີ້ ກດີ ຂນ້ ຕະຫອດເວລາ
ທ່ ີສັດມຊີ ີວດິ ຢ່ ູ ເຊ່ ິງວ່ າອະໄວຍະວະທ່ ີກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການໝູນວຽນຂອງເລອດໄດແ້ ກ່ : ຫົວໃຈ ແລະ
ເສນັ້ ເລອດຊະນດິ ຕ່ າງໆ

7.2 ໂຄງສາ້ ງແລະໜາ້ ທ່ ສີ ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຫວົ ໃຈ

ຫວົ ໃຈເປນັ ອະໄວຍະວະທ່ ສີ າຄນັ ທ່ ສີ ຸດຂອງຮ່ າງກາຍ ມລີ ກັ ສະນະເປນັ ຮູບກວຍ ມຕີ າແໜ່ ງຢ່ ູໃນຊ່ ອງ
ເອກິ ລະຫວ່ າງປອດທງັ ສອງຂາ້ ງ ໂດຍຢ່ ູໃນຊ່ ອງວ່ າງທ່ ເີ ອນີ້ ວ່ າ mediastinum, ຫວົ ໃຈມເີ ສນັ້ ເລອດທ່ ໂີ ພງ
ອອກເປັນກະເປາະແລ່ ນເຂົາ້ ແລະ ອອກຈາກຫົວໃຈເຊ່ ັນ: aorta, pulmonary arteries ແລະ
pulmonary veines ການໄຫວຽນຂອງເລອດເຂາົ້ ແລະ ອອກຈາກຫວົ ໃຈຂນ້ ກບັ ຈງັ ຫວະການເຕນັ້ ຂອງ
ຫວົ ໃຈວ່ າເປນັ ຈງັ ຫວະທ່ ກີ າ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈບບີ ຕວົ (systolic phase) ຫ ເປນັ ຈງັ ຫວະທ່ ກີ າ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈ

ຄາຍຕວົ (diastolic phase), ຫວົ ໃຈຖກຫຸມ້ ດວ້ ຍເຍ່ ອຫຸມ້ ຫວົ ໃຈເອນີ້ ວ່ າ: pericardium ມລີ ກັ ສະ
ນະເປັນຖງົ ບາງໆ, ໃສ ແລະ ໜຽວ ຫ່ ຫຸມ້ ຫວົ ໃຈ ແລະ ບາງສ່ ວນຂອງເສນັ້ ເລອດໃຫຍ່ ທ່ ຕີ ດິ ກບັ ຫວົ ໃຈ,
ລະຫວ່ າງເຍ່ ອຫຸມ້ ຫວົ ໃຈ ແລະ ເນອ້ ເຍ່ ອຫວົ ໃຈມຂີ ອງແຫວແຊກຢ່ ູ (pericardial fluid)ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນ
ການຫ່ ລ່ ນ ແລະ ປອ້ ງກນັ ການສຽດສລີ ະຫວ່ າງເຍ່ ອຫຸມ້ ຫວົ ໃຈ ແລະ ເນອ້ ເຍ່ ອຫວົ ໃຈ

7.2.1 ໂຄງສາ້ ງຂອງຫວົ ໃຈ(structure of the heart)
ຫວົ ໃຈໃນສດັ ລຽ້ ງ ແລະ ສດັ ປກີ ຈະປະກອບດວ້ ຍຈລຸ ງັ ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈຈດັ ລຽງຕ່

ກນັ ເປນັ ກ່ ຸມ ພາຍໃນເປນັ ໂພ່ ງແບ່ ງເປນັ 4 ຫອ້ ງຄ: ຫອ້ ງເທງິ 2 ຫອ້ ງ ແລະ ຫອ້ ງລ່ ຸມ 2 ຫອ້ ງ, ຫວົ ໃຈຫອ້ ງ
ເທງິ ເອນີ້ ວ່ າ: atriia ແລະ ຫວົ ໃຈຫອ້ ງລ່ ຸມເອນີ້ ວ່ າ: ventricle, ຜະໜງັ ທ່ ກີ ນັ້ ລະຫວ່ າງຫວົ ໃຈດາ້ ນເທງິ ແລະ
ດາ້ ນລ່ ຸມເອນີ້ ວ່ າ: septum, ລະຫວ່ າງຫວົ ໃຈຫອ້ ງເທງິ ແລະ ລ່ ຸມມຊີ ່ ອງທາງຕດິ ຕ່ ກນັ ເອນີ້ ວ່ າ:
atrioventricular orifices ແລະ ມລີ ນີ້ ຫວົ ໃຈກນັ້ ຢ່ ູ (cardiac valves) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປດີ ແລະ ປດິ ໃຫ້
ເລອດໄຫຜ່ ານຈາກຫວົ ໃຈຫອ້ ງເທງິ ລງົ ໄປຫວົ ໃຈຫອ້ ງລ່ ຸມທງັ ດາ້ ນຊາ້ ຍ ແລະ ດາ້ ນຂວາ ຜະໜງັ ຫວົ ໃຈດາ້ ນ
ເທງິ ຈະບາງກວ່ າຜະໜງັ ຫວົ ໃຈດາ້ ນລ່ ຸມ ເນ່ ອງຈາກວ່ າຫວົ ໃຈດາ້ ນເທງິ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການຮບັ ເລອດເຂາົ້ ສ່ ູ
ຫວົ ໃຈ ຜະໜງັ ດາ້ ນລ່ ຸມຕອ້ ງບບີ ຕວົ ເພ່ ອສ່ ງົ ເລອດອອກຈາກຫວົ ໃຈ, ຜະໜງັ ຫວົ ໃຈດາ້ ນລ່ ຸມຫອ້ ງຊາ້ ຍຈະໜາ
ກວ່ າຫວົ ໃຈດາ້ ນລ່ ຸມຂວາ ແລະ ເປນັ ສ່ ວນຂອງຫວົ ໃຈທ່ ມີ ພີ ນ້ ທ່ ຫີ າຍທ່ ສີ ຸດໃນຫວົ ໃຈທງັ ໝດົ , ຫວົ ໃຈຫອ້ ງ
ເທງິ ດາ້ ນຊາ້ ຍ ແລະ ຂວາຈະເຫນັ ມຕີ ່ ງິ ຍ່ ນອອກມາທາງດາ້ ນໜາ້ ເອນີ້ ວ່ າ: auricles

ຮູບ 7.1 ໂຄງສາ້ ງຂອງຫວົ ໃຈ

7.2.2 ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຫວົ ໃຈ
ຫວົ ໃຈດາ້ ນເທງິ ຂວາຈະເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຮີ ບັ ເລອດທ່ ມີ ອີ ໋ອກຊເີ ຈນຕ່ າ ຫ ເລອດ ດາ

ຈາກສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍໂດຍຜ່ ານເສນັ້ ເລອດດາໃຫຍ່ ເຂາົ້ ຫວົ ໃຈເອນີ້ ວ່ າ: vena cava, ເສນັ້ ເລອດດາ
ທ່ ີມາຈາກສ່ ວນເທິງຂອງຮ່ າງກາຍເອີນ້ ວ່ າ: cranial vena cava ຫ anterior vena cava ສ່ ວນ
ເສັນ້ ເລອດດາທ່ ີມາຈາກສ່ ວນທາ້ ຍຂອງຮ່ າງກາຍເອີນ້ ວ່ າ: caudal vena cavaຫ posterior vena

cava, ເສນັ້ ເລອດດາເຂາົ້ ສ່ ູຫວົ ໃຈທາງຫອ້ ງເທງິ ຂວາ ຈາກນນັ້ ເລອດຈະໄຫຜ່ ານຫວົ ໃຈຫອ້ ງເທງິ ຂວາຜ່ ານ
ລນີ້ ຫວົ ໃຈເອນີ້ ວ່ າ: AV. valves ຫ atrioventricular valves ໄຫຜ່ ານລງົ ໄປຍງັ ຫວົ ໃຈຫອ້ ງລ່ ຸມດາ້ ນ
ຂວາ ລນີ້ ຫວົ ໃຈຊະນດິ ນເີ້ ປນັ ລນີ້ ຫວົ ໃຈທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະເປນັ ແຜ່ ນກາ້ ມຊນີ້ (muscular flap) ບາງຄງັ້ ອາດ
ເອນີ້ ວ່ າ: tricuspid valves ລນີ້ ຫວົ ໃຈສ່ ວນ AV. valves ຈະເປດີ ເມ່ ອຫວົ ໃຈຫອ້ ງເທງິ ຂວາບບີ ຕວົ ຫ
ຢ່ ູໃນໄລຍະ systolic phase ຫ ຢ່ ູໃນຈງັ ຫວະທ່ ີຫວົ ໃຈດາ້ ນຂວາລ່ ຸມເກີດການຄາຍຕວົ ຢ່ ູໃນໄລຍະ
diastolic phase ເລອດດາທ່ ຖີ ກສ່ ງົ ເຂາົ້ ຫວົ ໃຈດາ້ ນລ່ ຸມຂວາ ຈະຖກສ່ ງົ ຕ່ ໄປທ່ ປີ ອດເພ່ ອປ່ ຽນເປນັ ເລອດ
ດີ ຫ ເລອດທ່ ມີ ອີ ໋ອກຊເີ ຈນສູງ ໂດຍຜ່ ານລນີ້ ຫວົ ໃຈທ່ ເີ ອນີ້ ວ່ າ: semilunar valves ຫ pulmonary
valves ເພ່ ອສ່ ງົ ເລອດເຂາົ້ ເສນັ້ ເລອດທ່ ເີ ອນີ້ ວ່ າ: pulmonary arteries ໄປຍງັ ປອດ, ເມ່ ອເລອດດາໄປ
ເຖງິ ເນອ້ ເຍ່ ອປອດຈະຖ່ າຍເທກາສຄາບອນໄດອ໋ອກໄຊອອກ ແລະ ຮບັ ກາສອ໋ອກຊເີ ຈນເຂາົ້ ມາແທນທ່ ີ ເພ່ ອ
ປ່ ຽນເປນັ ເລອດດີ ຫ ເລອດທ່ ມີ ອີ ໋ອກຊເີ ຈນສູງ, ເລອດທ່ ຟີ ອກແລວ້ ທ່ ປີ ອດຈະຖກສ່ ງົ ກບັ ຄນເຂາົ້ ສ່ ູຫວົ ໃຈ
ຫອ້ ງເທງິ ດາ້ ນຊາ້ ຍ ໂດຍຜ່ ານເສນັ້ ເລອດທ່ ເີ ອນີ້ ວ່ າ: pulmonary veins ລະບບົ ການໝນູ ວຽນຂອງເລອດ
ທ່ ມີ ອີ ໋ອກຊເີ ຈນຕ່ າຈາກຫວົ ໃຈຫອ້ ງເທງິ ຂວາ ຜ່ ານຫວົ ໃຈຫອ້ ງລ່ ຸມຂວາເຂາົ້ ສ່ ູປອດ ເພ່ ອປ່ ຽນເປນັ ເລອດດີ
ແລະ ນາ້ ເລອດດຈີ າກປອດກບັ ເຂາົ້ ສ່ ູຫວົ ໃຈຫອ້ ງເທງິ ຊາ້ ຍ ເປນັ ລະົ ບບົ ໝນູ ວຽນເລອດໄປຟອກທ່ ປີ ອດເອນີ້

ວ່ າ: pulmonary system ຫ pulmonary circulation
ລນີ້ ຫວົ ໃຈ (cardiac valaes) ເປນັ ແຜ່ ນກາ້ ມຊນີ້ ບາງໆ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການ

ຄວບຄຸມທດິ ທາງການໄຫຂອງເລອດໃຫຜ້ ່ ານຫວົ ໃຈໄປທາງດຽວກນັ , ລນີ້ ຫວົ ໃຈແບ່ ງອອກເປນັ 2 ຊະນດິ ຄ:
1) AV.valves ຫ atrioventricular valves ເປນັ ລນີ້ ຫວົ ໃຈທ່ ກີ ນັ້

ລະຫວ່ າງຫວົ ໃຈຫອ້ ງເທງິ (atria)ແລະ ຫວົ ໃຈຫອ້ ງລ່ ຸມ (ventricles) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ຫເ້ ລອດໄຫອອກຈາກ
ຫວົ ໃຈຫອ້ ງເທງິ ລງົ ໄປຫວົ ໃຈຫອ້ ງລ່ ຸມໂດຍບ່ ໃຫມ້ ກີ ານໄຫກບັ ຄນຂອງເລອດ ລນີ້ ຫວົ ໃຈທ່ ກີ ນັ້ ລະຫວ່ າງ
ຫວົ ໃຈຫອ້ ງເທງິ ຂວາ ແລະ ຫວົ ໃຈຫອ້ ງລ່ ຸມຂວາເອນີ້ ວ່ າ: tricuspid valves ແລະ ລນີ້ ຫວົ ໃຈທ່ ກີ ນັ້
ລະຫວ່ າງຫອ້ ງເທງິ ຊາ້ ຍ ແລະ ຫອ້ ງລ່ ຸມຊາ້ ຍເອນີ້ ວ່ າBicuspidvalves

2) SV. valves ຫ semilunar valves ເປນັ ລນີ້ ຫວົ ໃຈທ່ ຢີ ່ ູທາງເປດີ ຂອງ
ຫວົ ໃຈຫອ້ ງລ່ ຸມທງັ ດາ້ ນຊາ້ ຍ ແລະ ດາ້ ນຂວາກບັ ເສນັ້ ເລອດແດງໃຫຍ່ ແລະ ເສນັ້ ເລອດດາທ່ ນີ າເລອດໄປ
ຟອກທ່ ປີ ອດ (pulmonaryarteries) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຄີ ວບຄຸມການໄຫຂອງເລອດຈາກຫວົ ໃຈຫອ້ ງລ່ ຸມໄປສ່ ູ

ພາຍນອກ ແລະ ປອ້ ງກນັ ບ່ ໃຫເ້ ລອດແດງໄຫຍອ້ ນກບັ ເຂາົ້ ມາໃນຫວົ ໃຈ

ຮູບ 7.2 ໂຄງສາ້ ງພາຍໃນຫວົ ໃຈ ແລະ ລນີ້ ຫວົ ໃຈ

7.3 ຈາແນກໜາ້ ທ່ ຂີ ອງລະບບົ ເສນັ້ ເລອດ

7.3.1 ລະບບົ ເສນັ້ ເລອດແດງ(arteries system)
ລະບບົ ເສນັ້ ເລອດແດງ ເປນັ ລະບບົ ຂອງເສນັ້ ເລອດທ່ ນີ າເລອດອອກຈາກຫວົ ໃຈ ເພ່ ອໄປລຽ້ ງ

ສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍ ເສນັ້ ເລອດແດງໃຫຍ່ ເປັນເສນັ້ ເລອດແດງທ່ ມີ ຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ສຸ ດ ແລະ ອອກຈາກ
ຫວົ ໃຈເປນັ ເສນັ້ ທາອດິ ເອນີ້ ວ່ າ: aorta ຈາກນນັ້ ຈະແຕກຂະແໜງເປນັ ເສນັ້ ເລອດທ່ ໄີ ປຫ່ ລຽ້ ງທ່ ໄີ ປຫ່ ລຽ້ ງ
ຫວົ ໃຈ (coronary arteries) ຫງັ ຈາກນນັ້ aorta ຈະເລ່ ມີ ມກີ ານແຕກຂະແໜງ ແລະ ໂຄງ້ ງເພ່ ອໄປທາງ
ດາ້ ນຂາ້ ງຂອງລາຕວົ ສ່ ວນທາ້ ຍ, ສ່ ວນຂອງເສນັ້ ເລອດທ່ ເີ ລ່ ມີ ໂຄງ້ ງເອນີ້ ວ່ າ: aortic arch ຈາກນນັ້ ເສນັ້ ເລອດ
ແດງຈະແຕກຂະແໜງໄປລຽ້ ງຮ່ າງກາຍສ່ ວນໜາ້ ດວ້ ຍ ເສນັ້ ເລອດຂະໜາດຕ່ າງໆ ເລ່ ີມຈາກ truck ເປັນ
arteries ເປັນ arterioles ແລະ ໄປສີນ້ ສຸ ດທ່ ເີ ສນັ້ ເລອດແດງຝອຍ (capillaries) ພາຍໃນເນອ້ ເຍ່ ອ
ສ່ ວນຕ່ າງໆ ເພ່ ອເກດີ ການແລກປ່ ຽນ ທາດອາຫານ, ກາສ ແລະ ຂອງເສຍທ່ ເີ ກດີ ຈາກການເມຕາໂບລຊິ ມຂອງ
ຈລຸ ງັ ໂດຍຈະເກດີ ຂນ້ ລະຫວ່ າງເລອດ ແລະ ຈລຸ ງັ ການແລກປ່ ຽນດ່ ງັ ກ່ າວຈະເກດີ ຂນ້ ທ່ ີ ຜະໜງັ ຂອງເສນັ້
ເລອດຝອຍເທ່ າົ ນນັ້ ລກັ ສະນະການແລກປ່ ຽນສານລະຫວ່ າງຜະໜງັ ຈລຸ ງັ ກບັ ເສນັ້ ເລອດຝອຍສາມາດເກດີ
ຂນ້ ໄດຫ້ າຍວທິ ເີ ຊ່ ນັ : ການແພ່ (diffusion) ເຊ່ ງິ ເກດີ ຂນ້ ເມ່ ອຄວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ຂອງສານລະຫວ່ າງຜະໜງັ ເສນັ້
ເລອດຝອຍ ແລະ ຜະໜງັ ຈລຸ ງັ ຕ່ າງກນັ ນອກຈາກນຈີ້ ະເປັນການກອງ ແລະ ການດູດກບັ ຂອງສານທ່ ເີ ກດີ
ຈາກ ຄວາມດນັ ຂອງສານລະລາຍທ່ ຕີ ່ າງກນັ ເອນີ້ ວ່ າ: filtration and absorption ຫາກສານມໂີ ມເລກູນ
ໃຫຍ່ ກວ່ າຮູເທງິ ຜະໜງັ ເສນັ້ ເລອດຝອຍເຊ່ ນັ ໂປຣຕນີ ໃນເລອດ (globlin ແລະ fibrinogen) ຈະສາມາດ
ຜ່ ານຜະໜງັ ເສນັ້ ເລອດຝອຍໄດໂ້ ດຍ endothelium ຂອງຜະໜງັ ຈລຸ ງັ ຂອງເສນັ້ ເລອດຝອຍຈະໂອບເອາົ
ສານດ່ ງັ ກ່ າວໄວ້ ແລວ້ ນາເອາົ ໂປຣຕນີ ດ່ ງັ ກ່ າວເຂາົ້ ສ່ ູໄຊໂຕພາສຊມ ຂອງຈລຸ ງັ ໃນຮູບຖງົ ນອ້ ຍໆ (vesicle)
ເອີນ້ ວິທີການນີວ້ ່ າຂະບວນການ cytopinocytosis ຫ micropinocytosis ເລອດທ່ ີໄຫອອກຈາກ
ເສນັ້ ເລອດຝອຍ ຫງັ ຈາກທ່ ມີ ກີ ານແລກປ່ ຽນສານລະຫວ່ າງຜະໜງັ ເສນັ້ ເລອດ ແລະ ຜະໜງັ ຈລຸ ງັ ແລວ້ ຈະໄຫ
ເຂາົ້ ສ່ ູລະບບົ ເສນັ້ ເລອດດາຝອຍ ແລະ ເສນັ້ ເລອດດານອ້ ຍ (venules) ທ່ ມີ ຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ກວ່ າເສນັ້ ເລອດ

ແດງຝອຍເລກັ ນອ້ ຍ ຜະໜງັ ຂອງເສນັ້ ເລອດດານອ້ ຍ (venules) ຈະຕ່ າງຈາກຜະໜງັ ເສນັ້ ເລອດດາທ່ ມີ ຂີ ະ
ໜາດໃຫຍ່ ກວ່ າເຊ່ ນັ : veins ແລະ venacava ເນ່ ອງຈາກບ່ ມກີ າ້ ມຊີນ້ ກຽ້ ງ ແລະ ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ
elastin ຈາກສ່ ວນ aortic arch ເສນັ້ ເລອດຈະແຕກຂະແໜງໄປລຽ້ ງສ່ ວນເທງິ ຂອງຮ່ າງກາຍໄດແ້ ກ່ ຄ
ແລະ ຫວົ ໄດແ້ ກ່ ເສນັ້ ເລອດ brachiocephalic truck, ສ່ ວນເລອດແດງທ່ ຜີ ່ ານໄປລຽ້ ງສ່ ວນອະໄວຍະວະ
ໃນຊ່ ອງເອກິ ເອນີ້ ວ່ າ thoracic aorta ຈາກນນັ້ ເສນັ້ ເລອດຈະຜ່ ານຊ່ ອງກະບງັ ລມົ ເພ່ ອລງົ ໄປຫ່ ລຽ້ ງຊ່ ອງ
ທອ້ ງ ແລະ ອະໄວຍະວະພາຍໃນຊ່ ອງທອ້ ງເຊ່ ນັ ກະເພາະ, ລາໄສເ້ ອນີ້ ວ່ າ: abdominal aorta ເຊ່ ງິ ຈະ
ແຕກຂະແໜງໄປລຽ້ ງກະເພາະອາຫານເອນີ້ ວ່ າ: gastric arteries, ໄປລຽ້ ງສ່ ວນລາໄສເ້ ອນີ້ ວ່ າ: splanic
arteries ເສນັ້ ເລອດແດງທ່ ຕີ ່ ຈາກ abdominal aorta ເພ່ ອໄປລຽ້ ງອະໄວຍະວະສ່ ວນທາ້ ຍຂອງລາຕວົ
ໄດແ້ ກ່ external iliac arteries ແລະ internal iliac arteries ເປນັ ຕນົ້

7.3.2 ລະບບົ ເສນັ້ ເລອດດາ
ລະບບົ ເສນັ້ ເລອດດາສ່ ວນໃຫຍ່ ເປັນລະບບົ ເສນັ້ ເລອດທ່ ນີ າເລອດອອກຈາກຈຸລງັ ເພ່ ອ

ລວບລວມເລອດເຂາົ້ ສ່ ູຫວົ ໃຈ ມຜີ ະໜງັ ທ່ ບີ າງກວ່ າເສນັ້ ເລອດແດງ ໂດຍປກົ ກະຕລິ ະບບົ ເສນັ້ ເລອດດາຈະ
ແລ່ ນຂະໜານໄປກບັ ເສນັ້ ເລອດແດງ ແລະ ມຊີ ່ ເອນີ້ ຄາ້ ຍຄກນັ ສະເໝີ ແຕ່ ຈານວນເສນັ້ ເລອດດາຈະມຫີ າຍ
ກວ່ າເສນັ້ ເລອດແດງ ແລະ ມກັ ຢ່ ູບລເິ ວນໃກຜ້ ວິ ໜງັ ຫາຍກວ່ າເສນັ້ ເລອດແດງ ເສນັ້ ເລອດດາໃຫຍ່ ທ່ ນີ າເລອດ
ເຂາົ້ ຫວົ ໃຈເພ່ ອໃຫຫ້ ວົ ໃຈສ່ ງົ ເລອດໄປຟອກທ່ ປີ ອດເອນີ້ ວ່ າ: venacava, ເສນັ້ ເລອດດາທ່ ລີ ວບ ລວມ
ເລອດດາຈາກສ່ ວນໜາ້ ຫ ສ່ ວນຫວົ ຂອງຮ່ າງກາຍເອນີ້ ວ່ າ: anterior vena cava ຫ cranial vena
cava ເຊ່ ງິ ຈະນາເລອດຈາກສ່ ວນຫວົ , ຄ, ຂາໜາ້ ແລະ ສ່ ວນເອກິ ເພ່ ອເຂາົ້ ຫວົ ໃຈ, ເສນັ້ ເລອດດາຈາກສ່ ວນ

ຕ່ າງໆໄດແ້ ກ່ : interior jugular vein ຮັບເລອດດາຈາກສະໝອງ external jugular vein, ຮັບ

ເລອດດາຈາກຄ, ໃບໜາ້ ແລະ ຫວົ vertebral vein ແລະ subclavia vein ຮບັ ເລອດດາຈາກບລິ ເວນ
ໄຫ່ ແລະ ຂາໜາ້ ທງັ ສອງຂາ້ ງເປັນຕນົ້ . ສ່ ວນເສນັ້ ເລອດດາທ່ ີລວບລວມເລອດດາຈາກສ່ ວນທາ້ ຍຂອງ
ຮ່ າງກາຍເອນີ້ ວ່ າ: posterior vena cava ຫ caudal vena cava ເຊ່ ນັ portal vein ຮບັ ເລອດດາທ່ ີ
ມສີ ານອາຫານຈາກອະໄວຍະວະຍ່ ອຍອາຫານ ແລະ hepartic vein ຮບັ ເລອດດາທ່ ຜີ ່ ານຕບັ ແລະ ສ່ ງົ ເຂາົ້

ສ່ ູ posterior vena cava

7.3.3 ລະບບົ ເສນັ້ ເລອດຫວົ ໃຈ(coronary circulation)
ໝາຍເຖງິ ເສນັ້ ເລອດທ່ ໄີ ປຫ່ ລຽ້ ງຫວົ ໃຈໂດຍສະເພາະສ່ ວນຂອງກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈໂດຍກງົ

ເນ່ ອງຈາກເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ຕີ ອ້ ງເຮດັ ວຽກໜກັ ຕະຫອດເວລາ ຕງັ້ ແຕ່ ເກດີ ຈນົ ຕາຍ ຈ່ ງິ ຈາເປນັ ຕອ້ ງມລີ ະບບົ
ເລອດແຍກໄປຫ່ ລຽ້ ງຕ່ າງຫາກ ເສນັ້ ເລອດແດງທ່ ໄີ ປຫ່ ລຽ້ ງກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈນເີ້ ປນັ ເສນັ້ ເລອດແດງທ່ ແີ ຕກຂະ
ແໜງອອກມາຈາກເສນັ້ ເລອດແດງໃຫຍ່ ໂດຍແຕກອອກມາເປັນເສນັ້ ທາອດິ ບ່ ອນຕາແໜ່ ງເໜອ aortic
valveເລັກນອ້ ຍເອີນ້ ວ່ າ: coronary arteries ແຕກແຍກອອກເປັນສອງເສັນ້ ຄ: right coronary
arteries ເປນັ ເສນັ້ ເລອດທ່ ນີ າເລອດໄປລຽ້ ງຫວົ ໃຈຂາ້ ງຂວາທງັ ໝດົ ແລະ left coronary arteries ຈະ
ເປນັ ເສນັ້ ເລອດທ່ ນີ າເລອດໄປລຽ້ ງຫວົ ໃຈຂາ້ ງຊາ້ ຍ ເຊ່ ງິ ຈະມຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ກວ່ າ

7.4 ສ່ ວນປະກອບຂອງເລອດແລະບດົ ບາດໜາ້ ທ່ ຂີ ອງເລອດ

ເລອດເປັນສ່ ວນຂອງແຫວທ່ ີສາຄັນໃນຮ່ າງກາຍ (ສາລບັ ວຊິ າທ່ ີສກສາກ່ ຽວກບັ ເລອດເອີນ້ ວ່ າ:
haematology) ເລອດປະກອບດວ້ ຍສ່ ວນທ່ ເີ ປັນ ຂອງແຫວເອນີ້ ວ່ າ: ນາ້ ເລອດ ຫ ພາສມາ (plasma)
ທ່ ມີ ຢີ ່ ູປະມານ 45-65% ທ່ ເີ ຫອຄສ່ ວນຂອງເມດັ ເລອດ (corpuscles) ຊະນດິ ຕ່ າງໆເຊ່ ນັ : ເມດັ ເລອດ
ແດງ (erythrocytes), ເມດັ ເລອດຂາວ (leukocytes) ແລະ ເກດັ ເລອດ (platelet),ສ່ ວນຂອງນາ້
ເລອດປະກອບດວ້ ຍນາ້ ປະມານ 90% ສ່ ວນທ່ ເີ ຫອຄໂປຣຕນີ ຊະນດິ ຕ່ າງໆ, ສານອນິ ຊີ ແລະ ສານອະນນິ ຊີ
ເຊ່ ນັ : ຮໂມນ Fe++ ແລະ Ca++ ເປນັ ຕນົ້ . ຈລຸ ງັ ເມດັ ເລອດແດງຈະເປນັ ສ່ ວນໜ່ ງຂອງເມດັ ເລອດທ່ ລີ ອຍຢ່ ູ
ໃນເສນັ້ ເລອດ ແລະ ຫວົ ໃຈ ເມດັ ເລອດແດງຈະເຄ່ ອນທ່ ເີ ອງບ່ ໄດ້ ສ່ ວນເມດັ ເລອດຂາວ ບາງສ່ ວນຈະສາມາດ
ແຊກຕວົ ຜ່ ານຜະໜງັ ເລອດອອກມາທາລາຍພະຍາດ ທ່ ຢີ ່ ູລະຫວ່ າງຈລຸ ງັ ໃນເນອ້ ເຍ່ ອໄດ້ ເລອດຈະໄຫວຽນໄປ
ຕາມສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍ ຕາມລະບບົ ເລອດ (blood system) ໂດຍອາໄສການບບີ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້
ຫວົ ໃຈ ເມ່ ອນາເລອດອອກຈາກຮ່ າງກາຍມາໃສ່ ໃນຫອດແກວ້ (test tube)ແລະ ຕງັ້ ປະໄວ້ ຈະພບົ ວ່ າ
ເລອດມກີ ານແຂງຕວົ ແລະ ແຍກຊນັ້ ອອກເປັນ 2 ຊນັ້ ສ່ ວນຂອງເລອດທ່ ີແຂງຕວົ ເອີນ້້ ວ່ າ ລ່ ມິ ເລອດ
(blood clot) ຈະເກາະລວມຕວົ ກນັ ຢ່ ູ ດາ້ ນລ່ ຸມຂອງຫອດແກວ້ ສ່ ວນທ່ ເີ ປນັ ນາ້ ໃສໆດາ້ ນເທງິ ລ່ ມິ ເລອດມີ
ສເີ ຫອງເອນີ້ ວ່ າ ຊລີ ມັ (serum), ຖາ້ ນາເລອດໃນຫອດແກວ້ ທ່ ມີ ີ ສານປອ້ ງກນັ ການຕກົ ຕະກອນຂອງເລອດ
( anticoaggulant) ເ ຊ່ ັນ : ສ າ ນ sodiumcitrate, ammonium oxalalate,heparin ຫ EDTA
( ethylene- diamine- tetraacetate) ຈ າ ກ ນັ້ນ ນ າ ຫ ອ ດ ແ ກ ້ວ ທ່ ີ ມີເ ລ ອ ດ ຢ່ ູ ໄ ປ ເ ຂົ້າ ເ ຄ່ ອ ງ ປ່ ັ ນ

(centrifuge) ຈະພບົ ວ່ າເລອດມກີ ານແຍກຊນັ້ ເປັນ 2 ຊນັ້ ເຊ່ ນັ ກນັ , ຊນັ້ ລ່ ຸມເປັນສ່ ວນຂອງເມດັ ເລອດ
ຊະນດິ ຕ່ າງໆ ຫ ສ່ ວນຂອງເລອດທ່ ແີ ຂງຕວົ , ສ່ ວນຊນັ້ ເທງິ ເປັນຂອງແຫວເອນີ້ ວ່ າ ພາສມາ ຫ ນາ້ ເລອດ.
ສ່ ວນປະກອບຂອງຊລີ ມັ ແລະ ພາສມາແຕກຕ່ າງກນັ ທ່ ີ ຊລີ ມັ ຈະບ່ ມສີ ່ ວນປະກອບຂອງໂປຣຕນີ ໃນເລອດ
ເປນັ ອງົ ປະກອບ ລວມທງັ ບ່ ມສີ ານທ່ ປີ ອ້ ງກນັ ການແຂງຕວົ ຂອງເລອດເຊ່ ນັ : fibrinogen ໂດຍທ່ ວົ ໄປຂອງ
ແຫວໃນຮ່ າງກາຍເຊ່ ນັ : ເລອດ ແລະ ນາ້ ເຫອງຈະມກີ ານປ່ ຽນແປງອງົ ປະກອບຕະຫອດເວລາ ແຕ່ ຮ່ າງ ກາຍມີ
ກນົ ໄກ ຫ ລະບບົ ທ່ ໃີ ຊຄ້ ວບຄຸມໃຫກ້ ານປ່ ຽນແປງຂອງເລອດຢ່ ູໃນສະພາວະສມົ ດຸນສະເໝເີ ຊ່ ນັ : ການຄວບ

ຄຸມການຫາຍໃຈ, ການຂບັ ຖ່ າຍປັດສະວະ ແລະ ການຄວບຄຸມຄວາມເປັນກດົ -ດ່ າງໃນຮ່ າງກາຍ(acid-

base balance). ປະລມິ ານເລອດທງັ ໝດົ ໃນຮ່ າງກາຍຂອງສດັ ລຽ້ ງແຕ່ ລະຊະນດິ ຈະແຕກຕ່ າງກນັ ໄປ
ເຊ່ ນັ : ແກະ ຈະມເີ ລອດປະມານ 8% ຂອງນາ້ ໜກັ ຕວົ , ງວົ ຈະມເີ ລອດປະມານ 7.7% ຂອງນາ້ ໜກັ ຕວົ , ມາ້

ຈະມເີ ລອດປະມານ 9.7% ຂອງນາ້ ໜກັ ຕວົ ເປນັ ຕນົ້ ... ຄ່ າຂອງຄວາມທ່ ວງຈາເພາະຂອງເລອດແມ່ ນປະມານ

1.042-1.060, ມຄີ ່ າຄວາມເປນັ ກດົ -ດ່ າງ (pH) ລະຫວ່ າງ 7.20-7.68ແລະ ມຄີ ່ າຂອງຄວາມດນັ ອອສໂມ
ຊສິ ເທ່ າົ ກບັ 0.85% ຂອງຄວາມດນັ ອອສໂມຊສີ ຂອງສານລະລາຍເກອແກງ. ເລອດມໜີ າ້ ທ່ ສີ າຄນັ ຄ:

1) ນາສານອາຫານ ຫ ທາດອາຫານທ່ ໄີ ດຈ້ າກການດູດຊມຜ່ ານຈລຸ ງັ ເຍ່ ອບຸກະເພາະອາ
ຫານ ແລະ ລາໄສໄ້ ປສ່ ງົ ໃຫຕ້ ບັ ແລະ ຈລຸ ງັ ສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍ ເພ່ ອໃຫຈ້ ລຸ ງັ ນາໄປໃຊປ້ ະໂຫຍດ

2) ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການນາຮໂມນຈາກແຫ່ ງຜະລດິ ເພ່ ອສ່ ງົ ໄປຍງັ ກະໄວຍະວະເປາົ້ ໝາຍ
ລວມທງັ ຂນົ ສ່ ງົ ສານທ່ ເີ ຮດໜາ້ ທ່ ຄີ ວບຄຸມຂະບວນການເມຕາໂບລຊິ ມຂອງຈລຸ ງັ

3) ນາຂອງເສຍທ່ ເີ ປນັ ພດິ ຫ ສານທ່ ຮີ ່ າງກາຍບ່ ຕອ້ ງການໄປທ່ ໝີ າກໄຂ່ ຫງັ ເພ່ ອຂບັ ອອກ

ຈາກຮ່ າງກາຍຮ່ ວມກບັ ການຂບັ ນາ້ ປດັ ສະວະ

4) ນາກາສອ໋ອກຊເີ ຈນຈາກປອດໄປສ່ ູຈລຸ ງັ ສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍ, ນາກາສຄາບອນ
ໄດອ໋ອກໄຊທ່ ເີ ກດີ ຈາກການເມຕາໂບລຊິ ມຂອງຈລຸ ງັ ຕ່ າງໆກບັ ມາທ່ ປີ ອດເພ່ ອຂບັ ອອກຈາກຮ່ າງກາຍ

5) ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຮກັ ສາຄວາມສມົ ດຸນຂອງນາ້ ແລະ ອເິ ລກໂຕໄລໃນຮ່ າງກາຍ

6) ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຄວບຄຸມອຸນຫະພູມໃນຮ່ າງກາຍ ແລະ ຮກັ ສາຄວາມສມົ ດຸນຂອງ

ກດົ -ດ່ າງໃນຂອງແຫວໃນຮ່ າງກາຍ
7) ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການແຂງຕວົ ຂອງເລອດ ເພ່ ອປອ້ ງກນັ ການສູນເສຍເລອດຈາກບາດແຜ
8) ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການທາລາຍເຊອ້ ພະຍາດ ແລະ ສ່ ງິ ແປກປອມທ່ ເີ ຂາົ້ ສ່ ູຮ່ າງກາຍໂດຍໃຊ້

ເມດັ ເລອດຂາວ ແລະ ແອນຕບີ້ ດີ້ (antibodies) ຊະນດິ ຕ່ າງໆ

7.5 ສ່ ວນປະກອບຂອງລະບບົ ນາ້ ເຫອງ ແລະ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງລະບບົ ນາ້ ເຫອງ

ລະບບົ ນາ້ ເຫອງແມ່ ນ ມຄີ ວາມສາພນັ ກບັ ລະບບົ ການໄຫວຽນຂອງເລອດໃນສ່ ວນຂອງເສນັ້ ເລອດຂະໜ
າດນອ້ ຍ (microcirculation), ລະບບົ ນາ້ ເຫອງປະກອບດວ້ ຍ ນາ້ ເຫອງ (lymph)ທ່ ຢີ ່ ູໃນທ່ ນາ້ ເຫອງ
(lymphatic vessles), ເນອ້ ເຍ່ ອນາ້ ເຫອງ (lymphoid tissues)ແລະ ອະໄວຍະວະນາ້ ເຫອງ
(lymphoidgland)ເປນັ ຕນົ້ .

ສ່ ວນຕ່ ອມນາ້ ເຫອງ (lymph node) ຈະໝາຍເຖງິ ບລເິ ວນ ຫ ຕາແໜ່ ງທ່ ມີ ເີ ນອ້ ເຍ່ ອນາ້ ເຫອງລວມກນັ
ເປນັ ກ່ ຸມດຽວ (lymph nodule)ຫ ເປນັ ກ່ ຸມໃຫຍ່ (peyer’s patches)ທ່ ພີ ບົ ຕາມຜະໜງັ ລະບບົ ທາງເດນີ
ອາຫານ, ນາ້ ເຫອງຈ່ ງິ ຈດັ ເປນັ ສ່ ວນໜ່ ງຂອງຂອງແຫວທ່ ຢີ ່ ູໃນຮ່ າງກາຍ ທ່ ເີ ກດີ ຈາກນາ້ ເລອດ ຫ ພາສມາ
(plasma) ແລະ ຂອງແຫວລະຫວ່ າງຈລຸ ງັ ທ່ ຊີ ມຜ່ ານຜະໜງັ ຂອງທ່ ນາ້ ເຫອງເຂາົ້ ໄປຢ່ ູໃນຊ່ ອງວ່ າງຂອງທ່ , ມີ
ສ່ ວນປະກອບຄາ້ ຍພາສມາແຕ່ ບ່ ມເີ ມດັ ເລອດແດງ ອາດພບົ ເມດັ ເລອດຂາວຊະນດິ lymphocyte ໄດ້
ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ມໂີ ປຣຕນີ ນອ້ ຍກວ່ າພາສມາ (ໂປຣຕນີ ສະເລ່ ຍປະມານ 1.5%) ສ່ ວນໃຫຍ່ ຂອງໂປຣຕນີ ເປນັ
ພວກ albumin ສາເຫດທ່ ມີ ໂີ ປຣຕນີ ນອ້ ຍກວ່ າເພາະໂປຣຕນີ ທ່ ມີ ໂີ ມເລກນູ ນອ້ ຍເທ່ າົ ນນັ້ ທ່ ສີ າມາດລອດຜ່ ານຮູ
ຂອງຜະໜງັ ເສນັ້ ເລອດໄດ.້ ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ພບົ ສານອ່ ນໆເຊ່ ນັ : ຮໂມນ, ເອນັ ໄຊ ຜນົ ຜະລດິ ທ່ ໄີ ດຈ້ າກຂະບວນ
ການເມຕາໂບລຊິ ມຂອງຈລຸ ງັ (metabolites) ແລະ ສານລະລາຍທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກຈລຸ ງັ , ຈາກເລອດ ແລະ ຂອງ
ແຫວໃນຊ່ ອງຫວ່ າງລະຫວ່ າງຈລຸ ງັ ລວມທງັ ເມດັ ເລອດ ແລະ ຈລຸ ງັ ຂອງແບກັ ທເີ ຣຍທ່ ເີ ມດັ ເລອດຂາວກນິ ເຂາົ້
ໄປ ນາ້ ເຫອງໃນອະໄວຍະວະຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍຈະມປີ ະລມິ ານທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ໄປເຊ່ ນັ : ທ່ ຕີ ບັ ຈະມນີ າ້ ເຫອງ
ປະມານ 6.6%, ການໄຫວຽນນາ້ ເຫອງໃນຮ່ າງກາຍຈະໄຫວຽນໄປໃນທ່ ນາ້ ເຫອງທ່ ມີ ຂີ ະໜາດນອ້ ຍໄປສ່ ູ
ທ່ ນາ້ ເຫອງທ່ ມີ ຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ຈາກນນັ້ ຈະເຂາົ້ ໄປທ່ ເີ ສນັ້ ເລອດດາເພ່ ອເຂາົ້ ສ່ ູຫວົ ໃຈທາງເສນັ້ ເລອດດາໃຫຍ່ .

ລະບບົ ນາ້ ເຫອງມໜີ າ້ ທ່ ສີ າຄນັ ຄ:
1) ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການນາໂປຣຕນີ ຫ ສານທ່ ມີ ໂີ ມເລກນູ ໃຫຍ່ ຢ່ ູໃນຊ່ ອງວ່ າງລະຫວ່ າງຈຸ
ລງັ ເຊ່ ງິ ຫຸດອອກມາຈາກເສນັ້ ເລອດຝອຍ ໂດຍຜ່ ານການກອງ ຫ ໂດຍວທິ ີ micropinocytosis ເຊ່ ງິ ຂະໜ
າດໂມເລກນູ ຂອງສານດ່ ງັ ກ່ າວບ່ ສາມາດທ່ ຈີ ະກບັ ເຂາົ້ ສ່ ູເສນັ້ ເລອດໄດໂ້ ດຍຜ່ ານທາງເສນັ້ ເລອດຝອຍ
2) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການກາຈດັ ສ່ ງິ ແປກປອມ ຫ ແບກັ ທເີ ຣຍໃຫອ້ ອກຈາກນາ້ ເຫອງໄດ້

ໂດຍໃຊເ້ ມດັ ເລອດຂາວຊະນດິ lymphocyte ແລະ macrophage cell

3) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການສາ້ ງພູມຄຸມ້ ກນັ ຫ ແອນຕບິ ດີ້ (antibodies) ໂດຍສາ້ ງຈາກຈລຸ ງັ
ໃນຕ່ ອມນາ້ ເຫອງ, ແອນຕບິ ດຈີ້ ະເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຕີ ່ ສູ ້ ແລະ ທາລາຍແບກັ ທເີ ຣຍ, ສານພດິ (toxin) ທ່ ຈີ ະເຂາົ້ ສ່ ູ

ຮ່ າງກາຍໂດຍໄປກບັ ນາ້ ເຫອງ ຫ ນາ້ ເລອດ
4) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ທາງຜ່ ານຂອງທາດອາຫານ ພວກໄຂມນັ ທ່ ດີ ູດຊມຈາກຜະໜງັ ລາໄສ້

ນອ້ ຍໄປຍງັ ລະບບົ ເລອດ ໂດຍຜ່ ານທ່ ນາ້ ເຫອງທ່ ຜີ ະໜງັ ລາໄສນ້ ອ້ ຍທ່ ເີ ອນີ້ ວ່ າ: lacteal ສຂີ ອງນາ້ ເຫອງທ່ ບີ
ລເິ ວນນຈີ້ ະປ່ ຽນສເີ ຫອງອ່ ອນໄປເປນັ ສນີ າ້ ນມົ ເນ່ ອງຈາກມໄີ ຂມນັ ປນົ ຢ່ ູ

ບດົ ທີ 8
ລະບບົ ຂບັ ຖ່ າຍປດັ ສະວະ ແລະ ລະບບົ ສບພນັ

ຈດຸ ປະສງົ

- ບອກສ່ ວນປະກອບ ແລະ ໂຄງສາ້ ງທາງຂອງລະບບົ ຂບັ ຖ່ າຍປດັ ສະວະ
- ອະທບິ າຍກນົ ໄກການທາງານຂອງລະບບົ ຂບັ ຖ່ າຍປດັ ສະວະ
- ອະທບິ າຍ ໂຄງສາ້ ງຂອງອະໄວຍະວະສບພນັ ເພດຜູ ້ ແລະ ເພດແມ່ ຂອງສດັ ລຽ້ ງລກູ ດວ້ ຍນມົ
- ອະທບິ າຍ ຂະບວນການສາ້ ງຈລຸ ງັ ສບ ແລະ ການປະຕສິ ນົ ທຂິ ອງຕວົ ອະສຸຈິ ກບັ ຈລຸ ງັ ໄຂ່

8.1 ສ່ ວນປະກອບຂອງລະບບົ ຂບັ ຖ່ າຍປດັ ສະວະ

ລະບບົ ຂບັ ຖ່ າຍປັດສະວະ ເປັນລະບບົ ທ່ ີກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຂບັ ຂອງເສຍ ຫ ສານພດິ ອອກຈາກ
ຮ່ າງກາຍໃນຮູບແບບປດັ ສະວະ ບ່ ວ່ າຂອງເສຍ ຫ ສານພດິ ນນັ້ ຈະໄດມ້ າຈາກຂະບວນການເມຕາໂບລຊິ ມ ຫ
ໄດມ້ າຈາກພາຍນອກຮ່ າງກາຍກ່ ຕາມ ການຂບັ ຖ່ າຍປດັ ສະວະຈດັ ເປນັ ການຂບັ ຖ່ າຍຂອງເສຍອອກຈາກຮ່ າງ
ກາຍທ່ ສີ າຄນັ ທ່ ສີ ຸດ ໂດຍເປນັ ການຂບັ ຂອງເສຍອອກໃນຮູບຂອງແຫວ ຈ່ ງິ ມຜີ ນົ ເຮດັ ໃຫຮ້ ່ າງກາຍຕອ້ ງມກີ ານ
ສູນເສຍນາ້ ໃນປະລມິ ານຫາຍຕາມມາດວ້ ຍ ເນ່ ອງຈາກນາ້ ຖກໃຊເ້ ປນັ ຕວົ ທາລາຍ. ອະໄວຍະວະທ່ ສີ າຄນັ ໃນ
ຮ່ າງກາຍສດັ ລຽ້ ງທ່ ໃີ ຊໃ້ ນການຂບັ ຖ່ າຍປັດສະວະແມ່ ນ ໝາກໄຂ່ ຫງັ , ທ່ ໝາກໄຂ່ ຫງັ , ກະເພາະປດັ ສະວະ
ແລະ ທ່ ປດັ ສະວະ.

8.2 ໂຄງສາ້ ງທາງກາຍະວພິ າກ ແລະ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງລະບບົ ຂບັ ຖ່ າຍປດັ ສະວະ

8.2.1 ໝາກໄຂ່ ຫງັ
ໃນສດັ ລຽ້ ງທຸກຊະນດິ ຈະມໝີ າກໄຂ່ ຫງັ ຢ່ ູ 1 ຄ່ ູ, ມຕີ າແໜ່ ງຢ່ ູຕດິ ກບັ ກະດູກສນັ ຫງັ ສ່ ວນ

ເອວ ແລະ ຢ່ ູພາຍນອກຊ່ ອງທອ້ ງ (peritoneal cavity) ໂດຍຊນີ້ ໝາກໄຂ່ ຫງັ ທງັ ໝດົ ຈະມເີ ນອ້ ເຍ່ ອບາງໆ
ຄຸມຢ່ ູເອນີ້ ວ່ າ: ເຍ່ ອໝາກໄຂ່ ຫງັ (renal capsule) ລກັ ສະນະຮູບຮ່ າງຂອງໝາກໄຂ່ ຫງັ ໃນສດັ ລຽ້ ງແຕ່ ລະ
ຊະນດິ ຈະແຕກຕ່ າງກນັ ໄປ ແຕ່ ສ່ ວນໃຫຍ່ ຈະມລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍເມດັ ຖ່ ວົ ເຊ່ ນັ : ໝາກໄຂ່ ຫງັ ຂອງໝູ, ໝາ,
ແມວ, ສ່ ວນໝາກໄຂ່ ຫງັ ຂອງງວົ ຈະມຮີ ູບຮ່ າງເປນັ ກບີ ໆ (segmentຫ lobe) ແລະ ໃນມາ້ ໝາກໄຂ່ ຫງັ ຈະ
ມຮີ ູບຮ່ າງຄາ້ ຍກບັ ຮູບຫວົ ໃຈ ໂດຍທ່ ວົ ໄປໝາກໄຂ່ ຫງັ ຂາ້ ງຂວາຈະມຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ກວ່ າໝາກໄຂ່ ຫງັ ຂາ້ ງຊາ້ ຍ
ເນ່ ອງຈາກລະບບົ ການຂບັ ຖ່ າຍປັດສະວະເປັນລະບບົ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຜະລດິ ນາ້ ປັດສະວະ ແລະ ການ
ຂບັ ຖ່ າຍນາ້ ປດັ ສະວະ ເຊ່ ງິ ເປັນລະບບົ ການຂບັ ຖ່ າຍຂອງເສຍໃນຮູບແບບຂອງແຫວ, ການເຮດັ ວຽກຂອງ
ລະບບົ ປດັ ສະວະຈ່ ງິ ມຄີ ວາມສາພນັ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ລະບບົ ໄຫວຽນຂອງເລອດ ໂດຍເລອດທ່ ເີ ປນັ ຂອງແຫວ
ທ່ ຢີ ່ ູພາຍນອກຈລຸ ງັ ຈະເປນັ ຕວົ ພາສານຕ່ າງໆ ທ່ ຮີ ່ າງກາຍຕອ້ ງການຂບັ ອອກໄປທ່ ໝີ າກໄຂ່ ຫງັ ເພ່ ອໃຫໝ້ າກ
ໄຂ່ ຫງັ ກອງສານທ່ ບີ ່ ຕອ້ ງການອອກ ພອ້ ມກບັ ການຜະລດິ ນາ້ ປັດສະວະ ແລະ ຂບັ ອອກໃນຮູບແບບຂອງ
ແຫວຄປດັ ສະວະ. ໝາກໄຂ່ ຫງັ ມໜີ າ້ ທ່ ດີ ່ ງັ ນ:ີ້

1) ສາ້ ງນາ້ ປດັ ສະວະທ່ ເີ ກດີ ຈາກການກອງນາ້ ເລອດທ່ ໝີ າກໄຂ່ ຫງັ ຂອງເສຍສ່ ວນໃຫຍ່
ແມ່ ນຂອງແຫວທ່ ເີ ກດີ ຈາກຂະບວນການເມຕາໂບລຊິ ມຂອງຈລຸ ງັ

2) ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຄວບຄຸມຄວາມສມົ ດນູ ຂອງນາ້ ໃນຮ່ າງກາຍ ເນ່ ອງຈາກການຂບັ
ຖ່ າຍປດັ ສະວະເຮດັ ໃຫຮ້ ່ າງກາຍສູນເສຍນາ້ ເຊ່ ງິ ເປນັ ສ່ ວນປະກອບສ່ ວນໃຫຍ່ ໃນນາ້ ປດັ ສະວະ ແລະ ເປນັ
ຕວົ ທາລາຍສາລບັ ສານຕ່ າງໆເຊ່ ນັ : ຢູເຣຍ ແລະ ຄຣເີ ອທນີ ທ່ ເີ ປນັ ຂອງເສຍຈາກຂະບວນການເມຕາໂບລຊິ ມ
ທ່ ຮີ ່ າງກາຍຕອ້ ງການຂບັ ອອກ ໝາກໄຂ່ ຫງັ ຈ່ ງິ ເປນັ ຕວົ ຄວບຄຸມນາ້ ໃນຮ່ າງກາຍບ່ ໃຫມ້ ກີ ານຂບັ ນາ້ ອອກຫາຍ

ເກນີ ໄປ ໂດຍການຄວບຄຸມຂອງຮໂມນ antidiuretic hormone (ADH) ແລະ aldosterone

3) ຄວບຄຸມຄວາມສມົ ດູນຂອງກດົ -ດ່ າງໃນຮ່ າງກາຍ ໂດຍການຄວບຄຸມຄວາມສມົ ດູນ
ຂອງກດົ -ດ່ າງໃນນາ້ ເລອດ ໂດຍທ່ ວົ ໄປໃນເລອດມຄີ ່ າ pH ປະມານ 7.4 ເຊ່ ງິ ເປນັ ລະດບັ ທ່ ຈີ ລຸ ງັ ໃນຮ່ າງກາຍ
ສາມາດເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໄີ ດ້ ການທ່ ເີ ລອດມຄີ ່ າ pH ເປນັ ດ່ າງ (alkalosis) ຫ ມີ pH ເປນັ ກດົ (acidosis) ຫາຍ

ເກນີ ໄປ ການເຮດັ ວຽກຂອງຈລຸ ງັ ຈະມປີ ະສດິ ທພິ າບຫຸດລງົ
4) ຄວບຄຸມຄວາມສມົ ດູນຂອງເກອແຮ່ ໃນຮ່ າງກາຍ (electrolyte balance) ໂດຍ

ການຂບັ ແຮ່ ທາດສ່ ວນທ່ ມີ ຫີ າຍເກນີ ຄວາມຕອ້ ງການອອກ ແລະ ດູດກບັ ແຮ່ ທາດສ່ ວນທ່ ຮີ ່ າງກາຍມຄີ ວາມ
ຕອ້ ງການກບັ ສ່ ູຮ່ າງກາຍຜ່ ານທາງຜະໜງັ ຂອງທ່ ໝາກໄຂ່ ຫງັ

5) ສາ້ ງ ແລະ ຫ່ ງັ ຮໂມນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການສາ້ ງຈລຸ ງັ ເມດັ ເລອດແດງ (erythro -
poiesis) ແລະ (renin)ຮໂມນ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຄວບຄຸມຄວາມດນັ ຂອງເລອດ

6) ກ່ ຽວກບັ ການທາລາຍສານພດິ (detoxification) ເຊ່ ງິ ເປນັ ໜາ້ ທ່ ໂີ ດຍກງົ ຂອງໝ
າກໄຂ່ ຫງັ ໃນຮ່ າງກາຍ ຊ່ ວຍກາຈດັ ສານພດິ ທ່ ເີ ຂາົ້ ໄປໃນຮ່ າງກາຍ ໂດຍການປ່ ຽນສານພດິ ບາງຊະນດິ ໃຫ້
ເປນັ ສານທ່ ມີ ພີ ດິ ນອ້ ຍລງົ ຫ ເປນັ ສານທ່ ບີ ່ ມພີ ດິ ແລວ້ ຂບັ ອອກຈາກຮ່ າງກາຍ

7) ຜະລດິ 1.25 Dihydroxycholocalciferal ຫ ວຕິ າມນິ ດໃີ ນຮູບທ່ ສີ າມາດເຮດັ

ວຽກໄດ້ (activeform)

8.2.2 ທ່ ໝາກໄຂ່ ຫງັ
ທ່ ໝາກໄຂ່ ຫງັ ເປນັ ທ່ ໂປ່ ງທ່ ປີ ະກອບດວ້ ຍ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງທງັ ໝດົ ເປັນທາງຕດິ ຕ່ ລະຫວ່ າງ

ໝາກໄຂ່ ຫງັ ແລະ ກະເພາະປດັ ສະວະ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຮີ ບັ ປດັ ສະວະຈາກໝາກໄຂ່ ຫງັ ເພ່ ອສ່ ງົ ໄປຍງັ ກະເພາະປດັ ສະ
ວະ, ການສ່ ງົ ຜ່ ານນາ້ ປັດສະວະເກດີ ຈາກການບບີ ຕວົ ຂອງຜະໜງັ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງທ່ ອີ ອ້ ມຮອບທ່ ໝາກໄຂ່ ຫງັ
ຄາ້ ຍກບັ ຂະບວນການ peristalsisຂອງຜະໜງັ ລາໄສ້ ບລເິ ວນທ່ ໝາກໄຂ່ ຫງັ ບ່ ອນສ່ ວນທ່ ຕີ ່ ລະຫວ່ າທ່ ໝາກ
ໄຂ່ ຫງັ ກບັ ກະເພາະປດັ ສະວະຈະມລີ ນີ້ (valves) ຢ່ ູພາຍໃນທ່ ເພ່ ອເຮດັ ໜາ້ ທ່ ປີ ອ້ ງກນັ ການໄຫຍອ້ ນກບັ
ຂອງນາ້ ປດັ ສະວະເຂາົ້ ສ່ ູໝາກໄຂ່ ຫງັ

8.2.3 ກະເພາະປດັ ສະວະ ແລະ ທ່ ປດັ ສະວະ
ກະເພາະປດັ ສະວະເປັນອະໄວຍະວະທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະເປັນຖງົ ສ່ ວນທາ້ ຍຂອງກະເພາະປດັ

ສະວະຈະຕ່ ກບັ ທ່ ປດັ ສະວະດາ້ ນໃນຖງົ ເປນັ ຊ່ ອງຫວ່ າງຂະໜາດໃຫຍ່ ທ່ ຜີ ະໜງັ ເປນັ ສ່ ວນຂອງກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ
ເມ່ ອປດັ ສະວະໃນກະເພາະປດັ ສະວະຫາຍຂນ້ ຜະໜງັ ກະເພາະປດັ ສະວະຈະຍດຕວົ ອອກ ຖາ້ ບ່ ມນີ າ້ ປດັ ສະ
ວະຜະໜງັ ກະເພາະປັດສະວະຈະຫດົ ຕວົ ນອ້ ຍລງົ ບລເິ ວນກະເພາະປັດສະວະທ່ ຕີ ່ ກບັ ທ່ ປັດສະວະຈະມີ
ກາ້ ມຊນີ້ ຫູຮູດ (sphincter)ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ປີ ອ້ ງກນັ ການໄຫຍອ້ ນກບັ ຂອງນາ້ ປດັ ສະວະເຂາົ້ ສ່ ູກະເພາະປດັ ສະ

ວະ ເມ່ ອເກດີ ການຂບັ ປດັ ສະວະ (urination) ນາ້ ປດັ ສະວະທ່ ສີ ະສມົ ໃນກະເພາະປດັ ສະວະຈະໄຫເຂາົ້ ສ່ ູທ່
ປດັ ສະວະ ແລະ ອອກສ່ ູພາຍນອກຮ່ າງກາຍຜ່ ານອະໄວຍະວະເພດ ສາລບັ ເພດຜູທ້ ່ ປດັ ສະວະນອກຈາກຈະ
ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ນີ ານາ້ ປດັ ສະວະອອກຈາກຮ່ າງກາຍແລວ້ ຍງັ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຫ່ ງັ ນາ້ ເຊອ້ ດວ້ ຍ ໃນສດັ ເພດຜດ້ າ້ ນ
ບົນຂອງທ່ ປັດສະວະສ່ ວນຕົນ້ (pelvic urethra) ຈະມຕີ ່ ອມຮ່ ວມ (accessory glands) ເຊ່ ັນ:
ຕ່ ອມພອສເຕຣດ (prostate gland) ແລະ ຕ່ ອມຄາວເປີ (cowper’s gland) ປະກດົ ໃຫເ້ ຫນັ ໄດ,້ ການ
ຂບັ ຖ່ າຍປັດສະວະເປັນໜາ້ ທ່ ຂີ ອງກະເພາະປັດສະວະ ເຊ່ ງິ ຕອ້ ງອາໄສການເຮດັ ວຽກຮ່ ວມກນັ ລະຫວ່ າງ
ກະເພາະປັດສະວະ ແລະ ກາ້ ມຊນີ້ ຫູຮູດທງັ 2 ຂາ້ ງທ່ ຕີ ່ ກບັ ທ່ ປັດສະວະ ເຊ່ ງິ ຈະຖກຄວບຄຸມໂດຍລະບບົ
ປະສາດສ່ ວນກາງ ແລະ ຣເີ ຟກຂອງລະບບົ ປະສາດອດັ ຕະໂນມດັ ໂດຍທ່ ວົ ໄປປະລມິ ານນາ້ ປດັ ສະວະທ່ ສີ ດັ
ລຽ້ ງແຕ່ ລະຊະນດິ ຈະຂບັ ອອກຈາກຮ່ າງກາຍໃນແຕ່ ລະວນັ ແມ່ ນມປີ ະລມິ ານທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ໄປ ໂດຍສາມາດ
ວດັ ໄດເ້ ປນັ ຊຊີ /ີ ວນັ ຫ ລດິ /ວນັ ຫ ຊຊີ /ີ ນາ້ ໜກັ ໂຕ/ວນັ ເຊ່ ນັ :ໃນແມວມີ 10-20 ຊຊີ /ີ ກໂິ ລກາມ/ວນັ , ງວົ 17-
45 ລດິ /ວນັ ແລະ ແບ້ 10-40 ຊຊີ /ີ ວນັ ເປນັ ຕນົ້ .

8.2.4 ສ່ ວນປະກອບຂອງນາ້ ປດັ ສະວະ
ນາ້ ປັດສະວະ ເປັນຂອງແຫວທ່ ຜີ ະລດິ ຈາກໝາກໄຂ່ ຫງັ ມສີ ຂີ ອ້ ນຂາ້ ງເຫອງ, ມນີ າ້ ເປັນ

ສ່ ວນປະກອບປະມານ 95% ແລະ ມຂີ ອງແຂງປະມານ 5%, ໃນຂອງແຂງທ່ ເີ ປນັ ສ່ ວນປະກອບມທີ ງັ ສ່ ວນ
ທ່ ເີ ປນັ ສານອນິ ຊີ ແລະ ສ່ ວນທ່ ເີ ປນັ ສານອະນນິ ຊໄີ ດແ້ ກ່ : ຍູເຣຍ, ແອມໂມເນຍ, ນາ້ ຕານ, ໂຊດຽມ, ຄຣ
ໄຣດ ຄຽວແຊມ ແລະ ແມກັ ນຊີ ຽມເປັນຕນົ້ . ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ມກີ ດົ ໄຂມນັ ບາງຊະນດິ ແລະ ຮໂມນບາງ
ຊະນດິ ດວ້ ຍ, ສຂີ ອງນາ້ ປດັ ສະວະແມ່ ນເກດີ ຈາກນາ້ ບ,ີ ຄ່ າຂອງຄວາມເປນັ ກດົ -ເປນັ ດ່ າງຂອງນາ້ ປດັ ສະວະ
ຈະຂນ້ ກບັ ປະລມິ ານຂອງເກອແຮ່ ຫ ແຮ່ ທາດຕ່ າງໆ ແລະ ປະລມິ ານນາ້ ທ່ ເີ ປນັ ສ່ ວນປະກອບ, ປດັ ສະວະທ່ ີ
ມຄີ ່ າເປນັ ກດົ ຄ: ມຄີ ່ າ pHຕ່ າກວ່ າ 7.4 ຈະມີ H+ ແລະ Nh4+ປນົ ຢ່ ູຫາຍ ແຕ່ ຖາ້ ປດັ ສະວະມຄີ ່ າເປນັ ດ່ າງ ຈະ
ມີ HCO3-, Na+ແລະ K+ສູງ, ໂດຍທ່ ວົ ໄປປດັ ສະວະຈະມຄີ ່ າຄວາມເປນັ ກດົ ເລກັ ນອ້ ຍ ເຊ່ ງິ ສາມາດປ່ ຽນ ແປງ
ໄປຕາມອາຫານທ່ ກີ ນິ , ສະພາບຮ່ າງກາຍ ແລະ ການຕດິ ເຊອ້ (ພະຍາດເບາົ ຫວານປດັ ສະວະຈະເປນັ ກດົ )

8.3 ກນົ ໄກການທາງານຂອງລະບບົ ຂບັ ຖ່ າຍປດັ ສະວະ

ການເຮດັ ວຽກງານຂອງລະບບົ ຂບັ ຖ່ າຍປດັ ສະວະ ຈະເລ່ ມີ ຂນ້ ເມ່ ອເລອດ ຫ ພຣາດມາໄຫຜ່ ານໝາກ
ໄຂ່ ຫງັ ແລະ ຫອດໝາກໄຂ່ ຫລງັ (ໜ່ ວຍໝາກໄຂ່ ຫລງັ ) ຊ່ ງໃນບລເິ ວນນຈີ້ ະມກີ ານຕອງ ແລະ ດູດຊມສານ
ທ່ ີມປີ ະໂຫຍດ ແລະ ນາ້ ບາງສ່ ວນກບັ ເຂາົ້ ໄປໃຊໃ້ ໝ່ ໃນຮ່ າງກາຍ ໃນຂະນະທ່ ີສານທ່ ຮີ ່ າງກາຍບ່ ໄດໃ້ ຊ້
ປະໂຫຍດ ແລະ ນາ້ ບາງສ່ ວນຈະຖກຜະລດິ ອອກມາຈາກໝາກໄຂ່ ຫລງັ

ໃນຮູບຂອງປັດສະວະ ແລະ ຖກຂບັ ອອກມາຈາກໝາກໄຂ່ ຫງັ ໄປເກບັ ຢັງກະເພາະປັດສະວະ ຜ່ ານ
ທາງທ່ ຫມາກໄຂ່ ຫງັ ແລະ ເມ່ ອປະລມິ ານຂອງນາ້ ປດັ ສະວະຫາຍພ ລະບບົ ປະສາດທ່ ຄີ ວບຄຸມການຂບັ ຖ່ າຍ
ປດັ ສະວະຈະກະຕຸນ້ ໃຫຮ້ ່ າງກາຍມກີ ານຂບັ ນາ້ ປດັ ສະວະອອກມາທາງທ່ ປດັ ສະວະຕ່ ໄປ

8.4 ລະບບົ ສບພນັ ເພດແມ່ ແລະ ລະບບົ ສບພນັ ເພດຜູ ້

8.4.1 ລະບບົ ສບພນັ ເພດແມ່
ລະບບົ ສບພນັ ເພດແມ່ ປະກອບດວ້ ຍຮງັ ໄຂ່ (ovary), ທ່ ນາໄຂ່ (oviduct), ມດົ ລູກ

(uterus), ຊ່ ອງຄອດ (vagina) ແລະ ປາກຊ່ ອງຄອດ (vulva) ອະໄວຍະວະສບພນັ ເພດແມ່ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ສີ າຄນັ

ໃນການຜະລດິ ຈລຸ ງັ ໄຂ່ , ຜະລດິ ຮໂມນເພດໄດແ້ ກ່ : ເອສໂຕເຈນ (estrogen)ແລະ ໂປຣເຈສເຕໂີ ຣນ
(progesterone), ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການປບັ ສະພາບຂອງລະບບົ ສບພນັ ສ່ ວນຕ່ າງໆເຊ່ ນັ : ທ່ ນາໄຂ່

ແລະ ມດົ ລູກໃຫເ້ ໝາະສມົ ກບັ ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງຕວົ ອ່ ອນຕະຫອດໄລຍະເວລາການຖພາຈນົ ຮອດສດັ
ເກດີ ລກູ , ອະໄວຍະວະສບພນັ ຈະແຂວນລອຍຢ່ ູໃນຊ່ ອງທອ້ ງໄດໂ້ ດຍມແີ ຜ່ ນເອນັ (broad ligament) ຍດ
ໂຍງຢ່ ູ

1) ຮງັ ໄຂ່
ສດັ ລຽ້ ງລູກດວ້ ຍນາ້ ນມົ ມຮີ ງັ ໄຂ່ 1 ຄ່ ູ ໃນສດັ ປກີ ມຮີ ງັ ໄຂ່ ພຽງຂາ້ ງຊາ້ ຍຂາ້ ງດຽວ ມຕີ າແໜ່

ງຢ່ ູໃກກ້ ບັ ໝາກໄຂ່ ຫງັ ທງັ ສອງຂາ້ ງ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຜີ ະລດິ ຈລຸ ງັ ໄຂ່ (ovum)ແລະ ຮໂມນເພດເຊ່ ນັ : ຮໂມນເອສໂຕຣ
ເຈນ ແລະ ຮໂມນໂປຣເຈສເຕໂີ ຣນ, ສດັ ລຽ້ ງແຕ່ ລະຊະນດິ ມຂີ ະໜາດ ແລະ ຮູບຮ່ າງຂອງຮງັ ໄຂ່ ທ່ ແີ ຕກຕ່ າງ
ກນັ ເຊ່ ນັ : ຮງັ ໄຂ່ ຂອງງວົ , ຄວາຍ, ແບ້ ແລະ ແກະ ມຮີ ູບຮ່ າງຄາ້ ຍເມດັ ຖ່ ວົ ດນິ , ຮງັ ໄຂ່ ຂອງໝມູ ລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍ
ພວງໝາກອາງ່ນຸ ແລະ ຮງັ ໄຂ່ ຂອງມາ້ ມຮີ ູບຮ່ າງຄາ້ ຍໝາກໄຂ່ ຫງັ ເປນັ ຕນົ້

2) ທ່ ນາໄຂ່
ທ່ ນາໄຂ່ ມລີ ກັ ສະນະເປນັ ທ່ ນອ້ ຍໆຂດົ ໄປມາເທງິ ມໂິ ຊຊາລຟງິ ມໂີ ຄງສາ້ ງແບ່ ງເປນັ 3

ຊນັ້ ຄ: ຊນັ້ ນອກ (serous membrane), ຊນັ້ ກາງເປນັ ຊນັ້ ກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ (muscular layer) ແລະ ຊນັ້
ໃນ (mucous membrane), ຜະໜງັ ດາ້ ນໃນຂອງທ່ ນາໄຂ່ ປະກອບດວ້ ຍຈລຸ ງັ 2 ຊະນດິ ຄ: ຈລຸ ງັ ທ່ ມີ ຂີ ນົ
(ciliated cells) ແລະ ຈລຸ ງັ ທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການຫ່ ງັ ຂອງແຫວ (glandular cells).ທ່ ນາໄຂ່ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ສີ ່ ງົ
ຜ່ ານຈລຸ ງັ ໄຂ່ ແລະ ຈລຸ ງັ ອະສຸຈິ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການປບັ ສະພາບພາຍໃນຊ່ ອງວ່ າງຂອງທ່ ນາໄຂ່ ໃຫເ້ ໝາະສມົ ກບັ
ການປະຕສິ ນົ ທ,ິ ການແບ່ ງຈລຸ ງັ ແລະ ການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຂອງຕວົ ອ່ ອນ. ທ່ ນາໄຂ່ ໄດແ້ ບ່ ງອອກເປນັ 3 ສ່ ວນຄ:

 ທ່ ນາໄຂ່ ສ່ ວນຕນົ້ (infundibulum) ມລີ ກັ ສະນະເປນັ ຮູບປາກແກ ຮອບໆປາກ
ແກມລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍນວີ້ ມ (fimbria) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ພີ ດັ ໂບກໃຫຈ້ ລຸ ງັ ໄຂ່ ຕກົ ລງົ ໄປໃນຊ່ ອງວ່ າງຂອງທ່ ນາໄຂ່

 ແອມພູລາ (ampulla) ເປນັ ສ່ ວນຂອງທ່ ນາໄຂ່ ທ່ ມີ ຄີ ວາມໜາ ແລະ ຍາວຫາຍທ່ ີ
ສຸດ ມຄີ ວາມຍາວສະເລ່ ຍປະມານເຄ່ ງິ ໜ່ ງຂອງຄວາມຍາວທງັ ໝດົ ຕອນປາຍຂອງແອມພູລາຈະຕ່ ກບັ ສ່ ວນ
ອສີ ມສັ ບ່ ອນຮອຍຕ່ ທ່ ເີ ອນີ້ ວ່ າ: ແອມພູລາຣີ ອສີ ມສັ ຈງັ ຊ່ ນັ (ampullary isthmus junction) ມໜີ າ້ ທ່ ໃີ ນ
ການຊະລການເດນີ ຂອງຈລຸ ງັ ໄຂ່ ເຊ່ ງິ ເປນັ ການເພ່ ມີ ໂອກາດໃນການປະຕສິ ນົ ທິ

 ອສີ ມສັ (isthmus) ເປນັ ສ່ ວນປາຍຂອງທ່ ນາໄຂ່ ທ່ ມີ ຂີ ະໜາດນອ້ ຍ ຕອນປາຍ
ຂອງອສີ ມສັ ຕດິ ຕ່ ກບັ ປກີ ມດົ ລູກບ່ ອນສ່ ວນຍູເທໂີ ຣທບູ ຣູຈ່ ງັ ຊ່ ນັ (uterotubule junction)ການປ່ ຽນແປງ
ຂອງຈລຸ ງັ ໃນເນອ້ ເຍ່ ອຊນັ້ ໃນ ແລະ ຊນັ້ ກາ້ ມຊນີ້ ຂອງທ່ ນາໄຂ່ ຖກຄວບຄຸມໂດຍຮໂມນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການສບ

ພນັ ໂດຍສະເພາະຮໂມນເອສໂຕເຈນ ແລະ ຮໂມນໂປຣເຈສເຕໂີ ຣນ

ຖງົ ໄຂ່ ໄລຍະທ່ 2ີ ຖງົ ໄຂ່ ເຊ່ ອມ
ຖງົ ໄຂ່ ແກ່
ຖງົ ໄຂ່ ໄລຍະທາອດິ

ຮງັ ໄຂ່ ຊນັ້ ໃນ ຮງັ ໄຂ່ ຊນັ້ ໃນ ຖງົ ໄຂ່ ໄຖລງົຍໄະຂ່ ໄລຍະ3-4
ຄປສັ ອລັ ບແີ ຄນ
ຮງັ ໄຂ່ ຊນັ້ ນອກ

ເກດີ ການຕກົ ໄຂ່

ຄປສັ ລຕູ ໋ຽມ

ຮູບ 8.1: ໂຄງສາ້ ງຂອງຮງັ ໄຂ່ ແລະ ຖງົ ໄຂ່ ໄລຍະຕ່ າງໆ

3) ມດົ ລກູ
ມດົ ລູກເປນັ ບລເິ ວນທ່ ຕີ ວົ ອ່ ອນມາຝງັ ຕວົ ແລະ ມກີ ານຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຈນົ ເຖງິ ການ

ເກດີ ມສີ ່ ວນປະກອບທ່ ສີ າຄນັ ຄ: ປກີ ມດົ ລູກ 2 ຂາ້ ງ (uterine horns), ຕວົ ມດົ ລູກ (uterine body) ແລະ

ຄມດົ ລກູ (cervix). ຮູບຮ່ າງ ແລະ ລກັ ສະນະຂອງສ່ ວນປະກອບຂອງມດົ ລູກໃນສດັ ແຕ່ ລະຊະນດິ ຈະແຕກ
ຕ່ າງກນັ ໄປຂນ້ ກບັ ສດັ ສ່ ວນຂອງສ່ ວນປະກອບດ່ ງັ ກ່ າວເຊ່ ນັ : ແມ່ ມາ້ ມຕີ ວົ ມດົ ລກູ ຂະໜາດໃຫຍ່ ກວ່ າແມ່ ໝູ
ແລະ ແມ່ ແກະ, ສ່ ວນແມ່ ໝປູ ກີ ມມີ ດົ ລກູ ຍາວກວ່ າແມ່ ງວົ ແລະ ແມ່ ມາ້ . ປະເພດຂອງມດົ ລູກແບ່ ງອອກຕາມ

ສດັ ສ່ ວນປະກອບໄດ້ 4 ແບບຄ:
 ມດົ ລກູ ແບບດເູ ພກັ ມປີ ກີ ມດົ ລູກ 2 ຂາ້ ງ, ປກີ ມດົ ລກູ ເຊ່ ອມຕ່ ກບັ ຄມດົ ລູກໂດຍ

ກງົ ມແີ ຜ່ ນກນັ້ ແຍກມດົ ລກູ ແລະ ຄມດົ ລກູ ອອກເປນັ 2 ຂາ້ ງ, ໂຕມດົ ລກູ ບ່ ຄ່ ອຍພດັ ທະນາເຊ່ ງິ ມດົ ລູກແບບນີ້

ພບົ ໃນກະຕ່ າຍ, ໜູ ແລະ ໜກູ ນີ ີ (guinea pig)
 ມດົ ລກູ ແບບໄບຄນເູ ອທ ມປີ ກີ ມດົ ລກູ ທ່ ຍີ າວຫາຍ ມລີ ກັ ສະນະພບັ ໄປພບັ ມາສດັ ທ່ ີ

ມມີ ດົ ລູກແບບນຈີ້ ະມກີ ານຕງັ້ ຄນັ ລູກໄດຄ້ ງັ້ ລະຫາຍຕວົ ມຕີ ວົ ມດົ ລູກທ່ ບີ ່ ເດ່ ນັ ຊດັ ໄດແ້ ກ່ ໝູ
 ມດົ ລກູ ແບບໄບພາໄທຣ ມປີ ກີ ມດົ ລກູ 2 ຂາ້ ງທ່ ແີ ຍກຕວົ ເດ່ ນັ ຊດັ ປກີ ມດົ ລູກສນັ້

ກວ່ າມດົ ລູກແບບໄບຄນເູ ອທ ແລະ ມຕີ ວົ ມດົ ລກູ ເດ່ ນັ ຊດັ ເຊ່ ງິ ພບົ ໃນ ຄວາຍ, ງວົ , ແບ້ ແລະ ແກະ
 ມດົ ລກູ ແບບຊມິ ເພກັ ມຕີ ວົ ມດົ ລກູ ຂະໜາດໃຫຍ່ ບ່ ມປີ ກີ ມດົ ລກູ ຕວົ ມດົ ລກູ ຈະ

ຕດິ ຕ່ ໂດຍກງົ ກບັ ທ່ ນາໄຂ່ ພບົ ໃນຄນົ ແລະ ລງີ
ມດົ ລູກເຮດັ ໜາ້ ທ່ ສີ າຄນັ ຄ:

 ເປນັ ທາງຜ່ ານຂອງຈລຸ ງັ ອະສຸຈເິ ພ່ ອໄປຍງັ ຈດຸ ທ່ ເີ ກດີ ການປະຕສິ ນົ ທໃິ ນທ່ ນາໄຂ່
ໂດຍການບບີ ຮດັ ຕວົ ຂອງກາ້ ມຊນີ້ ມດົ ລກູ

 ເປນັ ບລເິ ວນທ່ ຈີ ລຸ ງັ ອະສຸຈເິ ກດີ ຂະບວນການຄາພາຊເິ ທຊ່ ນັ (capacitation) ເພ່ ອ
ກຽມພອ້ ມທ່ ຈີ ະປະສມົ ກບັ ຈລຸ ງັ ໄຂ່

 ເປນັ ບລເິ ວນທ່ ຕີ ວົ ອ່ ອນມາຝງັ ຕວົ ແລະ ມກີ ານສາ້ ງພກົ ຕວົ ອ່ ອນຈະຈະເລນີ ເຕບີ

ໂຕຈນົ ຄອດ

 ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຄອດ ແລະ ການຂບັ ພກົ ໂດຍສະເພາະສ່ ວນຂອງກາ້ ມຊນີ້ ມດົ

ລູກ ໂດຍອດິ ທພິ ນົ ຂອງຮໂມນເອສໂຕເຈນ, ອ໋ອກຊໂີ ຕຊນິ ແລະ ພອສຕາ້ ແກຣນດນິ

 ຄວບຄຸມການຄງົ ຢ່ ູຂອງຄປສັ ລູຕຽມ ເທງິ ຮງັ ໄຂ່ ໂດຍການຜະລດິ ຮໂມນພອສຕາ
ແກຣນດນິ ເອຟສອງອສັ ຟາ(PGF2∝)

4) ຊ່ ອງຄອດ
ຊ່ ອງຄອດເປນັ ຊ່ ອງທາງທ່ ເີ ຊ່ ອມຕ່ ລະຫວ່ າງປາກຊ່ ອງຄອດ (vulva)ກບັ ຄມດົ ລກູ

ມລີ ກັ ສະນະເປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ຍດຕວົ ໄດອ້ າດແບ່ ງອອກເປນັ 2 ສ່ ວນຄ: ຊ່ ອງຄອດຕອນເລກິ ແລະ ຊ່ ອງຄອດຕອນ
ຕນ້ ຫ ວາຈເິ ນລເວສທບິ ູລ (vaginal vestibule) ໂດຍໃຊຈ້ ດຸ ເປີດຂອງທ່ ປດັ ສະວະ
(externalurethralorifice) ທ່ ຢີ ່ ູທາງຕອນລ່ ຸມຊ່ ວງປາຍຂອງຊ່ ອງຄອດເປນັ ຈດຸ ແບ່ ງ ໃນສດັ ບາງຊະນດິ
ບລເິ ວນນອີ້ າດພບົ ເຍ່ ອພມົ ມະຈນັ ຫ ໄຮເມນ (vestigial hymen) ເຊ່ ງິ ອາດເປນັ ອຸປະສກັ ໃນການປະສມົ ພນັ
ຂອງສດັ ເພດຜູຖ້ າ້ ເຍ່ ອນຈີ້ ະເລນີ ເຕບີ ໂຕດ,ີ ສ່ ວນຂອງເວສທບິ ູລໃນງວົ ມຄີ ວາມຍາວປະມານ 10 ຊງັ ຕແີ ມດັ ຜະ
ໜງັ ຂອງເວສທບິ ູລດາ້ ນໃນມຕີ ່ ມຕີ ່ ອມບາໂທລນິ (bartholin glands) ເຊ່ ງິ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ບັ ນາ້ ເມອກທ່ ມີ ີ
ລກັ ສະນະໜຽວ ສະເພາະເວລາເປນັ ສດັ ຈະມກີ ານຜະລດິ ນາ້ ເມອກຫາຍຂນ້ . ຊ່ ອງຄອດປະກອບດວ້ ຍເຍ່ ອບຸຜວິ
ຊນັ້ ກາ້ ມຊນີ້ ແລະ ຊນັ້ ເຊໂີ ຣຊ່ າ, ຊນັ້ ເຍ່ ອບຸຜວິ ຊ່ ອງຄອດຈະມກີ ານປ່ ຽນແປງຮູບຮ່ າງ ຫ ຂະໜາດຕາມອດິ ທພິ ນົ
ຂອງຮໂມນຈາກຮງັ ໄຂ່ . ໜາ້ ທ່ ສີ າຄນັ ຂອງຊ່ ອງຄອດຄ:

 ເປນັ ສ່ ວນທ່ ຮີ ອງຮບັ ອງົ ຄະຊາດຂອງສດັ ເພດຜູໃ້ ນຂະນະທ່ ມີ ກີ ານປະສມົ ພນັ
 ແຫງສະສມົ ຈລຸ ງັ ອະສຸຈິ ເມ່ ອມກີ ານຫ່ ງັ ນາ້ ເຊອ້ ໃນສດັ ບາງຊະນດິ ເຊ່ ນັ : ງວົ ແລະ

ແກະ
 ເປນັ ທາງຜ່ ານຂອງຈລຸ ງັ ອະສຸຈເິ ພ່ ອໄປຍງັ ມດົ ລກູ ແລະ ທ່ ນາໄຂ່
 ເປນັ ແຫ່ ງດູດຊບັ ຂອງແຫວທ່ ເີ ປນັ ສ່ ວນປະກອບຂອງນາ້ ເຊອ້

 ເປນັ ທາງອອກຂອງພກົ ແລະ ຕວົ ອ່ ອນ

5) ປາກຊ່ ອງຄອດ

ປາກຊ່ ອງຄອດເປນັ ສ່ ວນປະກອບຂອງລະບບົ ສບພນັ ສ່ ວນນອກສຸດ ປະກອບດວ້ ຍ
ແຄມໃຫຍ່ (labia majora) ແລະ ແຄມນອ້ ຍ (labia minora) ມສີ ່ ວນປະກອບຄ: ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ
ທ່ ຍີ ດຫຍ່ ຸນໄດ,້ ກາ້ ມຊນີ້ ລຽບລວມທງັ ມຕີ ່ ອມນາ້ ມນັ ທ່ ຜີ ວິ ໜງັ ຢ່ າງຫວງຫາຍ ປາກຊ່ ອງຄອດມກີ ານປ່ ຽນແປງ
ລກັ ສະນະຕາມວງົ ຮອບການເປນັ ສດັ ໃນຂະນະທ່ ເີ ປນັ ສດັ ປາກຊ່ ອງຄອດຈະມກີ ານຂະຫຍາຍໃຫຍ່ . ມກີ ານ
ບວມ ແລະ ມສີ ແີ ດງອ່ ອນ ລກັ ສະນະດ່ ງັ ກ່ າວສງັ ເກດໄດຊ້ ດັ ເຈນໃນໝທູ ່ ເີ ປນັ ສດັ

ແຜ່ ນເອນັ ຍດອະໄວຍະວະສບພນັ ລາໄສໃ້ ຫຍ່

ຮງັ ໄຂ່ ຕວົ ມດົ ລູກ ຄມດົ ລກູ
ທ່ ນາໄຂ່ ປກີ ມດົ ລກູ
ປາກຊ່ ອງຄອດ
ຊ່ ອງເປດີ ທ່ ປດັ ສະວະ

ກະເພາະປດັ ສະວະ
ເຕາົ້ ນມົ

ຮູບ 8.2 ອະໄວຍະວະສບພນັ ໝເູ ພດແມ່

8.4.2 ລະບບົ ສບພນັ ເພດຜູ ້
ລະບບົ ສບພນັ ສດັ ເພດຜູມ້ ໜີ າ້ ທ່ ສີ າ້ ງຈລຸ ງັ ສບພນັ ແລະ ຮໂມນເພດຜູ ້ ເຊ່ ງິ ໃນສດັ ລຽ້ ງ

ແຕ່ ລະຊະນດິ ແມ່ ນມສີ ່ ວນປະອກບທ່ ຄີ າ້ ຍຄກນັ ປະກອບດວ້ ຍອະໄວຍະວະສບພນັ ສ່ ວນຕ່ າງໆຄ: ອນັ ທະ
(testis), 1 ຄ່ ູ, ລະບບົ ທ່ ສ່ ງົ ນາ້ ເຊອ້ (duct system), ຕ່ ອມຮ່ ວມ (accessory glands) ແລະ ອະໄວ
ຍະວະທ່ ໃີ ຊໃ້ ນການປະສມົ ພນັ (copulatory organ)ເປນັ ຕນົ້

1) ຖງົ ຫຸມ້ ອນັ ທະ (scrotum)
ເປນັ ສ່ ວນທ່ ຫີ ່ ຫຸມ້ ລກູ ອນັ ທະເພ່ ອປອ້ ງກນັ ອນັ ຕະລາຍຈາກພາຍນອກ ແລະ ຊ່ ວຍ

ຄວບຄຸມອຸນຫະພູມຂອງລກູ ອນັ ທະ ເຊ່ ງິ ປະກອບດວ້ ຍເນອ້ ເຍ່ ອຫາຍຊນັ້ , ເນອ້ ເຍ່ ອຊນັ້ ນອກສຸດປນັ ຊນັ້ ໜງັ
ກາພາ້ (epidermis), ຊນັ້ ຖດັ ລງົ ໄປແມ່ ນຊນັ້ ໜງັ ແທ້ (dermis), ຊນັ້ ຂອງທນູ ກິ າດາໂທສເຊ່ ງິ ເປນັ ຊນັ້ ຂອງ
ກາ້ ມຊນີ້ (tunicadartos) ແລະ ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ ທ່ ລີ ວມກນັ ຢ່ ູຢ່ າງຫວມໆ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ສີ າຄນັ ໃນການຄວບ
ຄຸມອຸນຫະພູມຂອງລູກອນັ ທະ ແລະ ແບ່ ງແຍກອນັ ທະແຕ່ ລະຂາ້ ງອອກຈາກກນັ , ຊນັ້ ທດັ ເຂາົ້ ໄປເປນັ ຊນັ້
ທນູ ກິ າວາຈນິ າລສິ (tunica vaginalis) ເປນັ ຊນັ້ ທ່ ມີ ເີ ນອ້ ເຍ່ ອໜາ ບ່ ມຄີ ວາມຍດຫຍ່ ຸນ, ມເີ ສນັ້ ເລອດດາ
ແລະ ເສນັ້ ເລອດແດງມາຫ່ ລຽ້ ງຢ່ າງຫວງຫາຍ ຖດັ ມາເປນັ ຊນັ້ ຂອງ ທນູ ກິ າອາບູຈເິ ນຍ (tunica
albuginea) ລະຫວ່ າງທງັ ສອງຊນັ້ ຈະມຂີ ອງແຫວມາຫ່ ລ່ ນຢ່ ູ, ຊນັ້ ທນູ ກິ າອາບູຈເິ ນຍເປນັ ຊນັ້ ທ່ ຢີ ່ ູຕດິ ກບັ ຊນີ້
ອນັ ທະ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຫີ ່ ຫຸມ້ ໃຫອ້ ນັ ທະຄງົ ຮູບຢ່ ູໄດ.້

2) ອນັ ທະ
ສດັ ລຽ້ ງລກູ ດວ້ ຍນາ້ ນມົ (ຍກົ ເວນັ້ ຊາ້ ງ) ອນັ ທະຈະຢ່ ູພາຍໃນຖງົ ຫຸມ້ ອນັ ທະຢ່ ູພາຍ

ນອກຮ່ າງກາຍ, ຊນີ້ ອນັ ທະຈະຈະເລນີ ພດັ ທະນາມາຈາກສ່ ວນຂອງເຈນນທິ ຣຈິ (genital ridge) ເຊ່ ງິ ມຕີ າ
ແໜ່ ງຢ່ ູໃກກ້ ບັ ເນອ້ ເຍ່ ອທ່ ຈີ ະເລນີ ໄປເປນັ ໝາກໄຂ່ ຫງັ , ກ່ ອນເກດີ ລູກອນັ ທະຈະຖກດງລງົ ມາຢ່ ູໃນຖງົ ຫຸມ້
ອນັ ທະໂດຍອາໄສກນົ ໄກຂອງກເູ ບນີ າຄລູ າ (gubernaculum testis). ອນັ ທະມໜີ າ້ ທ່ ຜີ ະລດິ ຈລຸ ງັ ອະສຸຈິ

(sperm) ແລະ ຜະລດິ ຮໂມນເພດຜູ ້ (androgen), ໃນສດັ ລຽ້ ງແຕ່ ລະຊະນດິ ອນັ ທະຈະມຮີ ູບຮ່ າງ, ຂະໜ

າດ ແລະ ຕາແໜ່ ງໃນຮ່ າງກາຍທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ ໄປເຊ່ ນັ : ໃນຄວາຍມອີ ນັ ທະຄາ້ ຍຮູບໄຂ່ (ovoid)ຫອ້ ຍຢ່ ູ
ບລເິ ວນພນ້ ທອ້ ງ, ໃນໝອູ ນັ ທະຈະມຕີ າແໜ່ ງຄ່ ອນມາທາງຂາ້ ງຫງັ ລ່ ຸມທະວານໜກັ ແລະ ຢ່ ູຕດິ ກບັ ລາຕວົ

3) ທ່ ພກັ ອະສຸຈິ
ທ່ ພກັ ອະສຸຈເິ ປນັ ທ່ ຍາວຂະໜາດນອ້ ຍໆ ຢ່ ູລ່ ຸມຂອງຊນັ້ ທນູ ກິ າວາຈນິ າລສິ ເຊ່ ອມຕ່

ລະຫວ່ າງຮ່ າງແຫ ແລະ ທ່ ນາອະສຸຈ,ິ ທ່ ພກັ ອະສຸຈແິ ບ່ ງອອກເປນັ 3 ສ່ ວນຄ:
 ສ່ ວນຫວົ (caput epididymis) ເປນັ ທ່ ທ່ ຕີ ່ ມາຈາກທ່ ຮ່ າງແຫ (rete testis)

ຂອງອນັ ທະ, ປະກອບດວ້ ຍທ່ ນອ້ ຍໆ 6-20 ທ່ ໂດຍຮ່ ວມກນັ ຢ່ ູທ່ ຂີ ວົ້ ອນັ ທະດາ້ ນໜ່ ງ ໃນຄວາຍສ່ ວນຫວົ
ຂອງທ່ ພກັ ອະສຸຈຈິ ະຢ່ ູບລເິ ວນສ່ ວນປາຍດາ້ ນເທງິ ຂອງອນັ ທະ ແລະ ມລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍຮູບຕວົ ຍູ(u-shape)

 ສ່ ວນລາຕວົ (corpus epididymis) ເປນັ ທ່ ພກັ ສ່ ວນທ່ ເີ ຊ່ ອມຕ່ ລະຫວ່ າງທ່
ພກັ ອະສຸຈສິ ່ ວນຫວົ ແລະ ທ່ ພກັ ອະສຸຈສິ ່ ວນຫາງ ໂດຍທ່ ວົ ໄປຈະມລີ ກັ ສະນະຂດົ ໄປມານອ້ ຍໜ່ ງ ແລະ ແນບ

ຍາວຕດິ ຕາມຄວາມຍາວຂອງລກູ ອນັ ທະ
 ສ່ ວນຫາງ (cauda epididymis) ເປນັ ສ່ ວນຂອງທ່ ພກັ ອະສຸຈທິ ່ ເີ ຊ່ ອມຕ່

ລະຫວ່ າງທ່ ພກັ ອະສຸຈສິ ່ ວນລາຕວົ ແລະ ທ່ ນານາ້ ເຊອ້
ທ່ ພກັ ອະສຸຈມິ ໜີ າ້ ທ່ ຄີ :
 ລາລຽງຈລຸ ງັ ອະສຸຈຈິ າກອນັ ທະ ເພ່ ອສ່ ງົ ຜ່ ານໄປຍງັ ທ່ ນານາ້ ເຊອ້ , ໄລຍະເວລາທ່ ີ

ໃຊໃ້ ນການລາລຽງຈລຸ ງັ ອະສຸຈິ ແລະ ຄວາມຖ່ ໃີ ນການຮດີ ນາ້ ເຊອ້ ຈະແຕກຕ່ າງກນັ ໄປໃນສດັ ແຕ່ ລະຊະນດິ
 ເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ເຊອ້ ມຄີ ວາມເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ເຍ່ ອບຸຜວິ ຂອງທ່ ພກັ ອະສຸຈເິ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ດີ ດູ ນາ້

ແລະ ຂອງແຫວອອກຈາກສ່ ວນປະສມົ ທ່ ໄີ ດຈ້ າກທສາ້ ງຈລຸ ງັ ອະສຸຈິ ຄວາມສາມາດໃນການດດູ ນາ້ ຂອງແຕ່ ລະ
ສ່ ວນຂອງທ່ ພກັ ອະສຸຈແິ ຕກຕ່ າງກນັ ໄປ ໂດຍສະເພາະທ່ ພກັ ອະສຸຈສິ ່ ວນຫວົ ແລະ ຕອນຕນົ້ ຂອງທ່ ພກັ
ອະສຸຈສິ ່ ວນລາໂຕ ສາມາດເຮດັ ໃຫນ້ າ້ ເຊອ້ ເຂມັ້ ຂຸ ນ້ ຂນ້ ໄດປ້ ະມານ 40 ເທ່ າົ

 ເປນັ ແຫ່ ງສະສມົ ຈລຸ ງັ ອະສຸຈິ ໂດຍຈະຖກເກບັ ສະສມົ ໄວທ້ ່ ທີ ່ ພກັ ອະສຸຈສິ ່ ວນທາ້ ຍ
ເປນັ ສ່ ວນໃຫຍ່ , ໃນພ່ ແກະ ຖາ້ ນບັ ສະເພາະຈລຸ ງັ ອະສຸຈທິ ່ ຢີ ່ ູນອກອນັ ທະປະມານ 15% ເກບັ ໄວທ້ ່ ທີ ່ ພກັ ອະສຸຈິ
ສ່ ວນຫວົ , 4% ເກບັ ໄວທ້ ່ ທີ ່ ພກັ ອະສຸຈສິ ່ ວນລາຕວົ ແລະ 68% ຖກເກບັ ໄວທ້ ່ ທີ ່ ພກັ ອະສຸຈສິ ່ ວນຫາງ

 ເປນັ ແຫ່ ງທ່ ຈີ ລຸ ງັ ອະສຸຈຈິ ະເລນີ ເຕບີ ໂຕເຕມັ ໄວ ເຮດັ ໃຫມ້ ຄີ ວາມສາມາດໃນການ
ປະສມົ ພນັ ຕດິ ສູງຂນ້ ໃນໝພູ ບົ ວ່ າຕວົ ອະສຸຈໃິ ນທ່ ພກັ ອະສຸຈສິ ່ ວນຫາງມຄີ ວາມສາມາດໃນການປະສມົ ພນັ
ຕດິ ສູງກວ່ າຕວົ ອະສຸຈໃິ ນທ່ ພກັ ອະສຸຈສິ ່ ວນລາຕວົ

8.5 ຂະບວນການສາ້ ງຈລຸ ງັ ສບພນັ ເພດຜູ ້ ແລະ ຈລຸ ງັ ສບພນັ ເພດແມ່

8.5.1ການສາ້ ງຈລຸ ງັ ສບພນັ (Gametogenesis)

ການສາ້ ງຈລຸ ງັ ສບພນັ ສ່ ວນໃຫຍ່ ແຍກກນັ ສາ້ ງໃນອະໄວຍະວະເພດຜູ ້ ແລະ ອະໄວຍະວະ
ເພດແມ່ ເມ່ ອຈະມກີ ານສາ້ ງຈລຸ ງັ ສບພນັ ຈລຸ ງັ ທ່ ຈີ ະຈະເລນີ ໄປເຮດັ ໜາ້ ທ່ ສີ ບພນັ ຈະແບ່ ງຕວົ ແບບໄມໂອຊດິ
ເພ່ ອລດົ ຈານວນໂຄຣໂມໂຊມລງົ ເຫອເຄ່ ງິ ໜ່ ງ ( ,Haploidn) ຈລຸ ງັ ທ່ ແີ ບ່ ງໄດຈ້ າກໄມໂອຊດິ ຈະມີ ການ
ປ່ ຽນແປງໄປເປນັ ຈລຸ ງັ ສບພນັ ທ່ ສີ ມົ ບູນ

1. ການສາ້ ງຈລຸ ງັ ສບພນັ ເພດຜູ ້

- ການສາ້ ງອະສຸຈິ (Spermatogenesis) ໃນສດັ ເພດຜູເ້ ມ່ ອໃຫຍ່ ເຕມັ ທ່ ແີ ລວ້ ຈະ
ມກີ ານສາ້ ງ ອະສຸ ຈຈິ າກຈຸລັງ ເປີຣ໌ມາໂຕໂກນຽມ ( Spermatogoniu)ທ່ ີຢ່ ູໃນຫອດສາ້ ງອະສຸ ຈິ
( Seminiferous Tubule) ຂອງອນັ ຖະ (Testis) ຈະຈະເລນີ ໄປເປນັ ( Primary Spermatocyte
) ຈຸລັງເຫ່ ົານຈີ້ ະ ແບ່ ງຕວົ ແບບໄມໂອຊດິ ເຊນລທ໌ ່ ີໄດຈ້ າກການແບ່ ງໄມໂອຊິດ I ຄ Secondary
Spermatocyte 2

ຮູບທ່ ີ 8.3 ຂນັ້ ຕອນການສາ້ ງອະສຸຈິ ແຫ່ ງທມີ າ Elaine N. Marieb, 1998
ລກັ ສະນະຂອງ Spermເປນັ ຈລຸ ງັ ຂະໜາດນອ້ ຍ ແບ່ ງໄດ້ 3 ສ່ ວນ
 ສ່ ວນຫວົ (Head) ມລີ ກັ ສະນະຮູບໄຂ່ ປາຍຫວົ ຄ່ ອນຂາ້ ງແຫມ ພາຍໃນມແີ ກ່ ນນອ້ ຍ

ເກອບເຕມັ ມີ Acrosomeເຮດັ ຫນາ້ ທ່ ສີ າ້ ງ ສານພວກເອນັ ໄຊມທ໌ ່ ໃີ ຊຍ້ ່ ອຍຜະໜງັ ຂອງໄຂ່ ໃນການປະຕິ
ສນົ ທິ

 ສ່ ວນຄ ແລະ ລາຕວົ ( Mid Peice) ມຂີ ະໜາດນອ້ ຍກວ່ າຫວົ ຕອນກາງມແີ ກນ
( Axial Filament)ຊ່ ງມເີ ຍອ້ ຫຸມ້ ມີ Centrosome 2 ອນັ

 ສ່ ວນຫາງ ( Tail) ໄດແ້ ກ່ ແກນກາງທ່ ບີ ່ ມເີ ຍອ້ ຫຸມ້ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການເຄ່ ອນທ່ ຂີ ອງ

ຕວົ Sperm

2. ຈລຸ ງັ ສບພນັ ເພດແມ່

ການສາ້ ງໄຂ່ (Oogenesis)
ໄຂ່ (Egg) ເປນັ ຈລຸ ງັ ສບພນັ ເພດແມ່ ສາ້ ງຂນ້ ໃນຮວຍໄຂ່ (Ovary) ໂດຍເລ່ ມີ ຈາກຈລຸ ງັ
ທ່ ຈີ ະເລນີ ໄປເປນັ ຈລຸ ງັ ໄຂ່ ຄ Oogonium ຈລຸ ງັ ນຈີ້ ະເລນີ ໄປເປນັ Primary Oocyte ໂດຍມໄີ ມໂອຊດິ I
ໄດ້ 2 ຈລຸ ງັ ທ່ ມີ ຂີ ະໜາດບ່ ເທ່ າົ ກນັ (ມກີ ານແບ່ ງໄຊໂຕພລາດຊມ ບ່ ເທ່ າົ ກນັ ) ຈລຸ ງັ ຂະໜາດໃຫຍ່ ຄ
Secondary Oocyte ສ່ ວນຈລຸ ງັ ຂະໜາດນອ້ ຍ ຄ First Polar Body ໃນຊ່ ວງໄມໂອຊດິ I ນຈີ້ ະເປນັ
ໄລຍະເວລາຂອງການຕກົ ໄຂ່ (Ovulation) ແລະ ມກີ ານປະຕສິ ນົ ທເິ ກດີ ຂນ້ Secondary Oocyte ຈະ
ແບ່ ງໄມໂອຊດິ II ໄດ້ 2ຈລຸ ງັ ທ່ ມີ ີ ຂະໜາດຕ່ າງກນັ ຈລຸ ງັ ທ່ ມີ ຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ຄ ໄຂ່ (egg) ຈລຸ ງັ ຂະໜາດນອ້ ຍ

ຄ Secondary Polar Body ຂະນະດຽວກນັ First Polar Body ກຈະແບ່ ງຕວົ ໄດ້ 2 Secondary
Polar Body ດວ້ ຍ ຊ່ ງທງັ 3 Polar Body ນຈີ້ ະສະລາຍໂຕ ໃນເວລາຕ່ ມາ

ລກັ ສະນະຂອງໄຂ່ ໄຂ່ ຂອງສດັ ແຕ່ ລະຊະນດິ ແຕກຕ່ າງກນັ ເຊ່ ນັ ໄຂ່ ແມງມຮີ ູບຮ່ າງຍາວ ໄຂ່ ສດັ
ເລອ້ ຍຄານ ສດັ ປີກ ລກັ ສະນະກມົ ອອ້ ມໆ ຈລຸ ງັ ໄຂ່ ມເີ ຄ່ ອງປອ້ ງກນັ ເຊ່ ນັ ເຍ່ ອ Vitelline Membrane
ທ່ ບີ ພບົ ໃນໄຂ່ ສ່ ວນຫາຍ ໄຂ່ ຂາວ ແລະ ເປອກໄຂ່ ຂອງສດັ ປກີ ແລະ ວຸນ້ ຂອງສດັ ເຄ່ ງິ ບກົ ເຄ່ ງິ ນາ້

ຂະໜາດຂອງໄຂ່ ໃຫຍ່ ກວ່ າ Sperm ຫາຍໃນສດັ ຊະນດິ ດຽວກນັ ທ່ 3ີ ນີ້ ເພາະໄຂ່ ມີ Cytoplasm
ຊ່ ງມກັ ມອີ າຫານ ຫ ໄຂ່ ແດງ (Yolk) ສະສມົ ຢ່ ູ

ຮູບ 8.5 ການສາ້ ງໄຂ່ ແຫ່ ງທມີ າ Elaine N. Marieb, 1998

8.6 ຂະບວນການປະສມົ ພນັ ລະຫວ່ າງຕວົ ອະສຸຈກິ ບັ ຈລຸ ງັ ໄຂ່

ໃນເພດຊາຍເມ່ ອເຂາົ້ ສ່ ູໄວສບພນັ ຈະມກີ ານສາ້ ງອະສຸຈຊິ ່ ງຈະສາ້ ງໄປຈນົ ເຖງິ ອາຍຸປະມານ 70-60 ປີ
ໃນການຮ່ ວມເພດແຕ່ ລະຄງັ້ ຈະມກີ ານຫ່ ງັ ນາ້ ອະສຸຈປິ ະມານ 7-2 ລູກບາດເຊນັ ຕແິ ມດັ ໂດຍມຈີ ານວນໂຕອາ
ສຸຈປິ ະມານ 500-180 ລາ້ ນໂຕ ອາສຸຈຈິ ະມຊີ ວີ ດິ ຢ່ ູໃນຮ່ າງກາຍເພດຍງິ ປະມານ 2 ມ ້

ໃນເພດຍງິ ເມ່ ອເຂາົ້ ສ່ ູໄວສບພນົ ຈະມີ ການສາ້ ງໄຂ່ ເດອນລະ 1 ໜ່ ວຍ ໂດຍ Primary Oocyte ໃນ
Primary Follicle ຈະແບ່ ງໄມໂອຊດິ I ໄດ້ Secondary Oocyte 1 ໜ່ ວຍ ຊ່ ງຖາ້ ໄດຮ້ ບັ ການ ກະຕຸນ້
ຈາກອາສຸຈິ Oocyte ນີ້ ກຈະແບ່ ງໄມໂອຊດິ II ໄດເ້ ປນັ Ootid ພອ້ ມກບັ ມກີ ານປະຕສິ ນົ ທິ Secondary
Oocyte ຈະມຊີ ວີ ດິ ໄດ້ 1 ມ ້ ຫງັ ການຕກົ ໄຂ່ ຖາ້ ບ່ ມກີ ານປະສມົ ກຈະສະລາຍໄປ

ການປະຕສິ ນົ ທິ ອະສຸຈຈິ ານວນຫາຍຈະ ປ່ ອຍເອນໄຊມຈ໌ າກ Acrosome ອອກມາຍ່ ອຍ ໜງັ ຈລຸ ງັ
ໄຂ່ (Ootid) ໃຫບ້ າງລງົ ແລວ້ ໂຕອະສຸ ຈິ ໂຕໜ່ ງຈະເຂາົ້ ປະສມົ ໂດຍໃຊສ້ ະເພາະສ່ ວນຫວົ ຊ່ ງ ເປັນແກ່ ນ
ນອ້ ຍເທ່ າົ ນນັ້ ໄຂ່ ຈະສາ້ ງເຍອ້ ປະຕສິ ນົ ທິ (Fertilization Membrane) ຫຸມ້ ເພອປອ້ ງກນັ ບ່ ໃຫອ້ ະສຸຈອິ ່ ນ
ເຂາົ້ ປະສມົ ໄດອ້ ກີ ການປະຕສິ ນົ ທເິ ກດີ ຂນ້ ທ່ ບີ ລເິ ວນປີກມດົ ລູກ ໂດຍອະສຸຈເິ ດນິ ທາງຈາກປາກມດົ ລູກ
(Cervix) ເຂາົ້ ສ່ ູມດົ ລກູ ຜ່ ານໄປຕາມທ່ ນາໄຂ່ ແລະເຂາົ້ ປະສມົ ກບັ ໄຂ່ ທ່ ປີ ກີ ມດົ ລກູ ໄຂ່ ທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ການປະສມົ
ແລວ້ ຈະ ເດນິ ທາງມາຝງັ ໂຕທ່ ມີ ດົ ລູກ ພດັ ທະນາເປນັ ໂຕອ່ ອນ ຈະເລນີ ຢ່ ູໃນທອ້ ງແມ່ ເປນັ ເວລາປະມານ 9
ເດອນ ຈ່ ງເກດີ ອອກມາ

ບດົ ທີ 9

ລະບບົ ປະສາດ Nervous System

ຈດຸ ປະສງົ

- ອະທບິ າຍຄວາມສາຄນັ ຂອງລະບບົ ປະສາດ
- ບອກຊະນດິ ແລະ ການແບ່ ງປະເພດຂອງລະບບົ ປະສາດ
- ອະທບິ າຍການທາງານຂອງລະບບົ ປະສາດອດັ ຕະໂນມດັ

ເນອ້ ໃນ
9.1 ຄວາມສາຄນັ ຂອງລະບບົ ປະສາດ

ລະບບົ ປະສາດມສີ ່ ວນກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ເຮດັ ວຽກຂອງຮ່ າງກາຍທຸກລະບບົ ໜາ້ ທ່ ອີ ະໄວຍະວະຕ່ າງໆ
ຂອງຮ່ າງກາຍຖກຄວບຄຸມໂດຍລະບບົ ປະສາດຊ່ ງມຄີ ວາມເຊ່ ອມໂຍງກນັ ເປັນເຄອຂ່ າຍລະຫວ່ າງລະບບົ
ປະສາດສ່ ວນປາຍໄດແ້ ກ່ : ເສນັ້ ປະສາດຕ່ າງໆກບັ ລະບບົ ປະສາດສ່ ວນກາງເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຄີ ວບຄຸມ ແລະ ສ່ ງັ
ການທງັ້ ສ່ ວນທ່ ຄີ ວບຄຸມພາຍໃຕອ້ ານາດຈດິ ໃຈ ແລະ ນອກອານາດຈດິ ໃຈໂດຍເຮດັ ວຽກດວ້ ຍລະບບົ
ປະສາດອດັ ຕະໂນມດັ .

9.1.1 ຈລຸ ງັ ປະສາດ ( Neuron)

ຈຸລງັ ປະສາດເປັນເຊວທ່ ມີ ບີ ດົ ບາດໃນການປະສານງານ ແລະ ນາຄາສ່ ງັ ສ່ ງົ ຜ່ ານກະແສ
ປະສາດໂດຍສນັ ຍານໄຟຟາ້ ແລະ ທາງເຄມ,ີ ໃນສດັ ທ່ ມີ ກີ ະດູກສນັ ຫງັ ຈລຸ ງັ ປະສາດເປນັ ສ່ ວນປະ ກອບທ່ ີ

ສາຄນັ ຂອງສະໝອງ ແລະ ໄຂ່ ສນັ ຫງັ ສະໝອງຂອງມະນຸດມເີ ຊວປະສາດ 30 – 100 ພນັ ລາ້ ນຈລຸ ງັ , ຈລຸ ງັ

ປະສາດເປນັ ໜ່ ວຍປະຕບິ ດັ ການຫກັ ຂອງລະບບົ ປະສາດປະກອບດວ້ ຍໂຄງສາ້ ງສອງສ່ ວນຄ: ຕວົ ຈລຸ ງັ ແລະ

ຂະແໜງຈລຸ ງັ ປະສາດ.

1. ຕວົ ຈລຸ ງັ (Cell Body) ພາຍໃນປະກອບດວ້ ຍນວິ ເຄຣີຍ (Nucleus) ໂປຣໂຕພາສຊມ
(Protoplasm) ເຍອ້ ຫຸມ້ ຈລຸ ງັ (cell membrane) ແລະ ອແກນແນລ (Organelles) ຕ່ າງໆ ຄ ຈລຸ ງັ
ອ່ ນໆ ເຮດັ ໜາ້ ທສີ າຄນັ ຄ ສາ້ ງຂ່ າວສານ ແລະ ຂມ້ ນູ ລວມທງັ ການປະສານງານ ຫງັ ຈາກໄດຮ້ ບັ ຂມ້ ູນຈາກເດນ
ໄດຣແລວ້ ຈ່ ງສ່ ງົ ກະແສອອກໄປຕາມແອ໊ກຊອນ

2. ສ່ ວນທເີ ປນັ ແໜ່ ງຈລຸ ງັ ປະສາດ (Process) ແບ່ ງອອກເປນັ 2 ພວກຄ
1) ແອ໊ກຊອນ (Axon) ເປນັ ສ່ ວນ ທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະຍາວ ມເີ ສນັ້ ດ່ ຽວແຕ່ ສ່ ວນປາຍອາດຈະມີ

ການແຕກແໜ່ ງໄດ້ ເຮດັ ໜາ້ ທນີ າກະແສປະສາດອອກໄປຫາຈລຸ ງັ ແອ໊ກຊອນມີ 2 ຊະນດິ ຊະນດິ ທ່ ໜີ ່ ງມີ
ປອກໄມອລີ ນິ (Myelin Sheat) ຫຸມ້ ຢ່ ູ ກບັ ອີກຊະນດິ ໜ່ ງບ່ ມໄີ ມອລິ ນິ ລກັ ສະນະການຫຸມ້ ຈະບ່ ຫຸມ້
ຕະຫອດ ມສີ ່ ວນເວນັ ວ່ າງເປັນໄລຍະ ທເີ ອນີ້ ວ່ າຕ່ ຸ ມແຣມເວຍ (Node of Ranviver) ແອ໊ກຊອນທ່ ມີ ີ
ປອກໄມອລິ ນິ ເປນັ ຕວົ ຊ່ ວຍເຮດັ ໃຫກ້ ະແສປະສາດບ່ ກະກະຈາຍໄປບລເິ ວນໃກຄ້ ຽງ

2) ເດນໄດ (Dendrite) ເປນັ ສ່ ວນທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະສນັ້ ໆ ມກັ ຈະມຈີ ານວນຫາຍໆ ເສນັ້ ເຮດັ
ໜາ້ ທນີ າກະແສປະສາດເຂາົ້ ສ່ ູໂຕຈລຸ ງັ

9.2 ຊະນດິ ຂອງຈລຸ ງັ ປະສາດແຕ່ ລະຊະນດິ

ຈລຸ ງັ ປະສາດແບ່ ງຕາມລກັ ສະນະໂຄງ້ ສາງຊ່ ງ ສາພນັ ກບັ ເດນັ ໄດ ແລະ ແອ໊ກຊອນທ່ ປີ ະກອບກນັ ຂນ້
ຫ ແບ່ ງຕາມຈານວນໂພຮເຊດ (Process) ຫ ສ່ ວນທເີ ປນັ ແໜງຈາກຕວົ ຈລຸ ງັ 4 ຊະນດິ ຄ

1. ແອນແອ໊ກຊອນ ນວິ ຣອນ (Anaxonic Neuron ) ເປັນຈລຸ ງັ ປະສາດຂະໜາດນອ້ ຍ ໂພຣ
ເຊລ ທຍີ ນອອກຈາກໂຕຈລຸ ງັ ມລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍຄກນັ ບ່ ສາມາດແຍກວ່ າເປນັ ເດນັ ໄດຣ ຫ ແອ໊ກຊອນ

2. ຈລຸ ງັ ປະສາດແບບຂວົ້ ດ່ ຽວ ຫ ຢູນໂິ ພລາ ນວິ ຣອນ ( Unipolar Neuron) ເປນັ ຈລຸ ງັ ປະສາດ
ທມີ ໂີ ພຣເຊລ (Process) ຍນອອກມາຈາກໂຕຈລຸ ງັ ແລວ້ ແຕກອອກເປນັ 2 ແໜງ ໂພຣເຊລ ໜ່ ງເຮດັ ໜາ້
ທເີ ປນັ ເດນັ ໄດ ສ່ ວນອກີ ໂພຣເຊລໜ່ ງເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ແອ໊ກຊອນ

3. ຈລຸ ງັ ປະສາດແບບ 2 ຂວັ້ ຫ ໄບໂພລາຣ໌ ນວິ ຣອນ (Bipolar Neuron) ເປັນຈລຸ ງັ ປະສາດ
ທ່ ມີ ໂີ ພຣເຊລ (Process) 2 ອນັ ແຕ່ ລະອນັ ຢ່ ນອອກມາຈາກປາຍ ແຕ່ ລະດາ້ ນຂອງໂຕຈລຸ ງັ ໂພຣເຊລໜ່ ງ
ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ເດນໄດຣຕ໌ ສ່ ວນອກີ ໂພຣເຊດໜ່ ງເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ແອ໊ກຊອນ

4. ຈລຸ ງັ ປະສາດແບບຫາຍຂວັ້ ຫເມາົ້ ຕພິ ລາຣ໌ ນວິ ຣອນ (Mutipolar Neuron) ເປັນເຊນລ໌
ປະສາດທ່ ມີ ໂີ ພຣເຊລຫາຍອນັ ແຍຢນ້ ອອກຈາກຕວົ ຈລຸ ງັ ໂດຍມໂີ ພຣເຊລພຽງອນັ ດຽວເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ແອກ
ຊອນ ໃນຂະນະທ່ ໂີ ພຣເຊດທ່ ເີ ຫອທງັ ໝດົ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ເດນໄດຣຕ໌ ຈລຸ ງັ ປະສາດປະເພດນຈີ້ ະເປັນຈລຸ ງັ
ປະສາດທ່ ມີ ຕີ ວົ ຈລຸ ງັ ຢ່ ູພາຍໃນສະໝອງ ແລະ ໄຂສນັ ຫງັ

ຮູບ 9.1 ຊະນດິ ຂອງຈລຸ ງັ ປະສາດທ່ ແີ ບ່ ງຕາມ Process
ແຫ່ ງທມີ າ Martini 2001

- ຈລຸ ງັ ປະສາດອາດແບ່ ງຕາມໜາ້ ທ່ ກີ ານເຮດັ ວຽກງານໄດ້ 3 ຊະນດິ ຄ.

1) ເຊນຊອນ ນິວຣອນ (Sensory Neuron) ຫ ແອຟເຟີເຣນທ໌ ນິວຣອນ (Afferent
Neuron) ເປນັ ຈລຸ ງັ ປະສາດທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ນີ າພາ ກະແສປະສາດ ຈາກສ່ ວນຕ່ າງໆ ຂອງຮ່ າງກາຍໄປຫາສະໝ

ອງ ແລະ ໄຂສນັ ຫງັ ມຈີ ານວນປະມານ 20 ລາ້ ນໂຕ

2) ອິນເຕີຣ ນິວຣອນ (Interneuron) ຫ ແອນໂຊຊິເອຊັນ ນິວຣອນ (Association
Neuron) ເປນັ ຈລຸ ງັ ປະສາດທ່ ຢີ ່ ູພາຍໃນສະໝອງ ຫ ໄຂສນັ ຫງັ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ຊ່ ອມກບັ ຈລຸ ງັ ປະສາດປະເພດ
ຕ່ າງໆ ມຈີ ານວນປະມານ 2 ໝ່ ນລາ້ ນໂຕ

3) ມເຕນີ ວິ ຣອນ (Motor Neuron) ຫ ເອຟເຟເີ ຣນທ໌ ນວິ ຣອນ (Efferent Neuron) ເປນັ
ຈລຸ ງັ ປະສາດທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ນີ າ ກະແສປະສາດ ອອກຈາກສະໝອງ ຫ ໄຂລນັ ຫງັ ໄປຫາ ກາ້ ມຊນີ້ ຫ ຕ່ ອມຕ່ າງ
ໆ ຂອງຮ່ າງກາຍທ່ ສີ າມາດ ຕອບສະໜອງຕ່ ກະແສປະສາດໄດ້ ມຈີ ານວນປະມານ 5 ແສນໂຕ

9.2.1 ຈດຸ ປະສານປະສາດ (Synapse)
ຈດຸ ປະສານປະສາດ ຫ ໄຊແນບລ໌ (Synapse) ຄຮອຍຕ່ ລະຫວ່ າງຈລຸ ງັ ປະສາດ ໂດຍອາດ

ຈະເປັນການຕດິ ຕ່ ລະຫວ່ າງ Axon ກບັ Dendrite ລະຫວ່ າງ Axon ກບັ ໂຕລະຫວ່ າງ ຫ ລະຫວ່ າງ
Axon ກບັ Axon ກະແສປະສາດຈະມີ ການສ່ ງົ ຜ່ ານຈາກຈລຸ ງັ ປະສາດໂຕໜ່ ງໄປຫາຈລຸ ງັ ປະສາດໂຕອ່ ນ
ຜ່ ານທາງໄຊແນ໊ບລນ໌ ້ ແລະ ຊ່ ອງວ່ າງບລເິ ວນໄຊແນ໊ບລທ໌ ເີ ອນີ້ ວ່ າໄຊແນ໊ບຕກິ ເຄລຟທ໌ (Synaptic Cleft)
ສ່ ວນຂອງຈລຸ ງັ ປະສາດທ່ ໄີ ປເຊ່ ອມຕ່ ກບັ ຈລຸ ງັ ໂຕອ່ ນນນັ້ ຄປາຍຂອງແອ໊ກຊອນ ຊ່ ງຈະມລີ ກັ ສະນະຂະຫຍາຍ
ໂຕອອກເປນັ ປ່ ຸມເອນີ້ ວ່ າ ໄຊແນ໊ບຕກິ ນອບ (Synaptic Knobs) ພາຍໃນມສີ ່ ວນປະກອບທ່ ສີ າຄນັ 2
ສ່ ວນຄ ໄຊແນ໊ບຕກິ ເວດຊເິ ຄນີ (Synaptic Vesicles) ກບັ ໄມໂຕກຣອນເດຣຍ (Mitochondia) ຊ່ ງ
ເປນັ ໂຕສາ້ ງພະລງັ ງານທ່ ສີ າຄນັ ຂອງຈລຸ ງັ ປະສາດ ພາຍໃນໄຊແນ໊ບຕກິ ເວນຊເິ ຄນີ ຈະມສີ ານເຄມທີ ່ ຮີ ຽກວ່ າ
ນວິ ໂຣດທຣາມມດິ ເຕຣີ ໌ (Neurotransmitter) ຊ່ ງຈະຖກຂບັ ອອກມາເມ່ ອກະແສປະສາດ ເດນິ ທາງມາ
ເຖງິ ບລເິ ວນໄຊແນ໊ບຕກິ ນ໊ອບ ສານເຄມທີ ່ ຖີ ກຂບັ ມານນັ້ ມີ 2 ປະເພດຄ

1. ສານເຄມທີ ່ ມີ ລີ ດິ ກະຕຸນ້ (Excitatory Transmitter Substance) ໄດແ້ ກ່ ສານອະ

ເຊທນິ ໂຄລນິ (Acetylcholine)

2. ສານເຄມທີ ່ ີມລີ ດິ ທຢິ້ ັບຢັງ້ (Inhibitory Transmitter Substance) ສານເຄມທີ ່ ີ

ສາຄນັ ຄ ແກມມາ - ອະມໂີ ນບວິ ທຢຣກິ (Gamma Aminobutyric Acid : GABA)

ຮູບ 9.2 ສະແດງຈດຸ ເຊອ້ ມຕ່ ປະສາດ
ແຫ່ ງທີ Martini. 2001

9.2.2 ເນອ້ ເຍ່ ອປະສາດ (Nervous Tissue)
ເນອ້ ເຍ່ ອປະສາດປະກອບດວ້ ຍຈລຸ ງັ ປະສາດ (Neuron) ຈານວນຫາຍມາທງັ ໝດົ ກນັ ແລະ

ລະຫວ່ າງ ຈລຸ ງັ ປະສາດ ແຕ່ ລະຈລຸ ງັ ປະສາດຈະມຈີ ລຸ ງັ ທ່ ເີ ອນີ້ ວ່ ານວິ ຮອກເກຍ (Neuroglia) ຄອບຄຸມ
ເກອບ ທຸກສ່ ວນຂອງຈລຸ ງັ ປະສາດຍກົ ເວນັ້ ບລເິ ວນໄຊແນ໊ບ (Synapse) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ດີ ງ ຄາ້ ຈລຸ ງັ ປະສາດ

ຕ່ າງໆ ໃຫຢ້ ່ ູຕດິ ກນັ
ເນອ້ ເຍອ້ ປະສາດແບ່ ງອອກເປນັ 2 ຊະນດິ ຄ

1. ເກຣມາເຕີ (Gray Matter) ຄສ່ ວນຂອງເນອ້ ເຍ່ ອປະສາດທ່ ມີ ສີ ເີ ທາົ ປະກອບດວ້ ຍ ໂຕ

ຈລຸ ງັ (Cell Body) ຂອງຈລຸ ງັ ປະສາດກບັ ສ່ ວນຕນົ້ ຂອງສ່ ວນທ່ ຍີ ນ້ ອອກຈາກໂຕຈລຸ ງັ (Process) ພບົ ທ່ ີ

ບລເິ ວນສ່ ວນນອກຂອງສະໝອງ ແລະ ສ່ ວນແກນຂອງໄຂສນັ ຫງັ

2. ໄວທ໌ ມາເຕີ (White Matter) ຄສ່ ວນຂອງເນອ້ ເຍ່ ອປະສາດທ່ ມີ ສີ ຂິ າວ ປະກອບດວ້ ຍ ເ

ສນັ້ ໃຍປະສາດ (Nerve Fiber) ທ່ ມີ ປີ ລອກໄມອລີ ນິ (Myelin Sheath) ຫຸມ້ ຊ່ ວຍເຮດັ ໃຫກ້ ະແສປະ
ສາດ ເດນິ ທາງໄດໄ້ ວຂນ້ ພບົ ທ່ ີບລເິ ວນອອ້ ມ ນອກຂອງເກຣມາເດີຣໄ໌ ນໄຂສນັ ຫງັ ແລະ ສ່ ວນນຂອງ

ສະຫມອງ

- ເສນັ້ ປະສາດ (Nerve)
ເສນັ້ ປະສາດປະກອບດວ້ ຍເສນັ ໃຍປະສາດຫາຍໆ ອນັ ມາທງັ ໝດົ ກນັ ໂດຍມເີ ນອ້ ເຍ່ ອ

ກ່ ຽວພນັ (Connective Tissue) ຫຸມ້ ຢ່ ູ

 ປມົ ປະສາດ (Ganglion)
ປົມປະສາດໝາຍເຖິງໂຄງສາ້ ງທ່ ີປະກອບດວ້ ຍກ່ ຸມຂອງຈຸລງັ ປະສາດຂງ້ ຢ່ ູນອກ

ລະບບົ ປະສາດສ່ ວນກາງ

9.3 ການຈາແນກປະເພດຂອງລະບບົ ປະສາດ

ລະບບົ ປະສາດແບ່ ງເປນັ 2 ລະບບົ ໃຫຍ່ ໆໄດ້ ດ່ ງັ ນີ້ ຄ

1. ລະບບົ ປະສາດສ່ ວນກາງ ( Central Nervous Systemຊ່ ຫຍ້ (S.N.Cປະກອບດວ້ ຍ

ສະໝອງ (Brain) ກບັ ໄຂສນັ ຫງັ (Spinal Cord)

2. ລະບບົ ປະສາດສ່ ວນປາຍ ( Peripheral Nervous System) ຊຫ້ ຍ້ (S.N.Pປະກອບ

ດວ້ ຍ

2.1 ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງ ( Cranial Nerveມີ 12 ຄ່ ູ)
2.2 ເສນັ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ( Spinal Nerve) ມີ 31 ຄ່ ູ
2.3 ລະບບົ ປະສາດອດັ ໂນມດັ ( Autonomic Nervous System ) ຫຍ້ (S.N.Aແບ່ ງ

ອອກເປນັ 2 ສ່ ວນ ຄ

2.3.1 ລະບບົ ປະສາດຊມິ ພາເທຕກິ (Sympathetic Nervous System)
2.3.2 ລະບບົ ປະສາດພາຣາຊມິ ພາເທຕກິ (Parasympathetic Nervous

System)

9.3.1 ລະບບົ ປະສາດສ່ ວນກາງ (central nervous system) ປະກອບດວ້ ຍສະໝອງ (brain)

ແລະ ໄຂສນັ ຫງັ (spinal cord) ໃນລະບບົ ປະສາດສ່ ວນກາງສະໝອງສ່ ວນໜາ້ (cerebrum) ຈະເປັນ
ສ່ ວນ ຄວບຄຸມ ແລະສ່ ງັ ການຜ່ ານສະໝອງ ຫ ໄຂສນັ ຫງັ ເພ່ ອໃຫເ້ ກດີ ການຕອບສະຫນອງຂອງກາ້ ມຊນີ້

ລາຍ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການສະແດງພດຕກິ າຕ່ າງໆ.

9.3.1.1. ສະໝອງ ໃນສດັ ລຽ້ ງລູກດວ້ ຍນມົ ລກັ ສະນະຂອງສະໝອງຈະມຮີ ູບຮ່ າງຄາ້ ຍໆກນັ
ອາດແຕກຕ່ າງກນັ ໄປ ດວ້ ຍຕາມລກັ ສະນະຂອງກະໂຫກຫວົ ທ່ ບີ ນັ ຈສຸ ະໝອງຢ່ ູ ສະໝອງບນັ ຈຢຸ ່ ູໃນສ່ ວນໜາ້

ຂອງກະໂຫກຫົວ (cranium ) ປະກອບດວ້ ຍ ສະໝອງ ສ່ ວນຕ່ າງໆກັນ ຄສະໝອງສ່ ວນໜ້າ
(cerebrum), ສະໝອງສ່ ວນຫງັ (cerebellum) ແລະ ກາ້ ນສະໝອງ (brain stem) ສ່ ວນຂອງຊນີ້ ສະ

ໝອງ ແລະ ໄຂສນັ ຫງັ ຈະປກົ ຫຸມ້ ດວ້ ຍເຍ່ ອບາງໆ (membrane) ດາ້ ນນອກຂອງເຍ່ ອບາງໆທ່ ີ ກາ້ ມຊນີ້ ສະ
ໝອງຈະມຂີ ອງແຫວຫ່ ລຽ້ ງຢ່ ູເອນີ້ ວ່ ານາ້ ໃນ ສະໝອງ ຫ ນາ້ ໃນຊ່ ອງສະໝອງ (cerebrospinal fluid
,CSF) ຂອງແຫວນຈີ້ ະເຊ່ ອມລະຫວ່ າງຂອງແຫວໃນ ສະໝອງ ແລະ ໄຂສນັ ຫງັ ໄດ້ ຊ່ ອງວ່ າງທ່ ມີ ີ CSF ຢ່ ູ
ເອນີ້ ວ່ າ subarachnoid space ສ່ ວນຂອງເຍ່ ອທຸມ້ ສະໝອງ ເອນີ້ ວ່ າ meninges ເປນັ ເຍ່ ອທ່ ມີ ຄີ ວາມ
ໜຽວ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການຮກັ ສາຮູບຊງົ ແລະ ປັອງກນັ ອນັ ຕະລາຍໃຫ້ ຊນີ້ ສະໝອງ ແລະ ໄຂສນັ ຫງັ ທ່ ມີ ີ
ລກັ ສະນະອ່ ອນ ເຍ່ ອຫຸມ້ ສະໝອງແບ່ ງອອກເປັນ 3 ຊນັ້ ຄ dura matter, arachnoid matter ແລະ
pia matter ສ່ ວນຂອງ dura matter ຈະເປນັ ຊນັ້ ຂອງເຍ່ ອຫຸມ້ ທຢີ ່ ູ ດາ້ ນນອກສຸດ arachnoid matter
ເປັນຊນັ້ ກາງມລີ ກັ ສະນະຄາ້ ຍໃຍແມງມຸງດາ້ ນເທງິ ຕດິ ກບັ dura matter ດາ້ ນລ່ ຸມຕດິ ກບັ pia matter

ລະຫວ່ າງ arachnoid matter ແລະ pia matter ຈະມຊີ ່ ອງວ່ າງຮຽກວ່ າ subarachnoid space ມີ
ຂອງແຫວບນັ ຈ(ຸ CSF ) ຢ່ ູ ຂອງແຫວ ດ່ ງັ ກ່ າວລຸກສາ້ ງຈາກຈລຸ ງັ ເຍ່ ອບຸຂອງຊ່ ອງວ່ າງໃນສະຫມອງ pia
matter ເປນັ ຊນັ້ ທ່ ຢີ ່ ູໃກກ້ ບັ ຊນີ້ ສະໝອງ ແລະ ໄຂສນັ ຫງັ ຫາຍທ່ ສີ ຸດ ຖາ້ ຕດັ ສະໝອງຫໄຂສນັ ຫງັ ຕາມ ຢ່ ູ
ຂວາງ (cross section) ຈະພບົ ວ່ າສະໝອງ ແລະ ໄຂສນັ ຫງັ ຈະແຍກອອກເປນັ 2 ສ່ ວນຄສ່ ວນທ່ ເີ ປນັ ຊນີ້
ສີ ເທາົ (gray matter) ແລະ ສ່ ວນທ່ ເີ ປນັ ຊນີ້ ສຂີ າວ (white matter) ໃນໄຂລນັ ຫງັ ສ່ ວນທ່ ເີ ປນັ ຊນີ້ ສເີ ທາົ
(gray matter) ມຮີ ູບຮ່ າງຄາ້ ຍກບັ ແມງກະເບອ້ ງ ຢ່ ູດາ້ ນໃນ ແລະ ມຣີ ູສູນກາງ ເອນີ້ ວ່ າ central canal
ສ່ ວນຊນີ້ ສີ ເທາົ ປະກອບດວ້ ຍຈລຸ ງັ ປະສາດທງັ ໂຕຈລຸ ງັ ແລະ ໃຍປະສາດບາງສ່ ວນ (nonmyelinated
neuron) ສ່ ວນຊນີ້ ສຂີ າວຈະປະກອບດວ້ ຍໃຍປະສາດ ແລະ nerve tract ຊະນດິ ຕ່ າງໆ ຊນີ້ ສະໝອງ
ສ່ ວນສເີ ທາົ ຈະເປນັ ຊນີ້ ສະໝອງສ່ ວນນອກ ສະໝອງມໜີ າ້ ທ່ ສີ າຄນັ ຄ

1. ຄວບຄຸມການເຮັດວຽກງານຂອງອະໄວຍະວະຕ່ າງໆໃນຮ່ າງກາຍ ໂດຍຈຸລງັ
ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກຈະສ່ ງົ ກະແສປະສາດມາທ່ ສີ ະໝອງອງ ແລວ້ ສະໝອງຈະສ່ ງົ ກະແສປະສາດສ່ ງັ ການ
ຜ່ ານຈລຸ ງັ ປະສາດໄປຍງັ ອະໄວຍະວະ ຕ່ າງໆໃຫເ້ ຮດັ ວຽກຕອບສະໝອງຕາມໜາ້ ທ່ ຕີ ່ ໄປ

2. ເປນັ ທ່ ທີ ງັ ໝດົ ຂອງຄວາມຮູສ້ ກຕ່ າງໆ ເຊ່ ນັ ຄວາມເຈບັ ປວດ ການໄດກ້ ່ ນິ ການໄດ້
ເຫນັ ແລະການໄດຍ້ ນິ ສຽງເປນັ ຕນົ້

3. ເປນັ ສູນຄວບຄຸມການສະແດງອອກຂອງພດຕກິ າຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍ
4. ເປນັ ແຫ່ ງທງັ ຫມດົ ຂອງຄວາມຈາ ຄວາມຮູ ້ ຄວາມຄດິ ແລະ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈ
5. ເປັນທ່ ີຕງັ້ ຂອງອາລົມ ແລະຈດິ ໃຈ ເຊ່ ນັ ຄວາມຮູສ້ ກ ຄວາມຕອ້ ງການ ແລະ
ຄວາມຢາ້ ນ ເປນັ ຕນົ້
9.3.1.2 ສະໝອງສ່ ວນໜາ້ ((Cerebrumສະໝອງສ່ ວນໜາ້ ມຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ກວ່ າສ່ ວນອ່ ນ
ພດັ ທະນາມາຈາກສ່ ວນສະໝອງ telencephalon ຂອງໂຕ ອ່ ອນ ມໜີ າ້ ທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ການອອກຄາສ່ ງັ ແລະ
ການຕຄີ ວາມ ຫ ການແປຄວາມໝາຍ ໂດຍທ່ ວົ ໄປກ່ ຽວຂອ້ ງ ລບັ ການຄວບຄຸມການເຄ່ ອນໄຫວຂອງກາ້ ມ
ຊນີ້ ລາຍທ່ ເີ ປນັ ກາ້ ມເນອ້ ທ່ ຢີ ່ ູພາຍໃຕອ້ ານາດຈດິ ໃຈ ຄວບຄຸມການ ຫາຍໃຈ ເປນັ ສູນກາງຄວບຄຸມການກນິ
ອາຫານ ແລະ ສູນກາງຂອງການຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ ແລະ ຄວາມຄດິ ຄວາມຈາຕ່ າງໆ ລກັ ສະນະຂອງຊນີ້ ສະໝ

ອງສ່ ວນນອກທ່ ມີ ຊີ ນີ້ ສເີ ທາົ ຈະມີ ລກັ ສະນະຜວິ ເປນັ ຮ່ ອງໆ ເຮດັ ໃຫເ້ ບ່ ງິ ຜວິ ສະໝອງເປນັ ຮອງຫ ເປນັ ຮວິ
ມທີ ່ ງັ ຮ່ ອງຕນ້ (sulcus) ສະລບັ ກນັ ໄປກບັ ຮ່ ອງເລກິ (fissure) ຈານວນຂອງ ຮ່ ອງຕນ້ (sulcus) ຈະມີ
ສ່ ວນສາຄນັ ກ່ ຽວກບັ ການຄວບຄຸມການເຮດັ ວຽກງານຂອງຮ່ າງກາຍ ຖາ້ ຜວິ ສະໝອງມຮີ ່ ອງຕນ້ ຫາຍສະແດງ
ວ່ າສະໝອງມພີ ນ້ ທ່ ີຜິວຫາຍສະໝອງຈະມກີ ານເຮັດວຽກງານທ່ ີຊັບຊອ້ ນໄດດ້ ີ ໃນສ່ ວນຂອງຮ່ ອງຕນ້
(sulcus) ຈະມຈີ ລຸ ງັ ປະສາດ (neuron) ຫາຍ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປນັ ທ່ ງັ ຈລຸ ງັ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ ແລະ ຈລຸ ງັ
ປະສາດສ່ ງັ ການ ໂດຍປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກທ່ ຢີ ່ ູໃນ ສ່ ວນນຈີ້ ະເປັນປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກຈາເພາະໃນ
ການເຮດັ ວຽກງານແຕ່ ລະຢ່ າງເຊ່ ນັ ການດມົ ກ່ ນິ ການໄດຍ້ ນິ ການເບ່ ງິ ເຫນັ ເປນັ ຕນົ້ ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ພບົ ຮ່ ອງ
ຕ ນ້ ອີກ ປະ ເພດ ໜີ້ງເອີ້ນວ່ າ transverse sulcus ທ່ ີບລິເວນສ່ ວນໜ້າ ຂອງສະ ໝອງ ສ່ ວ ນ ໜ້າ
(cerebrum) ໂດຍມີ transverse sulcus ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ການຄວບຄຸມຄວາມຮູສ້ ກຕ່ າງໆຂອງ
ຮ່ າງກາຍໂດຍມຈີ ດຸ ກາເນດີ ທ່ ີ ແນ່ ນອນ ຫ ເອນີ ວ່ າມປີ ະສາດສ່ ງັ ການທ່ ແີ ນ່ ນອນ ເຊ່ ນັ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ
ໃນການເບ່ ງິ ເຫນັ ຈລຸ ງັ ປະສາດທ່ ຮີ ບັ ຄວາມຮູສ້ ກຈະຢ່ ູສ່ ວນຫງັ ຂອງ cerebrum ແຕ່ ຈລຸ ງັ ປະສາດສ່ ງັ ການທ່ ີ
ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການ ເບ່ ງິ ເຫນັ ຈະຢ່ ູ ສ່ ວນໜາ້ ຂອງ cerebrum ໂດຍມີ transverse sulcus ເປັນສ່ ວນ

ແບ່ ງແຍກຈາກກນັ ສ່ ວນ ສະໝອງສ່ ວນຫງັ ທ່ ມີ ຈີ ລຸ ງັ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກຫເປັນ sensory area ອາດ

ເອີນ້ ອີກຢ່ າງໜງ້ ວ່ າ sensory area ຂອງ somatic sensation ສ່ ວນສະໝອງສ່ ວນໜາ້ ທ່ ີມີຈຸລັງ
ປະສາດສ່ ງັ ການຢ່ ູອາດ ເອນີ້ ວ່ າ motor area ຂອງ somatic sensation

ສະໝອງສ່ ວນໜາ້ ອາດແບ່ ງອອກໄດເ້ ປັນດາ້ ນຊາ້ ຍ ແລະ ດາ້ ນຂວາໂດຍຮ່ ອງເລກິ ຫ ຮ່ ອງທາງ
ຍາວເອີນ້ ວ່ າ longitudinal fissureແຕ່ ລະຂາ້ ງຂອງສະໝອງສ່ ວນໜາ້ ຮຽກວ່ າ cerebral
hemisphereທງັ ສະໝອງດາ້ ນຊາ້ ຍ ແລະ ຂວາຈະມລີ ກັ ສະນະຂອງຮ່ ອງຕນ້ ໆ (sulcus) ທ່ ຄີ ກນັ ເນອ້
ສະໝອງຂອງສະໝອງສ່ ວນໜາ້ ແບ່ ງອອກເປນັ 2 ສ່ ວນ ສ່ ວນນອກ (cerebral cortex) ເປນັ ເນອ້ ສະໝ

ອງສ່ ວນສເີ ທາົ ( gray matter)ປະກອບດວ້ ຍຕວົ ຈລຸ ງັ ປະສາດ ( neuron bodies ຫ nerve cell
bodies ) ຢ່ ູຫວງຫາຍຈລຸ ງັ ປະສາດທ່ ບີ ບສ່ ວນໃຫຍ່ ເປນັ ເຊລລປ໌ ະສາດຫາຍຂວັ້ ( (multipolar neuron
ຊະນດິ ທ່ ມີ ຮີ ູບຮ່ າງຄາ້ ຍຮູບປຣິ າມດິ ( pyramidal cell) ເນອ້ ສະໝອງ ສ່ ວນນເີ້ ປນັ ຊນີ້ ສະໝອງ ສ່ ວນທ່ ມີ ີ
ຫາຍທ່ ສີ ຸ ດ ສ່ ວນໃນເປັນຊນີ້ ສະໝອງສີ ຂາວ ( white matter) ເປັນສ່ ວນທ່ ມີ ໃີ ຍປະສາດ ( nerve
fiber)ຈາກຕວົ ປະສາດທ່ ຢີ ່ ູໃນເນອ້ ສະຫມອງສເີ ທາົ ( cortex) ເພ່ ອຜ່ ານໄປຍງັ ກາ້ ນສະໝອງ ແລະ ໄຂສນັ
ຫງັ ແຕ່ ລະ cerebral hemisphereສາມາດແບ່ ງ ອອກເປນັ 4 ກບີ ໂດຍຮ່ ອງເລກິ ຮ່ ອງຕນ້ ແລະ ເສນັ້
ສມົ ມຸດ ກບີ ທ່ ສີ າຄນັ ຂອງແຕ່ ລະ cerebral hemisphereຄ frontal lobeຫ ເນອ້ ສະຫມອງສ່ ວນໜາ້
ທ່ ຢີ ່ ູດາ້ ນໜາ້ ກຂອງ cerebral hemisphereສ່ ວນ temporal lobeຫ ເນອ້ ສະໝອງສ່ ວນໜາ້ ທ່ ຢີ ່ ູ
ສ່ ວນຫງັ ຂອງຊນີ້ ດາ້ ນຂາ້ ງທງັ ສອງ parietallobe ຄເນອ້ ສະໝອງ ສ່ ວນໜາ້ ທ່ ຢີ ່ ູສູນກາງດາ້ ນເທງິ ແລະ
occipitallobe ໄດແ້ ກ່ ເນອ້ ສະໝອງທ່ ຢີ ່ ູດາ້ ນທາ້ ຍ ບາງເທ່ ອອາດແບ່ ງ ຊນີ້ ສະໝອງອອກເປັນ 3 ສ່ ວນ
ສ່ ວນດາ້ ນໃນສຸດຂອງເນອ້ ສະໝອງ ເອນີ້ ວ່ າເບດແກງເກຍ( basal ganglia)ເປນັ ບລເິ ວນທ່ ມີ ກີ ຸມ້ ຈລຸ ງັ ທ່ ີ
ຄວບຄຸມການເຄ່ ອນໄຫວ ໃນສດັ ປີກສ່ ວນນອກຂອງຊນີ້ ສະໝອງຈະ ບ່ ຄ່ ອຍພດັ ທະນາ ແຕ່ ສ່ ວນນຈີ້ ະ
ພດັ ທະນາຫາຍ ແລະ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ການຄວບຄຸມການເຄ່ ອນໄຫວຂອງຮ່ າງກາຍ ທ່ ຢີ ່ ູໃນ

ຮູບ 9.3 ລະບບົ ປະສາດໃນງວົ

9.3.1.3 ສະໝອງສ່ ວນຫງັ (Cerebellum)
ສະໝອງສ່ ວນຫງັ ມຂີ ະໜາດນອ້ ຍກວ່ າ ສະໝອງສ່ ວນໜາ້ ວາງຕວົ ຢ່ ູບລເິ ວນທາ້ ຍທອຍໃຕ້

ສ່ ວນ occipital lope ຂອງສະໝອງສ່ ວນໜາ້ ແຕ່ ລະຂາ້ ງມລີ ກັ ສະນະເປັນກອ້ ນ ເປັນທ່ ຢີ ່ ູຂອງກ່ ຸມຈລຸ ງັ
ປະສາດ (nerve center) ສະໝອງສ່ ວນຫງັ ຈະມພີ ນ້ ທ່ ີ ຄວບຄ່ ຸມດາ້ ນຫງັ ແລະ ດາ້ ນຂາ້ ງຂອງກາ້ ນສະໝ
ອງ ແລະ ເຊ່ ອມຕດິ ກບັ ກາ້ ນສະໝອງ ໂດຍກ່ ຸມຂອງໃຍປະສາດທ່ ເີ ອນິ້ ວ່ າ cerebellar peducle ຜວິ ດາ້ ນ
ນອກມຮີ ່ ອງສະໝອງແບບຕນ້ (sulcus) ແລະ ຮ່ ອງເລກິ (fissure)ເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ສະໝອງສ່ ວນໜາ້ ແຕ່
ຮ່ ອງຈະລຽງຂະໜານກນັ ໝດົ ເຮດັ ໃຫເ້ ຫນັ ເປນັ ລກັ ສະນະເປນັ ແຜ່ ນ ຫ ກບີ ຫວງຫາຍເອນີ້ ວ່ າ folia ສ່ ວນ
ຊນັ້ ນອກຂອງສະໝອງສ່ ວນຫງັ ຈະມຈີ ລຸ ງັ ປະສາດຮູບຮ່ າງຄາ້ ຍກະຖງັ ຕນົ້ ໄມ ້ (purkinge cell) ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງ
ສະໝອງສ່ ວນຫງັ ກ່ ຽວກບັ ການຊງົ ໂຕ ການເຄ່ ອນໄຫວ ການຖຮກັ ສາສມົ ດຸນຂອງຮ່ າງກາຍເປນັ ຕນົ້

9.3.1.4 ກາ້ ນສະໝອງ (brain stem)
ກ ້າ ນ ສ ະ ໝ ອ ງ ເ ປັນ ສ່ ວ ນ ທ່ ີຕ່ ຈ າ ກ ສ ະ ໝ ອ ງ ສ່ ວ ນ ຫັງ ແ ບ່ ງ ອ ອ ກ ເ ປັນ 4 ສ່ ວ ນ ຄ

diencephalon, midbrain, pons ແລະ medulla oblongata
1. diencephalon ເປນັ ທ່ ຕີ ງັ້ ຂອງສະຫມອງສ່ ວນທາລາມດັ (thalamus) ແລະ

ສ່ ວນໄຮໂປທາລາມດັ (hypothalamus) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປັນທາງຜ່ ານຂອງປະສາດຕາຕງັ້ ສອງຂາ້ ງ ເປນັ ສູນ
ກາງຂອງປະສາດສອງ ຊະນດິ ໃນລະບບົ ປະສາດອດັ ໂນມດັ ເປນັ ສູນກາງຂອງອາລມົ ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຄວບ
ຄຸມອຸນຫະພູມຂອງ ຮ່ າງກາຍ ຊ່ ງເປນັ ໜາ້ ທ່ ສີ ່ ວນໃຫຍ່ ຂອງໄຮໂປທາລາມສັ ນອກຈາກນຢີ້ ງັ ກ່ ຽວຂອ້ ງໂດຍ
ກງົ ກບັ ການຄວບຄຸມ ການເຮດັ ວຽກງານຂອງລະບບົ ຕ່ ອມບ່ ມທີ ່ ໃນຮ່ າງກາຍ

2. midbrain ຊນີ້ ສະໝອງມລີ ກັ ສະນະເປນັ ແທ່ ງສນັ້ ໆ ມສີ ຂີ າວເຊ່ ອມຕ່ ລະຫວ່ າງ
ສະໝອງສ່ ວນໜາ້ (cerebrum) ແລະ pons ອາດເອນີ້ ວ່ າເປັນສ່ ວນເຊ່ ອມລະຫວ່ າງສະໝອງສ່ ວນເທງິ
ແລະ ສ່ ວນລຸມ ເຮດັ ຫນາ້ ທ່ ີ ກ່ ຽວກບັ ການປະສານງານດາ້ ນການຢນ ການນ່ ງັ ການນອນ ການເບ່ ງິ ເຫນັ ການ

ໃດຍ້ ນິ ແລະ ການສາຜດັ ເນ່ ອງຈາກເນອ້ ສະໝອງດາ້ ນໃນມຕີ ງັ້ ຈລຸ ງັ ປະສາດສ່ ງັ ການ ແລະ ຈລຸ ງັ ປະສາດຮບັ

ຄວາມຮູສ້ ກ
3. pons ເປນັ ສ່ ວນຊນີ້ ສະໝອງທ່ ີ ເຊ່ ອຕ່ ລະຫວ່ າງ cerebellar hemisphere

ຕງັ້ ຊກີ ຊາ້ ຍ ແລະ ຂວາ ຈ່ ງເຮດັ ໃຫຊ້ ນີ້ ສະໝອງສ່ ວນໜາ້ ສະໝອງສ່ ວນຫງັ ແລະ medulla oblongata
ຕດິ ກນັ ຕອນລ່ ຸມຂອງ pons ມກີ ່ ຸມຈລຸ ງັ ປະສາດທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ສູນຄວບຄຸມການຫາຍໃຈ ແລະ

ການໄດຍ້ ນິ ສຽງ
4. medulla oblongata ເປັນສ່ ວນທາ້ ຍຂອງສະໝອງທ່ ີຕ່ ກັບໄຂສັນຫັງທ່ ີ

ບລເິ ວນ foramen magnum ເປັນທ່ ີຢ່ ູຂອງກ່ ຸມຈຸລັງປະສາດ (nerve center) ທ່ ີກ່ ຽວກບັ ລະບົບ
ປະສາດອດັ ໂນມດັ ຊ່ ງ ຄວບຄຸມການເຮດັ ວຽກງານຂອງອະໄວຍະວະພາຍໃນຕ່ າງໆ (reflex center) ເຊ່ ນັ
ສູນຄວບຄຸມການເຕນັ້ ຂອງຫວົ ໃຈ (cardiac center) ສູນຄວບຄຸມການໄອ (coughing center) ສູນ
ຄວບຄຸມການຮາກ (volmiting center) ເປັນຕນົ້ ດາ້ ນຂາ້ ງຂອງກາ້ ນສະຫມອງຈະມີ nerve tracts
ຈານວນຫາຍຈາກໄຂສນັ ຫງັ ມາລວມກນັ ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ເປນັ ທ່ ຕີ ງັ້ ຂອງນວິ ເຄຣຍີ ຂອງຈລຸ ງັ ປະສາດ (nuclei
ຫ nucleus) ແລະ ຍງັ ເປັນທ່ ຕີ ງັ້ ຂອງ ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງ (cranial nerve) ຄ່ ູ,ທ່ ີ V,VI,IX,X,XI
ແລະ XII ໂດຍເສນັ້ ປະສາດສ່ ງັ ການ (motor nerve)ຈະມາທງັ ໝດົ ກນັ ສ່ ວນຂອງເສັນ້ ປະສາດສ່ ັງການ
ດາ້ ນຂວາຈະຄວບຄຸມການເຮດັ ວຽກງານຂອງອະໄວຍະວະ ດາ້ ນຊາ້ ຍ ແລະ ເສນັ້ ປະສາດສ່ ງັ ການດາ້ ນຊາ້ ຍ

ຈະຄວບຄຸມການເຮດັ ວຽກງານຂອງອະໄວຍະວະດາ້ ນຂວາ

9.3.1.5 ໄຂສນັ ຫງັ (spinal cord)

ໄຂສນັ ຫງັ ເປນັ ສ່ ວນຂອງລະບບົ ປະສາດສ່ ວນກາງ ມຮີ ູບຮ່ າງເປນັ ແທ່ ງຍາວຊງົ ກະບອກ ກງົ ປາຍ
ຈະເປັນຮູບຈວຍ ຕາ້ ນໜາ້ ຂອງໄຂສນັ ຫງັ ຕ່ ກບັ medulla oblongataໄຂສນັ ຫງັ ຕາ້ ນໜາ້ ມີ ຂະໜາດ
ໃຫຍ່ ກວ່ າຕາ້ ນປາຍ ໂດຍສະເພາະສ່ ວນໄຂສນັ ຫງັ ບລເິ ວນຄຈະມຂີ ະໜາດໃຫຍ່ ຈາກນນັ້ ຂະໜາດຂອງໄຂ
ສນັ ຫງັ ຈະຄ່ ອຍໆນອ້ ຍລງົ ໄປເຮ່ ອຍໆ ກງົ ປາຍທ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະຮູບຈວຍເອນີ້ ວ່ າ conesm edullarisຈະມີ

ພງັ ຜດ ( (ligamentຍດຊປາຍສຸດຂອງໄຂລນັ ຫງັ ໃຫຕ້ ດິ ຢ່ ູກບັ ກະດູກ(ລະດບັ ສະໂພກສ່ ວນ (sacrum
ເອນີ້ ວ່ າ filion terminateເນ່ ອງຈາກຂະນະທ່ ສີ ດັ ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕໃນມດົ ລູກການຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕໃນໄລຍະ

ທາ້ ຍຂອງ ການຖພາສ່ ວນຂອງໄຂສນັ ຫງັ ຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕຊາ້ ກວ່ າສ່ ວນກະດູກສນັ ຫງັ ຕອນປາຍຂອງໄຂສນັ
ຫງັ ຈາກສ່ ວນກະດູກ sacrumໄປເຖງິ ກະດູກຫາງ ( (coccygealຈະບ່ ມໄີ ຂສນັ ຫງັ ປາກດົ ໃຫເ້ ຫນັ ຊດັ
ເຈນ ດ່ ງັ ນນັ້ ສ່ ວນທາ້ ຍຂອງຮ່ າງກາຍຈາກສ່ ວນສະໂພກລງົ ໄປຈະບ່ ມໄີ ຂລນັ ຫງັ ຈາກສ່ ວນຂອງສະໂພກລງົ
ໄປຈະເປນັ ສ່ ວນຂອງ spinal gangliaທ່ ແີ ຕກແຍກອອກມາຈາກໄຂສນັ ຫງັ ຕອນປາຍ ມລີ ກັ ສະນະເປນັ ເ
ລນັ ປະສາດຫາຍໆເລນັ ບາງປມົ ປະສາດ ( (gangliaຈະມເີ ລນັ ປະສາດທ່ ຢີ າວໄປຈນົ ດສ່ ວນຫາງ

ໄຂສນັ ຫງັ ມລີ ກັ ສະນະເປັນປອ້ ງໆບນັ ຈຢຸ ່ ູໃນຊ່ ອງຂອງກະດູກສນັ ຫງັ (vertebral canal) ໂດຍ

ແຕ່ ລະປອ້ ງຈະແຍກອອກເປັນ 2 ແຖວຄ ventral root ແລະ dorsal root ສ່ ວນຂອງ dorsal root

ຈະ ເປນັ ສ່ ວນທ່ ຮີ ບັ ຄວາມຮູສ້ ກ ແລະ ventral root ຈະເປນັ ສ່ ວນທ່ ສີ ່ ງົ ຄວາມຮູສ້ ກ ຖາ້ ຜ່ າໄຂສນັ ຫງັ ອອກ

ຕາມ ຂວາງ (cross section) ຈະເຫນັ ວ່ າໄຂລນັ ຫງັ ມີ 2 ຊນັ້ ສຂີ າວຢ່ ູດາ້ ນນອກໂດຍອອ້ ມ ແລະ ສເີ ທາົ ຢ່ ູ

ດາ້ ນໃນ ສ່ ວນສເີ ທາົ ຂອງໄຂສນັ ຫງັ ຈະມຮີ ູບຮ່ າງຄາ້ ຍແມງກະເບອ້ ງຢ່ ູດາ້ ນໃນ ແບ່ ງອອກເປັນ 3 ສ່ ວນຄ

ventral gray horn , dorsal gray horn ແລະ lateral gray horn ບລເິ ວນສູນກາງຂອງເນອ້ ສີ

ເທາົ ຈະມຣີ ູ ເອນີ້ ວ່ າ central canal ຈລຸ ງັ ປະສາດໃນໄຂສນັ ຫງັ ແຕ່ ລະສ່ ວນຈະແໜນ້ ບ່ ເທ່ າົ ກນັ ຈລຸ ງັ
ປະສາດສ່ ວນ ໃຫຍ່ ເປນັ ສ່ ວນຂອງຈລຸ ງັ ປະສາດທ່ ຕີ ່ ມາຈາກສະໝອງ (part way) ໄຂສນັ ຫງັ ມເີ ຍ່ ອຫຸມ້
ເພ່ ອປອັ ງກນັ ອນັ ຕະລາຍເຊ່ ນັ ດຽວກບັ ສະໝອງມນີ າ້ ໄຂສນັ ຫງັ ຊ່ ງເປນັ ຂອງແຫວທ່ ສີ າມາດຖ່ າຍເທໄປຢງັ ນາ້
ໃນສະໝອງໄດ້ ເນ່ ອງຈາກນາ້ ໃນໄຂສນັ ຫງັ ຈະຢ່ ູໃນຊນັ້ subarachnoid space ເຊ່ ນັ ດຽວກນັ ໄຂສນັ ຫງັ
ຈະໃຫ້ ເສນັ້ ປະສາດ (nerve branch) ໄປຫ່ ລຽ້ ງຕາມສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍ ໂດຍເສນັ້ ປະສາດທ່ ແີ ຕກ
ຕວົ ອອກຈາກໄຂສນັ ຫງັ ເອນີ້ ວ່ າ spinal nerve ຈະອອກມາຈາກຊ່ ອງ ຫ ຣູລະຫວ່ າງກະດູກສນັ ຫງັ ແຕ່ ລະ
ຂ້ ຮຽກວ່ າ intervertebral foramen

ເສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ (spinal neve) ຈະມຢີ ່ ູເປັນຄ່ ູດາ້ ນຊາ້ ຍ ແລະ ຂວາ ໂດຍຈະມີ ເສນັ້
ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ (afferent neve ຫ sensory neve) ທງັ ໝດົ ທງັ ມເີ ສນັ ປະສາດສ່ ງັ ການ
(efferent neve ຫ motor neve) ຄ່ ູກນັ ໄປ ເສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ທ່ ອີ ອກຈາກໄຂສນັ ຫງັ ຈາກສ່ ວນຄ
ເຖງິ ໜາ້ ອກົ ແລະ ສ່ ວນສນັ ຫງັ ຈະມລີ ກັ ສະນະເປນັ ເສນັ້ ຊພດກີ ບັ ຊ່ ອງ ຫ ຣູທ່ ອີ ອກຈາກ ກະດູກສນັ ຫງັ ກງົ
ກບັ intevertebral column ແຕ່ ເສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ໃນສ່ ວນທາ້ ຍຂອງຮ່ າງກາຍ ບລເິ ວນສ່ ວນສະ
ໂພກ(sacrum) ແລະ ຫາງ (coccygeal) ຈະອອກຈາກໄຂສນັ ຫງັ ບ່ ກງົ ກບັ inteverbral column

ສ່ ວນຊນີ້ ສເີ ທາົ ຂອງໄຂສນັ ຫງັ ປະກອບດວ້ ຍຕວົ ຈລຸ ງັ ປະສາດ ແລະ ໃຍປະສາດ ໄດແ້ ກ່ ຈລຸ ງັ
ປະສາດສ່ ງັ ການ (motor neve neuron) ທ່ ຢີ ່ ູໃນສ່ ວນຊນີ້ ສເີ ທາົ ມໃີ ຍປະສາດອອກຈາກໄຂສນັ ຫງັ ກງົ
ventral root ເສນັ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ຈະໄປຫ່ ລຽ້ ງ ຫຄວບຄຸມການເຮດັ ວຽກງານຂອງກາ້ ມຊນີ້ ລາຍທ່ ເີ ປນັ
ສ່ ວນກາ້ ມຊນີ້ ໂຄງຮ່ າງ ຈລຸ ງັ ປະສາດທ່ ຢີ ່ ູໃນ lateral gray horn ຈະສ່ ງົ ໃຍປະສາດໄປທາງ ventral root
ເຊ່ ນັ ກນັ ໂດຍຈະອອກໄປຮ່ ວມກບັ ໃຍປະສາດຂອງປະສາດສ່ ງັ ການ ເພ່ ອໄປລຽ້ ງອະໄວຍະວະຕ່ າງໆພາຍໃນ
ຊ່ ອງເອກິ ບລເິ ວນທອ້ ງ ແລະ ຊ່ ອງກະດູກຊາມ ສ່ ວນ intercalated neuron ເປນັ ຈລຸ ງັ ປະສາດທ່ ຢີ ່ ູໃນ
ສ່ ວນ dorsal root ganglion ຫ ຈາກສ່ ວນ descending tract ແລວ້ ສ່ ງົ ກະແສຄວາມຮູສ້ ກຕ່ ໄປຫາ
ຈລຸ ງັ ປະສາດຂອງ ventral gray horn ຫສ່ ງົ ຕ່ ໄປຍງັ ສະໝອງ ຫ ໄຂສນັ ຫງັ ຂທ້ ່ ຢີ ່ ູຕ່ າລງົ ມາເພ່ ອໃຫເ້ ກດີ
ຣີເຟັກຊ໌ ສ່ ວນເນອ້ ສີຂາວຂອງ ໄຂສນັ ຫງັ ຊ່ ງເປັນເນອ້ ໄຂສັນຫັງສ່ ວນນອກຈະປະກອບດວ້ ຍສ່ ວນໃຍ
ປະສາດ ຫ ຂາປະສາດທງັ neve fiber ແລະ neve tract ທ່ ທີ ງັ ໝດົ ກນັ ຢ່ ູເປັນກ່ ຸມ (ascending
tract) ເປັນໃຍປະສາດທ່ ນີ າກະແສປະສາດໄປສ່ ູສະໝອງເປນັ ໃຍປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກຕ່ າງໆ ໃນສ່ ວນ
ຂອງ descending fiber ຈະເປັນໃຍປະສາດທ່ ນີ າກະແສ ປະສາດອອກຈາກສະໝອງມາສ່ ູປະສາດສ່ ງັ
ການທ່ ໄີ ຂສນັ ຫງັ ເຊ່ ນັ motor neve ຕ່ າງໆ.

9.3.1.6 ຊ່ ອງວ່ າງໃນສະໝອງ ຫ ໂພງສະໝອງ (ventricle of the brain)
ຊ່ ອງວ່ າງໃນສະໝອງເປນັ ສ່ ວນທ່ ຈີ ະເລນີ ມາຈາກ neural canal ໃນໄລຍະທ່ ສີ ດັ ເປນັ

ຕວົ ອ່ ອນມີ ລກັ ສະນະເປນັ ໂພງ ຫ ເປນັ ຊ່ ອງວ່ າງພາຍໃນສະໝອງ ບລເິ ວນຊ່ ອງວ່ າງນຈີ້ ະມຂີ ອງແຫວ ຫ ນາ້

ໃນສະໝອງ(cerebrospinal fluid) ເປັນຂອງແຫວທ່ ສີ າມາດໄຫຜ່ ານເຖິງກນັ ໄດໃ້ ນ ແຕ່ ລະຊ່ ອງວ່ າງ
ແລະ ໃນຊ່ ອງວ່ າງ ສ່ ວນ sub acranoid space ນອກຈາກນຍີ ງັ ສາມາດດູດຊມເຂາົ້ venous sinus
ແລະ ເຂາົ້ ສ່ ູລະບບົ ໝນູ ວຽນຂອງເລອດໄດ້ ຊ່ ອງວ່ າງໃນສະໝອງມຢີ ່ ູ 3ແຫ່ ງຄ ຊ່ ອງວ່ າງທ່ ຢີ ່ ູໃນແຕ່ ລະ ຊກີ
ຂອງສະໝອງ (cerebral hemisphere ເອນີ້ ວ່ າ lateral ventricles ສ່ ວນ third ventricles ເປນັ
ຊ່ ອງວ່ າງຢ່ ູພາຍໃນ

ສ່ ວນ diencephalonຊງມຊີ ່ ອງທາງຕດິ ຕ່ ກບັ lateral ventriclesທີ aqueduct of
monroຊ່ ອງວ່ າງ fourth ventriclesເປນັ ຊ່ ອງວ່ າງທ່ ຢີ ່ ູໃນສະໝອງສ່ ວນຫງັ ດາ້ ນໜາ້ ຈະຕດິ ກບັ third
ventriclesທາງ cerebral aqueductມຊີ ່ ອງທາງຕດິ ຕ່ ກບັ sub arachnoid spaceທຢີ ່ ູໃນສະໝ

ອງ ແລະ ໄຂສນັ ຫງັ

9.3.2 ລະບບົ ປະສາດສ່ ວນປາຍ (peripheral nervous system ,PNS)
ເປນັ ລະບບົ ປະສາດທ່ ຢີ ່ ູ ນອກສ່ ວນຂອງລະບບົ ປະສາດສ່ ວນກາງຄສະໝອງ ແລະ ໄຂສນັ ຫງັ

ໄດແ້ ກ່ ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງ 12 ຄ່ ູ (cranial nerves) ເສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ (spinal nerves) ແລະ
ປມົ ປະສາດ (ganglia) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ີ ກ່ ຽວກບັ ການຕດິ ຕ່ ສ່ ສານລະຫວ່ າງສະພາບແວດລອ້ ມພາຍໃນ ແລະ
ພາຍນອກຮ່ າງກາຍ ຮ່ ວມກບັ ລະບບົ ປະສາດ ສ່ ວນກາງ ເສນັ້ ປະສາດຈະນາຄວາມຮູສ້ ກເຂາົ້ ສ່ ູສະໝອງຊ່ ງ
ເປນັ ຕວົ ອອກຄາສ່ ງັ ແລະ ສ່ ງົ ກະແສປະສາດຜ່ ານ ເສນັ້ ປະສາດສ່ ງັ ການ ໄປຫາອະໄວຍະວະເປາົ້ ໝາຍໃຫມ້ ີ
ການຕອບສະຫນອງ ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງຈະແຍກອອກຈາກ ເນອ້ ສະໝອງທ່ ີ ກາ້ ນສະໝອງຊ່ ຣູທ່ ກີ ະໂຫກ
ຫວົ (cranial foramen) ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງບາງສ່ ວນ ອອກມາຈາກສະໝອງສ່ ວນຫງັ ແຕ່ ລະຄ່ ູຂອງ
ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງຈະເຮດັ ວຽກຮ່ ວມກນັ ເປນັ ທງັ ປະສາດຮບັ

ຄວາມຮູສ້ ກ ແລະ ປະສາດສ່ ງັ ການ ແຕ່ ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງບາງຄ່ ູຈະເຮດັ ໜາ້ ທ່ ພີ ຽງຢ່ າງ
ດຽວ ຄເຮດັ ໜາ້ ທ່ ີ ຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ ຫ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ສີ ່ ງັ ການພຽງຢ່ າງໃດຢ່ າງໜ່ ງ ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງທງັ 12 ຄ່ ູ
ມໜີ າ້ ທ່ ີ ກ່ ຽວກບັ ການຄວບຄຸມການເຮດັ ວຽກງານຂອງອະໄວຍະວະພາຍໃນສ່ ວນຫວົ ຄ ແລະ ສ່ ວນອ່ ນໆ
ໃນຮ່ າງກາຍ ທງັ ໝດົ ທງັ ການ ເບ່ ງິ ເຫນັ ການໄດຍ້ ນິ ການຮບັ ຣົດຊາດອາຫານ ແລະ ການໄດກ້ ່ ນິ ເປນັ ຕນົ້
ລະບບົ ປະສາດສ່ ວນປາຍສາມາດແບ່ ງຕາມໜາ້ ທ່ ໄີ ດ້ 2 ຊະນດິ ຄ ລະບບົ ປະສາດທ່ ນີ າກະແສ ປະສາດຈາກ
ລະບບົ ປະສາດສ່ ວນກາງໄປສ່ ງັ ການຫາກາ້ ມຊນີ້ ໂຄງຮ່ າງ ແລະ somatic sensory neurons ການເຮດັ
ວຽກງານເກດີ ພາຍໃຕອ້ ານາດຈດິ ໃຈ ແລະ ສ່ ວນຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກຢ່ ູທ່ ຜີ ວິ ໜງັ ຜງັ ຜດອອ້ ມຮອບຂຕ້ ່ ຮຽກວ່ າ

somatic nervous system ສ່ ວນລະບບົ ປະສາດອດັ ໂນມດັ (autonomic nervous system) ຈະ
ນາກະແສປະສາດໄປສ່ ງັ ການທ່ ອີ ະໄວຍະວະພາຍໃນ ກາ້ ມຊນີ້ ຫວົ ໃຈ ແລະ ຕ່ ອມຕ່ າງໆໃນຮ່ າງກາຍ ການ

ເຮດັ ວຽກຢ່ ູນອກເໜອອານາດຈດິ ໃຈ

9.3.2.1 ເສນັ້ ປະສາດສະຫມອງ(cranial nerves) ມີ 12 ຄ່ ູ ແຕ່ ລະຄ່ ຈູ ະມຊີ ່ ຮຽກທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັ
ໄປ ດ່ ງັ ນີ້

ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງຄ່ ູທ່ ີ 1 (cranial nerve I ຫລ olfactory nerve ) ເປັນເສນັ້

ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການດມົ ກ່ ນິ ແຕ່ ບ່ ມຂີ ະແໜງຂອງເສນັ້ ປະສາດໃນຊ່ ອງດງັ (nasal
cavity) ໃນ ສດັ ລຽ້ ງລູກດວ້ ຍນມົ olfactory neve ຈະມລີ ກັ ສະນະເປັນກບີ ນອ້ ຍໆ (bulb) ຈຸລງັ
ປະສາດຈະມໃີ ຍ ປະສາດສ່ ວນເດນັ ໄດຣທຢ໌ ່ ູຫວງຫລາຍ ປາຍປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກຈະຢ່ ູທ່ ຊີ ່ ອງດງັ ກ່ ນິ ຈະ
ເປນັ ຕວົ ກະຕຸນ້ ທາງເຄມເີ ຮດັ ໃຫ້ olfactory neve ສ່ ງົ ກະແສປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກໄປຍງັ ສະໝອງສ່ ວນ
ໜາ້ ເພ່ ອໃຫຮ້ ບັ ຮູວ້ ່ າກ່ ນິ ທ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ເປນັ ກ່ ນິ ຫຍງັ

ເສນັ້ ປະສາດຄ່ ູທ່ ີ 2 (cranial nerve II ຫ optic nerve ) ເປນັ ເສນັ້ ປະສາດຮບັ ຄວາມ
ຮູສ້ ກທ່ ີ ອອກຈາກກະໂຫກຫວົ ກງົ optic canal ຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກທ່ ໜີ ່ ວຍຕາກ່ ຽວຂອ້ ງ ກບັ ການເບ່ ງິ ເຫນັ
ໂດຍມປີ າຍປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກຢ່ ູທ່ ເີ ຣຕນິ ່ າ (retana) ເປນັ ປາຍປະສາດຈະມຄີ ວາມໄວຕ່ ແສງ ເຮດັ ໃຫ້
ປະສາດ ຕາເຫນັ ພາບໄດ້ ຈາກເຣຕນິ ່ າຈະມປີ ະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກສ່ ງົ ກະແສປະສາດໄປຫາສະໝອງສ່ ວນໜ້
າບລເິ ວນ ສ່ ວນທ່ ຮີ ບັ ຄວາມຮູສ້ ກໃນສະໝອງ (sensory area) ເຮດັ ໃຫສ້ ະໝອງເກດີ ການເຫນັ ພາບ
ການສ່ ງົ ກະແສປະສາດ ຈາກເຣຕນິ ່ າຂອງຕາໄປຫາ optic nerve ຈະມກີ ານສະລບັ ຂາ້ ງກນັ ເຊ່ ນັ ເຣຕນິ ່ າ
ຂອງໜ່ ວຍຕາດາ້ ນຂວາຈະມີ optic nerve ທ່ ເີ ປນັ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກໄປທ່ ບີ ລເິ ວນທ່ ຮີ ບັ ຄວາມຮູສ້ ກ
(sensory area) ທ່ ສີ ະໝອງສ່ ວນໜາ້ ຂາ້ ງຊາ້ ຍ ແລະ ເຣຕນິ ່ າຂາ້ ງຊາ້ ຍຈະສ່ ງົ ກະແສປະສາດຮບັ ຄວາມ
ຮູສ້ ກໄປຫາ sensory nerve ຂອງສະໝອງ ດາ້ ນຂວາ ບລເິ ວນສ່ ວນທ່ ຕີ ດັ ກນັ ຫໄຂວກ້ ນັ ຂອງ optic
nerve ເອນີ້ ວ່ າ optic chiasma

ເສນັ້ ປະສາດສະຫມອງຄ່ ູທ່ ີ 3 (cranial nerve III ຫ occulomotor nerve) ເປນັ ເສນັ້
ປະສາດ ສະໝອງທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການເຮດັ ວຽກງານຂອງກາ້ ມເນອ້ ທ່ ເີ ບາົ້ ຕາ ແລະ ເປອກຕາ ເຮດັ ໃຫໝ້ ່ ວຍ
ຕາເຄອນໄຫວໄປມາໄດ້ ໂດຍ ຜ່ ານກາ້ ມຊນີ້ occular muscle ເສນັ້ ປະສາດຄ່ ູນຈີ້ ະເປນັ ເສນັ້ ປະສາດສ່ ງັ
ການ (motor nerve) ເຮດັ ໃຫ້ ເກດີ ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງກາ້ ມຊນີ້ ອອ້ ມຕາ ເຮດັ ໃຫລ້ ູກຕາເຄ່ ອນໄຫວໄດ້
ທງັ ໃນແນວຕງັ້ ແລະ ແນວນອນນອກຈາກນີ້ ຍງັ ກ່ ຽວກບັ ການເຮດັ ວຽກງານຂອງກາ້ ມຊນີ້ ອອ້ ມມ່ ານຕາ

(Iris) ຄ sphincter pupillaris muscle
ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງຄ່ ູທ່ ີ 4 (cranial nerve IV ຫ trochlear nerve) ເປັນເສນັ້

ປະສາດສ່ ງັ ການເຮດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ການຄວບຄຸມການເຮດັ ວຽກງານຂອງກາ້ ມຊນີ້ ຕາ (dorsal obligue

muscle)
ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງຄ່ ູທ່ ີ 5 (cranial nerve V ຫ trigeminal neve ) ເປັນເສນັ້

ປະສາດທ່ ມີ ີ ທງັ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ ແລະ ປະສາດສ່ ງັ ການຢ່ ູທງັ ໝດົ ກນັ (mixed neve) ເສນັ້ ປະສາດ
ຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ ຈະໄປທ່ ຕີ າ ແລະ ໜາ້ ເສນັ້ ປະສາດສ່ ງັ ການຈະໄປທ່ ກີ າ້ ມຊນີ້ ອອ້ ມປາກກ່ ຽວກບັ ການຫຍາ້
ເສນັ້ ປະສາດ ສະໝອງຄ່ ູທ່ ີ 5 ຈະມຂີ ະແໜງ 3 ຂະແໜງຄ opthamic neve ເປນັ ຂະແໜງປະສາດທ່ ກີ ່ ຽວ
ກບັ ອະໄວຍະວະຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກອອ້ ມເບາົ້ ຕາ ກະຕຸ ນ້ ໃຫເ້ ກດີ ການຫ່ ງັ ນາ້ ຕາ ແລະ ຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກຈາກ
nasal muscle ທ່ ເີ ປນັ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ການດມົ ກ່ ນິ ເຮດັ ໃຫຜ້ ວິ ໜງັ ບລເິ ວນດງັ ສາມາດເຄ່ ອນໄຫວໄດ້
ສ່ ວນ maxillary neve ເປນັ ຂະແໜງປະສາດທ່ ຮີ ບັ ຄວາມຮູສ້ ກຈາກຮາກແຂວ້ ໂດຍສະເພາະສ່ ວນແຂວ້

ດາ້ ນເທງິ ແລະ ກ່ ຽວຂອ້ ງ ກບັ ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງໜງັ ຕາເທງິ ແລະ ໜງັ ຕາລ່ ຸມ (upper and lower

eyelid) ສາລບັ mandibular neve ຈະຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກຈາກຮາກແຂວ້ ໃນສ່ ວນ mandibular ສ່ ວນ

ແຂວ້ ລຸມ
ເສນັ້ ປະສາດຄ່ ທູ ່ ີ 6 (cranial neve VI ຫລ abducents neve) ເປນັ ເສນັ້ ປະສາດສ່ ງັ

ການ ເຮດັ ໜາ້ ທສີ ່ ງັ ການໄປຢງັ ກາ້ ມຊນີ້ ຕາ ເຊ່ ນັ retractor rectus muscle ແລະ lateral rectus
muscle ກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງລກູ ຕາ ແລະ ການກອກຕາໄປມາ

ເສນັ້ ປະສາດຄ່ ູທ່ ີ 7 (cranial neve VII ຫລ facial neve) ເປັນເສນັ້ ປະສາດທ່ ມີ ທີ ງັ
ປະສາດ ຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ ແລະ ປະສາດສ່ ງັ ການ (mixed neve) ທ່ ໄີ ປຫ່ ລຽ້ ງກລາ້ ມຊນີ້ ແລະ ຜວິ ໜງັ ສ່ ວນ
ໜາ້ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການຫ່ ງັ ນາ້ ລາຍ ແລະ ມກີ ານເຄ່ ອນໄຫວຂອງ mandibular ປະສາດສ່ ງັ ການໄປທ່ ກີ າ້ ມ
ຊນີ້ ໜາ້ ແລະ ຕ່ ອມນາ້ ລາຍ ເສນັ້ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກໄປທ່ ຫີ ູ ແລະ ລນີ້

ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງຄ່ ູທີ 8 (cranial nerve VIII ຫລ vestibulo cocheal nerve)
ເປນັ ເສນັ້ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກທ່ ມີ ໃີ ຍປະສາດໄປທ່ ີ vestibular organ ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຮີ ບັ ຄວາມຮູສ້ ກ
ກ່ ຽວກບັ ການ ໄດຍ້ ນິ ສຽງທ່ ີ cochlea ແລະ ການຖຮກັ ສາສມົ ດຸນຂອງຮ່ າງກາຍກງົ ສ່ ວນ semi circular

canals
ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງຄ່ ູທີ 9 (cranial nerve IX ຫ glossopharyngeal nerve)

ເປນັ ທງັ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ ແລະ ປະສາດສ່ ງັ ການໂດຍເສນັ້ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກຈະກ່ ຽວກບັ ການ
ຮບັ ຮູເ້ ລ່ ອງກ່ ນິ ສ່ ວນປະສາດສ່ ງັ ການກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ກາ້ ມຊນີ້ ໃນການກ່ ນິ ທ່ ໂີ ຄນລນີ້ ແລະ ກາ້ ມຊນີ້ ຂອງຫອດ

ຄ (pharynx) ມຜີ ນົ ໃຫ້ hyoid muscle ເຮດັ ວຽກ
ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງຄ່ ູທ່ ີ 10 (cranial neve X ຫລ vagus neve ) ເປນັ ເສນັ້ ປະສາດ

ທ່ ມີ ທີ ງັ ປະສາດສ່ ງັ ການ ແລະ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ ປາຍປະສາດກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການຄວບຄຸມການເຮດັ
ວຽກງານຂອງ ອະໄວຍະວະພາຍໃນຕ່ າງໆ (ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງຄ່ ູອ່ ນໆ ຈະເຮດັ ໜາ້ ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ສ່ ວນ

ຫວົ ແລະ ຄ)
ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງຄ່ ູທີ 11 (cranial neve XI ຫລ spinal accessory neve )

ເປນັ ເສນັ້ ປະສາດສ່ ງັ ການທ່ ກີ ່ ຽວກບັ ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງ hyoid bone ແລະ hyoid muscle ທງັ ໝດົ
ທັງ ກາ້ ມເນອ້ ທ່ ີບ່ າ ແລະ ຄ ເສັນ້ ປະສາດສະໝອງຄ່ ູທ່ ີ 9 -11 ຈະເປັນເສັນ້ ປະສາດທ່ ີອອກຈາກ

occipitotympanic tissue ດາ້ ນຫງັ ຂອງ occipital lobe
ເສນັ້ ປະສາດສະຫມອງຄ່ ທູ ່ ີ 12 (cranial neve XII ຫ hypoglossal neve) ເປນັ ເສນັ້

ປະສາດ ສ່ ງັ ການອອກມາຈາກ hypoglossal canal ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຄີ ວບຄຸມການເຮດັ ວຽກງານຂອງກາ້ ມຊນີ້
ລນີ້ ແລະ ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ຄີ ວບຄຸມລນິ້

9.3.2.2 ເສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ((spinal neve

ເສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ອອກຈາກໄຂສນັ ຫງັ ກງົ ຂລ້ ະຫວ່ າງກະດູກສນັ ຫງັ
( (intevertebral foramenເສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ມຢີ ່ ູເປນັ ຄ່ ເູ ຊ່ ນັ ດຽວກບັ ເສນັ້ ປະສາດສະໝອງ ໃນສດັ
ລຽ້ ງແຕ່ ລະຊະນດິ ຈະມຈີ ານວນເສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ບ່ ເທ່ າົ ກນັ ເສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ມທີ ງັ ເສນັ້ ປະສາດທ່ ີ
ເປນັ ເສນັ້ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ ແລະ ເສນັ້ ປະສາດສ່ ງັ ການ ແຍກໄປລຽ້ ງຕາມສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງຮ່ າງກາຍ ເຊ່ ນັ
ເສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ສ່ ວນຄ ( ,(cevical spinal neveສ່ ວນອກົ ( , (thoracic spinal neveສ່ ວນ

ແອວ ( ,(lumbar spinal neveສ່ ວນສະໂພກ ( (sacral spinal neveແລະ ສ່ ວນຫາງ( quqdq
equinaຫ ( coccygeal spinal neveເປນັ ຕນົ້

ສ່ ວນ cevical spinal neveຄ່ ູທີ 1 ຈະອອກຈາກ inteverbral foramensດາ້ ນໜ້

າ cevical vertebraຂທ້ ີ 1 ແລະ cevical spinal neveຄ່ ທູ ີ 2 ຈະອອກຈາກ intevertebral
foramenໜາ້ cervecal vertebra ຂທ້ ່ ີ 2 ລກັ ສະນະຂອງເສນັ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ກ່ ອນທ່ ຈີ ະອອກຈາກ
intervertebral foramens ທນັ້ ສ່ ວນຂອງ dorsal root ຊງ້ ເປນັ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກຈະທງັ ໝດົ ລບັ
ventral root ທ່ ເີ ປນັ ປະສາດສ່ ງັ ການກ່ ອນ ຈ່ ງຮຽກວ່ າເສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ເປນັ mixed nerve ເມ່ ອເ
ສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ອອກຈາກຣູ intervertebral foramens ຈ່ ງແຍກອອກເປນັ 2 ຂະແໜງຄ dorsal
ramus ແລະ ventral ramus ໂດຍສ່ ວນ dorsal ramus ຄວບຄຸມກາ້ ມຊນີ້ ແລະ ຜວິ ໜງັ ດາ້ ນຫງັ
ແລະ ventral ramus ຈະຄວບຄຸມກາ້ ມຊນີ້ ແລະຜວິ ຫນາ້ ທ່ ຢີ ່ ູດາ້ ນລ່ ຸມຂອງ transverse processes
ຂອງກະດກູ ສນັ ຫງັ ໂຄງສາ້ ງກາ້ ມຊນີ້ ສ່ ວນຂາຫງັ ແລະ ຂາໜາ້ ເສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ບາງສ່ ວນຈະມຂີ ະໜາດ
ໃຫຍ່ ເກດີ ຈາກການລວມຕວົ ກນັ ຂອງເສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ຫາຍໆຂະແໜງຮວມກນັ ນອກຈາກນຍີ້ ງັ ອາດ
ມກີ ານທງັ ໝດົ ກນັ ແບບເປນັ ຮ່ າງແຫຂອງປມົ ປະສາດເຊ່ ນັ brachial plexus ທ່ ສີ ່ ວນຂາໜາ້ ຊ່ ງເກດີ ຈາກ

ການທງັ ລວມຕວົ ກນັ ລະຫວ່ າງ cervical spinal neve ແລະ thoracic spinal neve ບາງຄ່ ູ

brachial plexus ຈະເປນັ ປະສາດຂະແໜງພເິ ສດທ່ ໄີ ປລຽ້ ງກາ້ ມຊນີ້ ແລະ ຜວິ ໜາ້ ສ່ ວນຂາໜາ້ ທ່ ສີ ່ ວນ

ທາ້ ຍຂອງກະລູກສນັ ຫງັ ຈະມີ ການທງັ ຫມດົ ກນັ ເປນັ ຂະແໜງປະສາດພເິ ສດທ່ ໄີ ປລຽ້ ງຂາຫງັ ຮຽກວ່ າ

lumbosacral plexus ເກດີ ຈາກການ ທງັ ຫມດົ ກນັ ຂອງບາງສ່ ວນຂອງເສນັ້ ປະສາດໄຂສນັ ຫງັ ສ່ ວນ

lumbar ແລະ sacral

9.3.2.3 ລະບບົ ປະສາດອດັ ໂນມດັ (autonomic nevous system, ANS)
ລະບບົ ປະສາດອດັ ໂນມດັ ເປັນລະບບົ ປະສາດທ່ ີບ່ ຢ່ ູໃນອານາດຈດິ ໃຈ (involuntary

nevous system) ເຮດັ ໜາ້ ທ່ ຄີ ວບຄຸມການເຮດັ ວຽກງານຂອງອະໄວຍະວະພາຍໃນຂອງຮ່ າງກາຍ ໄດແ້ ກ່
ການເຮດັ ວຽກງານຂອງຫວົ ໃຈ ເສນັ້ ເລອດ ມດົ ລູກ ກະເພາະປັດສະວະ ແລະ ລາໄລ້ ຫ ອາດເອນີ້ ວ່ າ
ປະສາດສ່ ວນປາຍທ່ ຄີ ວບຄຸມກາ້ ມຊນີ້ ກຽ້ ງ ແລະ ຫວົ ໃຈ ລະບບົ ປະສາດອດັ ໂນມດັ ຈະເຮດັ ວຽກໄດຕ້ ອ້ ງ
ປະກອບດວ້ ຍຈລຸ ງັ ປະສາດສ່ ງັ ການຈານວນ 2 ໂຕ ເພ່ ອນາຄາສ່ ງັ ຈາກສູນກາງ ໄປຫາອະໄວຍະວະເປາົ້ ໝ
າຍ ຫ ໜ່ ວຍປະຕບິ ດັ ການ ຈລຸ ງັ ປະສາດຕວົ ທ່ ີ 1 ຈະຕອ້ ງຢ່ ູໃນສະໝອງ ຫ ໄຂສນັ ຫງັ ສ່ ວນຈລຸ ງັ ປະສາດອກີ
ໂຕໜ່ ງຈະຢ່ ູນອກສະໝອງແລະ ໄຂສນັ ຫງັ ໂດຍຈະຢ່ ູໃນປົມປະສາດ(ganglia) ໃກໆ້ ກບັ ກະດູກສນັ ຫງັ
ລະບບົ ປະສາດອດັ ໂນມດັ ແບ່ ງເປັນ 2 ປະເພດຕາມຕາແໜ່ ງຂອງເສນັ້ ປະສາດທ່ ີມາຄວບຄຸມ ຄລະບບົ

sympathetic nevous system ມີ ຈລຸ ງັ ປະສາດນາຄາສ່ ງັ ໂຕທ່ ີ 1 ເອນີ້ ວ່ າ preganglionic neuron
(ເອ໊ກຊອນສັນ້ ) ຊ່ ງຢ່ ູໃນໄຂສັນຫງັ ສ່ ວນ lateral gray horn ຂອງສ່ ວນເອິກ ແລະ ແອວເອນີ້ ວ່ າ

thoraco-lumbra portion ສ່ ວນລະບບົ parasympathetic nevous system ເປນັ ລະບບົ ທມີ ຈີ ຸ
ລງັ ປະສາດນາຄາສ່ ງັ ໂຕທີ 1 (pregangiolnic neuron ເອ໊ກຊອນຍາວ) ຢ່ ູໃນສະໝອງ ແລະ ໄຂສນັ ຫງັ
ສ່ ວນກະໂພກເອນີ້ ວ່ າ craniosacral portion ທງັ ສອງລະບບົ ຈະເຮດັ ວຽກກງົ ກນັ ຂາ້ ມກນັ ໂດຍທງັ ສອງ
ລະບບົ ຈະມເີ ສນັ້ ປະສາດໄປຍງັ ອະໄວຍະວະພາຍໃນທຸກແຫ່ ງ ເຊ່ ນັ ດຽວກນັ ລະບບົ sympathetic neve
ສາ້ ງ ແລະ ຫ່ ັງສານເຄມີພວກ noradrenalin ໄປກະຕຸ ນ້ ໃຫມ້ ີ ການເຕັນ້ ຂອງຫັວໃຈ ແຕ່ ລະບົບ
parasympathetic neve ຈະສາ້ ງ ແລະ ຫ່ ງັ ສານເຄມພີ ວກ acetylcholineld ຫຸດອດັ ຕາການເຕນັ້
ຂອງຫວົ ໃຈ ໂດຍທ່ ວົ ໄປເຕນັ້ ປະສາດສ່ ງັ ການໂຕທາອດິ ຂອງລະບບົ sympathetic ທ່ ຢີ ່ ູໃນໄຂສນັ ຫງັ ຈະມີ
ໃຍປະສາດ(axon) ອອກມາທ່ ີປົມປະສາດທ່ ີສ່ ວນເອິກ ແລະ ແອວ ໂດຍທີປົມປະສາດໂຕທີ 1

(preganglionic nerve ending) ຈະປ່ ອຍສານເຄມພີ ວກ acetylcholine ອອກມາສ່ ວນປມົ ປະສາດ
ໂ ຕ ທ່ ີ ສ ອ ງ ( postganglionic nerve ending) ຈ ະ ຫ່ ັ ງ ສ າ ນ ເ ຄ ມີ ພ ວ ກ norarenalin ຫ
norepinephrin ອ າ ດ ເ ອີ້ນ ຈຸ ລັ ງ ປ ະ ສ າ ດ ພ ວ ກ ນີ ວ່ າ adrenergic neuron ສ່ ວ ນ ລ ະ ບົ ບ

parasympathetic nervous system ຫັ ງ preganglionic neve ending ແ ລ ະ
postganglionic neve ending ຈະຫ່ ງັ ສານເຄມພີ ວກ acetylcholine ອອກມາ ມຜີ ນົ ໄປຢບັ ຢງັ ການ
ເຮັດວຽກຂອງກາ້ ມຊີນ້ ກຽ້ ງ ເຮັດໃຫຮ້ ່ າງກາຍບ່ ເຮັດວຽກຫາຍເກນີ ໄປ ຈຸລັງປະສາດພວກນເີ້ ອີນ້ ວ່ າ

cholinergic neuron

9.4 ການທາງານຂອງລະບບົ ປະສາດ

ລະບບົ ປະສາດອດັ ໂນມດັ ເຮດັ ວຽກໂດຍມສີ ູນຄວບຄຸມການເຮດັ ວຽກງານຢ່ ູທ່ ີສະໝອງສ່ ວນ

medulla oblongata ສະໝອງສ່ ວນ hypothalamus ແລະ ໄຂສນັ ຫງັ ການເຮດັ ວຽກງານຂອງລະບບົ
ປະສາດອດັ ໂນມດັ ສ່ ວນໃຫຍ່ ຈະເຮດັ ວຽກເພ່ ອຖຮກັ ສາຄວາມສມົ ດຸນພາຍໃນຂອງຮ່ າງກາຍ ການຕອບສະ
ໜອງຕ່ ສ່ ງິ ກະຕຸນ້ ຂອງຮ່ າງກາຍໃນ ທຸກກລະນຈີ ່ ງຈດັ ເປນັ ຣເີ ຟລກັ ຊ໌ (reflex action) ຊ່ ງໝາຍເຖງິ ປະຕກິ ິ
ລຍິ າຕອບສະໜອງຂອງອະໄວຍະວະຕ່ ສ່ ງິ ກະຕຸນ້ ຢ່ າງ ທນັ ທທີ ນັ ໃດ ໂດຍເປນັ ການຕອບສະໜອງທ່ ຢີ ່ ູ ນອກ
ອານາດຈດິ ໃຈ ການຕອບສະໜອງຕ່ ສ່ ງິ ກະຕ່ ຸນດ່ ງັ ກ່ າວຈະເກດີ ຂນ້ ໄດຈ້ ະຕອ້ ງກ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຈລຸ ງັ ປະສາດຢ່ າງ
ໜອ້ ຍ 2 ຈລຸ ງັ ຂນ້ ໄປ(ຈລຸ ງັ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ ແລະ ຈລຸ ງັ ປະສາດສ່ ງັ ການ) ໂດຍມໄີ ຂສນັ ຫງັ ເປນັ ຕວົ
ສ່ ງັ ການ ຫ ຕວົ ສ່ ງັ ການອາດເປນັ ໄດທ້ ່ ງັ ລະດບັ ໄຂສນັ ຫງັ ແລະ ສະໝອງກໄດ້ reflex action ທ່ ເີ ປນັ ວງົ ຈອນ
ງ່າຍໆມກັ ມກີ ານສ່ ງັ ການລະດບັ ໄຂສນັ ຫງັ ເທ່ າົ ນນັ້ ເອນີ້ ວ່ າ reflex arc ຊງ້ ແບ່ ງອອກເປນັ reflex arc ຂອງ

ລະບບົ ປະສາດນອກອານາດຈດິ ໃຈ ແລະ ລະບບົ ປະສາດໃຕອ້ ານາດຈດິ ໃຈ

ຕາຕະລາງທ່ ີ 3.1 ປຽບທຽບການເຮດັ ວຽກງານຂອງລະບບົ sympathetic ແລະ parasympathetic

ການເຮດັ ວຽກງານຂອງອະໄວຍະ ລະບບົ sympathetic ລະບບົ parasympathetic
ວະ
ກວາ້ ງອອກ ແຄບລງົ
ຣູມ່ ານຕາ ຫດົ ໂຕໄວເພ່ ມີ ອດັ ຕາການເຕນັ້ ຫດົ ໂຕຊາ້ ຫຸດອດັ ຕາການເຕນັ້

ຫວົ ໃຈ ກວາ້ ງອອກ ແຄບລງົ
ກາ້ ມເນອ້ ທ່ ຫີ ອດລມົ ກະຕຸນ້ ການຫ່ ງັ ບ່ ມກີ ານຄວບຄຸມ
ຢບັ ຢງັ້ ການຫ່ ງັ ກະຕຸນ້ ການຫ່ ງັ
ຕ່ ອມເຫ່ ອ ຢບັ ຢງັ້ ການຫ່ ງັ ກະຕຸນ້ ການຫ່ ງັ
ຕ່ ອມນາ້ ຕາ ຫ່ ງັ ຮໂມນ epinephrin ບ່ ມກີ ານຄວບຄຸມ
ຫ່ ງັ ຮຣໂ໌ ມນ glucocorticoid ບ່ ມກີ ານຄວບຄຸມ
ຕ່ ອມໃນກະເພາະ ແລະ ລາໄລ້ ບ່ ມກີ ານຄວບຄຸມ
ຫດົ ຕວົ
ຕ່ ອມໝວກໝາກໄຂ່ ຫລງັ ສ່ ວນໃນ
ຫດົ ຕວົ ບ່ ມກີ ານຄວບຄຸມ
ຕ່ ອມໝວກໝາກໄຂ່ ຫລງັ ສ່ ວນ
ເສນັ້ ເລອນດອຂກອງຜວິ ໜງັ

ເສນັ້ ເລອດທ່ ອີ ະໄວຍະວະພາຍໃນ
ຍກົ ເວນັ້ ຫວົ ໃຈ ແລະ ປອດ

ຕບັ ກະຕຸນ້ ການສະລາຍໄກໂຄເຈນ ແລະ ກະຕຸນ້ ການສງັ ເຄາະໄກໂຄເຈນ
ຫຸດການຫ່ ງັ ນາ້ ບີ

ຖງົ ນາ້ ດີ ຄາຍຕວົ ຫດົ ຕວົ
ເພ່ ມີ ການປນັ້
ກາ້ ມຊນີ້ ທ່ ທາງເດນີ ຫຸດການປນັ້
ກາ້ ມຊອນີ້ າກຫະາເນພາະປດັ ຄາຍຕວົ ຫດົ ຕວົ

ສະວະ ເສນັ້ ເລອດໃນໝາກໄຂ່ ຫລງັ ຫດົ ຕວົ ປດັ ບ່ ມກີ ານຄວບຄຸມ
ໝາກໄຂ່ ຫລງັ ສະວະຫຸດລງົ

ຕບັ ອ່ ອນ ຕບັ ອ່ ອນຫ່ ງັ ເອນັ ໄຊນ໌ ບ່ ມກີ ານຄວບຄຸມ
ມດົ ລກູ ຢບັ ຢງັ້ ການຫດົ ຖາ້ ສດັ ຕງັ້ ມຜີ ນົ ໜອ້ ຍ

ທອ້ ງ

ທ່ ມີ າ : ດດັ ແປງຈາກ Farndson .,1974

ຮູບ 9.4 ລະບບົ ປະສາດອດັ ຕະໂນມດັ
ດດັ ແປງຈາກ : Carola ແລະ ຄະນະ ,1992

reflex arc ຂອງລະບບົ ປະສາດໃຕອານາດຈດິ ໃຈປະກອບດວ້ ຍໜ່ ວຍເຮດັ ວຽກຕ່ າງໆດ່ ງັ ນຄີ້

ສ່ ງິ ກະຕຸນ້ ຕວົ ຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ ປະສາດຮບັ ຄວາມຮູສ້ ກ

preganglionic neuron

ຕອບສະໝອງ ປະຕບິ ດັ ການ postganglionic neuron

ຮູບ 9.5 ແຜນວາດການຕອບສະໜອງຂອງລະບບົ ປະສາດ
ດບັ ແປງຈາກ ສມົ ປອງ ສະລວມສລີ ີ 2014

reflex arc ທ່ ເີ ກດີ ກບັ ກາ້ ມຊນີ້ ລາຍ ຫ ລະບບົ ປະສາດພາຍໃຕອ້ ານາດຈດິ ໃຈໄດແ້ ກ່ strech

reflex ຫ knee reflex, flexor reflex ແລະ cross extensor reflex ສ່ ວນ reflex arc ທກີ ່ ຽວ
ກບັ ລະບບົ ປະສາດທ່ ຢີ ່ ູນອກອານາດຈດິ ໃຈໄດແ້ ກ່ visceral reflex ເຊ່ ນັ : ການສ່ ງັ ການໃນການຫ່ ງັ ນາ້
ຍ່ ອຍ ອາຫານໃນກະເພາະ ແລະການຫ່ ງັ ນາ້ ລາຍ ຫ ອາການນາ້ ລາຍໄຫເມ່ ອເບ່ ງິ ເຫນັ ອາຫານ ເປນັ ຕນົ້

reflex arc ທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ສະໜອງຈະພບົ reflex center ໃນລະບບົ ປະສາດສ່ ວນກາງເຊ່ ນັ

ສະໝອງ ສ່ ວນໜາ້ ສະໝອງສ່ ວນຫງັ ໄຮໂປທາລາມດັ ແລະ medulla oblongata ແຕ່ ລະສ່ ວນຂອງສະ
ໝອງຈະຄວບຄຸ ມ reflex action ໃນສ່ ວນຕ່ າງໆຂອງອະໄວຍະວະໃນຮ່ າງກາຍທ່ ີແຕກຕ່ າງກັນໄປ
ສະຫມອງສ່ ວນໜາ້ ຈະມີ reflex center ຂອງການໄດຍ້ ນິ ສຽງດ່ ງັ ການຕ່ ນເຕນັ້ ຕກົ ໃຈ ແລະ ກນົ ໄກການ
ຂະຫຍາຍ ຫ ພບັ ຕາ ສະໝອງສ່ ວນຫງັ ຈະມີ reflex center ຂອງການເຄ່ ອນໄຫວຂອງຮ່ າງກາຍ ສ່ ວນໄຮ
ໂປທາລາມດັ ຈະມີ reflex center ທ່ ີ ກ່ ຽວຂອ້ ງການການຄວບຄຸມອຸນຫະພູມ ແລະ ຄວາມສມົ ດຸນຂອງນາ້
ໃນຮ່ າງກາຍ ແລະ ສ່ ວນ medulla oblongata ຈະມີ reflex center ຂອງການເຕນັ້ ຂອງຫວົ ໃຈ ການ
ໄອ ການຈາມ ການກ່ ນ ການຫາຍໃຈ ແລະ ການຮາກເປນັ ຕນົ້

ສາມາດແບ່ ງ reflex action ທ່ ເີ ກດິ ຂນ້ ໃນສດັ ລຽ້ ງອອກເປນັ 2 ປະເພດຄ

1. reflex ທ່ ມີ ມີ າແຕ່ ກາເນດີ ຮຽກວ່ າ inborn reflex ເຊ່ ນັ ການຫາອາຫານ ການຫຍາ້ ເອອ້ ງ ການສ່ ງົ

ສຽງຮອ້ ງ ແລະ ການຂບັ ຖ່ າຍເປນັ ຕນົ້ ຊ່ ງຈດັ ເປນັ reflex ທ່ ບີ ່ ຕອ້ ງຮຽນຮູ ້

2. condition reflex ເປນັ reflex ທ່ ເີ ກດິ ຂນ້ ໄດຫ້ ງັ ເກດີ ສ່ ວນໃຫຍ່ ຈະເປນັ ຣເີ ຟລກັ ຊທ໌ ່ ເີ ກດິ ຂນ້ ຈາກ

ການແກ່ ຫ ຈາກການຮຽນຮູເ້ ຊ່ ນັ ຣເີ ຟລກັ ຊຂ໌ ອງການຫ່ ງັ ນາ້ ນມົ ໃນໂຄ (milk ejection reflex)

ບດົ ທີ 10

ຕ່ ອມບ່ ມທີ ່

ຈດຸ ປະສງົ

- ບອກຕາແໜ່ ງ ຂອງຕ່ ອມບ່ ມທີ ່ ໃນສດັ ລຽ້ ງ
- ອະທບິ າຍໜາ້ ທ່ ສີ າຄນັ ຂອງຕ່ ອມບ່ ມທີ ່ ໃນສດັ ລຽ້ ງ

ເນອ້ ໃນ
10.1 ຕາແໜ່ ງ ຂອງຕ່ ອມບ່ ມທີ ່ ໃນສດັ ລຽ້ ງ

ຕາແໜ່ ງ ຕ່ ອມບ່ ມທີ ່ ຊະນດິ ຕ່ າງໆ ຂອງສດັ ທ່ ມີ ກີ ະດູກສນັ ຫງັ ຊ່ ງເປັນສດັ ຊນັ້ ສູງ ຈະກະຈາຍຢ່ ູ
ຕາມສ່ ວນຕ່ າງໆ ຂອງຮ່ າງກາຍແຕ່ ລະແຫ່ ງຜະລດິ ຮໂມມາຊະນດິ ດຽວ ຫ ບາງແຫ່ ງ ຜະລດິ ຮໂມນອອກມາ
ຫາຍຊະນດິ ຕ່ ອມຕ່ າງໆ ເຫ່ າົ ນີ້ ໄດແ້ ກ່

 ຕບັ ອ່ ອນ (pancreas) ສ່ ວນ Islet of langerhans

 ຕ່ ອມໃຕສ້ ະໝອງ ( Pituitary glandຫ (Hypophysis

 ຕ່ ອມໄທຣອຍ (gland Thyroid )

 ຕ່ ອມພາຣາໄທຣອຍ (Parathyroid gland)

 ຕ່ ອມໝວກໝາກໄຂ່ ຫລງັ (Suprarenal gland ຫ Adrenal gland)

 ຕ່ ອມເພດ (Gonad gland)
 ຕ່ ອມໃນກະເພາະອາຫານ ແລະ ລາ້ ໄສ (Gastrointestinal tract gland)

 ຕ່ ອມພນິ ເນຍ (Pineal gland ຫ Pineal body)

 ຕ່ ອມໄທບດັ (Thymus gland)

1. ຕບັ ອ່ ອນ (pancreas) ສ່ ວນ Islet of langerhans

ເປັນກ່ ຸມຂອງຈລຸ ງັ ກະຈາຍຕດິ ຢ່ ູໃນເນອ້ ເຍ່ ອຂອງຕບັ ອ່ ອນ ຊ່ ງເປນັ ຕ່ ອມທ່ ີ Langerhans .p
ນກັ ພະຍາດວທິ ະຍາຊາວເຍຍລະມນັ ເປນັ ຄນົ ພບົ ຄນົ ທາໃນ ຄ.ສ. 1896ແຕ່ ລະກ່ ຸມປະກອບຂນ້ ດວ້ ຍ ຈລຸ ງັ
ຫາຍແບບຕ່ າງໆ ກນັ ແຕກຕ່ າງຈາກຈຸລັງຂອງຕບັ ອ່ ອນທ່ ົວໆໄປທີເອີນ້ ວ່ າ ກ່ ຸມຈຸລັງນີວ້ ່ າ Islet of
Langerhansກ່ ຸມຈລຸ ງັ ສ່ ວນນຖີ້ ເປນັ ຕ່ ອມບ່ ມທີ ່ ກ່ ຸມເນອ້ ເຍ່ ອ ( Islets) ເຫ່ າົ ນປີ້ ະກອບດວ້ ຍຈລຸ ງັ ທ່ ມີ ີ
ສຊີ ດີ ຈານວນ ຕງັ້ ແຕ່ 1,750,000 - 20,000 ຈລຸ ງັ ມຢີ ່ ູ 2 ປະເພດ ຄ

- cell (alpha cell) ຜນົ ຜະລດິ ຣໂມນ
- cell (beta cell) ຜດິ ຣໂມນ Insulin

2. ຕ່ ອມໃຕສ້ ະໝອງ (Pituitary gland) ຫ (Hypophysis)

ເປັນຕ່ ອມທ່ ມີ ຄີ ວາມສາພນັ ກບັ ຕ່ ອມຂາດທ່ ອ່ ນໆ ຢ່ າງກວາ້ ງຂວາງ ຕງັ້ ຢ່ ູຂາ້ ງຫງັ ແລະ ຕ່ າກວ່ າ

opticchiasmaແລະ ຢ່ ູໃນແອ່ ງ ຕດິ ຢ່ ູກບັ third ventricle ໂດຍມສີ ່ ວນຂອງຕ່ ອມນຫີ້ ຸມ້ ດວ້ ຍແຄບຊູນ
(dense fibrous capsule)ປະກອບດວ້ ຍ 2 ກບີ ຄ ກບີ ໜາ້ ໃຫຍ່ ເອນີ້ ວ່ າ ຕ່ ອມໃຕສ້ ະໝອງສ່ ວນໜາ້
(glandular buccal lobe) ຫ(anterior lobe ) ແລະ ກບີ ຫງັ ເອນີ້ ວ່ າ ຕ່ ອມໃຕສ້ ະໝອງສ່ ວນຫງັ (

neural lobe ) ຫ (posterior lobe)
2.1 ຮໂມນທ່ ຜີ ະລດິ ຈາກຕ່ ອມໃຕສ້ ະໝອງ ແບ່ ງອອກເປນັ 3 ກ່ ຸມ ຄ
ຮໂມນທ່ ຜີ ະລດິ ຈາກຕ່ ອມ ໃຕສ້ ະໝອງສ່ ວນໜາ້ (anterior lobe) ຜະລດິ ຮໂມນ

ຫາຍຊະນດິ ໄດແ້ ກ່

 Growth hormone ປະກອບດວ້ ຍຮໂມນທ່ ສີ າຄນັ ຄ Follicle
 Gonadotropic hormones

stimulating hormone (FSH) ແລະ Luteinizing hormone (LH)

Thyrotropic hormone (TRH) ຫ Thyroid stimulating hormone (TSH)
 Adrenocorticotropic hormone(ACTH) ຫ ອາດຈະເອນີ້ ວ່ າ

hormone Adrenotropic

 Prolactin hormone ຫ Lactogenic hormone
2.2 ຮໂມນທ່ ຜີ ະລດິ ຈາກຕ່ ອມໃຕສ້ ະໝອງສ່ ວນກາງ ( pars intermedia)ໄດແ້ ກ່ ຮ

ໂມນທ່ ີ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ສີ ( phototropin-Chromato) ເຊ່ ນັ Intermedin ຫ-Melanocyte

stimulating hormone
2.2.1 ຮໂມນທ່ ຜີ ະລດິ ຈາກຕ່ ອມໃຕສ້ ະໝອງສ່ ວນຫງັ (pars nervosa) ໄດແ້ ກ່

 Antidiuretic hormone (ADH) ຫ Vasopressin

 Oxytocin

3. ຕ່ ອມໄທຣອຍ (Thyroid gland)

ຕ່ ອມໄທຣອຍເປນັ ຕ່ ອມຊະນດິ ດຽວທ່ ສີ າມາດ ສະສມົ ທາດໄອໂອດນີ ໄດເ້ ປນັ ຈານວນຫາຍ ເພ່ ອນາ
ໄປສາ້ ງຮໂມນ Thyroxine ຕ່ ອມໄທຣອຍປະກອບດວ້ ຍ 2 ພູ (lobes) ຂວາ ແລະ ຊາ້ ຍ ຊ່ ງຕດິ ເຊ່ ອມ
ກນັ ໂດຍມຄີ ຄອດເຄ່ ງິ ກາງ ເອນີ້ ວ່ າ isthmus ຕ່ ອມນຕີ້ ງັ້ ຢ່ ູຂາ້ ງໜາ້ ຂອງສ່ ວນກາງຂອງຄ ໂດຍສ່ ວນຂອງ ພູ
(lobes)ຈະຢ່ ູທ່ ດີ າ້ ນຂາ້ ງຂອງສ່ ວນຕນົ້ ຂອງ ຫອດລມົ (trachea) ແລະ ສ່ ວນກາງຂອງກອງສຽງ ສ່ ວນ

isthmusຕ່ ຂາ້ ມດາ້ ນໜາ້ ສ່ ວນຕົນ້ ຂອງ ຫອດລົມຕ່ າກວ່ າ thyroid cartilage ກົງກັບລະດັບ
tracheal ringທ່ ີ 4-2 ມແີ ຄບຊູນ (capsule)ຊ່ ງປະກອບດວ້ ຍເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ connective
(tissue)ຫຸມ້ ຢ່ ູ ໃນສດັ ຄຽ້ ວເອອ້ ງ ແລະ ໝູ ພບົ ວ່ າແຄບຊູນໜາກວ່ າສດັ ຊະນດິ ອ່ ນ

ຕ່ ອມໄທຣອຍປະກອບດວ້ ຍ ກະເປາະ (follicle)ເປນັ ຈານວນຫາຍ ຊ່ ງແຍກອອກຈາກກນັ ໄດ້ ໃນ
ແຕ່ ລະກະເປາະ ຜະໜງັ ຂອງ ກະເປາະ ປະກອບດວ້ ຍ ຈລຸ ງັ ບຸຜວິ ຫຍາບ (cuboidal) ຊນັ້ ດຽວ ຈລຸ ງັ ນຈີ້ ະ
ຫຸມ້ ອອ້ ມມວນ( mass) ຊງ້ ເອນີ້ ວ່ າ ຄລອຍ ( colloid)ໄວພ້ າຍໃນ ຄລອຍມທີ າດໄອໂອດນີ ຢ່ ູຈານວນ

ຫາຍເພ່ ອນາໄປຜະລດິ ຮໂມນ Thyroxine ແລະ Calcitonin ແລະ ສະສມົ ຮໂມນໄວໃ້ ນ ກະເປາະ ຊ່ ງ ຢ່ ູ
ນອກຈລຸ ງັ

4. ຕ່ ອມພາຣາໄທຣອຍ (Parathyroid gland)

ຕ່ ອມພາຣາໄທຣອຍເປນັ ຕ່ ອມບ່ ມທີ ່ ຂະໜາດນອ້ ຍຮູບຮ່ າງກມົ ໃນສດັ ລຽ້ ງລູກດວ້ ຍນມົ ທ່ ວົ ໆ ໄປ
ຈະມີ 1 ຫ 2 ຄ່ ູ ຢ່ ູໃກ ້ ຫ ຢ່ ູໃນຕ່ ອມໄທຣອຍ ສດັ ທ່ ພີ ບົ 1 ຄ່ ູ ໄດແ້ ກ່ ງວົ ແບ້ ແກະ ໝາ ແມວ ກະຕ່ າຍ ແລະ
ມາ້ ສ່ ວນສດັ ທ່ ພີ ບົ ວ່ າມີ 2 ຄ່ ູ ໄດແ້ ກ່ ໝູ ສ່ ວນໝາ ແລະ ແມວທ່ ຕີ ່ ອມພາຣາໄທຮອຍ IV ຢ່ ູໃນຕ່ ອມ ໄທ
ຮອຍ ບາງທກີ ຈະຢ່ ູດາ້ ນໃນ ( medial side) ຂອງຕ່ ອມໄທຮອຍ ຕ່ ອມ roid III-Parathy ພບົ ຢ່ ູທາງ
ດາ້ ນຂາ້ ງ ຫ ທ່ ີ cranial pole ຂອງຕ່ ອມໄທຮອຍດ໌ ສດັ ຄຽ້ ວເອອ້ ງພບົ Parathyroid IV ທ່ ຕີ າແໜ່ ງ
ດຽວກບັ ໝາ ແລະ ແມວ ສ່ ວນ Parathyroid III ທ່ ພີ ບົ cranial pole ຂອງຕ່ ອມໄທຮອຍ ມາ້ ພບົ
Parathyroid IVທ່ ີ cranial pole ຂອງຕ່ ອມໄທຮອຍ Parathyroid IIIພບົ ທ່ ໃີ ກທ້ າງເຂາົ້ ຂອງ
Thoracic cavityໂດຍຢ່ ູຕດິ ກບັ

caudal cervical lympt nodes ໝູ ມີ Parathyroid III ຄ່ ູ ດ ຽ ວ ເ ຄ່ ອ ນ ທ່ ີ ຕ າ ມ ຕ່ ອ ມ
Thymus ຢ່ ູຊ່ caudal border ຂອງ Parotid gland ສ່ ວນ Parathyroid IV ຫາຍໄປ

ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕ່ ອມພາຣາໄທຣອຍຄ ສາ້ ງ Parathormone ໂດຍ dark chief cells ຊ່ ງ
ເປນັ ເຊລລເ໌ ຮດັ ກດິ ຈະກາ ສ່ ວນ light chief cells ເຊ່ ອວ່ າຈະເຮດັ ໜາ້ ທ່ ໃີ ນການຄດັ ຫ່ ງັ (secrete)ຮ
ໂມນອອກສ່ ູ ເສນັ້ ເລອດຝອຍ (capillaries)

5. ຕ່ ອມໝວກໝາກໄຂ່ ຫງັ (Suprarenal gland ຫ Adrenal gland)

ເປັນຕ່ ອມບ່ ມທີ ່ ຢ່ ູ 2 ຕ່ ຸ ມຕງັ້ ຢ່ ູຂາ້ ງເທງິ ແລະ ຂາ້ ງໜາ້ ສ່ ວນປາຍຂອງໝາກໄຂ່ ຫງັ ຕງັ້ 2 ຂາ້ ງມີ
ລກັ ສະນະຄາ້ ຍໝວກ ຈ່ ງຮຽກວ່ າ ຕ່ ອມໝວກໝາກໄຂ່ ຫລງັ ໂດຍຝງັ ຕວົ ຢ່ ູໃນເນອ້ ເຍ່ ອໄຂມນັ ໃນສດັ ແຕ່ ລະ
ຊະນດິ ຈະມີ ຮູບຮ່ າງ ແລະ ຂະໜາດຕ່ າງໆ ກນັ ຕ່ ອມນມີ້ ີ ແຄບຊູນ ບາງໆ ເປັນໃຍໜຽວ ( (fibrous
tissueຫຸມ້ ຢ່ ູໂດຍອອ້ ມ suprarenal gland ປະກອບດວ້ ຍ 2 ສ່ ວນຄຊນັ້ ນອກເອນີ້ cortex ມສີ ເີ ຫອງ
ອ່ ອນ ຊນັ້ ໃນເອນີ້ medulla ມີ ສເີ ທາ ຫ ສນີ າ້ ຕານແກມແດງ

ໜາ້ ທ່ ກີ ານເຮດັ ວຽກງານຂອງຕ່ ອມໝວກໝາກໄຂ່ ຫລງັ
- Adrenal cortexມຈີ ລຸ ງັ ຢ່ ູ 3 ຊະນດິ ຄ

(1) Zona glomerulose ຈຸ ລັ ງ ໃ ນ ຊັ້ ນ ນີ້ ສ ້ າ ງ Mineralocorticoids ໄ ດ ້ ແ ກ່

Deoxycorticosterone ແລະ Aldosterone

(2) Z o n a f a s i c u l a t a ຈຸລັງ ທ່ ີຢ່ ູ ໃ ນ ບ ລິເ ວ ນ ນີ້ ຜ ະ ລິດ ຮ ໂ ມ ນ ໃ ນ ກ່ ຸ ມ
Glucocorticoidsເຊ່ ນັ (cortisol) Cortisone, Hydrocortisone ແລະ Corticosterone ນອກ
ຈາກນຍີ້ ງັ ພບົ ວ່ າ ມກີ ານສາ້ ງ Estrogen ແລະ Androgen ແຕ່ ໜອ້ ຍຫາຍ

(3) Zona reticularis ສາ້ ງຮໂມນເຊ່ ນັ ເດຍວກບັ zona fasiculata

- Adrenal medulla ໂດຍ Glandular cell ສາ້ ງຮໂມນ Epinephrine ແລະ Nor

Epinephrine

6. ຕ່ ອມເພດ (Gonad gland)

ຕ່ ອມເພດ ( Gonads) ໝາຍເຖງິ ຮງັ ໄຂ ແລະ ອນັ ຖະໃນສດັ ທ່ ວົ ໆໄປ ອນັ ຖະຈະຢ່ ູພາຍໃນຖງົ
(scrotum) ຫອ້ ຍຢ່ ູລະຫວ່ າງຄ່ ຂູ າຫງັ ເຊ່ ນັ ງວົ ໝູ ໝາ ແມວ ໃນສດັ ເພດເມຍຮງັ ໄຂ ຈະແຂວນຢ່ ູໃນຊ່ ອງ
ຫອ້ ງ ໂດຍຊນີ້ ເຢ່ ອຢດໂຢງ ( broad ligament ) ຣງັ ໄຂ,ມຢີ ່ ູ 2 ຂາ້ ງ ຄ ຂາ້ ງຊາ້ ຍ ແລະ ຂາ້ ງຂວາ ຮງັ ໄຂ

ຈະຜະລດິ
ຮໂມນຫາຍຊະນດິ ເຊ່ ນັ Estrogen, Progesterone ແລະ Relaxin ເປນັ ຕນົ້ ສາລບັ ອນັ ຖະ

ຈ ະ ຜ ະ ລິດ ຮ ໂ ມ ນ ພ ວ ກ ແ ອ ນ ໂ ດ ນ ເ ຈ ນ ( a n d r o g e n s ) ເ ຊ່ ັນ T e s t o s t e r o n e ແ ລ ະ
Dihydrotestosteroneເປນັ ຕນົ້ ໜາ້ ທ່ ີ ແລະ ການເຮດັ ວຽກງານຂອງອນັ ຖະ ແລະ ຮວຍໄຂ

7. ຕ່ ອມໃນກະເພາະອາຫານ ແລະ ລາໄສ້ (Gastrointestinal tract land)
1. ເປັນຕ່ ອມຂາດ,ທ່ ທ່ ກີ ະເພາະອາຫານ ແລະ ລາໄສຜັ ະລດິ ຮໂມນອອກມາຫາຍຊະນດິ ເຊ່ ນັ

mucosaຂອງ pyloric antrum ຈະມຮີ ໂມນ Gastrin ສ່ ວນ mucosa ຂອງລາໄສເັ ລກສ່ ວນ ຕນົ້

( (num - duodeຈະ ຫັງຮອນໂມນອອກມາຫາຍຊະນດິ ຄ ,Secretin, Pancreaozymin

kinin, Villikinin - Cholecystokinin, Entero ແລະEnterogastrone

8. ຕ່ ອມພນິ ນຽນ (Pineal body)
ຕ່ ອມພນິ ນຽນ ຫ Pineal gland ຫ Epiphysis cerebri ເປນັ ຕ່ ອມທ່ ຍີ ງັ ບ່ ຮູ ້ ລາຍລະອຽດທ່ ີ

ແທຈ້ ງິ ຢ່ ູຫາຍ ແຕ່ ຮູວ້ ່ າເປນັ ຕ່ ອມທ່ ມີ ຄີ ວາມໄວຕ່ ແສງຫາຍ ຂະໜາດຂອງຕ່ ອມນອ້ ຍໂດຍມີ ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວ

ພັນ (loose connective tissue) ບາງໆ ລອ້ ມອອ້ ມ ປະກອບດວ້ ຍຈຸລັງພາຍໃນທ່ ີມີ ຂະແໜງ

( processes) ທຍີ າວຮຽວ ຕ່ ອມຟນິ ເນຍ ເກດີ ຈາກ dorsal evagination ຂອງ diencephalic
roof ເໜອບລເິ ວນ ເວນຕຣເິ ຄນີ ທ່ ີ (third ventricle) 3 ແລະ ຢ່ ູລະຫວ່ າງ superior colliculi ສາລບັ
ໜາ້ ທ່ ີ ຕ່ ອມ ພມິ ນຽຍ ຂອງ ສດັ ລຽ້ ງລູກດວ້ ຍນມົ ຄາ້ ຍກບັ ວ່ າຈະບ່ ມຈີ ຸລງັ ເປົາ້ ໝາຍ (target cell)ທ່ ີ
ແນ່ ນອນ ໃນສດັ ເຄ່ ງິ ບກົ ເຄ່ ງິ ນາ້ ພບົ ວ່ າຕ່ ອມນສີ້ າ້ ງຮໂມນ Melatonin

9. ຕ່ ອມໄທຫດັ (Thymus gland)
ເປນັ ຕ່ ອມດ່ ຽວປະກອບດວ້ ຍ 2 ພູ ( lobes) ຕດິ ຕ່ ກນັ ຕງັ້ ຢ່ ູໃນຊ່ ອງເອກິ ຕອນເທງິ ຍາວໄປ ຂາ້ ງ

ໜາ້ ຫອດລົມ (trachea) ຫ ຕັງ້ ຢ່ ູໃນຖານຂອງຫົວໃຈລະຫວ່ າງປອດຕັງ້ 2 ຂາ້ ງ ຫັງ ກະດູກເອກິ
(sternum) ຂະໜາດຂອງຕ່ ອມປ່ ຽນແປງໄປຕາມອາຍຸຂອງສດັ ໃນຂະນະທ່ ອີ າຍຸໜອ້ ຍຕ່ ອມນຈີ້ ະ ຈະເລນີ
ເຕບີ ໂຕດີ ເພາະເປັນສ່ ວນ ທ່ ສີ າ້ ງຈລຸ ງັ ນາ້ ເຫອງ ຫ ເມດັ ເລອດຂາວ ( lymphocyte) ຫ ສາ້ ງພູມຄຸມ້ ກນັ
ພະຍາດ (antibodies) ໃນສດັ ທ່ ອີ າຍຸ ຫາຍ ຫ ແກ່ ແລວ້ ຕ່ ອມຈະມຂີ ະໜາດນອ້ ຍລງົ ແລະ ຖກແທນທ່ ີ
ດວ້ ຍໄຂມນັ ແລະ ເນອ້ ເຍ່ ອກ່ ຽວພນັ

ໜາ້ ທ່ ີຂອງຕ່ ອມໄທມັສ ເຂົາ້ ໃຈວ່ າຈະສາ້ ງສານສັດຫ່ ັງຊ່ ງຢັງບ່ ຮູ ລ້ າຍລະອຽດ ແລະ ສາ້ ງ

lymphocytes, plasma cell, myelocytes

10.2 ໜາ້ ທ່ ສີ າຄນັ ຂອງຕ່ ອມບ່ ມທີ ່ ໃນສດັ ລຽ້ ງ

ລະບບົ ຕ່ ອມບ່ ທ່ ເປັນລະບບົ ໃນຮ່ າງກາຍທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ຄີ ວບຄຸມການເຮດັ ວຽກງານຂອງຮ່ າງກາຍ
ຄວບຄ່ ູໄປ ກບັ ການເຮດັ ວຽກງານຂອງລະບບົ ປະສາດ ມໜີ າ້ ທ່ ໃີ ນການຜະລດິ ສານຊວີ ະເຄມີ ຫ ສານອນິ ທີ
ເອນີ້້ ວ່ າຮຣໂ໌ ມນ (hormone) ຮໂມນທ່ ຜີ ະລດິ ໄດຈ້ ະຫ່ ງັ ເຂາົ້ ສ່ ູລະບບົ ໄຫວຽນຂອງເລອດ ເພ່ ອໄປເຮດັ ໜາ້
ທ່ ຄີ ວບຄຸມການ ເຮດັ ວຽກຂອງຮ່ າງກາຍໃນລກັ ສະນະຂອງການກະຕຸນ້ ຫ ຍບັ ຢງັ້ ທ່ ງັ ການເຮດັ ວຽກ ຂອງອະ
ໄວຍະວະ ອະໄວຍະວະທ່ ຮີ ໂມນ ເຂາົ້ ໄປເຮດັ ໜາ້ ທ່ ເີ ອນີ້ ວ່ າອະໄວຍະວະເປາົ້ ໝາຍ(target organ) ກນົ ໄກ
ຕ່ າງໆໃນຮ່ າງກາຍທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ລະບບົ ຕ່ ອມຂາດທ່ ໄດແ້ ກ່ ການສບພນັ ການຖພາ ການເກດີ ການຍ່ ອຍ

ອາຫານ ແລະ ການດູດຊມອາຫານ ການສາ້ ງພະລງັ ງານ ການເຮດັ ວຽກງານ ຂອງລະບບົ ທາງເດນີ ອາຫານ
ການຄວບຄຸມປະລມິ ານ ແລະ ສ່ ວນປະກອບຂອງ ຂອງແຫວໃນຮ່ າງກາຍ ແລະ ການປັບຕວົ ໃຫເ້ ຂາົ້ ກບັ
ສ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ເປນັ ຕນົ້ ຕ່ ອມຂາດທ່ ສາມາດແບ່ ງອອກເປນັ 2 ປະເພດຄຕ່ ອມຂາດທ່ ທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ຂີ ອງຕ່ ອມ
ຂາດທ່ ພຽງຢ່ າງດຽວ ເຊ່ ນັ ຕ່ ອມໃຕສ້ ະໝອງ ຕ່ ອມໄທຮອຍ ແລະ ຕ່ ອມພາຣາໄທຮອຍເປນັ ຕນົ້ ຕ່ ອມຂາດທ່
ທ່ ເີ ຮດັ ໜາ້ ທ່ ຫີ າຍກວ່ າ 1 ຢ່ າງເຊ່ ນັ ຕ່ ອມເພດ ຕບັ ອ່ ອນ ແລະ ຫມາກໄຂ່ ຫລງັ ເປນັ ຕນົ້ ໂດຍທ່ ວົ ໄປບລເິ ວນ
ຕ່ ອມຂາດທ່ ຈະມເີ ສນັ້ ເລອດຝອຍມາຫ່ ລຽງຫວງຫາຍຮໂມນທ່ ຫີ ່ ງັ ຈາກ ຕ່ ອມໃຕສ້ ະໝອງຈ່ ງຫ່ ງັ ເຂາົ້ ສ່ ູເລອດ

ໄດໂ້ ດຍງ່າຍ ປະເພດຂອງຮໂມນ