รายงานประจำปี 2560 สถาบันวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร

สถาบันวิจยั วิทยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

การเฝ้าระวังโรคท่เี ปน็ อปุ สรรคต่อการปฏิบตั ิการทางทหาร

นิธินาถ ชายทวีป, สุชชนา แทบประสิทธ์ิ, ขวัญอนงค์ ยังพะกูล, นฤพน คุตตะสิงคี, ไชยยะ จันทร์ชู,
อัศราวุฒิ บญุ เชยี งมา และ สจุ ิตรา สุขวิทย์

สถาบนั วิจัยวทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

รายงานความก้าวหนา้

โครงการเฝ้าระวังโรคท่ีเป็นอุปสรรคต่อการปฏิบัติการทางทหาร ได้ด�ำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลการเจ็บป่วยของ
ทหารที่ปฏบิ ตั งิ าน ท้งั ในทต่ี ั้งปกติ และตามแนวชายแดนทงั้ 4 กองทพั ภาค อย่างต่อเนือ่ ง เพือ่ เป็นแนวทางในการเฝา้ ระวงั
ควบคมุ และปอ้ งกนั โรคในพน้ื ทปี่ ฏบิ ตั กิ ารทางทหาร โดยหนว่ ยทเี่ ขา้ รว่ มโครงการเฝา้ ระวงั ฯ จะรายงานการเจบ็ ปว่ ยของก�ำลงั พล
ตามแบบฟอรม์ ส่งมาที่ สวพท. เป็นประจ�ำทุกเดือน

ผลการด�ำเนินงานในปีงบประมาณ 2560

ตารางท่ี 1 จำ� นวนผปู้ ว่ ยทร่ี ายงานจากหนว่ ยทหาร 18 หนว่ ย ในพน้ื ท่ี 4 กองทพั ภาค ปงี บประมาณ 2559 และ 2560

หน่วย ปีงบประมาณ 2559 ปงี บประมาณ 2560

ทภ.1 - กกล.สุรสหี ์ 0 3
- กกล.บรู พา 16 46
- กรม.ทพ.12 13 14
- กรม.ทพ.13 3 0
- กรม.ทพ.14 209 994
- ฉก.จงลาดหญา้ 0 6
- ฉก.จงอางศกึ 0 0
0 229
ทภ.2 - กกล.สรุ นารี 971 767
- ฉก.ทพ.26 32 0
0 123
ทภ.3 - ฉก.ทพ.35 7 0
- ฉก.ร.17 270 163
- ฉก.ร.4 15 0
- ช.พนั .4 370 372
- ฉก.ร.7 0 0
- ม.พัน.15 0 0
- รพ.ค่ายเม็งรายมหาราช 0 21
- รพ.คา่ ยจริ ประวัติ

ทภ.4 - กรม.ทพ.46

ANNUAL REPORT 2017 5

สถาบันวจิ ัยวทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

สรุปผลการดำ� เนินงาน

ในปงี บประมาณ 2560 หน่วยทหาร 18 หน่วย ใน 4 กองทพั ภาค สง่ รายงานผ้ปู ่วย 2,738 นาย เพมิ่ ข้ึนจากรายงาน

ปี 2559 (ตารางท่ี 1) โรคทพี่ บเปน็ ปญั หาสงู สุด ในก�ำลงั พล ทภ.1 คือ โรคไข้หวดั จ�ำนวน 292 นาย (แผนภูมิที่ 1) ทภ.2
คือ โรคปวดกระดูกและข้อ จ�ำนวน 224 นาย (แผนภูมิท่ี 2) ทภ.3 คือ โรคไข้หวัด 181 นาย (แผนภูมิที่ 3) และ ทภ.4
คอื โรคไขห้ วัด 5 นาย (แผนภูมทิ ี่ 4) ในปงี บประมาณ 2560 หนว่ ยทหารทงั้ 18 หนว่ ย รายงานก�ำลังพลป่วยเปน็ โรคไขห้ วัด
มากท่ีสดุ (แผนภมู ิท่ี 5)

ตารางท่ี 2 ขอ้ มูลการเจ็บปว่ ยของก�ำลงั พล ทภ.2 (ฉก.กรม.ทพ.26 และ กกล.สรุ นาร)ี ปงี บประมาณ 2560

ลำ�ดบั อาการแสดงของโรคและโรค จ�ำ นวน (นาย) หมายเหตุ

1 ปวดกระดกู และข้อ 224  
2 ไข้หวัด 182  
3 โรคอืน่ ๆ 142  
4 ผิวหนงั 85  
5 โรคมาลาเรยี 83  
6 ปวดศรษี ะ 58  
7 โรคกระเพาะ 57  
8 ท้องร่วงเฉียบพลัน 52  
9 ปวดท้อง 22  
10 อบุ ัติเหตุ 21  
11 ปวดฟัน 20  
12 ไข้ไม่ทราบสาเหตุ 12  
13 แผลอกั เสบติดเชอื้ 11  
14 ปอดอกั เสบ 4 
15 วณั โรค 3 
16 ไส้เล่อื น 3 
17 ตับอักเสบ 2 
18 ความดันโลหิตสูง 2 
19 ผา่ ตดั 2 
20 โรคไต 2 
21 อาหารเป็นพิษ 2 
22 ปวดหลัง 2 
23 แมลงสตั วก์ ัดต่อย 1 
24 ฉหี่ นู 1 
25 ไข้เลือดออก 1 
26 โรคจติ จากพษิ สุรา 1 
27 โรคกระเพาะ 1 

รวม 996

6 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบนั วิจยั วิทยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

แผนภมู ทิ ี่ 1 ขอ้ มูลรายงานการเจ็บปว่ ยของก�ำลังพลกองทัพภาคที่ 1 ในปงี บประมาณ 2560

*โรคอ่นื ๆ คอื อาหารเปน็ พษิ ไสเ้ ลอ่ื น วณั โรค ตับอักเสบ ปอดอักเสบ โรคไต อุบตั เิ หตุ รดิ สีดวงทวาร ไข้เลอื ดออก โรคจิตจากพิษ
สรุ า โรคไข้มาลาเรีย

แผนภูมิท่ี 2 ข้อมูลรายงานการเจบ็ ป่วยของก�ำลงั พลกองทัพภาคที่ 2 ในปีงบประมาณ 2560

ANNUAL REPORT 2017 7

สถาบันวิจัยวทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร จ�ำนวน

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES 67
7
ตารางที่ 3 รายการโรคอ่นื ๆ ท่พี บในพน้ื ท่กี องทัพภาคท่ี 2 ในปีงบประมาณ 2560 5
5
ล�ำดับ รายการ 5
4
1 ขอยาเวชกรรมป้องกัน 4
2 แน่นหนา้ อก 4
3 มดี บาด 4
4 ตอ่ มทอนซลิ อกั เสบ 3
5 เครยี ด 3
6 งูกัด 2
7 ซมึ เศร้า 2
8 เยบ็ แผล 2
9 วงิ เวยี น 2
10 ล้างแผล 2
11 อ่อนเพลยี 2
12 โรคฉ่ีหนู 2
13 ไฟซ๊อต 2
14 หอบหดื 1
15 อสี ุกอใี ส 1
16 ไส้ตง่ิ 1
17 ผา่ ฝี 1
18 วดั ความดนั 1
19 ฟา้ ผ่า 1
20 ขาบวม 1
21 อจุ จาระเปน็ เลอื ด 1
22 ไหล่หลุด 1
23 ปากนกกระจอก 1
24 เท้าแพลง 1
25 ผา่ ตดั 1
26 ฝี 1
27 ตาพร่ามวั 1
28 ไสต้ ง่ิ 1
29 นำ้� ตาลสงู
30 กระดกู นิ้วแตก 142
31 แขนหัก
32 หมอนรองกระดกู
33 อาเจยี นเป็นเลือด
34 ตกขาว

รวม

8 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบนั วิจัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

แผนภมู ทิ ี่ 3 ข้อมลู รายงานการเจบ็ ป่วยของก�ำลงั พลกองทพั ภาคที่ 3 ในปงี บประมาณ 2560
หมายเหตุ โรคอน่ื ๆ ประกอบดว้ ย ปวดทอ้ ง ปอดอกั เสบ รดิ สดี วง แนน่ หนา้ อก ตาเปน็ ตอ้ ปวดกลา้ มเนอ้ื ผนื่ ตามตวั และผน่ื คนั
ปวดไหล่ ตาอกั เสบ ไอเจ็บคอ เจ็บตา ปวดหลงั

แผนภมู ทิ ่ี 4 ข้อมูลรายงานการเจบ็ ป่วยของก�ำลังพลกองทัพภาคท่ี 4 ในปีงบประมาณ 2560 9

ANNUAL REPORT 2017

สถาบนั วจิ ัยวิทยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

แผนภูมิท่ี 5 ข้อมูลรายงานการเจบ็ ปว่ ยของก�ำลงั พล จาก 4 กองทพั ภาค ในปงี บประมาณ 2560

10 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบันวจิ ยั วิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

การตรวจวดั คุณภาพสงิ่ แวดล้อมภายในกองซ่อมเครอ่ื งส่อื สาร – อิเล็กทรอนกิ ส์
กรมการทหารสือ่ สาร

สมรรถ ปรีกลาง, มนัสวี ทองศฤงคลี, วริ ะ ทองพุม่ , วีระศกั ดิ์ แสงอรุณ, ปยิ าภสั ร์ ยังรอด, คุณากร คณา และ
ดวงพร พลู สขุ สมบตั ิ

สถาบันวิจยั วิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร

รายงานความกา้ วหนา้

โลกปัจจุบันมีความเจริญก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยีเพิ่มขึ้นเป็นอย่างมาก มีการพัฒนาอุปกรณ์เคร่ืองจักรเพ่ือ
อำ� นวยความสะดวกในการท�ำงาน มสี ่วนประกอบของสารเคมีทใี่ ช้ในโรงงานเพ่ิมมากข้นึ นอกจากน้ันยงั มีปัจจัยทางกายภาพ
ของสถานทท่ี ำ� งาน เชน่ ปรมิ าณฝ่นุ อุณหภูมิที่ไมไ่ ด้อยใู่ นเกณฑม์ าตรฐาน ปจั จัยเหลา่ นีส้ ง่ ผลกระทบตอ่ สขุ ภาพของบคุ ลากร
ที่ปฏิบัติงานในโรงงานหรือสถานท่ีดังกล่าว ท�ำให้เกิดการเจ็บป่วยเรื้อรังและประสิทธิภาพการท�ำงานลดลง กองซ่อมเครื่อง
สื่อสาร – อิเล็กทรอนิกส์ กรมการทหารส่ือสาร มีการใช้เคร่ืองจักรและสารเคมีมากมายเพ่ือการซ่อมอุปกรณ์ต่างๆ ดังน้ัน
จงึ ควรจดั สภาพแวดลอ้ มทีเ่ หมาะสมแก่การท�ำงาน เพอ่ื ลดภาวะเจบ็ ปว่ ยจากการท�ำงาน สถาบนั วจิ ัยวิทยาศาสตรก์ ารแพทย์
ทหาร โดยแผนกผลิตและควบคมุ มาตรฐาน กองวเิ คราะห์ ได้สำ� รวจและตรวจวัดคณุ ภาพส่ิงแวดล้อมภายใน กองซ่อมเครอื่ ง
สอื่ สาร – อิเลก็ ทรอนิกส์ กรมการทหารสอื่ สาร เพอื่ ส่งเสริมสขุ ลักษณะท่ีเหมาะสมของสง่ิ แวดลอ้ มในสถานที่ปฏบิ ตั ิงาน และ
สง่ เสรมิ สขุ ภาพของกำ� ลงั พลกองทพั บกใหม้ สี ขุ ภาพแขง็ แรง โดยดำ� เนนิ การตรวจวดั คณุ ภาพสงิ่ แวดลอ้ มทง้ั หมด 4 ดา้ น ไดแ้ ก่
ทางกายภาพ สารเคมใี นอากาศ ปรมิ าณก๊าซในอากาศ และจุลชพี ในอากาศ

ผลการตรวจวดั คณุ ภาพสง่ิ แวดลอ้ ม พบวา่ ปรมิ าณกา๊ ซในอากาศ มกี า๊ ซคารบ์ อนไดออกไซด์ ทส่ี งู กวา่ เกณฑม์ าตรฐาน
12 จดุ (จากจำ� นวนทงั้ สิน้ 35 จดุ ) (รอ้ ยละ 34.3) ทางกายภาพพบว่ามีความชืน้ สมั พัทธ์ จากจำ� นวน 35 จุด สูงกวา่ เกณฑ์
มาตรฐาน 3 จดุ (รอ้ ยละ 8.6) อุณหภมู ิ จากจำ� นวน 35 จดุ สูงกว่าเกณฑ์มาตรฐาน 2 จดุ (รอ้ ยละ 5.7) ความสว่างของแสง
จากจ�ำนวน 173 จดุ ต่�ำกว่าเกณฑม์ าตรฐาน 162 จดุ (รอ้ ยละ 93.6) สารเคมีในอากาศพบวา่ สารอินทรยี ร์ ะเหยงา่ ย จาก
จ�ำนวน 35 จุด พบท่สี งู กวา่ เกณฑ์มาตรฐาน 2 จดุ (รอ้ ยละ 5.7) โทลอู นี จำ� นวน 34 จุด พบวา่ สูงกวา่ เกณฑม์ าตรฐาน 24 จุด
(รอ้ ยละ 70.6) ซลั เฟอรไ์ ดออกไซด์ จำ� นวน 34 จดุ พบวา่ สงู กวา่ เกณฑม์ าตรฐานทงั้ หมด (รอ้ ยละ 100) เบนซนี จำ� นวน 26 จดุ
พบวา่ สงู กวา่ เกณฑม์ าตรฐาน 8 จดุ (รอ้ ยละ 30.8) นอกจากนจ้ี ลุ ชพี ในอากาศ จากจำ� นวน 19 จดุ พบวา่ สงู กวา่ เกณฑม์ าตรฐาน
12 จดุ (รอ้ ยละ 63.2)

ปญั หาสง่ิ แวดลอ้ มทผ่ี ลการตรวจวดั ไมผ่ า่ นเกณฑม์ าตรฐานนน้ั แผนกผลติ และควบคมุ มาตรฐานไดใ้ หข้ อ้ เสนอแนะ
เพอื่ ใหห้ นว่ ยดำ� เนินการแกไ้ ขให้ไดม้ าตรฐานต่อไป

ANNUAL REPORT 2017 11

สถาบนั วจิ ยั วทิ ยาศาสตร์การแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

การเฝ้าตรวจหาสารเสพติดใหโ้ ทษ ประจำ� ปี 2560

ดรุณี อุเทนนาม, สุมาลี ผาจันทร์, จิรวัฒน์ เมืองโคมพัส, อาทิตย์ แสงสว่าง, วรรณกมล ทองนวล,
พรเกษม รกั ษาเคน, คุณากร คณา และ ดวงพร พลู สขุ สมบตั ิ

สถาบันวิจยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

รายงานความก้าวหนา้

ยาเสพติดเป็นภัยคุกคามต่อความม่ันคงของชาติ ท่ีมีผลร้ายแรงต่อสุขภาพพลานามัยของผู้เสพท้ังทางร่างกาย
และจติ ใจ ท�ำให้มีผลกระทบอยา่ งร้ายแรงต่อความสงบสขุ ของครอบครวั และสังคม เป็นตน้ เหตสุ ำ� คญั ของการกอ่ อาชญากรรม
การบอ่ นทำ� ลายความมน่ั คงของชาติ การสญู เสยี ทางเศรษฐกจิ ตลอดจนเปน็ อปุ สรรคสำ� คญั ตอ่ การพฒั นาประเทศ กองทพั บก
ตระหนักถึงปญั หานต้ี ลอดมา จงึ กำ� หนดให้มีระเบียบ คำ� ส่ัง และค�ำชี้แจงต่างๆ เกี่ยวกับการปอ้ งกนั และปราบปรามยาเสพติด
ให้โทษในกองทัพบก โดยเฉพาะค�ำส่ังกองทัพบกท่ี 94/2524 เรื่องการป้องกันและปราบปรามยาเสพติดให้โทษ ข้อ 3.10
“ให้มีการตรวจสุขภาพหรือการตรวจปสั สาวะของทหาร และบุคคลพลเรอื นทพี่ ักอาศยั อยู่ในเขตทหารเป็นครั้งคราวตามความ
จ�ำเป็น โดยเฉพาะอย่างยิ่งทหารกองประจ�ำการซ่ึงได้รับเข้าหน่วย จะต้องด�ำเนินการตรวจสุขภาพภายในก�ำหนดหนึ่งเดือน
หากปรากฏว่าผู้ใดติดยาเสพติดให้โทษ ก็ให้ด�ำเนินการส่งตัวไปรักษาพยาบาลโดยด่วนต่อไป” สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์
การแพทยท์ หาร ไดร้ ับมอบหมายจากกรมแพทยท์ หารบก ให้เปน็ หนว่ ยหลกั ในการวิเคราะห์ วิจยั เกยี่ วกับสารเสพตดิ ใหโ้ ทษ
ทุกประเภท จงึ ไดด้ �ำเนนิ งานการเฝา้ ตรวจหาสารเสพติดให้โทษมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2531 เพอื่ เฝ้าระวงั มิให้มกี ารแพรร่ ะบาดของ
สารเสพตดิ ใหโ้ ทษรา้ ยแรงเขา้ มาในหนว่ ยทหาร ดว้ ยการเกบ็ ตวั อยา่ งปสั สาวะของทหารกองประจำ� การ สงั กดั หนว่ ยสว่ นกลาง
และหนว่ ยในพน้ื ทก่ี องทัพภาคท่ี 1 เพอ่ื ตรวจหาสารเสพตดิ ประเภท เมทแอมเฟตามีน กญั ชา และ มอรฟ์ นี

ผลการด�ำเนนิ งานในปีงบประมาณ 2560

10 เมทแอมเฟตามีน กัญชา มอรฟ์ นี

9 8.6 8.5

8

7 5.9
6 5.1
5 4.6
4.3
4 3.5 3.1 3.9 3.8 4.5
3 2.3
0.07
2 1
2560
1

1

0 0.1 0.1 25560 25570 25580 25590

2554 2555

แผนภูมิ แสดงผลรอ้ ยละของชนิดสารเสพติดทตี่ รวจพบในทหารกองประจ�ำการ ปงี บประมาณ 2554 – 2560
12 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบนั วจิ ัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

ในปี 2560 มีการเฝ้าตรวจหาสารเสพติดให้โทษในปัสสาวะของทหารกองประจ�ำการ โดยตรวจคัดกรองเบื้องต้น
(Screening test) ด้วยวธิ ี Immunochromatography จ�ำนวน 23 หนว่ ย ยอดก�ำลงั พลเข้ารบั การตรวจท้ังส้ิน 2,818 นาย และ
ตรวจยืนยัน (Confirmatory test) ด้วยวิธี Gas chromatograph/ Mass spectrometry (GC/MS) พบสารเสพตดิ ประเภท
เมทแอมเฟตามนี 4.3 % (121/2,818) กญั ชา 4.5 % (126/2,818) มอรฟ์ นี 0.07 % (2/2,818)

ผลการตรวจหาสารเสพติดในปี 2560 พบว่า สารเสพตดิ ประเภทเมทแอมเฟตามนี มแี นวโนม้ ลดลง สว่ นสารเสพติด
ประเภทกัญชา และมอร์ฟีนมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น จากผลการตรวจพบดังกล่าวท�ำให้มีมาตรการเน้นย�้ำให้หน่วยฝึกทุกหน่วย
เฝ้าระวงั พฤติกรรมของทหารกองประจ�ำการอยา่ งตอ่ เน่ืองและใหม้ กี ารตรวจซำ้� หลงั จากกลบั จากภูมิลำ� เนา และตามนโยบาย
ของกองทพั บก ใหห้ นว่ ยทหารทกุ หนว่ ยดำ� เนนิ โครงการหนว่ ยทหารสขี าวอยา่ งตอ่ เนอ่ื งเพอ่ื เปน็ การปอ้ งปราม ไมใ่ หย้ าเสพตดิ
เข้ามาแพร่ระบาดในหนว่ ยทหาร

ANNUAL REPORT 2017 13

สถาบนั วจิ ยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

การประยกุ ตแ์ ละตดิ ตง้ั เทคนคิ ตรวจหาเชอื้ มาลาเรยี ชนดิ ฟลั ซปิ ารม่ั และไวแวก็ ซ์
แบบ Real–time PCR ในหอ้ งปฏิบตั ิการอณูชีวโมเลกลุ สวพท.

ขวัญอนงค์ ยังพะกูล, ตุลย์ เรืองอารีย์รัชต์, ประดิษฐ์ แก้วเสถียร, คุณากร คณา, สุจิตรา สุขวิทย์ และ
ทิพย์วรรณ ชื่นจิตร

สถาบนั วจิ ยั วิทยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ความเปน็ มา: โรคมาลาเรยี ยงั คงเปน็ โรคทส่ี รา้ งปญั หาสำ� คญั ทางการทหาร เปน็ โรคทมี่ แี หลง่ แพรก่ ระจายอยใู่ นพนื้ ทปี่ ฏบิ ตั กิ าร
บริเวณชายแดน ท้ังด้านชายแดนไทย – เมียนมาร์ และ ไทย – กัมพูชา กองทัพบกได้ตระหนักถึงปัญหาน้ี จึงได้อนุมัติ
พรอ้ มสนบั สนนุ งบประมาณ ให้สถาบันวิจยั วิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร (สวพท.) กรมแพทย์ทหารบก ด�ำเนินงานเฝ้าระวัง
โรคมาลาเรยี เชงิ รกุ ตอ่ เนอื่ งมาเปน็ เวลาหลายปี ดว้ ยวธิ กี ารตรวจหาเชอื้ มาลาเรยี ในฟลิ ม์ เลอื ดหนาภายใตก้ ลอ้ งจลุ ทรรศน์ ทเ่ี ปน็
วธิ มี าตรฐานขององคก์ ารอนามยั โลก ซง่ึ ตอ้ งดำ� เนนิ การโดยเจา้ หนา้ ทผี่ ทู้ มี่ คี วามชำ� นาญ เพอื่ จะตรวจพบแยกชนดิ เชอื้ มาลาเรยี ได้
และต้องใช้เวลาในการตรวจ ไม่สามารถตรวจหาเชื้อมาลาเรียได้ภายในเวลาท่ีจ�ำกัด แต่ด้วยเทคโนโลยีอณูชีววิทยาโมเลกุล
โดยเฉพาะเทคนคิ Real–time PCR สามารถลดเวลาในการตรวจหา และแยกชนดิ เชอ้ื มาลาเรยี จำ� นวนมาก ภายในเวลาจำ� กดั ได้
โดยใช้เจ้าหน้าท่ีห้องปฏิบัติการเพียงคนเดียว ดังน้ันการพัฒนาวิธีตรวจหาเชื้อมาลาเรียชนิดฟัลซิปารั่ม และไวแว็กซ์ ด้วย
เทคนิค Real–time PCR จะทำ� ให้การตรวจหาเช้ือมาลาเรยี ชนดิ ตา่ งๆ ในอนาคตมีความรวดเรว็ น�ำไปใชส้ นับสนนุ การตรวจ
หาเช้อื มาลาเรยี จ�ำนวนมากแบบเรง่ ด่วนของกองทพั บกได้ และยงั ใชส้ นบั สนนุ การตรวจคดั กรองการติดเชอื้ มาลาเรยี เม่ือเกดิ
การระบาดของโรคในพลเรอื นไดอ้ ีกดว้ ย
การดำ� เนนิ งาน: คดั เลอื ก DNA Primers และ Probes ทม่ี คี วามจำ� เพาะตอ่ ยนี ของเชอื้ Plasmodium falciparum และ P. vivax
โดยวเิ คราะห์ด้วยโปรแกรม Vector NTI น�ำชดุ Primers และ Probes ทดสอบคุณสมบัติในการท�ำงานร่วมกนั ความสามารถ
ในการจับกับยีนเช้ือมาลาเรียในขั้นตอนปฏิกิริยาการสังเคราะห์ชิ้นส่วนยีนในสภาวะจ�ำลอง และในหลอดทดลอง (Real-time
PCR) โดยทดสอบปรบั เปลย่ี นหาสภาวะในปฏกิ ริ ิยาการสังเคราะห์ช้ินส่วนยนี ที่เหมาะสม ดว้ ยเครอ่ื ง CFX96 ThermoCycler
(Bio–Rad) แลว้ น�ำไปทดสอบกบั ตัวอย่างส่ิงส่งตรวจ

ผลการด�ำเนินงาน

การออกแบบปฏกิ ริ ิยา Real–time PCR เริ่มจากการคัดเลือก DNA Primers (Rougemont et al., 2004) ให้ตรวจ
หายนี 18s rRNA ของเชือ้ มาลาเรยี ที่กอ่ โรคในคนท้งั 4 สายพนั ธ์ุ คือ Plasmodium falciparum, P. vivax, P. malariae และ
P. ovale และเลอื กใช้ DNA Probes ทีจ่ �ำเพาะต่อเช้อื พลาสโมเดยี ม 2 สายพันธุ์ คอื P. falciparum (PF) และ P. vivax (PV)
ท�ำการทดสอบประสทิ ธภิ าพ และความสมบูรณ์ของการท�ำงานร่วมกนั ระหว่าง DNA Primers และ Probes โดยวิธที ดสอบข้นั
ตอนปฏกิ ริ ยิ าการสงั เคราะหช์ นิ้ สว่ นยนี ในสภาวะจำ� ลอง ดว้ ยโปรแกรมคอมพวิ เตอร์ Vector NTI แสดงใหเ้ หน็ วา่ ทง้ั DNA Primers
และ Probes ท่ีคดั เลือก สามารถท�ำงานร่วมกันไดด้ ี (รปู ท่ี 1 และ 2) จากน้ันท�ำการทดสอบขน้ั ตอนปฏกิ ริ ยิ าการสังเคราะห์
ชน้ิ สว่ นยนี ในหลอดทดลองภายใตส้ ภาวะจรงิ (Conventional Polymerase Chain Reaction) เพอ่ื ตรวจหาเชอื้ มาลาเรยี พบว่า
DNA Primers ที่คัดเลือกมา มีความจ�ำเพาะต่อยีน 18s rRNA ของเช้ือมาลาเรีย สามารถตรวจการติดเชื้อพลาสโมเดียม
2 สายพันธุ์ ในตัวอย่างควบคมุ ได้ (รูปที่ 3) โดยใช้ส่วนประกอบสารเคมใี นปฏิกิรยิ าการสงั เคราะห์ชนิ้ สว่ นยีนทเ่ี หมาะสม คือ
ในสารละลาย 25 ไมโครลิตร ประกอบด้วย DNA Primers Plasmo1 (Forward primer; 5-GTTAAGGGAGTGAAGACGAT-
CAGA-3) และ Plasmo2 (Reverse primer; 5-AACCCAAAGACTTTGATTTCTCATAA-3) อยา่ งละ 40 nM ในสารละลาย
PCR buffer (Tris-HCl 10 mM, KCl 50 mM) MgCl2 800 µM, Taq DNA Polymerase 1 U, deoxynucleoside triphosphates
(dNTPs) 400 µM และเติมดีเอ็นเอต้นแบบ 5 ไมโครลิตร โดยใช้อุณหภูมิในการสังเคราะห์ชิ้นส่วนยีน เริ่มต้นท่ี 94 องศา
เซลเซยี ส นาน 2 นาที ตามด้วยการปรับเปลยี่ นอุณหภูมิ 35 วงรอบของ 94 องศาเซลเซียส 30 วนิ าที 60 องศาเซลเซยี ส
30 วินาที และ 72 องศาเซลเซียส 30 วินาที

14 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบนั วจิ ยั วิทยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

รปู ที่1 การออกแบบ และวเิ คราะหค์ ณุ สมบตั ขิ อง DNA Primers รปู ที่ 2 การวเิ คราะหป์ จั จยั อณุ หภมู ทิ เ่ี หมาะสมในปฏกิ รยิ า
ด้วยโปรแกรม Vector NTI Real–time PCR ท่ี DNA Primers และ Probes สามารถ

ทำ� งานไดอ้ ยา่ งมีประสทิ ธิภาพ

รูปที่ 3 การทดสอบ DNA Primers ในการตรวจหาเชอ้ื กอ่ โรคมาลาเรียในคน 2 สายพันธุ์ (PV และ PF) ด้วยวิธี
Conventional PCR โดยแสดงผลผ่าน Agarose Gel Electrophoresis

1. การพฒั นาเทคนคิ Plasmodium 18s rRNA Real–time PCR หลกั การของเทคนคิ Real–time PCR เพอื่ ใชต้ รวจ
การตดิ เชอื้ พลาสโมเดยี มกอ่ โรคไขม้ าลาเรยี คอื การตดิ ฉลากสารเรอื งแสงท่ี Probe ซงึ่ จะเกาะตดิ ชนิ้ สว่ นยนี เชอ้ื พลาสโมเดยี ม
ทสี่ งั เคราะหข์ นึ้ เปน็ ลกู โซจ่ ากปฏกิ ริ ยิ า สามารถแสดงผลลพั ทข์ องปรมิ าณชนิ้ สว่ นยนี ทส่ี งั เคราะหข์ น้ึ ใหเ้ หน็ ไดท้ นั ที (Real time)
โดยการตรวจวัดปริมาณความเข้มของการเรืองแสงฟลูโอเรสเซนต์ที่เปล่ียนแปลงเป็นสัญญาณไฟฟ้าดิจิตอลแสดงผลผ่าน
จอคอมพวิ เตอร์ เทคนคิ Plasmodium 18s rRNA Real–time PCR ทปี่ ระยกุ ต์ และนำ� มาตดิ ตงั้ สามารถตรวจการตดิ เชอ้ื พลาสโมเดยี ม
กอ่ โรคไขม้ าลาเรยี โดยสงั เคราะหช์ น้ิ สว่ นยนี เชอื้ พลาสโมเดยี มทส่ี ภาวะทเ่ี หมาะสม คอื ในสารละลาย 25 ไมโครลติ ร ประกอบดว้ ย

ANNUAL REPORT 2017 15

สถาบันวจิ ยั วิทยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

DNA Primers Plasmo1 และ Plasmo2 อยา่ งละ 400 nM FalcProbe (5-FAM-AGCAATCTAA AAGTCACCTC GAAAGAT-
GAC T-TAMRA-3) 80 nM VivProbe (5-HEX-AGCAATCTAA GAATAAACTC CGAAGAGAAA ATTCT-TAMRA-3) 80
nM FastStart Essential DNA Probe master (Roche) 15 ไมโครลิตร และเติมดีเอน็ เอต้นแบบ 5 ไมโครลติ ร โดยใชอ้ ณุ หภมู ิ
ในการสงั เคราะหช์ น้ิ สว่ นยนี เรม่ิ ตน้ ท่ี 95 องศาเซลเซยี ส เปน็ เวลา 10 นาที ตามดว้ ยการปรบั เปลย่ี นอุณหภูมิ 39 วงรอบของ
95 องศาเซลเซยี ส 20 วินาทีและ60 องศาเซลเซียส 40 วนิ าที (รปู ท่ี 4)

รปู ท่ี 4 ภาพตัวอย่างสภาวะของปฏกิ ิรยิ า Real–time PCR ดว้ ยเคร่อื ง CFX96 ThermoCycler (Bio–Rad)

2. การทดสอบความไว (Sensitivity) และความจ�ำเพาะ (Specificity) ของเทคนิค Plasmodium 18s rRNA
Real–time PCR ทำ� การทดสอบความไว และความจำ� เพาะของเทคนคิ Plasmodium 18s rRNA Real–time PCR ทพี่ ฒั นาขนึ้
โดยทดสอบกับตัวอย่างเลือดมนุษย์ 1,596 ตัวอย่าง (ได้จากโครงการวิจัยประสิทธิผลของยาด็อกซ่ีซัยคลิน) ในการป้องกัน
การตดิ เชอื้ มาลาเรยี ในทหารทป่ี ฏบิ ตั หิ นา้ ทบี่ รเิ วณชายแดนไทย – กมั พชู า และการศกึ ษาอตั ราความชกุ ของโรคตดิ เชอื้ ทสี่ �ำคญั
ต่อการปฏิบัติการทางทหารของก�ำลังพลท่ีปฏิบัติงานในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ท่ีผ่านการอนุมัติให้ด�ำเนินการได้จาก
คณะกรรมการพิจารณาจริยธรรมการวิจัยในคน) เปรียบเทียบผลการตรวจกับวิธีตรวจการติดเช้ือมาลาเรียในฟลิ ม์ เลอื ดหนา
ด้วยกลอ้ งจลุ ทรรศน์ ซึง่ เปน็ วิธีมาตรฐานขององคก์ ารอนามยั โลก พบว่า วิธี Plasmodium 18s rRNA Real–time PCR ที่
พัฒนาข้ึน ให้ผลการตรวจสอดคล้องกับวิธีมาตรฐานขององค์การอนามัยโลก คือ ติดเช้ือมาลาเรียชนิด P. falciparum 23
ตวั อยา่ ง เช้อื มาลาเรยี ชนดิ P. vivax 41 ตัวอย่าง ไม่ตดิ เชอ้ื มาลาเรีย 1,532 ตัวอย่าง (ตารางท่ี 1) การค�ำนวณค่าความไว
(Sensitivity) และความจำ� เพาะ (Specificity) ของวิธี Plasmodium 18s rRNA Real-time PCR ท่ีพัฒนาข้นึ ตามสตู ร เท่ากับ
98.44% และ 99.93% ตามล�ำดบั

ความไว (sensitivity) = TP
TP+FN

ความจ�ำเพาะ (specificity) = TN
FP+TN

16 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบันวิจยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

ตารางท่ี 1 ผลการตรวจหาเช้ือมาลาเรีย เปรยี บเทียบระหว่างวธิ ี Plasmodium 18s rRNA Real–time PCR ทีพ่ ัฒนาข้ึน และ
วิธีตรวจเลือดฟลิ ม์ หนาดว้ ยกลอ้ งจุลทรรศน์ ตามมาตรฐานองคก์ ารอนามัยโลก

PlasRmeoadlituimme1P8Cs RrRNA Standard Microscopic Method

ผลบวก ผลลบ
PF PV

ผลบวก PF 23 1
PV 40

ผลลบ 1 1,532

รูปที่ 5 กราฟแสดงระดับความเข้มสารเรืองแสงในช้ินส่วนดีเอ็นเอท่ีสังเคราะห์ข้ึนจากปฏิกิริยา Plasmodium 18s rRNA
Real–time PCR แตล่ ะรอบ

สรุปผลการด�ำเนนิ งาน

ผลการตรวจดว้ ยวธิ ี Real–time PCR ทไี่ ดร้ บั การพฒั นาโดยการศกึ ษาวจิ ยั ครง้ั นี้ ใหผ้ ลสอดคลอ้ งกบั การตรวจหาเชอื้
มาลาเรยี ดว้ ยวธิ กี ารมาตรฐานขององคก์ ารอนามยั โลก เปน็ เทคนคิ ทม่ี คี วามถกู ตอ้ ง แมน่ ยำ� และประสทิ ธภิ าพสงู ใหผ้ ลรวดเรว็
ในเวลาทจี่ ำ� กดั ชว่ ยลดภาระงาน ลดความเหนอื่ ยลา้ จากวธิ ตี รวจหาเชอื้ มาลาเรยี ดว้ ยกลอ้ งจลุ ทรรศน์ มคี วามคมุ้ คา่ ในการตรวจ
หา และแยกชนิดเชื้อมาลาเรียจ�ำนวนมาก ด้วยนักเทคนิคเพียงคนเดียว อีกท้ังยังใช้ในการตรวจยืนยันการหายขาดจากโรค
ไข้มาลาเรยี อกี ดว้ ย ย่งิ ไปกวา่ นนั้ สามารถน�ำไปใชส้ นบั สนนุ การตรวจหาเช้ือมาลาเรยี จำ� นวนมากแบบเรง่ ดว่ นของกองทัพบก
มปี ระโยชนใ์ นการตรวจเลอื ดหาการตดิ เชอ้ื มาลาเรยี ในกำ� ลงั พลทเี่ สรจ็ สน้ิ ภารกจิ การปอ้ งกนั ประเทศบรเิ วณแนวชายแดน และ
เตรียมตวั เดินทางกลับ (Post–deployment) เพื่อใหม้ น่ั ใจไดว้ ่ากำ� ลังพลปลอดจากเช้ือมาลาเรียกอ่ นเดินทางกลบั บ้าน และจะ
ไมเ่ จบ็ ปว่ ยเปน็ มาลาเรยี ในขณะทก่ี ลบั ไปพกั อยทู่ ภี่ มู ลิ ำ� เนาของตน และใชส้ นบั สนนุ การตรวจคดั กรองการตดิ เชอ้ื มาลาเรยี ของ
กระทรวงสาธารณสขุ เมื่อเกดิ การระบาดของโรคในพลเรือนได้

เอกสารอ้างอิง
Mathieu Rougemont, Madeleine Van Saanen, Roland Sahli, Hans Peter Hinrikson, Jacques Bille, and Katia Jaton. 2004.

Detection of Four Plasmodium Species in Blood from Humans by 18S rRNA Gene Subunit – Based and Species –

Specific Real – Time PCR Assays. J. Clin. Microbiol, 42, 5636–5643.

ANNUAL REPORT 2017 17

สถาบันวจิ ัยวทิ ยาศาสตร์การแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

การศกึ ษาความชกุ ของระดบั ภมู คิ มุ้ กนั ตอ่ โรคตดิ เชอื้ ทส่ี ำ� คญั ดา้ นสาธารณสขุ จาก
ตัวอยา่ งนำ้� เหลอื งของพลทหารกองประจำ� การกองทพั บกไทย

ทพิ ยว์ รรณ ชน่ื จติ ร1,ศริ พิ นั ธ์ุกอนวงศ2์ ,DilaraIslam2,นาตยารวมทรพั ย1์ ,นธิ นิ าถชายทวปี 1,พชั รยี าคนั ตปรุ ะ2,
สชุ ชนา แทบประสิทธ1ิ์ , คณุ ากร คณา1, James McAvin2 และ James W. Jones 2

1สถาบนั วจิ ัยวทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร
2หนว่ ยวจิ ยั ฝา่ ยสหรฐั อเมรกิ า สถาบันวิจยั วิทยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

รายงานความก้าวหนา้

การศึกษาทางระบาดวิทยาเกี่ยวกับความชุกของระดับภูมิคุ้มกัน (Seroprevalence) ต่อโรคประจ�ำถ่ินต่างๆ ใน
ประเทศไทยน้ันยังมีไม่มากนัก ส่วนใหญ่การศึกษาท่ีสามารถท�ำได้ มักครอบคลุมอยู่ในพื้นท่ีท่ีจ�ำกัด และกลุ่มตัวอย่างขนาด
เล็ก ข้อมูลเหล่าน้ีมีความส�ำคัญทางสาธารณสุข และสามารถน�ำไปใช้ประโยชน์ในหลายๆ ด้าน เช่น การวางแผนควบคุม
และป้องกนั โรคติดเช้อื ในประเทศไทย

การศึกษาน้ีจึงมีวัตถุประสงค์เพ่ือประเมินความชุกของระดับภูมิคุ้มกันต่อโรคติดเช้ือที่ส�ำคัญ 6 โรค คือ Q fever
โรคเมลิออยโดสิส (Melioidosis) ไข้ผ่ืนริคเค็ทเซีย (Spotted Fever Group Rickettsiosis) สครับไทฟัส (Scrub Typhus)
มวิ รนี ไทฟัส (Murine Typhus) และเลปโตสไปโรซิส (Leptospirosis) จากการวัดระดับแอนตบิ อดี IgG ในตัวอยา่ งนำ�้ เหลอื ง
ส่วนที่เหลอื เกบ็ จากโครงการการศกึ ษาความชกุ ของการตดิ เชอื้ เอชไอวี–1 ในชายไทยทีผ่ ่านการตรวจเลือกเข้าเปน็ ทหารกอง
ประจ�ำการกองทัพบก ของพลทหารกองประจำ� การกองทัพบกปี พ.ศ.2555

ตัวอย่างน�้ำเหลืองที่สุ่มเลือกมาท�ำการศึกษา รวมทั้งหมด 6,627 ตัวอย่าง ถูกท�ำการจัดท�ำฐานข้อมูลใหม่จาก
ฐานขอ้ มลู ดง้ั เดมิ ประกอบดว้ ยหมายเลขเฉพาะของตวั อยา่ ง และขอ้ มลู ดา้ นประชากร (Demographic Data) โดยหมายเลขตวั อยา่ ง
ศึกษาท่ีจัดท�ำข้ึนมาใหม่ เป็นหมายเลขนิรนามซึ่งไม่เกี่ยวข้อง หรือไม่สามารถย้อนกลับไปถึงเลขประจ�ำตัวใด ๆ รวมถึงเลข
เวชทะเบยี น และเวชทะเบียนคลินคิ ของเจ้าของตวั อยา่ งได้ การทดสอบหาความชุกต่อโรคต่างๆ นน้ั ไดท้ ำ� การทดสอบในหอ้ ง
ปฏิบัติการแลว้ เสรจ็ 2 โรค คือ โรค Q fever และไข้ผน่ื รคิ เค็ทเซยี ผลการศึกษาความชกุ ของระดับภูมคิ ้มุ กนั ต่อโรค Q fever
พบว่า กลุม่ ตวั อยา่ งมผี ลบวกของระดบั ภมู คิ ุ้มกัน รอ้ ยละ 2 ซ่ึงใกล้เคียงกบั การศกึ ษาท่เี คยมีในประเทศไทย แสดงให้เหน็ วา่
เชือ้ แบคทเี รยี Coxiella burnetii พบได้ในประเทศไทย

เชื้อริคเค็ทเซีย เป็นเชื้อแบคทีเรียชนิดแกรมลบ พบการติดเช้ือได้ทั่วทุกทวีปของโลก และมีการแสดงของโรคท่ี
แตกตา่ งกนั โดยไมม่ ลี กั ษณะอาการเฉพาะทเี่ ดน่ ชดั ทำ� ใหโ้ รคนเ้ี ปน็ หนงึ่ ในโรคทอ่ี าจจะมกี ารรายงานผตู้ ดิ เชอื้ ตำ�่ กวา่ ความเปน็
จริงท่เี กดิ ขน้ึ เช้ือก่อโรคไขร้ คิ เคท็ เซีย แบง่ เป็น 3 กลุม่ คือ กลุ่มไข้ผน่ื (Spotted Fever Group) กลุ่มไขไ้ ทฟสั (Typhus Group)
และกลุ่ม Scrub Typhus ผลการศึกษาความชกุ ของระดับภมู คิ ้มุ กันต่อโรคกล่มุ ไข้ผน่ื พบว่า กลมุ่ ตัวอยา่ งมผี ลบวกของระดับ
ภมู คิ ุ้มกัน รอ้ ยละ 4.5 ซง่ึ ใกลเ้ คยี งกับการศึกษาทเ่ี คยมีในประเทศไทย ท่ีพบค่าความชุกของโรคไข้ผน่ื รอ้ ยละ 4.2 แสดงว่า
เช้ือกอ่ โรคริคเคท็ เซยี กล่มุ ไข้ผืน่ ยังคงพบไดใ้ นประเทศไทย และควรไดร้ ับการเฝ้าระวงั การติดเชอื้ เหลา่ นี้ ในประชากรไทย

การศึกษาขน้ั ตอนตอ่ ไปคือ ท�ำการตรวจหาระดบั ภมู คิ มุ้ กนั ของโรคอ่นื ๆ ท่เี หลอื และน�ำผลทางหอ้ งปฏบิ ตั ิการระดบั
ความชกุ ของโรคตา่ ง ๆ ไปวิเคราะหร์ ่วมกับขอ้ มลู สถิติประชากร เพ่ือวเิ คราะห์ปจั จยั เส่ยี ง หรอื ปัจจยั ท่ีเก่ียวข้องตอ่ การสัมผสั
เชอ้ื แบคทเี รียเหล่านี้ในประชากรไทย

18 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบันวจิ ยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

การศกึ ษาผลของ Pro Fi Plus ตอ่ ระบบภมู คิ มุ้ กนั ของทางเดนิ อาหารในหนถู บี จกั ร

นพดล แสงจนั ทร์1, ภทั ร กอมณี1, ยุทธพงษ์ สดุ สวาท1, อนุภาพ อซี า1, พิสิษฐ์ เรอื งณรงค์1, มานพ ภยู่ ินดี1,
อนุสรณ์ สะฮะ1, วันเพญ็ แยม้ ขุนทอง2 และ สายัณห์ สวัสดศิ์ ร3ี

1สถาบันวจิ ยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร

2คลินกิ ชายวยั ทอง โรงพยาบาลพระมงกฎุ เกลา้

3ศูนยอ์ ำ� นวยการแพทยพ์ ระมงกฎุ เกลา้

รายงานความกา้ วหนา้

ประชาชนวัยท�ำงานมกั พบปัญหาของระบบทางเดินอาหารคือ ภาวะท้องผกู เรอื้ รัง ทอ้ งเสียเร้อื รัง และกรดไหลยอ้ น
ซ่งึ ปัญหาเหลา่ น้ีอาจเกดิ จากการท�ำงานท่ีหนกั เกินไป ภาวะเครียด การรับประทานอาหารไมเ่ ป็นเวลาและไม่ครบ 5 หมู่ สง่
ผลกระทบตอ่ การบบี ตวั ของลำ� ไส้ และความสมดลุ ของจลุ นิ ทรยี ภ์ ายในลำ� ไส้ ทำ� ใหเ้ กดิ ภาวะผดิ ปกตเิ รอื้ รงั ของระบบทางเดนิ อาหาร
หากร่างกายมีภาวะผิดปกติของล�ำไส้จะส่งผลกระทบต่อระบบภูมิคุ้มกันของร่างกายด้วยเช่นกัน เพราะระบบภูมิคุ้มกันของ
ร่างกายร้อยละ 60 เกดิ ข้ึนทบี่ ริเวณระบบทางเดินอาหาร ดงั น้นั สุขภาวะของระบบทางเดนิ อาหารทีด่ จี งึ เปน็ สง่ิ ส�ำคญั ต่อระบบ
ภูมคิ ุ้มกนั ของร่างกาย Pro Fi Plus (PFP) เป็นอาหารเสริมซึ่งเป็นผลติ ภัณฑ์จากธรรมชาติ มคี ุณสมบัตใิ นการปรบั สภาพการ
ท�ำงานของล�ำไส้ให้กลับสู่ภาวะปกติ ช่วยส่งเสริมการเคลื่อนของล�ำไส้ ป้องกันไม่ให้เกิดอาการท้องผูก การศึกษานี้ต้องการ
ศกึ ษาวา่ Pro Fi Plus มผี ลตอ่ ระบบภมู คิ มุ้ กนั ของระบบทางเดนิ อาหารของหนถู บี จกั รอยา่ งไร และสามารถบรรเทาอาการทอ้ งผูก
ในหนูถีบจกั รได้หรอื ไม่
วธิ กี ารทดลอง: การศกึ ษาน้เี ปน็ การวจิ ยั แบบ experimental study
สตั ว์ทดลอง: หนถู ีบจักร สายพนั ธุ์ ICR (ICR mice) เพศเมีย อายุ 16 สัปดาห์ น�้ำหนกั 40 – 60 กรัม จ�ำนวน 45 ตัว จดั ซือ้
จากศูนย์สัตว์ทดลองแห่งชาติ มหาวิทยาลัยมหิดล สัตว์ทดลองได้รับการเลี้ยงดูในห้องสัตว์ทดลองที่มีเคร่ืองปรับอากาศท่ี
อุณหภมู ิ 23±1 องศาเซลเซียส ความชืน้ สัมพัทธ์ 60±5% ไดร้ บั อาหารสัตว์ทดลองส�ำเร็จรปู ชนิดเมด็ (CP 086) และน�้ำอย่าง
เตม็ ที่ (ad libitum) การปฏบิ ัติตอ่ สัตว์ทดลองกระทำ� ตาม Guide for the care and use of laboratory animals ของ National
Research Council (8th edition, 2011) และไดร้ บั อนุมัตกิ ารพจิ ารณาดา้ นจรรยาบรรณการใช้สตั ว์ จากคณะกรรมการก�ำกบั
ดแู ลการเลย้ี งสตั ว์ และใช้สัตวเ์ พอ่ื งานทางวิทยาศาสตรก์ ารแพทย์ของ สวพท. รหัสโครการ ARAC 1/59
ผลติ ภณั ฑ์ทีใ่ ช้ทดสอบ: Pro Fi plus (PFP) เป็นอาหารเสรมิ ซ่ึงเปน็ ผลติ ภณั ฑจ์ ากธรรมชาติ ประกอบดว้ ยสาร inulin, rice
flour, fibersol, oat fiber และ proprietary probiotic blend
ขนั้ ตอนท่ี 1: แบง่ สตั วท์ ดลองออกเปน็ 2 กลมุ่ คอื กลมุ่ ควบคมุ (group C) และ กลมุ่ ทดลองซง่ึ ถกู เหนย่ี วนำ� ใหเ้ กดิ อาการทอ้ งผกู
ดว้ ย activated carbon ขนาด 5 กรัม/กิโลกรัมน�้ำหนกั ตวั เปน็ เวลา 5 วนั
ขนั้ ตอนท่ี 2: เม่อื ครบ 5 วัน แบ่งหนทู ดลองท่ีถกู เหนยี่ วนำ� ใหท้ ้องผูกดว้ ยวธิ ีแบบสุ่ม (random) เป็น 8 กลมุ่ จำ� นวนกลุ่มละ
5 ตัว ดงั นี้
group A ไดร้ ับ นำ�้ 0.2 มลิ ลลิ ิตร (มล.)/ตัว วันละ 2 ครงั้ นาน 5 วัน
group B ได้รับ PFP ความเข้มขน้ ขนาด 0.25 กรัม/กิโลกรมั นำ�้ หนกั ตวั ตวั ละ 0.2 มล. วนั ละ 2 ครงั้ นาน 5 วัน
group D ได้รับ PFP ความเข้มขน้ ขนาด 0.5 กรัม/กโิ ลกรัมนำ้� หนักตวั ตวั ละ 0.2 มล. วนั ละ 2 ครง้ั นาน 2.5 วัน
group E ได้รบั PFP ความเขม้ ข้นขนาด 0.5 กรมั /กโิ ลกรัมนำ้� หนกั ตัว ตวั ละ 0.2 มล. วนั ละ 2 ครงั้ นาน 5 วัน
group F ได้รบั PFP ความเข้มขน้ ขนาด 0.5 กรัม/กโิ ลกรมั นำ้� หนกั ตัว ตวั ละ 0.2 มล. วันละ 2 ครง้ั นาน 10 วัน
group G ได้รบั PFP ความเข้มข้นขนาด 1.0 กรมั /กิโลกรัมนำ้� หนักตัว ตวั ละ 0.2 มล. วันละ 2 ครั้ง นาน 5 วนั
group H ได้รับ PFP ความเขม้ ข้นขนาด 2.0 กรัม/กโิ ลกรัมนำ้� หนกั ตัว ตัวละ 0.2 มล. วันละ 2 ครั้ง นาน 5 วัน
group I ได้รับ PFP ความเขม้ ขน้ ขนาด 0.5 กรัม/กโิ ลกรมั นำ�้ หนกั ตัว ตัวละ 0.2 มล. วนั ละ 2 คร้ัง นาน 30 วัน

ANNUAL REPORT 2017 19

สถาบันวิจัยวทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

ขณะที่ group C (control group) ไดร้ ับน้�ำตอ่ ตวั ละ 0.2 มล. วนั ละ 2 คร้งั นาน 5 วนั ท�ำการชงั่ นำ�้ หนกั ตวั และเกบ็
อุจจาระทกุ วนั วันละ 2 รอบ เพอื่ ชั่งนำ้� หนักและนับจ�ำนวนอุจจาระของหนทู ุกตัว
ขั้นตอนที่ 3: งดอาหารแต่ใหน้ ้�ำเป็นเวลา 16 ชว่ั โมง ยกเว้นกล่มุ I จากนัน้ เหนีย่ วนำ� หนูทดลองทุกตัวใหเ้ กิดอาการท้องผูก
ด้วย activated carbon ที่ความเขม้ ข้นเดิม นาน 30 นาที จากนั้นหนทู กุ กลมุ่ จะถูกท�ำให้ตายอยา่ งสงบ (euthanasia) ด้วยกา๊ ซ
คารบ์ อนไดออกไซด์ (CO2) ภายหลงั หนทู ดลองเสยี ชวี ติ แลว้ ผา่ ซากเกบ็ ลำ� ไสเ้ ลก็ เพอ่ื ศกึ ษา GI intestinal transit (GI Transit)
โดยการวัดระยะทางการเคลอ่ื นตัวของ activated carbon ในล�ำไส้เลก็
ผลการศึกษาเบ้อื งตน้ : จากการทดลองเพ่ือศกึ ษาผลของ Pro Fi Plus ต่อภาวะท้องผกู ของหนทู ดลอง โดยการนบั จานวน
อจุ จาระ และชงั่ นำ้� หนกั อจุ จาระของหนทู ดลองทกุ ตวั พบวา่ ทง้ั จำ� นวนและนำ�้ หนกั อจุ จาระของหนทู ดลองทถ่ี กู เหนย่ี วนำ� ใหเ้ กดิ
อาการทอ้ งผกู เปน็ เวลา 5 วัน มคี ่าเฉลีย่ ลดลง แต่หลงั จากไดร้ บั PFP หนทู ดลองกล่มุ E, G และ H มีจ�ำนวนและนำ�้ หนักเฉลย่ี
ของอุจจาระเพิม่ ขึ้น ขณะท่หี นทู ดลองกลุ่ม A และกล่มุ B ยงั คงมแี นวโน้มลดลง สำ� หรบั percentage of GI Transit ของหนู
ทดลองกลุม่ F, G และ H สงู กว่ากลมุ่ E และกล่มุ A แต่อย่างไรก็ตาม มเี พยี งกลมุ่ H เทา่ นน้ั ท่ีมี percentage of GI Transit
สงู กวา่ กลมุ่ C ซง่ึ เปน็ กลุม่ ควบคุม
สรปุ ผลการศึกษาเบ้อื งตน้ : จากผลการทดลองในขั้นตน้ สรุปว่า Pro Fi Plus มผี ลในการปอ้ งกนั ภาวะท้องผูกของหนทู ดลอง
ได้ โดยปรับสมดลุ การท�ำงานของระบบทางเดนิ อาหารใหก้ ลับสภู่ าวะปกติอกี ทัง้ อาจชว่ ยสง่ เสรมิ การเคล่อื นของล�ำไส้ ในการ
ปอ้ งกนั ไมใ่ หเ้ กดิ อาการทอ้ งผกู นอกจากผลดงั กลา่ วขา้ งตน้ แลว้ การศกึ ษาลำ� ดบั ตอ่ ไปจะมกี ารศกึ ษาถงึ ผลของ PFP ตอ่ ระบบ
ภูมิคุ้มกันของระบบทางเดินอาหารของหนูทดลอง โดยการตรวจทางพยาธิวิทยาคลินกิ (clinical pathology) การศึกษาทาง
จลุ พยาธวิ ทิ ยา (histopathology) ของไต ปอด ตบั และมา้ ม โดยการยอ้ มสสี ไลดด์ ว้ ยวธิ ี Hematoxylin & Eosin stain เพอ่ื ศกึ ษา
พยาธสิ ภาพของอวยั วะต่างๆ และ การศึกษาทาง Immunofluorescence antibody technique (IFAT) เพอื่ ตรวจการสะสม
ของอิมมูนโนกลอบูลินชนดิ ตา่ งๆ ไดแ้ ก่ IgM, IgG และ IgA ในเย่ือบลุ ำ� ไสข้ องหนทู ดลอง ซงึ่ ขณะนกี้ ำ� ลงั ดำ� เนินการทดลองอยู่

20 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบนั วิจัยวิทยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

การศกึ ษาอัตราความชกุ ของโรคตดิ เช้ือทสี่ �ำคัญตอ่ การปฏบิ ตั กิ ารทางทหารของ
กำ� ลงั พลทป่ี ฏบิ ัติงานในสามจงั หวัดชายแดนใต้

นธิ นิ าถ ชายทวปี 1, สชุ ชนา แทบประสทิ ธ1ิ์ , ขวญั อนงค์ ยงั พะกลู 1, นฤพน คตุ ตะสงิ ค1ี , อศั ราวฒุ ิ บญุ เชยี งมา1,
ไชยยะ จนั ทรช์ 1ู , กมลวรรณ ศริ ิวัฒนกลุ 1 และ สายัณห์ สวัสดศิ์ ร2ี

1สถาบนั วิจัยวทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ หาร
2ศนู ยอ์ ำ� นวยการแพทยพ์ ระมงกุฎเกลา้

รายงานความกา้ วหน้า

จากเหตกุ ารณค์ วามไมส่ งบในสามจงั หวดั ชายแดนภาคใต้ (จชต.) สง่ ผลตอ่ การบรหิ ารจดั การทางการแพทย์ โดยเฉพาะ
อย่างยิ่งการบริการทางสาธารณสุขมูลฐานที่ไม่ทั่วถึง และไม่เหมาะสม อีกท้ังประชาชนในพื้นที่ไม่สามารถเข้าถึงบริการทาง
การแพทยไ์ ดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ ทำ� ใหเ้ กดิ ปญั หาดา้ นสขุ ภาพทงั้ รา่ งกายและจติ ใจ ตลอดจนทหารทป่ี ฏบิ ตั งิ านในพน้ื ทตี่ อ้ งเสยี่ ง
ตอ่ ภยั กอ่ การรา้ ย แตอ่ ยา่ งไรกต็ าม ผรู้ บั ผดิ ชอบมคี วามจ�ำเปน็ ทตี่ อ้ งค�ำนงึ ถงึ สขุ ภาพของทหารทปี่ ฏบิ ตั กิ าร เพอ่ื คงไวซ้ ง่ึ ความ
สามารถในการปฏิบัติการทางทหาร จากรายงานการเฝ้าระวังโรคประจ�ำปีจากส�ำนักระบาดวทิ ยา กรมควบคุมโรค กระทรวง
สาธารณสุข พบว่า ยังมีโรคติดเชื้อท่ีส�ำคัญที่เป็นภัยคุกคามต่อการปฏิบัติงานทางทหาร เช่น โรคมาลาเรีย โรคริคเค็ทเซีย
โรคชคิ นุ กุนยา ทีย่ งั มรี ะบาดอยูต่ ามจังหวัดภาคใต้โดยล่าสุด พบว่าจังหวัดที่มกี ารระบาดของมาลาเรยี มากทีส่ ดุ คือ จ.ยะลา
ซ่ึงการติดเช้ือมาลาเรียเป็นโรคที่เป็นอุปสรรคส�ำคัญต่อการปฏิบัติการทางทหารอย่างย่ิง เน่ืองจากพ้ืนท่ีปฏิบัติการทางทหาร
สว่ นใหญเ่ ปน็ พนื้ ทร่ี ะบาดของโรค อาทิ พน้ื ทแ่ี นวชายแดนไทย – เมยี นมาร์ และชายแดนไทย – กมั พชู า กำ� ลงั พลทปี่ ฏบิ ตั ภิ ารกจิ
ในพ้ืนทด่ี ังกลา่ วมอี ัตราการเจ็บปว่ ยด้วยโรคมาลาเรียสูง ซึ่งนอกจากจะมีอตั ราอบุ ตั กิ ารณ์ของไข้มาลาเรยี สูงแลว้ ยังมรี ายงาน
พบเชอื้ มาลาเรยี ชนดิ PF ดอ้ื ยารกั ษาอกี ดว้ ย อกี ทงั้ กำ� ลงั พลสว่ นใหญท่ เี่ ขา้ มาปฏบิ ตั ภิ ารกจิ ในพนื้ ทด่ี งั กลา่ ว เปน็ กลมุ่ ประชากร
ท่ีมีภูมิล�ำเนานอกเขตระบาดของโรคมาลาเรีย จึงไม่มีภูมิต้านทานโรคท่ีจะถูกกระตุ้นตามธรรมชาติ ท�ำให้ไวต่อการติดเชื้อ
มาลาเรียมากกว่ากลุ่มประชากรที่อยู่ในพื้นท่ี การสับเปล่ียนก�ำลังพลใหม่เข้าพื้นที่ ท�ำให้ก�ำลังพลมีความเสี่ยงต่อการติดเช้ือ
มาลาเรีย จากเหตผุ ลดังกล่าวเบ้อื งต้น และจากเหตกุ ารณค์ วามไมส่ งบใน 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ มกี ารสับเปลี่ยนกำ� ลังพล
เป็นประจ�ำ ท�ำให้ก�ำลังพลมีความเส่ยี งทจี่ ะติดเชื้อในพ้นื ทีป่ ฏบิ ัตกิ าร คณะผูว้ ิจยั จงึ ไดท้ �ำการศกึ ษาอตั ราความชกุ ของการตดิ
เช้ือมาลาเรีย ริคเค็ทเซีย และไวรัสชิคุนกุนยาในพื้นที่ดังกล่าว เพื่อประเมินสถานการณ์การระบาดของโรคติดเชื้อ ได้ข้อมูล
ระบาดวทิ ยาของโรคตดิ เชอ้ื ในพนื้ ที่ นำ� ไปกำ� หนดแนวทางการปอ้ งกนั และควบคมุ การระบาดของโรคอยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพตอ่ ไป

ผลการด�ำเนินงาน

สำ� รวจเก็บตวั อยา่ งเลือดก�ำลังพลในพื้นทีส่ ามจังหวดั ชายแดนภาคใต้ 12 หนว่ ย รวม 655 ตวั อย่าง เกบ็ จากหนว่ ยใน
พื้นท่ี จ.นราธวิ าส 4 หน่วย (ฉก.นราธวิ าส 30 ฉก.ทพ.45 ฉก.ทพ.46 และฉก.ทพ.49) จ�ำนวน 204 ตัวอยา่ ง พ้นื ท่ี จ.ปัตตานี
206 ตวั อย่าง จาก 4 หนว่ ย คอื ฉก.ปัตตานี 24 ฉก.ทพ.22 ฉก.ทพ.43 และฉก.ทพ.44 และ 245 ตัวอยา่ ง จากหนว่ ยในพ้ืนที่
จ.ยะลา 4 หนว่ ย (ฉก.ทพ.33 ฉก.ทพ.41 ฉก.ทพ.47 และหนว่ ยตชด. 44) สำ� หรบั การตรวจหาอตั ราความชกุ ของโรคมาลาเรยี
รคิ เคท็ เซยี และชคิ นุ กุนยา อยู่ระหว่างด�ำเนนิ การ

ANNUAL REPORT 2017 21

สถาบนั วจิ ยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

การศึกษาอุบัติการณ์ของการติดเช้ือเอชไอวีในชายไทยที่ได้รับการคัดเลือกเข้า
เปน็ ทหารกองประจำ� การกองทัพบกโดยวธิ ี IgG–Capture BED–EIA

สุชชนา แทบประสทิ ธ,ิ์ กรองกาญจน์ สายพณิ , นิธินาถ ชายทวปี , ทิพย์วรรณ ชน่ื จติ ร และ จริยาณาฏ เกวี

สถาบันวจิ ัยวิทยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

รายงานความกา้ วหนา้

ความเป็นมา: การศึกษาความชุกของการติดเชื้อเอชไอวี สามารถบ่งบอกสถานการณ์การแพร่ระบาดในรูปของร้อยละของ
ผตู้ ดิ เชอื้ ในกลมุ่ ประชากรเปา้ หมาย เปน็ ประโยชนอ์ ยา่ งมากในการวางแผน และปอ้ งกนั การระบาดของโรค แตเ่ นอ่ื งจากรายงาน
การเฝา้ ตดิ ตามความชกุ ของการตดิ เชอื้ เอชไอวใี นกลมุ่ ทหารกองประจำ� การตง้ั แตป่ ี 2547 – 2556 มแี นวโนม้ คงท่ี คอื รอ้ ยละ 0.5
จะเห็นว่าข้อมูลความชุกของการติดเช้ือเพียงอย่างเดียว อาจไม่สามารถบอกถึงสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคใน
รายละเอียดด้านความรุนแรงของปัญหา และความส�ำเร็จของนโยบายท่ีใช้ในการป้องกันควบคุมโรคเอดส์ในประเทศไทยได้
ชดั เจน ดงั นน้ั ในปี 2558 สถาบนั วจิ ยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร (สวพท.) และสำ� นกั ระบาดวทิ ยา กรมควบคมุ โรค กระทรวง
สาธารณสุข ได้ร่วมมือด�ำเนินงานเฝ้าระวังอุบัติการณ์การติดเชื้อเอชไอวี ด้วยวิธี IgG–capture BED–EIA เพื่อศึกษา
แนวโนม้ อบุ ัตกิ ารณ์การตดิ เชอื้ เอชไอวรี ายใหม่ในกลุ่มชายไทยท่เี ขา้ เป็นทหารกองประจ�ำการ (สว่ นใหญอ่ ายุ 21 ป)ี จากการ
เฝ้าระวังด้วยวธิ กี ารน้ี ท�ำใหไ้ ด้ข้อมลู กลมุ่ ประชากรท่ีมอี บุ ตั ิการณ์การตดิ เชื้อเอชไอวใี หม่ แยกจากผทู้ ่ีติดเช้อื มานานแล้ว
วัตถุประสงค์: เพื่อประมาณค่าอุบัติการณ์การติดเชื้อเอชไอวีรายใหม่ในประชากรกลุ่มเป้าหมาย และเพ่ือพัฒนาระบบ
การเฝา้ ระวงั การติดเชอ้ื เอชไอวี โดยวิธี lgG capture BED–EIA
ผลการดำ� เนินงาน: ความชกุ ของการตดิ เชื้อเอชไอวีรายใหมใ่ นกลมุ่ ทหารกองประจ�ำการ มีแนวโนม้ เพ่มิ ข้ึน ในช่วง 5 ปแี รก
(2548 – 2552) จากรอ้ ยละ 0.17 เปน็ รอ้ ยละ 0.39 เมอ่ื ทำ� การเฝา้ ระวงั อบุ ตั กิ ารณก์ ารตดิ เชอื้ เอชไอวรี ายใหมด่ ว้ ยวธิ ี IgG–capture
BED–EIA ในปี 2553 – 2556 พบว่า อุบัติการณ์การติดเชื้อเอชไอวีในประชากรกลุ่มน้ีมีแนวโน้มลดลง จาก ร้อยละ 0.31
เปน็ รอ้ ยละ 0.19 สว่ นในปี 2557 – 2559 อุบตั ิการณก์ ารตดิ เชื้อเอชไอวีในประชากรกลุ่มน้ี คอื ร้อยละ 0.28 ร้อยละ 0.38 และ
ร้อยละ 0.28 ตามลำ� ดับ (แผนภมู ทิ ี่ 1)

22 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบนั วิจัยวทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

แผนภูมิท่ี 1 อัตราการติดเช้ือเอชไอวี และอัตราการติดเช้ือเอชไอวีรายใหม่ ในทหารกองประจ�ำการกองทัพบก ระหว่าง
ปี 2534 – 2559 (แหล่งข้อมูล สถาบันพยาธวิ ิทยา และสถาบันวิจยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร)

สรุปผลการด�ำเนนิ งาน

วิธี lgG capture BED–EIA เป็นการตรวจทางห้องปฏิบตั ิการทส่ี ามารถจ�ำแนกผู้ติดเช้ือรายใหม่ ที่มีการตดิ เช้อื
ไม่เกิน 127 วัน โดยการเปรยี บเทียบสัดส่วนของ Anti HIV IgG กบั Total IgG ขอ้ ดี คอื ทำ� ได้ง่าย สะดวก ไมต่ ้องใช้เครอ่ื งมือ
พิเศษ นอกจากนี้ lgG capture BED–CEIA สามารถใช้ได้กับการศึกษาในเขตที่มีการระบาดของเช้ือเอชไอวีกลุ่มย่อย
ทัง้ HIV Subtype B, D และ E ได้ แตม่ ีข้อควรระวงั คอื ตัวอย่างทน่ี ำ� มาตรวจ lgG capture BED–CEIA ตอ้ งเป็นตัวอยา่ งที่ให้
ผล HIV Positive เทา่ นนั้ นอกจากนเ้ี พอ่ื ใหก้ ารตรวจ lgG capture BED–CEIA ไดผ้ ลทถี่ กู ตอ้ ง และนา่ เชอ่ื ถอื ทางหอ้ งปฏบิ ตั กิ าร
จึงมีระบบประกนั คณุ ภาพ โดยเข้าร่วมเป็นสมาชิกกบั Centers for Disease Control and Prevention (CDC) เพื่อท�ำการ
ทดสอบความถกู ตอ้ ง และแมน่ ย�ำของผลการตรวจทุกปี

ANNUAL REPORT 2017 23

สถาบันวิจยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

การส�ำรวจสภาวะสุขภาพและพฤติกรรมเสี่ยงของก�ำลังพลกองทัพบกในเขต
กรงุ เทพมหานครและปรมิ ณฑล ประจำ� ปี 2560

พอฤทยั กฤตกิ านารา, ลาวลั ย์ เอนกฤทธ,ิ์ สกุ ญั ญา ลาภโต, พมิ ลรตั น์ สนธ,ิ สำ� เนยี ง ศรโี พธ,์ิ สชุ าดา พมุ่ ไชย,
สเุ ทพเสนากจิ ,ขวญั ตาราเสด,ศรสวรรค์คำ� ม,ี เขมมกิ า เขม็ ทอง, กรกาญจน์ คำ� แพง, อรรถสทิ ธ์ิ ประดษิ ฐพ์ รกลู ,
คณุ ากร คณา และ ดวงพร พลู สขุ สมบตั ิ

สถาบนั วจิ ยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร

รายงานความกา้ วหนา้

แผนกชีวเคมี กองวิเคราะห์ สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร ได้ด�ำเนินงานโครงการบริการตรวจ
สุขภาพประจ�ำปีก�ำลังพลกองทัพบก ณ ที่ต้ังหน่วย ในเขตกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ปีงบประมาณ 2560
ซึ่งมีก�ำลังพลท่ีเข้ารับการตรวจสุขภาพประจ�ำปี จ�ำนวน 16,237 นาย ส่วนใหญ่เป็นเพศชาย (ร้อยละ 79.8) และมีอายุเฉลี่ย
42.0 ปี โดยแบ่งกลุ่มอายุตั้งแต่ 35 ปีข้ึนไปร้อยละ 68.5 และอายุน้อยกว่า 35 ปีร้อยละ 31.5
ข้อมูลจากผลการตรวจร่างกายท่ัวไปพบว่า ก�ำลังพลมีปัญหาภาวะอ้วนลงพุง (เส้นรอบเอวชาย ≥ 90 ซม., หญิง
≥ 80 ซม.) ร้อยละ 48.7 ภาวะอ้วน (ดัชนีมวลกาย ≥ 25 กก./ตร.ม.) ร้อยละ 43.2 และความดันโลหิตสูง (≥ 140/90 มม.ปรอท)
ร้อยละ 21.1 เม่ือวิเคราะห์เปรียบเทียบแบ่งตามกลุ่มอายุพบว่า ปัญหาสุขภาพดังกล่าวพบเพิ่มขึ้นในกลุ่มก�ำลังพลท่ีมีอายุ
มากข้ึน (ภาพที่ 1)

รอยละ 62.0
70.0
53.6 48.7 44.7 46.1 48.1 43.2
60.0 44.2 31.0
< 30 ป
50.0 33.2 31-40 ป
41-50 ป
40.0 > 50 ป
รวม
30.0 27.8 24.1
14.2
20.0 21.1

10.0 6.8

0.0 ภาวะอวน ระดบั ความดันโลหิตสูง ปญ หาสขุ ภาพ
ภาวะอว นลงพุง

ภาพท่ี 1 รอ้ ยละของปัญหาสุขภาพจากการตรวจรา่ งกายท่ัวไปจำ�แนกตามกลุม่ อายุ

สำ� หรบั ผลการตรวจทางหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารของกำ� ลงั พลทมี่ อี ายตุ งั้ แต่ 35 ปขี น้ึ ไป พบปญั หาทเ่ี ปน็ ปจั จยั เสย่ี งท�ำใหเ้ กดิ
โรคไมต่ ดิ ตอ่ เรอ้ื รงั ทส่ี ำ� คญั เชน่ โรคไขมนั ในเลอื ดสงู โรคเบาหวาน โรคอว้ นลงพงุ เปน็ ตน้ โดยปญั หาทพ่ี บมากเรยี งตามลำ� ดบั
ความชกุ คอื ระดบั ไขมนั Total Cholesterol ในเลอื ดสงู (≥ 200 มก./ดล.) รอ้ ยละ 65.6 ระดบั ไขมนั Triglyceride ในเลอื ดสงู
(≥ 150 มก./ดล.) รอ้ ยละ 36.4 และระดบั นำ้� ตาลในเลอื ดสงู (≥ 126 มก./ดล.) รอ้ ยละ 9.7 ซงึ่ ปญั หาดงั กลา่ วจะพบในกำ� ลงั พลชาย
มากกวา่ กำ� ลงั พลหญงิ (ภาพที่ 2)

24 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบนั วจิ ยั วทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

ระดับน้ำตาลในเลือด > 126 mg/dL 5.2
ระดบั Triglyceride ในเลือด > 150 mg/dL 11.0
9.7

20.5

41.0
36.4

ระดบั Cholesterol ในเลือด > 200 mg/dL 10 20 30 40 50 65.3
0 หญงิ ชาย รวม 65.7
65.6

60 70
รอยละ

ภาพที่ 2 ร้อยละของระดบั ไขมันและน้ำ� ตาลในเลอื ดที่ผิดปกติจากการตรวจทางหอ้ งปฏิบตั ิการจ�ำแนกตามเพศ

เม่ือน�ำข้อมูลการตรวจสุขภาพประจ�ำปีของก�ำลังพลกองทัพบกในปีงบประมาณ 2560 มาวิเคราะห์เปรียบเทียบกับ
รายงานการสำ� รวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครงั้ ที่ 5 พ.ศ. 2557 พบวา่ ปญั หาระดบั ไขมัน Triglyceride
และระดบั Total Cholesterol ในเลอื ดสงู เบาหวาน ภาวะอว้ น และอว้ นลงพงุ ของกำ� ลงั พลกองทพั บกมคี วามชกุ สงู กวา่ ประชากรไทย
ในภาพรวม
ผลการสำ� รวจพฤตกิ รรมเสยี่ งทางสขุ ภาพของกำ� ลงั พลกองทพั บกชใ้ี หเ้ หน็ วา่ กำ� ลงั พล รอ้ ยละ 38.1 มกี ารออกกำ� ลงั กาย
ยงั ไมถ่ งึ เกณฑม์ าตรฐาน (นอ้ ยกวา่ 150 นาทตี อ่ สปั ดาห)์ สบู บหุ รี่ รอ้ ยละ 26.7 และบรโิ ภคเครอื่ งดมื่ แอลกอฮอลเ์ ปน็ ประจำ� รอ้ ยละ
3.3 (ภาพท่ี 3)

ดม่ื เคร่อื งด่มื แอลกอฮอลเปน ประจำ 3.3

สูบบุหร่ี 26.7

ออกกำลังกายนอยกวา 150 นาที ตอสัปดาห 38.1

0 5 10 15 20 25 30 35 40 รอ ยละ

ภาพท่ี 3 รอ้ ยละพฤตกิ รรมเสี่ยงทางสขุ ภาพของก�ำลงั พลกองทัพบก

จากข้อมูลข้างต้นสรุปได้ว่า ปัญหาสุขภาพที่ส�ำคัญท่ีสุดของก�ำลังพลกองทัพบก คือ ระดับไขมันในเลือดผิดปกติ
รองลงมาได้แก่ ภาวะอว้ นลงพงุ ภาวะอ้วน มคี วามดันโลหิตสูง และเบาหวาน ตามล�ำดับ ซ่ึงในขัน้ ต้นไดใ้ หค้ ำ� แนะน�ำส�ำหรบั
การปฏิบตั ติ นเพือ่ ลดปัจจยั /พฤตกิ รรมเส่ยี ง ตลอดจนวธิ ีการป้องกนั โรคต่างๆ ท่ีมีแนวโน้มจะเกดิ ขน้ึ ได้ในเอกสารการรายงาน
ผลตรวจสขุ ภาพประจำ� ปขี องกำ� ลงั พลเปน็ รายบคุ คลแลว้ อยา่ งไรกต็ ามผบู้ งั คบั บญั ชาควรใหค้ วามสำ� คญั เรอื่ งการดแู ลสขุ ภาพ
ของกำ� ลังพล โดยการจัดกจิ กรรมสร้างเสรมิ สขุ ภาพ เช่น การรณรงค์ ลด ละ เลกิ บุหร่ี – สุรา และสง่ เสรมิ การออกกำ� ลังกาย
เป็นตน้ เพ่ือใหก้ �ำลังพลกองทัพบกมีสขุ ภาพดแี ละมคี ุณภาพชวี ติ ทีด่ ขี ึน้

ANNUAL REPORT 2017 25

สถาบันวิจัยวทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

โครงการหนว่ ยทหารสขี าว ประจำ� ปี 2560

ดรุณี อุเทนนาม, สุมาลี ผาจันทร์, จิรวัฒน์ เมืองโคมพัส, อาทิตย์ แสงสว่าง, วรรณกมล ทองนวล,
พรเกษม รกั ษาเคน, คณุ ากร คณา และ ดวงพร พลู สุขสมบัติ

สถาบันวจิ ยั วิทยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

รายงานความก้าวหนา้

ผบ.ทบ. ได้อนุมัติให้ด�ำเนินโครงการหน่วยทหารสีขาว เพื่อป้องกันและแก้ไขไม่ให้ก�ำลังพลของกองทัพบกและ
ครอบครวั เขา้ ไปยงุ่ เกย่ี วกบั ยาเสพตดิ เมอื่ วนั ท่ี 24 พ.ย. 2552 จงึ ไดม้ กี ารจดั ตงั้ ศนู ยอ์ ำ� นวยการพลงั แผน่ ดนิ เอาชนะยาเสพตดิ
กองทัพบก บูรณาการแก้ไขปัญหายาเสพติดอย่างเป็นระบบตามยุทธศาสตร์ “พลังแผ่นดินเอาชนะยาเสพติด” ของรัฐบาล
โดยใหห้ นว่ ยขน้ึ ตรงกองทพั บกแตง่ ตงั้ เจา้ หนา้ ทภี่ ายในหนว่ ย หรอื กำ� หนดใหห้ นว่ ยรองปฏบิ ตั หิ นา้ ทใี่ นการปฏบิ ตั กิ ารพลงั แผน่ ดนิ
เอาชนะยาเสพตดิ ในหน่วย โดยใหผ้ ้บู งั คบั หนว่ ยขึ้นตรงกองทัพบกนนั้ ๆ หรอื ผทู้ ี่ได้รบั มอบหมายเปน็ ผรู้ บั ผิดชอบ ตามคำ� สั่ง
กองทัพบก (เฉพาะ) ที่ 34/34 ลง 30 ก.ย. 2554 เพ่อื ท�ำหน้าทวี่ างแผน อ�ำนวยการ ประสานงาน สั่งการ กำ� กบั ดูแลการปฏิบตั ิ
ของหนว่ ยข้นึ ตรงในหน่วยนั้น การปฏบิ ตั ิการต่อสเู้ พอื่ เอาชนะยาเสพตดิ รวมทงั้ การบ�ำบัดรักษาและฟ้นื ฟูสมรรถภาพผูต้ ิดยา
เสพตดิ ตลอดจนอบรม จดั กจิ กรรม โครงการกวดขนั ดแู ลก�ำลงั พล และครอบครวั ไมใ่ หม้ สี ว่ นเกยี่ วขอ้ งกบั ยาเสพตดิ ทกุ รปู แบบ
และเรง่ รัดให้พื้นทข่ี องกองทพั บกปลอดยาเสพติด

สถาบนั วจิ ยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร ไดป้ ฏบิ ตั กิ ารเชงิ รกุ ตรวจปสั สาวะหาสารเสพตดิ ประเภทเมทแอมเฟตามีน
กัญชา และมอรฟ์ นี ให้แก่ ทหารประจำ� การ พนกั งานราชการ และลูกจ้าง สวพท. และ กองทพั บก ท้งั ยังมกี ารเผยแพร่ขอ้ มูล
ถึงโทษและอันตรายของยาเสพติด ก�ำหนดช่องทางแจ้งเบาะแสเก่ียวข้องกับยาเสพติดในรูปของส่ือที่เป็นโปสเตอร์ แผ่นพับ
ปา้ ยและวดี ทิ ศั นย์ าเสพตดิ ตงั้ จดุ ตรวจยานพาหนะทกุ คนั ทเี่ ขา้ มาใน สวพท. และผมู้ าตดิ ตอ่ ตอ้ งไดร้ บั อนญุ าตใหผ้ า่ น เขา้ – ออก
มีการจัดกจิ กรรมวนั ต่อต้านยาเสพตดิ ในวันที่ 26 มิถุนายน ของทกุ ปี

ผลการด�ำเนนิ งานในปีงบประมาณ 2560

เมทแอมเฟตามนี กัญชา มอรฟ์ ีน

6

5 4.7 4.5

4

ร้อยละ 3 2.8

1.9 2 1.6 1.5 1.4
2

1 0.6 0.3 0.3 0.2 1.4 0.6
0 0.3 0 0 25059
0 2556 2558 0.4
0 2555 2557 2560
2554

ปงี บประมาณ

แผนภูมิ แสดงผลร้อยละของชนิดสารเสพติดที่ตรวจพบใน ทหารประจ�ำการ พนักงานราชการ และลูกจ้าง
ของกองทัพบก ปีงบประมาณ 2554 – 2560

26 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบันวิจยั วิทยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

ในปี 2560 ได้สนับสนุนโครงการหน่วยทหารสีขาว จ�ำนวน 13 หน่วย 494 ราย ตรวจพบสารเสพติดประเภท
เมทแอมเฟตามนี 2.8% (14/494) กัญชา 0.6% (3/494) และมอรฟ์ ีน 0.4% (2/494) ผลการตรวจพบวา่ สารเสพติดประเภท
เมทแอมเฟตามีนและมอร์ฟีนมีแนวโน้มเพ่ิมข้ึน ส่วนสารเสพติดประเภทกัญชามีแนวโน้มลดลง โครงการหน่วยทหารสีขาว
ถอื เปน็ มาตรการหนงึ่ ในการปอ้ งกันการแพรร่ ะบาดของยาเสพติดในก�ำลังพลของกองทพั บก

ANNUAL REPORT 2017 27

สถาบนั วิจยั วทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

งานบรกิ ารตรวจวนิ จิ ฉยั โรคตดิ เชอ้ื รคิ เคท็ เซยี ดว้ ยวธิ ีIndirectImmunofluorescence
Assay (IFA) แผนกพยาธวิ ทิ ยา กองวจิ ยั สถาบนั วจิ ยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร

สชุ ชนา แทบประสทิ ธ,์ิ มณรี ตั น์ สมศร,ี วรี ะ บญุ โสม, เกยี รตศิ กั ดิ์ สมศร,ี วษิ ณุ บญุ ยอด, ชนกนรรณ ทมิ ใหผ้ ล,
วุฒิกรณ์ รอดความทุกข์ และ จริยาณาฏ เกวี

สถาบนั วจิ ยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

รายงานความก้าวหน้า

แผนกพยาธิวิทยา กองวิจัย สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร มีภารกิจในการศึกษาวิจัยโรคติดเชื้อที่เป็น
อุปสรรคต่อการปฏิบัตกิ ารทางทหาร และความม่ันคงแห่งชาติ โดยด�ำเนินการศกึ ษาวจิ ัยโรคติดเชอื้ ริคเค็ทเซีย พฒั นาเทคนคิ
การตรวจวินิจฉัยโรคติดเช้ือริคเค็ทเซียด้วยวิธีตรวจระดับภูมิตอบสนองต่อเช้ือก่อโรคริคเค็ทเซียในน�้ำเหลือง แล้วน�ำผลงาน
วิจัยพัฒนานี้ให้บริการรับตรวจวินิจฉัยโรคติดเช้ือริคเค็ทเซียให้กับผู้ป่วยโรคไข้จากโรงพยาบาลทหาร หน่วยงานภายนอก
ทง้ั ภาครฐั และเอกชน สำ� หรบั โรคตดิ เชอ้ื รคิ เคท็ เซยี การตรวจทางหอ้ งปฏบิ ตั กิ ารมคี วามสำ� คญั ตอ่ การวนิ จิ ฉยั โรค เนอ่ื งจากอาการ
ของโรคจะคลา้ ยกบั โรคไข้ไมท่ ราบสาเหตุอื่นๆ อาทิ โรคไขม้ าลาเรีย โรคไขฉ้ หี่ นู โรคไข้เลือดออก เป็นต้น อกี ทั้งหนว่ ยงานทีม่ ี
ขีดความสามารถในการตรวจวินจิ ฉัยโรคติดเช้อื รคิ เค็ทเซยี ในประเทศไทยยงั น้อยมาก โรคตดิ เช้อื รคิ เคท็ เซียสามารถรกั ษาให้
หายขาดไดด้ ว้ ยยาปฏชิ วี นะกลมุ่ เตทตราไซคลนิ แตห่ ากไมไ่ ดร้ บั การรกั ษาผตู้ ดิ เชอ้ื อาจมอี าการแทรกซอ้ น เปน็ อนั ตรายถงึ แก่
ชวี ิต การตรวจวนิ จิ ฉัยโรคทถี่ ูกตอ้ ง และรวดเรว็ ท�ำให้ผปู้ ว่ ยได้รับการรกั ษาด้วยยาปฏิชีวนะทีถ่ ูกตอ้ ง ทันเวลา

หอ้ งปฏบิ ตั กิ ารโรคตดิ เชอื้ รคิ เคท็ เซยี แผนกพยาธวิ ทิ ยา กองวจิ ยั เปน็ หอ้ งปฏบิ ตั กิ ารตรวจทางนำ้� เหลอื ง ทใี่ หบ้ รกิ าร
ตรวจหาภมู ติ อบสนองชนดิ Immunoglobulin M และ Immunoglobulin G ตอ่ เชอ้ื แบคทเี รยี กอ่ โรคสครบั ไทฟสั (Scrub typhus)
ทต่ี ิดตอ่ สูค่ นโดยมตี ัวไรออ่ น (Chiggers) เปน็ พาหะ (Mite – borne Rickettsiosis) โรคมิวรนี ไทฟสั (Murine typhus) ซงึ่ มีหมัด
เป็นพาหะนำ� โรค (Flea – borne Rickettsiosis) และโรคทิคไทฟัส (Tick typhus) ท่ีเห็บเป็นพาหะน�ำโรคมาสู่คน (Tick – borne
Rickettsiosis) โดยใช้วธิ ี Indirect Immunofluorescence Assay (IFA) ที่ไดร้ บั การรบั รองมาตรฐาน ISO 15189: 2007 และ
ISO15190: 2003 จากส�ำนกั มาตรฐานหอ้ งปฏิบตั ิการกรมวทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ กระทรวงสาธารณสขุ หมายเลขทะเบียน
4147/2557 เป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 5 มิถุนายน 2557 ระยะเวลารับรองมาตรฐาน 2 ปี และได้ผ่านการตรวจรับรองเพื่อขอ
ตอ่ อายุจนถงึ วนั ที่ 5 มิถนุ ายน 2561

ผลการด�ำเนนิ งาน

ในปีงบประมาณ 2560 ห้องปฏิบัติการโรคติดเช้ือริคเค็ทเซียได้รับสิ่งส่งตรวจ 4,718 ตัวอย่าง ผลการตรวจพบ
การติดเชอื้ สครบั ไทฟสั รอ้ ยละ 3.28 (155/4,718) มวิ รีนไทฟัส ร้อยละ 0.64 (30/4,718) และทิคไทฟสั รอ้ ยละ 0.02 (1/4,718)
ผตู้ ดิ เชอื้ สครบั ไทฟสั สว่ นใหญม่ ภี มู ลิ ำ� เนากระจายอยทู่ กุ ภมู ภิ าคของประเทศไทย ในภาคกลาง ภาคเหนอื ภาคใต้ ภาคตะวนั ออก
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และภาคตะวันตก ตามล�ำดับ ส่วนผู้ติดเชื้อมิวรีนไทฟัสส่วนใหญ่ และผู้ติดเชื้อทิคไทฟัส 1 ราย
มีภูมลิ ำ� เนาอยู่ในภาคกลาง

28 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบนั วจิ ัยวทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

งานเฝ้าตรวจคณุ ภาพน�้ำในท่ีตัง้ หนว่ ยทหาร 2560

สมรรถ ปรกี ลาง, มนสั วี ทองศฤงคล,ี วริ ะ ทองพมุ่ , วรี ะศกั ด์ิ แสงอรณุ , ปยิ าภสั ร์ ยงั รอด, คณุ ากร คณา และ
ดวงพร พลู สขุ สมบตั ิ

สถาบันวจิ ยั วิทยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

รายงานความกา้ วหน้า

น้�ำเป็นปัจจัยหนึ่งที่ส�ำคัญส�ำหรับการด�ำรงชีวิต มนุษย์ใช้น�้ำท้ังการอุปโภคและบริโภคการท่ีมนุษย์ได้ใช้น�้ำสะอาด
ปราศจากเช้ือโรคและสารพิษจึงเป็นปัจจัยท่ีช่วยส่งเสริมสุขภาพให้ร่างกายแข็งแรง และปราศจากโรคต่างๆ สถาบันวิจัย
วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร โดยแผนกผลติ และควบคมุ มาตรฐาน กองวเิ คราะห์ เลง็ เหน็ ความส�ำคญั น้ี จงึ ดำ� เนนิ งานเฝา้ ตรวจ
คณุ ภาพนำ้� ในทตี่ งั้ หนว่ ยทหารทกุ ปี เพอื่ ใหก้ ำ� ลงั พลมนี ำ้� อปุ โภค – บรโิ ภคทสี่ ะอาด ถกู สขุ อนามยั เปน็ การสง่ เสรมิ สขุ ภาพของ
กำ� ลังพลกองทพั บกใหแ้ ขง็ แรงและเพือ่ ใหน้ ำ้� เสยี – น�้ำท้ิง หลังผ่านระบบบ�ำบดั น�้ำเสียของโรงพยาบาลคา่ ยต่างๆ อยู่ในเกณฑ์
มาตรฐานก่อนปลอ่ ยสสู่ ่ิงแวดลอ้ ม

การเฝา้ ตรวจคณุ ภาพนำ�้ ในทต่ี งั้ หนว่ ยทหารในวงรอบปี 2560 ในพน้ื ทกี่ องทพั ภาคที่ 1 แผนกผลติ และควบคมุ มาตรฐาน
สำ� รวจ เกบ็ และตรวจวเิ คราะหค์ ณุ ภาพนำ้� ทงั้ นำ�้ อปุ โภค – บรโิ ภค รวมถงึ นำ�้ เสยี – นำ้� ทงิ้ จากหนว่ ยทหารโรงพยาบาลค่ายทหาร
และหนว่ ยทหารในส่วนกลางในพืน้ ทีก่ องทพั ภาคที่ 1 รวม 11 จังหวดั ได้แก่ จว.กาญจนบรุ ี จว.อยุธยา จว.นครปฐม จว.ราชบรุ ี
จว.ชลบรุ ี จว.ลพบรุ ี จว.สระบรุ ี จว.ปราจนี บรุ ี จว.สระแกว้ จว.นครนายก จว.ฉะเชงิ เทรา รวมหนว่ ยรบั การสนบั สนนุ ทงั้ สนิ้ 167
หน่วย จำ� นวนตัวอย่างน้�ำท่ีตรวจวิเคราะหค์ ุณภาพรวมท้งั สิ้น 592 ตวั อย่าง แบ่งเปน็ นำ้� อปุ โภค – บรโิ ภค 570 ตวั อยา่ ง และ
นำ้� เสยี – นำ้� ทง้ิ 22 ตวั อยา่ ง แลว้ นำ� ผลการวเิ คราะหน์ ำ�้ อปุ โภค – บรโิ ภคไปเปรยี บเทยี บกับคา่ มาตรฐานของนำ้� อุปโภค บริโภค
และน�้ำประปาหรอื น�้ำบาดาลทีบ่ รโิ ภคได้ ของส�ำนักงานมาตรฐานผลติ ภัณฑ์อตุ สาหกรรม กระทรวงอุตสาหกรรม (มอก.257)
มาตรฐานคุณภาพน�้ำในแหล่งน้ำ� ผิวดนิ ตามประกาศคณะกรรมการสงิ่ แวดล้อมแหง่ ชาติ ฉบบั ที่ 8 (พ.ศ.2538) และนำ� ผลการ
วเิ คราะหน์ ำ้� เสยี – นำ้� ทง้ิ ไปเปรยี บเทยี บกบั คา่ มาตรฐานควบคมุ การระบายน้�ำทงิ้ จากอาคารประเภท ก. ตามประกาศกระทรวง
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เรื่อง ก�ำหนดมาตรฐานควบคุมการระบายน�้ำทิ้ง จากอาคารบางประเภทและบาง
ขนาดตามประกาศในราชกจิ จานเุ บกษา เลม่ 22 ตอน 125 ง หนา้ 4 ลงวนั ที่ 29 ธันวาคม 2548

ผลการตรวจวเิ คราะหค์ ณุ ภาพนำ้� พบวา่ นำ�้ อปุ โภค – บรโิ ภค อยใู่ นเกณฑม์ าตรฐาน 463 ตวั อยา่ ง (รอ้ ยละ 81.2) ไมอ่ ยู่
ในเกณฑม์ าตรฐาน 107 ตวั อย่าง (รอ้ ยละ 18.8) ปัญหาท่ีพบ คอื ค่าคลอรนี (Cl2) ต�่ำกวา่ เกณฑม์ าตรฐาน (ร้อยละ 21.06)
และนำ้� เสยี – น�้ำทง้ิ หลังผ่านระบบบ�ำบดั น้�ำเสยี อย่ใู นเกณฑม์ าตรฐาน 8 ตวั อยา่ ง (ร้อยละ 36.4) ไม่อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน
14 ตวั อยา่ ง (ร้อยละ 63.6) ปัญหาท่ีพบ คอื คา่ บโี อดี (BOD) เกินเกณฑ์มาตรฐาน (ร้อยละ 60)

สถาบนั วจิ ยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร ไดใ้ หข้ อ้ เสนอแนะในการปรบั ปรงุ พฒั นาแกห่ นว่ ยทมี่ ผี ลการตรวจวเิ คราะห์
คุณภาพนำ้� ท่ไี มผ่ ่านเกณฑม์ าตรฐาน โดยไดใ้ ห้การสนับสนนุ การตรวจติดตามอยา่ งต่อเน่อื ง

ANNUAL REPORT 2017 29

สถาบนั วิจัยวิทยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Active Surveillance Malaria in Military along Thai – Myanmar
and Thai – Cambodia Borders

Khwananong Youngpakool, Sutchana Tabprasit, Narupon Kuttasingkee, Chaiya Janchoo, Aussarawut Boonchiangmar,
Nithinart Chaitaveep, Suchitra Sukwit and Thippawan Chuenchitra
Armed Forces Research Institute of Medical Sciences

ABSTRACT
Thailand is still one of burden countries that impacted by malaria. In malaria endemic areas,
especially along Thai borders, the border people including vigilant soldiers are the vulnerable groups
take risk for malaria infection and transmission across Thai borders. This disease non – battle
injury (DNBI) has been concerned and conducted an active surveillance among Thai military by
Epidemiology section from RTA – AFRIMS for more than 20 years. To survey and monitor the
epidemiology evidence of malaria, active case detection along Thai – Myanmar and Thai – Cam-
bodia borders has been performed using microscopic examination method and/or RDT. We also
provided support for early detection and treatment at the troop level. In addition, monthly malaria
case data from local public healthcare providers was integrated. From October 2015 to June 2016,
there is no malaria positive case in Thai – Myanmar border. In Thai – Cambodia AO, approximately
4,500 soldiers were screened for malaria infection and 151 cases (3.36%) were identified.
The prevalence shown 1.22% P.vivax, 0.96% P.falciparum and 1.18% for mix infection of PV
and PF. The annual prevalence was decreased for last few years; 2013 – 2016 (12.67, 7.45, 5.23 and
3.36 respectively). Interestingly, the prevalence of mix infection was increasing, meanwhile P.vivax
infection prevalence was decreasing among malaria infected troop. A trend of decreased prevalence
implied that active surveillance strategy for reducing the burden of border malaria is substantial for
malaria prevention and control among Thai military troops. The surveillance system would be
further improved the coverage and expansion at the military operating base to the policy level to
sustain malaria control toward progressive elimination.
Keywords: Border Malaria, Active Surveillance, Military Area of Operation
JITMM, 7 – 9 December 2016, the Amari Watergate, Bangkok,(Poster presentation)

30 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบันวจิ ัยวทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Characterization of Antibiotic Resistant Neisseria gonorrhoeae in
Adult Patients Seeking Care at Phramongkutklao Hospital and
Other Military Hospitals

Nithinart Chaitaveep, Nucharee Thongsen, Maneerat Somsri, Kamonwan Siriwatthanakul and John P. Maza
Armed Forces Research Institute of Medical Sciences

PROGRESS REPORT

Neisseria gonorrhoeae (NG) is caused of gonorrhea which is the ancient disease, almost
transmitted exclusively through sexual contact. Interestingly, a number of NG infections have been
trended the extreme occurrences in Thailand leading to severe complications, considerable morbidity
and economic costs. We identified NG from the most urethral specimen from patients, 239 swabs
presenting for treatment at 15 RTA hospitals throughout Thailand from 2014 to 2016 were obtained.
NG isolates were identified by gram stain, CTA carbohydrate utilization followed by API strips.
Furthermore, we performed multidrug resistances and Minimum Inhibitory Concentrations (MICs)
(µg/ml) of antimicrobials were determined to cefepime, cefixime, azithromycin, ciprofloxacin,
spectinomycin, ceftriaxone, penicillin and tetracycline by E-test and CLSI standards were used
to determine resistance. 159/239 (66.5%) isolates were identified as NG. All isolates were sensitive
to cefixime, spectinomycin and ceftriaxone. 158 isolates were sensitive to cefepime with one isolate
resistance. In 2014, resistance of the NG isolates was as follows: 13% azithromycin, 86%
tetracycline, 67% penicillin and 78% ciprofloxacin. For 2015, NG resistance was 5% azithromycin,
79% tetracycline, 80% penicillin and 79% ciprofloxacin. In 2016, NG resistance was 6% azithromycin,
90% tetracycline, 92% penicillin and 100% ciprofloxacin. Antimicrobial resistance to ciprofloxacin
increased from 2014 to 2016. Importantly, NG isolation will be continuing in this population until
2018 which will yield critical and valuable information to treat NG infection in Thailand.

ANNUAL REPORT 2017 31

สถาบันวจิ ัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Comparison of Antibody–Dependent Cellular Cytotoxicity (ADCC)
Responds Elicited in Recently and Chronically HIV–1 Infected
Thai Individuals

Nithinart Chaitaveep1, Piraporn Utachee2, Suchana Tabprasit, Thippawan Chuenchitra1 and Masanori Kameoka2,3
1Armed Forces Research Institute of Medical Sciences
2Thailand-Japan Research Collaboration Center on Emerging and Re-emerging Infections
3Department of International Health, Kobe University Graduate School of Health Sciences

ABSTRACT

Background: After Human Immunodeficiency virus 1 (HIV–1) infections, host immune responses
determined in both sides with humoral and cellular immune responses against infections which
maintained throughout disease progression. High titer of antibody can mediate control infection
not only neutralizing functions (NT), antibody–dependent cellular cytotoxicity (ADCC) but also
antibody–dependent cell – mediated viral inhibition (ADCVI). There is studying in the role of
ADCC antibody in the protective and control HIV–1 infection which interestingly revealed in the
Thai RV 144 vaccine trial. Importantly, its function requires the combination between specific
antibodies of IgG isotype against infected cells and Fc receptor on effector cells leading to kill
target cells. However, ADCC activity is still poorly understood. Therefore, this study is to give
information of ADCC antibody activity in natural HIV–1 infection and conduct to compare the
levels of anti-HIV–1 ADCC responses between serum samples derived from recently and chronically
HIV–1 infection.
Method: Antibody–dependent cellular cytotoxicity (ADCC) activities are tested the functions
against the series of envelope glycoproteins (Env) recombinant viruses on sera derived from recently
and chronically HIV–1 infected individuals. We examined the anti-HIV–1 ADCC activity, the
remaining serum samples exhibited ADCC activity not only for recombinant viruses with CRF01_AE
Env, but also for viruses with subtype B Env. Peripheral blood mononuclear cells were used as
effector cells to examine the ADCC activities.
Results: These sera elicited the various levels of anti-HIV-1 ADCC activities 55% (11/20) and
41% (9/22) on recently and chronically HIV–1 infection, respectively. The distribution of
anti-HIV ADCC activities are no difference in both groups. However, the serum derived from
chronic infection showed the high ID50 of anti–HIV–1 ADCC antibody activities suggesting
that anti–HIV–1 ADCC antibody activity may be concerned on the control disease progression.
Conclusion: Humoral and cellular immune responses are important drivers in immune escape and
viral variability. Due to multicomponents of ADCC antibody activities, it may be difficult to
reproduce the activities. However, our results may provide the characteristic of ADCC mediated
antibody that develop during the course of HIV–1 infection individuals.

Keywords: Recently HIV–1 Infection; Chronically HIV–1 Infection, ADCC Activity

Current HIV Research (in press)

32 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบันวจิ ัยวิทยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Development of Online GIS Risk Maps for Vector–Borne Diseases
along Thai Borders as Cross Border Medical Warning Tools

Jariyanart Gaywee1, Wuttikon Rodkvamtook1, Darunee Utainnam1, Kamonwan Siriwatthanakul1, Chanakan Suwanbongkot1,
Walairat Pronwiroon2, Heidi St. John3, Allen L. Richards3, Anon Sanitwong Na Ayuthaya4 and Suradej Juruchinda1
1Armed Forces Research Institute of Medical Science
2Faculty of Science and Technology, Prince of SongklaNakarin University
3Naval Medical Research Center, 4Geo-Informatics and Space Technology department Agency (Public Organization)

ABSTRACT

Arthropod-borne diseases become major health problem throughout the world including
military areas of operation (AOs) along Thai borders. In response to this concern, we have conducted
a surveillance program aiming to assess the distribution of 5 arthropod-borne bacteria; Rickettsia,
Ehrlichia, Anaplasma, Coxiella, and Borrelia in AOs along Thai Borders. Total 780 pools of
arthropod composed of 273 tick, 456 flea and 51 louse pools were collected from 219 survey sites
along Thai borders. Arthropods were evaluated for the presence of 5 bacterial genus using Realtime
PCR. Total 273 tick pools, 34.8% were positive for rickettsiae, 15% for E. chaffeensis, 1.8% for
Coxeilla and 0.4% for Borrelia spp. Only rickettsial and Ehrichia DNA, but not other pathogens
were detected in 95% and 70.6% of 456 flea pools, respectively. Of 51 louse pools, 25.5%
and 13.7% were positive for rickettsiae and Ehrlichia. Laboratory results were analyzed with geo-
graphical data of survey areas using Geographical Informatic System (GIS) technology to create
GIS maps of 5 arthropod–borne bacterial pathogens. The presence of arthropod vectors for
rickettsiae, Erhlichia, Borrelia and Coxeilla suggest the potential risk areas for infections along
Thai borders. Moreover, web-based application technology was applied to create the online GIS
risk maps. These newly developed online GIS risk maps are user friendly and convenient to access.
They are useful for public health authorities, military personnel as well as civilian to be used as
cross border medical warning Tools. Fact sheet, health education, the use of insect repellant and
caution activity in these risk areas are advised to prevent infections.

24th Myanmar Military Medical Conference, 7 – 10 March 2017, Yangon, Myanmar

ANNUAL REPORT 2017 33

สถาบนั วจิ ัยวิทยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

DNA Sequence Analysis, Culture and Identification of Intermediate
Leptospira spp. from Water and Soil Samples

Noppadon Sangjun1, Pat Komanee1, Yuttapong Sudsavart1, Anuparp Eza1, Pisit Ruengnarong1, Mana Morakotjaratring1,
Manop Pooyindee1, Anusorn Saha1, Panadda Krairojananan2 and Duangporn Pulsuksombuti1
1Armed Forces Research Institute of Medical Sciences
2Department of Entomology, USAMD- Armed Forces Research Institute of Medical Sciences

ABSTRACT

Introduction: Leptospirosis is worldwide zoonotic diseases which caused by pathogenic
leptospires. Humans become infected via exposure to pathogenic Leptospira spp. from contact
with water or soil contaminated with urine of shedding animals. However, the isolation of lepto-
spires from the environment was usually unsuccessful due to the overgrowth of contaminants and
the slow growth of Leptospira. Then, modified leptospires isolation techniques were carried out to
enhance the growth of this organism.
Method: In 2014 – 2015, the collection of environmental samples was performed in three sites, rice
field of Army veterinary school demonstration, rice field of Chulachomklao Royal Millitary Acad-
emy (CRMA) demonstration; Nakornnayok province and one Soccer field, Bangkok. The tubes
containing soil samples, 30 ml of sterile water was added, followed by mixing. Both water and soil
mixture samples were kept in a vertical position for 1 day to allow the sediments to settle. Then, 2
x 1.0 ml of supernatant from each sample was filtered by 0.45-μm-pore-size membrane filter, and
centrifuged, discarded 0.7 ml of each supernatant , mixed the rest and inoculated to EMJH me-
dium with 5-fuorouracil followed by incubation at 30°C. The tubes were observed daily average
5 to 14 days. The leptospire cultures were filtered by 0.2-μm-pore-size membrane filter, and the
filtrates were added to new tubes containing 5.0 ml of fresh EMJH medium. The final leptospire
cultures were analyzed by real – time PCR and DNA sequencing.
Result: Total of 132 samples were collected from three sites. The organism which showed thin
helical structures with prominent hooked ends and characteristic motility, were found under
dark-field microscopy in the cultures of 11 samples, 6 samples from Soccer field; Bangkok and
5 samples from rice field of CRMA demonstration; Nakornnayok. The real-time PCR product
revealed 11 non-pathogenic leptospires. Finally, the DNA sequencing showed 10 non-pathogenic
and 1 intermediate leptospires.
Conclusion: This technique assisted to reduce contaminant and get more purified leptospies to
further identified by molecular techniques. This modification and combination method is powerful
technique for isolation and identification of leptospires from samples collected from environment.

2nd International Conference of Military Medical Schools (ICMMS 2017), 13 – 15 September 2017,
Phramongkutklao College of Medicine (PCM) (Poster presentation)

34 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบนั วิจัยวทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Drug Abuse Surveillance in Military Conscripts during FY 2011 ‒ 2017

Darunee Utennam, Sumalee Phajan, Jirawat Muangkhompat, Arthist Sangsawang, Wankamon Thongnual,
Pornkasem Raksaken, Khunakorn Kana and Duangporn Phulsuksombati
Armed Forces Research Institute of Medical Sciences

PROGRESS REPORT

Drug abuse is a national security threat that affects the health of drug users, either physically
or mentally. It also has a profound effect to the families and society. It is a cause of crime, national
security undermining, economic loss as well as a hindrance to national development. As the Royal
Thai Army (RTA)’s awareness to this problem increased, the RTA began to regularly issue
regulations, orders and directions regarding the prevention and suppression of drug abuse in the
RTA. RTA order 94/2524 items 3.10 states that “physical examination and urinalysis of any personnel
and civilians living in the RTA area will be performed regularly as necessary. New recruits will
have urine samples checked within a month of arrival to new installation. Those found with positive
results will be transferred to the medic immediately”. The Armed Forces Research Institute of
Medical Sciences has been assigned by the RTA Medical Department to be the principal unit to
perform drug analysis of all types. This mission has been carried out since 1988 to survey for the
spread of drug in army installations by collection of urine samples from army personnel. Samples
are analyzed for methamphetamine, cannabis, and morphine and its derivatives.

10 Methamphetamine Can abis Morphine

9 8.6 8.5

8

Percentage 7 5.9
5.1
6
5 4.6 4.5

4 3.5 3.1 3.9 3.8 4.3
3

21 1 2.3
1

0 0.1 0.1 0 0 0 0 0.07

2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
Fiscal Year

Graph showing percentage of narcotic drugs detected in military conscripts during FY 2011 – 2017

The urine analysis for drugs was screened by using immunochromatography from a total
of 2,818 samples and confirmed by gas chromatography/mass spectrometry (GC/MS). The positive
results rates were 4.3% for methamphetamine, 4.5% for cannabis and 0.07% for morphine and its
derivatives. Drug abuse surveillance in year 2017 revealed that the trend of methamphetamine use
decreased whereas the trend of cannabis use was increasing.

ANNUAL REPORT 2017 35

สถาบันวิจยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Generation of Human Monoclonal Antibody Therapy against
Human Immunodeficiency Virus I Infection

Nithinart Chaitaveep1, Piraporn Utachee2, Kamonwan Siriwatthanakul1, Thippawan Chuenchitra1, Pongrama Ramasoota3
and Masanori Kameoka4
1Armed Forces Research Institute of Medical Sciences
2Bureau of Vector-Borne Diseases, Department of Disease Control
3Center of Excellence for Antibody Research, Faculty of tropical Medicine
4Department of International Health, Kobe University Graduate School of Health Science

PROGRESS REPORT
The administration of hyper immune sera is the gold of medical field for preventing and
threatening infectious diseases which have been achieved more than a century ago. Human mono-
clonal antibodies have been isolated from three principles: from immune individual, from immunized
mice and from synthetic antibody libraries. Nowadays, the monoclonal antibody generation descends
from animal model, but these can be generated by recombinant antibody technology which has
powerful alternative method permitting the high affinity monoclonal antibodies for specific epitope.
In addition, the scFv antibodies library expressed on the surface of filamentous phage that can bind
to target proteins allowing several rounds of screening, amplification (biopanning) in a result of
produced recombinant antibodies in E.coli system without immunization. Besides, human mono-
clonal from immune donor is the useful tool for eliciting the strength and breadth of the human
monoclonal antibody which can involved in the long of CDR3 resulting in selecting the multiple
targets with high affinity. Therefore, the aims of study are to generate humanized monoclonal
antibodies against HIV-1 infected and to determine the function of human monoclonal antibody.
Our sample size is 20 which will be performed monoclonal by using the peripheral blood mononuclear
cells. Interestingly, plasma samples will be performed neutralizing susceptibility with the panel of
Env-recombinant viruses in next time.

36 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบนั วิจยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Internet Use, eHealth Information Use, and eHealth Literacy
among Royal Thai Army Personnel: a Case Study in Bangkok

Thanita Wongjinda1, Surasak Taneepanichsakul2
1Armed Forces Research Institute of Medical Sciences
2College of Public Health Sciences, Chulalongkorn University

ABSTRACT

Introduction: Internet technology has gained increasingly importance in promoting health of
populations worldwide. For effective use of eHealth resources, a certain level of eHealth literacy
is required. To provide baseline data for promoting eHealth literacy among Royal Thai Army (RTA)
personnel, this study aimed at 1) assessing Internet use, eHealth information use, and eHealth
literacy and 2) investigating factors associated with eHealth literacy level.
Methodology: The present study adopted a cross – sectional research design. A survey questionnaire
was completed by 313 RTA personnel in a setting in Bangkok. Data collected during August 2016
were analyzed by using chi – squared test.
Results: Respondents aged between 19 – 59 years mostly used the Internet in the past year (95.8%).
Of these current Internet users, 77.7% used the Internet every day and 74.3% had ever used eHealth
information. Moreover, the majority of these Internet users perceived that the Internet is useful and
very useful (76.6%) in helping them make decisions about their health and perceived that it is
important and very important (81.3%) to be able to access health resources on the Internet.
The average score of eHealth literacy was 31.62, suggesting that 54.8% had high eHealth literacy
and 45.2% had low. By using univariate analysis, level of eHealth literacy significantly associated
with perceived health status, eHealth information use, perceived usefulness of the Internet on health,
and perceived importance of accessibility to eHealth resources.
Conclusions: The study showed that almost all army personnel in this setting currently used the
Internet. Mostly, Internet users had ever used eHealth and had high eHealth literacy level. Factors
affecting eHealth literacy level included perceived health status, use of eHealth information,
perceived usefulness of the Internet on health, and perceived importance of accessibility to eHealth
resources. Further study should be conducted in order to identify key determinants of eHealth
literacy.

Keywords: Internet use, eHealth, eHealth literacy, Royal Thai Army

44th Phramongkutkloa Academic Conference, 22 – 24 November 2016, Phramongkutklao Hospital,
Bangkok (Poster presentation)

ANNUAL REPORT 2017 37

สถาบนั วิจยั วทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Investigation of Scrub Typhus Outbreak in Phatthalung Province,
Southern Thailand

Watcharee Yokanit1, Wuttikon Rodkvamtook1, Jariyanart Gaywee1, Chusak Molito2, Kamonwan Siriwatthanakul1,
Boonyawee Amradee1, Thippawan Chuenchitra1, Suchitra Sukwit1 and Suradet Jaruchinda1
1Armed Forces Research Institute of Medical Science
2Office of Disease prevention and control 12.

ABSTRACT
The arthropod - borne disease, scrub typhus, is characterized by high fever, headache, mus-
cle pain, myalgia, skin rashes, and eschar lesion. Orientia tsutsugamushi, an obligate intracellular
Gram-negative bacterium, is the causative agent of scrub typhus, a disease transmitted to humans
by infected chiggers (trombiculid mite larvae). In December 2015, an outbreak occured of scrub
typhus among Thai people who stay in Phatthalung province, southern Thailand. An investigation
demonstrated that 1 person died from scrub typhus and 35 people had scrub typhus – like clinical
symptoms. Blood samples of 36 people were collected and 44.4% (16/36) were IFA positive
for antibodies directed against Orientia tsutsugamushi. Rodents were trapped for evaluation of
Orientia tsutsugamushi infection using IFA method. All 8 rats captured (100%) revealed antibodies
against Orientia tsutsugamushi. Collected ectoparasites were identified as chiggers, L. deliense
(46.4%, n = 453). The presence of scrub typhus among villagers, the high scrub typhus seropositive
rates of collected rats and the existence of specific arthropod vectors indicate that Pathalung province,
is a high risk area for scrub typhus. Specific information regarding scrub typhus transmission in
endemic areas is crucial to establish an effective disease prevention program. To prevent scrub
typhus infection during agriculture working, use of insect repellant, preventive concern and health
education are strongly recommended.
Keywords: Scrub typhus, Orientia tsutsugamushi, Chiggers.
Asia Pacific Military Health Exchange (APMHE) 2017, 22 – 26 May 2017, Singapore

38 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Measurement of Environmental Quality within Electrics ‒ Signal
Maintenance Division, Signal Department, Royal Thai Army

Samut Preeklang, Manasawee Thongsringklee, Vira Thongpum, Weerasak Sangarun, Piyapas Youngrod, Khunakorn Kana,
Duangporn Phulsuksombati and Chaiyaphruk Pilakasiri
Armed Forces Research Institute of Medical Sciences

PROGRESS REPORT

Nowadays, technological advancement has increased dramatically by developing of
equipment to facilitate human. There are many chemicals used in factories and also there are physical
factors such as dust and temperature that are not improper at the workplace. These factors will
affect health of workers in the factories. It may cause chronic illnesses and reduce performance of
the workers. Electrics-Signal Maintenance Division, Signal Department, Royal Thai Army uses
many machines and chemicals to repair equipment. Therefore, the appropriate environment at the
workplace should be provided or managed to reduce work-related illness. Armed Forces Research
Institute of Medical Sciences by Production and Standardization Control Section of Analysis Division
concerns envisages these problems. Walk through survey and measurement of four environmental
qualities including physicals, chemicals, amount of gas, and microorganisms in the air have been
conducted to promote the proper hygiene in the workplace and to promote the health of the troops.

As for the amount of gas in the air, the result was that carbon dioxide level was above the
standard level 12 from 35 measurement points (34.3%). In terms of physical, the results showed
that relative humidity was above the standard level 3 from 35 measurement points (8.6%), temperature
was above the standard level 2 from 35 measurement points (5.7%), and brightness was below the
standard level 162 from 173 measurement points (93.6%). As for chemicals in the air, the results
revealed that Volatile Organic Compound (VOC) was above the standard level 2 from 35 measure-
ment points (5.7%), toluene was higher than the standard level 24 from 34 measurement points
(70.6%). Sulfur dioxide was higher than the standard level at every measurement points (100%),
and benzene was above the standard level 8 from 26 measurement points (30.8%). In case of
microorganisms in the air, the result showed that there were microorganisms higher than the standard
level 12 from 19 measurement points (63.2%).

The Production and Standardization Control Section has then provided Electrics-Signal
Maintenance Division, Signal Department, Royal Thai Army the feedback and suggestions for
improving the parameters that were not passed the standard level.

ANNUAL REPORT 2017 39

สถาบันวิจยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Monitoring of Water Quality in Royal Thai Army Installations
in Year 2017

Samut Preeklang, Manasawee Thongsringklee, Vira Thongpum, Weerasak Sangarun, Piyapas Youngrod, Khunakorn kana,
Duangporn Phulsuksombati and Chaiyaphruk Pilakasiri
Armed Forces Research Institute of Medical Sciences

PROGRESS REPORT
Clean water without germs and toxins is essential for human beings. The Production and
Standardization Control Section, Analysis Division foresees this issue. Therefore the monitoring
of water quality in the Royal Thai Army installations project is conducted every year. In addition,
the wastewater from all fort hospitals must be treated to the standard before releasing into the
environment.
In year 2017, the water quality was monitored at totally 167 military installations and fort
hospitals in 11 provinces in the First Army Area including Kanchanaburi, Ayutthaya, Nakhon
Pathom, Ratchaburi, Chonburi, Lopburi, Saraburi, Prachinburi, Sa Kaeo, Nakhon Nayok and
Chachoengsao Provinces. There were totally 592 water samples (570 consumption water and
22 wastewater samples).
The results showed that 463 consumption water samples (81.2%) were in the standard level.
Low chlorine level was the main cause of not passing standard (21.06%). For the wastewater, only
8 samples (36.4%) were in the standard level. High biological oxygen demand (BOD) value was
the main cause of not passing standard (60%).
The Production and Standardization Control Section has already provided the feedbacks
and suggestions to implicated military installations and fort hospitals in improving the water quality.

40 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบันวิจัยวิทยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Prevalence of Zoonotic Nematodes Cysticercus fasciolaris and
Capilaria hepatica in Native Rats at Border Area of Thailand
in 2015

Pat Komanee, Noppadon Sangjun, Yuttapong Sudsavart, Anuparp Eza, Pisit Ruengnarong and Manop Pooyindee
Armed Forces Research Institute of Medical Sciences

ABSTRACT

Introduction: Asian Economic Communities (AEC) leading people among 10 Southeast Asia
countries can travel across each country easier. Geographically, Thailand is located at the heart of
the region where would mention as a “Hub of AEC”. Traveling of people, animals and goods across
the border may bring about transmission of the diseases which lead to a disease outbreak. Rats are
the most common mammal which known as common host vector that may carry several pathogens
as reservoir host. Cysticercus fasciolaris and Capilaria hepatica are two zoonotic nematodes that
transmit via rats. It will form one or more hepatic cysts and septal fibrosis respectively on the rat
liver. These two pathogens are potentially causing zoonotic diseases in human.
Methodology: The rodents were trapped in various habitats as forest, upland, lowland, agriculture
area and military bases along Thai – Laos, Thai – Myanmar, Thai – Cambodia border and several
ports of entry (including new trading communities) from the Northern to Southern part of Thailand.
All trapped rats were euthanized and necropsy. Liver was observed for hepatic cysts and septal
fibrosis then collected into 10% formalin for histopathological exam.
Results: Total of 153 rats were trapped and necropsy. There were 64 out of 153 rats got infested
with helminthes. Prevalence of infection was 41.83 %. There were 12 rodent spp. found in this
study. The infection rate were R.exulans 29.68% (19/64), R.rattus 9.37% (6/64) and B.bengalensis
31.25% (20/64). C. fasciolaris and C. hepatica were the most common nematode found in samples
62.50% and 3.12% respectively. POE Mae Sod, Tak province showed highest prevalence of nematode
infestation in rats (64.10%).
Conclusions: “One Health” concept aim to encourage the best health for people, animals and
environment. Introducing personal hygiene, controlling zoonotic pathogens at their animal sources
and reduce rodent population tend to be the appropriate approaches to achieving One Health concept.

Asia Pacific Military Health Exchange (APMHE) 2017, 22 – 26 May 2017, Singapore

ANNUAL REPORT 2017 41

สถาบันวิจัยวิทยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Protective Efficacy of Doxycycline on Malaria Prophylaxis in the
Soldiers Deployed to the Thai ‒ Cambodia Border

Khunakorn Kana1, Khwananong Youngpakool1, Narupon Kuttasingkee1, Chaiya Janchoo1, Aussarawut Boonchiangmar1,
Thippawan Chuenchitra1, Ram Rangsin2 and Mathirut Mungthin2
1Armed Forces Research Institute of Medical Sciences,
2Phramongkutklao College of Medicine

ABSTRACT

Background: Malaria has been a threatening disease to Royal Thai Army (RTA) troops who were
deployed to borders, especially Thai – Cambodia border for decades. The incidence of malaria in
the soldiers operating along Thai – Cambodia border in year 2010 was 25.36 %. Although there
are supporting data from clinical trials that showed that daily 100 mg dose of doxycycline is an
effective prophylactic agent for malaria but it has not been used for malaria prophylaxis in RTA
Troops for around 10 years due to its gastrointestinal adverse symptoms. In the past, there was only
hydrochloride form of doxycycline prescribed in Thailand. Now hyclate form of doxycycline is
generally prescribed and there was evidence that it caused less gastrointestinal adverse symptoms
than hydrochloride form. This brought to initiation to study protective efficacy, tolerability and
compliance of doxycycline hyclate in RTA soldiers.
Objective: To study protective efficacy (PE) of doxycycline hyclate on prevention of malaria
infection in RTA troops deployed to Thai – Cambodia border.
Methodology: A double – blind, placebo – controlled randomized field trial was designed. Eligible
participants were male Royal Thai Army soldiers, 18-60 years old, deployed for at least 6 month
period to the Thai – Cambodia border in Sisaket province of Thailand between October 2014 and
September 2015. Blocked randomization with a block size of five was used to assign subjects to
doxycycline hyclate capsule (DH, n=73), doxycycline hyclate film – coated tablet (DHFC, n=74)
or placebo (n=37). Within each arm, subjects had to take daily, 100 mg of doxycycline hyclate or
placebo for 3 months.
Result: Twelve volunteers were infected with malaria during 3 months period of drug taking (7
volunteers in DH group, 2 in DHFC group, and 3 in placebo group). But 3 of 7 infected volunteers
in DH group stopped taking the study drug by themselves and did not notify the study team. In
Intention – to treat (ITT) analysis, attack rates (AR) of malaria in DH group, DHFC group and
placebo group were 9.5% ,2.7% and 8.1% respectively. Protective efficacy of DHFC was 82% and
of DHFC was less than placebo. However, if the 3 volunteers in DH group who stopped taking the
study drug by themselves were analyzed as placebo group, attack rates of malaria in DH group,
DHFC group and placebo group were 5.7% ,2.7 % and 15.0% respectively. By this way, protective
efficacy of DH was 62% and of DHFC was 82%; results of survival analysis showed that Hazard
Ratio (HR) in placebo group was 5.793 compared to DHFC group (p=0.031) and HR in DH group
was 2.137 compared to DHFC group (p=0.381). Blood samples from two cases with Plasmodium
falciparum were studied for immunomarkers. The results showed Plasmodium falciparum chloroquine
resistance transporter (PFCRT) gene, Plasmodium falciparum multidrug resistance – 1 (pfmdr – 1)
gene and gene mutation at K13 Propeller domain (C447R in one case and 580Y in both cases).
Conclusion: Doxycycline hyclate film – coated tablet was more efficacious than doxycycline hyclate
capsule and placebo on malaria prophylaxis in Royal Thai Army soldiers deployed to Thai –
Cambodia Border.

The Joint International Tropical Medicine Meeting (JITMM 2016), 7 – 9 December 2016, Amari Watergate,
Bangkok, Thailand (Poster presentation)

42 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Roles of Armed Forces Research Institute of Medical Sciences in
Outbreak of Scrub typhus in Nepal

Maneerat Somsri, Wuttikon Rodkvamtook, Kwanjai Viputtigul, Kiatisak Somsri, Vitsanu Boonyod, Chanoknun Thimhaipol,
Piyada Linsuwanon, Suchitra Sukwit, Thippawan Chuenchitra, Suradet Jaruchinda and Silas A Davidson
Armed Forces Research Institute of Medical Sciences

ABSTRACT

Armed Forces Research Institute of Medical Sciences (AFRIMS) had been requested from
World Health Organization to provide training on scrub typhus outbreak detection in Nepal during
12-16 September 2016. The training program consisted of Indirect Immunofluorescence Assay
(IFA), molecular detection and Dot-ELISA. Royal Thai Army-AFRIMS (RTA-AFRIMS) was
assigned to establish IFA laboratory for diagnosis of scrub typhus infection and trained staffs from
Nepal Government such as Walter Reed AFRIMS Research Unit Nepal (WARUN), the Nepal
Epidemiology and Diseases Control Division (EDCD) and National Public Health Laboratory
(NPHL). RTA-AFRIMS supported antigen slides and reagents for IFA training. Total of 97 human
and 12 rat sera from outbreak area in Nepal were tested by IFA. For human sera, both IgM and
IgG antibodies against scrub typhus were detected in 56.7% (55/97) and only IgG were found in
8.52% (8/97) sera. Only two rat sera (16.67%) had IgG antibodies for scrub typhus. In summary,
we have successfully established the first IFA laboratory for scrub typhus detection in Nepal and
all staffs are able to perform scrub typhus diagnosis using IFA. This work demonstrated the
potential of Royal Thai Army to contribute specific medical skill internationally and thus, build up
country reputation.

44th Phramongkutkloa Academic Conference, 22 – 24 November 2016, Phramongkutklao Hospital,
Bangkok (Poster presentation)

ANNUAL REPORT 2017 43

สถาบนั วจิ ัยวทิ ยาศาสตร์การแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Seroprevalence of Treponema pallidum (Syphilis), Herpes Simplex
Virus type 2 (HSV‒2), and Human Papillomavirus (HPV) in
Royal Thai Army Recruits in 1995, 2012 and 2013

Sutchana Tabprasit1, Krongkan Saipin1, Kamonwan Siriwatthanakul1, Wonlana Theerapolumpun2, Nucharee Thongsen2,
Khunakorn Kana1, Nathan Teague2, Suchitra Sukwit1, Thippawan Chuenchitra1 and John P Maza2
1Armed Forces Research Institute of Medical Sciences
2Department of Epidemiology Disease and Surveillance (EDS), AFRIMS

ABSTRACT
Introduction: Sexually transmitted diseases (STDs) include human immunodeficiency virus (HIV),
human papillomavirus (HPV), syphilis and other infections. HPV is the most common STD/STI
worldwide. Thailand is facing a new rise in sexually transmitted infections (STI) in certain population
groups. Around 70% of new STI cases are occurring among young people aged 15 – 24, particularly
among men who have sex with men. In this study, we characterized HSV–2, HPV, and syphilis
exposure among 1002 serum samples of 60,000 collected each year from young Thai men who
were enrolled as RTA conscripts in 1995, 2012 and 2013.
Methodology: Approximately 60,000 men are recruited into the Army each year, providing a
unique random sample of mostly 21 years old men throughout the country. Of 1002 sera collected
each year (3006 total), IgG ELISA was used for HSV–2 and HPV testing. Rapid Plasma Reagin
(RPR) non-treponemal antibody was used to screen for syphilis, followed by Treponema pallidum
hemagglutination (TPHA) for confirmation.
Results: In 1995, the HIV prevalence was 2.4%. Moreover, the seroprevalence of HSV–2, HPV,
and syphilis were 5.1%, 2.1%, and 0.3%, respectively. Although the rate of HIV infection was 0.5%
in 2012 and 2013, the seroprevalence of HSV–2 and HPV in 2012 were higher than 1995; 6.0%
and 2.6%, respectively. However, the prevalence of syphilis in 2012 and 2013 was similar to the
prevalence in 1995. Conversely, the seroprevalence of HPV increased from 2.1% to 2.6% to 3.4%
in 1995, 2012 and 2013 respectively.
Conclusion: The outcome of this study demonstrated the prevalence of HSV – 2, HPV, and syphilis
among young Thai men between 18 – 30 years old with increasing seroprevalence of HPV from
1995 – 2013.

Asia Pacific Military Health Exchange (APMHE) 2017, 22 – 26 May 2017, Singapore (Oral presentation)

44 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบนั วิจยั วทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Survey of Leptospirosis in Animal Soil and Water ‒ Resources
at the Infantry Battalion and Demonstration Rice Field of
Chulachomklao Royal Military Academy between 2016 ‒ 2017

Noppadon Sangjun, Pat Komanee, Yuttapong Sudsavart, Anuparp Eza, Pisit Ruengnarong, Manop Pooyindee and
Anusorn Saha
Armed Forces Research Institute of Medical Sciences

PROGRESS REPORT

According to Her Royal Highness Princess Maha Chakri Sirindhon have been going to
transplant the seeding and harvesting rice at Chulachomklao Royal Military Academy (CRMA)
demonstration rice field every year. Therefore, Leptospirosis surveillance at demonstration rice
field and its parameter become a significant issue for health security for H.R.H. Princess Maha
Chakri Sirindhon especially before cropping and harvesting period. Laboratory animal section,
Analysis Division, Armed Forces Research Institute of Medical Sciences honorable to serve detection
and identification of Leptospira spp. in demonstration rice field of CRMA. Leptospira spp. was
culture and detection by EMJH media, selective media for Leptospira spp., and pathogenic species
identification by Polymerase Chain Reaction (PCR).

Table 1: Detection and identification result from rodents and water – resources since 2016 – 2017

Date Type of samples Number of samples Number of Leptospira spp.
detected samples

non-pathogenic pathogenic

soil 33 40

19 – 21 Oct 2016 water 10 00

rat 1 0 0

soil 25 20

7 – 9 June 2017 water 25 20

rat 3 0 0

In 2016, Laboratory animal section has collected the soil, water and rodent samples within
the rice field and surrounding area for 44 samples there were 33 soil samples, 10 water samples and
1 rat was trapped. After culture and identification process, 2 positive non – pathogenic Leptospira spp.
were found. In 2017, we tried to collect more samples throughout the area so we collected 25 soil
samples, 25 water samples, and 3 rats were trapped. At the end of culture and identification process,
we found 2 positive samples from soil and 2 positive samples from the water. Those 4 positives samples
were confirmed by PCR technique as non – pathogenic Leptospira spp.
The health security supervision in Leptospirosis for is one of the most important duty that
Laboratory Animals Section, Analysis Division, AFRIMS honorably to provide the highest safety
for Her Royal Highness Princess Maha Chakri Sirindhon and Royal families

ANNUAL REPORT 2017 45

สถาบันวจิ ัยวิทยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Thai Fever Risk Map: the Online Medical Warning Tool for
Arthropod ‒ Borne Diseases in Thailand

Jariyanart Gaywee1, Wuttikon Rodkvamtook1, Darunee Utainnam1, Kamonwan Siriwatthanakul1, Chanakan Suwanbongkot1,
Walairat Pronwiroon2, Heidi St. John3, Allen L. Richards3, Tatiya Chuentragun4, Natdanai Punsin4, Wasapan Saetan4,
Peerapln Pokpong1 and Anond Snidvongs Na Ayuthaya4
1Armed Forces Research Institute of Medical Science
2Faculty of Science and Technology, Prince of Songklanakarin University
3Naval Medical Research Center
4Geo-Informatics and Space Technology Development Agency (Public Organization)

ABSTRACT
Arthropod-borne diseases become major health problem throughout the world including
Thailand. In response to this concern, we have conducted a surveillance program aiming to assess
the distribution of 5 arthropod – borne bacteria; Rickettsia, Ehrlichia, Anaplasma, Coxiella, and
Borrelia Thai Borders and outbreak areas. Total 1,308 pools of arthropod composed of 521 tick,
669 flea and 118 louse pools were collected from 430 survey sites. Arthropods were species iden-
tified and evaluated for the presence of 5 bacterial pathogens using Realtime PCR. Total 521 tick
pools, 34.7% were positive for rickettsiae, 14.2% for E. chaffeensis, 1.0% for Coxeilla and 0.6%
for Borrelia spp. Only rickettsial and Ehrichia DNA were detected in 90.4% and 48.1% of 669 flea
pools, respectively. Of 118 louse pools, 46.6% and 8.5% were positive for rickettsiae and Ehrlichia.
The presence of arthropod vectors for rickettsiae, Erhlichia, Borrelia and Coxeilla suggest the
potential risk areas for infections along Thai borders as well as inland areas. Findings were
subsequently analyzed with geographical data using Geographical Informatic System (GIS)
technology to create GIS maps of 5 arthropod – borne bacterial pathogens. Furthermore, web – based
application technology was applied to create the online risk map application namely “Thai Fever
Risk Map”. This newly developed application is user friendly, convenient accessible, interactive
and informative with diseases and prevention strategy. It is a useful medical warning tool for public
health authorities, military personnel as well as civilian and tourists.
9th International Tick & Tick-borne Pathogen Conference and the 1st Asia – Pacific Rickettsia Conference.
27th August-1st September 2017. Pullman International, Cairns, Australia

46 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบนั วจิ ัยวทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

The First Case Report: Canine Intranasal Malignant Melanoma
in Thailand

Tunyaluk Jawana1, Achariya Sailasuta2 and Pat Komanee3
1Armed Forces Research Institute of Medical Sciences
2Department of Veterinary Surgery, Small Animal Teaching Hospital
3Department of Pathology, Small Animal Teaching Hospital, Faculty of Veterinary Science, Chulalongkorn University

ABSTRACT

Introduction: Intranasal tumors are rare tumors that accounted for around 1% to 2% of all canine
tumors. More specifically, canine intranasal malignant melanoma is a very rare tumor that has been
described in a few reports in the veterinary literature. Although melanoma is a relatively common
tumor of dogs, the most common locations are oral mucosa and the haired skin. Canine oral
melanomas behave by a malignant manner while haired skin melanoma behave by a benign manner.
From these extremely diverse biological behaviors, the melanomas originated from the mucosa
tends to be a malignant melanoma. The purpose of this report is to describe the clinical presentation,
diagnostic protocols, and response to surgical treatment as the first case of an intranasal malignant
melanoma found in Thailand.
Materials and Methods: “Bazenji” a 14 – year-old, castrated – male, mixed-breed, 23 kg dog,
presented at the Small Animal Hospital Chiang Mai University with an intermittent unilateral
epistaxis (the right nostril) for 1 month. Physical examination revealed a black single irregular mass
in the right nasal cavity. The dog was bright, alert and responsive, but presented with a clinical sign
of constantly rubbing his nose due to irritation. There was no detectable enlargement of regional
lymph nodes from palpation. Blood profiles (complete blood count and serum biochemistry panel),
urinalysis, and buccal mucosal bleeding time were normal. A systolic blood pressure was 120
mmHg. Radiographic finding indicated no evidences of lung metastasis. Abdominal ultrasound was
done as well and no abnormalities were noted. The cytology from Fine Needle Aspiration suggested
that the mass is possibly melanoma. As a results, the stage of tumor was classified as T2N0M0 (stage II)
according to the World Health Organization (WHO) staging system for Canine oral melanoma. The
primary treatment was a local tumor control with surgical excision. The dog underwent general
anesthetic protocol with premedication with diazepam (0.25 mg/kg IV) and morphine (0.5 mg/kg
IM), induction with propofol (to effect IV), and maintenance with isoflurane. Surgical excision was
done with a 1 cm margin of normal tissue. The wound was left to be healed by secondary intention.
The resected mass was then collected in 10% formalin solution for histopathology. After operation,
the dog was treated with antibiotic (Cephalexin at a dose of 25 mg/kg, twice daily for a week) and
pain killer (Firocoxib 5 mg/kg, twice daily for 4 days).
Results and Discussion: The histopathology of the tissue section was confirmed as a malignant
melanoma. A recurrence mass was diagnosed at the same site at 1 month after the first surgery. The
second surgery was performed and also confirmed as malignant melanoma. So the dog was referred
to do Computed Tomography (CT) scan to plan for radiotherapy. The imaging revealed a soft tissue
mass causing nasal turbinate bone lysis in the right nasal cavity and lung metastasis. Thus, the
owner decided to treat him with palliative care by acupuncture and homemade diet with immune
supplement such as fish oil, vitamin C, folic acid, Transfer factor®. The dog died with neurologic
problem and pulmonary metastasis 5 months after initial diagnosis of the intranasal malignant
melanoma. The necropsy found several distant organs metastasis. In the view of rare tumor, this
dog had good quality of life. The clinical signs of Bazenji were similar to previous report of the
canine intranasal malignant melanoma. However, there is a difference to Hicks and Fidel report
that no oral malignant melanoma occurred in this case. Thus, this case possibly has an intranasal
malignant melanoma as a primary tumor. This supports that the intranasal malignant melanoma is
an aggressive tumor that various therapeutic approaches such as surgery, chemotherapy and
radiotherapy are unable to be curative after metastasis.

10th Regional Veterinary Congress 2017, 23 – 26 July 2017, Bangkok, Thailand

ANNUAL REPORT 2017 47

สถาบันวิจยั วทิ ยาศาสตร์การแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

The Survey of Rickettsial Infection in Native Rodents along
Border Areas and Major entry Piers of Thailand in 2015

Wuttikon Rodkvamtook, Anchana Prasartvit, Pat Komanee, Noppadon Sangjun, Yuttapong Sudsavart, and
Jariyanart Gaywee
Armed Forces Research Institute of Medical Sciences

ABSTRACT

Background: Asian Economic Communities (AEC) leading people among 10 Southeast Asia
countries can travel across each countries easier than ever. Geographically, Thailand is located at
the middle of AEC which making Thailand as a heart of AEC such logistics and trading hub of the
region. Traveling of people and goods across the border may bring about transmitting of the diseases
which lead to disease outbreak. Rats are the most common mammal which known as common host
vector that may carry several diseases in term of definite host, intermediate host or even reservoir
host. Rodents, particularly rats, serve as principal reservoir hosts for Orientia tsutsugamushi,
Rickettsia typhi and Rickettsia honei (TT118) rat’s mites, rat’s flea and tick act as vector.
Materials and Methods: Eight POEs of Thailand i.e. POE Phoppra Tak, POE Mae Sod Tak, POE
Sangkraburi Kanchanaburi, POE Nongkai, POE Bung Kan, POE Klong Yai Trad, Tha sae (491)
Chumporn and Ranong Ports were selected for collection of wild rodents. The rodents were trapped
in various habitats such as forest, upland, lowland, agriculture area and domestic area along
Thai-Myanmar, Thai-Loas, Thai-Cambodia borders and several port of entries from Northern to
Southern part of Thailand. Captured rodents were processed to collect blood, tissue specimens and
ectoparasites for determination of rickettsial pathogens.
Results: Total of 153 rats were trapped and collect blood samples as well as ectoparasites.
There were 77 out of 153 rats got infected with Rickettsia, 17.6 % were infected with
Orientia tsutsugamushi, 5.9 % with R. typhi, and 35.3 % with R. honei (TT118). There were 5 rodent
species found in this study. The infection rate were R. exulans 50.6 % (39/77), R.rattus 15.6 %
(12/77) Bandicota bengalensis 13.0 % (10/77), R. norvegicus 13.0 % (10/77) and B. indica 7.8 %
(6/77). R. honei (TT118) was the most pathogen found in samples (70.1 %). POE Phoppra,
Tak province showed the highest prevalence of R. honei (TT118) infection in rats (27.3 %).
Ectoparasites were identified as chigger mite, tick and flea specific species vectors for Rickettsial
diseases.
Conclusion: Highest infection rate was in Phoppra, Tak Province showing high number of R. honei
(TT118) and Orientia tsutsugamushi infections. Rodents act as reservoir hosts for Rickettsiosis
and thus, potential risk for human. Sanitation and hygiene campaign must be raised along the
Northern POE to reduce rodent population resulting in zoonosis disease control in human.

24th Myanmar Military Medical Conference, 7 – 10 March 2017, Yangon, Myanmar

48 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบันวิจัยวทิ ยาศาสตรก์ ารแพทยท์ หาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

Utilization of AFRIMS-Nawamintharachini Model, the Military
Scrub Typhus Protection Strategy in Civilian

Wuttikon Rodkvamtook, Yuttapong Sudsavart, Narupon Kuttasingkee, Pat Komanee, Noppadon Sangjun, Vitsanu Boonyod
and Jariyanart Gaywee
Armed Forces Research Institute of Medical Sciences, Bangkok 10400, Thailand

ABSTRACT

Scrub typhus is the major health problem affecting both civilian and soldiers in Thailand.
April 2002, 59 of total 174 soldiers had febrile illness after annual field training in Bothong District,
Chonburi Province, central Thailand. IFA confirmed infection of scrub typhus in 9.8% of troops.
Infected wild rodents served as reservoir hosts and chiggers Leptotrombidium deliense and
L. akamushi as arthropod vectors were found in this army training areas demonstrating the
infectious foci of scrub typhus. To control outbreak after military activities in such risk areas, the
prevention strategy entitled “AFRIMS-Nawamintharachini Model” was then established as follows
(1) Implementing surveillance program in operating areas to gain information of disease transmission
cycle, (2) Development of standardized diagnostic method to rapidly assess of infection, (3)
Increasing awareness of soldiers who may conduct activity in the locations at risk, (4) Monitor the
occurrence of acute febrile illness within 15 day post-deployed soldiers. After enforce this model,
scrub typhus cases have never been found in this training areas for over 10 years. December 2015,
deadly scrub typhus outbreak was reported among Thai villagers in Phatthalung province, southern
Thailand. AFRIMS-Nawamintharachini Model was then applied to control the disease in this
civilian resident. Of 44.4% (16/36) of patients were infected with scrub typhus using IFA.
Leptotrombidium chiggers were found infested on captured seropositive rodents in patients’
villages. Health education to raise self-awareness as well as repellant applying were strongly
suggested in this risk community. Two year monitoring revealed no scrub typhus cases from this
risky area.

9th International Tick & Tick-borne Pathogen Conference and the 1st Asia-Pacific Rickettsia Conference.
27th August-1st September 2017. Pullman International, Cairns, Australia (Poster presentation)

ANNUAL REPORT 2017 49

สถาบนั วิจยั วิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

White Military “DRUG FREE” Operation in the Royal Thai Army

Darunee Utennam, Sumalee Phajan, Jirawat Muangkhompat, Arthist Sangsawang, Wankamon Thongnual, Pornkasem
Raksaken, Khunakorn Kana and Duangporn Phulsuksombati
Armed Forces Research Institute of Medical Sciences

PROGRESS REPORT
The Commander in Chief of the Royal Thai Army approved the “White Military Unit”
project to prevent army personnel and families from narcotic drugs. On 24 November 2009, the
Royal Thai Army gave an order for an establishment of the “Power of the Land Centre” to fight the
narcotic drug and to integrate the solutions of narcotic drug problems according to the government’s
power of the land strategy to fight against the narcotic drug. The Royal Thai Army organic units
assigned their officers to execute the mission according with the Royal Thai Army’s order 34/34
dated 30 September 2011. The mission also includes treatment and rehabilitation of the addicts as
well as education and activity arrangement. The project will tighten the personnel and families to
be away from all kinds of drugs and make them free from drugs.
Armed Forces Research Institute of Medical Sciences has proactive action by performing
urine test for AFRIMS personnel and helping other army units personnel to arrange the urine test
(for Amphetamine, Methamphetamine, Morphine and Cannabis) for military recruits, governmental
officers and employees. The activities also comprises of dissemination of harm and danger of drugs’
information, provision of channels to report clues about drugs, distribution of poster, leaflets, videos
and signs related to drugs. Other operations include set up of check points for all entering vehicles
and restriction of visitors through check points. Organizing activities in “World Drug Day” on
26th June of every year has been a success.

Graph showing prevalence of narcotic drugs use found in Officers, NCO, Governmental
Employees and Employees during FY 2011 – 2017

In FY 2017, AFRIMS supported “White Military Unit” project to 13 Army units with 494 people.
The positive urine test results for methamphetamine, cannabis and morphine were 14 from 494
(2.8%), 3 from 494 (0.6%) and 2 from 494 (0.4%), respectively. The results showed higher rate of
methamphetamine use than others. The ‘White Military Units’ project is one of the measures to
prevent drug dissemination in army personnel.

50 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐



สถาบันวจิ ัยวิทยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

ANNUAL HISTORICAL REPORT

UNITED STATES ARMY MEDICAL DIRECTORATE
ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

(USAMD-AFRIMS)

Mission:

The USAMD-AFRIMS is the U.S. Army Medical Directorate of a Royal Thai Army-U.S. Army
joint command on the grounds of the Phramongkutklao Army Medical Center in Bangkok,
Thailand. The current Director of the USAMD-AFRIMS is COL Christopher B. Soltis, MC.
The Institute is one of five U.S. Army and Navy overseas medical research labs and is a
directorate of the Walter Reed Army Institute of Research (WRAIR) located in Washington, DC,
which is subordinate command of the U.S. Army Medical Research and Materiel Command
(USAMRMC), headquartered in Ft. Detrick, Maryland.

The mission of the USAMD-AFRIMS is to conduct medical research, disease surveillance, and
development and evaluation of medical products for militarily important infectious diseases.
These products are generally drugs or vaccines, but may be diagnostic tests or specialized
knowledge. The USAMD-AFRIMS is an agency within the U.S. Embassy Mission and the
Director is a member of the Country Team. Diseases focused on by the Institute are related to
public health problems in Thailand and the region, and thus are areas of common interest with
the host country. These diseases include malaria, HIV/AIDS, dengue fever, hepatitis, diarrheal
and ZIKA diseases. The USAMD-AFRIMS Director and staff also serve as subject matter experts
for PACOM on medical issues and tropical disease threats in Thailand and other countries in
Southeast Asia.

Organization and Supervisory Personnel:

Colonel Christopher B. Soltis has been in command since 27 May 2015. Joining the command
on 1 July 2015 is Lieutenant Colonel Richard Velazquez, Deputy Director for Administration.
Staffing during the year included 27 active duty Army personnel, 3 General Schedule (GS),
107 Foreign Service Nationals (FSN), 205 Cooperative Agreement (CA) employees, and 144
contractors. Operational funding for 2016 was approximately $38 million. On 1 October 2015,
IAW Permanent Order 104-001, AFRIMS was reorganized from a command to a directorate and
designated as U.S. Army Medical Directorate (USAMD). The Directorate occupies approximately
162,383.58 ft2 of floor space in seven administrative and research buildings in Bangkok, and has
fixed field sites in Thailand, Cambodia, Nepal, and the Philippines.

Annual Historical Report:

This annual historical report is for fiscal year 2017 (FY17), which runs from October 1, 2016 to
September 30, 2017.

ANNUAL REPORT 2017 51

สถาบันวจิ ยั วทิ ยาศาสตรก์ ารแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

FY17 Publications
1. Agrawal S; Moser KA; Morton L; Cummings MP; Parihar A; Dwivedi A; Shetty AC;

Drabek EF; Jacob CG; Henrich PP; Parobek CM; Jongsakul K; Huy R; Spring MD;
Lanteri CA; Chaorattanakawee S; Lon C; Fukuda MM; Saunders DL; Fidock DA;
Lin JT; Juliano JJ; Plowe CV; Silva JC; Takala-Harrison S. Association of a Novel
Mutation in the Plasmodium falciparum Chloroquine Resistance Transporter With
Decreased Piperaquine Sensitivity. J Infect Dis 2017 Aug; 216(4):468-476.
2. Agsalda-Garcia MA; Sithinamsuwan P; Valcour VG; Chalermchai T; Tipsuk S;
Kuroda J; Nakamura C; Ananworanich J; Zhang G; Schuetz A; Slike BM; Shiramizu
B; SEARCH 011 Study Group. Brief Report: CD14+ enriched peripheral cells secrete
cytokines unique to HIV-associated neurocognitive disorders. J Acquir Immune Defic
Syndr 2017 Apr; 74(4):454-458.
3. Amour C; Amour C; Gratz J; Mduma E; Svensen E; Rogawski ET; McGrath M;
Seidman JC; McCormick BJ; Shrestha S; Samie A; Mahfuz M; Qureshi S; Hotwani A;
Babji S; Trigoso DR; Lima AA; Bodhidatta L; Bessong P; Ahmed T; Shakoor S; Kang
G; Kosek M; Guerrant RL; Lang D; Gottlieb M; Houpt ER; Platts-Mills JA; for the
Etiology, Risk Factors, and Interactions of Enteric Infections and Malnutrition and the
Consequences for Child Health and Development Project (MAL-ED) Network
Investigators. Epidemiology and impact of Campylobacter infection in children in 8 low-
resource settings: results from the MAL-ED study. Clin Infect Dis 2016 Nov; 63(9):1171-
1179.

52 รายงานประจำ�ปี ๒๕๖๐

สถาบันวจิ ัยวิทยาศาสตร์การแพทย์ทหาร

ARMED FORCES RESEARCH INSTITUTE OF MEDICAL SCIENCES

4. Ananworanich J; Eller LA; Pinyakorn S; Kroon E; Sriplenchan S; Fletcher JL;
Suttichom D; Bryant C; Trichavaroj R; Dawson P; Michael N; Phanuphak N; Robb
ML. Viral kinetics in untreated versus treated acute HIV infection in prospective cohort
studies in Thailand. J Int AIDS Soc 2017 Jun; 20(1):1-7.

5. Astronomo RD; Santra S; Ballweber-Fleming L; Westerberg KG; Mach L; Hensley-
McBain T; Sutherland L; Mildenberg B; Morton G; Yates NL; Mize GJ; Pollara J;
Hladik F; Ochsenbauer C; Denny TN; Warrier R; Rerks-Ngarm S; Pitisuttithum P;
Nitayapan S; Kaewkungwal J; Ferrari G; Shaw GM; Xia SM; Liao HX; Montefiori
DC; Tomaras GD; Haynes BF; McElrath MJ. Neutralization takes precedence over IgG
or IgA isotype-related functions in mucosal HIV-1 antibody-mediated protection.

EBioMedicine 2016 Dec; 14:97-111.

6. Bodhidatta L; Wongstitwilairoong B; Khantapura P; Shrestha SK; Wangchuk S; Pant
AR; Shrestha BR; Regmi S; Dhakwa JR; Tsheten; Mason CJ; Swierczewski BE.
Cryptosporidiosis: prevalence in children in Nepal and Bhutan. J Vet Med Res 2016 Oct;

3(4):1059.

7. Boonchan T; Wilasrusmee C; McEvoy M; Attia J; Thakkinstian A. Network meta-
analysis of antibiotic prophylaxis for prevention of surgical-site infection after groin hernia
surgery. Br J Surg 2017 Jan; 104(2):e106-e117.

8. Brazeau NF; Hathaway N; Parobek CM; Lin JT; Bailey JA; Lon C; Saunders DL;
Juliano JJ. Longitudinal pooled deep sequencing of the Plasmodium vivax K12 kelch gene
in Cambodia reveals a lack of selection by artemisinin. Am J Trop Med Hyg 2016 Dec;

95(6):1409-1412.

9. Chaorattanakawee S; Lon C; Chann S; Thay KH; Kong N; You Y; Sundrakes S;
Thamnurak C; Chattrakarn S; Praditpol C; Yingyuen K; Wojnarski M; Huy R;
Spring MD; Walsh DS; Patel JC; Lin J; Juliano JJ; Lanteri CA; Saunders DL.
Measuring ex vivo drug susceptibility in Plasmodium vivax isolates from Cambodia. Malar

J 2017 Sep; 16(1):392.

10. Chaorattanakawee S; Lon C; Jongsakul K; Gaywee J; Sok S; Sundrakes S; Kong N;
Thamnurak C; Chann S; Chattrakarn S; Praditpol C; Buathong N; Uthaimongkol N;
Smith P; Sirisopana N; Huy R; Prom S; Fukuda MM; Bethell D; Walsh DS; Lanteri C;
Saunders D. Ex vivo piperaquine resistance developed rapidly in Plasmodium falciparum
isolates in northern Cambodia compared to Thailand. Malar J 2016 Oct; 15(1):519.

11. Chitsanoor S; Somsri S; Panburana P; Mungthin M; Ubalee R; Emyeam M;
Jongwutiwes S; Sattabongkot J; Udomsangpetch R. A novel in vitro model reveals
distinctive modulatory roles of Plasmodium falciparum and Plasmodium vivax on naive cell-
mediated immunity. Malar J 2017 Mar; 16(1):131.

12. Colby DJ; Crowell TA; Sirivichayakul S; Pinyakorn S; Kroon E; Benjapornpong K;
Intasan J; Trichavaroj R; Tovanabutra S; Robb M; Phanuphak P; Ananworanich J;
Phanuphak N; on behalf of the Search 010/RV 254 Study Group. Declining trend in
transmitted drug resistance detected in a prospective cohort study of acute HIV infection in
Bangkok, Thailand. J Int AIDS Soc 2016 Oct; 19(1):20966.

13. Crowell TA; Lyall H; Malatinkova E; Bhagani S; Hsu D; Colby DJ; Polyak C; Psomas
C; Hill A; Gathogo EN; Trypsteen W; Vandekerckhove L; Kinloch S. Highlights from
the 24th Conference on Retroviruses and Opportunistic Infections: 13-16 February 2017,
Seattle, Washington, USA. J Virus Erad 2017 Apr; 3(2):101-108.

14. Dyson ZA; Thanh DP; Bodhidatta L; Mason CJ; Srijan A; Rabaa MA; Vinh PV;
Thanh TH; Thwaites GE; Baker S; Holt KE. Whole genome sequence analysis of
Salmonella Typhi isolated in Thailand before and after the introduction of a national
immunization program. PLoS Negl Trop Dis 2017 Jan; 11(1):e0005274.

ANNUAL REPORT 2017 53