แผนการจัดการเรียนรู้ชั้นมัธยมศึกษาปีที่๓

โครงการสอน
รหัสวิชา ศ23102 รายวิชาดนตรีและนาฏศิลป์5 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3
ผู้สอน
นายศิวกร ปันอ้าย กลุ่มสาระการเรียนรู้ศิลปะ
สํานักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเชียงใหม่ สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน กระทรวงศึกษาธิการ


โครงการสอน วิชาดนตรีและนาฏศิลป5์
สาระการเรียนรู้ (ü) พื้นฐาน ( ) เพิ่มเติม ( ) กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน กลุ่มสาระการเรียนรศู้ ิลปะ โรงเรียนอมก๋อยวิทยาคม อําเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ สํานักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเชียงใหม่ กระทรวงศึกษาธิการ
ลงชื่อ...................................................................... (นายศิวกร ปันอ้าย)
ครูผู้สอน
( )เป็นแผนฯที่เน้นผู้เรียนเป็นสําคัญทุกแผน
( )เป็นแผนฯที่เน้นผู้เรียนเป็นสําคัญบางแผน
ความคิดเห็นอื่นฯ (ถ้ามี)....................................................................................................................
ลงชื่อ......................................................................
(นางกิตติยา กันทะ)
หัวหน้ากลุ่มสาระการเรียนรู้ / หัวหน้ากลุ่มบริหารวิชาการ (กรณีเป็นหัวหน้ากลุ่มสาระ)
( )เห็นควรอนุญาตให้ใช้ได้
( )เห็นควรนําไปปรับปรุงก่อนใช้สอน
...................................................... (นายวชิรพันธุ์ เสียมภักด)ี
รองผู้อํานวยการโรงเรียนอมก๋อยวิทยาคม ................/................../.................
( )อนุญาตให้ใช้ได้
( )นําไปปรับปรุงก่อนใช้สอน
...................................................... (นายทัณฑธร อินทะวงศ)์
ผู้อํานวยการโรงเรียนอมก๋อยวิทยาคม ................/................../................


คําอธิบายรายวิชา
รายวิชาศิลปะดนตรีและนาฏศิลป์ รหัสวิชา ศ23102 ช่วงชั้นที่ 2 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ภาคเรียนที่ 1 จํานวน 20 ชั่วโมง จํานวน 0.5 หน่วยกิต
ศึกษา พร้อมทั้งฝึกทักษะทางดนตรใี นเนื้อหาของสาระ ดังนี้
ประวัติดนตรีไทย ประวัติดนตรีไทยสมัยกอ่ นสุขโขทัย ประวัติดนตรีไทยสมัยสุโขทัย อยุธยา ธนบุรี ประวัติดนตรีไทยสมัยรัตนโกสินทร์
วงดนตรีสากล การเลือกวงดนตรีสากลในโอกาสต่าง ๆ
อิทธิพลของดนตรี ความสัมพันธ์ของดนตรกี ับบุคคลและสงั คม
การร้องเพลงเล่นดนตรี เทคนิคการขบั ร้อง การบรรเลงขลุ่ย โดยจัดประสบการณ์ให้ผู้เรียนได้พัฒนาทักษะทางดนตรี อันได้แกก่ ารเรยี นรู้ถึงทมี่ าของดนตรไี ทย การ
เลือกวงดนตรีในไปใช้ในงานต่าง ๆ ความคิดสร้างสรรค์ในการสร้างสรรค์งานดนตรี ตลอดจนทักษะและ กระบวนการที่ได้ไปใช้ในการเรียนรู้สิ่งต่าง ๆ และใช้ในชีวิตประจําวันอย่างสร้างสรรค์
รวมทั้งเห็นคุณค่าและเจตคติที่ดีต่อดนตรี สามารถทํางานอย่างเป็นระบบ วิจารณญาณ ความคิด สร้างสรรค์ ใช้วิธีการที่หลากหลายตามสภาพเป็นจริงให้สอดคล้องกับเนื้อหาและทักษะที่ต้องการวัด
ตัวชี้วัด
ศ2.1 ม.3/2, ม.3/6, ม.3/7 ศ2.2 ม.3/1
รวมตัวชี้วัด 4 ตัวชี้วัด


โครงสร้างรายวิชา
รหัสวิชา ศ23102 ชื่อรายวิชา ดนตรีนาฏศิลป์ กลุ่มสาระการเรียนรู้ ศลิ ปะ . ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ภาคเรียนที่ 1 เวลา 20 ชั่วโมงจํานวน 0.5 หน่วยกิต
หน่วยที่
ชื่อหน่วยการเรียนรู้
มาตรฐาน การเรียนร/ู้ ตัวชี้วัด/ ผลการ เรียนรู้
สาระสําคัญ/ความคิดรวบ ยอด
เวลา (ชั่วโมง)
น้ําหนัก/ สัดส่วน ของ คะแนน
ชิ้นงาน/ภาระงาน รวบยอด
1
ประวัติดนตรีไทย
ศ2.2 ม.3/1
1. ดนตรีไทยสมัยกอ่ นสุโขทัย 2. ดนตรีไทยสมัย สโุ ขทัย อยุธยา ธนบุรี
3. ดนตรีไทยสมัยรัตนโกสินทร์
3 3
3
20
ใบงานที่1.1 ใบงานที่1.2 Mind Map
2
วงดนตรีสากล
ศ2.1 ม.3/7
การเลือกวงดนตรีสากลใน โอกาสต่าง ๆ
2
20
สร้างโมเดลวง ดนตรี
3
อิทธิพลของดนตรี
ศ2.1 ม.3/6
ความสัมพันธ์ของดนตรกี ับ บุคคลและสังคม
2
20
VDO
4
การร้องเพลงเล่น ดนตรี
ศ2.1 ม.3/2
1. เทคนิคการขับร้อง 2. การบรรเลงขลุ่ย
3 4
10 20
ขับร้องเพลงกลุ่ม ปฏิบัติขลุ่ย
รวมระหว่างภาค
90
ปลายภาค
10
รวม
100


การวัดและประเมินผลรายวิชา ดนตรีนาฏศิลป์ รหัสวิชา ศ23102 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 . ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2563 โรงเรียนอมก๋อยวิทยาคม
1. เกณฑ์การให้คะแนน
1.1 ด้านความรู้ (K) (50 คะแนน)
- ทดสอบรายตัวชี้วัด/ผลการเรียนรู้ - สอบระหว่างเรียน
- สอบปลายภาค
1.2 ด้านทักษะกระบวนการ (P) (30 คะแนน) - Mind Map
10 คะแนน 10 คะแนน 10 คะแนน
10 คะแนน 20 คะแนน 10 คะแนน 20 คะแนน
2 คะแนน 8 คะแนน
รวม 100 คะแนน
- สร้างโมเดลวงดนตรี
- ขับร้องเพลงกลุ่ม
- บรรเลงขลุ่ย
1.3 ด้านจิตพสิ ัย (A) (10 คะแนน) - การเข้าชั้นเรียน
2. การเขา้ เรียน
3. ข้อตกลงอื่น ๆ
- คุณลกั ษณะอันพึงประสงค์ 8 ข้อ
เวลาเรียนเต็ม เวลาเรียน 80% เวลาเรียน 60%
20 16 12
ชั่วโมง ชั่วโมง ชั่วโมง
1.ผเู้รียนส่งงานครบและส่งตามกําหนดเวลา 2.ผเู้รียนมีเขียนบันทึกเป็นประจํา
3. ผู้เรียนเข้าเรียนตรงเวลา


4. การเก็บคะแนน
หน่วย
ชื่อหน่วย
สาระ
การเก็บคะแนน
รายจุดประสงค์
รวม
กลางภาค
ปลายภาค
K
P
A
ข้อสอบ
ข้อสอบ
คะแนน
คะแนน
คะแนน
ข้อ
คะแนน
ข้อ
คะแนน
1
ประวัติดนตรีไทย
ศ2.2 ม.3/1
2
16
2
20
20
-
-
2
วงดนตรีสากล
ศ2.1 ม.3/7
3
15
2
20
3
อิทธิพลของดนตรี
ศ2.1 ม.3/6
3
14
3
20
4
การร้องเพลงเล่นดนตรี
ศ2.1 ม.3/2
2
15
3
20
-
-
20
รวม
10
60
10
80
10
10
หมายเหตุ ครงึ่ ภาคเรียนต้องเกบ็ คะแนน 40-50 % ของคะแนนทั้งหมด


5. รายการสอนและงานที่ต้องส่ง
สัปดาหท์ ี่
หน่วย
ภาระงาน/ชิ้นงานที่ต้องสง่
คะแนน
1-20
ประวัติดนตรีไทย
ใบงานที่1.1 ใบงานที่1.2
Mind Map
40
วงดนตรีสากล
สร้างโมเดลวงดนตรี
สอบกลางภาค
10
21-40
อิทธิพลของดนตรี
VDO
40
การร้องเพลงเล่นดนตรี
ขับร้องเพลงกลุ่ม การปฏิบัติขลุ่ย
สอบปลายภาค
10


แผนการจัดการเรียนรู้ แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 1 ดนตรีไทยสมัยก่อนสุโขทัย
รหัสวิชา ศ23102 รายวิชาดนตรีนาฏศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2564
หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 ประวัติดนตรีไทย
กลุ่มสาระการเรียนรศู้ ลิ ปะ เวลา 3 ชั่วโมง ___________________________________________________________________________________
สาระที่ 2 ดนตรี มาตรฐานการเรียนรู้ศ2.2เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างดนตรีประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมเห็นคุณค่าของดนตรีทเี่ป็น มรดกทางวัฒนธรรมภูมิปญั ญาท้องถิ่นภูมิปัญญาไทยและสากล
ตัวชี้วัด
สาระการเรยี นรู้
ดนตรีไทยสมัยก่อนสุโขทัย
สาระสําคัญ
ดนตรีไทยสมัยก่อนสุขโขทัย แบ่ง ออกเป็น 2 ทัศนะ โดยทัศนะที่ 1 กล่าวว่าดนตรีไทยมาจากอินเดีย และทัศนะ ที่2 กล่าวว่า ดนตรีไทยมาจากไทยเองตงั้ แต่สมัยโบราณ ซงึ่ เป็นความรู้ทสี่ ามารถนํามาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจําวันด้านการ อนุรักษ์ความเป็นไทย
จุดประสงค์การเรียนรู้
1. ด้านความรู้ (K)
- นักเรียนสามารถอธิบายเกี่ยวกับดนตรไี ทยในสมัยก่อนสุโขทัยได้
2. ด้านทักษะ/กระบวนการ (P)
- นักเรียนสามารถจําแนกเครื่องดนตรีไทยในสมัยก่อนสุโขทยั ได้
3. ด้านคุณลักษณะ (A)
- การทํางานอย่างเป็นระบบ
- มีความรับผิดชอบ
- มีวินัยในการเรียนรู้
- ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน
- ตระหนกั ในคุณค่าของงานดนตรี
สมรรถนะสําคญั
- ความสามารถในการคิดอย่างสร้างสรรค์ - ทักษะในการสื่อสาร
ศ.2.2 ม.3/1 บรรยายวิวัฒนาการของดนตรีแตล่ ะยุคสมัย


คุณลักษณะอันพึงประสงค์
1. ผู้เรียนมีความซื่อสัตย์สจุ ริตของตนเองและผู้อื่น 2. ผู้เรียนมีวินัยในการรับผิดชอบชิ้นงานของตนเอง 3. ผู้เรียนมีความมุ่งมั่นในการทํางาน
สาระสําคัญ/ความคดิ รวยอด
ดนตรีไทยสมัยก่อนสุขโขทัย แบ่ง ออกเป็น 2 ทัศนะ โดยทัศนะที่ 1 กล่าวว่าดนตรีไทยมาจากอินเดีย และทัศนะ ที่2 กล่าวว่า ดนตรีไทยมาจากไทยเองตงั้ แต่สมัยโบราณ ซงึ่ เป็นความรู้ทสี่ ามารถนํามาประยุกต์ใช้ในชีวิตประจําวันด้านการ อนุรักษ์ความเป็นไทย
กิจกรรมการเรียนรชู้ ั่วโมงที่ 1 ดนตรีไทยก่อนสมัยสุโขทยั ทัศนะที่ 1
กิจกรรมนําเข้าสบู่ ทเรียน
- เช็คชื่อเพื่อบันทึกการเข้าเรียนของนกั เรียน
- เปิดภาพเครื่องดนตรีแปลกทมี่ าจากอารยธรรมต่าง ๆ แล้วนักเรียนร่วมกันตั้งชื่อโดยคิดชื่อตามลักษณะของ
เครื่องดนตรี โดยผ่านสื่อการสอน Keynote
กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
นักเรียนร่วมกันศึกษาความเป็นมาของดนตรีไทยสมัยก่อนสุโขทัย ตาม ทัศนะที่ 1 โดยกิจกรรมเพื่อน
สอนเพอื่ น ดังนี้
1. นักเรียนแบง่ กลุ่มเป็น 3 กลุ่ม
2. ส่งตัวแทนมาศึกษากลมุ่ ละ 1 คน 3.ให้เพื่อนสอนคนที่1สอนคนท2ี่คนที่2สอนคนท3ี่ ไปเรื่อยๆจนครบจํานวนในสมาชิก 4.ให้เพื่อนคนสุดท้ายมาสรุปความรู้ที่ได้รบั ทเี่พื่อนบอกต่อๆกัน
กิจกรรมสรุปบทเรียน/รวบยอด
- ครูและนกั เรียนร่วมกันสรปุ ความรเู้ รื่อง ดนตรีไทยสมัยก่อนสุโขทัย
- ครูและนกั เรียนร่วมกันทํากิจกรรมตอบคําถามเพื่อทดสอบความเข้าใจ เรื่องดนตรีไทยสมัยกอ่ น
สุโขทัย
กิจกรรมการเรียนรชู้ ั่วโมงที่ 2 ดนตรีไทยก่อนสมัยสุโขทยั ทัศนะที่ 2
กิจกรรมนําเข้าสบู่ ทเรียน
- เช็คชื่อเพื่อบันทึกการเข้าเรียนของนกั เรียน
- ทบทวนความรู้ชั่วโมงก่อน เรื่องดนตรีไทยก่อนสมัยสุโขทัยในทัศนะที่ 1 โดยการตั้งคําถาม
- เปิดภาพเครื่องดนตรีแปลกทมี่ าจากอารยธรรมต่าง ๆ แล้วนักเรียนร่วมกันตั้งชื่อโดยคิดชื่อตามลักษณะของ
เครื่องดนตรี โดยผ่านสื่อการสอน Keynote
กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
นักเรียนร่วมกันศึกษาความเป็นมาของดนตรีไทยสมัยก่อนสุโขทัย ตาม ทัศนะที่ 2 โดยกิจกรรมเพื่อน


สอนเพอื่ น ดังนี้
1. นักเรียนแบง่ กลุ่มเป็น 3 กลุ่ม
2. ส่งตัวแทนมาศึกษากลมุ่ ละ 1 คน 3.ให้เพื่อนสอนคนที่1สอนคนท2ี่คนที่2สอนคนท3ี่ ไปเรื่อยๆจนครบจํานวนในสมาชิก 4.ให้เพื่อนคนสุดท้ายมาสรุปความรู้ที่ได้รบั ทเี่พื่อนบอกต่อๆกัน
กิจกรรมสรุปบทเรียน/รวบยอด
- ครูและนกั เรียนร่วมกันสรปุ ความรเู้ รื่อง ดนตรีไทยสมัยก่อนสุโขทัย
- ครูและนกั เรียนร่วมกันทํากิจกรรมตอบคําถามเพื่อทดสอบความเข้าใจ เรื่องดนตรีไทยสมัยกอ่ น
สุโขทัย
กิจกรรมการเรียนรชู้ ั่วโมงที่ 3 กิจกรรมตอบคําถาม
กิจกรรมนําเข้าสบู่ ทเรียน
- เช็คชื่อเพื่อบันทึกการเข้าเรียนของนกั เรียน
- ทบทวนความรู้ชั่วโมงก่อน เรื่องดนตรีไทยก่อนสมัยสุโขทัยในทัศนะที่ 1และ 2 โดยการตั้งคําถาม
กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
นักเรียนทํากิจกรรมทายภาพเครื่องดนตรี โดยมีกตกิ าดังนี้
1.แบ่งกลมุ่ 4กลุ่ม
2. ครูเปิดภาพเครื่องดนตรีบางส่วนให้นักเรียนดู
3. นักเรียนช่วยกันคิดและตอบคําถามลงในกระดาษ
4. กลุ่มที่ตอบถูกน้อยทสี่ ุดจะถูกลงโทษโดยการทําความสะอาดห้องเรียน
กิจกรรมสรุปบทเรียน/รวบยอด
- ครูและนกั เรียนร่วมกันสรปุ ความรเู้ รื่อง ดนตรีไทยสมัยก่อนสุโขทัย
สื่อ/เทคโนโลยี/แหล่งเรียนร/ู้ ภูมิปัญญาท้องถิ่น
- สื่อการสอน (Key Note) >>>>>>>>>>>>>>>> - ภาพสําหรับกจิ กรรมดนตรี


การวัดและประเมินผล
ตัวชี้วัด ศ2.2 ม.3/1
จุดประสงค์การเรียนรู้
วิธีการ
เครื่องมือ
เกณฑ์
ด้านความร(ู้K) -นักเรียนสามารถอธิบาย เกี่ยวกับดนตรไี ทยในสมัยก่อนสุโขทัยได้
สังเกตุพฤติกรรม การตอบคําถาม
แบบจดบันทึกการ ตอบคําถามของ นักเรียน
ร้อยละ 80 ผ่าน เกณฑ์
ด้านทักษะ/กระบวนการ/กระบวนการคิด(P)
นักเรียนสามารถจําแนกเครื่องดนตรีไทยใน สมัยก่อนสุโขทัยได้
ประเมินทกั ษะการ ------
ตอบคําถาม
แบบจดบันทึกการ ตอบคําถามของ นักเรียน
ระดับ คุณภาพ 2 ผ่าน เกณฑ์
ด้านคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A)
- การทํางานอย่างเป็นระบบ - มีความรับผิดชอบ
- มีวินัยในการเรียนรู้
- ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน
- ตระหนกั ในคุณค่าของงานดนตรี
สังเกตความมีวินัย มุ่งมั่นในการทํางาน รับผิดชอบ ตระหนักในคุณค่า ทางดนตรี
แบบสงั เกต พฤติกรรมและ คุณลักษณะที่พึ่ง ประสงค์
ระดับ คุณภาพ ดี ผ่าน เกณฑ์


เกณฑ์การประเมิน
เกณฑ์การประเมินชิ้นงาน (K) กิจกรรมตอบคําถาม
กิจกรรม กิจกรรมตอบคําถามทายภาพเครื่องดนตรี กลุ่มที่ตอบถูกต้องได้รับ 1 คะแนน
กลุ่มที่ตอบไม่ถูกต้องได้รบั 0คะแนน
ซึ่งขึ้นอยู่กบั ครผู ู้สอน (คะแนนร้อยละ 80 ของคะแนนเตม็ ขนึ้ ไป ถือว่าผ่าน)
เกณฑ์การประเมินทักษะ/กระบวนการ/กระบวนการคิด (P) เกณฑ์การประเมินการนําทักษะการประยุกต์ใช้ดนตรีในงานต่างๆ
8-10 ดีมาก(3)
นักเรียนสามารถจําแนกเครื่องดนตรีไทยในสมัยก่อนสุโขทัยได้ถูกต้องครบถ้วน
5-7 ด(ี 2)
นักเรียนสามารถจําแนกเครื่องดนตรีไทยในสมัยก่อนสุโขทัยได้ถูกต้องแต่ไม่ครบ
0-4(1) ควรปรับปรุง
นักเรียนสามารถจําแนกเครื่องดนตรีไทยในสมัยก่อนสุโขทัยได้ถูกต้องบ้างบางข้อ
ด้านคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A) เกณฑ์การประเมินพฤติกรรมหรือคุณลักษณะที่พึ่งประสงค์ด้าน การตั้งใจทํางานทํางานอยา่ งเป็นระบบและส่งงานตรงเวลา
16-20 ดีมาก(3)
นักเรียนตงั้ ใจทํางาน ทํางานอย่างเป็นระบบ และส่งงานตรงเวลา
10-15 ด(ี 2)
นักเรียนตงั้ ใจทํางาน ทํางานอย่างไม่เป็นระบบ และส่งงานตรงเวลา
0-9 พอใช้(1)
นักเรียนไม่ตงั้ ใจทํางาน ทํางานอย่างไม่เป็นระบบ และสง่ งานไม่ตรงเวลา


ผลการสอน
นักเรียนทั้งหมด นักเรียนผ่านเกณฑ์การประเมินระดบั ดี นักเรียนผ่านเกณฑ์การประเมินระดบั ปานกลาง นักเรียนไมผ่ ่านเกณฑ์การประเมนิ ระดบั ปรับปรงุ
166 คน
141 คน คิดเป็นร้อยละ 84.93 25 คน คิดเป็นร้อยละ 15.07 0 คน คิดเป็นร้อยละ 0.00
บันทึกผลหลังการจัดการเรยี นรู้
...........น...ัก..เ.ร..ีย...น..ม...ีค..ว..า..ม...ร..ู้ค..ว..า..ม...เ.ข..้า..ใ..จ..เ.ก..ี่ย...ว..ก..ับ...ด..น...ต..ร..ีส...ม..ัย..ก...่อ..น...ย..ุค..ส...ุโ.ข...ท..ัย...ด..ีข..ึ้น...ร..้อ..ย...ล..ะ...1...0..0...แ...ล..ะ..ม...ีค..ว..า..ม...ส..น...ใ.จ...ใ.น...ก..า..ร...................... ...........จ..ัด...ร..ูป..แ...บ..บ...ก..า..ร..เ..ร..ีย..น..ร..ู้แ...บ..บ...เ.ก...ม..ส...์ ..................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................................................................. ปัญหาและอุปสรรค
นักเรียนบางส่วนไม่สนใจในการเรียน จงึ ทําใหเ้ สียบรรยากาศในการจัดการเรียนการสอนตงึ เคลียดในบางเวลา
..................................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................................
ข้อเสนอแนะ / แนวทางแก้ไข
..................................................................................................................................................................................................
ลงชื่อผสู้ อน
ผู้สอนไดจ้ ัดการเรียนรู้แบบเกมสโ์ ชว์เพื่อดึงความสนใจของผเู้ รียน
.................................................................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................................................................. ......................................................................................................................................
( นายศิวกร ปันอ้าย ) 20 มิถุนายน 2564


แผนการจัดการเรียนรู้ แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 2 ดนตรีไทยสมัยสโุ ขทัย อยุธยา ธนบุรี
รหัสวิชา ศ23102 รายวิชาดนตรีนาฏศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2564
หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 ประวัติดนตรีไทย
กลุ่มสาระการเรียนรศู้ ลิ ปะ เวลา 3 ชั่วโมง ___________________________________________________________________________________
สาระที่ 2 ดนตรี มาตรฐานการเรียนรู้ศ2.2เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างดนตรีประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมเห็นคุณค่าของดนตรีทเี่ป็น มรดกทางวัฒนธรรมภูมิปญั ญาท้องถิ่นภูมิปัญญาไทยและสากล
ตัวชี้วัด
สาระการเรยี นรู้
ดนตรีไทยสมัยสุโขทัย อยุธยา ธนบุรี
สาระสําคัญ
สมัยสุโขทัย ดนตรีไทยมลี ักษณะเป็นการขับลานา และรอ้ งเล่นกันอย่างพื้นเมอื ง เกี่ยวกบั เครื่องดนตรี ไทย ในสมัย นี้ปรากฎหลักฐานกล่าวถึงไว้ในหนังสือ ไตรภูมิพระร่วง
จุดประสงค์การเรียนรู้
1. ด้านความรู้ (K)
- นักเรียนสามารถอธิบายเกี่ยวกับดนตรไี ทยในสมัยสุโขทัย อยุธยา ธนบุรไี ด้
2.ด้านทักษะ/กระบวนการ(P)
- นักเรียนมที ักษะในการเปรียบเทียบประเภทของเครื่องดนตรีไทย และวงดนตรีไทยทปี่ รากฏในสมัย สุโขทัย อยุธยา และ ธนบุรีได้
3. ด้านคุณลักษณะ (A)
- การทํางานอย่างเป็นระบบ
- มีความรับผิดชอบ
- มีวินัยในการเรียนรู้
- ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน
- ตระหนกั ในคุณค่าของงานดนตรี
ศ.2.2 ม.3/1 บรรยายวิวัฒนาการของดนตรีแตล่ ะยุคสมัย


สมรรถนะสําคญั
- ความสามารถในการคิดอย่างสร้างสรรค์ - ทักษะในการสื่อสาร
คุณลักษณะอันพึงประสงค์
1. ผู้เรียนมีความซื่อสัตย์สจุ ริตของตนเองและผู้อื่น 2. ผู้เรียนมีวินัยในการรับผิดชอบชิ้นงานของตนเอง 3. ผู้เรียนมีความมุ่งมั่นในการทํางาน
สาระสําคัญ/ความคดิ รวยอด
สมัยสุโขทัย ดนตรีไทยมลี ักษณะเป็นการขับลานา และรอ้ งเล่นกันอย่างพื้นเมอื ง เกี่ยวกบั เครื่องดนตรี ไทย ใน
สมัยนี้ปรากฎหลักฐานกล่าวถึงไว้ในหนังสือ ไตรภูมิพระร่วง
กิจกรรมการเรียนรชู้ ั่วโมงที่ 1 ดนตรีไทยสมยั สุโขทัย
กิจกรรมนําเข้าสบู่ ทเรียน
- เช็คชื่อบันทึกการเข้าเรียนของนักเรียน
- ให้นักเรียนตอบคําถามเพอื่ กระตุ้นความคิด นักเรียนคิดว่าดนตรีไทยเริ่มเกิดขึ้นตั้งแต่ยุดสมัยใด ( พิจารณาตาม คําตอบของนักเรียน โดยให้อยู่ในดลุ ยพินจิ ของครผู สู้ อน )
กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
- นักเรียนร่วมกันศึกษาความรเู้ รอื่ ง ประวัติดนตรีไทยในยุคสุโขทัย ผ่านสื่อการสอนผ่านโปรแกรม Power point และ ใบความรู้ที่แจกให้นักเรียน
- ดนตรีไทยในยุคสุโขทัย แบง่ ตามหัวข้อดังนี้ ความเป็นมา
- นับตั้งแต่ พ่อขุนรามคําแหง มหาราช ได้ประดิษฐ์อกั ษรไทยขึ้น ก็มีหลักฐานปรากฏที่ เกี่ยวกับดนตรีไทยในสลิ าจารึกโดยมีความว่า “ดํบงคมกลอง ด้วยเสียงพาทย์ เสียงพิณ เสียงเลอื้ น เสียงขับ ใครจักมักเล่น
เล่น
ใครจักมักหัว หัว ใครจักมักเลื้อน เลอื้ น” เครื่องดนตรีไทย
- เครื่องดีด ได้แก่ (พิณ) สันนิษฐานว่า กระจบั ปี่ พิณนํ้าเต้า พิณเพี๊ยะ - เครื่องสี ได้แก่ ซอสามสาย (ซอพุงตอ)
- เครื่องตี แบ่งเป็น 3 ประเภท ดังนี้
-ประเภททเี่กิดเสียงจากโลหะได้แก่มโหระทึกฆ้องฉิ่งฉาบระฆังกังสดาล -ประเภททเี่กิดเสียงจากไม้ได้แก่กรบั คู่กรับพวง
- ประเภทเกิดเสียงจากหนงั สัตว์ ได้แก่ กลองทัด ตะโพน กลองตุ๊ก กลองแอว์
บัณเฑาะว์ กลองมลายู


- เครื่องเป่า ได้แก่ พิสเนญชัย (แตรเขาควาย) แตรงอน แตรสังข์ ปี่ (สรไนย) วงดนตรีไทย
- การบรรเลงพิณ เป็นการบรรเลงพิณเพียงคนเดียวพร้อมกบั ขับลํานําโดยผู้บรรเลงเอง -ปี่พาทยเ์ครื่องห้าประกอบด้วยปี่ฆ้องตะโพนกลองทัด1ใบฉิ่ง
- วงเครื่องประโคม (วงแตรสงั ฆ)์ ประกอบด้วย แตรยาว แตรงอน กลองชนะ บัณเฑาะว์
มโหระทึก บทเพลงที่ใช้บรรเลง
- ไมม่ ีหลักฐานที่แน่ชัด แต่มีการสันนิษฐาน คือ เพลงเทพทอง เพลงนางนาค และเพลง ขับไม้บัณเฑาะว์
กิจกรรมสรุปบทเรียน/รวบยอด
- นักเรียนซักถามและตั้งข้อสงสัยเกี่ยวกับประวัติดนตรีไทยยคุ สุโขทัย
กิจกรรมการเรียนรชู้ ั่วโมงที่ 2 ดนตรีไทยสมยั อยุธยา และ ธนบุรี
กิจกรรมนําเข้าสบู่ ทเรียน
- เช็คชื่อบันทึกการเข้าเรียนของนักเรียน
- บททวนความรู้เนื้อหาจากการเรียนการสอน ชั่วโมงที่แล้วโดยให้นักเรียนแบง่ กลุ่มนําเสนอแผนผงั ความคิด ตามที่ตนเข้าใจ พอสังเขป ( พิจารณาตามคําตอบของนกั เรียน โดยให้อยู่ในดุลยพินจิ ของครผู สู้ อน )
กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
- หลงั จากการทบทวนความรทู้ ี่ทําการเรียนการสอนจากชั่วโมงที่แล้วพอสงั เขปแล้ว
- นักเรียนร่วมกันศึกษาใบความรปู้ ระวัติศาสตร์ในยุคสมัย อยุธยา และยุคสมัยธนบุรี ต่อจากยุคสมัย สุโขทัย พรอ้ มยกตัวอย่างดงั นี้
สมัยอยุธยา
1. เนื่องจากในสมัยอยุธยามีสงครามอยู่ตลอดเวลา จึงทําใหด้ นตรีไทยไม่ก้าวหน้า 2. มีการเพมิ่ ระนาดเอกในวงปี่พาทย์ ในช่วงปลายสมัยอยุธยา
3. วงดนตรที ี่เกิดขึ้นในสมัยอยุธยา ได้แก่
- วงมโหรี
- วงเครื่องสาย
สมัยธนบรุ ี
เนื่องจากสมัยนี้มีช่วงระยะเวลาเพียง 15 ปี วงดนตรีไทยในสมัยนี้จงึ ไม่ปรากฏหลกั ฐานไว้ว่า
ได้มีการเปลี่ยนแปลงขึ้น และสันนิษฐานว่า ยังคงเป็นลักษณะเดียวกับสมัยอยุธยา แต่มีเครอื่ งดนตรีชาติต่างๆเข้ามา ภายในประเทศ และเป็นช่วงก่อร่างสร้างเมื่อง ป้องกันประเทศเสียโดยมาก


กิจกรรมสรุปบทเรียน/รวบยอด
- ให้นักเรียนซกั ถามข้อสงสัยเกี่ยวกับประวัติดนตรีไทยยุคสมยั อยุธยาและธนบุรี
- สุ่มชื่อนักเรยี นเพื่อตอบคําถามทดสอบความรคู้ วามเข้าใจ
- นักเรียนร่วมกันทําใบงานที่ 1.2 เรื่อง ประวัติดนตรีไทยยุคสุโขทัย อยุธยาและธนบรุ ี ท้ายชั่วโมง
กิจกรรมการเรียนรชู้ ั่วโมงที่ 3 กิจกรรมร่วมสรา้ งศิลาจารกึ
กิจกรรมนําเข้าสบู่ ทเรียน
- เช็คชื่อบันทึกการเข้าเรียนของนักเรียน -บททวนความรเู้นื้อหาจากการเรียนการสอน
กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
- นักเรียนร่วมกันเขียนแผนผังความคิดเรื่องดนตรีไทยสมัยสโุ ขทัย อยุธยา ธนบุรี บนศิลาจารกึ ที่ครู เตรียมไว้ให้
กิจกรรมสรุปบทเรียน/รวบยอด
- ให้นักเรียนซกั ถามข้อสงสัยเกี่ยวกับประวัติดนตรีไทยยุคสมยั สุโขทัย อยุธยา และธนบุรี
สื่อ/เทคโนโลยี/แหล่งเรียนร/ู้ ภูมิปัญญาท้องถิ่น
- สื่อการสอน (Power point) >>>>>>>>>>>>>>>> - ภาพกจิ กรรมดนตรี
- ใบความรู้ที่ 1.2 เรอื่ ง ประวัติดนตรีไทยยุคสุโขทัย อยุธยาและธนบุรี - ใบงานที่ 1.2 เรอื่ ง ประวัติดนตรีไทยยุคสโุ ขทัย อยุธยาและธนบุรี


การวัดและประเมินผล
ตัวชี้วัด ศ2.2 ม.3/1
จุดประสงค์การเรียนรู้
วิธีการ
เครื่องมือ
เกณฑ์
ด้านความร(ู้K) -นักเรียนสามารถอธิบาย
เกี่ยวกับดนตรไี ทยในสมัยสุโขทัย อยุธยา ธนบุรีได้
ตรวจ ใบงานที่ 1.2 เรื่อง ประวัติดนตรี ไทยยุคสุโขทัย อยุธยา และธนบุรี
ใบงานที่ 1.2 เรื่อง ประวัติดนตรีไทยยุค สุโขทัย อยุธยา และ ธนบุรี
ร้อยละ 80 ผ่าน เกณฑ์
ด้านทักษะ/กระบวนการ/กระบวนการคิด -นักเรียนมที ักษะในการเปรียบเทียบ ประเภทของเครื่องดนตรีไทยและวง ดนตรีไทยที่ปรากฏในสมัยสุโขทัย อยุธยา และ ธนบุรีได้
ประเมินทกั ษะการ จําแนกเครอื่ งดนตรี และวงดนตรีไทยใน แต่ละสมัย
ใบกิจกรรมสร้าง ศิลาจารกึ เรื่องการ จําแนกเครอื่ งดนตรี และวงดนตรีไทยใน แต่ละสมัย
ระดับ คุณภาพ 2 ผ่าน เกณฑ์
ด้านคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A)
- การทํางานอย่างเป็นระบบ - มีความรับผิดชอบ
- มีวินัยในการเรียนรู้
- ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน
- ตระหนกั ในคุณค่าของงานดนตรี
สังเกตความมีวินัย มุ่งมั่นในการทํางาน รับผิดชอบ ตระหนักในคุณค่า ทางดนตรี
แบบสงั เกต พฤติกรรมและ คุณลักษณะที่พึ่ง ประสงค์
ระดับ คุณภาพ ดี ผ่าน เกณฑ์


เกณฑ์การประเมิน
เกณฑ์การประเมินชิ้นงาน (K)
ใบงานที่ 1.2 เรื่องประวัติดนตรีไทย สมัยสุโขทัย อยุธยา และธนบุรี (คะแนนเต็ม 10 คะแนน)
กิจกรรม ใบงานที่ 1.1 เรื่องประวัติดนตรีไทยสมัยสุโขทัย อยุธยา และธนบุรี ตอนที่ 1 จํานวน 4 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน แตล่ ะข้อประเมิน ดังนี้
- เติมคําตอบลงในช่องว่างได้ถูกต้อง ข้อละ 1 คะแนน
- เติมคําตอบลงในช่องว่างไม่ถูกต้อง ข้อละ 0 คะแนน
ตอนที่ 2 จํานวน 1 ข้อ ข้อละ 6 คะแนน แตล่ ะข้อประเมิน ดังนี้
- เติมคําตอบลงในช่องว่างได้ถูกต้อง ข้อละ 6 คะแนน
- เติมคําตอบลงในช่องว่างไม่ถูกต้อง ข้อละ 0 คะแนน
ซึ่งขึ้นอยู่กบั ครผู ู้สอน (คะแนนร้อยละ 80 ของคะแนนเตม็ ขนึ้ ไป ถือว่าผ่าน)
เกณฑ์การประเมินทักษะ/กระบวนการ/กระบวนการคิด (P) เกณฑ์การประเมินทักษะการใช้ความรู้ในการเปรียบเทียบ
8-10 ดีมาก(3)
นักเรียนมีทักษะในการเปรียบเทียบประเภทของเครื่องดนตรีไทย และวงดนตรีไทยที่ ปรากฏในสมัยสโุ ขทัย อยุธยา และ ธนบุรีได้อย่างถูกต้องครบถ้วน
5-7 ด(ี 2)
นักเรียนมีทักษะในการเปรียบเทียบประเภทของเครื่องดนตรีไทย และวงดนตรีไทยที่ ปรากฏในสมัยสโุ ขทัย อยุธยา และ ธนบุรีได้อย่างถูกต้องแต่ไม่ครบ
0-4(1) ควรปรับปรุง
นักเรียนมีทักษะในการเปรียบเทียบประเภทของเครื่องดนตรีไทย และวงดนตรีไทยที่ ปรากฏในสมัยสโุ ขทัย อยุธยา และ ธนบุรีได้อย่างถูกต้องบ้างบางข้อ
ด้านคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A) เกณฑ์การประเมินพฤติกรรมหรือคุณลักษณะที่พึ่งประสงค์ด้าน การตั้งใจทํางานทํางานอยา่ งเป็นระบบและส่งงานตรงเวลา
16-20 ดีมาก(3)
นักเรียนตงั้ ใจทํางาน ทํางานอย่างเป็นระบบ และส่งงานตรงเวลา
10-15 ด(ี 2)
นักเรียนตงั้ ใจทํางาน ทํางานอย่างไม่เป็นระบบ และส่งงานตรงเวลา
0-9 พอใช้(1)
นักเรียนไม่ตงั้ ใจทํางาน ทํางานอย่างไม่เป็นระบบ และสง่ งานไม่ตรงเวลา


ประ ดนต ไทย


สมัยสุโขทัย













ความเป็นมา
หลักฐานที่แสดงเรื่องราวของดนตรีสมัยสุโขทัยได้ชัดเจนได้แก่ ศิลาจารึกสมัยสุโขทัย ไตรภูมิพระร่วง ศิลา
จารึกสมัยสุโขทัยมีหลายหลัก หลักที่สําคัญๆ คือ ศิลาจารึกพ่อขุนรามคําแหง (ศิลาจารึกหลักที่หน่ึง) จารึกการ
สมโภชรอยพระพุทธบาท และจารึกวัดพระยืน เมืองลําพูน
ศิลาจารึกพ่อขุนรามคําแหง พ.ศ.๑๘๓๕ จารึกเร่ืองราวของชาวสุโขทัย มีข้อความตอนหนึ่งกล่าวถึงเครื่อง
ดนตรีไทยไว้ว่า “(ด้านท่ี ๑) ปากประตูมีกะดิ่งอันณ่ึง แขวนไว้หั้นไพร่ฟ้าหน้าปกกลางบ้านกลางเมือง มีถ้อยมี
ความ เจ็บท้อง ข้องใจ มันจักกล่าว เถิงเจ้าเถิงขุนบ่ไร้ไปล่ันกะดิ่งอันท่านแขวนไว้...
(ด้านที่ ๒) ...ดํบงคํกลอง ด้วยเสียงพาดเสียงพิณ เสียง เลื้อน เสียงขับ ใครจักมักเล่น เล่น ใครจักมักหัว หัว ใครจัก
มักเลื้อน เล้ือน”
ดนตรีไทยในศิลาจารึกพ่อขุนรามคําแหง

ชื่อในศิลาจารึก

ความหมาย

กระด่ิง
กระด่ิง


ดํบงคมกลอง
ประโคมกลอง

พาด หรือ พาทย์

คือเครื่องดนตรีประเภทต ีจะเป็นระนาดหรือฆ้อง
ไม่แน่ชัด

พิณ

เครื่องดนตรีประเภทดีด
เสียงเลื้อน เสียงขับ
เสียงร้องหรืออ่านเป็นทํานองเสนาะ



ท่ีมา : ฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย
๑


นั้น)”
ประ ดนต ไทย




ศิลาจารึกเขาสุมนกูฏ เขาพระบาท อําเภอเมือง จังหวัดสุโขทัย พ.ศ.๑๙๑๒ ได้บันทึกชื่อเครื่องดนตรี และการละเล่นไว้ ดังนี้ “ปลาก (ปลาย) หนทางย่อ มเรียงขันหมากขันพลู บูชาพิลม (อภิรมย์) ระบําเต้นเล่นทุกฉัน (ทุกอย่าง)... ด้วยเสียงสาธุการบูชา อีกดุริยพาทย์พิณฆ้องกลอง เสียงดีดสีพอดังดินจักหล่มอ้ัน (เพียงดินจักถล่ม


ดนตรีไทยในศิลาจารึกเขาสุมนกูฏ
ชื่อในศิลาจารึก

ความหมาย
ระบํา
การเต้นก ารรํา
ดุริย
ดนตรี

พาทย์

คือ เคร่ืองดนตรีประเภทตี จะเป็นระนาดหรือฆ้อง ไม่แน่ชัด
พิณ
เครื่องดนตรีประเภทดีด
ฆ้อง กลอง
เครื่องตีโลหะ เครื่องตีหนัง
เสียงดีด สี
เสียงจากเครื่องดนตรีประเภทเครื่องสาย

ศิลาจารึกวัดพระยืน อําเภอเมือง จังหวัดลําพูน พ.ศ.๑๙๑๓ เป็นจารึกที่มีชื่อเครื่องดนตรีปรากฏอยู่มาก ที่สุด ดังนี้ “...ตีพาทย์ดังพิณฆ้องกลองปี่สรไนพิสเนญชัย ทะเทียด กาหล แตรสังข์มาน กังสดาล มรทงค์ ดงเดือด เสียงเลิศ เสียงก้อง อีกทั้งคนร้องโห่อื้อดาสะท้านทั่วทั้งนครหริภุญชัยแล...”
ที่มา : ฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
ที่มา : ฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร
จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย
๒


ประ ดนต ไทย
๓
ดนตรีไทยในศิลาจารึกวัดพระยืน
ชื่อในศิลาจารึก
ปี่สรไน พิสเนญชัย
ทะเทียด กาหล แตร สังข์ กังสดาล มรทงค์ ดงเดือด
ความหมาย
อาจหมายถึง ปี่เสนง หรือ เขนง ได้แก่เครื่องเป่าท่ี ทําจากเขาสัตว์
กลองสองหน้า
แตรงอน น่าจะพัฒนามาจากพิสเนญชัย
เครื่องเป่าชนิดหนึ่ง
เคร่ืองเป่าที่ทําจากหอยสังข์
ระฆังวงเดือน
ตะโพน (สันส.– มฤทงค, บาลี – มุทิงค)
สน่ันดง หรือเคร่ืองดนตรีอย่างหน่ึง อาจจะเป็นก ลองทัด
ปี่ไฉน
ง น จากห กฐาน น ญ ก าวมา งบอก ง ฒนธรรมดนต ไทย เ ด นในส ย โข ย งบาง เห การ ไ กจา กไ และ ห กฐานอ าง ดเจน แ
จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย


ประ ดนต ไทย
๔
เคร่ืองดนตรีในสมัยสุโขทัย
เมื่อครั้งอดีตกาลในสมัยของพ่อขุนรามคําแหงมหาราช ซึ่งพระองค์ได้ประดิษฐ์ลายสือไทยและทําให้ ประเทศไทยได้มีภาษาเป็นของตนเอง จึงทําให้มีการบันทึกเร่ืองราวต่างๆข้ึน และได้มีการบันทึกเรื่องราวเก่ียวกับ ดนตรีไทย ในหลักศิลาจารึก หลักท่ี ๑ ด้านท่ี ๒ โดยมีความว่า “...ดํบงคํกลอง ด้วยเสียงพาดเสียงพิณ เสียงเล้ือน เสียงขับ ใครจักมักเล่น เล่น ใครจักมักหัว หัว ใครจักมักเล้ือน เลื้อน”
ดังน้ัน จากการสันนิษฐานจะเห็นได้ว่ามีเคร่ืองดนตรีท่ีปรากฏมีดังน ้ี
เครื่องดีด
กระจับปี ่
เครื่องสี
กฎ
พิณน้ําเต้า
พิณเพี๊ยะ
ซอพุงตอ หรือ ซอสามสาย
จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย


เคร่ืองต ี
ประเภทที่เกิดเสียงจากโลหะ
ประ ดนต ไทย แบ่งออกเป็น ๓ ประเภท ดังน ี้
๕
มโหระทึก
กังสดาล
ฆ้อง
ฉิ่ง
ฉาบ
จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย


ประ ดนต ไทย ประเภทที่เกิดเสียงจากไม้
๖
กรับคู่
ประเภทที่เกิดเสียงจากหนังสัตว ์
กรับพวง
กลองทัด
กลองแอว์
ตะโพน
กลองตุ๊ก
บัณเฑาะว์
กลองมลาย ู
จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย


ประ ดนต ไทย เคร่ืองเป่า
พิสเนญชัย (แตรเขาควาย)
แตรงอน
ป่ี (ปี่สรไนยหรือปี่ไฉน)
แตรสังข์
ภาพจิตกรรมฝาผนังวงแตรสังข์วัดท่าฬ่อ จ.พิจิตร
จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย
๗


ประ ดนต ไทย วงดนตรีสมัยสุโขทัย
วงป่ีพาทย์เครื่องห้า ในสมัยสุโขทัยประกอบไปด้วยเคร่ืองดนตรี คือ ป่ี ฆ้อง ตะโพน กลองทัด ๑ ใบ ฉิ่ง ดังภาพ
จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย
๘


ประ ดนต ไทย
วงบรรเลงพิณ เป็นการบรรเลงเพียงคนเดียว ประกอบกับการขับลํานําซึ่งผู้ดีดจะเป็นคนขับลํานําเอง พิณที่ใช้ดีดสันนิษฐานวาส เป็นพิณเปี๊ยะ (ทางตอนเหนือ)
หรือพิณน้ําเต้า(เขมร)หรือกระจับปี่ (เขมร) หรือซึ่งการ บรรเลงพิณประกอบการขับลํานํานี้ใช้เนื้อร้องที่มีคํากลอน
ในเชิงสังวาส แสดงความรักใคร่ จึงมักจะใช้เกี้ยวสาวเป็น ส่วนใหญ่
วงขับไม้ ถือเป็นวงดนตรีที่เก่าแก่มากใน ประวัติศาสตร์การดนตรีไทย วงขับไม้มีคนเล่น ๓ คน คือ คน ขับลํานํา คนไกวบัณเฑาะว์เพื่อให้จังหวะ และคนสีซอสามสาย คลอเสียงคนขับลํานํา วงขับไม้มักใช้กับพิธีหลวงในสมัยนั้น เช่น พิธีสมโภชพระมหาเศวตรฉัตร พิธีสมโภชพระยาช้างเผือก
วงมโหรี เป็นลักษณะของวงดนตรีอีกแบบหนึ่ง ที่ นําเอา วงบรรเลงพิณ กับ วงขับไม้ มาผสมกัน เป็นลักษณะ ของ วงมโหรีเคร่ืองส่ี เพราะประกอบด้วยผู้บรรเลง 4 คน คือ หน่ึงคนขับลํานําและตีกรับพวงให้จังหวะ สองคนสีซอสาม สายคลอเสียงร้อง สามคนดีดพิณ และสี่คนตีทับ (โทน) ควบคุมจังหวะ
จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย
๙


ประ ดนต ไทย บทเพลงสมัยสุโขทัย
ในสมัยสุโขทัยยังไม่มีการบันทึกโน้ตไว้เป็นหลักฐาน จึงไม่มีใครทราบแน่นอนว่าทเพลงสมัยกรุงสุโขทัย เป็นอย่างไร แต่มีหลายเพลงท่ีสันนิษฐานว่าน่าจะเกิดข้ึนในสมัยสุโขทัย เช่น

- เพลงเทพทอง ถือเป็นเพลงท่ีเก่าแก่ท่ีสุด มีอายุมากกว่า 700 ปี - เพลงนางนาค
- เพลงขับไม้บัณเฑาะว์
จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย
๑๐


ความเ นมา
ประ ดนต ไทย สมัยอยุธยา
ด้วยเหตุที่ว่าในสมัยอยุธยาเป็นยุคสมัยท่ีบ้างเมืองต้องทําศึกสงครามอยู่เกือบตลอดเวลา ท้ังสงครามภาย นอกและสงครามภายในจึงทําให้การดนตรีไทยในสมัยนี้ไม่มีการเปล่ียนแปลงไปจากยุคสมัยกรุงสุโขทัยมากนัก
มีหลักฐานที่ปรากฎเกี่ยวกับดนตรีไทยในสมัยน้ี ในกฏมลเทียรบาล ซ่ึงมีการระบุเครื่องตรีไทย เพิ่มขึ้นจากสมัยสุโขทัย จึงมีการสันนิษฐานว่าจะเป็นเครื่องดนตรีที่เกิดขึ้นในสมัยน้ี อันได้แก่ กระจับปี่ ขลุ่ย จะเข้ และ รํามะนา นอกจากนี้ในกฏมลเทียรบาล สมัยสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ (พ.ศ. ๑๙๙๑-๒๐๓๑) ปรากฏข้อ ห้ามตอนหนึ่งว่า “...ห้ามร้องเพลงเรือ เป่าขลุ่ย เป่าป่ี สีซอ ดีดกระจับปี่ ดีดจะเข้ ตีโทนทับ ในเขตพระราชฐาน...” ซ่ึงแสดงให้เห็นว่าดนตรีไทยในสมัยน้ี เป็นท่ีนิยมกันมาก แม้ในเขตพระราชฐานก็ยังมีคนไปร้องเพลงและเล่นดนตรี กันเป็นเอิกเกริกและเกินพอดี จนกระทั่งพระมหากษัตริย์ต้องออกกฏมลเทียรบาล ดังกล่าว
วงดนต ส ยอ ธยา
วงปี่พาทย์เคร่ืองห้า มีลักษณะคล้ายกับวงป่ีพาทย์เครื่องห้าในสมัยสุโขทัย ซึ่งประกอบไปด้วยเครื่อง ดนตรี ได้แก่ ปี่ใน ฆ้องวง ตะโพน กลองทัด และฉิ่ง แต่ในช่วงปลายสมัยอยุธยาได้มีการเพิ่ม “ระนาดเอก” เข้ามา ร่วมเป็นเคร่ืองดนตรีในวงป่ีพาทย์เครื่องห้า ถึงแม้จะมีการเพิ่มระนาดเข้ามาก็ตาม “วงป่ีพาทย์เครื่องห้า” ก็ยังคง เรียกชื่อเดิมอยู่ไม่เปลี่ยนแปลง
ระนาดเอก
จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย
๑๑


ประ ดนต ไทย
๑๒
วงมโหรี สมัยนี้มีการพัฒนามาจากวงมโหรีเครื่องสี่ ในสมัยสุโขทัยเป็นวงมโหรีเครื่องหก เพราะได้เพิ่ม เครื่องดนตรีเข้าไปอีก ๒ ชิ้น ได้แก่ รํามะนา และ ขลุ่ย วงมโหรีในสมัยนี้จะมีผู้หญิงเป็นผู้บรรเลง สําหรับขับกล่อม พระมหากษัตริย์ให้ทรงพระเกษมสําราญ โดยในสมัยสุโขทัยการบรรเลงวงมโหรีจะมีผู้บรรเลงทั้งหมด ๔ คน ได้แก่
๑. คนดีดพิณที่เรียกว่า กระจับปี่

๒. คนสีซอสามสาย
๔. คนตีกรับพวง
๓. คนตีทับ (โทน) ต่อมาได้เพิ่มคนบรรเลงเพิ่ม อีก ๒ คน ได้แก่

๑. คนตีรํามะนา จึงทําให้วงมโหรีเครื่องสี่ในสมัยสุโขทัยเป็นวงมโหรีเครื่องหกในสมัยอยุธยา
๒. คนเป่าขลุ่ย
จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย


ประ ดนต ไทย “ซึ่งในระยะเวลาต่อมาได้มีการนําเอาจะเข้ที่เป็นเครื่องดนตรีของมอญเข้ามาแทนกระจับปี่เพราะมี
เสียงที่ไพเราะกว่า นอกจากนี้ ยังดีดได้ง่ายและสะดวกกว่ากระจับปี่”
จะเข้
วงเครื่องสาย เครื่องดนตรีประเภทเครื่องสายที่มีอยู่ในสมัยอยุธยานั้นมีอยู่แล้วมากมายหลายชนิดและ ได้รับความนิยมในการเล่นอย่างแพร่หลายจากผู้คนสมัยนั้น จนกระทั่งการเล่นเครื่องดนตรีประเภทสายเป็นไปจน เกินขอบเขตโดยเข้าใกล้เขตพระราชฐาน จึงได้มีการออกกฏมณเทียรบาลบัญญัติเป็นกฏหมายเพื่อกําหนดโทษ สําหรับผู้กระทําผิดที่เล่นดนตรีจนเกินขอบเขตขึ้นมาในสมัยของสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถโดยเครื่องดนตรีที่ถูก ระบุไว้ในกฏมณเทียรบาลก็ล้วนมีอยู่ในวงเครื่องสายทั้งสิ้น ทั้งซอ ขลุ่ย จะเข้ และโทนหรือทับ
“ดังนั้น วงเครื่องสายในสมัยอยุธยาจึงมีเครื่องดนตรีประเภทสายอยู่แล้วอย่างครบถ้วน สมบูรณ์ ทั้งเครื่องดนตรีที่ใช้ในการบรรเลงทํานอง ได้แก่ ซอด้วง ซออู้ จะเข้ และขลุ่ย และเครื่องดนตรีประกอบ จังหวะ ได้แก่ โทนหรือทับ และฉิ่ง”
“เพราะฉะนั้นการดนตรีไทยในสมัยอยุธยาจึงมีเครื่องดนตรีที่ครบทั้ง ๓ ประเภท นั่นคือ ปี่พาทย์ มโหรี และ เครื่องสาย”
จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย
๑๓


ประ ดนต ไทย


สมัยธนบุรี
เป็นยุคสมัยของการเปลี่ยนแปลงบ้านเมืองครั้งสําคัญจากกรุงศรีอยุธยามาเป็นกรุงธนบุรี นอก จากนี้ยังเป็นยุคสมัยของการกอบกู้เอกราชและก่อร่างสร้างเมือง สภาพสังคมในสมัยนี้ึจึงเต็มไปด้วยการทําศึก สงคราม
การดนตรีไทยในสมัยธนบุรีทั้งปี่พานย์ มโหรี และ เครื่องสาย จึงไม่เปลี่ยนแปลงไปจากสมัย อยุธยา เพราะ มีระยะเวลาตลอดยุคสมัยเพียงแค่ ๑๕ ปี อีกทั้งยังมีเครื่องดนตรีของต่างชาติที่ได้เข้ามามีบทบาท ในการดนตรีของสมัยธนบุรี อย่างเช่น มโหรีแขก ฝรั่ง ญวน เขมร และพิณพาทย์รามัญ
๑๔


จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย
ใบความรู้ที่๑.๒ เร่ืองประวัติดนตรีไทยสมัยสุโขทัย
จัดทําโดยครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย


ชื่อ - นามสกุล ............................................................................................เลขที่ .......... ชั้น ม.3/........
ใบงานที่ 1.2 ประวัติดนตรีไทยสมัยสุโขทัย อยุธยา และธนบุรี
ตอนที่ 1 คําชี้แจง ให้นักเรียนตอบคําถามต่อไปนี้ ——————————————————————————————————————
1.1 หลักศิลาจารึกพ่อขุนรามคําแหง หลัก 1 ด้านที่ 2 ได้กล่าวถึงดนตรีไทย มีความว่าอย่างไร

ตอบ ...................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................
1.2 เครื่องดนตรีประเภทตีท่ีปรากฏในสมัยสุโขทัยมีกี่ประเภทอะไรบ้าง และแต่ละประเภทมีเครื่องดนตรีอะไรบ้าง
ตอบ ...................ประเภท ได้แก่............................................................................................................. ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ..........................................................................................................................................................................

1.3 วงป่ีพาทย์เครื่องห้าในสมัยอยุธยามีเครื่องดนตรีอะไรบ้าง

ตอบ ...................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................
1.4 การดนตรีในสมัยธนบุรีมีการเปลี่ยนแปลงจากสมัยอยุธยาอย่างไร เพราะเหตุใด
ตอบ ......................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................


ตอนที่ 2 คําชี้แจง ให้นักเรียนเขียนแผนผังเครื่องดนตรีท่ีปรากฏในสมัยสุโขทัย
เครื่องดนตรีที่ปรากฏในสมัยสุโขทัย


ชื่อ - นามสกุล ............................................................................................เลขท่ี .......... ช้ัน ม.3/........
ใบงานที่ 1.2 ประวัติดนตรีไทยสมัยสุโขทัย อยุธยา และธนบุรี
ตอนที่ 1 คําชี้แจง ให้นักเรียนตอบคําถามต่อไปน้ี ——————————————————————————————————————
1.1 หลักศิลาจารึกพ่อขุนรามคําแหง หลัก 1 ด้านท่ี 2 ได้กล่าวถึงดนตรีไทย มีความว่าอย่างไร

ดํบงคํกลอง ด้วยเสียงพาดเสียงพิณ เสียงเลื้อน เสียงขับ ใครจักมักเล่น เล่น ใครจักมักหัว หัว
ตอบ ......................................................................................................................................................
ใครจักมักเลื้อน เลื้อน
............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................
1.2 เครื่องดนตรีประเภทตีที่ปรากฏในสมัยสุโขทัยมีกี่ประเภทอะไรบ้าง และแต่ละประเภทมีเครื่องดนตรีอะไรบ้าง

3
ตอบ ...................ประเภท ได้แก่............................................................................................................. ............................................................................................................................................................................
1. ประเภทท่ีเกิดเสียงจากโลหะ คือ มโหรทึก ฆ้อง กังสดาล ฉ่ิง ฉาบ ............................................................................................................................................................................
2. ประเภทเกิดเสียงจากไม้ คือ กรับคู่ กรับพวง ............................................................................................................................................................................
3. ประเภทที่เกิดเสียงจากหนังสัตว์ คือ กลองทัด ตะโพน กลองตุ๊ก กลองแอว์ บัณเฑาะว์ กลองมลายู
............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ..........................................................................................................................................................................

1.3 วงปี่พาทย์เครื่องห้าในสมัยอยุธยามีเคร่ืองดนตรีอะไรบ้าง

ตอบ ...................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................
ปี่ ฆ้องวง ตะโพน กลองทัด ฉ่ิง
1.4 การดนตรีในสมัยธนบุรีมีการเปลี่ยนแปลงจากสมัยอยุธยาอย่างไร เพราะเหตุใด
ไม่มีการเปล่ียนแปลง เพราะ มีระยะเวลาตลอดยุคสมัยเพียงแค่ 15 ปี อีกทั้งยังมีเคร่ืองดนตรีของต่าง
ตอบ ......................................................................................................................................................
ชาติที่ได้เข้ามามีบทบาทในการดนตรีของสมัยธนบุรี อย่างเช่น มโหรีแขก ฝรั่ง ญวน เขมร และพิณ
............................................................................................................................................................................
พาทย์รามัญ ............................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................................
เฉลย


ตอนที่ 2 คําชี้แจง ให้นักเรียนเขียนแผนผังเครื่องดนตรีท่ีปรากฏในสมัยสุโขทัย
เครื่องดนตรีที่ปรากฏในสมัยสุโขทัย
ตามดุลพินิจของครูผู้สอน


ผลการสอน
นักเรียนทั้งหมด นักเรียนผ่านเกณฑ์การประเมินระดบั ดี นักเรียนผ่านเกณฑ์การประเมินระดบั ปานกลาง นักเรียนไมผ่ ่านเกณฑ์การประเมนิ ระดบั ปรับปรงุ
166 คน
141 คน คิดเป็นร้อยละ 84.93 25 คน คิดเป็นร้อยละ 15.07 0 คน คิดเป็นร้อยละ 0.00
บันทึกผลหลังการจัดการเรยี นรู้
...........น...ัก..เ.ร..ีย...น..ม...ีค..ว..า..ม...ร..ู้ค..ว..า..ม...เ.ข..้า..ใ..จ..เ.ก..ี่ย...ว..ก..ับ...ด..น...ต..ร..ีส...ม..ัย..ส...โุ .ข...ท..ัย....อ..ย...ุธ..ย..า...ธ..น...บ..ุร..ีด...ีข..ึ้น...ร..้อ..ย...ล..ะ...1...0..0...แ...ล..ะ..ม...ีค..ว..า..ม...ส..น...ใ.จ..ใ..น...ก..า..ร........... ...........จ..ัด...ร..ูป..แ...บ..บ...ก..า..ร..เ..ร..ีย..น..ร..ู้แ...บ..บ...เ.ก...ม..ส...์ ..................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................................................................. ปัญหาและอุปสรรค
นักเรียนบางส่วนไม่สนใจในการเรียน จงึ ทําใหเ้ สียบรรยากาศในการจัดการเรียนการสอนตงึ เคลียดในบางเวลา
..................................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................................
ข้อเสนอแนะ / แนวทางแก้ไข
..................................................................................................................................................................................................
ลงช่ือผสู้ อน
ผู้สอนไดจ้ ัดการเรียนรู้แบบเกมสโ์ ชว์เพื่อดึงความสนใจของผเู้ รียน
.................................................................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................................................................. ......................................................................................................................................
( นายศิวกร ปันอ้าย ) 20 มิถุนายน 2564


แผนการจัดการเรียนรู้
แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 3 ดนตรีไทยสมัยรัตนโกสินทร์ หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 ประวัติดนตรีไทย
รหัสวิชา ศ23102 รายวิชาดนตรีนาฏศิลป์ กลุ่มสาระการเรียนรศู้ ลิ ปะ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 3 ภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2564 เวลา 3 ชั่วโมง ___________________________________________________________________________________
สาระที่ 2 ดนตรี มาตรฐานการเรียนรู้ศ2.2เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างดนตรีประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมเห็นคุณค่าของดนตรีทเี่ป็น มรดกทางวัฒนธรรมภูมิปญั ญาท้องถิ่นภูมิปัญญาไทยและสากล
ตัวชี้วัด
สาระการเรยี นรู้
ดนตรีไทยสมัยรัตนโกสินทร์
สาระสําคัญ
ประวัติดนตรีไทยในแตล่ ะยุค มีลักษณะเด่นในด้านต่างๆที่แตกต่างกันในแต่ละยุคสมัย เช่น บทเพลง แนวคิดของ คีตกวี และค่านิยมในสังคม เป็นเหตุการณ์ที่แสดงถึงวิวัฒนาการของดนตรีไทย
จุดประสงค์การเรียนรู้
1. ด้านความรู้ (K)
- นักเรียนสามารถอธิบายประวัติดนตรีไทย สมัยรัตนโกสินทร์
2.ด้านทักษะ/กระบวนการ(P)
- นักเรียนมที ักษะในการเปรียบเทียบประเภทของเครื่องดนตรีไทย และวงดนตรีไทยทปี่ รากฏในสมัย รัตนโกสินทร์
3. ด้านคุณลักษณะ (A)
- การทํางานอย่างเป็นระบบ
- มีความรับผิดชอบ
- มีวนิ ัยในการเรียนรู้
- ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน
- ตระหนกั ในคุณค่าของงานดนตรี
ศ.2.2 ม.3/1 บรรยายวิวัฒนาการของดนตรีแตล่ ะยุคสมัย


สมรรถนะสําคญั
- ความสามารถในการคิดอย่างสร้างสรรค์ - ทักษะในการสื่อสาร
คุณลักษณะอันพึงประสงค์
1. ผู้เรียนมีความซื่อสัตย์สจุ ริตของตนเองและผู้อื่น 2. ผู้เรียนมีวินัยในการรับผิดชอบชิ้นงานของตนเอง 3. ผู้เรียนมีความมุ่งมั่นในการทํางาน
สาระสําคัญ/ความคดิ รวยอด
ประวัติดนตรีไทยในแตล่ ะยุค มีลักษณะเด่นในด้านต่างๆที่แตกต่างกันในแต่ละยุคสมัย เช่น บทเพลง แนวคิดของ
คีตกวี และค่านิยมในสังคม เป็นเหตุการณ์ที่แสดงถึงวิวัฒนาการของดนตรีไทย
กิจกรรมการเรียนรชู้ ั่วโมงที่ 1 ดนตรีไทยสมยั รัชกาลที่1-3
กิจกรรมนําเข้าสบู่ ทเรียน
- เช็คชื่อบันทึกการเข้าเรียนของนักเรียน
- ทบทวนความครูชั่วโมงที่แล้ว เรื่องประวัติดนตรีไทยสมัยสโุ ขทัย อยุธยา และธนบุรี
กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
- นักเรียนร่วมกันศึกษาความรเู้ รอื่ ง ประวัติดนตรีไทยในสมยั รัตนโกสินทร์ ผ่านสื่อการสอนโปรแกรม Keynote และ ใบความรทู้ 1ี่ .3 ซึ่งแยกเป็นแตล่ ะยุคได้ดังนี้
- ดนตรีไทยในสมัยรัตนโกสินทร์ แบ่งตามสมัยการปกครองดงั นี้ 1) สมัยรัชกาลที่ 1
ดนตรีไทยในสมัยนี้ยงั คงยึดถือรปู แบบและลักษณะมาจากสมัยอยุธยา แต่ได้มีการ เปลี่ยนแปลงเครื่องดนตรีในวงปี่พาทย์และวงมโหรีโดยมกี ารเพิ่ม กลองทัดอีก 1 ลูก เข้าไปในวงปี่พาทย์ ส่วนวงมโหรีก็ ได้เพิ่มระนาดเข้าไปอีก 1 ราง
2) สมัยรัชกาลที่ 2
เป็นยุคสมัยที่การดนตรไี ทยมีความเจริญรุ่งเรืองอย่างมาก สืบเนื่องมาจากพระบาทสมเดจ็
พระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงสนพระทัยในเรอื่ งดนตรี ไทยอกี ทั้งพระองค์ยังทรงพระปรีชาสามารถเป็นอย่างยงิ่ ในด้าน ดนตรีไทย
3) สมัยรัชกาลที่ 3
วงปี่พาทย์ได้เปลี่ยนไปเป็น"วงปี่พาทยเ์ครื่องค"ู่ เพราะมผีู้คดิประดิษฐร์ะนาดเพมิ่เข้ามาในวง
อีก 1 ราง ซึ่งมีขนาดใหญก่ ว่าระนาดแบบเดิมและตีด้วยไมน้ วม อกี ทั้งยงั ใหเ้ สียงที่ตํ่ากว่า นั่นคือ "ระนาด
ทุ้ม" นอกจากนี้ยงั ได้สร้างฆ้องวงที่มีขนาดเล็กและใหเ้ สียงสงู ขึ้นมาอีกอย่างหนึ่ง เรียกว่า "ฆ้องวงเลก็ " รวมทั้งการ นําเอาปี่นอกเข้ามาผสมในวงปี่พาทย์ด้วย


กิจกรรมสรุปบทเรียน/รวบยอด
- ให้นักเรียนซกั ถามข้อสงสัยเกี่ยวกับประวัติดนตรีไทยสมัยรชั กาลท1ี่ ถึงรัชกาลท3ี่
กิจกรรมการเรียนรชู้ ั่วโมงที่ 2 ดนตรีไทยสมยั รัชกาลที่4-6
กิจกรรมนําเข้าสบู่ ทเรียน
- เช็คชื่อบันทึกการเข้าเรียนของนักเรียน
- บททวนความรเู้ นื้อหาจากการเรียนการสอน ชั่วโมงที่แล้วโดยนักเรียนตงั้ คําถามและถามกันเองในเรียน
กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
สมัยรัชกาลที่ 4
"วงปี่พาทยเ์ ครื่องใหญ"่ ซงึ่ เป็นแบบแผนของวงปี่พาทยท์ ี่ใช้มาจนปจั จบุ ัน ได้เกิดขึ้่นในยุค
สมัยนสี้ ืบเนื่องจากรัชกาลที่ 4 ได้ทรงสร้าง "ระนาดทุ้มเหลก็ " และ "ระนาดเอกเหล็ก" เพิ่มเข้าไปในวงปี่พาทย์เครื่อง คู่ จึงทําให้วงปี่พาทย์เครอื่ งคู่มีวิวัฒนาการไปเป็นวงปพี่ าทยเ์ ครื่องใหญ่ ที่ประกอบไปด้วยเครื่องดนตรีชนิด ต่างๆดังต่อไปนี้คือปี่ในปี่นอกระนาดเอกระนาดทมุ้ ระนาดเอกเหล็กระนาดทมุ้เหล็กฆ้องวงใหญ่ฆ้องวง เล็ก ตะโพน กลองทัด ฉงิ่ ฉาบเล็ก ฉาบใหญ่ โหม่ง
สมัยรัชกาลที่ 5
สมเดจ็ พระเจ้าบรมวงศ์เธอเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ได้ทรงคิดประดิษฐ์วงปี่พาทย์
ขึ้นมาในอีกรูปแบบหนึ่ง เพื่อใช้บรรเลงประกอบการเล่นละคร เรียกว่า "วงปพี่ าทย์ดึกดําบรรพ"์ พระองค์ทรงนําเอา ฆ้องชัย หรือ เรียกว่า "ฆ้องหุ่ย" จํานวน 7 ลูก เพมิ่ เข้ามา นอกจากนี้ พระองค์ยังทรงตัดเครื่องดนตรที ี่มีเสียง
แหลม เสียงสูงและเสียงที่ดังมากๆ ออกไปด้วย ส่วนระนาดก็ให้ตีด้วยไม้นวม ดงั นั้นวงปพี่ าทย์ดักดําบรรพ์จงึ มีเฉพาะ เครื่องดนตรีทบี่ รรเลงแล้วมีเสียงเบา และไพเราะนมุ่ นวล แตกต่างไปจากวงปี่พาทยอ์ ื่นๆ โดยเครื่องดนตรีในวงปี่พาทย์ ดึกดําบรรพ์ประกอบไปด้วย ระนาดเอก ระนาดทุ้ม ระนาดทุ้มเหล็ก ฆ้องวงใหญ่ ซออู้ ขลุ่ยอู้ ขลุ่ย
เพียงออ ฉิ่ง ฆ้องชัยหรอื ฆ้องหยุ่ ตะโพน กลองตะโพน สมัยรัชกาลที่ 6
พระบาทสมเดจ็ พระมงกุฏเกล้าเจ้า◌่อยหู่ ัวทรงสนพระทัยในด้านดนตรีไทยเป็นอย่าง ยิ่ง อกี ทั้งยังทรงทํานุบํารุงและรกั ษาการดนตรีไทยอย่างมงุ่ มั่นจรงิ จัง โดยพระองค์ทรงให้ตงั้ กรมมหรสพขนึ้ มา ซึ่ง ประกอบไปด้วยกรมบัญชาการ กรมโขนหลวง กรมพิณพาทย์หลวง กองเครอื่ งสายฝรั่งหลวงและกรมช่าง มหาดเล็ก เพื่อสร้าง ซ่อมและรักษาสิ่งทเี่ ป็นศลิ ปะทั้งหมด นับว่ายุคสมัยนี้ดนตรีไทยมีความเจริญรุ่งเรืองเป็น อย่างมากและถือได้ว่าเป็น ยุคทองของดนตรีไทยอกี ยุคหนงึ่ เช่นกัน
กิจกรรมสรุปบทเรียน/รวบยอด
- ครูและนกั เรียนร่วมกันสรปุ เนอื้ หาประวัติดนตรีไทยสมัยรตั นโกสินทร์ในช่วงรัชกาลท4ี่ -6
- ครูสุ่มถามนักเรียนตอบ เพื่อทดสอบความเข้าใจและเพมิ่ คะแนนพิเศษให้กบั นักเรียนที่ตอบได้


กิจกรรมการเรียนรชู้ ั่วโมงที่ 3 ดนตรีไทยสมยั รัชกาลที่7-9
กิจกรรมนําเข้าสบู่ ทเรียน
- เช็คชื่อบันทึกการเข้าเรียนของนักเรียน -บททวนความรเู้นื้อหาจากการเรียนการสอน
กิจกรรมพัฒนาผู้เรียน
สมัยรัชกาลที่ 7
พระบาทสมเดจ็ พระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงสนพระทัยดนตรีไทยเป็นอันมากและพระองค์ ทรง
ตั้งวงเครื่องสายส่วนพระองค์ทสี่ มบูรณ์ทสี่ ุดวงหนึ่งขึ้นมา โดยพระองคท์ รงสซี อด้วง ส่วนสมเด็จพระนางเจ้่ารําไพพร รณีพระบรมราชินีทรงสีซออู้ นอกจากนี้ยังมีเจ้านายอีกหลายพระองค์ที่เป็นสมาชิกในวงเครื่องสายนี้ด้วย
สมัยรัชกาลที่ 8
พระองค์เสดจ็ สวรรคตด้วยทรงตอ้ งพระแสงปืนเมื่อวันที่ 9 มถิ ุนายน พ.ศ.2489 ณ ห้องพระ
บรรทม พระที่นงั่ บรมพิมาน ภายในพระบรมมหาราชวัง
สมัยรัชกาลที่ 9
ด้วยพระองค์ได้ทรงเชี่ยวชาญทางด้านดนตรีสากลในแนวดนตรีแจ๊สเป็นพิเศษ แต่ก็มิได้ละทิ้ง
แขนงดนตรีไทย ทรงให้การอุปถัมป์วงการดนตรีไทยเรื่อยมา พระองค์ได้ทรงพระราชนิพนธ์บทเพลง ทรงเชี่ยวชาญรอบรู้ เรื่องดนตรเี ป็นอย่างดีและทรงเครื่องดนตรีได้หลายชนิด เช่น แซ็กโซโฟน คราริเน็ต ทรมั เป็ต กีตาร์ และเปียโน
กิจกรรมสรุปบทเรียน/รวบยอด
- ให้นักเรียนซกั ถามข้อสงสัยเกี่ยวกับประวัติดนตรีไทยยุคสมยั สุโขทัย อยุธยา และธนบุรี - นักเรียนร่วมกันทําใบงานที่ 1.3 เรื่อง ประวัติดนตรีไทยสมยั รัตนโกสินทร์
สื่อ/เทคโนโลยี/แหล่งเรียนร/ู้ ภูมิปัญญาท้องถิ่น
- สื่อการสอน (Power point) >>>>>>>>>>>>>>>> - ภาพกจิ กรรมดนตรี
- ใบความรู้ที่ 1.3 เรอื่ ง ประวัติดนตรีไทยสมัยรัตนโกสินทร์ - ใบงานที่ 1.3 เรอื่ ง ประวัติดนตรีไทยสมัยรัตนโกสินทร์


การวัดและประเมินผล
ตัวชี้วัด ศ2.2 ม.3/1
จุดประสงค์การเรียนรู้
วิธีการ
เครื่องมือ
เกณฑ์
ด้านความร(ู้ K) - นกั เรียนสามารถอธิบาย ประวัติดนตรีไทย สมัยรัตนโกสินทร์ได้
ตรวจ ใบงานที่ 1.3 เรื่อง ประวัติดนตรี ไทยสมัย รัตนโกสินทร์
ใบงานที่ 1.3 เรื่อง ประวัติดนตรีไทย ประวัติดนตรีไทย สมัยรัตนโกสินทร์
ร้อยละ 80 ผ่าน เกณฑ์
ด้านทักษะ/กระบวนการ/กระบวนการคิด
- นกั เรียนมีทกั ษะในการเปรียบเทียบ ประเภทของเครื่องดนตรีไทย และวง ดนตรีไทยที่ปรากฏในสมัยรัตนโกสินทร์
ประเมินทกั ษะการ ตอบคําถาม ใบงาน ที่ 1.3 เรอื่ ง ประวัติ ดนตรีไทยสมัย รัตนโกสินทร์
ใบงานที่ 1.3 เรื่อง ประวัติดนตรีไทย สมัยรัตนโกสินทร์
ระดับ คุณภาพ 2 ผ่าน เกณฑ์
ด้านคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A)
- การทํางานอย่างเป็นระบบ - มีความรับผิดชอบ
- มีวินัยในการเรียนรู้
- ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน
- ตระหนกั ในคุณค่าของงานดนตรี
สังเกตความมีวินัย มุ่งมั่นในการทํางาน รับผิดชอบ ตระหนักในคุณค่า ทางดนตรี
แบบสงั เกต พฤติกรรมและ คุณลักษณะที่พึ่ง ประสงค์
ระดับ คุณภาพ ดี ผ่าน เกณฑ์


เกณฑ์การประเมิน
เกณฑ์การประเมินชิ้นงาน (K)
ใบงานที่ 1.3 เรื่องประวัติดนตรีไทย สมัยรัตนโกสินทร์ (คะแนนเต็ม 10 คะแนน)
กิจกรรม ใบงานที่ 1.3 เรื่องประวัติดนตรีไทยสมัยรัตนโกสนิ ทร์ ตอนที่ 1 จํานวน 5 ข้อ ข้อละ 1 คะแนน แตล่ ะข้อประเมิน ดังนี้ - เติมคําตอบลงในช่องว่างได้ถูกต้อง ข้อละ 1 คะแนน
- เติมคําตอบลงในช่องว่างไม่ถูกต้อง ข้อละ 0 คะแนน
ตอนที่ 2 จํานวน 1 ข้อ ข้อละ 5 คะแนน แตล่ ะข้อประเมิน ดังนี้
- เติมคําตอบลงในช่องว่างได้ถูกต้อง ข้อละ 6 คะแนน
- เติมคําตอบลงในช่องว่างไม่ถูกต้อง ข้อละ 0 คะแนน
ซึ่งขึ้นอยู่กบั ครผู ู้สอน (คะแนนร้อยละ 80 ของคะแนนเตม็ ขนึ้ ไป ถือว่าผ่าน)
เกณฑ์การประเมินทักษะ/กระบวนการ/กระบวนการคิด (P) เกณฑ์การประเมินทักษะการใช้ความรู้ในการเปรียบเทียบ
8-10 ดีมาก(3)
นักเรียนมีทักษะในการเปรียบเทียบประเภทของเครื่องดนตรีไทย และวงดนตรีไทยที่ ปรากฏในสมัยรัตนโกสินทรไ์ ด้อย่างถูกตอ้ งครบถ้วน
5-7 ด(ี 2)
นักเรียนมีทักษะในการเปรียบเทียบประเภทของเครื่องดนตรีไทย และวงดนตรีไทยที่ ปรากฏในสมัยรัตนโกสินทรไ์ ด้อย่างถูกตอ้ งแต่ไม่ครบ
0-4(1) ควรปรับปรุง
นักเรียนมีทักษะในการเปรียบเทียบประเภทของเครื่องดนตรีไทย และวงดนตรีไทยที่ ปรากฏในสมัยรัตนโกสินทรไ์ ด้อย่างถูกตอ้ งบ้างบางข้อ
ด้านคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A) เกณฑ์การประเมินพฤติกรรมหรือคุณลักษณะที่พึ่งประสงค์ด้าน การตั้งใจทํางานทํางานอยา่ งเป็นระบบและส่งงานตรงเวลา
16-20 ดีมาก(3)
นักเรียนตงั้ ใจทํางาน ทํางานอย่างเป็นระบบ และส่งงานตรงเวลา
10-15 ด(ี 2)
นักเรียนตงั้ ใจทํางาน ทํางานอย่างไม่เป็นระบบ และส่งงานตรงเวลา
0-9 พอใช้(1)
นักเรียนไม่ตงั้ ใจทํางาน ทํางานอย่างไม่เป็นระบบ และสง่ งานไม่ตรงเวลา


ใบความ 1.3
เ อง ประ ดนต ไทยส ย ตนโก นท
น ธยม กษา 3 ศ23102
จัดทําโดย ครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย
1


สมัยรัตนโกสินทร์
เป็นยุคสมัยของการก่อสร้างบ้านเมืองให้มั่งคงเป็นปึกแผ่น อีกท้ังยังมีการส่งเสริมและฟื้นฟู
ศิลปวัฒนธรรมของชาติในทุกแขนงให้เจริญรุ่งเรือง โดยเฉพาะดนตรีไทยในสมัยรัตน์โกสินทร์ได้มี การเปลี่ยนแปลงไปตามลําดับช่วงเวลาในรัชกาลต่างๆดังนี้
ชกาล 1 : พระบาทสมเ จพระ ทธยอด า ฬาโลก

ปฐมกษัตริย์แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ได้ทรงฟ้ืนฟูศิลปวัฒนธรรมข้ึนโดย “ทรงพระราชนิพนธ์ เรื่องรามเกียรติ์ให้สมบูรณ์และเรื่องดาหลังซึ่งเป็นวรรณคดีที่มีมาแต่สมัยอยุธยา วรรณคดีทั้งสอง เร่ืองนี้ใช้นําแสดงละครและแสดงโขน” และในส่วนของดนตรีไทยในสมัยนี้ส่วนใหญ่ ยังคงมี ลักษณะและ รูปแบบตามที่มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาที่พัฒนาขึ้นบ้างในสมัยนี้ก็คือ การเพิ่ม กลองทัด ข้ึนอีก 1 ลูก ใน วงป่ีพาทย์ ซึ่งแต่เดิมมา มีแค่ 1 ลูก พอมาถึงสมัยรัชกาลที่ 1 วงป่ีพาทย์ มีกลองทัด 2 ลูก เสียงสูง (ตัวผู้) ลูกหน่ึง และเสียงต่ํา (ตัวเมีย) ลูกหนึ่ง และการใช้กลองทัด 2 ลูก ในวงปี่พาทย์ก็เป็นท่ีนิยมกันมา จนกระท่ังปัจจุบันนี้ บทเพลงในสมัยรัชกาลที่ ๑ ยังไม่มีบทเพลงที่ แต่งข้ึนใหม่ เน่ืองจากเป็นช่วงฟื้นฟูวัฒนธรรมบทเพลงส่วนใหญ่ยังใช้ของเดิมที่มีมาตั้งแต่สมัย กรุง ศรีอยุธยา
2

กลองทัด 2 ลูก จัดทําโดย ครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย


ชกาล 2 : พระบาทสมเ จพระ ทธเ ศห านภา ย



ทรงส่งเสริมด้านวรรณคดีและการละคร ทรงพระราชนิพนธ์เรื่องอิเหนาและรามเกียรติ์ข้ึน อีกสํานวนหนึ่งเพื่อให้เหมาะสมแก่การเล่นละครในมากยิ่งขึ้น จนวรรณคดีเรื่องอิเหนาได้รับการ ยกย่องว่าเป็นกลอนบทละครที่ดีท่ีสุด ส่วนด้านดนตรีก็เฟ่ืองฟูเช่นเดียวกัน อาจกล่าวได้ว่าเป็นยุค สมัยที่มีความเจริญรุ่งเร่ืองในด้านดนตรีไทย ทั้งนี้เพราะ องค์พระมหากษัตริย์ทรงสนพระทัยดนตรี ไทยเป็นอย่างยิ่ง พระองค์ทรงพระปรีชาสามารถ ในทางดนตรีไทยถึงขนาดที่ ทรงดนตรีไทย คือ ซอสามสาย ได้มีซอคู่พระหัตถ์ชื่อว่า “ซอสายฟ้าฟาด” และได้ พระราชนิพนธ์เพลงไทยข้ึนเพลง หนึ่ง เป็นเพลงที่ไพเราะและอมตะมาจนบัดน้ีนั่นก็คือเพลง “บุหลันลอยเล่ือน”
การพัฒนาเปลี่ยนแปลงของดนตรีไทยในสมัยนี้ ได้มีการนําเอาวงปี่พาทย์มาบรรเลง ประกอบการขับเสภา เป็นคร้ังแรก และยังมีกลองชนิดหนึ่งเกิดขึ้น โดยดัดแปลงจาก “เปิงมาง” ของมอญ ต่อมาเรียกกลองชนิดน้ีว่า “กลองสองหน้า” ใช้ตีกํากับจังหวะแทนเสียงตะโพนในวงป่ี พาทย์ ประกอบการขับเสภา เน่ืองจากเห็นว่าตะโพนดังเกินไป จนกลบเสียงขับ กลองสองหน้าน้ี ปัจจุบันนิยมใช้ตีกํากับจังหวะหน้าทับ ในวงป่ีพาทย์ไม้แข็ง นอกจากนี้ยังมีการเพิ่มฆ้องวงเข้าในวง มโหรีอีก 1 วง
“ซอสามสาย” ซ่ึงเป็นซอคู่พระหัตถ์ของ พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยรัชกาลที่ 2
มีนามพระราชทานว่า “ซอสายฟ้าฟาด”
3
จัดทําโดย ครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย


“บุหลันลอยเลื่อน” เป็นเพลงพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยซึ่งพระองค์ทรงเป็น
ศิลปินที่มีพรสวรรค์ทั้งทางด้านกวีนิพนธ์และการดนตรีที่ชํานาญการเป็นเยี่ยม ยากจะหาผู้ใดมา เทียบ พระองค์ทรงโปรดซอสามสายมากเป็นพิเศษถึงกับโปรดให้ยกหรืองดเก็บภาษีอากรส่วนใด ก็ตามที่ที่มีต้นมะพร้าวชนิดพิเศษที่ใช้ผลทํากะโหลกซอสามสาย ทรงสร้างซอสามสายด้วยพระองค์ เองไว้หลายคันมีอยู่คันหนึ่งโปรดมากพระราชทานนามว่า “ซอสายฟ้าฟาด” และโปรดทรงซอนี้ เสมอในเวลาว่างพระกิจยามราตรี ถ้าไม่ร่วมวงก็มักทรงเดี่ยวตามลําพังพระองค์เอง จนกระทั่งเกิด เป็นเพลง “บุหลันเลื่อนลอยฟ้า” ขึ้นในคืนวันหนึ่ง

ในคืนวันนั้นหลังทรงซอสามสายจนดึกแล้วเสด็จเข้าที่บรรทมทรงพระสุบินว่า “พระองค์ได้ เสด็จพระราชดําเนินไปในสถานที่แห่งหนึ่ง ตามปรากฏในพระสุบินนิมิตนั้นว่า เป็นสถานที่สวยงาม อย่างยิ่งจนไม่มีที่แห่งใดในโลกเสมอเหมือน ทอดพระเนตรเห็นดวงจันทร์ค่อยๆลอยเคลื่อนเข้ามา ใกล้พระองค์ทีละน้อยๆและสาดแสงสว่างไปทั่วบริเวณ ทันใดนั้นปรากฏเป็นเสียงทิพยดนตรี แว่ว กังวานหวานไพเราะเสนาะพระกรรณเป็นอย่างยิ่ง พระองค์เสด็จทรงประทับทอดพระเนตร และ ทรงสดับเสียงดนตรีอันไพเราะอยู่ด้วยความเพลิดเพลินพระราชหฤทัย จากนั้นดวงจันทร์ก็ค่อยๆ ลอยถอยเลื่อนเคลื่อนห่างออกไปในท้องฟ้า พร้อมทั้งสําเนียงเสียงทิพยดนตรีนี้นก็ค่อยๆเบาจาง ห่างจนหมดเสียงหายไป

พลันเสด็จตื่นบรรทมแม้เสด็จตื่นรู้พระองค์กระจ่างแจ้งแจ่มพระทัย แล้ว สําเนียงดนตรีใน พระสุบินยังแว่วกังวานพระโสตอยู่ จึงโปรดให้ตามมหาดเล็กเจ้าพนักงานการดนตรี เข้ามาต่อเพลง ไว้ในยามราตรีนั้นเอง พระราชทานนามเพลงว่า “เพลงบุหลันลอยเลื่อน หรือเพลงบุหลันลอยฟ้า” หรือบางทีเรียกกันว่า “เพลงทรงพระสุบิน” และเคยเรียกว่า “เพลงสรรเสริญพระจันทร์” เพราะ เคยใช้เป็นเพลงสรรเสริญพระบารมีมาสมัยหนึ่ง ต่อมาเกิดเพลงสรรเสริญพระบารมีทํานองสากล จึงเรียกเพลงนี้ว่าเพลงสรรเสริญพระจันทร์ เป็นเพลงสรรเสริญบารมีแบบไทย ซึ่งเคยใช้บรรเลงเป็น เพลงชาติไทยในสมัยหนึ่ง
จัดทําโดย ครูผู้สอน นายศิวกร ปันอ้าย
4