Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
ขัน้ ตอนการวิจยั
ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาสถานการณ์และปัญหา (เดือน เป็นแนวปฏิบัติเฉพาะในเร่ืองการช่วยชีวิตผู้บาดเจ็บ
มถิ ุนายน - กรกฎาคม 2562) รุนแรงในห้องฉุกเฉิน ซึ่งครอบคลุมเฉพาะในข้ันตอนการ
ศึกษาและวิเคราะห์ปัญหาอุปสรรคด้านการ ประเมินเบ้ืองต้น (Initial assessment) เท่าน้ัน แต่ไม่มี
ปฏบิ ัติของพยาบาลในการให้การพยาบาลผู้ป่วยบาดเจ็บ รายละเอียดขัน้ ตอนปฏิบตั คิ รอบคลมุ ถึงการดูแลผู้ป่วยใน
รุนแรงหลายระบบ จาก 1) การประชุมร่วมกันระหว่าง ภาวะช็อกโดยท่ีข้อดีคือการกาหนดตาแหน่งและบทบาท
สหสาขาวิชาชีพเพื่อทบทวนการดูแลผู้ป่วย ER ในปี หน้าที่ของพยาบาลในทีมให้การช่วยเหลือผู้ป่วย ส่วน
2562 จานวน 8 คร้ัง 2) การนิเทศทางการพยาบาลโดย แนวทางของกญั ญารตั น์ ผึ่งบรรหาร และคณะ19 เป็นการ
พยาบาลอาวุโสของ ER นิเทศพยาบาลจานวน 24 พัฒนาระบบการดูแลผู้ป่วยบาดเจ็บหลายระบบในภาวะ
คน เร่ืองการดูแลผู้ป่วย fast track trauma ผู้วิจัยจึงได้ วิกฤต ครอบคลุมทั้งระบบตั้งแต่จุดเกิดเหตุจนกระทั่ง
วิเคราะห์สาเหตุและปัญหาในการดูแลผู้ป่วย พบปัญหา จาหน่าย โดยพัฒนาร่วมกับทุกสหสาขาท่ีเกี่ยวข้อง
ดังน้ี 1) การประเมนิ และการชว่ ยเหลือผู้บาดเจ็บเบ้ืองต้น ตลอดจนเครือข่าย แต่การวิจัยครั้งน้ีผู้วิจัยต้องการที่จะ
ยังมีวิธีการหลากหลายไม่เป็นแนวทางเดียวกัน 2) พัฒนาแนวปฏิบัติเฉพาะทางการพยาบาลผู้ป่วยบาดเจ็บ
พยาบาลบางคนไม่ปฏิบัติตามขั้นตอน Airway, Breath- หลายระบบใน ER โรงพยาบาลอุดรธานี โดยทดลอง
ing, Circulation, Disability 3) ทาให้การช่วยเหลือไม่ ปฏิบัติเฉพาะกลุ่มพยาบาล ER ก่อนหลังจากน้ันจึงจะนา
ครอบคลุมตามปัญหา เช่น การไม่ protect c-spine ใน ผลมาปรับปรุงและพัฒนาขยายวงกว้างให้ครอบคลุม
ผู้ป่วยท่ีสงสัยว่ามี c- spine injury การให้การช่วยเหลือ ระบบการดูแลท่ีให้ครบถ้วนตอ่ ไป
ดูแลผู้ป่วยที่เข้าสู่ภาวะช็อคไม่เหมาะสม 4) การ
Monitor ผู้ป่วยไม่ครอบคลุมและไม่เป็นตามเกณฑ์ ข้ันตอนท่ี 3 จัดประชุมหาแนวทางแก้ไข (เดือน
กาหนด 5) ผู้ป่วยได้รับการดูแลรักษาล่าช้า อาจทาให้ สิงหาคม 2562)
ผู้ป่วยมีภาวะแทรกซ้อนหรอื มีอาการทรุดลงได้ 6) ปัญหา
การบันทกึ ทางการพยาบาลท่ไี มค่ รบถ้วนสมบูรณ์ทาให้ไม่ ประชุมพยาบาลเพื่อชี้แจงปัญหาการปฏิบัติของ
สามารถสื่อสารข้อมลู การดูแลรักษาต่อเน่ืองได้ ซ่ึงสาเหตุ พยาบาลในการพยาบาลผู้ป่วยบาดเจ็บหลายระบบ และ
เหลา่ นีอ้ าจข้ึนอยู่กับพยาบาลที่มีประสบการณ์และความ การหาแนวทางแก้ไข ซึ่งจากท่ีประชุม มีความเห็นว่า
ชานาญในการดูแลผู้ป่วยที่แตกต่างกัน องค์ความรู้ที่ พยาบาล ER มีประสบการณ์การทางานที่แตกต่างกัน
แตกต่างกนั อกี ทั้งการปฏิบัติการพยาบาลแบบเดิมนั้นยัง ต้ังแต1่ ปี จนกระท่ังมากกว่า 20 ปี และในการปฏิบัติงาน
ไม่ไดม้ ีการปรับปรุงเพิม่ เตมิ ให้เปน็ ปัจจบุ นั ในแต่ละเวรนั้นถึงแม้ว่าจะมีพยาบาลอาวุโสข้ึนเวรคู่กับ
ขั้นตอนท่ี 2 ศึกษาและค้นหาหลักฐานทางเลือก พยาบาลท่ีมีประสบการณ์น้อยแต่ในสถานการณ์ ER
ใหม่ (เดอื นกรกฎาคม 2562) โรงพยาบาลอุดรธานี ซึ่งมีผู้ป่วยมาใช้บริการจานวนมาก
ศึกษาจากวรรณกรรมท่ีเกี่ยวข้อง ตารา เอกสาร ทาให้พยาบาลอาวุโสไม่สามารถนิเทศกากับติดตาม
และงานวิจัยท่ีเกี่ยวข้อง ตลอดจนแนวปฏิบัติท่ีเกี่ยวกับ พยาบาลที่มปี ระสบการณ์น้อยได้ทุกคร้ัง ดังน้ันควรจะมี
การพยาบาลผู้ป่วยบาดเจ็บหลายระบบ ท่ีจะสามารถนา การจัดทาแนวปฏิบัติการพยาบาลในการดูแลผู้ป่วย
ใช้ในการแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นในหน่วยงานให้มีความ บาดเจ็บหลายระบบที่เหมาะสมและสอดคล้องตามหลัก
เ ห ม า ะ ส ม ส อ ด ค ล้ อ ง กั บ ส ถ า น ก า ร ณ์ ปั ญ ห า ใ น Advance Trauma Life support ร่วมกับแนวทางการ
หน่วยงาน เพ่ือยกระดับคุณภาพการดูแลและเพิ่ม ดูแลรักษาของแพทย์ หรือให้เป็นแนวทางปฏิบัติที่ใช้
ประสิทธิภาพการดแู ลผู้ป่วย โดยได้ศึกษาแนวทางปฏิบัติ ปฏิบัติไปในทางเดียวกันทุกคน ซึ่งจะทาให้พยาบาลที่มี
ของ สุนิดา อรรถนุชิต18 เป็นแนวทางปฏิบัติท่ีสอดคล้อง ประสบการณ์น้อยมีความม่ันใจในการปฏิบัติงานมาก
กับการดแู ลเฉพาะผู้ปว่ ยท่ีได้เข้ารับการรักษาในหอผู้ป่วย ยิ่งขึ้น แต่เพ่ือความรวดเร็วและลดข้ันตอน พยาบาลจึงมี
ส่วนแนวทางปฏิบัติของ เพ็ญศรี ดารงจิตติ และคณะ7 ความเหน็ ร่วมกันว่าควรจะนาแนวทางปฏิบัติที่หน่วยงาน
อื่นได้จัดทาไว้มาปรับและทดลองใช้ให้เหมาะกับบริบท
ของหน่วยงาน โดยเม่ือศึกษาแนวทางปฏิบัติต่าง ๆ
ร่วมกันแล้ว จึงมีความเห็นว่าควรนาแนวทางปฏิบัติการ
418
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอดุ รธานี ปีท่ี 28 ฉบับที่ 3 ประจาเดือน กนั ยายน – ธนั วาคม 2563
พยาบาลผู้ป่วยอุบัติเหตุบาดเจ็บหลายระบบ (Clinical เขา้ รว่ มโครงการวิจยั การเซน็ ยินยอมเข้าร่วมวิจัยโดยสมัคร
Nursing Practice Guideline for the trauma patient ใจ
with multiple injury) ของ ผศ.ดร.กรองได อุณหสูตร
และเครือข่ายพยาบาลอุบัติเหตุแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2. พยาบาลนาแนวทางปฏิบัติการพยาบาลไปใช้กับ
25598 สมควรนามาปรับและทดลองใช้ปฏิบัติในบริบทของ ผูป้ ่วยกล่มุ ตัวอย่าง จานวน 40 ราย โดยเริม่ เกบ็ ขอ้ มูลตั้งแต่
ER โรงพยาบาลอุดรธานี เนื่องจาก มีแนวทางต้ังแต่การ เดอื น มีนาคม 2563 จนกระทั่งครบ 40 ราย
ประเมินเบื้องต้น (Initial assessment) การประเมิน
Traumatic shock ครอบคลุมการให้การช่วยเหลือภาวะ 3. พยาบาลผู้นาแนวทางปฏิบัติการพยาบาลไปใช้
ช็อกทุกชนิด เป็นแบบ Flow chart พร้อมทั้งมีแนวทางให้ ประเมินความพึงพอใจหลังใช้แนวทางปฏิบัติการพยาบาล
การพยาบาลที่เป็นแบบ check list ให้เห็นชัดเจน ซึ่ง (มถิ นุ ายน 2563)
แนวทางน้ีได้มีการนาไปทดลองใช้ใน ER ของเครือข่าย
พยาบาลแห่งประเทศไทย ได้แก่ โรงพยาบาลกระบ่ี 4. รวบรวมข้อมูลผลลัพธ์ผู้ป่วยกลุ่มตัวอย่างท่ีใช้
โรงพยาบาลชุมแพ โรงพยาบาลนครปฐม โรงพยาบาล แนวทางปฏิบัติการพยาบาล และความพึงพอใจของ
บุรีรัมย์ โรงพยาบาลศรีนครินทร์และโรงพยาบาลศิริราช ซ่ึง พยาบาล ตรวจสอบความถูกต้องสมบูรณ์ของข้อมูล และ
จากการนาไปปฏิบัติพบว่า ข้อดีคือ ทาให้มองเห็นภาพรวม เกบ็ ขอ้ มูลเพ่มิ เตมิ กรณีท่ีขอ้ มูลไม่สมบรู ณ์
ของการดูแลผู้ป่วย แต่ควรเพ่ิมระยะเวลาในการรายงาน
แพทย์ ระยะเวลาการขอเลือด และควรมีการอบรมให้ ข้ันตอนท่ี 6 วิเคราะห์ข้อมูลและสรุปผล (เดือน
ความรู้ก่อนการนาไปปฏิบัติสาหรับพยาบาลจบใหม่ท่ียังไม่ กรกฎาคม – พฤศจิกายน 2563)
มปี ระสบการณ์8
1. การวิเคราะห์ข้อมูล ข้อมูลท่ัวไปวิเคราะห์ด้วย
ข้ันตอนท่ี 4 การวางแผนปฏิบัติการ (เดือนสิงหาคม สถติ เิ ชงิ พรรณนา(Descriptive Analysis) โดยใช้ค่าร้อยละ
- ตลุ าคม 2562) (%) ค่าเฉล่ีย (x̄ ) และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (S.D.)
ค่ามัธยฐาน ค่าพิสัยระหว่างควอไทล์ (IOR) วิเคราะห์ความ
1 . ป ร ะ ชุ ม พ ย า บ า ล เ พื่ อ ศึ ก ษ า แ น ว ท า ง ป ฏิ บั ติ พึงพอใจของพยาบาลต่อแนวทางปฏิบัติการพยาบาลผู้ป่วย
ปฏิบัติการพยาบาลผู้ป่วยอุบัติเหตุบาดเจ็บหลายระบบ อุบัตเิ หตบุ าดเจ็บหลายระบบ โดยหาค่าเฉล่ีย (x̄ ) และส่วน
ของ ผศ.ดร.กรองได อุณหสูตร และเครือข่ายพยาบาล เบ่ียงเบนมาตรฐาน (S.D.) วิเคราะห์ เปรียบเทียบค่าเฉล่ีย
อุบัตเิ หตุแห่งประเทศไทย พ.ศ.25598 ร่วมกันพิจารณาและ Glasgow coma score ค่าความเข้มข้นของออกซิเจนใน
ปรับตามคาแนะนาของผู้ทรงคุณวุฒิ และให้สอดคล้องตาม เลือด และดัชนีภาวะช็อก เม่ือผู้ป่วยบาดเจ็บหลายระบบ
บริบทของหน่วยงาน มาถงึ ER และกอ่ นออกจาก ER
2. วางแผนในการศึกษาวิจัยประสิทธิผลการใช้ 2. อภปิ ราย สรปุ ผลการศกึ ษาและเขยี นรายงาน
แนวทางปฏบิ ตั ิ กาหนดแนวคิด วัตถุประสงค์ สมมุติฐานคา จรยิ ธรรมการวจิ ัย
นิยามศัพท์ท่ีผู้วิจัยกาหนด และสร้างเคร่ืองมือที่ใช้ในการ
วิจัยนาโครงรา่ งวิจัย เสนอขอพิจารณาจริยธรรมการทาวิจัย การศึกษาคร้ังน้ีผ่านการอนุมัติจากคณะกรรมการ
ในมนุษยข์ องโรงพยาบาลอดุ รธานี พิจารณาจริยธรรมการวิจัยในมนุษย์ของโรงพยาบาล
อดุ รธานี เลขท่ี 43/2562
ขั้นตอนท่ี 5 การดาเนินการวิจัย (เดือนพฤศจิกายน ผลการศกึ ษา
2562 - มถิ ุนายน 2563)
1) ข้อมูลทั่วไปและการบาดเจ็บของผู้ป่วยบาดเจ็บ
1. ประชุมพยาบาลในเดือนพฤศจิกายน และเดือน หลายระบบ
ธันวาคม 2563 เพื่อชี้แจงความเป็นมา วัตถุประสงค์
อธิบายขั้นตอนและวิธีการปฏิบัติตามแนวทางปฏิบัติการ กลุ่มตัวอย่าง จานวน 40 คน พบว่าส่วนใหญ่เป็น
พยาบาลผปู้ ่วยบาดเจบ็ หลายระบบ แจกแนวทางปฏิบตั กิ าร เพศชายรอ้ ยละ 87.5 อายรุ ะหว่าง 15 - 77 ปี (ค่ามัธยฐาน
พยาบาลแก่พยาบาล ขอความรว่ มมือในการปฏิบัติและการ 37.5 IQR =29) ส่วนใหญม่ าโรงพยาบาลในช่วงเวลา 16.00
419 – 24.00 น. (ร้อยละ 42.5) สาเหตุการบาดเจ็บส่วนใหญ่
เกิดจากอุบัติเหตุจราจรร้อยละ 87.5 ส่วนของอวัยวะท่ี
ได้รับบาดเจ็บสูงที่สุดคือศีรษะ ร้อยละ 35.0 รองลงมาคือ
Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
ท้อง ร้อยละ 25.0 มีการบาดเจ็บร่วมของอวัยวะมาก ตารางท่ี 1 แสดงขอ้ มูลท่ัวไป การบาดเจบ็ และผลลัพธ์
ที่สุด 3 ตาแหน่ง ร้อยละ 50.0 ค่าเฉล่ียคะแนนระดับ การใชแ้ นวปฏิบัตขิ องกลุ่มตัวอย่าง (N=40) (ต่อ)
ความรสู้ กึ ตวั (Glasgow coma score; GCS) แรกรับเข้า
ER เท่ากับ 11.35 (S.D. 3.45) และหลังจากมีการใช้ ขอ้ มลู จานวน (รอ้ ยละ) Mean (S.D.)
แนวทางปฏิบัติการพยาบาล ค่าเฉล่ีย GCS ก่อนออกจาก อวยั วะทไี่ ดร้ ับบาดเจ็บ
ER เท่ากับ 11.20 (S.D. 3.51) ค่าดรรชนีภาวะช็อก -
(Shock Index) แรกรับเข้า ER ค่าเฉล่ีย เท่ากับ 1.13 ศีรษะ 14 (35.00) -
(S.D. 0.37) ค่าดรรชนีภาวะช็อกก่อนจาหนา่ ย มคี า่ เฉลี่ย -
เท่ากับ 0.99 (S.D. 0.32) ค่าความอิ่มตัวของออกซิเจน คอ 1 (2.50) -
(O2 sat) เมื่อแรกรับเข้า ER ค่าเฉลี่ยเท่ากับ 93.43 (S.D. -
6.31) และก่อนจาหน่ายเฉลี่ยเท่ากับ 99.58 (S.D. 0.90) ทรวงอก 8 (20.00) -
ส่วนใหญ่ได้รับการรักษาโดยเข้าห้องผ่าตัดฉุกเฉิน ER
pass to OR ร้อยละ 57.5 ส่วนใหญ่รอดชีวิต ร้อยละ 85 ทอ้ ง 10 (25.00) -
ใช้เวลา ในการดูแลรักษาใน ER ต้ังแต่ 35 - 185 นาที -
(ค่ามธั ยฐาน 88.5, IQR = 46) ดังแสดงในตารางท่ี 1 เชิงกราน 6 (15.00) -
แขนและขา 1 (2.50) 11.35 (3.45)
11.20 (3.51)
จานวนอวัยวะท่ีมกี ารบาดเจ็บ
1.13 (0.37)
2 ตาแหนง่ 15 (37.50) 0.99 (0.32)
3 ตาแหน่ง 20 (50.00) 93.43 (6.31)
99.58 (0.90)
4 ตาแหน่ง 5 (12.50)
-
III.ผลลพั ธก์ ารใช้แนวปฏบิ ตั ิ
-
ตารางที่ 1 แสดงขอ้ มูลทว่ั ไป การบาดเจ็บ และผลลัพธ์ Glasgow coma score -
การใช้แนวปฏิบัติของกล่มุ ตัวอยา่ ง (N=40) (GCS) -
แรกรับเข้า ER
-
ก่อนจาหน่ายออกจาก ER - -
ข้อมลู จานวน (ร้อยละ) Mean (S.D.) Shock Index (SI) -
แรกรบั เข้า ER - -
I. ขอ้ มลู ทว่ั ไป - -
เพศ - ก่อนจาหน่ายออกจาก ER - -
ชาย 35 (87.50) - O2 Saturation (O2 Sat) -
หญิง 5 (12.50) - แรกรับเขา้ ER
อายุ (ป)ี - -
-
≤ 20 10 (25.00) - กอ่ นจาหน่ายออกจาก ER -
-
21 - 30 6 (15.00) การรกั ษาหลังออกจาก ER
-
31 - 40 5 (12.50) - ผา่ ตัดฉุกเฉนิ (ER pass 23 (57.50)
- to OR )
41 - 50 10 (25.00)
51 - 60 3 (7.50) - นอนโรงพยาบาล 17 (42.50)
- (Admit)
> 60 6 (15.00) - ผลลัพธ์เม่อื จาหนา่ ยออกจาก
Median 37.5 IQR 29 Min-Max 15-77 -
ช่วงเวลาท่ีมารับบริการท่ี ER รพ.
00.00 - 08.00 น.
10 (25.00) รอดชีวติ 34 (85.00)
08.00 - 16.00 น. 13 (32.50) เสียชวี ิต 6 (15.00)
16.00 - 24.00 น. 17 (42.50)
II. ข้อมูลการบาดเจบ็ ระยะเวลารวมใน ER (นาท)ี
สาเหตุการบาดเจบ็ ≤ 60 7 (17.50)
อบุ ตั เิ หตจุ ราจร 35 (87.50) 61 – 90 15 (37.50)
91 – 120 9 (22.50)
ตกจากท่สี ูง 3 (7.50) 121 – 150 3 (7.50)
>150 6 (15.00)
ถูกทารา้ ยร่างกาย 1 (2.50) Median 88.5 IQR 46 Min-Max 35-185
อน่ื ๆ 1 (2.50)
420
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอดุ รธานี ปีที่ 28 ฉบบั ท่ี 3 ประจาเดอื น กันยายน – ธันวาคม 2563
2) ผลการใช้แนวทางปฏิบัติการพยาบาลในผู้ป่วยบาดเจ็บ ตารางท่ี 3 แสดงข้อมูลทั่วไปของพยาบาลผู้ใช้แนวทาง
หลายระบบ ปฏบิ ตั ิ (N=31)
ค่าเฉล่ียคะแนนระดับความรู้สึกตัว (Glasgow ข้อมูลทว่ั ไป จานวน (ร้อยละ)
coma score) ของผู้ป่วยบาดเจ็บหลายระบบ แรกรับเข้า เพศ 6 (19.35)
ER เทา่ กับ 11.35 และหลังจากมีการใช้แนวทางปฏิบัติการ 25 (80.65)
พยาบาล ค่าเฉลี่ยลดลงคะแนนระดับความรู้สึกตัวก่อน ชาย 16 (51.61)
จาหน่าย เท่ากับ 11.20 แตไ่ ม่มีความแตกต่างกนั ทางสถติ ิ หญงิ 12 (38.71)
อายุ (ปี) 2 (6.45)
เปรียบเทียบค่าดรรชนีภาวะช็อค (Shock Index) ≤ 30 1 (3.23)
แรกรับเขา้ ER ค่าเฉล่ยี เทา่ กบั 1.13 และหลังจาก มีการใช้ 31 - 40 31 (100.00)
แนวทางปฏบิ ัติการพยาบาล พบว่าคา่ ดรรชนภี าวะชอ็ กก่อน 41 – 50 21 (67.74)
จาหน่าย มีค่าเฉล่ียลดลงเท่ากับ 0.99 ลดลงอย่างมี > 50 8 (25.81)
นัยสาคัญทางสถิติ (p = 0.007) วฒุ ิการศกึ ษา 1 (3.23)
ปรญิ ญาตรหี รอื เทียบเทา่ 1 (3.23)
ค่าความอ่ิมตัวของออกซิเจน (O2sat) เม่ือแรก ประสบการณ์ในการทางาน (ป)ี 14 (45.16)
รับเข้าห้องอบุ ัตเิ หตุและฉุกเฉิน ค่าเฉลี่ยเทา่ กับ 93.43 ก่อน ≤10 10 (32.26)
จาหน่ายเพ่ิมขึ้น ค่าเฉล่ียเท่ากับ 99.58 เพ่ิมข้ึนอย่างมี 11-20 4 (12.91)
นัยสาคญั ทางสถติ ิ (p = 0.001) ดงั แสดงในตารางท่ี 2 21-30 1 (3.23)
>30 2 (6.45)
ตารางที่ 2 เปรียบเทียบแรกรับและก่อนจาหน่ายผู้ป่วย ประสบการณ์การทางานใน ER (ป)ี 16 (51.61)
บาดเจ็บหลายระบบออกจาก ER เม่ือใช้แนวทาง <5 15 (48.39)
ปฏบิ ัติการพยาบาล (N=40) 6-10
11-15
แรกรับเขา้ ก่อนจาหนา่ ย p-value 16-20
ผลลพั ธ์ ER จาก ER 0.225 >20
0.007 ระดบั หน้าท่ีความรบั ผดิ ชอบ
Mean (S.D.) Mean (S.D.) 0.001 ระดบั หัวหน้าเวร
GCS 11.35 (3.45) 11.20 (3.51) ระดับปฏิบัติการ
SI 1.13 (0.37) 0.99 (0.32)
O2 sat 93.43 (6.31) 99.58 (0.90)
3) ขอ้ มูลทัว่ ไปของพยาบาลผูใ้ ชแ้ นวทางปฏบิ ัตกิ ารพยาบาล 4) ความพงึ พอใจของพยาบาลต่อการใช้แนวทางปฏิบัติการ
พยาบาลผู้ใช้แนวทางปฏิบัติการพยาบาลจานวน พยาบาล
31 คน ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิงร้อยละ 80.6 อายรุ ะหวา่ ง 26 ผลการศึกษาความพึงพอใจของพยาบาลวิชาชีพต่อ
-56 ปี (Median=31, IQR 8) จบการศึกษาระดับปริญญา ก า ร ใ ช้ แ น ว ท า ง ป ฏิ บั ติ ก า ร พ ย า บ า ล ใ น ภ า พ ร ว ม ทุ ก ด้ า น
ตรี หรือเทียบเท่า ร้อยละ 100 มีประสบการณ์การ พบว่าอยู่ในระดับมาก (x̄ =4.48, S.D. 0.45) เม่ือพิจารณา
ปฏิบัติงาน 1 -35 ปี (Median = 8, IQR 6) และมี เป็นรายข้อ พบว่า ค่าความ พึงพอใจเฉล่ียมากที่สุดในข้อ
ประสบการณ์การทางานใน ER 1-26 ปี (Median = 6, 4.1 นาไปใชแ้ ล้วเกิดประโยชน์ตอ่ ผู้ป่วย และข้อ 4.2 ช่วยให้
IQR 5) ส่วนใหญ่เป็นพยาบาลวิชาชีพระดับหัวหน้าเวรร้อย ผู้ป่วยมีโอกาสรอดชีวิตสูงขึ้น (x̄ = 4.68, S.D 0.54)
ละ 56.6 ดงั แสดงในตารางที่ 3 รองลงมาคอื ข้อ 4.3 ชว่ ยลดอัตราตายและความพิการ (x̄ =
4.55, S.D. 0.57) ข้อ1.3 ช่วยลดความยุ่งยากในการ
วางแผนดูแลผู้ป่วย (x̄ = 4.52, S.D. 0.72 ) และข้อ 2.1
วางแผนการดแู ลผปู้ ่วยได้ครอบคลุม (x̄ = 4.52, S.D. 0.63)
421
Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
ส่วนขอ้ ทมี่ ีค่าเฉลีย่ ความพึงพอใจน้อยที่สุดคือข้อ 3.2 ลด อภิปรายผลและสรปุ
ระยะเวลาการดูแลผู้ป่วย และ ข้อ 3.3 ลดความล่าช้าใน 1. ประสทิ ธผิ ลการใช้แนวทางปฏิบัติการพยาบาล
การทางาน (x̄ = 4.35, S.D. 0.84) ดังแสดงในตารางท่ี 4
ผ้ปู ว่ ยบาดเจ็บหลายระบบดา้ นผลลพั ธต์ ่อผู้ปว่ ย
ตารางท่ี 4 ค่าเฉลี่ยความพึงพอใจของพยาบาลต่อการ จากการศึกษาเปรียบเทียบเม่ือแรกรับผู้ป่วย และ
ใช้แนวทางปฏบิ ัติการพยาบาล (N=31)
ก่อนจาหน่ายผู้ป่วยหลังจากมีการใช้แนวทางปฏิบัติการ
หวั ขอ้ Mean (S.D.) ระดับ พยาบาล พบว่าระดับความรู้สึกตัว (Glasgow coma
1. ด้านความสะดวก 4.48 (0.61) มาก score) ไม่มีความแตกตา่ งกนั ทางสถิติ อธิบายว่าแนวทาง
4.45 (0.57) มาก ปฏบิ ัติการพยาบาลผูป้ ว่ ยบาดเจบ็ หลายระบบ ไมส่ ามารถ
1.1 มคี วามถูกตอ้ งชดั เจนเป็น 4.48 (0.72) มาก ทาให้ผลทางระบบประสาทของผู้ป่วยดีข้ึน ในการศึกษา
ขัน้ ตอน 4.52 (0.72) มาก ครั้งน้ี เจาะจงเฉพาะกลุ่มตัวอย่างที่คัดกรองเป็นผู้ป่วย
4.47 (0.51) มาก ระดบั ฉกุ เฉนิ วกิ ฤต (ESI 1) และส่วนใหญ่มีการบาดเจ็บที่
1.2 แนวทางปฏิบัตมิ สี ะดวก 4.52 (0.63) มาก ศีรษะร้อยละ 35.0 ซ่ึงควรจะได้รับการรักษาแบบ defi-
ตอ่ การใช้งาน 4.45 (0.57) มาก nite care ท่อี าจจะสง่ ผลให้ระดบั ความร้สู ึกตัวของผู้ป่วย
4.45 (0.57) มาก ดีข้ึน สอดคล้องกับการศึกษาของ นวลทิพย์ ธีระเดชากุล
1.3 ลดความย่งุ ยากในการ 4.63 (0.51) มาก และคณะ16 ท่ีพบว่าระดับความรู้สึกตัวของผู้ป่วย ไม่
วางแผนดูแลผูป้ ว่ ย 4.39 (0.81) มาก แตกต่างกันทางสถิติหลังจากนาแนวทางปฏิบัติการ
2. ความครอบคลมุ 4.35 (0.84) มาก พยาบาลไปใช้ และสอดคล้องกบั การศกึ ษาของ วิบูลย์ เต
4.35 (0.84) มาก ชะโกศล20 ซงึ่ ศึกษาเรื่องประสิทธิผลของการพฒั นาระบบ
2.1 วางแผนการดูแลผูป้ ว่ ยได้ 4.63 (0.51) มาก ทางด่วนพิเศษในผู้ป่วยบาดเจ็บที่ศีรษะ และพบว่าเม่ือ
ครอบคลุม 4.68 (0.54) มาก เปรียบเทียบคะแนนระดับความรู้สึกตัวก่อนผ่าตัดไม่
4.68 (0.54) มาก แตกต่างจากขณะแรกรับท่ีแผนกฉุกเฉินมากนัก ทั้งยัง
2.2 มีเนอ้ื หาครบถ้วนตาม 4.55 (0.57) มาก พบว่าระดับความรู้สึกตัวของผู้ป่วยหลังผ่าตัดในกลุ่มท่ีมี
แผนการพยาบาล 4.48 (0.45) มาก การพัฒนา มีค่าเฉลี่ยมากกว่าผู้ป่วยบาดเจ็บที่ศีรษะก่อน
การพัฒนา
2.3 ช่วยให้ดูแลผปู้ ่วยได้
ครอบคลุมทกุ ปญั หา ค่าดรรชนีภาวะช็อก (Shock Index) c]tค่าความ
3. ด้านความรวดเรว็ อ่ิมตัวของออกซิเจนแรกรับผู้ป่วย และก่อนจาหน่าย
ผู้ป่วยหลังจากมีการใช้แนวทางปฏบิ ัตกิ ารพยาบาล พบว่า
3.1 ช่วยให้ปฏบิ ัติการพยาบาล ค่าเฉลี่ยดรรชนีภาวะช็อค ดีขึ้นอย่างมีนัยสาคัญทางสถิติ
ไดอ้ ยา่ งรวดเรว็ p=0.007 และ p=0.001 ตามลาดับ เนื่องจากแนวทาง
ปฏิบัติการพยาบาลผู้บาดเจ็บหลายระบบของ ผศ.ดร.
3.2 ลดระยะเวลาการดูแล กรองได อุณหสูตร และเครือข่ายพยาบาลอุบัติเหตุแห่ง
ผ้ปู ่วย ประเทศไทย พ.ศ. 25598 ที่ได้พัฒนาตามหลักการของ
Advance Trauma Life Support เม่ือพยาบาลได้ศึกษา
3.3 ลดความลา่ ช้าในการ และเข้าใจแนวทางปฏิบัติแล้วนามาใช้กับผู้ป่วยบาดเจ็บ
ทางาน หลายระบบท่ีคัดกรองอยู่ในระดับฉุกเฉินวิกฤต ทาให้
4. ด้านผลลพั ธ์ต่อผู้ป่วย พยาบาลสามารถประเมินผู้ป่วยได้อย่างครอบคลุม ให้
การช่วยเหลือตามข้ันตอนได้อย่างถูกต้องและรวดเร็ว
4.1 นาไปใช้แล้วเกดิ ประโยชน์ ส่งผลให้ประสิทธิภาพในการดูแลผู้ป่วยบาดเจ็บหลาย
ต่อผู้ป่วย ระบบดีข้ึน ค่าดรรชนีภาวะช็อก และค่าความอิ่มตัวของ
4.2 ช่วยใหผ้ ้ปู ่วยมีโอกาสรอด 422
ชีวิตสงู ข้ึน
4.3 ช่วยลดอัตราตายและ
ความพกิ าร
ผลรวม
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอุดรธานี ปที ่ี 28 ฉบับที่ 3 ประจาเดอื น กนั ยายน – ธันวาคม 2563
ออกซิเจน ดีข้ึน ผลการศึกษาน้ีสอดคล้องกับการศึกษาของ เก่ียวกบั การใชแ้ นวปฏบิ ตั ิทางการพยาบาลในการช่วยชีวิต
นวลทิพย์ ธรี ะเดชากุล และคณะ16 ทพ่ี บว่าหลังจากมีการใช้ ผบู้ าดเจ็บรนุ แรงเพม่ิ ข้นึ รอ้ ยละ 96.28 และตอ้ งการนาไปใช้
แนวทางปฏิบัติการพยาบาล คา่ เฉลี่ยดัชนีภาวะช็อกและค่า ต่อเน่ืองร้อยละ 90.17 และสอดคล้องกับการศึกษาของ
ความอ่ิมตัวของออกซิเจนดีขึ้นอย่างมีนัยสาคัญทางสถิติ ที่ กัญญารัตน์ ผ่ึงบรรหาร18 ความพึงพอใจในการปฏิบัติการ
ระดับ .05 และสอดคล้องจากการศึกษาของ เพ็ญศรี ดารง พยาบาลตามแนวปฏบิ ัตกิ ารดูแลผู้ป่วยบาดเจ็บหลายระบบ
จิตติ และคณะ7 ค่าเฉล่ียความอ่ิมตัวของออกซิเจน แรกรับ ของพยาบาลวิชาชีพร่วมกับทีมสหสาขาวิชาชีพอยู่ในระดับ
และก่อนจาหน่ายจากห้องฉุกเฉินหลังมีการใช้แนวทาง มาก และสอดคล้องกับการศึกษาของจารุพักตร์ กัญจนิตา
ปฏบิ ตั ิการพยาบาล แตกต่างกันอย่างมีนัยสาคัญ (p-value นนท์ และคณะ22 เร่ืองการพัฒนารูปแบบการพยาบาล
<0.01) ผู้บาดเจ็บรุนแรงหลายระบบโรงพยาบาลกระบ่ี พบว่า
พยาบาลวิชาชีพมีความพึงพอใจต่อการใช้แนวปฏิบัติ
ในด้านกระบวนการดูแลรักษา ในการศึกษาคร้ังน้ี เพิม่ ขน้ึ จากรอ้ ยละ78.36 เปน็ 85.68
พบว่าระยะเวลาผู้ป่วยบาดเจ็บหลายระบบประเภทฉุกเฉิน ขอ้ เสนอแนะ
วิกฤต ได้รับการดูแลรักษาใน ER ใช้เวลา 35 – 185 นาที
ซ่ึงเม่อื เทยี บกับเกณฑห์ ้องฉุกเฉินคุณภาพ ER Target time ด้านการพยาบาล การนาแนวทางปฏิบัติฯ มาใช้ ใน
กาหนดให้ผู้ป่วยฉุกเฉินวิกฤติอยู่ในห้องฉุกเฉินไม่เกิน 2-4 ห้องอุบัติเหตุและฉุกเฉิน มีความเหมาะสม จะเพ่ิม
ช่ัวโมง21 ถือว่าอยู่ในเกณฑ์ที่กาหนด จากการศึกษาพบว่า ประสิทธิภาพ ในการประเมินผู้ป่วยวิกฤต ให้ครอบคลุม
อัตราการรอดชีวิตของผู้ป่วยบาดเจ็บหลายระบบเม่ือ ครบถ้วน อย่างเป็นระบบและลดความซับซ้อนในการ
จาหน่ายออกจากโรงพยาบาล ร้อยละ 85.00 ซ่ึงอัตราการ ประเมิน รวมทั้งสามารถนามาใช้ในการนิเทศติดตามการ
รอดชีวิตสูงข้ึนเมื่อเทียบกับอัตราการรอดชีวิตของผู้ป่วย ดูแลผู้ป่วยบาดเจบ็ หลายระบบสาหรับพยาบาล
บาดเจ็บหลายระบบของ โรงพยาบาลอุดรธานี ในปี 25626
มีอตั ราการรอดชีวิตร้อยละ 83.67 สอดคล้องกับการศึกษา ด้านการพัฒนาการดูแลผู้ป่วยบาดเจ็บหลายระบบ
ของกัญญารัตน์ ผึ่งบรรหาร19 ท่ีพบว่าก่อนใช้รูปแบบการ ของเครอื ข่าย สามารถนามาปรับใช้เป็นแนวทางปฏิบัติการ
ดูแลผู้ป่วยบาดเจ็บหลายระบบ อัตราการเสียชีวิตร้อยละ พยาบาลผู้ป่วยบาดเจ็บหลายระบบของเครือข่ายในจังหวัด
26.92 และหลังใช้รูปแบบดังกล่าว อัตราการเสียชีวิตร้อย และในเขตบริการสุขภาพท่ี 8
ละ 15.92 ลดลงอย่างมีนัยสาคัญทางสถติ ิ กติ ติกรรมประกาศ
2. ประสิทธิผลด้านความพึงพอใจของพยาบาลผู้ใช้ ขอขอบพระคุณ ผศ. ดร.กรองได อุณหสูตร และ
แนวทางปฏบิ ัตกิ ารพยาบาลผ้ปู ่วยบาดเจ็บหลายระบบใน เครือข่ายพยาบาลอุบัติเหตุแห่งประเทศไทย พ.ศ.2559
นางสาวนุชศรา พรมชัย ที่อนุญาตให้นาเครื่องมือประเมิน
พบว่า ความพึงพอใจด้านความสะดวก ความ ความพงึ พอใจมาใช้ ดร.สมหมาย คชนาม อาจารย์ที่ปรึกษา
ครอบคลุม ความรวดเร็ว และด้านผลลัพธ์ต่อผู้ป่วย ด้านวิจัยและสถิติ และนางสาวดาวเรือง ข่มเมืองปักษ์ ท่ี
ภาพรวมความพึงพอใจอยู่ในระดับมากเหมือนกันทุกด้าน สนบั สนนุ ช่วยเหลือใหง้ านวจิ ยั คร้งั นี้สาเร็จ
โดยผลรวมความพึงพอใจด้านความรวดเร็วและผลลัพธ์ต่อ เอกสารอ้างอิง
ผปู้ ่วยมคี า่ เฉลย่ี มากทส่ี ุด (x̄ =4.63) สอดคล้องกบั การศึกษา
ของนวลทิพย์ ธีระเดชากุล และคณะ16 ซ่ึงพบว่าบุคลากร 1. World health organization. The-top-10-
ทางการแพทย์มีความพึงพอใจต่อการใช้แนวทางปฏิบัติ causes-of-death 2017 [Internet]. [cited 2019 Feb
Multiple Injury Nursing Management guideline ใน 10]. Available from: http://www.who.int/news-
ระดับมาก และมากทสี่ ุดโดยด้านท่พี ึงพอใจมากท่ีสุดคือการ room/fact-sheets/detail/the-top-10-causes-of
นาแนวทางปฏบิ ตั ไิ ปใชแ้ ลว้ เกิดประโยชนต์ ่อผ้ปู ว่ ย แนวทาง death
ปฏบิ ตั สิ ามารถนาไปใช้ได้จริงให้ผลลัพธ์ท่ีดีสะท้อนคุณภาพ
การดูแลท่ีดีขึ้น และสอดคล้องจากการศึกษา ของ เพ็ญศรี 2. สานักนโยบายและยุทธศาสตร์ กระทรวง
ดารงจิตติ และคณะ7 ท่ีพบว่าทีมฉุกเฉินมีความพึงพอใจ ส า ธ า ร ณ สุ ข . ร า ย ง า น ส ถิ ติ ส า ธ า ร ณ สุ ข 2 5 5 9 .
423 [อินเทอร์เน็ต]. [cited 2019 Jan 16]. Available from:
Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
http://social.nesdb.go.th/SocialStat/ 11. ไสว นรสาร, พีรญา ไสไหม. แนวคิดและ
StatReport_Final.aspx?reportid=367&template หลักการจัดการผู้บาดเจ็บสาหรับพยาบาล. ใน: ไสว นร
=reportid=367&template=1R2C&yeartype=M&su สาร, พีรญา ไสไหม, บรรณาธิการ. การพยาบาล
bcatid=15. ผู้บาดเจ็บ Trauma Nursing. กรุงเทพฯ: บียอนด์ เอ็น
3. Hasler,R.M., Nuesch,E., Juni, P., Bouam- เทอรไ์ พรซ;์ 2559: 1-28.
ra,O., Exadaktylos A. K., Lecky, F. Systolic blood 12. นันทพร หาสาสน์ศรี, ลดา ฉันท์เรืองวณิชย์,
pressure below 110 mmHg is associated with อรพรรณ โตสิงห์, ศรัทธา ริยาพันธ์. ภาวะช็อกในผู้ป่วย
increased mortality in blunt major trauma pa- ที่มารับบริการที่ห้องฉุกเฉิน. วารสารสภาการพยาบาล.
tients: multicentre cohort study. Resuscitation 2562;34(3): 60–75.
2011; 82: 1202-7. 13. ก รองได อุณหสู ต. Traumatic shock.
4. อานาจ จิตรวรนันท์. แนวทางปฏิบัติในการ Online [cited 2019-02-10] Available from:
ดแู ลผูป้ ่วยไดร้ บั บาดเจบ็ หลายระบบ. ว.โรงพยาบาลเจริญ https://www. slideshare.net/krongdai/traumatic-
กรุงประชารกั ษ์ 2553;6(2):50-60. shock
5. Kim H, Jung KY, Kim SP, Kim SH, Noh H. 14. รุง่ ชยั ชวนไชยะกลุ ความอิม่ ตัวของออกซเิ จน
Changes in Preventable Death Rates and Trau- ในเลือดสาคัญอย่างไรกับนักกีฬา.Online [cited 2019-
matic Care Systems in Korea. The Korean Socie- 10-10] Available from: https://ss.mahidol.ac.th/
ty of Emergency Medicine 2012; 23(2): 189-197. th/images/docs/artical/o2blood-rc.pdf Likert,
6. งานอุบัตเิ หตุและฉุกเฉิน โรงพยาบาลอุดรธานี. Rensis A. New Patterns of Management. New
ข้อมูลการเฝ้าระวังการบาดเจ็บโรงพยาบาลอุดรธานี York: McGraw-Hill Book Company Inc; 1961
ปงี บประมาณ 2562. โรงพยาบาลอุดรธานี 2562. 15. มารยาท โยทองยศ และ ปราณี สวัสดิสรรพ์.
7. เพ็ญศรี ดารงจิตติ, รสสุคนธ์ ศรีสนิท, พรเพ็ญ ก า ร ก า ห น ด ข น า ด ข อ ง ก ลุ่ ม ตั ว อ ย่ า ง เ พื่ อ ก า ร วิ จั ย .
ดวงดี. การพัฒนาแนวปฏิบัติทางการพยาบาลในการ ศูนย์บริการวิชาการ สถาบันส่งเสริมการวิจัยและพัฒนา
ช่วยชีวิตผู้บาดเจ็บรุนแรงในโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัย น วั ต ก ร ร ม . Online [cited 2019-11-1] Available
ภูเบศร. ว.การพยาบาลสาธารณสขุ 2557;28(1):43-54. from: fsh.mi.th/km/wp-content/uploads/2 0 1 4 /
8. กรองได อุณหสูต, เครือข่ายการพยาบาล 04/resch.pdf.
อุบัติเหตุแห่งประเทศไทย.การพัฒนาคุณภาพการดูแล 16. นวลทิพย์ ธีระเดชากุล, นุชศรา พรมชัย, นง
ผู้ป่วย Multiple Injury ตามแนวทางการจัดการผู้ป่วย ลักษณ์ พลแสน. ประสิทธิผลการพัฒนาการดูแลผู้ป่วย
Multiple ตามหลักฐานเชิงประจักษ์.ประชุมเชิงปฎิบัติ ได้รบั บาดเจบ็ หลายระบบด้วย Multiple Injury Nursing
การ ครั้งท่ี2/2559;11-12 มิถุนายน 2559 กรุงเทพฯ Management guideline แผนกอุบัติเหตุและฉุกเฉิน
2559. โรงพยาบาลบุรีรัมย์. ว.การแพทย์โรงพยาบาลศรีสะเกษ
9. อุไรพร ศิริเทพ. การพยาบาลผู้ป่วยบาดเจ็บ สุรนิ ทร์ บรุ ีรมั ย.์ 2561; 33(2): 165-177.
หลายระบบ. ใน: รชั นี เบญจธนัง, พิมพ์จติ ร กาญจนสินธ,์ุ 17. Best, John. Research in education.
ปราณี ทองใส, บรรณาธิการ. การพยาบาลศัลยศาสตร์ Englerood Cilifts. New Jersy:.Printice-Hall; 1970.
วกิ ฤต. กรงุ เทพฯ: พี.เอ.ลฟิ วงิ่ ; 2558: 103-130. 18. สุนิดา อรรถชิต.การพัฒนาและการประเมิน
10. สถาบนั การแพทยฉ์ ุกเฉนิ แห่งชาติ. เกณฑ์การ ประสิทธิภาพแนวปฏิบัติการพยาบาลในการประเมิน
คัดแยกผู้ป่วยฉุกเฉินและจัดลาดับบริบาล ณ ห้องฉุกเฉิน สภาพแรกรับผู้ป่วยท่ีได้รับบาดเจ็บหลายระบบที่เข้ารับ
ตามหลักเกณฑ์ท่ี กพฉ.กาหนด พ.ศ.2556.พิมพ์ครั้งท่ี3. การรักษาในหอผู้ป่วยอุบัติเหตุ โรงพยาบาลปัตตานี
นนทบรุ ี: สถาบนั การแพทย์ฉกุ เฉินแห่งชาติ; 2558. [วิทยานพิ นธ์]. สงขลา: มหาวทิ ยาสงขลานครินทร์; 2552.
424
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอุดรธานี ปที ่ี 28 ฉบบั ที่ 3 ประจาเดือน กนั ยายน – ธันวาคม 2563
19. กัญญารัตน์ ผึ่งบรรหาร, ฐติ ิ ภมรศิลปธรรม, ลัด
ดามี มีจันทร์.การพัฒนารูปแบบการดูแลผู้ป่วยบาดเจ็บ
หลายระบบในภาวะวิกฤต โรงพยาบาลอุตรดิตถ์. ว.
วิทยาลัยพยาบาลบรมราชชนนีอุตรดิตถ์ 2557; 6(1): 24-
37.
20. วิบูลย์ เตชะโกศล. ประสิทธิผลของการพัฒนา
ระบบทางด่วนพิเศษในผู้ป่วยบาดเจ็บท่ีศีรษะ. ศรีนครินทร์
เวชสาร 2557; 29(6): 524-529.
21. ชาติชาย คล้ายสุบรรณ.คู่มือแนวทางการ
จั ด บ ริ ก า ร ห้ อ ง ฉุ ก เ ฉิ น ท่ี เ ห ม า ะ ส ม กั บ ร ะ ดั บ ศั ก ย ภ า พ
สถานพยาบาล.นนทบุร:ี สามชัย 2017; 2561.
22. จารุพักตร์ กัญจนิตานนท์, สุชาตา วิภวกานต์,
รัตนา พรหมบตุ ร.การพฒั นารูปแบบการพยาบาลผู้บาดเจ็บ
รุนแรงหลายระบบ โรงพยาบาลกระบี่. วารสารพยาบาล
ทหารบก. 2562; 20(1): 339-349
รับต้นฉบบั : 6 ธนั วาคม 2563, ไดร้ บั บทความปรบั ปรงุ : 17 ธันวาคม 2563, รบั ลงตีพมิ พ์: 21 ธันวาคม 2563
425
Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
อาการปวดฟันทไ่ี มไ่ ด้มสี าเหตมุ าจากฟัน
มนสั วี ตนั ยะ ท.บ. กลุ่มงานทนั ตกรรม โรงพยาบาลโนนสูง
บทคัดย่อ
อาการปวดฟันท่ีไม่ได้มีสาเหตุมาจากฟัน มักสร้างความหนักใจให้กับทั้งทันตแพทย์ผู้รักษาและผู้ป่วยเป็นอย่างมาก
อันเนอื่ งมาจากการท่ีมอี าการคลา้ ยคลงึ กับอาการปวดที่มีสาเหตุมาจากฟัน อีกท้ังยังมักตรวจไม่พบพยาธิสภาพที่ชัดเจน ทา
ให้เกิดความสับสนและอาจทาให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาท่ีเกินความจาเป็นได้ โดยบทความน้ีมีจุดมุ่งหมายเพ่ือทบทวนและ
เพมิ่ พนู ความรใู้ หก้ บั เหล่าทนั ตแพทย์ อนั ส่งผลใหก้ ารวินิจฉยั และการรกั ษาผ้ปู ่วยดาเนนิ ไปได้อยา่ งมีประสิทธิภาพสงู สดุ
คาสาคญั : อาการปวดฟนั ทีไ่ มไ่ ดม้ สี าเหตุมาจากฟัน
Corresponding author: มนสั วี ตันยะ โทรศัพท์ 081-9665502 E-mail: [email protected]
โรงพยาบาลโนนสงู 182 ถนนโนนสงู -มติ รภาพ ตาบลโนนสูง อาเภอโนนสงู จังหวดั นครราชสมี า 30160
426
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอุดรธานี ปีที่ 28 ฉบบั ที่ 3 ประจาเดือน กันยายน – ธนั วาคม 2563
Nonodontogenictoothache
Manassawee Tanya, D.D.S., Dental department, Nonsung Hospital
Abstract
Non-odontogenic toothache has often caused considerable concern among dentists and patients.
Since its symptoms are similar to those of odontogenic toothache and the diagnosis is not likely to
reveal true dental pathology, this could result in confusion and unnecessary treatment. This article
reviews the existing literature related to non-odontogenic toothache with the aim to broaden the
dentists’ knowledge of this topic in order that they can accurately and effectively diagnose and treat
the patients.
Keywords: Nonodontogenic toothache, Nonodontogenic pain
427
Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
บทนา 1.1 Trigeminal neuralgia เป็นกลุ่มอาการ
อาการเจ็บปวดบริเวณขากรรไกรและใบหน้า ความเจ็บปวดบนใบหน้าสาเหตุจากเส้นประสาทที่ทันต
แพทย์พบได้บ่อย สาเหตุคาดว่าน่าจะเกิดจากการถูกกด
(Orofacial pain) คืออาการนาสาคัญที่เป็นสาเหตุให้ ทับของเส้นประสาทสมองคู่ท่ี 5 โดยผู้ป่วยจะมาด้วย
ผู้ป่วยมาเข้ารับการตรวจรักษาท่ีคลินิกทันตกรรม โดย อาการปวดบริเวณใบหน้าด้านใดด้านหนึ่ง รวมท้ังอาจ
อาการปวดทมี่ ีสาเหตมุ าจากฟนั นนั้ พบไดบ้ อ่ ยทส่ี ุดถงึ ร้อย พบว่ามีอาการปวดทีเ่ หงอื กและฟันได้ด้วย ซ่ึงอาการปวด
ละ 26.81-2 แต่อย่างไรก็ตามจากการศึกษาในปัจจุบัน นั้นอาจมีลักษณะเจ็บแปล๊บเหมือนไฟฟ้าช็อตหรือโดน
พบว่าอุบัติการณ์ของอาการปวดฟันที่ไม่ได้มีสาเหตุมา เข็มแทง ไปตามแขนงของเส้นประสาทสมองคู่ที่ 5
จากฟัน (Nonodontogenic toothache) แต่อาจเกิด (Trigeminal nerve) มักมีอาการรุนแรงเป็นพักๆใน
จากสาเหตุอื่น ๆ เช่น ไซนัสอักเสบ สภาวะความผิดปกติ ระยะเวลาสั้นๆ แต่เกิดได้ซ้า ๆ ถ่ี ๆ ตลอดวัน
ของข้อต่อขากรรไกร โรคหัวใจ ความผิดปกติของระบบ นอกจากน้ันผู้ป่วยมักมีตาแหน่งที่ไวต่อการกระตุ้น
ประสาทและหลอดเลือด เป็นต้นสามารถพบได้ถึง (trigger zone) โดยเมื่อมีการกระตุ้นในบริเวณน้ี เช่น
ร้อยละ 33 โดยมีอาการหรืออาการแสดงที่คล้ายคลึงกับ ล้างหน้า แปรงฟัน จะทาให้ผู้ป่วยเกิดอาการปวดรุนแรง
อาการปวดที่มีสาเหตุมาจากฟันได้ ซึ่งมักสร้างความ ขึ้นมาได้4-5 ควรทาการวินิจฉัยแยกโรคจากอาการปวด
สับสนให้กับทั้งทันตแพทย์ผู้ใหก้ ารรกั ษาและผ้ปู ว่ ยได้เป็น จากโพรงประสาทฟันอักเสบซึ่งมักถูกกระตุ้นจากการ
อย่างมาก และอาจสง่ ผลใหผ้ ปู้ ่วยบางสว่ นได้รับการรักษา เปล่ียนแปลงอุณหภมู ภิ ายในช่องปาก เช่น การดม่ื น้าร้อน
ท่ีไม่เหมาะสมและเกินความจาเป็น เช่น การรักษาราก น้าเย็น เป็นต้น และยังต้องวินิจฉัยแยกออกจากกลุ่ม
ฟัน การถอนฟนั เป็นต้น แต่พบว่าผู้ป่วยนั้นไม่ตอบสนอง อาการ Neuropathic toothache อ่ืน ๆ บนใบหน้า
ต่อการรักษา ดังนั้นจึงอาจกล่าวได้ว่าการวินิจฉัยอย่าง เช่น Glossopharyngeal neuralgia หรืออาการปวด
ถูกต้องน้ันเป็นข้ันตอนสาคัญในการรักษาอาการปวดฟัน หลงั งูสวดั (Postherpetic neuralgia) เปน็ ต้น
ท่ีไม่ได้มีสาเหตุมาจากฟัน อันถือเป็นความท้าทายให้แก่
ทันตแพทย์ผู้ให้การรักษา เนื่องจากทันตแพทย์นั้นมัก การรักษาด้วยยามักเป็นวิธีแรกท่ีถูกเลือกใช้ ซ่ึง
คุ้นเคยกบั อาการปวดท่มี ีสาเหตุมาจากฟันมากกว่า ทาให้ สอดคล้องกับคาแนะนาจาก American academy of
เกิดความสับสนได้ง่าย นอกจากนั้นการซักประวัติ และ neurological (AAN)4 และ European federation of
ตรวจวนิ ิจฉัยอยา่ งละเอยี ดถ่ีถ้วน ตลอดจนการอธิบายทา neurological society (EFNS)6 โดยยาตัวเลือกแรกคือ
ความเข้าใจกับผู้ป่วย จะช่วยให้สามารถวินิจฉัยและการ Carbamazepine นอกจากนี้ยังมีการใช้ยาในกลุ่มอื่น ๆ
วางแผนการรักษาท่ีถูกต้องเหมาะสม ส่งผลให้การรักษา อีก เช่น Oxacarbamazepine, Baclofen, Gabapen-
เป็นไปได้อย่างมีประสทิ ธภิ าพอีกดว้ ย tin เป็นตน้ และอาจรกั ษาดว้ ยการผา่ ตัด เช่น Microvas-
อาการปวดฟนั ที่ไมไ่ ดม้ สี าเหตมุ าจากฟัน cular decompression, Gamma knife radiosurgery
(Nonodontogenic toothache) เป็นต้น เม่ือผู้ป่วยไม่ตอบสนองต่อการรักษาด้วยยา
หรือไมส่ ามารถทนต่อผลข้างเคียงทเ่ี กิดขึน้ จากยาได้4-6
อาการปวดฟันที่ไม่ได้มีสาเหตุมาจากฟันน้ัน
สามารถพบอาการและอาการแสดงได้หลากหลาย และ 1.2 Glossopharyngeal neuralgia มลี ักษณะ
อาจเปน็ ไปไดจ้ ากหลายสาเหตดุ งั นี้ คล้ายคลึงกับ Trigeminal neuralgia แต่พบได้น้อยกว่า
มีสาเหตุมาจากความผดิ ปกตขิ องเสน้ ประสาทสมองคู่ที่ 9
1. Neuropathic toothache (Glossopharyngeal nerve) โดยผู้ป่วยจะมีอาการปวด
กลุ่มอาการปวดบนใบหน้าที่มีสาเหตุมาจากความ แปล๊บเป็นพักๆ คล้ายไฟช็อตบริเวณด้านใดด้านหน่ึงของ
ผิดปกติในการทาหน้าท่ีของระบบประสาท โดยที่ บริเวณคอหอยและช่องปาก (oropharyngeal) อาการ
โครงสร้างทางกายภาพไม่มีการเปล่ียนแปลง ดังน้ันการ ปวดมักจะเริ่มจากท่ีหูและกระจายไปยังหูช้ันนอก ล้ิน
ตรวจร่างกายจึงไม่พบความผิดปกติใดๆทาให้ยากต่อการ ทอนซิล และมุมขากรรไกร7-8 ควรวินิจฉัยแยกโรคจาก
วินิจฉัยเกิดได้จากหลายสาเหตุ ที่สามารถพบได้บ่อยมี Trigeminal neuralgia นอกจากนั้นมะเร็งบริเวณคอ
ดงั นี้
428
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอุดรธานี ปีที่ 28 ฉบบั ท่ี 3 ประจาเดอื น กันยายน – ธันวาคม 2563
(Tricyclic antidepressant) เช่น Amitriptyline, Nora-
หอยส่วนล่าง หรือหลอดเลือดท่ีขมับอักเสบ (temporal mitriptyline เป็นต้น หรือยาระงับปวดในกลุ่มโอปิออยด์
arteritis) ก็อาจทาให้เกดิ อาการปวดคล้ายคลึงกันได้ (Opioid) เช่น Tramadol เป็นตน้ 9
แนวทางการรักษาเริ่มจากการใช้ยา ซ่ึงมักเลือกใช้ 2. Sinusitis
Carbamazepine เป็นอันดับแรก และยังมีการใช้ยาชนิด ไซนัสอักเสบเป็นภาวะท่ีทันตแพทย์สามารถพบได้
อื่น ๆ เช่น Phenytoin, Pregabalin, Baclofen เป็นต้น บ่อย และมักเกิดการเข้าใจผิดว่าเป็นอาการปวดสาเหตุมา
นอกจากน้ันอาจพิจารณาการรักษาด้วยการผ่าตัดหาก จากฟันได้ อันเน่ืองมาจากตาแหน่งขอบล่างของโพรง
ผู้ป่วยไม่ตอบสนองต่อการใช้ยา ซึ่งพบว่ามีผลสาเร็จในการ อากาศกระดกู โหนกแก้ม (Maxillary sinus) อยู่ใกล้กับราก
รักษาถงึ รอ้ ยละ 758 ฟัน บ น โด ย เ ฉ พา ะ อ ย่า ง ย่ิ ง บ ริ เ ว ณฟั น ก ร า ม บ น 1 1
โดยประมาณร้อยละ 10 ของผู้ป่วยโพรงอากาศกระดูก
1.3 Postherpetic neuralgia เป็นอาการปวด โหนกแก้มอักเสบ (Maxillary sinusitis) เคยได้รับการ
เสน้ ประสาทหลงั จากเปน็ โรคงสู วัด ซึ่งเปน็ อาการแทรกซ้อน วินจิ ฉยั ว่ามสี าเหตมุ าจากการติดเชื้อท่ฟี นั มาก่อน2 ผู้ป่วยจะ
ที่พบได้บ่อยท่ีสุดโดยพบได้ประมาณร้อยละ 20 ของผู้ป่วย มีอาการปวดหน่วงๆตามบริเวณไซนัส ถ้าเอามือกดหรือ
งูสวัด9 มีสาเหตุมาจากเส้นประสาทถูกทาลายจากการ เคาะก็จะมีอาการเจ็บมากขึ้น การเคี้ยวอาหาร การ
อักเสบ อันเป็นผลตามมาจากการติดเชื้อไวรัสของ เปล่ียนแปลงของอุณหภูมิ รวมถึงการก้มศีรษะหรือเปลี่ยน
เสน้ ประสาท ส่งผลใหผ้ ู้ปว่ ยมอี าการปวดแสบปวดร้อน ปวด ท่าก็กระตุ้นให้เกิดอาการปวดได้เช่นเดียวกัน7 อาการอ่ืน ๆ
แปล๊บ ๆ เหมือนไฟชอ็ ตไปตามแนวของเสน้ ประสาท ผู้ป่วย ที่อาจพบร่วมด้วย เช่น ปวดศีรษะ มีน้ามูก มีไข้ อ่อนเพลีย
อาจเกิดภาวะไวต่อการกระตุ้น มีระดับความปวดมากกว่า เป็นตน้ นอกจากจะต้องวนิ ิจฉยั แยกโรคจากอาการปวดจาก
ป ก ติ เ นื่ อ ง จ า ก ค ว า ม ท น ท า น ต่ อ ก า ร ป ว ด ล ด ล ง ฟันแล้ว ความผิดปกติอื่น ๆ เช่น ริดสีดวงจมูก มะเร็งใน
(hyperalgesia) หรืออาจเกิดภาวะท่ีทาให้มีอาการปวด โพรงหลังจมูก เป็นต้น ก็อาจทาให้เกิดอาการปวดบริเวณ
รุนแรงเม่ือได้รับการกระตุ้นที่ปกติไม่ทาให้เกิดอาการปวด จมูกและใบหน้าได้เช่นกันถ่ายรังสีภายในช่องปากหรือ
(allodynia)8-9 ซ่ึงอาจพบอาการดังกล่าวบริเวณขากรรไกร ภาพรังสีปรทิ ศั น์ (panoramic) รวมถึงภาพถ่ายรังสีสามมิติ
และใบหน้า ทาให้เข้าใจผิดว่าเป็นอาการปวดมาจากฟันได้ ท้ั ง Computerized tomographyscan (CT scan)8 -1 2
ซึ่งนอกจากจะต้องวินิจฉัยแยกโรคออกจากอาการปวดท่ีมี หรือ Cone beam computed tomography (CBCT)12
สาเหตุจากฟันแล้ว ยังควรพิจารณาแยกจากกลุ่มอาการ ก็สามารถใช้ชว่ ยในการวินิจฉยั ไดเ้ ชน่ กัน
ปวดศรี ษะเชน่ Migraine, Cluster headache เป็นต้น อีก ไซนสั อักเสบมักเกดิ จากการตดิ เช้ือไวรัส ซึ่งหากไม่มี
ด้วย ความเส่ียงในการเกิด Postherpetic neuralgia ภาวะแทรกซ้อนใด ๆ อาการจะทุเลาและหายเองได้
พบว่ามักเกิดกับผู้ป่วยที่อายุต้ังแต่ 50 ปีขึ้นไป9 รวมท้ัง ในขณะที่หากมีการติดเชื้อแบคทีเรีย จาเป็นต้องได้รับการ
ผู้ป่วยทม่ี ีระบบภูมคิ ุ้มกันอ่อนแอ หรือมีโรคทางระบบอื่น ๆ รักษาด้วยยาต้านเชื้อแบคทีเรีย (antibiotic) และอาจ
ร่วมด้วย นอกจากน้ันในผู้ป่วยงูสวัดที่มีอาการนา พิจารณาให้ยาลดน้ามูกและแก้คัดจมูก (decongestant)
(predome) รุนแรงก่อนที่จะมีรอยโรคปรากฏบนผิวหนังให้ ร่วมดว้ ย8
เห็น มีความรุนแรงและระยะเวลาของการดาเนินโรค 3. Neurovascular toothache
มากกวา่ ปกติ รวมทั้งผูป้ ว่ ยท่ีมีอาการแสดงที่ดวงตา พบว่ามี กลุ่มอาการปวดฟันสาเหตุจากระบบประสาทและ
โอกาสท่ีจะเกิดภาวะ Postherpetic neuralgia ตามมา หลอดเลือด โดยอาการปวดศีรษะที่มีจุดกาเนิดมาจาก
สูงข้นึ ดว้ ย10 ภายในกะโหลกศีรษะ สามารถทาให้เกิดอาการปวดไปยัง
บรเิ วณใบหนา้ ขากรรไกร และฟนั ได้ ทพี่ บไดบ้ อ่ ยมีดังนี้
มีรายงานการรักษาด้วยการใช้ยาเฉพาะที่ เช่น 3.1 Migraine ปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุการเกิด
Lidocaine 5%, patch Capsaicin 8% เป็นต้น อย่างไรก็ แน่ชัด อาจเกิดจากความผิดปกติท่ีระดับสารเคมีในสมอง
ตาม พบว่ายังขาดผลการศึกษาแน่ชัดมาสนับสนุนการใช้ การส่ือกระแสประสาทในสมองหรือการทางานที่ผิดปกติ
อย่างเป็นทางการ นอกจากนั้นยังมีการใช้ยาในกลุ่มต่าง ๆ
ก ลุ่ ม ย า กั น ชั ก (Anticonvulsant) เ ช่ น Gabapentin,
Pregabalin เป็นต้น ยาต้านอาการซึมเศร้ากลุ่มไตรไซคลิก
429
Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
ของหลอดเลือดสมองก็เป็นได้ โดยมีลักษณะอาการปวด
ศีรษะข้างเดียว อาจย้ายข้างได้ แต่มักเป็นทีละข้าง มัก หากอาการปวดน้ันมาเกิดขึ้นท่ีฟัน อาจทาให้ทันตแพทย์
ปวดตุบ ๆ เป็นระยะ ๆ มักจะปวดรุนแรงปานกลางถึง เกิดความสับสนว่าเป็นอาการปวดจากฟันได้มีรายงาน
รุนแรงมาก อาจมีอาการคล่ืนไส้อาเจียนร่วมด้วย ในบาง พบว่าผู้ป่วย Myofascial pain ถึงร้อยละ 11 เคยมี
รายอาจมีอาการนามาก่อน (aura) เช่น สายตาพร่ามัว ประวัติเข้ารับการตรวจรักษาทางทันตกรรมเพื่อบาบัด
มองเห็นแสงกระพริบ ๆ เป็นต้น มีปัจจัยกระตุ้นให้เกิด อาการปวดนั้น ๆ มาก่อน3 ปัจจัยกระตุ้นอาจเกิดจาก
อาการได้หลายอย่าง เช่น ความเครียด แสงจ้าๆการ ความบอบชา้ หรือการบาดเจบ็ ของกล้ามเน้ือ อุปนิสัยการ
พักผ่อนไม่เพียงพอ เป็นต้น8-12 ควรวินิจฉัยอาการแยก ทางานนอกหน้าท่ี (Parafunctional habit) เช่น การ
โรคจากอาการปวดจากฟัน อาการปวดศีรษะ Cluster นอนกัดฟัน การเค้ียวอาหารแข็งเกินไป การเค้ียวอาหาร
headache ท่ีมักมีอาการปวดเป็นชุด ๆ ในเวลาท่ี ด้านเดียว ท่านั่งหรือยืนท่ีไม่เหมาะสมทาให้เกิดการ
แน่นอน หรอื หลอดเลอื ดทข่ี มับอกั เสบ เป็นต้น เกร็งตัวของกล้ามเนื้อ การขาดสารอาหาร การพักผ่อนไม่
3.2 Cluster headache ยังไม่ทราบสาเหตุการ เพยี งพอความเครยี ด เปน็ ต้น
เกิดท่ีแน่ชัด แต่คาดว่าเก่ียวข้องกับการขยายตัวของ
หลอดเลือดส่งผลต่อประสาทสมองคู่ท่ี 5 และระบบ สามารถวินิจฉัยด้วยการตรวจทางคลินิก โดย
ประสาทอัตโนมัติท่ีควบคุมการทางานของอวัยวะบน ผู้ป่วยจะมีอาการปวดตื้อๆมากกว่าอาการปวดจากโพรง
ใบหน้า ผู้ป่วยจะมีอาการปวดศีรษะรุนแรงกะทันหัน มี ประสาทฟัน และไม่พบความผิดปกติใด ๆ ของฟันและ
อาการปวดขา้ งเดยี ว หรือปวดบรเิ วณรอบดวงตาและอาจ อวัยวะข้างเคียง นอกจากน้ัน American Academy of
ลามไปยังบริเวณอื่น ๆ เช่น หน้าผาก ฟัน ลาคอ เป็นต้น Orofacial Pain (AAOP)3 ได้เสนอให้มีการฉีดยาชา
อาจมีอาการอ่ืน ๆ ร่วมด้วย เชน่ น้าตาไหล คดั จมูก เหงอ่ื เฉพาะที่ไปยังตาแหน่งท่ีไวต่อการกระตุ้น (Trigger
ออก เป็นต้น โดยอาการปวดท่ีฟันพบว่ามักปวดอยู่ท่ี point) เพ่ือช่วยในการวินิจฉัย ควรวินิจฉัยแยกโรคจาก
บริเวณฟันกรามน้อยบน มักปวดซ้า ๆ ปวดตุบ ๆ ซึ่งมี Myalgia ซ่ึงเปน็ อาการปวดตึงท่ีกล้ามเน้ือน้ัน ๆ โดยไม่มี
ความคล้ายคลงึ กับอาการปวดจากฟัน3,13 โดยมีการศึกษา refer painห รื อ fibromyalgia ซ่ึ ง มี จุ ด ก ด เ จ็ บ บ น
พบว่าร้อยละ 34 ของผู้ป่วย Cluster headache ได้เคย กล้ามเนอ้ื หลายตาแหนง่ ในรา่ งกาย
เข้าพบทันตแพทย์เน่ืองจากเข้าใจว่าเป็นอาการปวดจาก
ฟันมาก่อน13 นอกจากน้ันยังควรวินิจฉัยแยกจากอาการ ด้านการรักษา ควรเริ่มต้นด้วยการรักษาแบบ
ปวดศีรษะอื่น ๆ เช่น Migraine หรือ Tension head- ประคับประคองร่วมกับปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของผู้ป่วย
ache เปน็ ต้น เช่น การประคบร้อนหรือเย็น หลีกเลี่ยงอาหารเหนียว
ด้านการรักษาเม่ือพบว่าผู้ป่วยมีอาการผิดปกติมา แขง็ เคยี้ วอาหารทัง้ 2 ข้าง เป็นต้นหรืออาจพิจารณาการ
จากระบบประสาทและหลอดเลือด ควรส่งตัวผู้ป่วยไป แก้ไขอุปนิสัยการทางานนอกหน้าที่ด้วยเฝือกสบฟัน
เข้ารับการรักษากับแพทย์เฉพาะทางต่อไป ซ่ึงยาที่ (Occlusal splint) รวมถึงการใช้ยา เช่น ยาต้านการ
เลือกใช้มีหลายชนิด เช่น ยากลุ่มทริปแทนส(Triptans) อักเสบชนดิ ไม่ใช่สเตยี รอยด์ (NSAIDs) ยาคลายกลา้ มเน้ือ
ยากลุ่มสเตยี รอยด์ (Steroid) เปน็ ต้น3,13 (Muscle relaxant) ย า ต้ า น ก า ร ซึ ม เ ศ ร้ า ( Anti-
4. Myofascial pain depressant) เป็นต้น14-15
เป็นอาการปวดเร้ือรังอันมสี าเหตุมาจากกล้ามเนื้อ
และเนื้อเยื่อพังผืด โดยมีจุดท่ีไวต่อการกระตุ้น (trigger 5. Temporomandibular joint disorders
point) ลักษณะเป็นก้อนแข็งๆ (taut band) อยู่ใน (TMD)
กล้ามเนื้อ ซ่ึงเมื่อได้รับการกระตุ้นจะมีอาการปวดร้าว
ตามตาแหน่งเฉพาะของกล้ามเนื้อแต่ละมัด ทาให้เกิด ภาวะความผิดปกติของข้อต่อขากรรไกร เป็น
อาการปวดไปยังตาแหน่งไกล ๆ ได้ (refer pain)14-15 ซ่ึง ภาวะที่พบได้บ่อยในกลุ่มอาการเจ็บปวดบนใบหน้าที่
ไม่ได้มีสาเหตุมาจากฟัน เกิดข้ึนจากหลายปัจจัยเกี่ยว
เนื่องกัน ทั้งปัจจัยทั้งทางโครงสร้างและจิตใจ เช่น
อุ ป นิ สั ย ก า ร ท า ง า น น อ ก ห น้ า ที่ ก า ร ส บ ฟั น ผิ ด ป ก ติ
อุบัติเหตุบริเวณขากรรไกรและใบหน้า หรือความเครียด
เป็นตน้ 8,16 ส่งผลใหย้ ากต่อการหาสาเหตุที่แน่ชัด และมัก
430
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอดุ รธานี ปที ี่ 28 ฉบบั ที่ 3 ประจาเดอื น กันยายน – ธันวาคม 2563
พบว่ามีอาการของ Myofascial pain ร่วมด้วย14 อาการ ภาวะโรคปริทันต์ (Periodontitis) หรือหนองที่มีสาเหตุ
ทางคลินิก อาจมีอาการดังต่อไปนี้ ปวดบริเวณหน้าหูและ จากฟัน (Dental abscess) ได้ ทาให้ยากต่อการวินิจฉัย
อาจลามไปบริเวณใกล้เคียง พบความผิดปกติในการเคลื่อน แยกออกจากความเจ็บปวดท่ีมาจากฟัน นอกจากน้ันผู้ป่วย
ขากรรไกร อาจมีเสียงคลิกท่ีหน้าหูร่วมด้วย อาจมีอาการ ยังอาจมีอาการอ้าปากได้จากัด ซึ่งอาจทาให้สับสนกับ
คลาเจ็บท่ีข้อต่อขากรรไกร อ้าปากได้จากัด เคี้ยวอาหารได้ Temporomandibular joint disorders ได้
ลาบากหรือมีอาการเจ็บเวลาเค้ียว16 วินิจฉัยโดยการซัก
ประวัติและตรวจข้อต่อขากรรไกร อาจพิจารณาส่งตรวจ การศึกษาของ Singh and Schenberg19 พบว่า
ทางหอ้ งปฏบิ ัติการเพิ่มเติม เช่น การถ่ายภาพรังสี CT หรือ ผู้ป่วยถึงร้อยละ 75 ได้รับการรักษาด้วยการถอนฟันก่อนท่ี
MRI เป็นต้น ควรวินิจฉัยแยกจากความผิดปกติของ จะได้รับการวินิจฉัยโรคท่ีถูกต้อง โดยเฉล่ียผู้ป่วยจะได้รับ
กล้ามเน้ือบดเค้ียว (Masticatory muscle disorders) ที่ การวินิจฉัยล่าช้าไปถงึ 8.25 สัปดาห์นับจากวันที่เข้ารับการ
มักจะมีอาการกดเจ็บที่กล้ามเน้ือขากรรไกร และเมื่อออก รักษาทันตกรรมครั้งแรกจนถึงได้รับการวินิจฉัยท่ีถูกต้อง
แรงดันขากรรไกรจะสามารถอ้าปากได้เพิ่มมากขึ้น หรือ นอกจากน้นั ผปู้ ่วยส่วนใหญ่ถึงร้อยละ 67 จะพบอยู่ในระยะ
Atypical odontalgia ซงึ่ เปน็ อาการปวดที่ปราศจากพยาธิ T4N2M0 ซึ่งมีการลุกลามไปยังอวัยวะข้างเคียงแล้ว19 ความ
สภาพใด ๆ ยากตอ่ การหาสาเหตุทช่ี ดั เจน ล่าชา้ ของการวินจิ ฉยั สง่ ผลใหก้ ารดาเนนิ ของโรคลกุ ลามมาก
ข้ึน ส่งผลต่อความสาเร็จของการรักษารวมถึงค่าใช้จ่ายท่ี
ผู้ปว่ ยสว่ นใหญ่มกั ตอบสนองได้ดีด้วยการรักษาแบบ เกิดขึ้น และอาจส่งผลให้ถึงแก่ชีวิตได้ อาจเนื่องมาจากทั้ง
ประคับประคองรว่ มกับการปรับเปล่ยี นพฤตกิ รรม เช่น การ ลักษณะทางคลินิกและอาการแสดงของผู้ป่วยไม่ชัดเจน
รับประทานอาหารอ่อน หลีกเลี่ยงการอ้าปากกว้าง การ ยากต่อการวินิจฉัยโดยเฉพาะในระยะเร่ิมต้น รวมถึงระบบ
บริหารกล้ามเนื้อบดเคี้ยวและข้อต่อขากรรไกรด้วยตนเอง การส่งตอ่ และการรบั บริการสาธารณสุขท่ลี า่ ช้าไดอ้ ีกด้วย
(Jaw exercise) การใช้คลื่นความถี่สูง (Ultrasound dia-
thermy) การประคบร้อนหรือเย็น เป็นต้น หรืออาจ ส่ิงที่ทันตแพทย์พึงระลึกถึงและระมัดระวัง เม่ือพบ
พิจารณาใช้ยาในการรักษา เช่น ใช้ยาต้านการอักเสบชนิด ผู้ปว่ ยทม่ี อี าการปวด ฟันโยกเหมือนโรคปริทันต์ หรือมีรอย
ไม่ใช่สเตียรอยด์( NSAIDs) ในผู้ป่วยที่มีอาการปวด โรคบนเน้ือเยือ่ ในช่องปาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อการรักษา
เ ฉี ย บ พ ลั น ห รื อ อ า จ เ ลื อ ก ใ ช้ Benzodiazepines, ตามปกติไม่ได้ผล หรอื ผปู้ ่วยมปี ัจจัยเส่ียงอื่นๆร่วมด้วย เช่น
Clonazepam, Diazepam ในระดบั ต่า ๆ เปน็ ตน้ 16-17 เฝือก สูบบุหรี่ ด่ืมแอลกฮอล์ เคี้ยวหมาก เป็นต้น รวมถึงผู้ป่วย
สบฟันเป็นอีกหนึ่งทางเลือก เพ่ือลดส่ิงกีดขวางการสบฟัน สูงอายุมากกว่า 60 ปี มักมีโอกาสพบมะเร็งในช่องปากได้
(Occlusal interference) ช่วยเปลี่ยนตาแหน่งของข้อต่อ มากข้ึนอีกด้วย เม่ือพบว่าผู้ป่วยมีอาการของโรคมะเร็งใน
ขากรรไกร และปุ่มกระดูกcondyle และเพ่ิมความยาวใน ช่องปาก ใหส้ ่งตอ่ ผู้ปว่ ยไปพบแพทย์ โดยแนวทางการรักษา
แนวดิ่งของใบหน้า(Vertical dimension) ส่งผลให้ช่วยลด มักให้การรักษาด้วยการผ่าตัด หรือการฉายรังสี หรือทั้ง 2
การทางานของกลา้ มเนื้อบดเค้ียว และช่วยเพิ่มความสมดุล วิธีร่วมกัน ข้ึนอยู่กับชนิด ขนาด และตาแหน่งของมะเร็ง
ระหวา่ งขากรรไกรบนและล่างได้อีกดว้ ย18 นอกจากนอี้ าจมีการให้ยาเคมีบาบัดรว่ มดว้ ย
6. Neoplastic toothache 7. Cardiac toothache
หน่ึงในอาการของผู้ป่วยมะเร็งในช่องปากคืออาการ อาการปวดต่างที่ (Referred pain) จากความ
เจ็บปวดบนใบหน้าผู้ป่วยอาจจะมาด้วยอาการแสดงและ ผิดปกติท่ีหัวใจ เช่น โรคหัวใจขาดเลือด (Ischemic heart
ลักษณะทางคลินิกได้หลากหลาย เช่น อาการปวด บวม disease) กล้ามเนื้อหัวใจตาย (Myocardial infarction)
เคยี้ วหรือกลืนอาหารไดล้ าบาก พบแผลในช่องปาก ฟันโยก เป็นต้น มายังบริเวณศีรษะและใบหน้า แม้จะพบน้อยแต่ก็
มีการทาลายของกระดูก เป็นต้น โดยอาการปวดและโยก สามารถเกิดข้ึนได้ แต่อย่างไรก็ตามยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่
ของฟัน เป็นอาการในช่องปากท่ีพบได้บ่อยท่ีสุดและเป็น ชัด แต่คาดว่าเปน็ ผลมาจากความผดิ ปกตขิ องนาเขา้ ส่รู ะบบ
เหตุผลที่ทาให้ผู้ป่วยเข้าพบกับทันตแพทย์2,19 ซ่ึงลักษณะ ประสาทส่วนกลางของเส้นประสาทสมองคู่ ท่ี 10 (Vagus
เหล่านม้ี คี วามคล้ายคลึงกับอาการทีม่ ีสาเหตุมาจากฟัน เช่น nerve) ซ่ึงถ่ายทอดกระแสประสาทนาความเจ็บปวด
431 (Nociceptive information) ไปยังเซลลป์ ระสาทส่วนคอ20
Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
พบอาการได้หลากหลาย เช่น เจ็บหน้าอก ร้าวไปท่ีไหล่
แขน คอ ขากรรไกร อาจมีอาการคล่ืนไส้ อาเจียน ใจสั่น อ่ืนใดจึงจะสามารถวินิจฉัยว่าเป็น Atypical odontal-
หน้ามืด ร่วมด้วย20-21 ซึ่งอาการปวดร้าวมายังบริเวณ gia3,23 ได้มีชื่อเรียกอื่น ๆ ที่ใช้ เช่น Phantom tooth
ขากรรไกรและใบหน้าพบได้ร้อยละ 38 ของผู้ป่วย pain, Idiopathic odontalgia, Perisitentdento alve-
โรคหัวใจขาดเลือด และร้อยละ 15 มีอาการปวดร้าว olar pain disorder เปน็ ต้น23 อุบัติการณ์การเกิดยังไม่มี
เฉพาะแค่บริเวณขากรรไกรและใบหน้าเท่านั้น21 อาจ การยืนยันอย่างแน่ชัด แต่มีการศึกษาพบว่าร้อยละ 2.5-
ส่งผลผู้ป่วยไปพบทันตแพทย์เนื่องจากเข้าใจว่าเป็น 3.123 ของผู้ป่วยท่ีเข้ารับการรักษารากฟันไม่ตอบสนอง
อาการปวดจากฟัน ทาให้ยากต่อการวินิจฉัยได้อย่าง ต่อการรักษา และได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น Atypical od-
ถกู ตอ้ ง ontalgiaพบได้บ่อยในผู้หญิงมากกว่าผู้ชายในอัตราส่วน
ปัจจัยสาคัญท่ีช่วยในการวินจิ ฉัยคือการซักประวัติ 9:1 พบในฟันบนมากกว่าฟันล่างในอัตราส่วน 8:224
ผู้ป่วยอย่างละเอียดครบถ้วน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเร่ือง รวมทั้งสามารถพบได้บ่อยในผู้ป่วยท่ีมีประวัติอาการปวด
โรคประจาตัวของผู้ป่วย ผู้ป่วยมักให้ประวัติว่ามีอาการ เรอ้ื รงั ชนดิ อ่ืน ๆ บรเิ วณขากรรไกรและใบหนา้ 23
ปวดแบบกด ๆ แน่น ๆ (tight) หรือปวดแสบปวดร้อน
(burning) ซ่ึงแตกต่างจากการปวดจากฟันที่ผู้ป่วยมักจะ สาเหตุการเกิดยังไม่ทราบแน่ชัด มีหลาย
มีอาการปวดแบบตุบๆ (throbbing) หรือปวดจี๊ดๆ ก า ร ศึ ก ษ า เ ส น อ แ น ว คิ ด ไ ว้ ห ล า ย ป ร ะ ก า ร ดั ง น้ี
(aching) มากกว่า22 นอกจากน้ันยังพบว่าผู้ป่วยมักมี
อาการปวดทั้ง 2 ขา้ งของขากรรไกรและใบหน้า มากกว่า 1. สภาวะทางจิตใจมีหลายการศึกษาพบว่าปัญหา
ปวดเพียงข้างเดียวในอัตราส่วน 6:121 การฉีดยาชา ท า ง จิ ต ใ จ มี ค ว า ม สั ม พั น ธ์ กั บ อ า ก า ร ป ว ด ฟั น แ บ บ
เฉพาะที่สามารถช่วยในการวินิจฉัยได้ แต่อย่างไรก็ตาม Atypical odontalgia เช่น การศึกษาของ List et al25
หากสงสัยว่าอาการปวดมาจากภาวะผิดปกติของหัวใจ ในปีค.ศ.2007 แสดงให้เห็นว่าผู้ป่วยในกลุ่ม Atypical
ควรหลีกเลี่ยงการใช้ยาชาท่ีมีส่วนประกอบของสารที่ทา odontalgia มีคะแนนจากแบบทดสอบภาวะซึมเศร้า
ให้เกิดการบีบตัวของหลอดเลือด (Vasoconstrictor) หรือความเครียดสูงกว่าในกลุ่มควบคุม แต่อย่างไรก็ตาม
และเน่ืองจากผู้ป่วยมักมีอาการปวดมาบริเวณขากรรไกร จากการศึกษาของ Graft-Redford and Selberg26 ใน
จึงควรวนิ ิจฉัยแยกจากความผิดปกติของข้อต่อขากรรไกร ปีค.ศ. 1993 พบว่าค่าคะแนนความซึมเศร้าระหว่าง
หรือกล้ามเนื้อบดเคี้ยวที่มักมีอาการปวดในบริเวณ ผู้ป่วย Atypical odontalgia กับผู้ป่วยที่มีอาการปวด
ใกล้เคยี งกัน ศีรษะเรื้อรังไม่แตกต่างกัน ดังนั้นจึงไม่อาจสรุปได้ว่า
เม่ือพบว่าผู้ป่วยมีอาการมาจากความผิดปกติของ สภาวะทางจิตใจเป็นสาเหตุท่ีก่อให้เกิดอาการปวดฟัน
หัวใจ ควรส่งผู้ป่วยไปพบแพทย์เพ่ือทาการรักษาต่อไป แบบ Atypical odontalgia ได้หรอื ไม่
ยาท่ีใช้มีทั้งกลุ่มที่ขยายหลอดเลือดแดงของหัวใจ (Anti-
angina drugs) เช่น Beta-adrenoreceptor blockers, 2. ความผิดปกติที่ระบบประสาท เป็นแนวคิดที่
Nitric acid เป็นต้น ยาต้านเกล็ดเลือด(Anti platelet เช่ือว่าการเปลี่ยนแปลงของระบบประสาททั้งส่วนกลาง
drugs) เช่น Aspirin, Clopidogrel เป็นต้น หรือยาต้าน และส่วนปลาย เป็นผลตามมาจากการได้รับบาดเจ็บของ
การแข็งตัวของเลือด (Anticoagulants) เช่น Heparin, เส้นประสาทส่วนปลาย ทาให้การตอบสนองต่อสิ่งเร้า
Warfarin เปน็ ตน้ 3 เปลี่ยนแปลงไป เช่น การทดลองของ Brad Hansen et
8. Atypical odontalgia al27 ในปีค.ศ. 2006 ที่ศึกษาปฏิกิริยาตอบสนองด้วยการ
เป็นลักษณะท่ีใช้อธิบายอาการปวดที่ปราศจาก กระพริบตา พบว่าผู้ป่วย Atypical odontalgiaมีการ
พยาธิสภาพใด ๆ ทั้งที่ฟันและอวัยวะข้างเคียง หรือจาก ตอบสนองได้น้อยและช้ากว่าเมื่อเทียบกับกลุ่มควบคุมท่ี
ระ บบ อวั ยว ะอ่ื น ๆ ( nonodontogenic factor) ท่ี เป็นคนปกติ หรือการทดลองของ Zagury et al28 ในปี
สามารถกอ่ ใหเ้ กดิ อาการปวดท่ีฟนั ได้ ซ่งึ หากไม่พบสาเหตุ ค.ศ. 2011ท่ีพบว่าผปู้ ่วย Atypical odontalgia มอี าการ
ปวดยาวนานกว่าคนปกติ เมื่อทาการทดสอบความเย็น
บริเวณเน้ือเยื่อบนสันกระดูกขากรรไกร (alveolar
mucosa) ซึ่งทั้งสองการทดลองแสดงให้เห็นว่าผู้ป่วย
Atypical odontagia มีความผิดปกติของการทางานใน
432
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอดุ รธานี ปที ี่ 28 ฉบบั ท่ี 3 ประจาเดอื น กันยายน – ธนั วาคม 2563
ระบบประสาทร่วมด้วย เน่ืองจากลักษณะอาการปวดมีได้ แห้ง (Xerostomia) ซึ่งเป็นอาการท่ีพบได้บ่อยในผู้ป่วย
หลากหลาย จึงทาให้ยากต่อการวินิจฉัย โดยต้องแยกจาก BMS ถึงร้อยละ 25 ภาวะติดเช้ือในช่องปาก อุปนิสัยการ
กลุ่มอาการปวดทมี่ อี าการคล้ายกันทพ่ี บไดบ้ อ่ ย เช่น อาการ ทางานนอกหน้าท่ีเช่น การนอนกัดฟัน (bruxism) การขบ
ปวดท่ีมีสาเหตุมาจากฟนั ทีส่ ามารถตรวจพบพยาธิสภาพได้ เนน้ ฟัน (clenching) เปน็ ต้น
ทางคลินิกและภาพรังสี หรือ Trigeminal neuralgia ที่มี
อาการปวดทีใ่ บหนา้ ซกี เดยี ว เป็นตน้ 2. ปจั จัยทางระบบ (Systemic factors) ได้แก่ โรค
ทางระบบต่าง ๆท ่ีมีรายงานความสัมพันธ์กับผู้ป่วย BMS
แนวทางการรักษาที่เหมาะสมควรเริ่มจากการ เช่น โรคภูมิต้านทานเน้ือเยื่อตนเอง (autoimmune dis-
วินิจฉัย รวมถึงการอธิบายทาความเข้าใจกับผู้ป่วยได้อย่าง ease) โรคทางระบบทางเดินอาหาร (gastrointestinal
ถูกตอ้ งเหมาะสม แตอ่ ยา่ งไรก็ตามปจั จบุ นั ยงั ไมพ่ บว่ามีแนว disorder) เป็นต้น นอกจากน้ันภาวะขาดสารอาหารบาง
ทางการรักษาอย่างเป็นทางการ แต่มีรายงานการใช้ยา ชนิด เช่น ธาตุเหล็ก วิตามินบี12 สังกะสี และกรดโฟลิก
เฉพาะท่ี เช่น Capsaicin หรือยาทางระบบ เช่น ยาต้าน เป็นต้น กพ็ บว่ามีความสมั พนั ธก์ ับการเกิด BMS ไดเ้ ช่นกัน
ซึมเศร้ากลุ่มไทรไซคลิก (Tricyclic antidepressant) กลุ่ม
ย า กั น ชั ก ต่ า ง ๆ เ ช่ น Gabapentin, Lamotrigine, 3. ปัจจัยทางด้านจิตใจ (Psychological factors)
Carbamazepine เป็นตน้ 23 ผู้ปว่ ย BMS มักพบวา่ มีความเกี่ยวเน่ืองกับปัญหาทางภาวะ
จิตใจทั้งภาวะซึมเศร้า (depression) หรือความวิตกกังวล
9. Burning mouth syndrome (anxiety)
กลุ่มอาการแสบร้อนในช่องปาก (Burning mouth
syndrome, BMS) หรือ Glossodynia, Glossopyrosis, กลุ่มอาการแสบร้อนในช่องปาก อาจมีอาการ
Stomatodynia, Sore tongue เป็นต้น29 จัดอยู่ในกลุ่ม คล้ายคลึงกับความผิดปกติอื่น ๆ ได้ เช่น Atypical
อาการเจบ็ ปวดเรอื้ รงั บรเิ วณช่องปากและใบหน้า โดยตรวจ odontalgia, Postherpetic neuralgia, อาการบาดเจ็บ
ไม่พบความผดิ ปกติทั้งทางคลินิกและห้องปฏิบัติการ พบได้ หลังการผ่าตัดที่เส้นประสาท Lingual หรือ Mandibular
ในผหู้ ญิงมากกว่าผู้ชาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้หญิงท่ีอยู่ใน เป็นต้น จึงต้องอาศัยการซักประวิติ การประเมินปัจจัยต่าง
ภาวะหมดประจาเดือน จาแนกได้เป็น 2 ประเภท ได้แก่ ๆ รวมท้ังการตรวจทางห้องปฏิบัติการณ์ เพ่ือวินิจฉัยแยก
กลุ่มอาการแสบร้อนในช่องปากปฐมภูมิ (Primary BMS) โรคได้อย่างถูกตอ้ ง
ซ่ึงเกิดข้ึนโดยไม่ทราบสาเหตุ ไม่เก่ียวข้องกับความผิดปกติ
หรือโรคทางระบบใด ๆ และกลุ่มอาการแสบร้อนในช่อง การใหก้ ารรกั ษาในผู้ปว่ ยกลุ่มอาการแสบในช่องปาก
ปากทุติยภูมิ (Secondary BMS) ซ่ึงมีความเก่ียวข้องกับ ทุติยภูมิ ให้กาจัดปัจจัยที่เป็นสาเหตุของการเกิดโรคนั้น ๆ
ปัจจัยเฉพาะที่หรือโรคทางระบบของผู้ป่วย โดยเมื่อกาจัด ส่วนกลุ่มอาการแสบร้อนในช่องปากปฐมภูมินั้นสามารถ
สาเหตุน้ัน ๆ อาการแสบร้อนของผู้ป่วยก็จะลดลงหรือ เลือกใช้ท้ังยาใช้เฉพาะที่ เช่น Capsaicin, Lidocaine
หายไปได้30 Sucralfate เป็นต้น รวมท้ังยาทางระบบกลุ่มต่าง ๆ เช่น
ผู้ป่วยมักจะมาด้วยอาการปวดแสบปวดร้อน หรือ ย า ต้ า น ภ า ว ะ ซึ ม เ ศ ร้ า ( antidepressant) ย า กั น ชั ก
อาจมีอาการชาๆที่เนื้อเยื่อในช่องปากได้ ในผู้ป่วยบางราย (anticonvulsant) ยากระตนุ้ การหลงั่ ของน้าลาย (salivary
อาจมีอาการปากแห้ง การรับรสผิดปกติ (Dysgersia) หรือ stimulate) เป็นต้น29, 31 นอกจากนั้นหากพบว่าผู้ป่วยมี
รู้สึกถึงรสโลหะในช่องปาก (Metalic taste) ร่วมด้วย มี ปัญหาทางสภาวะจิตใจร่วมด้วย ควรพิจารณาส่งผู้ป่วยเข้า
อาการได้หลายตาแหน่งในช่องปาก แต่มักจะมีอาการทั้ง รับการรักษากับผ้เู ช่ยี วชาญหรอื จิตแพทยค์ วบคกู่ นั ไปดว้ ย
สองข้างในช่องปาก และพบได้บ่อยท่ีสุดบริเวณ 2/3 ของ สรุป
ลิน้ ส่วนหนา้ 29-31
ในปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด แต่คาดว่า อาการปวดฟันท่ีไม่ได้มีสาเหตุจากฟันนั้น มักมี
น่าจะมคี วามเกย่ี วเนือ่ งกบั หลายปัจจัยดงั นี้29 อาการปวดคลา้ ยคลึงกับอาการปวดที่มาจากฟัน และมักไม่
1. ปัจจยั เฉพาะที่ (Local factors) ได้แก่ ภาวะปาก พบความผดิ ปกตทิ ่ีเห็นได้ชัดเจนทางคลินิก จึงทาให้ยากต่อ
433 การวินิจฉัยและสร้างความสับสนและลาบากใจให้กับทันต
แพทย์ผู้ใหก้ ารรักษาเป็นอย่างมาก ดงั นั้นส่งิ ที่ทันตแพทยพ์ ึง
ระลึกถึงเม่ือพบผู้ป่วยท่ีมาด้วยอาการปวดฟัน คือควร
Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
8. Ravikumar KK, Ramakrishnan K. Pain in
พิจารณาความเป็นไปได้ที่อาการปวดนั้น ๆ จะมาจาก the face: An overview of pain of nonodontogen-
สาเหตุอนื่ ๆ นอกเหนือจากฟันได้ด้วย นอกจากนั้นการมี ic origin. Int J Soc Rehabil 2018;3:1-5.
ความรูค้ วามเขา้ ใจเก่ยี วกับอาการปวดฟันที่ไม่ได้มีสาเหตุ 9. Saguil A, Kane S, Mercado M, Lauters R.
มาจากฟัน การซักประวัติ การตรวจท้ังทางคลินิกและ Herpes Zoster and Postherpetic Neuralgia: Pre-
การตรวจเพ่ิมเติมต่าง ๆ การวินิจฉัยท่ีถูกต้อง ตลอดจน vention and Management. Am Fam Physician
การส่งต่อผู้ป่วยไปพบผู้เช่ียวชาญสาขาต่าง ๆ อย่าง 2017;96(10):656-663.
เหมาะสม จะสามารถช่วยป้องกันไม่ให้เกิดการรักษาที่ไม่ 10. Forbes HJ, Thomas SL, Smeeth L,
จาเป็นต่อผู้ป่วย และช่วยให้ผู้ป่วยได้รับการรักษาที่ Clayton T, Farmer R, Bhaskaran K, et al. A sys-
ถกู ตอ้ งอีกด้วย tematic review and meta-analysis of risk factors
เอกสารอา้ งอิง for postherpetic neuralgia. Pain 2016;157(1):30-
54.
1. Park HO, Ha JH, Jin MU, Kim YK, Kim SK. 11. Roque-Torres GD, Ramirez-Sotelo LR,
Diagnostic challenges of nonodontogenic tooth- Vaz SL, Bóscolo SM2, Bóscolo FN, Association
ache. Restor Dent Endod 2012;37(3):170-4. between maxillary sinus pathologies and
healthy teeth. Braz J Otorhinolaryngol 2016;82
2. Sajjanhar I, Goel A, Tikku AP, Chandra (1):33-8.
A. Odontogenic pain of non-odontogenic origin: 12. Schankin CJ, Viana M, Goadsby PJ. Per-
A review. International Journal of Applied Den- sistent and Repetitive Visual Disturbances in
tal Sciences 2017;3(3):01-04. Migraine: A Review. Headache 2017;57(1):1-16.
13. Van Vliet JA, Eekers PJ, Haan J, Ferrari
3. Yatani H, Komiyama O, Matsuka Y, Waji- MD. Features involved in the diagnostic delay of
ma K, Muraoka W, Ikawa M, et al. Systematic cluster headache. J Neurol Neurosurg Psychiatry
review and recommendations for nonodonto- 2003;74(8):1123-5.
genic toothache. J Oral Rehabil 2014;41(11):843 14. Kim ST. Myofascial pain and tooth-
-52. aches. Aust Endod J 2005;31(3):106-10.
15. Fricton J. Myofascial Pain: Mechanisms
4. Al-Quliti KW. Update on neuropathic to Management. Oral Maxillofac Surg Clin North
pain treatment for trigeminal neuralgia the Am 2016;28(3):289-311.
pharmacological and surgical options. Neurosci- 16. Ghurye S, McMillan R. Pain-Related
ences (Riyadh) 2015;20(2):107-14. Temporomandibular Disorder - Current Perspec-
tives and Evidence-Based Management. Dent
5. Zakrzewska JM, Linskey ME. Clinical Update 2015;42(6):533-6, 539-42, 545-6.
evidence trigeminal neuralgia. BMJ Clin Evid 17. Santiago V, Raphael K. Perceived help-
2014;10: 1207-24. fulness of treatments for myofascial TMD as a
function of comorbid widespread pain. Clin Oral
6. Reed MD, Van Nostran W. Assessing Investig 2019;23(7):2929–2939.
pain intensity with the visual analog scale: a
plea for uniformity. J Clin Pharmacol 2014;54 434
(3):241-4.
7. Franzini A, Messina G, Franzini
A, Marchetti M, Ferroli P, Fariselli L, et al. Treat-
ments of glossopharyngeal neuralgia: towards
standard procedures. Neurol Sci 2017;38(Suppl
1):51-55.
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอดุ รธานี ปที ี่ 28 ฉบบั ท่ี 3 ประจาเดอื น กนั ยายน – ธนั วาคม 2563
18. Al-Ani Z, Gray R. TMD current concepts: 27. Baad-Hansen L1, List T, Kaube H, Jensen
TS, Svensson P. Blink reflexes in patients with
1. An update. Dent Update 2007;34(5):278-80, 282 atypical odontalgia and matched healthy con-
-4, 287-8. trols. Exp Brain Res 2006;172(4):498-506.
28. Zagury JG, Eliav E, Heir GH. Prolonged
19. Singh T, Schenberg M. Delayed diagnosis gingival coldallodynia: A novel finding in patients
of oral squamous cell carcinoma following dental with atypical odontalgia.Oral Surg Oral Med Oral
treatment.Ann R CollSurg Engl 2013;95(5):369-73. Pathol Oral Radiol Endod 2011;111:312-9.
29. Klasser GD, Grushka M, Su N. Burning
20. Jalali N, VilkeGM, Korenevsky M, Castillo Mouth Syndrome. Oral Maxillofac Surg Clin North
EM, Wilson MP. The tooth, the whole tooth, and Am. 2016;28(3):381-96.
nothing but the tooth: can dental pain ever be 30. Scala A, Checchi L, Montevecchi M, Ma-
the sole presenting symptom of a myocardial rini I, Giamberardino MA. Update on burning
infarction? A systematic review. J Emerg Med mouth syndrome: overview and patient manage-
2014;46(6):865-72. ment. Crit Rev Oral Biol Med 2003;14(4):275-91.
31. Feller L, Fourie J, Bouckaert M, Kham-
21. Kreiner M, Okeson JP, Michelis V, Lujam- missa RAG, Ballyram R, Lemmer J. Burning Mouth
bio M, Isberg A. Craniofacial pain as the sole Syndrome: Aetiopathogenesis and Principles of
symptom of cardiac ischemia: a prospective mul- Management. Pain Res Manag 2017; 2017:1926
ticenter study. J Am Dent Assoc 2007;138(1):74-9. 269.
22. Kreiner M, Falace D, Michelis V. Quality
difference in craniofacial pain of cardiac vs. dental
origin. J Dent Res 2010;89(9):965-969.
23. Nixdorf D, Moana-Filho E. Persistent
dento-alveolar pain disorder (PDAP): Working to-
wards a better understanding. Rev Pain 2011;5
(4):18-27.
24. Jacobs R, Wu CH, Goossens K, De Laat
A, Van Loven K, Antonis Y, et al. A case-control
study on the psychophysical and psychological
characteristics of the phantom tooth phenome-
non. Clin Oral Investig 2002;6(1):58-64.
25. List T1, Leijon G, Helkimo M, Oster A,
Dworkin SF, Svensson P. Clinical findings and psy-
chosocial factors in patients with atypical odon-
talgia: a case-control study. J Orofac Pain 2007 ;21
(2):89-98.
26. Graff-Radford SB, Solberg WK. Is atypical
odontalgia a psychological problem?. Oral Surg
Oral Med Oral Pathol 1993;75(5):579-82.
รับตน้ ฉบบั : 20 เมษายน 2563, ได้รบั บทความปรบั ปรงุ : 10 กรกฎาคม 2563, รับลงตพี ิมพ:์ 14 กรกฎาคม 2563
435
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอดุ รธานี ปที ี่ 28 ฉบบั ท่ี 3 ประจาเดือน กันยายน – ธันวาคม 2563
การวิเคราะหก์ ระบวนการนโยบาย นโยบายการจัดการสภาพแวดล้อมรอบตัวเด็ก 24 ชวั่ โมง กรณเี ดก็ ไทยกบั ไอที
เร่ืองเด็กตดิ เกม
กนิษฐา จอดนอก คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวิทยาลยั ราชภฏั บุรรี มั ย์
ฉววี รรณ ยอดอินทร์ คณะวทิ ยาศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ราชภัฏบุรีรัมย์
บทคดั ย่อ
เด็กติดเกมเป็นปัญหาสาคัญคุกคามต่อคุณภาพชีวิตและวัฒนธรรม ส่งผลกระทบต่อการพัฒนาและความม่ันคงของ
ประเทศ ดังนั้นจึงมีความจาเป็นต้องมีการแก้ไขอย่างมีส่วนร่วมในทุกภาคส่วน ได้แก่ ตัวเด็ก ครอบครัว ชุมชน ซ่ึง
ประกอบด้วยหน่วยงานภาครัฐบาลและเอกชน โดยการออกนโยบายเร่งด่วนกรณีเด็กติดเกมอย่างเป็นระบบของหน่วยงาน
ภาครัฐบาลเป็นสิ่งสาคัญที่จะสามารถแก้ไขปัญหาเด็กติดเกมให้เหมาะสมกับสภาพการณ์ เมื่อนาแนวคิดและวิเคราะห์
กระบวนการนโยบายด้วย The stage- sequential model ของ Ripley (1996) จานวน 4 ขั้นตอน ได้แก่ ข้ันการกาหนด
นโยบาย ข้ันร่างนโยบาย ข้ันนานโยบายสู่การปฏิบัติ และขั้นประเมินผลนโยบาย โดยใช้ทฤษฎี Multiple streams ของ
Kingdon (1995) ในขั้นตอนกระบวนการกาหนดนโยบาย สามารถสะท้อนการจัดทานโยบายและแนวทางแก้ไขปัญหาเด็ก
ติดเกมสู่การปฏบิ ัติเร่งด่วนของประเทศไทย ดังน้ี การตรวจสอบความเหมาะสมของเกม มาตรการท่ชี ดั เจนจริงจังสาหรับร้าน
ที่เปิดเกินเวลาและเป็นแหล่งม่ัวสุม การจัดกิจกรรมสร้างสรรค์ในชุมชนผ่านมิติทางสังคมและการเมือง อาทิ การบาเพ็ญ
ประโยชน์ การส่งเสรมิ ด้านกฬี าและการสรา้ งต้นแบบเด็ก โดยการมสี ่วนรว่ มของชมุ ชน ไดแ้ ก่ วัด โรงเรียน และครอบครัวซ่ึง
เป็นสถาบันท่ีมีความสาคัญท่ีสุดที่อยู่ใกล้ตัวเด็กท่ีจะช่วยพัฒนาและส่งเสริมเด็กให้มีการเจริญเติบโตอย่างเหมาะสม ซ่ึงเป็น
การสร้างภูมิคุ้มกันท่ีดีและสามารถสร้างเด็กให้มีคุณภาพ ผู้ปกครองต้องมีกระบวนการทางมาตรการติดตามกากับดูแลการ
เลน่ เกมของเด็ก การให้ข้อคดิ เหน็ ในเชงิ สร้างสรรคล์ ดความขัดแยง้ ในครอบครวั และการรว่ มจดั กิจกรรมในครอบครัว การฝึก
เดก็ ให้มีจิตใจรกั ธรรมชาตแิ ละสนบั สนนุ ศักยภาพในความสามารถพเิ ศษของเดก็ รวมถงึ การฝกึ จติ ทางด้านคุณธรรมจริยธรรม
วิถีชวี ติ เขา้ วัดทาบญุ ตามเทศกาลสาคญั เหล่านจี้ ะช่วยปอ้ งกนั เด็กติดเกมได้ ซ่ึงท้ายสุดแล้วเด็กเกิดกระบวนการคิดและเลือก
ปฏบิ ัตใิ หเ้ หมาะสมอนั จะช่วยแก้ปญั หาเดก็ ตดิ เกมไดอ้ ย่างทนั ทว่ งทีและยั่งยืน
คาสาคัญ: การวิเคราะห์กระบวนการนโยบาย, การจัดการสภาพแวดล้อมรอบตัวเด็ก, นโยบายการจัดการสภาพ
แวดล้อมรอบตัวเดก็
Corresponding author: กนิษฐา จอดนอก โทรศัพท์ 086-2524497 E-mail: [email protected]
คณะพยาบาลศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั บรุ รี มั ย์ 439 ถนนจิระ ตาบลในเมือง อาเภอเมอื ง จงั หวัดบุรรี ัมย์ 31000
436
Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
Policy Process Analysis in 24 Hours for Child Environmental Management Policy: Thai Children
and IT Perspective of Game Addiction
Kanittha Chodnock, Teacher, Faculty of Nusing Buriram Rajabhat University, Buriram
Chaweewan Yod-in, Teacher, Faculty of Science Buriram Rajabhat University, Buriram
Abstract
Game addiction in Child was an important obstacle impact on quality of life and culture. Its
influencing toward development and stability of the country. Thus, the allied network participation was
need for improvement. For instance; children, families and communities that were government and
private organizations. The responsibility or them was to create urgent policy of systematic game addition
in child by government organization which was the extraordinary to solve this problem compatible with
situation. Application concept and process of policy analysis based on The stage- sequential model of
Ripley (1996) that consist of 4 steps; 1) Construct of policy, 2) Policy draft, 3) Implementation and
4) Evaluation integrated Multiple streams theory of Kingdon (1995). The first step of construct of policy
process was able to represent policy construction and guidelines for problem solving in child with game
addiction to rapid implementation in Thailand. Therefore, the government organization would
determining the appropriate game, overdue gaming shop and night hangout measurement strictly,
creative activity providing in community via social and political dimension such as beneficial volunteer,
sport promotion, child idol by community participation. The outstanding institution were temple, school
and ‘family’ that was the most important nearby institution of child to help in child development and
promote child growth appropriately that support good immune promotion and enable to create quality
of children. The role performance of parents required process of monitoring child gaming measurement,
giving positive opinion without conflict in the family, and participate in providing activity within family.
Child training to have natural mind loving, and supporting potential of special efficacy of them include
moral practicing, lifestyles, approaching the temple occasionally. These activities enabled game addict-
ed protection among children. The ultimate outcomes became construction of child critical thinking
process and had alternative practice appropriately to support game addicted in child improvement
suddenly and sustainable.
Keywords: Policy Process Analysis, Child Environmental Management, Child Environmental
Management Policy
437
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอดุ รธานี ปีท่ี 28 ฉบบั ที่ 3 ประจาเดือน กันยายน – ธนั วาคม 2563
บทนา
สาเหตุสาคัญที่ทาให้เด็กติดเกม ประกอบด้วยหลาย
ข้อมูลทางระบาดวิทยาสถานการณ์ปัญหาเด็กติด ปัจจัย ได้แก่
เกมในประเทศไทยพบว่า สถิติของเด็กติดเกมในปัจจุบันมี
ถึงร้อยละ 14.41 หมายถึงเด็ก 1 ใน 8 คนมีโอกาสท่ีจะเป็น 1) ปัจจัยทางชีวภาพ อาการติดเกมเป็นอาการเสพ
เด็กติดเกม ซ่ึงกลายเป็นปัญหาในครอบครัว พ่อแม่หลาย ติดอย่างหน่ึง เช่นเดียวกับการติดสารเสพติดหรือการพนัน
คนลาบากใจทีจ่ ะบังคับใหล้ ูกเลกิ เล่นเกม เดก็ บางคนตดิ เกม Koepp et al6 พบว่าการเล่นเกมทาให้มีการหล่ังสารโดพา
มากเกินไปจนไม่สนใจการเรียน ทาให้ผลการเรียนแย่ลง มีน (dopamine) ท่ีสมองส่วนสไตรเอตัม ( striatum)
หรอื บางคนไม่ยอมไปโรงเรยี น และใชเ้ วลาเลน่ เกมท่บี า้ นทั้ง รวมท้ังสมองส่วนนิวเคลียส แอคคัมเบนซ์ (nucleus ac-
วัน เม่อื ถูกตาหนหิ รือห้ามไม่ให้เล่นเด็กจะหลีกเลี่ยงโดยการ cumbens) ทาให้มีความอยากหรือความต้องการส่ิงเร้าน้ัน
แอบหนีไปเล่นเกมที่ร้านเกม ท้ังน้ี จากการสารวจเด็กและ เพม่ิ ข้นึ และนอกจากนย้ี งั มีการศึกษา ที่พบวา่ เดก็ และวัยรนุ่
เยาวชนอายุ 7-25 ปีของสานักสถิติแห่งชาติ ปี 25532 ท่ี เ ล่ น เ ก ม มี ก า ร ท า ง า น ข อ ง ส ม อ ง ส่ ว น พ รี ฟ ร อ น ตั ล
พบวา่ เด็กและเยาวชนทมี่ กี ารใชอ้ ินเทอร์เน็ตสูงคือช่วงอายุ (prefrontal cortex) ลดลง จากข้อมูลดังกล่าวและความรู้
15-25 ปี ในจานวนนี้มีการใช้อินเทอร์เน็ตสูง 3-4 วัน/ ทางชีววิทยาของระบบประสาทเก่ียวกับพฤติกรรมของ
สัปดาห์ ร้อยละ 40 มีการใช้อินเทอร์เน็ตมากกว่า 6 วัน/ ผู้ป่วยติดสารเสพติด จงึ อาจอธิบายไดว้ ่าการหลั่งของสารโด
สัปดาห์ ร้อยละ 25 และเล่นเกมออนไลน์เฉลี่ย 4.5 ช่ัวโมง พามนี ในระบบสมองส่วนกลางซงึ่ ก่อให้เกิดความสุขและเสพ
ต่อวัน ส่งผลให้ธุรกิจร้านเกมออนไลน์เติบโตเฉล่ียร้อยละ ติด (brain reward circuit) ทาให้เกิดแรงจูงใจในการเล่น
19 ต่อปี มลู ค่าตลาด 3,700 ลา้ นบาท เพิ่มข้ึนในระยะ 5 ปี ในระยะแรก แต่การหล่ังของโดพามีนที่มีปริมาณมาก และ
ถึง 2,160 ล้านบาท โดยสว่ นใหญ่ใชเ้ วลาในการเล่นเกม ทา เป็นเวลานานจากการเล่นเกม อาจทาให้สมองส่วนที่
ให้เกิดการติดเกมมากข้ึนซึ่งลักษณะของเด็กติดเกมส่วน เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงในลักษณะเดียวกัน ในระยะ
ใหญ่ สรปุ ได้ ดังนี้3 ต่อมาเด็กและวัยรุ่นท่ีติดเกมจึงมีความหมกมุ่นกับการเล่น
เกมเป็นอย่างมาก คล้ายกับผู้ป่วยท่ีติดสารเสพ ติดท่ี
1. ลักษณะท่าทาง เช่น หงุดหงิด กังวล ไม่เป็นมิตร หมกมุ่นกับการเสพสารเสพติดและผู้ป่วยติดการพนันท่ี
มักพูดโกหก หมกมุ่นอยู่กับการเล่น เกมมากเกินไป ไม่ หมกมุ่นกับการพนัน จนละเลยการทากิจกรรมที่ให้ความ
สามารถควบคุมตัวเองให้เล่นในเวลาที่กาหนด4 กระวน เพลิดเพลินใจอย่างอื่น และมีความต้องการเล่น เกมท่ี
กระวายเมื่อไมไ่ ดเ้ ล่น ใช้เวลาในการเล่นนานข้ึนเรอ่ื ย ๆ เมื่อ ควบคุมได้ยาก โดยเฉพาะเมื่อมีส่ิงเร้าท่ีสัมพันธ์กับการเล่น
ถูกบังคับให้หยุดเล่น จะมีพฤติกรรมต่อต้าน แสดงออกถึง เกม ได้แก่ เคร่ืองคอมพิวเตอร์ โทรศัพท์ เครื่อง
ความไม่พอใจ คอมพิวเตอร์ แทบเล็ต (tablet) ร้านเกมหรือสถานท่ีที่เคย
เล่นเกม และเพ่ือน เป็นตน้ 7
2. ลักษณะทางกาย เช่น เล่นเกมจนไม่มีเวลา
อาบน้า ร่างกายสกปรก แต่งตัวมอมแมม ตาแดง ปวดหลัง 2) ปัจจัยด้านจิตสังคม ด้วยคุณสมบัติของเกมที่
ปวดข้อมอื ปวดศรี ษะ อ่อนเพลีย5 รับประทานอาหารไม่ถูก สามารถตอบสนองความต้องการทางจิตใจของเด็กและ
สุขลักษณะ ไม่ยอมรับประทานอาหารจนน้าหนักลด หรือ วัยรุ่นได้เป็นอยา่ งดี ไม่ว่าจะเป็นความสนุกสนาน ความรู้สึก
รบั ประทานมากเกินไปจนนา้ หนกั เพิม่ มีโภชนาการเกิน ประสบความสาเร็จ และการระบายแรงขับด้านความ
ก้าวร้าว ซึ่งส่ิงเหล่านี้ล้วนเป็นผลให้ผู้เล่นเกิดความรู้สึกท้า
3. พฤตกิ รรมเปลีย่ นไป เช่น แยกตัว ก้าวร้าว พูดจา ทายกับการเลน่ ทมี่ ีระดับความยากเพ่มิ มากขึ้น แตถ่ ้าเลน่ ซ้า
หยาบคาย โกหก ลักขโมย หลับใน ห้องเรยี น หลีกเล่ียงการ ๆ และเล่นให้มากขึ้นจะมีโอกาสชนะและได้รับรางวัลตอบ
สบตากับผู้อ่ืน ไม่มีความเป็นมิตร แยกตัวออกจากสังคม แทนทนั ที ได้แก่ คะแนน หรือไอเทม (item) พิเศษที่ได้จาก
เล่นเกมมากกวา่ 20 ชวั่ โมง/ครงั้ การชนะในแต่ละดา่ น และการเล่นในระดับท่ีสูงข้ึน เป็นต้น
ซึ่งถือเป็นแรงเสริมทางบวกที่ทาให้ผู้เล่นเกิดความรู้สึกพึง
4. สมั ฤทธิ์ผลในการเรยี น เช่น แอบหนีออกจากบ้าน พอใจท่ีตนเองสามารถเล่นจนชนะหรือประสบความสาเร็จ
เพ่ือไปเล่นเกม ขาดเรียน ไม่ส่งการบ้าน หลับในห้องเรียน ได้ โดยเฉพาะเด็กและวัยรุ่นที่มีความรู้สึกภาคภูมิใจใน
โต้แย้งกับครูถูกพักการเรียน หรือถูกหักคะแนนความ
ประพฤติ 438
Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
พฤติกรรมของเด็กและวัยรุ่นมาก เด็กและวัยรุ่นจานวน
ตนเองต่า (low self-esteem) จึงมักสนุกสนานและ พึง มากมเี คร่อื งเล่นเกมหรือคอมพิวเตอรส์ าหรับเล่นเกมอยู่ที่
พอใจกับความสาเรจ็ จากการเล่นเกม และยิ่งในปัจจุบันมี บ้าน จึงเปน็ แรงผลกั ดนั ให้เด็กและวยั ร่นุ อีกส่วนหน่ึง เกิด
การพัฒนารูปแบบเกมออกมาใหม่ ๆ มากมาย และท่ี ความต้องการเล่นเกมตามไปด้วย กลุ่มเพ่ือนนั้น นับเป็น
ได้ รับ ค วา มนิ ย มม าก ใ นปั จจุ บั น คือ Massively- ปัจจัยเสริมอกี อยา่ งหนึ่งท่ที าให้เด็กและวัยร่นุ ติดเกมมาก
Multiplayer Role-Playing Online Game ขึ้น โดยเฉพาะเกมที่ต้องเล่นด้วยกัน โดย แบ่งเป็นตัว
(MMRPOG) ซึ่งเป็นเกมที่ผู้เล่นแต่ละคนจะสวม บทบาท ละครตา่ ง ๆ โดยตัวละครน้ันมีความสามารถในการต่อสู้ที่
เป็นตัวละครตัวหน่ึงในโลก สร้างสังคมออนไลน์ ในเกม แตกต่างกันและต้องคอย ช่วยเหลือกันเพื่อเอาชนะฝ่าย
สามารถสร้างห้องขึ้นมาพูดคุยแลกเปลี่ยน มีการส่ง ตรงข้ามให้ได้ เกมเหล่าน้ีทาให้เด็กที่ขาดการยอมรับจาก
ข้อความถึงกันได้ในเกม เพื่อสื่อสารกัน จากคุณสมบัติ สังคมจริงในชีวิตประจาวัน รู้สึกว่าตนเองมีตัวตนและ
ของเกมนสี้ ามารถตอบสนองความตอ้ งการทางจิตใจ ด้าน ได้รับการยอมรับจากกลุ่ม ร่วมถึงเม่ือเอาชนะจะได้รับ
สังคมใหก้ บั เดก็ และวัยรนุ่ ด้วย เชน่ ความรู้สกึ มีกลุ่มเพ่ือน การยกย่องจากกลุ่มเพ่ือน อีกท้ังในปัจจุบันสังคมไทยมี
การได้รับการยอมรับจากบุคคลอ่ืน เด็กและวัยรุ่นที่เล่น คา่ นิยมสนบั สนุนให้เดก็ และวัยร่นุ ใชค้ อมพิวเตอรโ์ ดยมีสอ่ื
เกมออนไลน์มักควบคุมเวลาในการเล่นได้ยาก เน่ืองจาก โฆษณาเปน็ ตัวกระตนุ้ ถึงความสามารถและความทันสมัย
ความสนุกสนาน ความต่อเน่ืองของเกม และการมีเพื่อน จากการใช้คอมพิวเตอร์ ในทางกลับกันหากกลุ่มเพ่ือน
เข้ารว่ มจานวนมาก ทาให้มตี วั ละครในเกมหลายบทบาท ของเดก็ เป็นเด็กเรียนหรือทากิจกรรมอื่นมากกว่าเล่นเกม
รวมทั้งถ้าเพ่ือนในกลุ่มยังไม่เลิกเล่นก็จะต้องเล่นต่อเพ่ือ เพ่ือนกลุ่มนี้จะเป็นปัจจัยที่มีส่วนช่วยให้เด็กลดโอกาสใน
ช่วยเหลือเพือ่ นในกลุ่ม พบว่าเด็กและวัยรุ่นที่ติดเกมมักมี การติดเกมลง 2.4 เท่า8
ผลการเรียนไม่ดี ขาดความนับถือตนเอง มีปัญหา
พฤติกรรมอย่างอื่น เช่น เครียดและซึมเศร้า และมีเด็ก ผลกระทบเมือ่ เด็กติดเกม10 มหี ลายดา้ น ดังนี้
และวัยรุ่นจานวนมากเล่น เกมเพื่อหลีกหนีการเผชิญ 1) ผลกระทบด้านร่างกาย เด็กท่ีเล่นเกมเป็น
ความเครยี ดหรือปัญหาในด้านตา่ ง ๆ8 เวลานานมากกว่า 2 ช่ัวโมงขึ้นไปและเล่นนานติดต่อกัน
15 สัปดาห์ข้ึนไป ทาให้ขาดการออกกาลังกาย จะส่งผล
3) ปัจจัยด้านครอบครัว9 ครอบครัวเป็นสถาบัน ใหม้ ีอาการทางกายที่ไม่ทราบสาเหตุ เช่น ปวดตาบ่อย ๆ
ทางสังคมพ้ืนฐานท่ีใกล้ชิดและมีส่วนในการขัดเกลาทาง ปวดศีรษะ ปวดต้นคอ ปวดหลัง ปวดท้อง เจ็บหน้าอก
สังคมให้กับเด็ก และวัยรุ่นมากท่ีสุด เด็กติดเกมมักพบใน และ ออ่ นเพลยี เป็นตน้ อาการเหล่าน้ีจะหายไปภายหลัง
ครอบครวั ทข่ี าดการฝกึ ระเบียบวินัยให้ลูกอย่างเหมาะสม จากหยดุ เลน่ เกม แล้ว บางคนอาจปวดข้อจากการอักเสบ
ตั้งแต่วยั เด็ก อาจเกิดขึ้นเน่ืองจากการท่ีพ่อแม่ขาดทักษะ ไปจนถึงอาการนิ้วล็อค เป็นต้น การเล่นเกมเป็น
ในการฝกึ วนิ ยั ไม่มีเวลาหรือไม่ได้ให้ความสาคัญเพียงพอ เวลานานทาให้หัวใจเต้นเร็วข้ึน และความดันโลหิตสูงขึ้น
มักเปน็ ครอบครวั ท่ีพ่อแม่ไมส่ ามารถติดตามพฤติกรรมลูก 11 หรือเด็กที่นั่งเล่นเกมเป็นเวลานาน เสี่ยงต่อการเกิด
ได้อย่างเหมาะสม บางครอบครัวพ่อแม่มีความใกล้ชิด การอุดก้นั ของ หลอดเลือดดา และหากเล่นนานติดต่อกัน
และผกู พันทางอารมณก์ ับลูกน้อย บางครอบครัวเด็กและ มากกวา่ 80 ชว่ั โมง อาจเสียชีวิตจากการอดุ กั้นของหลอด
วัยรุ่นอาจมีความเครียดจากความคาดหวังของพ่อแม่ เลอื ดดาท่ีปอด12
ปัญหาความขัดแย้ง หรือปัญหาการสื่อสารในครอบครัว 2) ผลกระทบต่อด้านอารมณ์10 พ่อแม่ควรให้
และการทีบ่ างครอบครัวไมม่ ีเวลาควบคุมเด็ก หรือมองไม่ ความรัก ความอบอุ่นและเวลาท่ีมีคุณภาพกับเด็ก ควร
เห็นความจาเป็นที่จะต้องจากัดเวลาในการเล่นเกมของ จัดสรรเวลาในการทากจิ กรรมรว่ มกันในครอบครัวเล่นกับ
ลูกตง้ั แต่แรก แต่กลับรู้สึกพอใจที่เห็นเด็กเล่นเกมเงียบ ๆ เด็ก หรือสนับสนุนกิจกรรมท่ีเด็กสนใจ นอกเหนือ จาก
คนเดียวได้โดยไม่ต้องรบกวนตน ทาให้พ่อแม่มีเวลาเป็น การเล่นเกม เพื่อช่วยให้เด็กไม่หมกมุ่นอยู่กับการเล่นเกม
ส่วนตวั มากขึ้น หลายครอบครัวใช้เกมเป็นพ่ีเลี้ยงดูแลลูก เพียงอย่างเดียว การทาหน้าท่ีของครอบครัวมี
แทนตนเอง จึงลืมคานึงถึงผลดี ผลเสียทจี่ ะเกิดข้นึ ตามมา ความสัมพันธ์กับพฤติกรรมสุขภาพของเด็กวัยเรียน
4) ปจั จยั ดา้ นกลุม่ เพ่ือนและสงั คม ซึ่งมีอิทธิพลต่อ
439
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอุดรธานี ปที ่ี 28 ฉบับท่ี 3 ประจาเดอื น กนั ยายน – ธนั วาคม 2563
เพราะการทากิจกรรมร่วมกันภายในครอบครัว เป็นการ ประชากร เดก็ ตดิ เกมทง้ั หมดในประเทศไทย
ส่งเสริมให้เด็กมีความภาคภูมิใจในตนเอง (self-esteem) พนื้ ท่ี ประเทศไทย
เด็กส่วนหนึ่งติดเกมเน่ืองจากขาดความภาคภูมิใจในตนเอง ระยะเวลา สถานการณ์เด็กติดเกมและการแก้ไข
จึงหาทางออกโดยการเล่นเกมให้เก่ง เพ่ือให้ได้การยอมรับ ปัญหาเด็กติดเกมปี 2562-2563
จากผูอ้ ื่น ดงั นั้นพ่อแม่ควรหม่ันชมเด็กในส่ิงท่ีเด็กถนัด และ คาจากัดความ
ทาได้ดีด้าน อ่ืน ๆ เด็กบางคนอาจจะเรียนได้ไม่ดีแต่อาจมี การวิเคราะห์กระบวนการนโยบาย หมายถึง การ
ความถนัดทางด้านกีฬา ดนตรี ศิลปะ หาโอกาสพัฒนา ใช้แนวคิดทฤษฎีของ Ripley14 และ Kingdon15 ในการ
ทักษะเหลา่ น้ันของเด็กเพื่อให้เขามีความภาคภูมใิ จในตนเอง อธิบายการดาเนินการทามาตรการ ข้อบังคับในเรื่องเด็กติด
อย่างเต็มเป่ียม ซ่ึงจะเป็นการเสริมภูมิคุ้มกันในการติดเกม เกมของประเทศไทย
ของเด็กได้สนับสนุนให้เด็กมีงานอดิเรกที่สร้างสรรค์และ การจัดสภาพแวดล้อมรอบตัวเด็ก 24 ชั่วโมง
รู้จักการใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์ เด็กท่ีติดเกมจานวน หมายถึง วิธีในการดาเนินการด้านการใช้คอมพิวเตอร์
มากเริ่มเล่นเกมเพราะเด็กมีความรู้สึกเหงาและไม่รู้จะทา สมาร์ทโฟน เทคโนโลยี ที่สามารถปฏบิ ัติการให้ผู้เลน่ โตต้ อบ
อะไรในเวลาวา่ ง การมกี ิจกรรมสร้างสรรค์อื่น ๆ ท่กี อ่ ให้เกดิ แสดงตัวตน และการเลือกเล่นตามบทบาท ให้เหมาะสม
ความสขุ แบบสร้างสรรค์จะช่วยให้เด็กไม่เหงาและไม่มีเวลา กบั ผูใ้ ชซ้ งึ่ เป็นผู้อยใู่ นช่วงอายุ 6-20 ปี
ว่างเกินไป การมีกิจกรรมสร้างสรรค์อื่น ๆ ท่ีก่อให้เกิด กรอบแนวคิด
ความสุขแบบสร้างสรรค์จะช่วยให้ไม่เหงาและไม่มีเวลาว่าง การวิเคราะห์กระบวนการนโยบายครั้งนี้ใช้กรอบ
เกินไป แทนการหา้ มไมใ่ ห้เลน่ เกม แนวคิดของ Ripley14 ที่เรียกว่า The stage-sequential
model 4 ขั้นตอนและในข้ันตอนกระบวนการกาหนด
3) ผลกระทบด้านสังคม13 พ่อแม่ผู้ปกครองควร นโยบายได้ใช้ ทฤษฎี Multiple streams ของ Kingdon15
แนะนาการคบเพื่อน หรือทาความรู้จักเพื่อนของลูก ควร มาใชน้ ามาใช้อธิบายปรากฏการณ์ทางนโยบายคร้ังนี้ ซ่ึงใน
รักษาสัมพันธภาพที่ดีกับลูก หลีกเลี่ยงการบ่นด่า ตาหนิใช้ การวเิ คราะหก์ ระบวนการนโยบายครัง้ นี้มขี น้ั ตอนดงั นี้
อารมณ์หรือถ้อยคารุนแรง แสดง ความเห็นใจ เข้าใจว่าเด็ก 1. ข้ันการกาหนดนโยบาย (Policy Agenda Setting)
ไม่สามารถควบคุมตัวเอง หรือตัดขาดจากเกมได้จริง ๆ ใช้ 2. ขัน้ รา่ งนโยบาย (Policy Formulation)
เวลาอยู่กับลูกมากข้ึน ชักชวนเด็กทากิจกรรมกับครอบครัว 3. ข้นั นานโยบายส่กู ารปฏิบัติ (Policy Implemen-
และเพื่อนบ้าน ชวนเด็กทาความดีทากิจกรรมอาสา tation)
เสียสละ มีจิตสานึกที่ดี หาเวลาพาเด็กเข้ารับการปฏิบัติ 4. ข้นั ประเมนิ ผลนโยบาย (Policy Evaluation)
ธรรม น่ังสมาธิ โดยพอ่ แมค่ วรเป็นแบบอย่างท่ีดี การวิเคราะห์ข้ันกาหนดนโยบายการจัดการสภาพ
แวดลอ้ มรอบตวั เดก็ 24 ชั่วโมง กรณีเดก็ ไทยกับไอทีเรื่อง
4) ผลกระทบด้านสติปัญญา10 มีผลต่อการเรียน ย่ิง เด็กติดเกม (Policy Agenda Setting)
เล่นเกมมากจนไม่มีเวลาพักผ่อน ทาให้ ง่วง หรือตื่นไป ประเทศไทยได้มีการจัดประชุมสมัชชาสุขภาพ
โรงเรียนไม่ทัน ไม่มีสมาธิในการเรียน ไม่อยากไปโรงเรียน แห่งชาติ จานวน 9 ระเบียบวาระ16 ซึ่งหนึ่งในปัญหาท่ีต้อง
หรอื เข้าช้นั เรียน สง่ การบ้านไม่สม่าเสมอ ทาให้เรียนไม่ทัน แก้ไขเร่งด่วนคือ การจัดการสภาพแวดล้อมรอบตัวเด็ก 24
เพ่ือน ส่งผลให้เกรดลดลง จนทาให้การเรียนล้มเหลวได้ ชั่วโมง กรณีเด็กไทยกับไอที เน่ืองจากมีเด็กติดเกมเกิดข้ึน
วตั ถปุ ระสงค์ จานวนมาก
1. การวเิ คราะห์ทม่ี าของนโยบาย
เพ่ือวิเคราะห์กระบวนการนโยบาย นโยบายการ ทฤษฎี Multiple streams ของ Kingdon15 สามารถ
จัดการสภาพแวดลอ้ มรอบตัวเด็ก 24 ชั่วโมง นามาใช้อธิบายปรากฏการณ์ทางนโยบายคร้ังนี้ได้ดีการท่ี
ขอบเขต นโยบายการจัดการสภาพแวดล้อมรอบตัวเด็ก 24 ช่ัวโมง
เน้ือหา การวิเคราะห์กระบวนการนโยบายของ 440
Ripley (1996)14 และ ทฤษฎี Multiple streams ของ
Kingdon (1995)15
Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
วิเคราะห์ข้นั นโยบายการจัดการสภาพแวดล้อมรอบตัว
กรณเี ดก็ ไทยกบั ไอที เรื่องเด็กติดเกมน้ี มีความพร้อมท่ีจะ เด็ก 24 ชั่วโมง กรณีเด็กไทยกับไอทีเรื่องเด็กติดเกม
นาไปสู่การเปล่ียนแปลงนั้น เกิดจากพัฒนาการ 3 ด้าน หน้าต่างนโยบาย
คือ 1) การจุดประกายประเด็นปัญหาหรือกระแสปัญหา
(problem stream) 2) นโยบายที่ใช้แก้ปัญหา หรือ Kingdon15 กลา่ วไวว้ า่ เม่ือกระแสการเมืองกระแส
กระแสนโยบาย (policy stream) 3) การสนับสนุนทาง ตัวปัญหาและกระแสนโยบายเข้ามาบรรจบกัน หน้าต่าง
การเมือง หรือ กระแสการเมือง (political stream) นโยบายจะเปิดและประเด็นปัญหานั้นจะเข้าสู่วาระของ
ดังนัน้ เมอ่ื พฒั นาการทั้ง 3 ด้านมาบรรจบกันหน้าต่างของ รัฐบาลเพื่อกาหนดออกมาเปน็ นโยบายต่อไป
โอกาสจงึ เกดิ ขึ้น
บทบาทของรัฐบาลในการป้องกันเด็กติดเกม16
1.1 กระแสปญั หา (Problem stream) ดังนน้ั คณะรฐั มนตรี มีมติเพื่อแก้ไขปญั หาไม่ให้ลุกลามจน
ปัจจุบันการพัฒนาประเทศ ได้มีการมุ่งเน้นไป ท่ี สายเกินแก้ ด้วยการออกมาตรการควบคมุ เกมออนไลน์ 4
การพัฒนาคน จากแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม ขอ้ ตามขอ้ เสนอกระทรวงไอซีที คอื
แห่งชาติ ฉบับท่ี 1217 จะสอดรับกับกรอบยุทธศาสตร์
ชาติระยะยาว 20 ปี โดยยึดหลักปรัชญาของเศรษฐกิจ 1. จากัดชัว่ โมงเลน่ เกมออนไลน์ของเยาวชนท่ีอายุ
พอเพยี ง สาหรับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ต่ากวา่ 18 ปี ใหเ้ ล่นไดว้ ันละไมเ่ กนิ 3 ชวั่ โมง
ของประเทศในระยะ 5 ปี จะยึดหลัก “ปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียง” ต่อเนื่องจากแผนพัฒนาเศรษฐกิจ 2. ห้ามเลน่ การพนัน ชิงโชคหรอื ซอื้ อปุ กรณ์ในเกม
และสงั คมแห่งชาติฉบับก่อนหนา้ เพอ่ื ให้การพัฒนาในทุก ออนไลน์
มิติมกี ารบูรณาการบนทางสายกลาง มีความพอประมาณ
มีเหตุผล รวมถึงมีระบบภูมิคุ้มกันที่ดี สอดคล้องกับภูมิ 3. ออกระเบียบเก่ียวกับการจดทะเบียนร้านค้า
สังคม การพัฒนาทุกด้าน มีดุลยภาพ ทั้งมิติเศรษฐกิจ อนิ เตอร์เน็ต เพื่อกากับดูแลการใหบ้ ริการอนิ เตอรเ์ น็ต
สังคม และระบบนิเวศน์ มีความสอดรับ เก้ือกูล และ
พ่ึงพาอาศัยซ่ึงกันและกัน โดยการพัฒนาในมิติหน่ึงต้อง 4. รณรงค์ให้เยาวชนและผู้ปกครองทราบ โทษ
ไม่ส่งผลกระทบทางลบต่อมิติอ่ืน ๆ รวมท้ังต้องมุ่งเน้น ข อ ง ก า ร เ ล่ น เ ก ม อ อ น ไ ล น์ ติ ด ต่ อ กั น เ ป็ น เ ว ล า น า น
ให้ “คนเป็นศูนย์กลางการพัฒนา” สร้างความม่ันคงของ
ชาติ พัฒนาคนทุกวัยให้เป็น คนดี คนเก่ง มีศักยภาพ กระทรวงมหาดไทย ดาเนินการออกกฎกระทรวง
และความคิดสร้างสรรค์ ซึ่งเป็นหัวใจสาคัญในการเพ่ิม โดยอาศัย พระราชบัญญัติการควบคุมกิจการเทปและ
ศักยภาพการแข่งขันท้ังในภาคการผลิตและภาคบริการ วั ส ดุ โ ท ร ทั ศ น์ พ . ศ . 2 5 3 0 ใ ห้ รั ฐ ม น ต รี ว่ า ก า ร
เพ่ือสร้างความเข้มแข็ง มีคุณธรรมจริยธรรม มีจิตสานึก กระทรวงมหาดไทย แต่งตัง้ ขา้ ราชการกระทรวงไอซีที ใน
รั บ ผิ ด ช อ บ ต่ อ ส่ ว น ร ว ม น า ไ ป สู่ ก า ร ส ร้ า ง สั ง ค ม ท่ี พึ ง กา รค วบ คุ มร้ าน อิน เตอร์เน็ ตแ ละ เก ม ออนไ ล น์
ปรารถนา หมายความว่า หลังจากนี้ไปร้านอินเตอร์เน็ต คาเฟ่
1.2 กระแสนโยบาย (Policy stream) 5,670 ร้าน ท่ัวทั้งประเทศต้องจดทะเบียน ไม่เช่นน้ัน
คณะกรรมการจัดสมัชชาสุขภาพ (คจ.สช.)5 นา ถอื ว่าทาผดิ กฎหมาย หรือหากใครทาผดิ มาตรการควบคุม
ปัญหาเด็กติดเกมเข้าสู่ท่ีประชุมสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ท้ัง 4 ข้อ ทางกระทรวงไอซีทสี ั่งปิดได้ทันที ขณะเดียวกัน
มีประเด็นท่ีสาคัญคือ คือ กลุ่มเด็กและเยาวชนไทยติด กระทรวงสาธารณสุข ก็จัดต้ังศูนย์บาบัดเด็กติดเกม ข้ึนที่
เกมและไอที จนสร้างผลเสียตอ่ สุขภาวะ เนื่องจากขณะนี้ สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่นราชนครินทร์ กรม
ประเทศไทยกาลงั เขา้ ส่โู ลกใหม่ท่มี เี ทคโนโลยที เ่ี รว็ เด็กซ่ึง สุขภาพจติ 18 โดยให้บรกิ ารคลินกิ พิเศษ สาหรับผปู้ กครอง
เป็นอนาคตของชาติจึงเป็นเป้าหมายสาคัญที่ต้องดูแล ที่มีปัญหาเด็กติดเกม เพ่ือแก้ไขปัญหาพร้อมหาแนวทาง
และเป็นเรอื่ งด่วนท่ีต้องป้องกนั แก้ไข จะเห็นได้ว่า ปัญหา เพื่อพัฒนาศักยภาพของครอบครัว นอกจากนี้กระทรวง
เด็กติดเกมต้องเรง่ แกไ้ ขเปน็ การดว่ น วัฒนธรรมเตรียมจัดตั้งสานักเฝ้าระวังวัฒนธรรม ซึ่ง
441 เป็นไปตามมตคิ ณะรัฐมนตรี ทใี่ หก้ ระทรวงวัฒนธรรม รับ
โอนภารกิจกองทะเบยี นของสานกั งานตารวจแห่งชาติ ใน
พระราชบัญญัติควบคุมกิจการเทปและวัสดุโทรทัศน์
พ.ศ.2530 และพระราชบัญญัติ พ.ศ.2473 โดยจะมี
สถานะเทียบเท่ากรม เพื่อดูแลการผลิตส่ือที่ไม่เหมาะสม
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอดุ รธานี ปที ่ี 28 ฉบับที่ 3 ประจาเดอื น กนั ยายน – ธันวาคม 2563
มีความรุนแรงซ่ึงจะรวมถึงตัวเกมจากเครื่องเล่นเกมชนิด 3. ขั้นนานโยบายสู่การปฏิบัติ (Policy Imple-
ตา่ ง ๆ ด้วย mentation)
1.3 กระแสการเมือง (Political stream) ยังไมม่ นี โยบายเร่อื งเด็กตดิ เกม ซ่งึ สานักงานอัยการ
ประเทศไทยได้จัดให้มีการประชุมปรึกษา เรื่องเด็ก กาลังผลักดัน เร่งบรรจุเป็นนโยบายสาธารณะเข้าที่ประชุม
และเยาวชนติดเกม รว่ มกับหนว่ ยงาน ทีเ่ ก่ยี วข้องท้ังภาครัฐ สมัชชาสขุ ภาพแหง่ ชาติ ร่วมกับอีก 7 ระเบียบวาระ ซึ่งเด็ก
นักวิชาการ ผู้ปกครองเด็กเข้าร่วมหารือ โดยมีการระบุว่า ติดเกม-อินเทอร์เน็ต จนเสียสุขภาวะ การสร้างสุขภาพท่ีดี
“เป็นการแก้ปัญหามนุษย์ติดเกม” 16 เพราะสรุปได้ว่าส่วน ให้แก่ประชาชน มีความจาเป็นที่จะมีนโยบายเร่ืองเด็กติด
ใหญ่ คนที่ติดเกมคอมพิวเตอร์ คือ คนท่ีไม่มีภาระประจา เกม เพ่ือหาแนวทางและแก้ไขปัญหาไดอ้ ย่างทันท่วงที
เกดิ ขึน้ กบั คนอายุ 30 ปีขึ้นไป และเด็กอายุต่ากว่า 18 ปีลง วิเคราะหก์ ระบวนการนานโยบายไปใช้
มานั้น กลายเป็นเป็นประเด็นที่ท้ังนักวิชาการ นักกฎหมาย
ผู้ประกอบการเอกชนท่ีทาธุรกิจเกมออนไลน์และพ่อแม่ เน่ืองจากยังไม่มีนโยบายเร่ืองเด็กติดเกมจึงต้องมี
ผู้ปกครอง ต่างเฝ้ารอดูบทสรุปของกลไกภาครัฐท่ีมีต่อเกม การสร้างนโยบายอย่างเร่งด่วน หากมีนโยบายท่ีชัดเจน
ออนไลน์ วัฒนธรรมบนไซเบอร์รูปแบบใหม่ ท่ีเข้ามาใน แนวทางปฏิบัติท่ีชัดเจน ก็สามารถแก้ไขปัญหาเด็กติดเกม
เมืองไทยนานกว่า 3 ปี จนกลายเป็นกระแสสังคมท่ีหลาย ได้อย่างมีทิศทาง ซ่ึงอาจจะทาใหป้ ญั หาเด็กตดิ เกมลดลง
ฝ่ายออกมาเรียกรอ้ งให้มกี ารจัดการ ทารูปแบบการควบคุม
ที่ชัดเจน แม้ทางกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการ 4. วิเคราะห์ การประเมินผลนโยบาย (Policy
สื่อสาร หรือไอซีที เพื่อให้ออกระเบียบให้ผู้ประกอบการปิด Evaluation)
เซิร์ฟเวอร์หลัง 22.00 น. มีการจัดทาโครงการส่งเสริมร้าน
อินเทอร์เน็ต หรือ กู๊ดเน็ตข้ึนมา ยังพบปัญหาเด็กติดเกมไม่ เน่ืองจากยังไม่มีนโยบายเรื่องเด็กติดเกม คาดว่า
ว่าจะเป็นแบบออนไลน์ หรือออฟไลน์ จึงเป็นท่ีน่าสนใจว่า เมื่อเกิดเป็นนโยบายท่ีชัดเจนจะสามารถลดจานวนเด็กติด
อะไรคือสาเหตุที่เด็กติดเกม อะไรทาให้มาตรการต่าง ๆ ที่ เกมและแก้ไขปัญหาท่ีเกิดข้ึนกับเด็ก เช่น การใช้ความ
ผ่านมาไม่ไดผ้ ลเท่าทีค่ วร รุนแรง การลักขโมย เป็นต้น ได้โดยมีทิศทางการปฏิบัติ
2. ข้ันเตรียมเสนอร่างนโยบาย (Policy Formula- เดียวกัน นอกจากน้ียังมีการจัดกิจกรรม/โครงการต่าง ๆ/
tion) การศึกษาวิจัย เพื่อการแก้ไขปัญหาเด็กติดเกม ได้แก่
ป ร ะ เ ท ศ ไ ท ย ไ ด้ มี ก า ร น า เ ส น อ ก า ร จั ด ก า ร กิจกรรมของศูนย์บาบัดฯ น้ี เป็นการอบรมเทคนิคการดูแล
สภาพแวดล้อมรอบตัวเด็ก 24 ชั่วโมง กรณีเด็กไทยกับ เด็กติดเกม เบื้องต้น สาหรับผู้ปกครอง ซ่ึงการบาบัดด้วย
ไอที10 ซ่งึ เปน็ นโยบายที่เรง่ ดว่ นในกลุ่มเด็กและเยาวชนไทย การเข้าค่ายอบรมร่วมกันระหว่างเด็กและผู้ปกครองน้ี
ติดเกมและไอที จนสร้างผลเสียต่อสุขภาวะ เน่ืองจาก เป้าหมายเพ่ือนาไปสู่ทางออกที่แท้จริง19 การศึกษาของ
ขณะนี้ประเทศไทยกาลังเข้าสู่โลกใหม่ท่ีมีเทคโนโลยีท่ีเร็ว ชาญวิทย์ พรนภดล และคณะ20 หรือศึกษาเกี่ยวกับปัจจัย
เด็กซง่ึ เปน็ อนาคตของชาตจิ ึงเป็นเป้าหมายสาคัญทต่ี อ้ งดแู ล ป้องกันการตดิ เกมในเดก็ และวัยรุ่น ประสทิ ธิภาพของปจั จยั
และเป็นเรื่องดว่ นท่ีตอ้ งป้องกันแก้ไข ป้องกันและปัจจัยส่งเสริมการติดเกมท่ีพบในแบบวัด
จากปัญหาดังกล่าว จะเห็นได้ว่าปัญหาเด็กติดเกม ภูมิคุ้มกันการติดเกม (Game Addiction Protection
เป็นปญั หาท่ตี ้องดาเนินการแกไ้ ขอย่างเรง่ ด่วน เพราะจะทา Scale; GAME-P)20 พบว่าความนา่ เชือ่ ถือ (reliability) และ
ให้กลุ่มเด็กและเยาวชนท่ีติดเกมเสียสุขภาวะ ซึ่งกลุ่ม ค่าความแม่นตรง (validity) ของแบบวัดภูมิคุ้มกันการติด
ดังกล่าวจะต้องเป็นอนาคตท่ีสาคัญของประเทศชาติต่อไป เกมที่สร้างขึ้นอยู่ในเกณฑ์ดีสามารถคัดแยกพฤติกรรมการ
ในอนาคต จึงจาเป็นต้องมีนโยบายท่ีชัดเจน เพ่ือให้มี ติดเกมได้ โดยพจิ ารณาจากค่าคะแนนรวม คอื ผทู้ ม่ี คี ะแนน
แนวทางปฏิบัติในทิศทางเดียวกันทั้งประเทศ จะทาให้การ แบบวัดภูมิคุ้มกันการติดเกมสูง จะมีโอกาสไม่ติดเกม
แก้ไขปัญหาเดก็ ติดเกมประสบความสาเรจ็ มากกว่าผู้ที่มีคะแนนต่ากว่าถึง 7.5 เท่า การศึกษาวิจัย
แสดงให้เห็นว่า ปัจจัยการเลี้ยงดูของครอบครัวและปัจจัย
จากตัวเด็กมีอิทธิผลอย่างมากต่อการป้องกันการติดเกม
การลดโอกาสเข้าถึงเกมของเด็ก การฝึกให้เด็กรับผิดชอบ
442
Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
ได้ ช้ีให้เห็นถึงข้อดี ข้อเสีย ของการเล่นเกมนาน ๆ เช่น
งานบ้าน และการฝึกให้เด็กมีวินัยรู้จักควบคุมตนเองและ ความเครยี ด ซึ่งอาจทาใหช้ กั และเสียชวี ิตได้ ทาให้สายตา
ควบคุมระยะเวลาท่ีใช้ในการเล่นเกม รวมถึงการให้เวลา สั้น เป็นต้น การให้เงินเด็กอย่างเหมาะสมและสอนการ
ของผู้ปกครองกับเด็กด้วยการใช้เวลาทากิจกรรมต่าง ๆ เกบ็ ออม ไม่ควรใหเ้ งนิ เด็กคร้ังละมาก ๆ เพราะอาจนาไป
ร่วมกันในครอบครัว และส่งเสริมให้เด็กทากิจกรรมท่ี เล่นเกมได้ทั้งวัน นอกจากนี้ยังพบว่า วัด มีบทบาท
สร้างสรรค์เป็นปัจจัยสาคัญในการป้องกันการติดเกม สาคัญ เป็นท่ีพ่ึงและยึดเหนี่ยวทางด้านจิตใจสามารถมี
แบบวัดภูมิคุ้มกันการติดเกม (Game Addiction Pro- ส่วนในการช่วยเหลือเรื่องเด็กติดเกมได้ โดยผู้ปกครอง
tection Scale; GAME-P)2 0 ที่ ที ม ผู้ วิ จั ย ส ร้ า ง ข้ึ น มี ควรปลูกฝังนิสัยด้านจิตอาสา และการทาบุญตาม
ประสิทธิภาพในการทานายภูมิคุ้มกันการติดเกมของเด็ก ประเพณีวิถีพุทธ คือ พาเด็กไปวัด มอบหมายให้ช่วยงาน
ได้ดี เป็นประโยชน์และเป็นแนวทางให้พ่อแม่และครู จิตอาสา กวาดลานวดั ทาความสะอาดวัด และเข้ารว่ มใน
อาจารย์และผู้ท่ีทางานเก่ียวข้องกับเด็กท้ังหลาย จึงควร พิธีต่าง ๆ เพื่อทาบุญและเรียนรู้วิถีชีวิตของชาวพุทธ
ให้ความสาคัญในการเลี้ยงดูเด็กจนถึงวัยรุ่นเป็นอย่างยิ่ง ปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรม อบรมเรื่องคุณธรรม
นอกจากนี้ สังคมและสิ่งแวดล้อมก็ควรมีส่วนร่วมในการ จริยธรรม และการอยู่ร่วมกันในสังคม บวชภาคฤดูร้อน
ส่งเสริมพัฒนาการเด็กและวัยรุ่นเช่นเดียวกันสอดคล้อง หรือช่วงปิดภาคเรียนโรงเรียน และยังพบว่า “ครู” เป็น
กับการศึกษาของลัดดาวรรณ หิรัญเจริญสุข21 เร่ือง บุคคลที่สาคัญในการเป็นแบบอย่างที่ดี ในการอบรมส่ัง
โปรแกรมสง่ เสริมการทาหน้าที่ครอบครัวเพื่อป้องกันการ สอน วิธีการใช้สื่อให้เป็นประโยชน์ในด้านการศึกษา หา
ติดเกมของเด็กวัยเรียนต่อการทาหน้าท่ีครอบครัว: แหล่งสาหรับเรียนรู้ ไม่ใช่มีไว้เล่นเกมเพียงอย่างเดียว
กรณีศึกษาครอบครัวในเขตเทศบาลนครนครราชสีมา การสอดแทรกคุณธรรมจริยธรรมเข้าไปกับการเรียนการ
แสดงให้เห็นว่า การให้โปรแกรมส่งเสริมการทาหน้าที่ สอนทุกวิชา การมอบหมายให้ค้นงานจากอินเทอร์เน็ตมา
ครอบครัวครอบครัวเพ่ือป้องกันการติดเกมของเด็กวัย ส่ง มานาเสนอในวิชาเรียนจะทาให้เด็กมีความรู้เพ่ิม
เรียน มผี ลทาให้ครอบครัวของเดก็ วยั เรียนมีการทาหน้าท่ี นอกจากการเล่นเกม การจบั คเู่ พอื่ นชว่ ยเพื่อน การค้นหา
ของครอบครัวในการป้องกันการติดเกมดขี ึ้น ความถนัดและความสามารถพิเศษของเด็กและการ
บทวิเคราะห์ นโยบายการจัดการสภาพแวดล้อม ส่งเสริมให้จัดกิจกรรมสร้างสรรค์จะทาให้เด็กเกิดความ
รอ บ ตัวเ ด็ก 2 4 ชั่ วโ ม ง ก ร ณีเ ด็ ก ไท ย กับ ไ อ ที ภาคภมู ิใจและเป็นต้นแบบที่ดี นอกจากน้ยี ังพบวา่ ชมุ ชน
เรอื่ ง เดก็ ตดิ เกม และข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย มีความสาคัญเช่นเดียวกัน คือ สามารถช่วยกันสอดส่อง
ดูแล ไม่เห็นแก่ประโยชน์ส่วนตัว ให้มองท่ีอนาคตของ
แม้จะมีการควบคุมการเล่นเกมในสถานท่ีต่าง ๆ ลูกหลาน เช่น ไม่เปิดร้านเกมเพ่ิม ไม่ส่งเสริมหรือจูงใจ
แต่ยังขาดมาตรการท่ีชัดเจนและสามารถปฏิบัติไปใน เด็กเข้าไปเล่นเกมเพื่อผลประโยชน์ ชุมชนควรส่งเสริม
ทิศทางเดยี วกันได้ ซึ่งแต่ละภาคส่วนควรเข้ามามีบทบาท ด้านกีฬาให้มากข้ึน รวมทั้งสร้างแรงจูงใจให้เด็กเล่นกีฬา
ในการรว่ มผลกั ดนั ให้เกิดเป็นนโยบาย เพื่อใหแ้ ก้ไขปัญหา ทากิจกรรมให้เด็กมีส่วนร่วมในการช่วยเหลือสังคม จูงใจ
เด็กติดเกมได้ทันท่วงที โดยเฉพาะครอบครัว22 ซึ่งมี ให้เด็กเข้ามามีส่วนร่วมในการบาเพ็ญประโยชน์ในชุมชน
ความสาคัญต่อเด็กและเยาวชน จะต้องเข้ามามีบทบาท การช่ืนชมยกย่องเด็กที่ทาความดี และท่ีสาคัญอีก
ในการแนะนาท่ีสาคัญ คือ การกาหนดบทบาทหน้าท่ี ประการหนึ่งคือ ภาคการเมือง ควรมีนโยบายในการ
ความรับผิดชอบงานท่ีดูแลตัวเองและทางบ้าน ใช้ ตรวจสอบ เว็บไซต์เกมท่ีอาจเป็นอันตรายแก่เด็ก การมี
มาตรการของการชมมากกวา่ การจับผิดและการดุว่า การ มาตรการทางกฎหมายเพื่อปราบปราม ร้านเกม
อนญุ าตใหเ้ ล่นเกมโดยพิจารณาชนิดของเกมที่ควรจะเล่น อินเทอร์เน็ต ท่ีเปิดเกินเวลา หรือเป็นแหล่งมั่วสุมอย่าง
รู้เวลา หรือมีช่วงเวลาเล่นที่เหมาะสม หรือกาหนด ชัดเจนจริงจังเพ่ือลดปัจจัยเอื้อของเด็กติดเกมรวมถึง
เ งื่ อ น ไ ข ห รื อ ข้ อ ต ก ล ง เ พ่ื อ ก ร ะ ตุ้ น ใ ห้ เ ด็ ก เ กิ ด ค ว า ม ปัญหาดา้ นอืน่ ๆ
รับผิดชอบต่อหน้าที่ เช่น ทาการบ้านให้เสร็จก่อน อ่าน
หนงั สือกอ่ นแล้วจงึ ไปเล่นเกม การมีกิจกรรมในครอบครัว
ร่วมกันหลายกิจกรรมทาให้มเี วลาตกั เตอื น สัง่ สอน อบรม
443
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอดุ รธานี ปีท่ี 28 ฉบับท่ี 3 ประจาเดือน กนั ยายน – ธันวาคม 2563
ข้อเสนอแนะในการดแู ล แก้ไข และป้องกันปัญหาเด็กติด
เกม22 ทัศนคติมุมมองการเล่นเกมของเด็กเสียใหม่ อย่ามองเกม
เหมือนการเล่นของเล่นที่จะปล่อยให้เล่นเท่าไหร่ก็ได้ไม่มี
1. ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายสาหรับผู้บริหาร พิษภยั แต่ให้มองว่าเด็กมีโอกาสติดเกมได้เหมือนติดส่ิงเสพ
หน่วยงานภาครัฐและเอกชน ตดิ ถ้ามภี ูมิค้มุ กนั ที่ไมด่ พี อ
หนว่ ยงานทั้งภาครัฐ เอกชน และองค์กรอิสระท้ังใน 1.7 ส่งเสริมให้มีเครือข่ายป้องกันการติดเกมในแต่
ร ะ ดั บ ป ร ะ เ ท ศ แ ล ะ ร ะ ดั บ ชุ ม ช น ค ว ร มี ก า ร จั ด ท า แ ผ น ละชุมชนและระหว่างชุมชนเพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูล และ
ยุทธศาสตร์การป้องกันและการแก้ไขปัญหาการติดเกม ให้ ร่วมกันปอ้ งกนั อย่างเปน็ ระบบ
เป็นกระบวนการ เป็นขั้นเป็นตอน เป็นรูปธรรมที่สามารถ
นาไปสู่การปฏิบัติได้จริงอย่างต่อเนื่องและย่ังยืน เพ่ือให้ 1.8 กาหนดเวลาเล่นเกมออนไลน์ของเด็กและ
สมั ฤทธิผ์ ลทง้ั ในเชิงสังคม และเชงิ นโยบาย ดงั นี้ เยาวชน โดยกาหนดให้เด็กสามารถเล่นเกมออนไลน์ได้ไม่
เกิน 1 ช่ัวโมงต่อการเช่ือมต่อ 1 คร้ัง และไม่เกิน 2 ช่ัวโมง
1.1 ผลักดันให้ปัญหาเด็กติดเกมเป็นวาระแห่งชาติ ต่อวนั โดยอาศยั ระบบล็อคอินและระบบตรวจสอบควบคุม
เร่งด่วนที่ต้องได้รับการพิจารณาและดาเนินการแก้ไข ทางอนิ เทอรเ์ น็ต
โดยเรว็
1.9 กาหนดมาตรฐานส่ิงที่ร้านอินเทอร์เน็ตหรือร้าน
1.2 มอบหมายให้หน่วยงานด้านสาธารณสุข เกมควรมีและไม่ควรมี และมีการตรวจตรากวดขันร้านเกม
ดาเนินการสารวจพื้นท่ีที่มีอัตราเสี่ยงหรือมีจานวนเด็กติด ให้ปฏิบัติตามมาตรฐานอย่างเคร่งครัด ผ่านระบบการออก
เกมสูง เพื่อรีบดาเนินกิจกรรมเพ่ือการบาบัด ปรับ ใบอนุญาตให้ประกอบธุรกิจร้านอินเทอร์เน็ตหรือร้านเกม
พฤติกรรมและเยียวยาให้เดก็ พน้ จากสภาพเดก็ ติดเกม ซ่ึงควรมีอายุเพียง 1 ปี และต้องต่ออายุทุกปี โดยร้าน
อินเทอรเ์ นต็ หรอื ร้านเกมท่ีจะได้รับการต่ออายุต้องผ่านการ
1.3 ควรสนับสนุนและส่งเสริมให้ทุกชุมชนมีพื้นที่/ ตรวจสอบจากเจา้ หนา้ ทีก่ อ่ น
ลานสาธารณะเพ่ือทากิจกรรมต่าง ๆ ทเ่ี หมาะสมกบั รปู แบบ
การดาเนินชีวิตของชุมชน (life style) และตรงกับความ 1.10 ก่อนที่จะมีการออกใบอนุญาตให้ประกอบ
ต้องการของเด็ก เยาวชน และคนส่วนใหญ่ของชุมชน เช่น ธุรกิจร้านอินเทอร์เน็ตหรือร้านเกม เจ้าของ/ผู้ดูแลร้านเกม
เพ่ือการเล่นกีฬา ออกกาลังกาย หรือทากิจกรรมทางสังคม ต้องผา่ นการอบรมในด้านจรยิ ธรรม ใหม้ ีจติ สานึกและความ
เปน็ ต้น รับผิดชอบต่อสังคม รู้และเข้าใจลักษณะอาการของเด็กติด
เกม อันตรายท่ีจะตามมาจากการเล่นเกมนานๆอย่าง
1.4 ควรจัดกิจกรรมที่เน้นการมีส่วนร่วมของคนใน ตอ่ เนือ่ ง
ชุมชนโดยเฉพาะเด็กและเยาวชนเพื่อส่งเสริมการใช้เวลา
ว่างให้เกิดประโยชน์ การสร้างความภาคภูมิใจในตนเอง 1.11 กาหนด พ้ืนท่ีให้บริเวณ รอบโรงเรีย น
(self-esteem) การมีปฏิสัมพันธ์กับผู้อ่ืน และการสร้าง สถานศึกษา สถานที่กวดวิชา และรอบที่พักอาศัย ให้เป็น
แบบอย่างทด่ี ี (idol) ใหก้ ับเด็กรุน่ ใหม่ เชน่ การแข่งขันกีฬา พื้นที่ปลอดร้านเกม หรือพยายามทาให้ร้านเกมอยู่ห่างไกล
ดนตรี หรือการแสดงออกซึ่งความสามารถเฉพาะทางของ จากโรงเรียน สถานศึกษา แหลง่ ท่อี ยู่อาศยั ให้มากท่สี ุด
เดก็ และเยาวชน
1.12 ควบคมุ หรือลดจานวนร้านเกมท่ีจะเปิดใหม่ให้
1.5 ส่งเสริมให้มีการสารวจและติดตามสถานการณ์ มีจานวนน้อยทส่ี ดุ
ความรุนแรงของปัญหาเด็กติดเกมในแต่ละชุมชนเป็น
ระยะๆอย่างต่อเนื่อง โดยให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการสารวจ 1.13 ตรวจสอบ และควบคุมระดับความรุนแรงของ
และร่วมคิดหามาตรการปอ้ งกนั และใหค้ วามช่วยเหลอื เด็กที่ เ น้ื อ ห า ใ น เ ก ม ท่ี มี ก า ร จั ด จ า ห น่ า ย ห รื อ เ ผ ย แ พ ร่ ท า ง
ตดิ เกม อินเทอร์เน็ตที่อาจส่งผลกระทบต่อพฤติกรรมของผู้ท่ีเล่น
เกม
1.6 สร้างความตระหนักถึงพิษภัยอันตราย ความ
สูญเสียต่อตัวเด็ก ครอบครัว และสังคม อันเกิดจากภาวะ 1.14 รณรงค์และส่งเสริมให้พ่อแม่ ผู้ปกครองเกิด
ติดเกม ให้พ่อแม่ ผู้ปกครอง ครู-อาจารย์ รวมถึงผู้ท่ีทางาน ความตระหนัก เห็นพลังและความสาคัญของสถาบัน
ใกล้ชดิ กับเดก็ และเยาวชนทุกระดับไดร้ บั ทราบ และเปลี่ยน ครอบครวั ต่อการปอ้ งกนั การตดิ เกมของเด็กและเยาวชน
2. ข้อเสนอแนะสาหรบั ผู้บรหิ ารสถานศึกษา22
444
Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
สร้างเครือข่ายนักเรียน รณรงค์ สอดส่อง ป้องกัน และ
การควบคุมหรือดูแลจากทางโรงเรียนไม่ใช่ปัจจัย ช่วยเหลือเพื่อนนักเรียนที่ติดเกมในลักษณะของโครงการ
หลักในการป้องกันการติดเกมของเด็กโดยตรง แต่ใน “เพือ่ นชว่ ยเพอ่ื น”
ทางออ้ มโรงเรยี นสามารถเป็นปัจจัยสนับสนุนในการสร้าง
ภูมิคมุ้ กนั ได้ ดงั น้ี 2.9 ประสานความร่วมมือและแลกเปล่ียนความ
คิดเห็นกับผู้ปกครองเก่ียวกับวิธีการดูแลนักเรียนท่ี
2 . 1 โ ร ง เ รี ย น ค ว ร มี ก ฎ ร ะ เ บี ย บ ก า ร เ ก็ บ สอดคล้องและสมั พันธ์กันระหวา่ งบ้านกบั โรงเรยี น
โทรศัพท์เคล่ือนท่ีของนักเรียนก่อนการเข้าเรียนและคืน
เม่ือเลิกเรยี น โดยประชมุ ทาความเข้าใจรว่ มกับผู้ปกครอง 2.10 การพิจารณาถึงความเหมาะสมทางด้าน
ก่อนเปิดภาคเรียน อาชีพธุรกิจส่วนตัวเพ่ิมเติมจากอาชีพครู เช่น ครูไม่ควร
เปิดร้านอินเทอร์เน็ตหรือร้านเกม โดยเฉพาะอย่างย่ิง
2.2 ส่งเสริมปัจจัยป้องกันการติดเกมที่เกี่ยวข้อง บริเวณหน้าโรงเรยี น
กับบรบิ ทของโรงเรียน เชน่ ส่งเสริมให้นักเรียนมีกิจกรรม
สร้างสรรค์และสนุกสนานทาหลังเลิกเรียน ผ่านรูปแบบ 3. ข้อเสนอแนะสาหรับพ่อแม่ ผู้ปกครอง22
ชมรมต่าง ๆ ตามความสนใจของเด็ก โดยมีครู-อาจารย์ ปัจจยั ทางการเลีย้ งดูจากครอบครัวมีผลอย่างมาก
เป็นท่ีปรึกษา จัดกิจกรรมคลายเครียดให้กับนักเรียนท่ีมี ต่อการป้องกันการติดเกมของเด็ก รูปแบบ การเล้ียงดู
ความเครียดสงู เป็นตน้ การให้เวลาที่มีคุณภาพกับลูกในแต่ละวัน การมีกิจกรรม
หรือสนับสนุนให้ลูกทากิจกรรม การเป็นตัวอย่างท่ีดีใน
2.3 คน้ หาและส่งเสรมิ เด็กท่ีมีความสามารถพิเศษ การใช้โทรศัพท์เคล่ือนท่ีอย่างเหมาะสม บางครอบครัว
ในด้านการทากิจกรรมวิชาการหรือกิจกรรมสันทนาการ ห้ามลูก แต่พบว่าพ่อแม่กลับเล่นเกมเอง ย่ิงเป็นการ
เพ่ือเป็นแกนนาสาหรับชักนาเพ่ือนนักเรียนด้วยกัน กระตุ้นให้ลูกคิดถึงเกมมากขึ้น พ่อแม่ควรฝึกให้เด็กได้
มารว่ มทากจิ กรรมเหล่านน้ั ภายหลงั เลกิ เรียน รับผิดชอบโดยมอบหมายงานที่เก่ียวข้องกับการดูแล
ตัวเองและงานทางบ้าน รวมทั้งการกาหนดหรือควบคุม
2.4 อบรมให้ความรู้แก่บุคลากรของโรงเรียน เช่น กฎกตกิ าในการเล่นเกมที่แตกตา่ งกนั ของแต่ละครอบครัว
ผู้บริหาร ครูอาจารย์ และเจ้าหน้าท่ี เก่ียวกับการใช้งาน เหล่าน้ีส่งผลต่อความรุนแรงในการติดเกมท่ีแตกต่างกัน
คอมพิวเตอร์ ความก้าวหน้าและเน้ือหาของเว็บไซต์บน ของลูก เพ่ือเป็นการป้องกันการติดเกม ผู้วิจัยจึงขอเสนอ
อินเทอร์เน็ตที่เด็กและเยาวชนให้ความสนใจอยู่ใน แนวทางปฏิบัติสาหรบั พ่อแม่ ผู้ปกครอง ดังตอ่ ไปน้ี
ขณะน้ันซ่ึงรวมถึงเกมเพ่ือให้เกิดความรู้เท่าทันพิษภัยท่ี 3.1 พ่อ-แม่ ผู้ปกครอง หรือผู้ใหญ่ในครอบครัว
แฝงมากับเกมและหาวธิ ีป้องกนั ท่ีเหมาะสม ควรมีรปู แบบการเล้ียงดูที่เป็นแนวทางเดียวกนั เพื่อให้เด็ก
เชอ่ื ฟงั และไม่เกิดความสับสนในการปฏิบัตติ าม
2.5 ควบคุมและป้องกันไม่ให้นักเรียนสามารถใช้ 3.2 มีความชัดเจน คงเส้นคงวา และจริงจังกับสิ่ง
คอมพิวเตอรข์ องโรงเรียนเพอื่ การเล่นเกม ท่ีต้องการให้ลูกเรียนรู้และปฏิบัติตาม เช่น การวางกฎ
กติกาในบ้านและไม่ตามใจหรือใจอ่อนในเร่ืองกติกาการ
2.6 จัดกิจกรรมค้นหาเด็กกลุ่มเส่ียงท่ีจะติดเกม เล่นเกม
เช่น เด็กท่ีมีปัญหาการเรียน หรือผลการเรียนอ่อน เด็ก 3.3 รับผิดชอบในหน้าที่ของการเป็นพ่อแม่ท่ี
สมาธิสั้น เด็กท่ีมีความเครียดสูง เด็กที่มีความรู้สึกมี จะต้องให้ความรัก ความอบอุ่นและเวลาที่มีคุณภาพกับ
คุณค่าในตัวเองต่า (low self-esteem) เด็กท่ีไม่มี ลกู ไม่ใช้เกมเปน็ ส่ิงแทนตนเพ่ือใหล้ กู ไมม่ าว่นุ วายกบั ตน
กิจกรรมหรืองานอดิเรกทายามว่าง เด็กที่มีปัญหา 3.4 จัดสรรเวลาในการทากิจกรรมร่วมกันหรือ
ครอบครัวหรือขาดการดูแลอย่างใกล้ชิดจากครอบครัว สนับสนุนกิจกรรมที่ลูกสนใจ นอกเหนือจากการเล่นเกม
เด็กทอี่ ยูท่ ่ามกลางกล่มุ เพ่ือนสนิทท่ีติดเกม และรีบเข้าไป เพื่อลดโอกาสการตดิ เกมของลูก หรือในขณะทล่ี กู เลน่ เกม
ดูแลลดปจั จยั เสย่ี งและส่งเสรมิ ปจั จัยปอ้ งกันการตดิ เกม ผปู้ กครองกค็ วรใช้เวลานั้นในการศึกษาทาความเขา้ ใจเกม
ที่ลูกเลน่
2.7 จัดกิจกรรมค้นหาเด็กติดเกม โดยใช้
แบบทดสอบการติดเกม (Game Addiction Screening
Test; GAST)20 และส่งต่อหน่วยงานทางการแพทย์เพ่ือ
เขา้ สกู่ ระบวนการบาบัดรกั ษา
2.8 ให้นักเรียนมีส่วนร่วมในการป้องกัน ด้วยการ
445
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอดุ รธานี ปที ี่ 28 ฉบบั ที่ 3 ประจาเดอื น กันยายน – ธนั วาคม 2563
3.5 หากต้องซื้อเกม ก่อนการซื้อหรืออนุญาตให้
รักษาเวลา ท้ังในเรื่องการเรียน การเล่น การใช้
ลูกเล่นเกม ควรมีการตกลงกติกาในการเล่นและมาตรการ ชีวิตประจาวัน และการใช้เวลาว่างให้เกดิ ประโยชน์
ลงโทษร่วมกันเสียก่อน โดยท้ังสองฝ่ายจะต้องยอมรับและ
จริงจังกับการปฏิบัตติ ามกฎเกณฑท์ ่สี รา้ งขนึ้ 4.2 สร้างความภาคภูมิใจในตนเองด้วยความ
พยายามใชเ้ วลาว่างกับงานอดิเรกที่สนใจและถนดั
3.6 พยายามลดโอกาสในการเขา้ ถึงเกมของเดก็
3.7 กาหนดและดแู ลระยะเวลาที่ใช้เล่นเกมในแต่ละ 4.3 พยายามหากิจกรรมท่ีสร้างสรรค์หรือกิจกรรม
วันของลกู โดยกาหนดใหเ้ ด็กสามารถเล่นเกมออนไลน์ได้ไม่ สันทนาการที่ไมใ่ ช่การเล่นเกม ทาในเวลาวา่ งหลังเลกิ เรียน
เกิน 1 ช่ัวโมงต่อวันในวันธรรมดา และไม่เกิน 2 ช่ัวโมงต่อ
วันในวันหยุด โดยเด็กไม่ควรเล่นเกมอย่างต่อเน่ืองนานเกิน 4.4 คบเพ่ือนท่ีชอบทากิจกรรมที่ตรงกับความถนัด
1 ช่วั โมงต่อครงั้ และความสนใจของตนเอง แตก่ จิ กรรมนน้ั ตอ้ งไม่ใช่การเล่น
3.8 จัดวางตาแหน่งคอมพิวเตอร์หรือเครื่องเล่นเกม เกม
ภายในบ้านไว้ในสถานที่ที่เป็นที่โล่ง มีคนเดินผ่านไปมา
บ่อย ๆ เพื่อช่วยให้พ่อแม่ได้เห็นเน้ือหาของเกมที่ลูกเล่น 4.5 เข้าร่วมเป็นสมาชิกชมรมต่าง ๆ ของโรงเรียน
และพฤติกรรมขณะเล่นเกมของลูกเพ่ือให้คาแนะนาและ ตามความถนัดและความสนใจของตน
กาหนดขอบเขตในการเลน่ เกมทเี่ หมาะสมกบั ลกู ได้
3.9 สอนให้ลูกรู้จักการแบ่งและใช้เวลาอย่าง 4.6 พยายามรับผิดชอบงานในบ้านเพ่ือไม่ให้เกิด
เหมาะสม เร่ิมจากทางบ้านฝึกหรือมอบหมายงานให้ ความรู้สกึ เบ่ือ เน่ืองจากไม่มอี ะไรทา
รับผิดชอบ หากิจกรรมที่น่าสนใจ และชักชวนให้เด็กทา
เพือ่ ช่วยใหเ้ ด็กไมห่ มกมุ่นอย่กู บั การเล่นเกมเพยี งอย่างเดยี ว การดูแล แก้ไข และป้องกันปัญหา เด็กติดเกมไม่ใช่
3.10 หม่ันชมลูกเม่ือลูกทาตามกติกา รักษาเวลา รู้ หน้าท่ีของหน่วยงานใดหน่วยงานหน่ึง แต่เป็นการร่วมมือ
หน้าที่ รู้จักความรับผิดชอบ เลิกเล่นเกมเม่ือครบ กันของทุกภาคส่วนทั้งครอบครัว ชุมชน ภาครัฐและ
กาหนดเวลาท่ไี ดต้ กลงกันไว้ ภาคเอกชนที่มีส่วนเกี่ยวข้อง ควรตระหนักถึงปัญหาและ
3.11 ส่งเสรมิ ให้ลูกมีความภาคภูมิใจในตนเอง (self ผลกระทบท่ีเกิดจากการติดเกมและร่วมกันแก้ไขปัญหา
-esteem) เช่น ด้านการเรียน กีฬา ดนตรี ทักษะต่าง ๆ อย่างจริงจัง โดยการให้ความรู้ที่ถูกต้องเก่ียวกับเด็กติดเกม
นอกจากการเล่นเกม เพราะเด็กส่วนหนึ่งติดเกมเน่ืองจาก การดูแล แก้ไข และป้องกันปัญหา โครงการเว็บไซต์ดูแล
ขาดความภาคภูมิใจในตนเองจึงหาทางออกโดยทาให้คน และปอ้ งกนั เดก็ ติดเกม โดยความร่วมมือและสนับสนุนจาก
ยอมรบั ฝมี ือการเลน่ เกมของตน กระทรวงวัฒนธรรมจึงเร่ิมดาเนินโครงการเพ่ือประสาน
3.12 หาโอกาสทาความรู้จักกับเพื่อนของลูกไป ความร่วมมอื กบั หนว่ ยงานตา่ ง ๆ ในการแก้ไขปัญหาเด็กติด
จนถึงคนในครอบครัวของเพื่อนลูกด้วย เพ่ือสร้างเครือข่าย เกมให้มีประสทิ ธภิ าพมากทีส่ ดุ
ผู้ปกครองในการพาลกู ทากจิ กรรมยามว่างรว่ มกัน เช่น การ สรปุ
เลน่ กีฬา การทากิจกรรมสันทนาการ การทากิจกรรมอาสา
เพ่ือสังคม ฯลฯ เด็กติดเกมเป็นปัญหาสาคัญต่อการพัฒนาประเทศ
4. ข้อเสนอแนะสาหรับเดก็ และเยาวชน ถือเป็นปัญหาเร่งด่วนที่ทุกภาคส่วนต้องมีส่วนร่วมในการ
ตัวเด็กหรือเยาวชน22 ถือได้ว่าเป็นปัจจัยสาคัญท่ีสุด ช่วยแก้ไขปัญหา ท้ังภาครัฐบาล ภาคเอกชน ภาคชุมชน
ในการกาหนดว่าจะติดหรือไม่ติดเกม เน่ืองจากทุกสิ่งทุก ดังน้ี สาหรับภาครัฐบาลการพิจารณาวาระเร่งด่วนในการ
อยา่ งเกิดจากกระบวนการคิดและตัดสินใจของเดก็ ท่จี ะเลน่ - จัดทานโยบายสร้างมาตรการแก้ไขปัญหาเด็กติดเกมมี
ไม่เล่น หรือ หยุด-ไม่หยุด การป้องกันการติดเกมด้วย ความสาคัญมากต่อการส่งเสริมพัฒนาการเด็กในทุกช่วงวัย
ตนเอง จะทาได้ ดงั น้ี เน่ืองจากมาตรการดังกล่าว สามารถช่วยลดปัจจัยเอ้ือของ
4.1 ฝึกควบคุมตนเองในเรื่องระเบียบวินัยและการ การติดเกมไดท้ นั ที ได้แก่ มาตรการจริงจังในการตรวจสอบ
ประเภทของเกม การติดตามตรวจสอบเว็บไซต์เกมรุนแรง
และปิดกั้นการเข้าถึงเกมดังกล่าว การตรวจสอบร้านเกม
และร้านอนิ เทอรเ์ นต็ คาเฟอ่ ย่างจริงจัง เน่ืองจากเกมท่ีจูงใจ
เด็กมักเป็นเกมท่ีสวยงามสมจริงหรือเกมท่ีท้าทายมีความ
รุนแรงซ่อนอยู่จาเป็นต้องใช้อุปกรณ์ทางด้านสัญญาณ
อินเทอร์เน็ตและอุปกรณ์เทคโนโลยีที่มีศักยภาพสูง ซึ่งทาง
446
Vol.28 No.3 September – December 2020 Udonthani Hospital Medical Journal
ร้านเกมและร้านอินเทอร์เน็ตเหล่านี้มีวิธีการจูงใจให้เด็ก พฒั นาอยา่ งยงั่ ยนื ในทุกมติ ิได้ในทส่ี ดุ
เข้าโดยราคาถูกและสะสมช่ัวโมงการเล่นเพื่อเล่นฟรี ทา เอกสารอ้างอิง
ให้เด็กอยากเล่นและเล่นอย่างต่อเนื่อง สาหรับ
ภาคเอกชน ได้แก่ ร้านเกมต่าง ๆ ควรพิจารณาให้ความ 1. ชาญวิทย์ พรนภดล, สานักงานคณะกรรมการ
ร่วมมือกับภาครัฐบาล ภาคชุมชน ซ่ึงเป็นภาคส่วนท่ีมี วิจัยแห่งชาติ. [อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 20 กุมภาพันธ์
สาคัญมากเน่ืองจากอยู่ใกล้ชิดกับการจัดสภาพแวดล้อม 2 5 6 3 ] . เ ข้ า ถึ ง ไ ด้ จ า ก : http://www.bangkok
เดก็ 24 ชวั่ โมง ให้เหมาะสมกบั การใชช้ ีวิตและการใช้ไอที biznews.com/home/detail/it/science
สาหรับภาครฐั บาลในชุมชน ไดแ้ ก่ วดั และ โรงเรียน โดย
โ ร ง เ รี ย น มี ค รู เ ป็ น บุ ค ล า ก ร ขั บ เ ค ล่ื อ น เ รื่ อ ง ก า ร ใ ช้ 2. สานักสถติ แิ หง่ ชาต.ิ [อนิ เทอรเ์ น็ต]. [เข้าถึงเมื่อ
คอมพวิ เตอร์และการใชไ้ อทีใหเ้ หมาะสมกับตัวเด็ก ค้นหา 20 กุมภาพันธ์ 2563]. เข้าถึงได้จาก: http://
ความสามารถของเด็กโดยอาจเช่ือมโยงกับการใช้ www.nso.go.th/sites/2014/DocLib9/สิ่ ง พิ ม พ์
เทคโนโลยีสารสนเทศหรือกิจกรรมสร้างสรรค์ การ รายงานประจาป/ี yearbook2559.pdf.
สอดส่องพฤติกรรมในห้องเรียน การมีนโยบายของ
โรงเรียนในการใช้โทรศัพท์เคลื่อนท่ีโดยประชุมร่วมกับ 3. Kim, E. J., Namkoong, K., Ku, T., & Kim,
ผู้ปกครองเพื่อทาความเข้าใจร่วมกันและให้ผู้ปกครอง S. J. The relationship between online game ad-
ช่วยดูแลพฤติกรรมการเล่นเกมของเด็ก สาหรับ diction and aggression, self- control and narcis-
ผู้ปกครองหรือสถาบันครองครัว ถือเป็นสถาบันหลักที่ sistic personality traits. European Psychiatry.
สามารถแก้ไขปัญหาเด็กติดเกมได้อย่างทันท่วงที โดย 2008; 23(3), 212-218.
ผู้ปกครองสามารถสร้างมาตรการทางด้านการกาหนด
บทบาทหน้าที่ความรับผิดชอบ โดยการมอบหมายงาน 4. Griffiths, M. , & Hebert, M. Game and
ต่าง ๆ ให้เด็กและตรวจสอบผลการมอบหมายงาน การ gaming addictions in adolescence. Melden: BPS.
สร้างมาตรการทางด้านการอนุญาตให้เด็กสามารถเล่น Backwell. 2002.
เกมได้โดยพิจารณาความเหมาะสมและระยะเวลาการ
เล่นร่วมกันอันเป็นการช่วยลดความขัดแย้ง การสร้าง 5. จิตริน ใจดี. ปัญหาเด็กติดเกม วิธีสังเกต
กิจกรรมสร้างสรรค์ร่วมกับเด็ก ท้ังกิจกรรมภายใน ป้องกันและแก้ไข. [อินเตอร์เน็ต]. 2557. [เข้าถึงเม่ือ
ครอบครัวและกิจกรรมเพื่อสังคม ได้แก่ กิจกรรมทาบุญ 2 3 ธั น ว า ค ม 2 5 6 3 ] . เ ข้ า ถึ ง ไ ด้ จ า ก : http://
ตามประเพณแี ละปลกู ฝังแนวคิดจติ อาสาในวัดและชมุ ชน www.it24hrs.com/2014/problem-of-game/
รวมท้ังการเปน็ ตัวอย่างท่ีดใี นการใชโ้ ทรศัพท์เคล่ือนที่ จะ
ช่วยลดเวลาว่างของเด็ก ทาให้เด็กมีพฤติกรรมการเล่น 6. Koepp, et al. Evidence for Striatal Do-
เกมและการใชไ้ อทที ่เี หมาะสม สาหรับภาคชมุ ชน การจัด pamine Release During a Video Game. Nature.
กิจกรรมสรา้ งสรรคท์ างด้านการบาเพ็ญประโยชน์ร่วมกัน 1998; 393: 266-268.
การช่วยเหลือสังคม การสร้างแกนนาเยาวชนต้นแบบ
การเชิดชูการทาความดีของเยาวชน กิจกรรมเหล่านี้ จะ 7. Chih, H.K., Gin, C.L., Ju, Y.Y., Cheng, F.Y.,
สามารถช่วยดึงเด็กออกจากโลกของเกม ซึ่งจากการ Cheng, S.C. and Wei, C.L. The brain activations
ร่วมมอื จากทุกภาคสว่ น จะช่วยให้เดก็ ได้เกิดกระบวนการ for both cue-induced gaming urge and smoking
คิด การตัดสินใจ และมีแนวทางสู่การปฏิบัติที่เหมาะสม craving among subjects comorbid with internet
ในการเล่นเกม สามารถช่วยแก้ไขปัญหาเด็กติดเกมอย่าง gaming addiction and nicotine dependence, J.
ยั่งยืน ซึ่งจะสามารถช่วยแก้ไขปัญหาด้านสังคม และ Psychiatric Res. 2013; 47: 486-493.
ความม่ันคงของประเทศ ทาให้ประเทศไทยเกิดการ
447 8. ชาญวิทย์ พรนภดล, ศิริสุดา ลดาวัลย์ ณ
อยุธยา, ตวงพร สุรพงษ์พิวัฒนะ, ชดาพิมพ์ ศศลักษณา
นนท์ และปาฏิโมกข์ พรหมช่วย. การศึกษาหาปัจจัย
ป้องกันการติดเกมในเด็กและวัยรุ่น. กรุงเทพฯ :
สานกั งานคณะกรรมการวิจยั แห่งชาติ; 2552.
9. Kimberly, Y. Understanding online gam-
ing addiction and treatment issues for adoles-
cents, Am. J. Family Therapy. 2009; 37: 355-372.
วารสารการแพทยโ์ รงพยาบาลอุดรธานี ปีที่ 28 ฉบับท่ี 3 ประจาเดอื น กนั ยายน – ธันวาคม 2563
10. อดศิ กั ดิ์ ผลิตผลการพิมพ์. การสัมมนาวิชาการ 19. จุฬาภรณ์ โสตะ. คู่มือการป้องกันและแก้ไข
เด็กติดเกม. ขอนแก่น: ภาควิชาสุขศึกษาและการส่งเสริม
เฉพาะประเด็น “การจัดการ สภาพแวดล้อมรอบตัวเด็ก 24 สุขภาพ คณะสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น;
ช่ัวโมง: กรณีเด็กกับไอที. 2558. [เข้าถึงเมื่อ 23 ธันวาคม 2554.
2563]. เข้าถึงไดจ้ าก: http://crtremote.Blogspot.com. 20. ชาญวิทย์ พรนภดล, ศิริสุดา ลดาวัลย์ ณ
อยุธยา, ชดาพิมพ์ เผ่าสวัสดิ์ และตวงพร สุรพงษ์พิวัฒนะ.
11. Anderson, C. A., Gentile, D. A., & Buck- การพัฒนาแบบวดั ภมู ิค้มุ กันการติดเกม Development of
ley, K. E. Violent video game effect on children Game Addiction Protection Scale (GAME-P). ว .
and adolescents: Theory, research, and public สมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย 2560; 62(1): 3-16.
policy. New York: Oxford University Press. 2007. 21. ลัดดาวรรณ หิรัญเจริญสุข. โปรแกรมส่งเสริม
การทาหน้าท่ีครอบครัวเพื่อป้องกันการติดเกมของเด็กวัย
12. Funk, J. B. Video games. Journal of Ado- เรียนต่อการทาหน้าท่ีครอบครัว : กรณีศึกษาครอบครัวใน
lescent Medicine Clinics. 2005; 16(2), 95- 411. เขตเทศบาลนครนครราชสีมา. [วิทยานิพนธ์]. ขอนแก่น:
มหาวิทยาลยั ขอนแกน่ ; 2553.
13. ชาญวิทย์ พรนภดล และคณะ. คาแนะนา 22. มหาวิทยาลัยมหิดล คณะแพทยศาสตร์ศิริราช
สาหรับผู้ปกครอง “เร่ืองการเล่นเกม คอมพิวเตอร์ของเด็ก พยาบาล ภาควิชาจิตเวชศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์.
และวัยรุ่น” พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพมหานคร: บริษัทมีเดีย โครงการเว็บไซต์ดูแลและป้องกันปัญหาเด็กติดเกม.
โซน พริ้น ตงิ้ จากัด. 2557. [อินเทอร์เน็ต]. 2553 [เข้าถึงเมื่อ 20 กุมภาพันธ์ 2563].
เขา้ ถึงได้จาก: http://www.healthygamer.net
1 4 . Ripley, B. D. Pattern Recognition and
Neural Networks. Cambridge: Cambridge Universi-
ty Press; 1996.
15. Kingdon, J.W. Agendas, alternatives and
public policies. 2nd ed. New York: Addison Wes-
ley; 1995.
16. ศูนย์วิจัยเพ่ือสร้างเสริมความปลอดภัยและ
ป้องกันการบาดเจ็บในเด็ก ภาควิชากุมารเวชศาสตร์
คณะแพทย์ศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี. เปิดอกเด็กติด
เกม เปิดหัวใจพ่อแม่เด็กติดเกม.[อินเตอร์เน็ต]. 2555.
[เขา้ ถงึ เมื่อ 20 กุมภาพันธ์ 2563]. เข้าถึงได้จาก: http://
www.csip.org/csip/autopage/show_page.php?
h=119&s_id=208&d_id=208
17. สานักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคม
แห่งชาติ แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ
[อินเทอร์เน็ต]. [เข้าถึงเมื่อ 28 มกราคม 2563 ]. เข้าถึง
ไ ด้ จ า ก : https://www.nesdb.go.th/main.php?file
name=develop_issue
18. สถาบันสุขภาพจิตเด็ก และวัยรุ่นราชนครินทร์
กรมสขุ ภาพจิต. 4 โลกออนไลน์สุดฮิตคนไทย เสี่ยงซึมเศร้า
คู่จิตเวช ใช้วิชาชีวิตปกป้อง [อินเตอร์เน็ต]. 2561. [เข้าถึง
เมื่อ 23 ธันวาคม 2563 ]. เข้าถึงได้จาก: https://
www.dmh.go.th/news-dmh/view.asp?id=28394.
รับตน้ ฉบับ: 2 มีนาคม 2563, ไดร้ บั บทความปรบั ปรงุ : 20 ตลุ าคม 2563, รบั ลงตีพิมพ:์ 23 ตุลาคม 2563
448
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
วารสารการแพทย์ โรงพยาบาลอุดรธานี ปีที่ 28 ฉบับที่ 3 (กันยายน - ธันวาคม 2563)
Related Publications
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search