ANALISIS FONOLOGI KATA SERAPAN BAHASA MELAYU BAKU DALAM BAHASA MELANAU REJANG

(93) [gudi] ’layang-layang’ *[guda͡i]

[səluni] ’tilam’ *[səluna͡i]

[ŋanu] ’bangun lewat’ *[ŋana͡u]
[ma͡itu] ’tidak tentu’ *[maita͡u]

(94) BMB BMR

/kopi/ [kupi] *[kupa͡i] ’kopi’
/roti/ [ɣuti] *[ɣutai] ’roti’

Rumus (92) tetap diterima sebagai rumus yang wajar dan contoh (93) serta (94) di atas
dianggap sebagai kekecualian atau terikat kepada justifikasi lain. Zaharani dan Teoh
(2006) menyatakannya sebagai prinsip keteramalan fonologi. Bilangan kata dalam BMR
yang vokal /i/ dan /u/ di akhir kata amatlah sedikit. Begitu juga dengan perkataan dalam
kata serapan BMR yang vokal tinggi /i/ di akhir kata juga sangat sedikit.

130

4.1.7 Penyisipan Geluncuran /w/ dan /y/

Dalam BMR, proses penyisipan geluncuran /w/ dan /y/ berlaku sekiranyavokal pertama
urutan vokal adalah vokal [+ting]. Proses ini hanya berlaku di dalam kata dasar sahaja.
Contohnya dalam perkataan-perkataan berikut:

(95) /tuik/ [tuwiɁ] ‘parang’

/tuak/ [tuwaɁ] ‘bapa saudara’ atau ‘emak saudar’

/lian/ [liyan] ‘masa’

/miak/ [miyaɁ] ‘malu’

/siah/ [siyah] ‘garam’

Selain itu, penyisipan geluncuran tidak berlaku antara morfem walaupun vokal pertama
dalam urutan vokal itu ialah vokal tinggi [+ting]. Contohnya dalam frasa berikut:

(96) /ulau asau/ [ulauɁasau] *[ulauwasau] ‘kepala anjing’
/atai asau/ [ataiɁasau] *[ataiyasau] ‘hati anjing’

131

Data di atas menunjukkan penyisipan hentian glotis berlaku dalam sempadan frasa
tersebut.

Oleh itu, apabila kata serapan BMB yang mengandungi urutan vokal yakni vokal
pertama adalah vokal [+ting], penyisipin geluncuran [w] dan [y] berlaku. Contohnya
seperti dalam kata serapan berikut:

(97) Penyisipan geluncuran /w/

BM BMR ‘buah’
/buah/ [buwaɁ] ‘dua’
/dua/ [duwah] ‘duit’
/duit/ [duwit]

(98) Penyisipan geluncuran /y/

BMB BMR ‘dian’ atau ’lilin’
/dian/ [diyən]

132

/tiap/ [tiyəp] ‘tiap’
/tiaŋ/ [tiyəŋ] ‘tiang’

Contoh-contoh di atas jelas menunjukkan geluncuran /w/ dan /y/ telah disisipkan di
antara vokal tinggi dengan vokal-vokal yang lain dalam urutan vokal. Proses ini boleh
diformulasikan seperti rumus di bawah:

(99) Rumus Penyisipan Geluncuran

Ø → w / i __ V
yu

atau dalam notasi fitur

Ø→ -sil / +sil ___ [+sil]

+kons +ting

+ting

Rumus di atas menyatakan bahawa geluncuran [w] dan [y] akan menyisip di antara
vokal tinggi dengan vokal-vokal lain dalam kata serapan BMB.

133

Hasil penelitain pengkaji mendapti terdapat satu lagi proses pengeluncuran berlaku
dalam fonologi BMR. Pengkaji terdahulu, Zaini (1989) dan Chong dan Remmy (2011)
menyatakan wujudnya bunyi gugusan vokal [iᵊ] dan [uᵊ] pada posisi akhir kata dalam
struktur permukaan BMR. Contohnya dalam data-data sebelum ini, iaitu data (6), data
(9), data (10) dan data (11). Di sini diperturunkan sebahagian daripada data-data tersebut:

(100) /dudiŋ/ [dudiᵊŋ] ‘melihat’

/labik/ [labiᵊɁ] ‘sampai’

/kuduk/ [kuduᵊɁ] ‘duduk’

(Dipetik dan diubahsuaikan daripada Chong dan Remmy, 2011: 6-8)

Namun begitu, pengkaji mengandaikan struktur permukaan dalam data (100) bukanlah
urutan vokal [iᵊ] dan [uᵊ]. Oleh sebab urutan vokal itu diawali oleh vokal tinggi, maka
proses penyisipan geluncuran berlaku di antara vokal tinggi dengan schwa [ə]. Maka
urutan vokal [iᵊ] → [iʸə] dan urutan vokal [uᵊ] → [uʷə]. Contoh penyisipan geluncuran
ini adalah seperti berikut:

134

(101) /dudiŋ/ [dudiʸəŋ] ‘melihat’
/labik/
/kuduk/ [labiʸəɁ] ‘sampai’

[kuduʷəɁ] ‘duduk’

Dalam kata serapan BMB juga berlaku proses penyisipan geluncuran seperti di atas.
Data (65) sebelum ini telah diperturunkan contoh perubahan vokal /o/ dan /e/ dalam kata
serapan BMB yang berada di posisi akhir kata mengalami proses penyisipan geluncuran.
Berikut diperturunkan semula data tersebut menjadi data (102):

(102) BMB BMR
/soroŋ/
/goreŋ/ [suɣuʷəŋ] ‘sorong’
/conteŋ/
[guɣiʸəŋ] ‘goreng’

[sutiʸəŋ] ‘conteng’

Berdasarkan contoh di atas, proses penyisipan geluncuran dalam kata serapan BMB
berlaku hasil daripada proses penaikan vokal /o/ dan /e/ di posisi akhir kata. Dalam kes
ini, vokal /o/ menjadi vokal tinggi [i] dan vokal /e/ menjadi vokal tinggi [u] terlebih
dahulu. Proses seterusnya ialah pemyisipan schwa [ə] di antara vokal tinggi dengan
konsonan velar /ŋ/ dan menghasilkan urutan vokal [iə] dan [uə]. Oleh sebab vokal
pertama dalam urutan vokal ini adalah vokal tinggi, maka proses penyisipan geluncuran

135

berlaku di antara vokal tinggi dengan schwa [ə]. Seterusnya geluncuran [y] dan [w]
mengalami proses pelemahan geluncurang menjadi [iʸə] dan [uʷə]. Ketertiban proses
penyisipan geluncuran dalam kata pinjaman BMB bagi perkataan /goreŋ/ kepada
[guɣiʸəŋ] dapat ditunjukkan seperti berikut:

(103) Struktur Dalaman /goreŋ/
Penggantian konsonan /r/ goɣeŋ
Proses penaikan vokal guɣiŋ
Penyisipan schwa /ə/ guɣiəŋ
Penyisipan geluncuran guɣiyəŋ
Pelemahan geluncuran guɣiʸəŋ
Struktur Permukaan [guɣiʸəŋ]

Berdasarkan contoh (103), didapati penghasilan struktur permukaan bagi perkataan
‘goreng’ dalam BMR memerlukan proses yang kompleks. Oleh itu, penelitian dan kajian
yang lebih mendalam diperlukan untuk mendapat penjelasan yang lebih berpada.

136

4.2 Rumusan
Berdasarkan pendekatan atur rumus Chomsky dan Halle (1968), penganalisasan dalam
bab ini memperlihatkan beberapa proses fonologi berlaku terhadap kata serapan BMB ke
dalam BMR. Antara rumus yang terhasil daripada proses fonologi tersebut ialah rumus
perubahan vokal /o/ dan /e/, rumus penggantian konsonan frikatif /č/ kepada konsonan
frikatif [s], rumus penggantian konsonan geratan /r/ menjadi konsonan [ɣ], rumus
nasalisasi vokal, rumus perubahan konsonan frikatif /h/ menjadi konsonan konsonan
glotis [Ɂ], rumus pengguguran konsonan bersuara, rumus pengguguran konsonan nasal,
rumus pendepanan konsonan nasal, rumus pendiftongan dan yang terakhir rumus
penyisipan geluncuran [w] dan [y].

137

BAB 5
KESIMPULAN DAN CADANGAN

5.0 Pendahuluan

Dalam bab ini, pengkaji akan membuat kesimpulan segala dapatan yang telah
dibincangkan dalam bab-bab yang terdahulu. Di samping itu, bab ini juga akan
menghuraikan secara ringkas tentang sumbangan yang dicetuskan oleh kajian ini dan
cadangan kajian akan datang.

5.1 Dapatan Kajian

Hasil daripada kajian yang dibuat dalam bab pengenalan, didapati bahawa kajian
terhadap bahasa Melanau telah banyak dilakukan oleh pengkaji-pengkaji terdahulu.
Namun, kajian dalam bidang fonologi khasnya fonologi BMR amat sedikit. Kajian
terdahulu kebanyakannnya dilakukan lebih bersifat fonologi segmental. Terdapat kajian
ringkas fonologi BMR menggunakan pendekatan atur rumus oleh Chong dan Remmy
(2011) yang menghuraikan bunyi vokal dalam bahasa Melanau di Hilir Sungai Rejang,
meliputi kampung Rejang, kampung Tengah Igan dan Kampung Banyuk.

138

Dalam bab ketiga, pengkaji mendapati bahawa dalam BMR terdapat empat inventori
vokal dan tiga inventori diftong. Empat inventori vokal tersebut ialah [i], [u], [ə] dan [a].
Manakala tiga inventori diftong pula ialah [au], [ai] dan [ui]. Inventori konsonan dalam
BMR ada 17 iaitu [p, b, t, d, ǰ, k, g, s, ɣ, h, m, n, ŋ, ɲ, l, w, y].

Kajian mendapati kehadiran vokal dan konsonan dalam BMR dapat dinyatakan seperti
berikut, iaitu vokal [i] dan [ a] dapat hadir di semua posisi kata iaitu di awal, tengah dan
akhir kata. Vokal [u] dan [ə] pula hanya dapat hadir pada posisi awal dan tengah kata
sahaja. Manakala konsonan-konsonan yang dapat hadir pada semua posisi sama ada
posisi awal, tengah dan akhir kata ialah konsonan [p, t, k, s, ɣ, l, y, m, n, ŋ]. Konsonan
yang hanya hadir pada posisi awal dan tengah kata sahaja ialah konsonan [b, d, g, ǰ, w,
ɲ]. Konsonan frikatif tidak bersuara [h] hanya hadir pada posisi akhir kata sahaja.

Hasil analisis bab empat, dapatan kajian memperlihatkan beberapa proses fonologi
berlaku terhadap kata serapan BMB ke dalam BMR. Antara rumus yang terhasil
daripada proses fonologi tersebut ialah rumus perubahan vokal /o/ dan /e/, rumus
penggantian konsonan frikatif /č/ kepada konsonan frikatif [s], rumus penggantian
konsonan geratan /r/ menjadi konsonan [ɣ], rumus nasalisasi vokal, rumus perubahan
konsonan frikatif /h/ menjadi konsonan glotis [Ɂ], rumus pengguguran konsonan
bersuara, rumus pengguguran konsonan nasal, rumus pendepanan konsonan nasal,
rumus pendiftongan dan yang terakhir rumus penyisipan geluncuran [w] dan [y].
Rumus-rumus tersebut dapat disimpulkan seperti berikut:

139

1. Rumus penggantian vokal /o/ dan /e/

o→ u / # K __$
e i

atau dalam bentuk notasi fitur

+sil → +sil / # K __$
-ting +ting

2. Rumus penggantian konsonan /č/ menjadi [s]

/č/ → [s]

atau dalam bentuk notasi fitur

+kons → +kons
-son -son
+ting -ting
-ant +ant
+kor +kor

140

3. Rumus penggantian /r/ menjadi [ɣ]

/r/ → [ɣ]

atau dalam bentuk notasi fitur

+kons → +kons
+son +son
+dep -dep
+kor -kor

4. Rumus nasalisasi vokal

V →V / K _____

[+nasal] [+nasal]

Atau dalam bentuk notasi fitur

[+sil] → +sil / +kons. _______
+nasal +nasal

141

5. Rumus perubahan konsonan frikatif /h/ menjadi konsonan hentian glotis [Ɂ]

/h/ → [Ɂ] / ____
onset
koda

atau dalam bentuk notasi fitur

+kons → [Ɂ] / ______
+son onset
-sua koda

6. Rumus pengguguran konsonan bersuara

b →Ø / m _______
d n
g ŋ
ǰ

142

atau dalam notasi fitur

+kons → Ø/ +kons _______
+ant +nasal
+sua

7. Rumus pengguguran konsonan nasal

m → Ø / ____ p
n t
ŋ k

atau rumus dalam bentuk notasi fitur,

+kons → Ø / _____ +kons
+nasal -son
+son -suara
+suara

143

8. Rumus Pendepanan Nasal

/ŋ/ → [n] / V _____ #
+ting
+dep

atau dalam bentuk notasi fitur

+kons → +kons / +sil ______ #
+nas +nas +ting
+son +son +dep
+dor +kor
-dep +dep

9. Rumus Pendiftongan

Ø → [a] / K ___ i #
u

144

atau dalam notasi fitur

Ø → +sil / [+kons] _____ +sil #
-ting +ting

10. Rumus Penyisipan Geluncuran

Ø → -sil / +sil ___ [+sil]

+kons +ting

+ting

5.2 Sumbangan kajian

Kajian ini dapat melihat bagaimana proses fonologi berlaku terhadap kata serapan BMB
ke dalam BMR dengan menggunakan pendekatan atur rumus Chomsky dan Halle (1968).
Sesungguhnya penyerapan kata daripada BMB ke dalam BMR tidak disedari oleh
penutur bahasa itu sendiri. Kajian ini mendedahkan wujudnya hubungan akrab antara
BMB dengan BMR sebagai bahasa serumpun di Malaysia.

145

Selain itu, kajian ini juga membantu memperluaskan kajian dalam bidang fonologi,
khususnya fonologi bahasa Melanau di Sarawak. Walaupun ada kajian tentang fonologi
BMR sebelum ini, tetapi belum ada kajian khusus terhadap kata-kata serapan daripada
BMB ke dalam BMR. Oleh itu, kajian ini diharapkan dapat memberi manfaat kepada
BMR itu sendiri agar tidak pupus ditelan zaman.

5.3 Cadangan Kajian

BMR merupakan bahasa yang memiliki ciri-ciri tersendiri berbanding dengan bahasa
Melanau yang lain. Kelainan dan perbezaan ini meyebabkan sukarnya komunikasi
berlaku antara penutur BMR dengan penutur-penutur bahasa Melanau lain seperti
bahasa Melanau Mukah, bahasa Melanau Bintulu dan sebagainya. Oleh itu, perlu ada
usaha untuk mewujudkan kesalingfahamanan antara penutur sub-bahasa Melanau
tersebut.

Memandangkan kajian BMR ini dilakukan dalam masa yang singkat dan terhad, sudah
pasti banyak aspek fonologi BMR yang belum dihuraikan. Malahan, kajian fonologi
BMR ini boleh dilakukan menggunakan teori-teori fonologi yang lain seperti teori
autosegmental, teori optimal dan sebagainya. Oleh itu, pengkaji mengharapkan para
pengkaji akan datang agar dapat meneruskan kajian berkaitan fonologi BMR dengan
lebih terperinci dan berpada mengikut teori-teori yang terkini.

146

BIBLIOGRAFI

Abdullah Hassan. (1983). Linguistik Am untuk Guru-guru Bahasa Malaysia. Petaling
Jaya: Fajar Bakti Sdn. Bhd.

Abdullah Hassan. (2007). Linguistik Am: Siri Pengajaran dan Pembelajaran Bahasa
Melayu. Kuala Lumpur: PTS Professional Publishing sdn. Bhd.

Alias Mohammad Yatim. (1992). Fonetik dan Fonologi: Satu Tinjauan. Kulim:
Penerbit Sarlis.

Arbak Othman. (1983). Permulaan Ilmu Linguistik. Kuala Lumpur: Penerbitan Sarjana.

Asmah Haji Omar. (1983). The Malay Peoples of Malaysia and Their Languages,
Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Asmah Haji Omar. (2008). Susur Galur Bahasa Melayu Edisi Kedua, Kuala Lumpur:
Dewan Bahasa dan Pustaka.

Asmah Haji Omar. (2008). Kaedah penyelidikan Bahasa di Lapangan Edisi Kedua,
Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Berg, L.B. (2004). Qualitative Research Methods For The social Sciences. Fifth Edition.
Boston: Pearson.

Chomsky, N. dan Halle.M. (1968). The sound Pattern of English. New York: Harper &
Row Publishers.

Chong Shin dan Remmy Gedat. (2011). Deskripsi Vokal Bahasa Melanau di Hilir
Sungai Rejang, Sarawak, dalam Jurnal Linguistik Jilid 12, Mac 2011(edisi khas),
Persatuan Linguistik Malaysia. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Clayre, I.F.C.S. (1970). The Spelling of Melanau (Nee Milano), Dalam Sarawak
Museum Journal, Vol. XVIII, Nos. 36-37 (New Series), hal 330-352.

Creswell, J.W. (1998). Qualitative Inquiry and Research Design: Choosing AmongFive
Traditions. Thousand Oaks, CA: Sage Publications.

Farid M. Onn. (1980). Aspects of Malay Phonology dan Morphology: A generative
Approach. Kuala Lumpur: Penerbitan UM.

Hashim Awang. (1983). Komuniti Melanau di Sarawak: Sejarah Ringkas, Kekerabatan,
Ekonomi dan Sistem Kepercayaan. Dalam Mohd. Taib Osman dan Wan Kadir
Yusoff (editor). Kajian Budaya dan Masyarakat Malaysia. Kuala Lumpur: Dewan
Bahasa dan Pustaka, hlm. 296-328.

147

Harimurti Kridalaksana. (1982). Kamus Linguistik. Jakarta: Penerbit PT Gramedia.

Hockett, C.F. (1958). A Course in Modern Linguistics. New York: MacMillan
Publishing Co. Inc.

Hyman, L.M. (1975). Phonology: Theory and Analysis. New York: Holt, Rinehart and
Winston.

Jabatan Perangkaan Malaysia. (2012). [dalam talian], [diakses pada 1 Jun 2012]. Di
alamat:http://www.statistics.gov.my/portal/download_Population/files/population/
05Jadual_Mukim_negeri/Mukim_Sarawak.pdf

Jasman Ahmad dan Rosnah Ramli. (1997). Masyarakat Melanau. Melaka: Associated
Educational Distributors (M) sdn. Bhd.

Kenstowicz, M. dan C. Kisseberth. (1979). Generative Phonology: Description and
Theory. New York: Academic Press.

Kamus Dewan Edisi keempat. (2007). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Kamus Linguistik. (1997). Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Lockard, C.A. dan Saunders, G.E. (1992). Sarawak Purba: Satu Kajian Bergambar.
Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

M. Yunus Maris. (1980). The Malay Sound System. Kuala Lumpur: Fajar Bakti Sdn.
Bhd.

Mardzhi Johari. (1989). Fonologi Dialek Melayu Kuching (Sarawak). Kuala Lumpur :
Dewan Bahasa dan Pustaka.

Mataim Bakar. (2006). Fonologi Dialek Melayu Brunei: Satu Analisis Berdasarkan
Teori Standard Fonologi Generatif. Bandar Seri Bengawan: Dewan Bahasa dan
Pustaka Brunei.

Maznah Suhaili. (2003). Sistem Bunyi dalam Bahasa Melanau: Kajian di Kampung
Bruit, Daro. Latihan Ilmiah Akademi Pengajian Melayu, Universiti Malaya,

Nor Hashimah Jalaluddin. (2006). Budaya Penyelidikan Dan Penerbitan Bertamadun:
Satu Sinergi. GEMA Online Journal of Language Studies Volume 6(2). hlm.49 –
64.

Noriah Mohamed dan Rohani Mohd. Yusof. (2011). Pengelompokan Leksikostatistik
Bahasa-bahasa Bumiputera di Sarawak . Pulau Pinang : Penerbitan USM.

148

Noriah Mohamed. (2009) “Perubahan Fonologi dalam Beberapa Bahasa Austronesia di
Sarawak”. Dalam Radiah Yusoff dan Noriah Mohamed (editor). Kata di
Gelanggang Bahasa. Pulau Pinang : Penerbitan Universiti Sains Malaysia, hlm.
16-29.

Norsiah Fauzan, Salbia Hassan dan Dayang Sariah Abang Suhai. (2007). Pertembungan
Penguasaan Bahasa Melanau – Melayu: Kajian di Kuala Rejang. Dalam Abdul
Halim Ali (penyusun). Borneo-Kalimantan 2007: Prosiding Konferensi
Antaruniversiti Se Borneo-Kalimantan ke 3. Kota Semarahan: Universiti Malaysia
Sarawak, hlm. 422-436.

Paitoon, Masmintra Chaiyanara. (2007). Kepelbagaian Teori Fonologi. Singapura: Dee
Zed Consult.

Pejabat Residen Bahagian Mukah. (2012). [dalam talian]. [diakses pada 3 November
2012]. Di alamat: http://www.mukahro.sarawak.gov.my/ketuakaummkh.htm

Sabitha Marican. (2005). Kaedah Penyelidikan Sains Sosial. Petaling Jaya : Prentice
Hall.

Salasiah Che Lah. (2005). On Defining The Model of Spatial Distribution and Diffusion
of Melanau Language Family Along Rejang-Baram Rivers. School of Humanities
USM. (Fundamental Research Grant Schame (FRGS) Report)

Salbia Hassan dan Dayang Sariah Abang Suhai. (2007). Kata Sapaan dan Panggilan
dalam Masyarakat Melanau: Satu Kajian Preliminari. Dalam Abdul Halim Ali
(penyusun). Borneo-Kalimantan 2007: Prosiding Konferensi Antaruniversiti Se
Borneo-Kalimantan ke 3. Kota Semarahan: Universiti Malaysia Sarawak, hlm.
436-448.

Salbia Hassan dan Mary Fatimah Subet. (2009). Perbandingan Hubungan Kekerabatan
Dialek Melanau Mukah dan Dialek Melanau Matu-Daro. Borneo-Kalimantan
2009: Prosiding Konferensi Antaruniversiti Se Borneo-Kalimantan ke 5. Kota
Semarahan: Universiti Malaysia Sarawak, hlm. 415-424.

Samarin, W.J. (1993) Linguistik Lapangan: Panduan Kerja Lapangan Linguistik.
(Pentj.) Kamaruzaman Mahayiddin dan Zahrah Abd. Ghafur. Kuala Lumpur:
Dewan Bahasa dan Pustaka.

Schane, S.A. (1973). Generative Phonology. Englewood Cliffs: Prentice-Hall, Inc.

Schane, S.A. (1992). Fonologi Generatif. (Pentj.) Zaharani Ahmad dan Nor Hasimah
Jalaluddin. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.

Simanjuntak, M. (1980). Sekitar teori Fitur Distingtif dalam Fonologi dan Aplikasinya
dalam Pengajaran Bahasa. Jurnal Dewan Bahasa. (April) : 26-46. Kuala Lumpur:
Dewan Bahasa dan Pustaka.

149

Sloat, C., S.H. Taylor dan J.E. Hoard. (1978). Introduction to Phonology. London:
Prentice-Hall International Inc.

Stephen Morris. (1991). The Oya Melanau, Kuching :Malaysia Historical Society.
Teoh Boon Seong. (1994). The sound System of Malay Revisited. Kuala Lumpur:

Dewan bahasa dan Pustaka.
Wikipedia. (2012). [dalam talian]. [diakses pada 1 Jun 2012]. Di alamat:

http://fr.wikipedia.org/wiki/Fichier:IPA_chart_2005.png
Yasir Abdul Rahman. (1987). Melanau Mukah : Satu Kajian Budaya, Kuala Lumpur:

Dewan Bahasa dan Pustaka.
Zaharani Ahmad. (1991). The Phonology & Morphology of the Perak Dialect. Kuala

Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.
Zaharani Ahmad. (1993). Fonologi Generatif: Teori dan Penerapan. Kuala Lumpur:

Dewan Bahasa dan Pustaka.
Zaharani Ahmad dan Teoh Boon seong. (2006). Fonologi Autosegmental:

Penerapannya pada Bahasa Melayu. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka
Zaini Ozea. (1989). Bahasa Melanau: Satu Tanggapan Awal. The Sarawak Museum

Journal Vol XL: 61 (New Series), Special Issue No.4, part II. hlm. 231-250.
Zaini Ozea. (1997). Bahasa Melanau dalam Konteks Perubahan Budaya. The Sarawak

Museum Journal Vol XLVII: 68 (New Series), Special Issue No.5, part II. hlm.
317-325.

150

LAMPIRAN A: Lambang Abjad Fonetik Antarabangsa (IPA)

(Sumber : http://fr.wikipedia.org/wiki/Fichier:IPA_chart_2005.png)
151

LAMPIRAN B: Senarai perkataan bahasa Melanau Rejang

Bil Bahasa Melanau Rejang Bahasa Melayu Baku
1. [aba͡u] abu
2. [abay] petang

3. [abaɁ] hilir

4. [agam] tangan
5. [aɣaʔ] arak
6. [agik] lagi

7. [aɣuh] jalan
8. [aɣus] sampah

9. [aǰuʷəɁ] hulu

10. [aka͡i] akar
11. [akaɁ] kakak
12. [akut] sebut

13. [aluʷəɁ] nanti

14. [ama͡u] atas
15. [amɔɁ] amuk

16. [an] buat

17. [anaʔ umit] budak
18. [anaɁ] cium

19. [anum] air
20. [anus] asap
21. [apah] ekor(penjodoh bilangan)

22. [apaɁ] bapa
23. [apən] ambil
24. [apiʸət] ketupat

25. [apu͡i] api
26. [asak] pakaian

27. [asak˺] asah
28. [asa͡u] anjing
29. [asəm] asam
30. [asiəɁ] nasi
31. [asuh] beritahu

32. [asuʔ] papan
33. [ataŋ] sangat
34. [atət] hantar

35. [atiəɁ] tunggu

36. [atuɣ] atur
37. [aus] dahaga

152

38. [awal] awal

39. [awiɣ] luar
40. [ayan ataŋ] kanan
41. [ayan bulai] kiri
42. [ayan] lapan
43. [ayaŋ] besar

44. [baba͡u] nyanyuk

45. [badiʸəɁ] subuh
46. [baǰa͡u] baju
47. [bak] hendak
48. [bakɔl] bakul
49. [balaɁ] pisang
50. [baliw] ribut

51. [ban] bahu
52. [banǰiɣ] banjir
53. [baŋap] nganga
54. [baŋat] ombak
55. [bas] selepas

56. [basaɁ] basah
57. [bawaŋ] bawang

58. [bay] punya
59. [bayah] buaya
60. [baɁ] mulut
61. [baɁ] pakai
62. [baʔa͡i] basi
63. [bədala͡u] gaduh

64. [bəɣabas] jambu batu

65. [bəɣaiʸəy] rindu

66. [bəɣaŋau] jari

67. [bəɣas] biji

68. [bəǰik] sakit
69. [bek] dukung

70. [bəlabau] tikus
71. [bəlasan] belacan
72. [bələy] beli

73. [bəsa͡i] besi

74. [bəsik] benci

75. [bət] ikat

76. [bətayiʸəɁ] mengandung

77. [bətaɁ] belah

78. [bətis] kaki

153

79. [bilɔɁ] belok
80. [biləm] hitam
81. [bisa] beca
82. [biʸək] bagi
83. [bukaŋ] bangkai
84. [bukɔk asəm] buku lali
85. [bukus] bungkus
86. [bulau lika͡u] bulu kening
87. [bulau] bulu
88. [bun] bau
89. [bunuɁ] bunuh
90. [buŋa͡s] ribut
91. [buŋə͡s] mula-mula
92. [bup] buku
93. [bura͡u] lari
94. [busit] buncit
95. [but] nafas
96. [butah] belakang
97. [butah] belakang
98. [butat] azimat besi
99. [buwaɁ] buah
100. [buʷəɁ] rambut
101. [buyak] kena
102. [dadəm] sejuk
103. [dadiʸək] pendek
104. [dagan] tengah
105. [daɣaɁ] darah
106. [dagin] daging
107. [dawai] dawai
108. [daɁan] dahan
109. [daɁa͡u ɲam] sedap
110. [daɁa͡u] bagus
111. [daɁun] daun
112. [dəbau] debu
113. [didak] banyak
114. [dipah] ular
115. [diwan] dewan
116. [diyən] lilin

154

117. [diʸəŋ] tengok
118. [duda͡u] rumput
119. [dudɔl] dodol
120. [duɣa͡i] duri
121. [dun] itu
122. [dusa] dosa
123. [duwah] dua
124. [duwit] duit
125. [duɁa] doa
126. [gadɔŋ] hijau
127. [gagau] sibuk
128. [gaɣut] garu
129. [ɣaǰah] raja
130. [gak] juga
131. [ɣakit] rakit
132. [gamaɣ] gambar
133. [ɣaman] hanyut
134. [ɣami] ramai
135. [gasiʸən] gasing
136. [ɣasun] racun
137. [ɣata͡i] rantai
138. [ɣata͡u] sejenis pukat
139. [gatɔŋ] gantung
140. [gatəl] gatal
141. [ga͡uk] garang
142. [gɔɁ] ketuk kepala
143. [ɣebus] rebus
144. [ɣəgah] harga
145. [ɣəga͡u] tinggi
146. [gələm] gelak
147. [gəliʸək] geli
148. [gəmɔk̃ ] gemuk
149. [ɣənap] arnab
150. [ɣəɲɔɁ] renyuk
151. [ɣəpah] rempah
152. [gət˺] gigit
153. [ɣima͡u] harimau
154. [ɣinɔk] seronok

155

155. [gitil] cubit
156. [gudi] layang-layang
157. [guɣiʸəŋ] goreng
158. [guguh] demam
159. [ɣukɔɁ] rokok
160. [gula] gula
161. [gulaɁ] terjatuh
162. [gulin] guling
163. [guliŋ] golek
164. [guluŋ] bulat
165. [ɣuna] warna
166. [gunah] guna
167. [ɣuniŋ] runding
168. [gunuŋ] gunung
169. [ɣuŋak] rongak
170. [ɣusah] belasah
171. [ɣusaɁ] rosak
172. [gusɔɁ] gosok
173. [ɣuti] roti
174. [gutin] gunting
175. [ibaɁ] bawah
176. [ibət] campak
177. [idak] banyak
178. [igak] mengejutkan orang tidur
179. [igiʸək] bawa
180. [ih] ini
181. [ikah] jika
182. [ikan] ikan
183. [ikip] kupas
184. [iku͡i] ekor
185. [in] tadi
186. [inah] emak
187. [inak] simpan
188. [inan] sana
189. [iɲaŋ] cari
190. [isɔɁ] pisau
191. [isip] hisap
192. [isuk] tinggal

156

193. [itɔŋ] hitung
194. [itit] itik
195. [ǰabik] cabai
196. [ǰadin] jadi
197. [ǰaɣ] baling
198. [ǰah] satu
199. [ǰaǰah] jual/jaja
200. [ǰaka?] naik
201. [ǰakin] baru
202. [ǰalɔk] piring
203. [ǰalik] tikar
204. [ǰanaɁ] beradik
205. [ǰaŋai] nakal
206. [ǰatuɁ] jatuh
207. [ǰawai] depan
208. [ǰawik] wajah
209. [ǰaɁat] jahat
210. [ǰəɣaɁ] menyesal
211. [ǰəɣibu] seribu
212. [ǰəlak] lidah
213. [ǰəlaɁ] lapar
214. [ǰəman] zaman
215. [ǰəmat] jumaat
216. [ǰəmaɁ] menegur
217. [ǰəməlai] bujang
218. [ǰepapaɣ] sesaat
219. [ǰiɣapah] zirafah
220. [ǰiɣik] tarik
221. [ǰilak] jilat
222. [ǰinau] berapa
223. [ǰipau] sepupu
224. [ǰiyaɁ] baik
225. [ǰugit] tarian
226. [ǰuɣuk liŋ] air liur
227. [ǰumik] sedikit
228. [ǰuŋat] menemui
229. [kalah] laut
230. [kamik] kami

157

231. [kamin] kambing
232. [kap] buka
233. [kap˭] tangkap
234. [kasa] kaca
235. [kasaŋ] kacang
236. [kasa͡u] kacau
237. [kasaɁ] lawa
238. [kasip] kacip
239. [kaw] aku
240. [kawən] engkau
241. [kaɁ] letak
242. [kəbas] mati
243. [kəda͡u] tempat
244. [kəɣan] galak /miang
245. [keɣba͡u] kerbau
246. [kəɣəga] kerengga
247. [kəǰah] kerja
248. [kəman] makan
249. [kəman] dari
250. [kənaɣah] mangkuk
251. [kənah] dapat
252. [kənah] boleh
253. [kənɔɣ] kendur
254. [kəpis] kempis
255. [ki:k] lain
256. [kibɔng] kelambu
257. [kida͡u] Senduk
258. [kisiw] jerung
259. [kubur] kubur
260. [kubut] bergerak-gerak
261. [kudən] periuk
262. [kuɣiʸəɁ] katak
263. [kuɣuh] roboh
264. [kun] makan
265. [kuɲap] kunyah
266. [kupas] udang kering
267. [kut] gali
268. [kutau] kutu

158

269. [kuyat] monyet
270. [kuyat] kera
271. [kuɁut] peluk
272. [labik] datang
273. [labik] sampai
274. [labok] labu
275. [labuɁ] jatuh
276. [ladin] pisau kecil
277. [lai sawah] suami
278. [la͡i] jantan
279. [la͡i] laki
280. [lakay] tua
281. [lala͡u] panjang
282. [lalek] gila
283. [laŋa͡u] Lalat/langau
284. [laŋit] langit
285. [lapit] lapik
286. [lapu] lampu
287. [lasaɁ] gondol
288. [lasuɁ] pedas
289. [lasuɁ] panas
290. [latai] lantai
291. [lataɁ] lantak
292. [la͡u sabai] kelmarin
293. [la͡u] hari
294. [la͡u] siang
295. [lawa] sombong
296. [lawaŋ] sesat
297. [lawəŋ] pintu
298. [layaɣ] layar
299. [layok] layu
300. [ləbuɁ] rumah
301. [leǰok] jemu
302. [ləlah] letih
303. [ləmaɣi] almari
304. [ləŋan] suara
305. [ləŋən] lengan
306. [ləput] pengsan

159

307. [lesuʷəŋ] lesung
308. [liluɁ] lupa
309. [limah] lima
310. [limau] limau
311. [liŋah] telinga
312. [lipəs] lintas
313. [lisiʸəŋ] tepi
314. [lituh] guruh
315. [liyah] halia
316. [liyan] masa
317. [liɁiɣ] liur
318. [lubak] terusan kecil
319. [ludak] ludah
320. [luk] mahu
321. [lukek] kedekut
322. [lumak] lumba
323. [lupət] lompat
324. [luwən] bantal
325. [mabuɁ] mabuk
326. [madiʸəm] busuk
327. [magah] Kaku
328. [maɣaɁ] baharu
329. [maǰih] habis
330. [malaɣ] selalu
331. [malay] pantang
332. [mamau] takut
333. [maniᵊk] berak
334. [maɲiʸət] tajam
335. [manuɁ] burung
336. [mas] emas
337. [masa] baca
338. [masuh] memberitahu
339. [matah lau] matahari
340. [matah] mata
341. [may] tidak
342. [maɁ] sahaja
343. [maɁal] mahal
344. [maɁan] membuat

160

345. [maɁas] kurus
346. [maɁit] ipar
347. [mədan] mati
348. [mə̃ɣa͡u sawah] isteri
349. [mə̃ɣa͡u] wanita
350. [mə̃ɣəɲ̃ a͡u] ngilu
351. [mə̃ɣi:s] merajuk
352. [mə̃ɣsun] mercun
353. [məǰah] buat
354. [məǰət] kuat
355. [mə̃ǰuɁ] jauh
356. [məlai] lama
357. [məlay] membeli
358. [mə̃nata͡u] menantu
359. [mə̃sam] masam
360. [məsəi] mengail
361. [meyŋah] belum
362. [miǰa] meja
363. [misaŋ] selesema
364. [miya͡u] hilang
365. [miyaɁ] malu
366. [mubik] beri
367. [mudak] muda
368. [muday] tipu
369. [mudiʸəp] hidup
370. [muliʸəɁ] pulang
371. [mun] kalau
372. [mupaɁ] buta
373. [mupuɣ] menuai hasil
374. [mutak] muntah
375. [mutaɁ] membelah
376. [muwah] kami berdua
377. [muwaŋ] kering
378. [nak] jangan
379. [ɲak] tahi mata
380. [nakaɁ] nangka
381. [ɲaliŋ] manis
382. [ɲam] rasa

161

383. [ɲamuɁ] nyamuk
384. [nanaɁ] nanah
385. [naŋ] memang
386. [naŋis] menangis
387. [nau] apa
388. [ɲawah] nyawa
389. [nawan] orang
390. [nawan]/[tənawan] manusia
391. [nayiᵊt] naik(harga)
392. [ɲaɁ] lemak
393. [naɁah] dengar
394. [naɁai] perut
395. [ɲəɣuɁ] menjemput
396. [nəm] enam
397. [ɲila͡u] kamu
398. [ɲip] gusi
399. [ɲipən] gigi
400. [ɲuk] minyak
401. [numɔɣ] nombor
402. [nupa͡i] mimpi
403. [ŋadan] nama
404. [ŋakal] menipu
405. [ŋakuk] mengaku
406. [ŋanu] Lewat bangun dari tidur
407. [ŋaw] kucing
408. [ŋəlaw] pening
409. [pada͡i] padi
410. [padəm] gelap
411. [padu] rupanya
412. [paduʷəɁ] cempedak
413. [paɣ] pukul
414. [pagaɣ] pagar
415. [paɣah] para
416. [paɣap] hentam
417. [pa͡it] singgah
418. [pak nek] datuk
419. [pakɔɁ] paku
420. [palik] luka

162

421. [pamat] lari
422. [pan] umpan
423. [panau] panau
424. [panaɁ] lahir
425. [paŋa͡i] angin
426. [paŋak] cabang kayu
427. [papiʸət] kembar
428. [pasaɣ] pasar
429. [pasiɣ] pasir
430. [pat] empat
431. [pata͡i] pantai
432. [pataŋ] baring
433. [payaŋ] sayap
434. [paya͡u] rusa
435. [payaɁ] paya
436. [payiʸəŋ] ringan
437. [paɁit] pahit
438. [paɁiʸət] lap
439. [pəda͡u] hempedu
440. [pədiɁ] masin
441. [pəgah] bangun
442. [pəkak] bercerai
443. [pəliɁ] main
444. [pəŋilən] kenduri
445. [pəsaɁ] pecah
446. [pəsit] jentik
447. [pidan] bila
448. [pikət] batuk
449. [pikiɣ] fikir
450. [pinaɁ] sembunyi
451. [pipa͡i] pipi
452. [pisam] memasak
453. [pisəŋ] nanas
454. [pitaɣ] pintar
455. [pitaŋ] kirim
456. [piɁ] lembik
457. [puǰul] tiup
458. [puket] saku

163

459. [pukət] pukat
460. [pula͡u] pulau
461. [pulut] getah
462. [puna͡i] punai
463. [pusin] pusing
464. [pusuɁ] ikan bilis
465. [puyan] dapur
466. [puɁun] pohon
467. [rip] zip
468. [sabay] dahulu
469. [sabɔɁ] sarong
470. [sabun] sabun
471. [saɣah] Peti kayu
472. [saɣɔk] keliru
473. [saguɁ] sagu
474. [sakul] cangkul
475. [sala͡i] sarang
476. [salaŋ] arang
477. [salaɁ] salah
478. [salu͡i] perahu
479. [samah] sama
480. [sanau] batu
481. [sapi] lembu
482. [sapu] sapu
483. [sapuɣ] campur
484. [sasat] cacat
485. [sasin] cacing
486. [sat] cat
487. [satan] santan
488. [sawah] suami/isteri
489. [sawaɁ] tempat
490. [sawɔɣ] sahur
491. [sayuɣ] sayur
492. [saɁ] masak
493. [saɁ] merah
494. [saɁan] bunyi
495. [saɁih] keras
496. [saɁuk] sauk

164

497. [səbaɁ] nampak
498. [səda͡i] serai
499. [səgak] hampir
500. [səgaɁut] tergesa-gesa
501. [səǰɔk] sejuk
502. [səkulah] sekolah
503. [sələbuh] subur
504. [səluh] ubah
505. [selukit] pelik
506. [səluni] tilam
507. [semuah] semua
508. [səmun] hapak
509. [sənin] isnin
510. [səpak] sirih
511. [sepat] sempat
512. [seritah] cerita
513. [sidap] hangus
514. [sidun] seperti itu
515. [sigah] bising
516. [siɣa͡i] salai
517. [siɣa͡i] salai
518. [sila͡u] kuku
519. [silaɁ] selak
520. [sin] isi
521. [siniɁ] kencing
522. [sipaɁ] sepak
523. [sipaɁ] tendang
524. [sisit] cicit
525. [siyah] garam
526. [siya͡u] ayam
527. [siʸək] siput
528. [siɁiŋ] dahulu
529. [suba] cuba
530. [sukay] buka puasa
531. [sukaɁ] cuka
532. [sukup] cukup
533. [sumaɁ] jangan tidak
534. [sumit] misai

165

535. [sunat] berkhatan
536. [sunay] kemudian
537. [suŋ] esok
538. [supaɁ] cupak
539. [susɔŋ] baki
540. [sut] ikut
541. [sutiʸəŋ] conteng
542. [suwik] singsing
543. [suwiɁ] seronok
544. [ta:n] rasa
545. [tagak] tangga
546. [tagih] tuntut
547. [talai] tali
548. [taman] galah
549. [tanak] tanah
550. [taŋ] hutan
551. [tapaɣ] tampar
552. [tapuɁ] tenggelam
553. [tat] negeri
554. [ta͡u] hantu
555. [tawaɣ] tawar
556. [tawaŋ] terjun
557. [taya] tayar
558. [tayiʸəɁ] mengandung
559. [taɁau] tahu
560. [taɁun] tahun
561. [təbah] rebah
562. [təbalap] paha
563. [təbau] tebu
564. [tebelaɁ] tapak kaki
565. [tebus] tembus
566. [təgaɣ] karat
567. [təɣapaɣ] tingkap
568. [təgəl] sebab
569. [təgət] pegang
570. [təɣseɁ] cicak
571. [təkabiɣ] larat
572. [təkɔl] tekan

166

573. [təlaba͡u] tanya
574. [təlagaɣ] telaga
575. [təla͡u] tiga
576. [təlaw] kita
577. [təlaw] tiga
578. [təluas] anak dara
579. [təlus] telus
580. [təmu] jumpa
581. [təmuɁ] mandi
582. [teŋuɁ] leher
583. [təpikoŋ] tenggiri
584. [tərapat] terkucil
585. [tərinuɁ] ngantuk
586. [tigiʸək] kotor
587. [tiǰa͡u] ajar
588. [tikət] panjat
589. [tikuh] panggil
590. [tiliŋ] terbang
591. [timan] puji
592. [tinuɁ] bakar
593. [tiris] bocor
594. [tuak] bapa/ibu saudara
595. [tuap] menguap
596. [tuaɁ] tuak
597. [tubah] tuba
598. [tubaŋ] tebang
599. [tudui] tidur
600. [tuɣaŋ] pekak
601. [tuɣun] berenang
602. [tuǰuk] tujuh
603. [tukat] tongkat
604. [tul] berudu
605. [tulaɁ] tolak
606. [tulɔŋ] tolong
607. [tuma͡i] mengidam
608. [tuma͡u] awal pagi
609. [tunaŋ] tunang
610. [tunaɁ] tunda

167

611. [tuŋaw] tungau
612. [tupi] topi
613. [tus] jarum
614. [tutəŋ] minum
615. [tuʷət] kentut
616. [tuwiʸəɁ] parang
617. [tuɁai] sudu
618. [tuɁau] orang
619. [tuɁiŋ] dengar
620. [ubak] cakap
621. [ubay] ubi
622. [ubɔr] obor-obor
623. [udah] sudah
624. [uduŋ] hidung
625. [udut] kotor
626. [uɣay] jemur
627. [ujuɣ] uzur
628. [ulau paɁ] lutut
629. [ulau] kepala
630. [uman] uban
631. [umiʸəɁ] kecil
632. [usah] batang pokok
633. [usuɁ] basuh/cuci
634. [wa] emak/bapa saudara yang tua
635. [wa͡i] rotan
636. [waŋ] dalam
637. [yah] yang
638. [yai] siapa
639. [yuɁ] ya
640. [ɁabuɁ] habuk
641. [Ɂalus] halus
642. [Ɂasuɣ] hancur
643. [Ɂata͡i] hati
644. [Ɂuǰan] hujan
645. [Ɂujuŋ] hujung
646. [Ɂutak] otak
647. [Ɂutaŋ] hutang
648. [Ɂutɔŋ] untung

168

LAMPIRAN C
Peta: Kawasan Kajian Bahasa Melanau Rejang

Kawasan kajian:
Kampung Rejang, Daerah Kecil Belawai,

Bahagian Mukah, Sarawak.

169

LAMPIRAN D: Surat Kelulusan daripada Jawatankuasa Etika Penyelidikan
Manusia USM (JEPem)

170

LAMPIRAN E: Maklumat kajian

Bahagian Bahasa Melayu, Terjemahan dan Interpretasi
Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan

A. TAJUK KAJIAN

Analisis Fonologi Kata Serapan Bahasa Melayu Baku Dalam Bahasa Melanau Rejang
Nama Penyelidik: ISHAK BIN AMIN

B. PENGENALAN
Analisis fonologi BMR terhadap penyerapan kata-kata BMB memberi fokus kepada
proses-proses fonologi yang berlaku terhadap vokal dan konsonan yang terdapat dalam
kata dasar BMR. Kemudiannya analisis akan dibuat untuk memperlihatkan proses-
proses fonologi kata yang diterapkan ke dalam BMR iaitu daripada BMB menggunakan
pendekatan atur rumus. Kajian ini akan dijalan menggunakan teknik temu bual dan
rakaman. Teknik temu bual dijalankan oleh penyelidik untuk mengesahkan data dan
secara tidak langsung mencungkil data baharu yang belum diperoleh penyelidik. Melalui
teknik rakaman pula, segala perbualan akan dirakamkan secara terbuka mengikut
konteks yang sesuai..

C. TUJUAN KAJIAN

Kajian ini dijalankan bertujuan:
(i) Menyatakan dan menghuraikan bunyi-bunyi vokal dan konsonan bahasa
Melanau Rejang.
(ii) Mengenal pasti, mengelaskan dan menganalisis proses-proses fonologi terhadap
kata-kata serapan bahasa Melayu Baku yang terdapat dalam bahasa Melanau
Rejang.

171

D. KELAYAKAN PENYERTAAN

Penyelidik:

Penyelidik merupakan pelajar Sarjana Bahasa Melayu Mod Campuran secara sambilan
dari Universiti Sains Malaysia. Kajian ini dijalankan untuk memenuhi keperluan
pengijazahan, iaitu penyelidik perlu menulis tesis peringkat Sarjana dalam bidang
bahasa Melayu (linguitsik).

Informan:

Pemilihan informan adalah daripada kalangan penduduk tempatan kampung Rejang dan
penutur jati BMR. Informan yang dipilih adalah berumur 50 tahun ke atas dan kurang
berpendidikan. Informan juga mestilah tidak pernah menetap di luar kampung Rejang
untuk mengelakkan pengaruh bahasa lain. Mereka adalah terdiri daripada sepuluh orang
iaitu lima lelaki dan lima wanita.

E. PROSEDUR-PROSEDUR KAJIAN
Penyelidik menggunakan teknik temu bual dan rakaman. Prosedur kajian ini dijelaskan
secara terperinci dalam proposal kajian ini.

F. RISIKO
Sepanjang kajian ini dijalankan, penyelidik menganggap tiada sebarang risiko yang akan
dialami oleh semua subjek (informan kajian) dan pihak yang terlibat dalam kajian ini.

G. PENYERTAAN DALAM KAJIAN

Penyertaan anda dalam kajian ini adalah secara sukarela. Anda berhak menolak untuk
menyertai kajian ini atau anda boleh menamatkan penyertaan anda pada bila-bila masa,
tanpa sebarang hukuman atau kehilangan manfaat yang sepatutnya anda peroleh.

172

H. MANFAAT YANG MUNGKIN

kajian ini diharapkan dapat membantu dan menambahkan koleksi khazanah ilmu kajian
linguistik dalam kalangan penutur bahasa Melanau dan bahasa Melayu terutama dalam
kajian analisis fonologi kata-kata serapan BMB dalam BMR. Di samping itu, diharapkan
juga kajian ini dapat membuka ruang kepada pengkaji-pengkaji lain untuk menjalankan
penyelidikan lebih mendalam tentang BMR, sama ada dalam bidang fonologi, morfologi
mahu pun sintaksis bahasa ini. Selain itu juga, kajian ini boleh dijadikan rujukan kepada
orang ramai untuk mempelajar BMR dengan lebih mendalam.Kajian ini juga penting
kepada BMR itu sendiri supaya tidak pupus ditelan zaman kerana semakin kurang
penggunaannya dalam kalangan generasi muda.

I. PERSOALAN

Sekiranya anda mempunyai sebarang soalan mengenai prosedur kajian ini atau hak-hak

anda, sila hubungi; Ishak bin Amin

Bahagian Bahasa Malaysia, Terjemahan dan Interpretasi
Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan
Universiti Sains Malaysia
No. Tel: 0195951970
Emel: [email protected]
Sekiranya anda mempunyai sebarang soalan berkaitan kelulusan Etika atau sebarang
pertanyaan dan masalah berkaitan kajian ini, sila hubungi;

Puan Mazlita Zainal Abidin
Setiausaha Jawatankuasa Etika Penyelidikan (Manusia) USM
Pelantar Penyelidikan Sains Klinikal, USM Kampus Kesihatan.
No. Tel: 09-767 2355 / 09-767 2352
Email : [email protected]

173

J. KERAHSIAAN
Segala maklumat berbentuk peribadi anda akan dirahsiakan. Maklumat ini tidak akan
dedahkan secara umum melainkan jika ia dikehendaki oleh undang-undang. Data yang
diperoleh daripada kajian ini mungkin akan diterbitkan untuk tujuan memberikan
pengetahuan baharu. Dengan menandatangani borang persetujuan ini, anda
membenarkan penelitian rekod, penyimpanan maklumat dan pemindahan data seperti
yang dihuraikan di atas.

K. TANDATANGAN
Informan diminta menandatangan semua bahagian yang diperlukan dalam borang
keizinan informan untuk rakaman perbualan (audio) dan kebenaran penerbitan hasil
kajian.

174

LAMPIRAN F: Borang Keizinan Informan

Borang Keizinan Informan/ Subjek
(Halaman Tandatangan)

Tajuk Kajian: Analisis Fonologi Kata Serapan Bahasa Melayu Baku Dalam Bahasa Melanau
Rejang

Nama Penyelidik: Ishak bin Amin

Untuk menyertai kajian ini, anda atau wakil sah anda mesti menandatangani mukasurat ini. Dengan
menandatangani mukasurat ini, saya mengesahkan yang berikut:

 Saya telah membaca semua maklumat dalam Borang Maklumat dan
Keizinan Informan ini termasuk apa-apa maklumat berkaitan risiko
yang ada dalam kajian dan saya telah pun diberi masa yang mencukupi
untuk mempertimbangkan maklumat tersebut.

 Semua soalan-soalan saya telah dijawab dengan memuaskan.
 Saya, secara sukarela, bersetuju menyertai kajian penyelidikan ini,

mematuhi segala prosedur kajian dan memberi maklumat yang
diperlukan kepada doktor, para jururawat dan juga kakitangan lain yang
berkaitan apabila diminta.
 Saya boleh menamatkan penyertaan saya dalam kajian ini pada bila-bila
masa.
 Saya telah pun menerima satu salinan Borang Maklumat dan Keizinan
Informan untuk simpanan peribadi saya.

Nama Informan (Dicetak atau Ditaip) Nama Singkatan & No. Informan

No. Kad Pengenalan Informan (Baru) No. K/P (Lama)

Tandatangan Informan atau Wakil Sah Tarikh (dd/MM/yy)
Masa (jika perlu)
Nama & Tandatangan Individu yang Mengendalikan
Perbincangan Keizinan (Dicetak atau Ditaip) Tarikh (dd/MM/yy)

Nama Saksi dan Tandatangan Tarikh (dd/MM/yy)

Nota: i) Lebihan sampel kajian ini akan dilupuskan dan tidak akan digunakan untuk tujuan lain
kecuali setelah mendapat kebenaran daripada Jawatankuasa Etika Penyelidikan
(Manusia), USM.

ii) Semua subjek/informan yang mengambil bahagian dalam projek penyelidikan ini tidak
dilindungi insuran.

175

LAMPIRAN G: Borang Keizinan Informan untuk Rakaman

Borang Keizinan Informan untuk Rakaman Perbualan (Audio/video)

Tajuk Kajian: Analisis Fonologi Kata Serapan Bahasa Melayu Baku Dalam Bahasa Melanau
Rejang

Nama Penyelidik: Ishak bin Amin

Untuk menyertai kajian ini, anda atau wakil sah anda mesti menandatangani mukasurat ini.
Dengan menandatangani mukasurat ini, saya mengesahkan yang berikut:

 Saya telah membaca semua maklumat dalam Borang Maklumat dan
Keizinan Informan ini termasuk apa-apa maklumat berkaitan risiko
yang ada dalam kajian dan saya telah pun diberi masa yang
mencukupi untuk mempertimbangkan maklumat tersebut.

 Semua soalan-soalan saya telah dijawab dengan memuaskan.
 Saya, secara sukarela, bersetuju menyertai kajian penyelidikan ini,

mematuhi segala prosedur kajian dan memberi maklumat yang
diperlukan kepada doktor, para jururawat dan juga kakitangan lain
yang berkaitan apabila diminta.
 Saya boleh menamatkan penyertaan saya dalam kajian ini pada
bila-bila masa.
 Saya telah pun menerima satu salinan Borang Maklumat dan
Keizinan Informan untuk simpanan peribadi saya.

Nama Informan (Dicetak atau Ditaip) Nama Singkatan Informan
No. Kad Pengenalan Informan (Baru) No. K/P (Lama)

Tandatangan Informan atau Wakil Sah Tarikh (dd/MM/yy)

Nama & Tandatangan Individu yang Mengendalikan Tarikh (dd/MM/yy)
Perbincangan Keizinan (Dicetak atau Ditaip)

Nama Saksi dan Tandatangan Tarikh (dd/MM/yy)

Nota: i) Lebihan sampel kajian ini akan dilupuskan dan tidak akan digunakan untuk tujuan
lain kecuali setelah mendapat kebenaran daripada Jawatankuasa Etika Penyelidikan
(Manusia), USM.

ii) Semua subjek/informan yang mengambil bahagian dalam projek penyelidikan ini
tidak dilindungi insuran.

176

LAMPIRAN H: Borang keizinan bagi penerbitan bahan yang berkaitan dengan Informan

Borang Keizinan bagi Penerbitan Bahan yang berkaitan dengan Informan/ Subjek
(Halaman Tandatangan)

Tajuk Kajian: Analisis Fonologi Kata Serapan Bahasa Melayu Baku Dalam Bahasa
Melanau Rejang

Nama Penyelidik: Ishak bin Amin

Untuk menyertai kajian ini, anda atau wakil sah anda mesti menandatangani mukasurat ini. Dengan
menandatangani mukasurat ini, saya memahami yang berikut:

 Bahan yang akan diterbitkan tanpa dilampirkan dengan nama saya dan

setiap percubaan yang akan dibuat untuk memastikan ketanpanamaan

saya. Saya memahami, walaubagaimanapun, ketanpanamaan yang

sempurna tidak dapat dijamin. Kemungkinan sesiapa yang menjaga saya

di hospital atau saudara dapat mengenali saya.
 Bahan
yang akan diterbitkan dalam penerbitan

mingguan/bulanan/dwibulanan/suku tahunan/dwi tahunan merupakan

satu penyebaran yang luas dan tersebar ke seluruh dunia. Kebanyakan

penerbitan ini akan tersebar kepada doktor-doktor dan juga bukan

doktor termasuk ahli sains dan ahli jurnal.
 Bahan tersebut juga akan dilampirkan pada laman web jurnal di seluruh

dunia. Sesetengah laman web ini bebas dikunjungi oleh semua orang.
 Bahan tersebut juga akan digunakan sebagai penerbitan tempatan dan

disampaikan oleh ramai doktor dan ahli sains di seluruh dunia.
 Bahan tersebut juga akan digunakan sebagai penerbitan buku oleh

penerbit jurnal.
 Bahan tersebut tidak akan digunakan untuk pengiklanan ataupun bahan

untuk membungkus.

Saya juga memberi keizinan bahawa bahan tersebut boleh digunakan sebagai
penerbitan lain yang diminta oleh penerbit dengan kriteria berikut:

 Bahan tersebut tidak akan digunakan untuk pengiklanan atau bahan
untuk membungkus.

 Bahan tersebut tidak akan digunakan di luar konteks – contohnya:
Gambar tidak akan digunakan untuk menggambarkan sesuatu artikel
yang tidak berkaitan dengan subjek dalam foto tersebut.

Nama Informan (Dicetak atau Ditaip) Nama Singkatan atau No.
Informan

No. Kad Pengenalan Informan T/tangan Informan Tarikh (dd/MM/yy)

Nama & Tandatangan Individu yang Mengendalikan Tarikh (dd/MM/yy)
Perbincangan Keizinan (Dicetak atau Ditaip)

Nota: i) Semua subjek/informan yang mengambil bahagian dalam projek penyelidikan ini tidak
dilindungi insuran.

177

Nama : LAMPIRAN I: Maklumat Latar Belakang Informan
SOAL SELIDIK

Maklumat/Latar Belakang Informan
Negeri Asal :

Tarikh Lahir: Pekerjaan :
Umur : Lama Menetap di Kampung Rajang:
No. Kad Pengenalan :

Alamat Rumah :

Bahasa Penulisan Tandakan √

Bahasa Melayu
Bahasa Inggeris
Bahasa Cina
Lain-lain (Nyatakan):

178

Bahasa Pertuturan Tandakan √

Kelayakan Bahasa Melayu SRP Bahasa Melayu
Kelayakan Bahasa Inggeris SPM Bahasa Melanau
Pengetahuan Bahasa Asing/Dialek lain STPM Bahasa Inggeris
Lain-lain Bahasa Cina
Lain-lain (Nyatakan):
SRP
SPM Bahasa Mandrin
STPM Bahasa Arab
Lain-lain Bahasa Iban
Lain-lain (Nyatakan):

179