KİTAP_1_s (1)

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

Vizyon Kamu yararı gözetilerek, sürdürülebilirlik
ana ekseninde gelişen, yaşanabilir bir İstanbul.

Amaç Yaşam kalitesi yüksek, güvenli, kapsayıcı, sağlıklı ve sürdürülebilir bir İstanbul için
kentsem tasarım ilkelerini ortaya koymaktır.

Ana İlkeler Yenilikçi Ekonomik Yeşil Esnek
Kapsam Kapsayıcı Şeffaf Kaliteli İmgelenebilir
Konular Katılımcı Sürekli
Erişilebilir Okunabilir Bütüncül Kimlikli
Koruyucu Özgün Çekici Eşitlikçi
Güvenlik Dinamik Estetik Çeşitli
Canlı Temiz

Kentsel planlama Kentsel mekanlar Kentsel mekan
ve tasarım bileşenleri
• Kamusal açık ve yeşil
• İstanbul İçin İlkesel alanlar • Kent Mobilyaları
Yaklaşım • Kıyı Alanları • Aydınlatma
• Yasal Çerçeve, Yöne- • Cadde ve sokaklar • Renk
tim ve Denetim • Meydanlar • İşitsel Konfor ve
• Sürdürülebilir ve • Sokak Görünümü: Planlama İlkeleri
Enerji Etkin Tasarım Arayüz Tasarımı • Peyzaj Tasarımı
•Toplumsal Yaşam • Tarihi Çevrede • Bitkisel Ögeler
• Herkes İçin Tasarım Koruma ve Kentsel • Yüzey Malzemeleri
Tasarım

Çizelge 3. Uygulama Denetim Geliştirme
İstanbul
Rehberin Yönetimi
KTR MODEL
Kapsamı Kentsel Tasarım Değerlendirme Komisyonu

55

GİRİŞ

Kaynaklar
Orhan, M. (2015). Kentsel Kalitenin Geliştirilmesi Bağlamında Stratejik Bir Yaklaşım; Kentsel Tasarım Rehberi Kavramsal
Model Önerisi. Doktora Tezi. Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. İstanbul.
Punter, J., Carmona, M. (2013) The Dimension Of Planning; Theory, Content And Best Practices for Deign Policies, Spoon
press, Londra.

Temel Kaynaklar
Booth, P. (1996). "Controlling Development- Certanity and dicretion in Europe, the USA and the Hong Kong", UCL Press
Limited, Londra.
Dostoğlu, N., Şahin, E., Taneli, Y.,(2009). “Tasarıma Kapsayıcı Yaklaşım: Herkes için tasarım, Evrensel Tasarım: Tanımlar,
Hedefler, İlkeler”, Mimarlık, 347:05-06.
Faludi, A. (1987). "A Decision- Centred View of Environmental Planning", Pergaon Press, Oxford.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi, 1/100.000 ölçekli İstanbul Çevre Düzeni Planı Raporu
İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Stratejik Plan, 2015- 2019
İstanbul Kalkınma Ajansı, İstanbul Bölge Planı 2014 – 2023
Koç, H., (1999). “Kentsel Tasarım Rehberleri: Olanaklar/Sınırlamalar”, 1. Ulusal Kentsel Tasarım Kongresi, 26-28 Mayıs
1999, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul.
Story, M.F., Mueller, J.L., Mace, R.L., (1998). The Universal Design File: Designing for Peopleof All Ages and Abilities, NC
State University Press, Raleigh, ABD.
Suher H., (1999). "Kentlileşme Sürecinde Kentsel Yaşamda Kalite", TÜSİAD KalDer 8.Ulusal Kalite Kongresi, 3-4 Kasım
1999, Lütfi Kırdar Kongre Merkezi, İstanbul.
Taşan- Kok, T., ve Gielen, D. M. (2010). "Flexibility in Planning and the Consequences for Public-value Capturing in UK,
Spain and the Netherlands", European Planning Studies , 18 (7), 1097- 1131.
Wish N.B., (1986). “Are We Reality Measuring Quality Of Life?”, American Journal of Economics & Sociology, 45:93-99.

56





İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ 2016

GİRİŞ

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERININ SÜRDÜRÜLEBILIRLIĞI

Öğr. Gör. Dr. Melike Orhan 1. İstanbul Kentsel Tasarım Rehberi
Yönetimi: Uygulama-Denetim
2. Rehberin Sürdürülebilirliği

2.1 Rehber Gelişimi ve Sürekliliği İçin
Yönetimsel Uygulama Adımları
2.2 Dinamik Bir Rehber ile Sürdürülebilirliğin
Sağlanması

GİRİŞ

Kentsel Tasarım Rehberleri, kentsel kimlik ve karakteri tanımlama, bu bağlamda kentsel kalitenin
nasıl artırılabileceğini gösterme, yaşanabilir çevreler oluşturma, kentsel tasarımın uygulanabilir-
liğini ve denetimini sağlama açısından yönlendirici belgelerdir.

• Kentsel/mekansal değişim, gelişim ve yönlendirme, ancak doğru kentsel tasarım rehber
uygulamasının kullanımı ile “Kentin DNA” sını bozmadan yapılacak müdahaleler ile ger-
çekleşebilmektedir. “Kent yapısını oluşturan tüm tasarım bileşenleri (tasarımda etkili olan
bütün disiplinlerin ortaya koyduğu tasarım ürünleri) ve bunun yanında kimliğini ve karak-
terini oluşturan sahip olduğu kültürel, sosyal, ekonomik, fiziksel, görsel vb. tüm katmanlar,
kentin DNA’sını oluşturmaktadır” (Orhan, 2015).
• Rehber, uzun bir zaman diliminde kullanılacağı düşünülerek, kentin değişen bağlamını
gözeterek hazırlanmalıdır. Rehberin yönetimi, gelişimini destekler nitelikte olmalıdır.
• Kentsel kalite sağlanmış alanlarda yönetim eksikliği bu kalitenin kısa sürede kaybolması-
na neden olmaktadır. Özellikle kamusal alanlarda, tasarımla birlikte bu alanları yönetmek,
tasarım hedeflerini kapsayan bir sorunsaldır. İstanbul KTR aracılığıyla tasarım sürecinin
başından sonuna ve sonrasında sürekli olarak, kentsel ve kamusal alanların uzun süreli
yönetimi sağlanmalıdır.
• Sürdürülebilir bir İstanbul KTR için, yönetim-denetim koordinasyonunun iyi kurulması
gerekmektedir. Bunun için, İstanbul KTR’nin bir denetim mekanizması olarak uzun vadede
sürdürülebilirliği sağlanmalıdır.

1. İstanbul Kentsel Tasarım Rehberi Yönetimi:
Uygulama-Denetim1

Yönetim 1 Bkz: Bölüm 1.2.
CABE (Commission for Architecture and Built Environment- Mimarlık ve Yapılı Çevre Komisyonu) İstanbul Kentsel
/ BBC (Radio 4) araştırmalarına göre kullanıcıların kentsel mekanlarla ilgili algılarının pozitif veya Tasarım Rehberinin
negatif olması, o mekanın tasarımından daha çok yönetimi ve bakımı ile doğrudan ilgilidir. Yasal Çerçevesi, Yöne-
Kentsel-mekansal tasarım problemlerinin çözümü için, tasarım yenileme yerine doğru yönetim timi ve Denetimi
esasları belirlenmelidir. Bu yönetim şekli, “yerel çevresel kalite araştırmaları” ile elde edilecek
“kentsel mekan kalitesi” odaklı olmalıdır (Living Places, 2004).
Kentsel tasarım rehberi yönetiminin gerekli ve birbirine bağlı dört farklı bileşeni bulunmaktadır.
Bunların her biri, bütüncül bir yaklaşımla yönetim-denetim-uygulama sürecinde yer almalıdır.

60

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

Bunlar (Carmona, 2008):

Şekil 1. Kentsel Düzenleme Kentsel tasarım Rehberi Yönetimi Bakım
Tasarım Rehberi
Koordinasyon
Yönetimini Yatırım
Oluşturan
Bileşenlerin
Birbiri İle Olan

İlişkisi

Yönetimi oluşturan bu dört bileşenin içinde yer alan her bir katılımcı aktörün süreç içindeki rolü
ve sorumluluğu farklıdır. Başarılı yönetim-denetim ve uygulama için bu rollerin ve sorumlulukla-
rın iyi belirtilmesi gereklidir (Şekil 2).

Başarılı yönetim politikası için KENTSEL TASARIM REHBERİ Sürekli olan kentsel tasarım
koordinasyon girişimleri; YÖNETİMİ rehberleri için gerekli yatırım-

süreçte yer alan tüm aktörler Uygulama ve Denetimi ların yapılması;
arasındaki rollerin ve sorum- Katılımcı Aktörlerin Rolleri ve rehber kapsamında yapılan ve
lulukların organize edilmesi. uzun süreçte yapılacak olan
Bu şekilde tasarım sürecinin Sorumlulukları tüm hizmetler ve uygulamalar
işleyişinin sağlıklaştırılması. için gerekli finansal desteğin

KOORDİNASYON yetkili birimler tarafından
sağlanması
DÜZENLEME YATIRIM
BAKIM

Şekil 2. Kentsel Ana hedef ve amaçlara uygun- KALİTELİ KENTSEL TASARIM Hizmetler ve uygulamalar;
Tasarım Rehberi luk için, hizmeti sağlayanlar VE KENTSEL ALANLAR KTR kapsamında ele alınan tüm
tasarım bileşenlerinin kalitesini
Yönetimi arasındaki ilişkiyi düzenlemek; artırmaya yönelik, devamlılığını
İçin Gerekli kentsel alan kalitesi ve düze- sağlamak amacıyla yapılacak tüm
Bileşenler ve Bu nin belirlenen düzenleme ilke-
Bileşenlerin İlgili leri çerçevesinde sağlanması. hizmet ve uygulamalar.

Alanları

61

GİRİŞ

Esaslar

1. Büyükşehir Belediyesi ve yerel belediyelerin gereken düzenlemeleri yapmasına
yardımcı olacak olan bu rehber, uygulama öncesi, uygulama ve sonrası olmak üzere
üç safhada tasarım alanı ile ilgili olarak yönlendiriciler içermelidir.
2. Süreçler arasında “tutarlılık”, yönetim ve denetimde “süreklilik” ve “sürdürülebilir-
lik” sağlanmalıdır.
3. Rehber yönetim ve bakım stratejisi birlikte belirlenmelidir.
4. Bu strateji kapsamında;

• Yapılması gereken düzenlemelerin, mevzuat ve standartlara uygun olması konu-
sunda karşılaşılan aksaklıklar,
• İlçe önetimlerinin bu konudaki yetki ve sorumlulukları,
• Mevcut mevzuat ve standartlar konusunda bilgi, teknik ve mali açıdan yeterlilik,
• Bu konudaki denetim sistemi, belediyelerin sorumlu olarak atadığı birimleri ile
işbirliği (kentsel tasarım müdürlüğü vb.) konularına açıklık getirmelidir.
5. Farklı alanlarda yapılacak olan kentsel tasarım alt rehberleri için, o kentsel alanın
ilçe yönetimleri bu konuda sorumlu olmalıdır. Bu sorumluluk, üst yönetimden kişiler
tarafından kontrol edilmelidir.
6. İyi yönetim-uygulama ve denetim iyi bir eğitimle gerçekleştirilebilir. Başarılı yöne-
tim modelinin oluşturulabilmesi için uygulayıcıların rehber içeriğinde yer alan yön-
lendiricilerden ve kurallardan haberdar olması gereklidir. Bu konudaki çalışmalar ve
bilgilendirme amaçlı yapılacak eğitimler bağlı belediyelerin sorumluluğunda olma-
lıdır. Aynı zamanda, rehber ile ilgili görevlendirilecek olan kamu çalışanları, halk ve
bağlantılı diğer birim/kişilerin eğitiminden de bahsedilen belediyeler sorumludur.

Kentsel Tasarım Rehberi Üzerine Eğitim:

• Rehber uygulama ve denetimi için “eğitim” önemli odak noktasıdır. Rehber konu-
sunda üst yönetim (İBB), yerel yönetimler (ilçe belediyeler), katılımcı aktörler, pay-
daşlar ve kullanıcılara verilecek eğitimler, uygulama ve denetim sürecini sağlıklı hale
getirecektir.
• Kentsel tasarım rehberlerinin hazırlanması, uygulanması ve denetlenmesinde yerel
yönetimler önemli rol oynamaktadır. Bu sebeple, uzun süreli eğitimlerle, konusunda
uzman kişiler kentsel tasarım rehberi konusunda bilgi sahibi olmalıdırlar.

62

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

Denetim
Tasarımın denetimini yapmak, alınan kararların, belirlenen hedeflerin gerçeğe ve aslına uygun ola-
rak gerçekleşip gerçekleşmediğini belirlemek, gerekli noktalarda müdahalelerde bulunarak yön-
lendirmeler yapmaktır.

Kentsel tasarım rehberleri bir denetim mekanizmasıdır. Bu denetim mekanizmasının denetimi,
kendi sisteminin sağladığı geri beslemeli düzen içinde yer alan, süreçle doğrudan ilişkili aktörler
tarafından yapılmak zorundadır. Aynı zamanda süreçle dolaylı olarak ilişkili, yönetim birimleri tara-
fından belirlenen uzmanlar denetim sürecinde yer almalıdır.

Denetim: Performans ölçütleri ve Kontrol Listeleri

İstanbul KTR kapsamında, rehberin uygulanacağı kentsel alana veya tasarım bileşenine yö-
nelik hazırlanacak olan “kentsel tasarım performans ölçütleri” ve bununla bağlantılı olarak
ayrıntılı tasarım önerilerini değerlendirmede yardımı olacak “kontrol listeleri” hazırlanmıştır.2
Bu listeler, uygulama öncesinde, sırasında ve sonrasında hedeflenen sonuç ürüne ulaşma
konusunda süreçte yer alan aktörlere yardımcı olacaktır. Bu kapsamda yapılacak değerlendir-
meler, rehber uygulama ve denetiminin işleyişini kolaylaştırarak, bu süreçte yer alan aktörler
tarafından yapılan değerlendirmelerin netliğini arttıracaktır.

2 Bkz. EK: Kentsel Kentsel Tasarım Değerlendirme Komisyonu3
Mekanda Yaşam
Kalitesi -Tasarım • Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği’nin 30. maddesinde 7. fıkrasında belirtildiği üzere
Ölçütleri kentsel tasarım rehberleri, mekansal planlama sistematiği içerisinde yer almaktadır. Bu doğ-
3 Bkz. Bölüm 1.2. rultuda hazırlanacak olan kentsel tasarım projelerin incelenmesi ve değerlendirilmesi için,
yerel yönetimler tarafından “Kentsel Tasarım Değerlendirme Komisyonu” kurulabileceği de
İstanbul Kentsel Tasa- ifade edilmektedir.
rım Rehberinin Yasal Bu ifade doğrultusunda;

Çerçevesi, Yönetim • İstanbul Büyükşehir Belediyesi “Kentsel Tasarım Değerlendirme Komisyonu” ve ilçe be-
ve Denetimi lediyelerde de “Kentsel Tasarım Değerlendirme Alt Komisyonları” kurulmalıdır.
• Kentsel Tasarım Değerlendirme Komisyonu proje-tasarım değerlendirmelerine ilişkin
yönerge hazırlanmalıdır. Bu yönerge içinde:
• Komisyonun görev ve yetkileri
• Komisyonun oluşumu
• Komisyonun çalışma şekli
• Tasarım ve Projelerin İstanbul KTR açısından uygunluğunun incelenmesi gibi konulara
açıklık getirilmelidir.

63

GİRİŞ

Esaslar:

1. Yerel yönetimler, kentsel tasarım uygulama ve denetim sürecinde, önerilen geliş-
meyi rehber yoluyla değerlendirmek ve amaçlanmış olan kentsel tasarımın ölçütleri-
ne uygunluğunu belirlemek durumundadır.
2. Kentsel tasarım rehber denetimi, uygulama alanın ölçeğine göre belirlenmelidir.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) kentsel tasarım yetki alanı içinde olan çalışmalar;
İBB, Kentsel Tasarım Müdürlüğü tarafından yetkilendirilmiş konusunda uzman kişiler
ve ilgili diğer aktörler tarafından yapılacaktır. İlçe Belediyelerinin yetki alanı içerisinde
olan çalışmalarda yine aynı şekilde görevli, konusunda uzman kişiler ve ilgili diğer
aktörler tarafından yapılacaktır.
3. İstanbul kenti içinde, uygulama alanı, ölçeği, işlevi ve amacına göre hazırlanacak
olan kentsel tasarım alt rehberleri, belirtilen ilgili birimlerde kontrolü yapıldıktan
sonra “Kentsel Tasarım Değerlendirme Komisyonu” tarafından değerlendirmeye
alınacaktır.

Belirleyici Yasal Çerçeve
İstanbul Çevre Düzeni Planı (2009), İstanbul Büyükşehir Belediyesi Stratejik Planı (2015-2019), İstan-
bul Bölge Planı (2014-2023) kapsamında, İstanbul için ele alınan ilkeler, hedefler ve kararlar, rehberin
içeriğine doğrudan etki edecektir. Uygulama ve denetim esasları, bu planların esasları ile örtüşmek
zorundadır.

1. Kentsel tasarım rehberlerinin gerekliliği ve uygulanabilirliğinin mümkün olabilmesi
için yasa ve yönetmeliklerle desteklenmesi gerekmektedir. Mevcut yasal ve idari araç-
lar da rehberi destekler nitelikte etkili bir şekilde kullanılmalıdır.

2. Rehberlerden, amaçları ifade etme/önerme, doğrudan tasarım öğeleri sunma veya tasa-
rımları değerlendirme/kontrol etme konularında araç olarak yararlanılmaktadır. İmar planla-
rının ve diğer niceliksel standartların tamamlayıcısı olabilirler.
3. Bu rehberin uygulama konuları/alanları, Türk Standartları Enstitüsü’ nün ilgili standart-
larında ve belediyelerin hazırlamış olduğu imar yönetmeliklerinde, planlarda belirtilmelidir.
Birbirlerine atıfta bulunarak bağlantı kurulmalı, bu şekilde uygulaması yasal çerçeveye alın-
mış olmalıdır.

4. Yerel yönetimler ve üst yönetim rehber kullanımının yasal sorumlusu ve yetkilisi ola-
rak çözüm getirmek zorundadır.

64

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

5. Mevcut imar mevzuatının getirdiği çok aktörlü yapının, rehber çalışmalarını, uygulamalarını ve de-
netlemelerini olumsuz etkilememesi için, ilgili birim ve kişilerin net bir şekilde belirlenmesi gereklidir.
Bu süreçlerde alınan kararların korunması ve sürekliliğinin sağlanması için yasal olarak desteklenmesi
gerekmektedir. Hangi yasal çerçeve içinde yer alacağına ilgili merciler karar vermelidir.

Rehberin Mevcut Kentsel Tasarım Denetim Mekanizması İçindeki Yeri
• Kentsel tasarım rehberi, ülkemizdeki mevcut planlama sistemi içinde yer bulan bir plan değil,
tüm planların atıfta bulunduğu bir yönlendirici niteliği taşımaktadır (Şekil 3).

Ülke Planları Stratejik Plan Veri Toplama
Bölge Planları
Yasal/ İdari Araçlar Metropol Planları Kontrol Mekanizması
Tasarım Hedefleri
Tasarım Politikaları Kentsel Tasarım Kavramsal
Bileşenleri ve Ölçütleri
KENTSEL TASARIM
REHBERİ

Şekil 3. Aktörler Tepkiler-Talepler-Beklentiler
Kentsel Uygulama
tasarım
genel süreci
içinde kentsel
tasarım
rehberlerinin

yeri

65

GİRİŞ

• Rehber uygulama ve denetimi için, ülkemizdeki mevcut yasalar ve plan sistematiği ile uygu-
lama ve denetim esasları dikkate alınmalıdır. Bu plan sistematiğinde yer alan hiyerarşik düzen,
uygulama öncesi ve sonrası denetim birimlerinin hangileri olacağını gösterir niteliktedir.
• Bu mekanizma, üst yönetimin belirleyeceği birimler/uzmanlar, yerel yönetimlerin aynı şekilde
belirleyeceği uzmanlar, süreçte yer alan aktörlerden oluşan bir kurul ya da komisyondan oluş-
malıdır.

Süreçte Yer Alacak Aktörler

İstanbul’da yapılacak kentsel tasarım uygulamalarının yönetimi açısından denetleyici bir yapının
oluşması gerektiği 2014 yılında yürürlüğe giren Mekansal Planlar Yapım Yönetmeliği’nde belir-
tilmektedir. Yönetmeliğin 30’uncu maddesinin üçüncü fıkrasında “Kentsel tasarım projelerinin
incelenmesi ve değerlendirilmesi amaçlı gerektiğinde kentsel tasarım değerlendirme komisyonu
kurulabilir” ifadesi yer almaktadır.

Bu ifade temel alınarak tasarım uygulamalarını denetleyecek olan yapının “katılımcılık” ve “şef-
faflık” ilkelerini gözeten, kent ve kentsel tasarım adına ilgili her temsilciyi içinde barındıran bir sis-
teme sahip olması gerektiği görülmektedir. Dolayısıyla bu denetim mekanizmasının ilgili yönetim
birimleri, akademik uzman kadro, ilgili meslek odaları ve sivil toplum kuruluşlarını içermesi etkin
bir katılım sağlaması açısından oldukça önemlidir.

• Yönetim, uygulama ve denetim süreçleri “işle ilgili sorumluluk almak” ilkesi üzerinden yürütül-
melidir. Bu ilke, süreç içinde yer alan “tüm aktörlerin sorumluluğu” olarak kabul edilmelidir.
• Bu sebeple, süreç içinde yer alan aktörlerin sorumluluk ve yetkilerinin iyi belirlenmesi gerek-
mektedir.
• Kentsel tasarım süreci içinde yer alan tüm aktörler, aynı sürecin bir uygulayıcısı olan tasarım
rehberleri içinde yer almak zorundadır. Aktörlerin aynı yönde çalışmalarını ve aynı zamanda
çıkarlarının ve gereksinimlerinin birbirini tamamlayıcı olmasını sağlayarak, hangi ölçekte olursa
olsun tasarım beraberliği sağlamış olurlar.
• Bu aktörler, ilgili alanlarına göre kentsel tasarım rehberi hazırlama, uygulama ve denetim sü-
recinde yer almaktadırlar. Bu sürecinin katılımcıları sahip oldukları mesleki, idari, vb. kapasiteye
göre farklı derecelerde uzmanlığa, finansal ve politik etkiye sahiptirler.

66

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

Aktörler
• Profesyoneller (kentsel tasarımcı-plancı-mimar-peyzaj mimarı vb.),
• Gelişmenin Kontrolü ile ilgili grup (politikacılar-sivil toplum kuruluşları-belediye-
ler-üniversiteler)
• Paydaşlar-kullanıcılar-halk-kentliler (Mülk sahipleri, Mülk kullanıcıları)
• Sponsorlar
• Girişimciler/yatırımcılar (Geliştiriciler-Müteahhitler vb.)
• Diğer aktörler

• Uygulama-Denetim İlişkisi4
İstanbul KTR, kentsel tasarım projeleri inceleme, değerlendirme ve uygulama aşamalarında ilgili
birimler tarafından kullanılacak olan bir “denetim aracı” işlevine sahiptir. Sürdürülebilir bir İstanbul
KTR için denetim mekanizmasının devamlılığı önemlidir. Bu sebeple tasarım sürecinde birbirinin
devamı olan üç aşamada denetim sağlanmalıdır.

Uygulama Öncesi Denetim: İstanbul KTR Uygunluğu

1. Kentsel tasarım rehberi çerçevesinde olan esaslar, ilgili uzman kişilerden oluşan
“Kentsel Tasarım Değerlendirme Komisyonu” tarafından kontrol edilmeli ve sürdü-
rülmelidir.
2. Yapılacak tasarım çalışması, planlama mekanizması içinde gerekli birimlerden onay
alırken rehbere olan uygunluğu için, öncelikle ilgili ilçe belediye “Kentsel Tasarım De-
ğerlendirme Alt Komisyonu” onayı almalı sonrasında sonuç onay için İstanbul Bü-
yükşehir Belediyesi tarafından kurulan komisyon yetkilileri tarafından incelenmelidir.
Gerekli düzeltmeler, öneriler vb. konuları içeren komisyon değerlendirme raporları
hazırlanmalı, ilgililere bildirilmeli ve belirtilen sürede kentsel tasarım çalışmasının
rehber çerçevesinde kontrollerinin yapılması ve gerekli tasarım yaklaşımlarının dü-
zeltilmesi istenilmelidir.

Onay aşaması sonrasında uygulama için gerçekçi bir ilerleme yolu belirlenmelidir. Bunun için tasa-
rımla ilgili olarak belirlenen gerekli sorgulamalar yapılmalıdır (Cabe, 2008):

4 Bkz: Bölüm 1.2.
İstanbul Kentsel

Tasarım Rehberinin
Yasal Çerçevesi,

Yönetim ve Denetimi

67

GİRİŞ

• Tasarım, kentsel tasarım kalitesi bağlamında gözden geçirildi mi?
• Tasarım, KTR ilkelerine uygun mu?
• Tüm profesyonel katkılar koordine edildi mi?
• Tasarım paydaşlar tarafından kabul edildi mi?
• Yerel otorite tasarımı onayladı mı?
• Sonucu geniş kitlelere aktarmak için bir strateji hazırlandı mı?
• Uygulama stratejisini kimin ilerleteceği belli mi ve bu kişi veya grubun bunu yapma kapasite-
si var mı?
• Daha ayrıntılı tasarım rehberlerine ihtiyaç var mı?

Uygulama Sürecinde Denetim: Doğru Uygulama, Mevcut Planlama
Sistemi ile Koordinasyon

1. Rehberin uygulanacağı alana özgü mevcut kentsel özelliklerin veya uzmanlık ge-
rektiren kullanımların olduğu alanlar var ise (örn; Kentsel dönüşüm alanları, MIA
alanları, sit alanları, Boğaziçi vs.) ilgili olduğu yasal çerçevede, İBB ve ilçe belediyeler
ile diğer denetim mekanizmaları tarafından eşzamanlı denetimi yapılmalıdır.
2. Görev ve yetkiler net olarak belirtilmeli, iyi bir koordinasyonla uygulama süreci
yürütülmelidir.
3. Bu süreç içinde işin tanımına göre belirlenecek sürelerde ara değerlendirmeler
yapılmalıdır.
4. Kentsel Tasarım Değerlendirme Komisyonu tarafından uygulama süreci izlenme-
lidir ve rehbere uygunluğu denetlenmelidir. Bu süreç döngüsel bir süreç olmalıdır.
Eksiklikler ve/veya tasarım hataları olduğu takdirde düzeltmeler için bir önceki aşa-
malara dönülebilmelidir.
5. Tüm süreçler şeffaf olmalıdır. İBB, yüklenici, rol alan aktörler gibi halk da yapılacak
kentsel çalışmanın her aşamasından haberdar olmalıdır.

Uygulanma Sonrası Denetim: Düzenleme-Yatırım-Bakım

1. Uygulama sonrası denetim, kentsel tasarım rehberi gelişimi ve sürdürülebilirliği ile
doğrudan ilişkilidir.
2. Bu sebeple, uygulama sonrası tasarım işleyişi içinde, denetim mekanizmalarının
sonuç ve süreçleri birbirini tamamlar şekilde olmalıdır. Sadece sonuca yönelik olan
ve niteliksel yerine niceliksel denetim mekanizmaları kentsel mekanlarda negatif et-

68

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

kiler yaratır. Rehberler, belli çerçeveler dahilinde, bahsedilen niceliksel ve niteliksel
anlayışın ikisini de kullanmalıdır.
3. İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve ilçe belediyelerin gereken düzenlemeleri yapma-
sına yardımcı olacak olan bu rehber, uygulama sonrası için de tasarım alanı ile ilgili
olarak yönlendiriciler içermelidir.
4. Uygulama sonrasında rehber yönetim ve denetiminde “süreklilik” ve “sürdürüle-
bilirlik” sağlanmalıdır.
5. “Kentsel Alan Yönetimi”, uygulama sonrası denetimin sağlanmasında önemli rol
oynamaktadır.
6. Başarılı ve sürekliliği sağlanmış “Kentsel Alan Yönetimi” için İstanbul KTR yöneti-
minin gerekli ve birbirine bağlı olan dört bileşenin “Koordinasyon-Düzenleme-Yatı-
rım-Bakım” bütüncül işleyişi uygulama sonrasında da devam ettirilmelidir (Şekil 1).
7. Bunun sağlanabilmesi için “Rehber Yönetim ve Bakım Stratejisi” birlikte belirlen-
melidir (Şekil 2).
8. Kentsel tasarım uygulaması sonrasında rehberin ilkeleri doğrultusunda belirle-
nen tasarım ölçütlerinin devamlılığını sağlayabilmek için, kısa ve uzun vadeli olarak
denetimi yapacak ilgili birimler bu konuda eğitilmeli, tüm süreçlerden haberdar
olmalıdırlar.

2. Rehberin Sürdürülebilirliği

Kentsel Tasarım Rehberinin gelişiminin sağlanması ve hazırlandığı-uygulandığı alan üzerinde dene-
timinin sürekliliği için;

• Kentsel Tasarım Değerlendirme Komisyonu, bu süreçte de uzun vadeli olarak denetim birimi
olarak çalışmalıdır.
• Yapılacak her müdahale sonrasında sorgulama yöntemleri ile kalite kontrolü ve rehber uygun-
luğu denetimi yapılmalıdır.
• Rehber ilke ve ölçütleri kapsamında ara denetimler yapılmalıdır.
• Kenti oluşturan her tasarım bileşeninin uzun süreli varlığı göz önünde bulundurularak değer-
lendirme yapılmalıdır.

69

GİRİŞ

2.1. Rehber gelişimini ve sürdürülebilirliği için yönetimsel
uygulama adımları

Kentsel tasarım rehberi aracılığıyla yapılan kentsel tasarım uygulamalarında rehberin gelişimi sağla-
yarak, sürekliliğini ve başarısını artıracak yönetimsel uygulama adımları oluşturulmalıdır. Bunlar şu
şekildedir (Livingplaces, 2004 ve Carmona, 2008 kaynaklarından derlenerek hazırlanmıştır):

• Bütünleştirme Faaliyetleri: Kamusal alanların daha iyi yönetilmesi ve planlanmasına yönelik
tüm esas sorumlulukları dikkatle tanımlamak. Süreçte yer alan tüm aktörleri bütünleştirmek.
Bütünleşen stratejiler oluşturmak.
• Diğer katılımlar: Daha iyi bir kentsel tasarım rehberi yönetimi için stratejiler geliştirirken özel
sektör ve toplumla iletişime geçmek ve onları sürece dahil etmek, kapsayıcı olmak.
• Standart Ayarlamaları: Mevcut uygulamalarla ve içerdiği tasarım özellikleriyle etkin olarak
mücadele etmek; standartlarla beklentileri yükselterek daha kaliteli kent alanları oluşturmak.
• Cazip Kaynaklar: Kaliteli kamu hizmeti için kentsel alan yönetim kaynaklarına yeterli kaynak-
ları sağlamak.
• Uzun vadeli hizmet sunumu: Yönetim ve bakım gerekliliklerini erkenden düşünerek uzun va-
dede akılcı yatırımlar yapmak.
• Duruma yönelik cevap: Özellikli bölgelerin yönetiminde gerekiyorsa yönetim yaklaşımlarını
değiştirmek, alana özel stratejiler geliştirmek, yerel özellikler kapsamında gerekenleri yapmak.
• İzleme başarısı: Uygulamaları, yönetim süreçlerini ve girişimleri aktif bir şekilde devamlı izle-
mek. Daha iyiye ulaşılması yolunda sorgulamalar yapmak (performans değerlendirmeleri vb.)
• Öngörülü hareket etme: Yönetim kapsamında ele alınan tüm konular için açık tanımlar ve
yönergeler yapmak. Bu şekilde sonraki çalışmalar için öncülük etmek.

2.2. Dinamik Bir Rehber ile Sürdürülebilirliğin Sağlanması

İstanbul’un ihtiyaçları ve değişen koşullarına bağlı olarak kentsel tasarım rehberinin düzenli olarak
güncellenen, etkileşimli kullanıma açık, dinamik bir yapıda olması gerekmektedir. Böylece rehber
çağa ayak uyduran, eskimeyen ve aktif kullanılan bir doküman olabilecektir.

Dinamik bir rehber için;
• Rehber, kullanıcı tarafından kolay anlaşılır ve kullanılabilir olmalıdır.
• Rehber kolay ulaşılabilir olmalıdır. Bu şekilde kullanımı ve uygulaması teşvik edilmelidir.
• Rehberin kullanımı döngüsel bir süreçte ve her bir süreç birbiri ile bağlantılı olmalıdır. Uygu-
lama öncesi, uygulama ve sonrası için geri bildirim kanalları kolay ulaşılabilir olmalıdır.

70

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

• Geri bildirimler, ilgili birim ve uzman kişiler tarafından hızlı bir şekilde değerlendirilmeli ve
gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.
• Rehber yayınlandıktan sonra gerekli alanlarda yapılacak olan düzenlemeler, rehberin kendi
denetim mekanizması içinde belirli bir sistematikle yapılmalıdır.
• Rehberin düzenlenmesi ve geri bildirimlerin son değerlendirilmesi, “Kentsel Tasarım De-
ğerlendirme Komisyonu” tarafından yapılmalıdır.
• Rehberin diğer bölümlerine ve konuyla ilişkili diğer belgelere ulaşımın kolaylığı sağlan-
malıdır.
• Rehber bölümleri içinde diğer başlıklara veya konu ile ilgili diğer belgelerle, yönetmeliklerle
ilişkili olan bölümlerde ilgili başlıklar ve belgelerin isimleri verilmeli, web tabanlı ise bu başlık
ve belgelere giden linkler belirtilmelidir.
• Rehber “Web tabanlı” olmalıdır.

• Herkes için ulaşılabilirlik,
• Bölümler arası kolay geçişler, farklı bölümlere hızlı erişim,
• Güncellemelerin, düzeltmelerin kullanıcıya çabuk ulaşılabilirliği sağlanmalıdır.
• Rehber üzerinde belirli aralıklarla “güncelleme” yapılmalıdır.
• Güncellemelere birer kimlik numarası verilip güncelleme olduğu açıkça belirtilmelidir.
• Güncellemenin yanında, ilgili bölümün güncelleme öncesinde nasıl olduğu vedeğişiklikle-
rin neler olduğu belirtilmelidir.
• Kullanıcıların güncellemelerden haberdar edilmesi için bir bilgilendirme sistemi kurulmalıdır.

71

GİRİŞ

Kaynaklar
CABE- Commission for Architecture and Built Environment. (2008). Creating successful masterplans; A guide for clients.
London: CABE Pubb.
Carmona, M. (2008). Public Space: The Management Dimension. NewYork. Routledge Pubblication.
Lang, J. (1994). Urban Design: The American Experience. New York: Van Nostrand Reinhold.
Living Places (2004). Living Places:Caring for Quality, The Bartlett School of Planning. London: UCL Office of the Deputy
Prime Minister.
Orhan, M. (2015). Kentsel Kalitenin Geliştirilmesi Bağlamında Stratejik Bir Yaklaşım; Kentsel Tasarım Rehberi Kavramsal
Model Önerisi. Doktora Tezi. Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. İstanbul.
Kısaltmalar
CABE-Commission for Architecture and Built Environment/Mimarlık ve Yapılı Çevre Komisyonu
İBB- İstanbul Büyükşehir Belediyesi
Görsel Kaynaklar
Şekil 1, 3: Melike Orhan, 2015
Şekil 2: Livingplaces, 2004 ve Carmona, 2008 kaynaklarından derlenerek hazırlanmıştır.

72

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ
73



İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

BÖLÜM 1

Kentsel Planlama ve Tasarım

• İstanbul İçin İlkesel Yaklaşım
• Yasal Çerçeve, Yönetim ve Denetim
• Toplumsal Yaşam
• Ulaşım Planlaması
• Sürdürülebilir ve Enerji Etkin Tasarım
• Herkes İçin Tasarım















İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

3.1.1. Meydan
Planlı biçimde meydan oluşturma geleneğine sahip olmayan bir toplum olarak kentlerimizde mey-
dan kullanma pratiği sonradan elde edilmiştir. İstanbul’daki meydanların büyük çoğunluğu da, er-
ken Cumhuriyet dönemi veya sonrasında açılmış olup, genellikle ulaşım kanallarının kesişim nok-
talarında yer alırlar. Bu olgusal gerçekliğin bilincinde olarak, meydanlar için geliştirilecek kentsel
tasarım rehberi; İstanbul için kullanılabilir ilkeler tanımında belirtilen dört karakteristik alandan
üçünde; mevcut yerleşik alanlar, gelişme alanları ve kentsel koruma alanları için geliştirilmelidir.
Bu alanlarda yer alan meydanlar için oluşturulacak KTR; daha önce belirtilmiş olan “bütüncüllük,
kentsel yaşam kalitesi düzeyi, sürdürülebilirlik, doğal ve kültürel değerlerin korunması, özgün tasa-
rımların geliştirilmesi, katılımcılık ve şeffaflık” ilkeleri çerçevesinde ele alınmalıdır.

• Mevcut yerleşik alanlardaki meydanlar için oluşturulacak kentsel tasarım rehberinin öncelikle
mevcut alanlardaki kentsel kaliteyi arttıracak yönlendirmeyi yapabilme özelliğine sahip olması
beklenmelidir. Öte yandan rehber; alanın özgün kültürel değerleri ile kentsel hafızayı oluşturan
öğelerini dikkate almalıdır. Bunun için meydana sadece kendi fiziki sınırları ve görünen öğeleri
üzerinden değil, fiziki sınırları dışındaki etkileşim alanları ile görünmeyen kültürel katmanları
da ele alan bir biçimde bakılmalıdır. Meydan; kentsel dokuda açılmış bir boşluk olmanın ötesin-
de, kentsel canlılığın içinde geçtiği kamusal bir yerdir. Bu nedenle meydan; zamansal (günlük,
haftalık, aylık ve yıllık) kullanım aktivitelerini içinde barındırabilmeli ve herkes tarafından kulla-
nılabilir bir esnekliğe sahip olmalıdır (Oturulan / hareket halinde kullanılan, bireysel kullanılan /
toplu kullanılan, rekreatif amaçlı kullanılan / kültürel amaçlı kullanılan, vb.).
• Gelişme alanlarındaki meydanlar için oluşturulacak kentsel tasarım rehberinde de; kamusal-
lığın ön planda tutulduğu, herkes tarafından erişilebilir ve kullanılabilir olan, yere ait özgünlük
taşıyan, çevresel verilere duyarlı, karma işlevli tasarımlara açık, insan ölçeğini ön planda tutan
bir yaklaşım geliştirilmelidir.
• Kentsel koruma alanlarındaki meydanların diğer meydanlardan farklı olan yanı, tarihsellik
boyutudur. Bu nedenle bu alanlarda oluşturulacak KTR’ inde eski ile yeni arasındaki ilişki önem
taşımaktadır. Bir taraftan tarihe saygılı, öte yandan modern gereksinimlere yanıt verecek bir
tasarım anlayışı geliştirilmelidir.

3.1.2. Sokak
Hareketin içinde geçtiği mekanlar olarak sokaklar, kentlerin dinamik mekanlarıdır. Hareketi oluştu-
ran nesneye bağlı olarak yaya öncelikli ve taşıt öncelikli olarak ele alınabilirler.

• Yaya öncelikli sokaklarda yayanın konforu ve güvenliği ön planda tutulmalıdır.
Bunun için sokaklarda bulunan bina girişlerinin, hem orada oturanlar için bir sosyalleşme ortamı
oluşturabilmesi, hem de güvenlik ölçütünü taşıyabilmesine özen gösterilmelidir. Sokakta yer ala-

83

BÖLÜM 1

cak her türlü kentsel mobilya, peyzaj düzenlemeleri, aydınlatma, renk, teknik alt yapı ve zemin
döşemeleri birbiri ile uyumlu ve koordineli bir biçimde ele alınmalıdır. Ayrıca bir kamusal mekan
olan sokakta, tasarımı ve uygulamayı gerçekleştirecek farklı kurumların da birbiriyle koordineli bi-
çimde çalışabilmeleri için bir alan yönetiminin olması gereklidir. Bunun yanı sıra bebekli aileler ve
engelli kişiler gibi sokağın her türlü kullanıcıya açık olmasına olanak verecek tasarım çözümlerine
gidilmelidir.

• Taşıt öncelikli sokaklarda ise, taşıt ve yaya ilişkisini olumsuz kılmayacak bir yaklaşım izlenme-
lidir. Araçların park alanlarının konumu, yaya taşıt arasındaki sınır ögelerinin niteliksel özellikleri
(sert/yumuşak sınır, malzeme ve renk seçimi, boyutlar, vb.) dikkate alınıp, bisikletin de bir taşıt
olarak kabul edildiği tasarım çözümleri üretilmelidir (bisiklet şeritleri, park yerleri, vb.).
Yaya öncelikli veya taşıt öncelikli olan sokaklarda geliştirilecek KTR’nin; mevcut yerleşim alanları,
gelişme alanları, kentsel koruma alanları, doğal-arkeolojik-tarihi koruma alanlarından hangisinde
yer alıyorsa, bulunduğu yerin niteliklerini bozmayıp, o yerin çevresel kalitesini daha da arttıracak
bir anlayışta ele alınması beklenmelidir. Bunun yanı sıra sokakların kendi içlerindeki hiyerarşisi de
(ana ve toplayıcı sokaklar), KTR’ nde dikkate alınmalıdır. Ayrıca gelişme alanında oluşturulan yeni
sokakların mevcut sokaklarla bütünleşik olarak devamlılığının sağlanması, bloklar içinden geçen
blokları birbirine bağlayan yaya yollarının düzenlenmesinde akıcı bir yaya erişimi ve dolaşımıyla
geçirgenliğin elde edilmesi, ilkesel bir yaklaşım olarak gösterilebilir.

3.1.3. Açık Yeşil Alanlar
Park-çocuk bahçesi, tematik parklar, rekreasyon alanları, kent ormanı, mezarlık, ağaçlandırma
alanları, bölgesel park- spor alanları ile fuar-festival alanları olarak çeşitlenebilecek açık yeşil alan-
lar; mevcut yerleşim alanları, gelişme alanları, kentsel koruma alanları, doğal-arkeolojik-tarihi ko-
ruma alanlarından birinde yer alıyor olabilir. Bu alanlar ÇDP, NİP ve UİP ile uygun biçimde olacak
biçimde konumlanmalıdır. “Kenti Çevreleyen Yeşil Kuşaklar” açıklamasında da belirtildiği gibi, açık
yeşil alanlar için de KTR’ nde yer alması gereken ilkelerin oluşturulmasında ÇDP’ndaki ilgili kararlar
geçerlidir.

Ayrıca KTR için buradaki ilkesel yaklaşımlar şu şekilde ele alınabilir:
• Açık yeşil alanları, kentsel ölçekte bir yeşil sistem mantığı içinde düşünmek,
• Açık yeşil alanları kentle bütünleştirecek olan geçiş ve bağlantıları sağlamak,
• Mevcut yeşil alanları korumak,
• Açık yeşil alanlarda yapılacak her türlü düzenlemede doğal çevrenin doğal niteliklerini koru-
yacak çözümler oluşturmak,
• Gelişmelerle birlikte mevcut doğal nitelikler ve topoğrafyayı bütünleştirmek ve nerede müm-

84

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

kün olabilirse bu öğelerden kamusal bir özellik oluşturmak,
• Hem kamusal, hem de özel alanlarda yaya çevresini arttırmak için peyzaj oluşturmak,
• Kamuyu bu alanları güvenli kullanabileceğine ikna etmek için, mümkün olduğunca parklara
ve açık alanlara erişimi kolaylaştırmak,
• Ortak açık alanları mümkün olabildiğince her yerleşim birimi içinde gerçekleştirebilecek me-
kansal çözümler yaratmak,
• Park etme ve servis işlevlerini atıl mekanlarda oluşturarak, açık yeşil alanların bütünlüğünü
ve sürekliliğini bozmamak,
• Açık yeşil alanlarla arakesit oluşturan kentsel alanlar arasında ilişki kurmak,
• Açık yeşil alanlarda farklı kullanımları mümkün kılan esnek tasarımın ve tasarım kalitesinin
elde edilmesini sağlamak,
• Kullanıcı çeşitliliğini göz önüne alan tasarım çözümlerine gitmek.

3.2. Kentsel – Arkeolojik - Tarihi Koruma Alanları
“İstanbul KTR için İlkesel Yaklaşım” başlıklı bu bölümde koruma alanları konusu makro ölçekte-
ki rehber yaklaşımları kapsamında ele alınmakta, ayrıntıdaki koruma konuları ve koruma tasarım
ilişkisinin ayrıntıları ilerleyen bölümlere bırakılmaktadır. Bu kabulden hareketle, Mekansal Plan-
lar Yapım Yönetmeliği ekinde tüm ölçeklerde geçerli olan “EK-1a Ortak Gösterimler”de “Kentsel,
Arkeolojik, Tarihi Koruma Alanları” bu bölümün çerçevesini çizmektedir. Bu Yönetmelikte makro
ölçekte koruma alanları başlığı altında şu işlevlere yer verilmektedir:

• Turizm merkezi, kültür ve turizm koruma ve gelişim alt bölgesi
• Boğaziçi etkilenme bölgesi sınırı
• Boğaziçi geri görünüm bölgesi sınırı
• Boğaziçi ön görünüm bölgesi sınırı

Sit ve korunacak alanlar
• 1. Derece arkeolojik sit alanı
• 2. Derece arkeolojik sit alanı
• 3. Derece arkeolojik sit alanı
• Kentsel sit alanı
• Tarihi Sit Alanı

Yukarıda da vurgulandığı üzere, Makro Ölçekteki Rehber yaklaşımları altında Kentin Ana Girişleri,
Tepeler ve Manzara Noktaları, Koruma Alanları, Kenti Çevreleyen Yeşil Kuşak, Kıyı Şeridi, Kent Silu-
eti temaları yer almaktadır. Bu başlıklardan İstanbul KTR bağlamı içinde anlam taşıyanlar aşağıda
irdelenmektedir.

85

BÖLÜM 1

3.2.1. Tepeler ve Manzara Noktaları
İstanbul’un Dünyadaki çok erken dönemlere tarihlenen yerleşmelerden biri olması, önemli impa-
ratorluklara başkentlik yapmış olmasının yanı sıra öne çıkan özelliklerinden bir de coğrafyasının
zenginliği ve fiziki topoğrafyasının hareketli yapısıdır. İstanbul’un Tarihi Yarımadasındaki tepelerin
kent siluetine kazandırdığı cazibe bilinmektedir. Bu hareketli topoğrafya İstanbul’un bütününde
de kendisini hissettirmektedir. Ancak 1950’li yıllardan itibaren yaşanmakta olan hızlı yapılaşma bu
potansiyelin algılanmasını giderek zayıflatmaktadır.

Bu nedenle İstanbul’un topografik verilerine dayalı olarak il bütünündeki tüm tepe
ve manzara noktalarının saptanması çalışmaları önem taşımaktadır. Bu çalışma, 1:
100 000 ölçekli Çevre Düzeni Planı revizyon çalışmalarına ve makro ölçekteki karar-
ların yer aldığı bu KTR’nin alt ölçekteki yerel uygulama rehberlerinin hazırlanmasına
katkıda bulunacak hatta ilçelerin nazım plan kararlarına yön verebilecektir.

İstanbul’un bilinen en önemli tepe ve manzara noktaları;
• Tarihi Yarımada’nın beşinci tepesi olarak Sultan Selim Tepesi,
• Tarihi Yarımada’da Balat-Ayvansaray sırtları manzara terası
• Tarihi Yarımada’nın beşinci tepesi Süleymaniye Camii'nin bulunduğu tepe
• Tarihi Yarımada’da Topkapı Sarayı'nın avlusunda Mecidiye Köşkü manzara terası
• Üsküdar’da Büyük Çamlıca Tepesi
• Üsküdar Kanlıca sırtlarındaki Otağ Tepe
• Üsküdar Beylerbeyi sırtlarında Nakkaş Tepe
• Beykoz’da Yuşa Tepesi
• Sarıyer Rumelihisarı Tepesi
• Beşiktaş Ulus Parkı manzara terası
• Beyoğlu Cihangir Parkı manzara terası

Yapılan analizler sonucunda hem yerli nüfusun hem de turistlerin kullandığı bu alanlara yeni alan-
ların ilave edilmesiyle kentin tepe ve manzara noktaları genişleyecektir.

Şekil 1.
Boğaziçinden
görünüm

86

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

3.2.2. Koruma Alanları2
İstanbul’daki koruma alanları olarak tanımlanan grup içinde en önemli yeri 2863 sayılı Kültür ve
Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamında korunan sit alanları oluşturmaktadır. 1974 yılından
2010 yılına kadar uzanan 35 yıllık dönemde toplam 93 adet kararla 226 adet sit alanı ilan edildiği
görülmektedir. Bu sit alanlarının toplam büyüklüğü 2010 yılı verilerine göre 56 995 hektardır ve bu
büyüklük İstanbul’un yaklaşık %10’unu oluşturmaktadır.

İstanbul’un sit alanlarına biraz daha yakından bakıldığında hem kültürel peyzaj
karakterine uygun olduğu hem de tarihi kent peyzajı açısından değerlendirilmesi
gerektiği görülmektedir. Bu açıdan KTR’nin koruma alanlarına yaklaşımı bu perspek-
tifte düzenlenmiştir.

• Doğal Sit Alanları:
İstanbul’da ilan edilmiş olan 131 adet doğal sit karakterine sahip olan alanlar alan büyüklüğü açısın-
dan toplam sit alanları içinde %71’dir. Kendi içlerinde en büyük payı %69 ile 1. derece doğal sit alan-
ları almaktadır. İlgili mevzuata göre konut yapılaşmasına izin verilen 3. derece sit alanları %19’luk;
turizm ve hizmet yapılaşmasına izin verilen 2. derece sit alanları ise %12’lik paya sahiptir.
ÇDP’nın gerektirdiği ölçek ve kapsamda ele alındığında, kritik öneme sahip 2. ve 3. derece doğal
sit alanları hakkında alt ölçekli nazım planların yanı sıra KTR tarafından da karar getirilmesi önem
taşımaktadır. Bu kararların temelleneceği ana unsur ise yapılaşmaya konu edilebilen bu alanlar-
da planlama ve tasarım kararları getirilmeden önce bu bölgelerin doğal sit olarak koruma altına
alınma gerekçelerinin (ilgili Kurul kararlarının) irdelenmesidir. Bu irdelemeler sonucunda alanın
coğrafyası, topografyası ve bitki örtüsü vb unsurlarına en az zarar verecek kararların benimsenme-
si için plan notlarının geliştirilmesi, düzenleyici ve kontrol edici mekanizmaların kurulması öneril-
mektedir.

2 Bu bölümdeki • Arkeolojik Sit Alanları:
bilgilerin ayrıntısı Yerleşme tarihi ve Osmanlı, Bizans, Roma imparatorluklarının başkentliğinden, neolitik döneme ve
için bkz: Dinçer, İ., mağara yerleşmelerine (Yarımburgaz) kadar uzanan İstanbul’da, 27 adet arkeolojik sit alanı tescil
Z.Enlil, Y.Evren, 2009. edilmiştir. İstanbul’un % 0,4 ünü kapsayan arkeolojik sit alanlarının %92’si bilimsel çalışmalara izin
İstanbul’un Koruma verilen 1. ve 2. derece arkeolojik sit alanlarıdır. 3. derece arkeolojik sit alanlarında ise ilgili mevzuat
Alanlarının Değer- gereği yapılaşmaya izin veriliyor olması bu alanların sahip olduğu arkeolojik değer açısından risk
lendirilmesi. Megaron yaratmaktadır.

-YTÜ Mimarlık
Fakültesi Dergisi. C:4.

S:1., 5–15

87

BÖLÜM 1

KTR’nin makro ölçekte, İstanbul geneli için hazırlandığı dikkate alınarak, bu konuda
genel ilkelerin geliştirilmesi önem taşımaktadır. Bu kapsamda “kentsel arkeoloji” ala-
nında dünyada yaşanan bilimsel ve teknolojik gelişmelerin izlenmesi ve kentin tüm
katmanlarının birlikte sergilenebilmesine olanak verecek tasarımların ve yöntemlerin
benimsenmesi önerilmektedir.

Özellikle mevcut uygulamada 3. derece arkeolojik sit alanlarında alt katmanları gözardı eden
ve bu alanlardaki buluntuları müze sergi malzemesi olarak değerlendiren yaklaşımlardan ka-
çınılması ve yerinde koruma anlayışının yerleşmesi için tasarım yöntemlerinin geliştirilmesi
tavsiye edilmelidir.

• Kentsel Sit Alanları: 3 http://whc.unesco.
İstanbul’da kentsel sit alanı olarak ilan edilmiş toplam 20 adet sit bulunmaktadır ve bunun toplam org/en/activities/638/
sit alanları içindeki payı % 10 gibi bir değer taşımaktadır. Bu alanların büyüklüğü ise toplam sit (erişim: Tem-
alanları içinde ancak %2’dir. Bu sit alanlarının en önemlileri; Eyüp, Beyoğlu, Çatalca, Kadıköy, Kar- muz-2016)
tal, Beşiktaş, Üsküdar kentsel sit alanlarıdır. Bunların dışında karma sitler grubunda yer alan beş 4 Ekim 1987’de Wash-
adet sit alanında kentsel sit ile diğer sit alanlarının birliktelikleri söz konusudur. KTR’nin İstanbul ington’da yapılan
genelindeki kentsel sit alanları için önereceği yaklaşımların temelini “tarihi kent peyzajı” yaklaşımı 8. ICOMOS Genel
oluşturmalıdır. UNESCO tarafından 2011 yılında kabul edilen “Tarihi Kent Peyzajı kavramına ilişkin Kurulu’nda kabul
Tavsiye Kararı”3 ile kentsel mirasın kamu politikasının önemli bir konusu olduğu benimsenmekte- edilen Charter for
dir. Demografik değişimler, kitle turizmi, mirasın pazarlanması, iklim değişikliği süreçlerine vurgu the Conservation of
yapılarak kentlerin gelişme baskıları ve zorluklara maruz kaldıkları vurgulanmaktadır. Tavsiye Kara- Historic Towns and
rı; tarihi alanların belirlenmesi, korunması ve yönetilmesi için daha geniş bir kentsel bağlam içinde Urban Areas-Wash-
fiziksel biçimleri, mekansal organizasyonlar ve bağlantılar, doğal özellikler ve konumlar ile sosyal, ington Tüzüğü
kültürel ve ekonomik değerler arasındaki ilişkileri dikkate alan bir “peyzaj” yaklaşımı önermektedir. 5 Bu bölümdeki
Bu yaklaşım, yerel, ulusal, bölgesel, uluslararası kamu ve özel aktörler de dahil olmak üzere, çeşitli bilgilerin ayrıntısı
paydaşların katıldığı politika, idare ve yönetim konularını içermektedir. için bkz: Dinçer, İ,
Z. Enlil, Y. Evren,
Bu bağlamda İstanbul KTR’nde kentsel koruma anlayışının sit alanları ile sınırlı tutul- S.Kozaman Som
maması, korumaya değer unsurların çok daha geniş perspektifte ele alınması gerek- (2011) İstanbul’un
tiğinin savunulması önerilmektedir. Bu konuda yapılması gereken ilk iş İstanbul’daki Tarihi ve Doğal Miras
farklı kentsel sit alanlarının korunmasında makro ölçekli ilkelerin geliştirilmesidir. Bu Değerleri: Potansiyell-
konuda daha ayrıntıda yol göstermesi açısından “Tarihi Kentlerin ve Kentsel Alanların er, Riskler ve Koruma
Korunması Tüzüğü4” nden yararlanmak mümkündür5. Sorunları, İstanbul
Kültür Mirası ve
Kültür Ekonomisi
Envanteri–2010,
İstanbul Bilgi Üniver-
sitesi Yayınları.

88

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

Bu belgede sokak-parsel ilişkisi, bina açık alan ilişkisi, binalarda kullanılan ölçek, boyut, üslup, ya-
pım tekniği, malzeme, renk ve bezemeler, tarihi bir kentsel alanın özgünlüğünü ortaya çıkaran öğe-
ler olarak kabul edilmiştir. Bu özgünlüğü bozacak tüm dış etkilerin bir tehdit olarak algılanması ge-
rektiği belirtilmektedir. Washington Tüzüğü’nün bu risklere karşı temel araç olarak tanımladığı kent
ve bölge planlama konusunda da bazı yöntem ve araçlar geliştirdiği görülmektedir. Bunlar içinde
en önemlisi koruma planlarının disiplinlerarası araştırmalar ile yürütülmesi ve arkeoloji, tarih, mi-
marlık, sosyoloji ve ekonomi bileşenlerinin gözetilmesi ilkesidir. İkinci öncelik koruma planlarının
hedeflerine ulaşabilmek için yararlanılacak yasal, yönetimsel ve finansal araçların tanımlanması
ve bunlara erişmek için izlenecek yöntemin tarif edilmesidir. Belgenin üzerinde durduğu bir diğer
konu koruma planının tarihi alanda yaşayanlarca desteklenmesidir. Tüzükte yer alan “...sürekli ba-
kım, tarihi bir kentin ve kentsel alanların başarılı olarak korunmasının anahtarıdır...” saptaması, bu
alanların karşı karşıya olduğu risklerden en önemlisine dikkat çekmektedir. Tüzüğün tanımladığı
bir başka risk ise yeni işlev ve etkinliklerin tarihi kentsel alanın karakteriyle uyumu meselesidir. Bu
meseleyi tamamlayan bir başka konu ise tarihi çevrede yeni yapı sorunsalıdır. Aynı şekilde, tarihi
alanın arkeolojik araştırmalarla geliştirilmesi ve kalıntıların uygun biçimde korunması riski diğer bir
konu başlığını oluşturmaktadır. Ayrıca tarihi bir kent veya kentsel alandaki ulaşım ve trafik proble-
mi kent bütününde ele alınması gereken temel konulardır.

Bu öneriler incelendiğinde Tüzükte dile getirilen yapılı çevrenin karakterinin oluşumuna ilişkin
önerilerin Türkiye’de 1990’ların başından itibaren koruma amaçlı imar planlarıyla düzenlenmeye
çalışıldığı; koruma planlarının disiplinlerarası katılımlarla yapılması için gereken düzenlemelerin
2000’li yıllardan sonra gerçekleştirildiği bilinmektedir. Aynı şekilde finansal araçlar 2004 yılında
2863 sayılı yasada yapılan değişiklikle genişletilmiş, sürekli bakım konusu yasal düzenleme altına
alınmıştır. Ancak bütün bu süreçlerin iyi yönetilemediği de yine araştırmaların ve gözlemlerin ortak
sonucudur. Bu açıdan İstanbul KTR’nin kentsel koruma alanları hakkında önereceği en temel yapı-
lanma, koruma alanlarının bir yönetim planı anlayışı içinde ele alınmasıdır. Yönetim planı ve alan
yönetimi anlayışı kurumlar arası işbirliğinin geliştirilmesinde önemli bir altyapı yaratmaktadır. Bu
konuda mevzuat mevcuttur, yapılması gereken mevzuatın gerektiği biçimde işletilmesi ve böylelik-
le bir taraftan kurumlar arası işbirliği gerçekleştirilirken, diğer taraftan da uygulama sürecinde yer
alan denetim mekanizmalarının işlemesinin sağlanmasıdır.

89

BÖLÜM 1

Şekil 2.
Boğaziçinden
görünüm
• Karma Sit Alanları
Farklı sit alanlarının bir arada bulunduğu dolayısıyla kültürel peyzaj ve tarihi kent peyzajı özellik-
lerinin bir arada olduğu sit alanları İstanbul’da toplam 13 581 ha’dır. Bu sit alanlarının en büyük
bölümü (%79) 11 adet ‘doğal ve tarihi sit alanı’ olarak tescil edilmiştir. ‘Doğal ve tarihi sit’ olarak
tescil edilmiş olan ve Boğaziçi öngörünüm ve geri görünüm alanlarının dışında, ‘tarihi - kentsel
sit’, ‘1.derece arkeolojik sit’ ve ‘kentsel – arkeolojik sit’ olmak üzere farklı sit karakterlerini birlikte
barındıran Tarihi Yarımada ve ‘doğal ve kentsel sit alanı’ olarak ilan edilmiş olan Adalar bu konu-
daki en önemli örneklerdir. Bu üç alanın İstanbul’un en karakteristik bölgeleri oldukları göz önüne
alındığında; KTR’nin makro ölçekteki kararlarında kültürel peyzaj ve tarihi kent peyzajı yaklaşımının
yanısıra bu alanlara özel alan yönetim birimlerinin kurulması ve gerekli koordinasyonu ve denetimi
sağlaması yönündeki ilkeler desteklenmelidir.

90

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

3.2.3. Kenti Çevreleyen Yeşil Kuşaklar:
2009 onaylı İstanbul Çevre Düzeni Planı’nın6 vizyonunun temel yaklaşımı olarak şu ifade yer al-
maktadır: “İstanbul; orman alanları, su havzaları ve tarım alanlarının oluşturduğu kırılgan coğraf-
yada, Marmara sahili boyunca doğrusal bir yerleşme sistemine sahiptir. Bu kırılgan doğal yapının,
İstanbul’un varlığını sürdürebilmesi için kesinlikle korunması gerektiğinden çevresel, ekonomik ve
toplumsal sürdürülebilirlik Plan kararlarının temelini oluşturmaktadır”. Bu kabulden hareketle ba-
kıldığında İstanbul’un Kentsel Tasarım Rehberi’nin Makro Ölçekli ilkelerinin yer aldığı alt başlıklar-
dan biri olan “Kenti Çevreleyen Yeşil Kuşaklar” konusu özel bir öneme sahiptir.
Bu yeşil kuşaklar hakkında KTR’de yer alması gereken ilkelerin oluşturulmasında ÇDP’ndaki şu ka-
rarlar yön göstermektedir;

• İstanbul’un çevresel sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda Marmara Denizi boyunca do-
ğu-batı aksında çok merkezli ve kademelenmiş̧ merkezlerle sıçrayarak geliştirilmesi ve kuzeye
doğru gelişimin kontrol altına alınması,
• Makroformun belirlenmesindeki öncelikler; kuzeydeki ormanlara, su kaynaklarına ve Boğaz’a
karşı önemli bir tehdit oluşturan “kuzeye eğilim gösteren kent gelişiminin” sürdürülebilirlik il-
keleri çerçevesinde kontrol altına alınması, mevcut merkezi iş alanı (MİA) üzerindeki baskının
ve Boğaz geçişlerindeki trafik yükünün hafifletilmesi ve çok merkezli bir yapının oluşmasının
sağlanmasıdır. Bu karar tarihi dokunun korunması hedefini de desteklemektedir.
ÇDP’nın saptamasına göre İstanbul’da ekolojik tabanlı doğal alanların başında her iki yakanın ku-
zeyini doğrusal bir şekilde kat eden orman alanları ile Silivri-Çatalca bölgesinde yoğunlaşan tarım
toprakları gelmektedir.

6 Bu konuda bkz: Diğer önemli doğal alanlar ise ÇDP analitik raporu tarafından dokuz başlık altında sınıflandırılmak-
http://www.ibb.gov. tadır: Terkos ve Kasatura arasındaki ekolojik- biyolojik çeşitlilik ve kıyı şeridi; Ağıldere ve Ağaçlı
tr/tr-TR/Documents/ Kumulları; Gümüşdere (Kilyos) Kumulları; İstanbul Boğazı’nın ön ve geri görünümünde yer alan
ISTANBUL_CDP_ endemik bitkiler; Büyükçekmece ve Küçükçekmece Gölleri; Hadımköy ve Kemerburgaz arasında-
GENEL_BILGI.pdf ve ki mera ve fundalıklar; Asya Yakası tepelikleri; Sahilköy ve Şile arasında kalan kumul ve ekolojik
http://www.ibb.gov. değerler, Ömerli İçme Suyu barajı etrafındaki endemik bitki örtüleri ile havza alanlarını birbirine
tr/tr-TR/kurumsal/ bağlayan ekolojik koridor ve kuşaklar.
Birimler/SehirPlan-
Bütün bu özel alanların “Kenti Çevreleyen Yeşil Kuşaklar” başlığı altında ele alınması ve
lamaMd/Docu- bu on bir farklı ekolojik alanda insan eliyle gerçekleştirilmesi gereken zorunlu müdaha-
ments/100.000%20 leler (ulaşım, rekreasyon vb.) için KTR’nin kapsamı ve ölçeğini ilgilendiren konularda te-
%C3%96l%C3%A7ek- mel ilkelerin geliştirilmesi gerekmektedir. İstanbul bütünü için hazırlanan KTR’nin 1:100
li%20%C3%87evre%20 000 ölçekli ÇDP ölçeğindeki genel ilkeler ile sınırlı kalması uygundur.
D%C3%BCzeni%20
Plan%C4%B1%20
Y%C3%B6netici%20

%C3%B6zeti%20
raporu.pdf (erişim:

Temmuz-2016)

91

BÖLÜM 1

Örneğin özellikle karayolu ulaşımın bu çevrelerin üzerinde yaratacağı tahribatı engellemeye yö-
nelik kentsel tasarım ögelerinin (ağaçlandırma, yol kenarı panelleri vb.) kararlarının verilmesinde
temel ilkeler ilgili bölümlerde belirtilmelidir. Bu tasarım ögelerinin yolların kademesine göre (Çevre
yolu, 1. kademe yol vb) çeşitlenmesi, bölgenin karakterine göre (orman alanları, kumullar vb) mal-
zemesinin seçilmesi önerilmelidir.

Bu on bir grubun dışında ÇDP’da da belirtildiği üzere, Göknarlık Tabiatı Koruma Alanı (Beykoz),
Sarıyer, Çatalca ve Gaziosmanpaşa ilçelerinde olmak üzere üç yaban hayatı koruma ve geliştirme
alanı ile Beykoz-Polonezköy ve Sarıyer-Türkmenbaşı Tabiat Parkları ve en büyük orman alanları
olarak Belgrat Ormanları ile Atatürk Arboretumu bulunmaktadır. İlgili kurumlarca halkın din-
lenme ihtiyacını karşılamak üzere projelendirilmekte olan bu alanlar için ölçeklerin gerektirdiği
temel tasarım ilkelerinin geliştirilmesi bu alanların sürdürülebilir kullanımını sağlamak açısından
özel önem taşımaktadır. İstanbul KTR özellikle uygulama ve denetim aşamalarında ilgili kurumlar
ile işbirliği içinde çalışılmasını düzenleyen bir yapının kurulmasını teşvik etmelidir. Böylelikle, İs-
tanbul bütününde kentsel tasarım unsurlarının bütüncül bir bakış açısıyla ele alınması sağlanmış
olacaktır. Bu hem kentin genel algısı açısından kaliteli bir çevre yaratılmasına olanak sağlayacak,
hem de yatırımların en verimli şekilde ve eşzamanlı olarak gerçekleştirilmesine ortam yarata-
caktır.

3.2.4. Kıyı Şeridi: 7 İBB tarafından
Kıyı şeridi konusunda İstanbul ÇDP’nda doğrudan alınmış bir karar bulunmamakla birlikte doğal hizmet verilen
alanların korunması başlıkları altında kıyı hakkında getirilen kararların olduğu görülmektedir. plajlar: Çatalca,
İstanbul kıyıları için belirtilmesi gereken özellikler korunması gereken doğal alan niteliğine sahip Çilingoz, Karacaköy,
olmalarının yanısıra kültür varlığı karakterinin ön plana çıktığı kıyı özellikleriyle özgün karaktere Ormanlı,Yalıköy,
sahiptirler. Nitekim Boğaziçi kıyıları, Tarihi Yarımada, Beyoğlu ve Haliç kıyıları bu özellikleri bir Yeniköy, Eyüp Ağaçlı,
arada barındıran kıyılardır. Sarıyer Kısırkaya,
Kilyos, Gümüşdere,
Bu kıyıların dışında İstanbul’un doğu ve batı yakaları itibariyle birbirinden farklı karakterler taşı- Beykoz Riva merkez,
yan Marmara ve Karadeniz kıyıları korunması gereken farklı özelliklere sahiptir. Bu kıyılar üzerin- Şile, Kızılcaköy,
de düzensiz yapılaşmış yerleşim alanları, üretim, depolama ve liman tesislerini içeren endüst- Sahilköy, Doğancılı,
riyel alanlar bulunmakta ve yanısıra geniş ve kullanılabilir kumsal ve plajlar7 da yer almaktadır. Alacalı, Sofular,
Bu zengin kullanım çeşitliliği İstanbul kıyıları için bir yönetim planını gerekli kılmaktadır. Bu plan Kumbaba, Ayaz-
kültürel peyzaj yaklaşımına temellenen mekansal kararları içeren yönetim uygulamasının altya- ma, Ağlayankaya,
pısını oluşturmalıdır. Uzunkum, Akçakese,
Kurfallı, Ağva, Tuzla
Halk Plajı, Kadıköy
Caddebostan 1,
Caddebostan 2,
Suadiye, Bakırköy,
Çiroz, Güneş, Florya,
Yeşilköy, Küçükçek-
mece Menekşe,
Beylikdüzü Gürpı-
nar, Büyükçekmece,
Kumburgaz, Kamilo-
ba, (Celaliye) Silivri,
Selimpaşa, Silivri
Çanta, Semizkum ve
Gümüşkaya.

92

İSTANBUL KENTSEL TASARIM REHBERİ

Bu planın kararlarını desteklemek üzere İstanbul bütününde makro ölçekli KTR’nin
getireceği kararlarda ise; alt ölçekli planlarda kıyı alanlarında mevcut kullanımların
yarattığı etkilerin irdelenmesi ve sürdürülebilirlik ilkesi ve ışığı altında gözden geçi-
rilmesi önerilmektedir. Bunun yanısıra büyük ölçekli, doğal ve tarihi çevreye etkisi-
nin yüksek olması beklenen kentsel projeler için etki değerlendirmesi yaklaşımının
KTR’nin önemli bir aracı olarak geliştirilmesi faydalı olacaktır. Bu konuda ICOMOS
tarafından 2011 yılında geliştirilen “Etki Değerlendirmesi Rehberi8”nin kullanılması
ya da bu rehberden yararlanılarak yeni bir belge hazırlanması tavsiye edilmektedir.

8 http://www.kultur- 3.2.5. Kent Silueti:
varliklari.gov.tr/Ek- Kent silueti hakkında da İstanbul ÇDP’nda doğrudan alınmış bir karar bulunmamakla birlikte doğal
lenti/4365,kmed-reh- ve kültürel alanların korunmasıyla ilgili getirilen kararların ayrılmaz parçası bu konudur. Özellikle
beripdf.pdf?0 (erişim: son on yıldır kent merkezleri başta olmak üzere, kent topraklarına yapılan yatırımların arttığı bi-
linmektedir. Her geçen gün daha değerli hale gelen bu alanlarda artan arsa maliyetleri nedeniyle
Temmuz-2016) kentin tarihi merkezinin yanı başında bile çok yüksek katlı yapıların gerçekleştirilmektedir. 2012
yılında UNESCO için Tarihi Yarımada korunma durumu izleme çalışmaları kapsamında gerçekleşti-
rilen siluet çalışması bulunmaktadır. Bu çalışmanın İstanbul bütününde ve daha da gelişmiş tekno-
lojilerden yararlanılarak yeniden ele alınması önem taşımaktadır. Bu çalışma makro ölçekte karar
getirecek olan KTR için çok önemli veri tabanı oluşturacaktır.

Şekil 3.
Galata'ya Bakış

93

BÖLÜM 1

Kaynaklar
http://mevzuat.basbakanlik.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=7.5.19788&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=MEKAN-
SAL, (erişim: Temmuz-2016)
http://whc.unesco.org/en/activities/638/, Ekim 1987’de Washington’da yapılan 8. ICOMOS Genel Kurulu’nda kabul edi-
len Charter for the Conservation of Historic Towns and Urban Areas-Washington Tüzüğü, (erişim: Temmuz-2016)
Dinçer, İ, Z. Enlil, Y. Evren, S.Kozaman Som (2011) İstanbul’un Tarihi ve Doğal Miras Değerleri: Potansiyeller, Riskler ve
Koruma Sorunları, İstanbul Kültür Mirası ve Kültür Ekonomisi Envanteri–2010, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/Documents/ISTANBUL_CDP_GENEL_BILGI.pdf
http://www.ibb.gov.tr/tr-TR/kurumsal/Birimler/SehirPlanlamaMd/Documents/100.000%20%C3%96l%C3%A7ekli%20
%C3%87evre%20D%C3%BCzeni%20Plan%C4%B1%20Y%C3%B6netici%20%C3%B6zeti%20raporu.pdf, (erişim: Tem-
muz-2016)
http://www.kulturvarliklari.gov.tr/Eklenti/4365,kmed-rehberipdf.pdf?0, (erişim: Temmuz-2016)
Görsel Kaynaklar
Şekil 1 ve Şekil 2: İBB Fotoğraf Arşivi
Şekil 3: Çiğdem POLATOĞLU

94