Kannad Bhugol 9th

»ÜãWæãàÆ
JíŸñܤ®æ¿á C¿áñæ¤

ÓÜÃÜPÝÃÜ¨Ü ¯|ì¿á PÜÅÊÜÞíPÜ: A»ÝÂÓÜ&2116/(±ÜÅ.PÜÅ.43/16) GÓ…w&4 ©®ÝíPÜ 25.4.2016 A®ÜÌ¿á Óݧ²ÓÜÇݨÜ
ÓÜÊÜá®ÜÌ¿á ÓÜË᣿áá ©. 3.3.2017 ÃÜí¨Üá ®Üvæ¨Ü ÓÜ»æ¿áÈÉ D ±ÜsܱÜâÓܤPÜÊÜ®Üá° ¯«ÝìÄñÜWæãÚÓÜÆá ÊÜÞ®ÜÂñæ PæãvÜÇÝX¨æ.

»ÜãWæãàÆ

JíŸñܤ®æ¿á C¿áñæ¤

ÊÜáÖÝÃÝÐÜó ÃÝg ±ÝsܱÜâÓܤPÜ ¯Ëáì£ ÊÜáñÜᤠA»ÝÂÓÜPÜÅÊÜá ÓÜíÍæãà«Ü®Ü ÊÜáívÜÙÜ, ±ÜâOæ.

ñÜÊÜá¾ Óݾoì¶æäà®Ü¨Ü ÊæáàÇæ DIKSHA App ÊÜáãÆPÜ ±ÜsܱÜâÓܤPÜ¨Ü Êæã¨ÜÆ®æ¿á
±Üâo¨Ü ÊæáàÈÃÜáÊÜ Q.R. Code¨Ü ÊÜáãÆPÜ wioÇ… ±ÜsܱÜâÓܤPÜ ÊÜáñÜᤠ±ÜÅ£Áãí¨Üá
±ÝsܨÜÈÉÃÜáÊÜ Q.R. Code¨Ü ÊÜáãÆPÜ B ±ÝsÜPæR ÓÜíŸí˜Ô¨Üíñæ A«Ü¿á®Ü&A«Ý±ܮܨÜ
ÓÜÆáÊÝX E±Ü¿ááPܤ ¨ÜêP…&ÍÝÅÊÜ ÓÝ×ñÜ E±ÜÆŸœÊÝWÜáÊÜâ¨Üá.

±ÜÅ¥ÜÊÜÞÊÜ꣤: 2017 © ÊÜáÖÝÃÝÐÜó ÃÝg ±ÝsܱÜâÓܤPÜ ¯Ëáì£ ÊÜáñÜᤠA»ÝÂÓÜPÜÅÊÜá ÓÜíÍæãà«Ü®Ü ÊÜáívÜÙÜ, ±ÜâOæ&411004.

©Ì£à¿á ±Üâ®ÜÊÜááì¨ÜÅ| : ÊÜáÖÝÃÝÐÜó ÃÝg ±ÝsܱÜâÓܤPÜ ¯Ëáì£ ÊÜáñÜᤠA»ÝÂÓÜPÜÅÊÜá ÓÜíÍæãà«Ü®Ü ÊÜáívÜÙÜ¨Ü PÜvæWæ D ±ÜâÓܤPÜ¨Ü GÆÉ
2020 ÖPÜ áÜ WR ÙÜ ®Ü áÜ ° PÝÀáĪ ÓÇÜ ÝX¨.æ D ±âÜÓP¤Ü ¨Ü ÈÜ ¿É á ¿ÞÊâܨàæ »ÝWÊÜ ®Ü áÜ ° ÓíÜ aÝÆP,Ü ÊáÜ ÖÝÃÝÐóÜ ÃÝg ±ÝsÂÜ ±âÜÓP¤Ü Ü

¯Ëáì£ ÊÜáñÜᤠA»ÝÂÓÜPÜÅÊÜá ÓÜíÍæãà«Ü®Ü ÊÜáívÜÙÜ CÊÜÃÜ ÈUñÜ A®ÜáÊÜᣠCÆɨæ E¨ÜœƒñÜWæãÚÓܸÝÃܨÜá.

ÊÜááS ÓÜÊÜá®ÜÌ¿áPÜ bñÜÅPÝÃÜ : ]à. »Üoá ÃÝÊÜá¨ÝÓÜ ¸ÝWÜÇæ
ÊÜááS±Üâo ÊÜáñÜᤠAÆíPÝÃÜ : ]à. »Üoá
ÎÅàÊÜᣠ±ÝÅb ÃÜËàí¨ÜÅ ÓÝsæ ÃÝÊÜá¨ÝÓÜ ¸ÝWÜÇæ
®ÜPÝÍæPÝÃÜ : ]à. ÃÜËQÃÜ| hÝ«ÜÊÜ
»ÜãWæãàÆ ËÐÜ¿á ÓÜËá£: APÒÃÜ hÜ æãàvÜOæ : QíÌ pPæ …Õ, ¶äæ àp…ì, ÊáÜ áíŸÀá
vÝ. G®….hæ. ±ÜÊÝÃÜ, A«ÜÂPÜÒ PÝWÜ¨Ü : 70 i.GÓ….GÊÜå…. QÅàÊÜáÊæäàÊÜØ
vÝ. ÓÜáÃæàÍÜ hæãàWÜ, ÓܨÜÓÜ ÊÜáá¨ÜÅOݨæàÍÜ :
vÝ. ÃÜg¯à ÊÜÞ~PÜÃÝÊÜ ¨æàÍÜÊÜááS, ÓܨÜÓÜ ÊÜáá¨ÜÅPÜ :
]à. ÓÜb®Ü ±ÜÃÜÍÜáÃÝÊÜá BÖæàÃÜ, ÓܨÜÓÜÂ
]à. WèÄàÍíÜ PÃÜ Ü ¨ñÜ Ýñ¤ Åæà¿á Tãæ àŸÃ,æ  ÓÜ ÂÜ PܮܰvÜ ÓÜíÁãàg®Ü ±ÜÅÊÜááSÃÜá
]à. ÃÜ.g. hÝ«ÜÊÜ, ÓܨÜÓÜÂ&ÓÜbÊÜ vÝ. ÓܨݮÜí¨Ü Gí ¹ÙÜãÛÃÜ, ËÍæàÐݘPÝÄ, PܮܰvÜ
]à. BÃ….GÊåÜ …. WOÜ ÝaÝÄ, ËÐ¿Ü á ÓÖÜ Ý¿áP,Ü P®Ü v°Ü Ü
»ÜãWæãàÆ A»ÝÂÓÜWÜo: »ÝÐÝíñÜÃÜ : ]àÊÜᣠËg¿áÆQÒ$¾à
vÝ. ÖæàÊÜáíñÜ ±ævÜOæPÜÃÜ BÃ…. ÃæàÊÜ|PÜÃÜ
vÝ. PÜƳ®Ý ±ÜÅ»ÝPÜÃÜÃÝÊÜ ¨æàÍÜÊÜááS ÓÜËáàPæÒ : ]à. GÓ….Pæ PÜpÝÃæ
vÝ. ÓÜáÃæàÍÜ Wæà|áÃÝÊÜ ÓÝÙÜÊæ
vÝ. ÖÜ|ÊÜáíñÜ ÆPÜÒ$¾| ®ÝÃÝ¿á|PÜÃÜ ¯Ëáì£ :
vÝ. ±ÜŨÜáÂÊÜá° ÍÜÎPÝíñÜ hæãàÎ ]à. ÓÜbñc Ý®Üí¨Ü B¶ÜÙæ, ÊÜááS ¯Ëáì£ A˜PÝÄ
]à. ÓÜíg¿á ]àÃÝÊÜá ±æçsÜOæ
]à. ]àÃÝÊÜá ÃÜZá®Ý¥Ü ÊæçhݱÜäÃÜPÜÃÜ ]à Ë®æãà¨Ü WÝÊÜvæ, ¯Ëáì£ A˜PÝÄ
]à. ±ÜâívÜÈàPÜ ¨ÜñݤñæÅà¿á ®ÜÇÝÊÜvæ
]à. AñÜáÆ ©à®Ý®Ý¥Ü PÜáÆPÜ~ì ]àÊáÜ £ ËáñÝÈ Îñܱ,Ü ÓÜÖÝ¿áPÜ ¯Ëáì£ A˜PÝÄ
]à. ¸ÝŸáÃÝÊÜ ]à±Ü£ ±æäàÊÝÃÜ
vÝ. ÍæàS ÖÜáÓæà®Ü ÖÜËáà¨Ü ±ÜÅPÝÍÜPÜ
]à. KÊÜá±ÜÅPÝÍÜ ÃÜñÜ®Ü ¥æàpæ
]à. ±Ü¨Ý¾PÜÃÜ ±ÜÅÇÝبÜÃÝÊÜ PÜáÆPÜ~ì ]à. ËÊæàPÜ EñܤÊÜá WæãàÓÝË
]à. ÍÝíñÝÃÝÊÜá ®Ü¥Ü᧠±ÝqàÆ ¯¿áíñÜÅPÜ
]àÊÜá£. Íæãà»Ý ÓÜá»ÝÐÜ ®ÝWÜÃæ
]àÊÜᣠÊÜáíWÜÇÝ WÜávæ&ËÍæÌàPÜÃÜ ±ÝsܱÜâÓܤPÜ ¯Ëáì£ ÊÜáívÜÙÜ,
±ÜŻݨæàË,

ÊÜááíŸÀá&25.





±ÜÅÓݤÊÜ®æ

˨ݦì WæÙæ¿áÃæà,

JíŸñܤ®æ¿á ÊÜWÜì¨ÜÈÉ ¯ÊÜáWæ ÓÝÌWÜñÜ˨æ. »ÜãWæãàÆ ËÐÜ¿á¨ÜÈÉ¿á ÓÜíhæn ÊÜáñÜᤠÓÜíPÜƳ®æWÜÙÜá
»ÜãWæãàÆ¨Ü ±ÜsܱÜâÓܤPÜ©í¨ÜÇæà ¯àÊÜâ PÜÈ£ÃÜáËÄ. C®Üá° ÊÜááí¨æ Öæbc®Ü BÙÜÊÝ¨Ü ÓÜíPÜƳ®æWÜÚÃÜáÊÜ.
JíŸñܤ®æ¿á C¿áñæ¤¿á »ÜãWæãàÆ¨Ü D ±ÜsܱÜâÓܤPÜÊÜ®Üá° ¯ÊÜá¾ Pæç¿áÈÉ CvÜÆá ÓÜíñæãàÐÜÊæ¯ÓÜáñܤ¨æ.

±Üê¦Ì¿á ÊæáàÇæ A®æàPÜ ±ÜÅPÝÃÜ¨Ü ®æçÓÜXìPÜ Zo®æWÜÙÜá ÓÜí»ÜËÓÜᣤÃÜáñܤÊæ. D Zo®æWÜÙÜ
±ÜÄOÝÊÜáÊÜâ ÓÜiàÊÜ A¨ÜÃÜíñæ ¯iìàÊÜ ËÐÜ¿áWÜÙÜ ÊæáàÇÝWÜᣤÃÜáñܤ¨æ. »ÜãWæãàÆ "±ÜÊÜìñÜÊÜâ,
±ÜÊÜìñÜÊÝWÜáÊÜâ©ÆÉ! Gí¨Üá ÖæàÙÜÇÝWÜáñܤ¨æ. C¨ÜÃÜ ¯gÊÝ¨Ü A¥Üì H®Üá? D ÊÜáñÜᤠCí¥Ü A®æàPÜ
ËÐÜ¿áWÜÙÜá A¨ÜÃÜíñæ Cí¥Ü Zo®æWÜÙÜ hæãñæ ÖæàWæ Öæãí©ÓܸæàPÜá, C¨ÜÃÜ ÓÜÆáÊÝX »ÜãWæãàÆ
ËÐÜ¿á¨Ü A»ÝÂÓÜ¨Ü AÊÜÍÜÂPÜñæ CÃÜáñܤ¨æ.

¯àÊÜâ A®æàPÜ ÊÜÓÜá¤WÜÙÜ®Üá° SÄà©ÓÜáËÄ, E±ÜÁãàXÓÜáËÄ, B¨ÜÃæ D ÊÜÓÜá¤WÜÙÜá ¯gÊÝX
ÖæàWæ ñÜ¿ÞÃݨÜÊÜâ. B AíWÜwWæ GÈÉí¨Ü Ÿí¨ÜÊÜâ, B ÊÜÓÜá¤WÜÙÜ ÊÜáãÆEWÜÊÜáWÜÙÜá ¯gÊÝX
¿ÞÊÜÊÜâ? ÊÜÞ®ÜÊÜ ÊÜáñÜᤠ¯ÓÜWÜì CÊÜÃÜ AíñÜÃÜQÅÁáÀáí¨Ü ÊÜÞ®ÜËà gWÜñÜᤠÖæàWæ
¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáñܤÊæ, ÊÜÞ®ÜËà ÓÜÊÜáãÖÜ, ÓÜíÓÜ¢£, ÓÜÊÜÞg ÖÝWÜã A¥ÜìPÝÃÜ| CÊÜâWÜÙÜ ËPÝÓܨÜ
hæãñæXÃÜáÊÜ ÓÜíŸí«Ü, AíñÜgìÆ¨Ü E±ÜÁãàWÜ ±ÜÄOÝÊÜá CñÝ© ÓÜíWÜ£WÜÙÜá D ±ÜsܱÜâÓܤPÜ©í¨Ü
¯àÊÜâ £Ú¨ÜáPæãÙÜáÛËÃÜáËÄ.

»ÜãWæãàÆ ËÐÜ¿á¨Ü A»ÝÂÓÜÊÜ®Üá° ÓÜãPÜÒ$¾¨ÜêÑrÀáí¨Ü ÊÜÞvÜáÊÜâ¨Üá AÊÜÍÜÂPÜÊÝX¨æ. A¨ÜPÝRX
E±ÜÆŸ¨ÜœËÃÜáÊÜ A®æàPÜ ÓÝ«Ü®ÜWÜÙÜá, ÖæàWæí¨ÜÃæ, ®ÜPÝÍæ, BÇæàS, AÙÜñæ¿á ¿áíñÜÅ ÊÜááíñݨÜÊÜâWÜÙÜ
AÊÜÍÜÂPÜñæWæ ñÜPÜRíñæ E±ÜÁãàWÜ ÊÜÞwÄ. ÍÝÇæ¿áÈÉ D ±ÜsܱÜâÓܤPܨÜÈÉ Pæãor PÜê£WÜÙÜ®Üá°
PÝÙÜi±ÜäÊÜìPÜÊÝX ÊÜÞw »ÜãWæãàÆ ËÐÜ¿áÊÜ®Üá° ÊæáçWÜãwÔPæãÚÛÄ.

¯ÊÜáWæÆÉÄWÜã ÊÜá®Ü@±ÜäÊÜìPÜ ÍÜá»æàaæf !

±ÜâOæ (vÝ. ÓÜá¯Æ ÊÜáWÜÃÜ)
©®ÝíPÜ : 28 G²ÅÆ 2017, APÜÒ¿áñÜê£à¿Þ ÓÜíaÝÆPÜ
»ÝÃ£Ü à¿á ÓèÃÜ ©®ÝíP:Ü 8 ÊçæÍÝS 1939
ÊÜáÖÝÃÝÐÜó ÃÝg ±ÝsܱÜâÓܤPÜ ¯Ëáì£ ÊÜáñÜá¤
A»ÝÂÓÜPÜÅÊÜá ÓÜíÍæãà«Ü®Ü ÊÜáívÜÙÜ, ±ÜâOæ.

A.PÜÅ. PæÒàñÜÅ ZoPÜ PÜÒÊÜáñæ¿á Ë«Ý®ÜWÜÙÜá

1. ±ÝÅñÜÂQÒPÜ ËñÜÃÜOæ¿á ®ÜPÝÍæ l ¸æàÃæ ¸æàÃæ »èWæãàÈPÜ ñÜíñÜÅWÜÙÜ E±ÜÁãàWÜ ÊÜÞw ÖÝWæÁáà E¨æªàÍÝñܾPÜ ®ÜPÝÍæWÜÙÜ
»ÜãWæãàÆ ËÍæÉàÐÜOæ ÊÜÞw ÊÜÞ×£¿á®Üá° ÓݨÜÃܱÜwÓÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá.

l ŸÖÜáE¨æªàÎ¿á ®ÜPÝÍæ ñÜ¿ÞÄÓÜÆá ÊÜáñÜᤠB ÓÜí¨Ü»Üì¨ÜÈÉ A®ÜáÊÜÞ®Ü ñÜWæ¿áÆá
ÓÝÊÜáXÅ¿á (Data) ÊÜXìàPÜÃÜ| ÊÜÞvÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá. ®ÜPÝÍæWÜÙÜ ÊæáàÇæ Óݧ²ÓÜÆá
ŸÃÜáÊܨÜá.

l »èWæãàÈPÜ ÓÝ«Ü®ÜWÜÙÜ E±ÜÁãàWÜ ÊÜÞw ËË«Ü ÓܧÙÜWÜÙÜá ÊÜáñÜᤠ±ÜŨæàÍÜWÜÙÜ®Üá°
Íæãà˜ÓÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá, Óݧ²ÓÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá. ÊÜÃÜ©¿á®Üá° ñÜ¿ÞÄÓÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá.

2. ±ÝÅPÜê£PÜ AíñÜWÜìñÜ aÜÆ®ÜÊÜÆ®æ l ÊÜÞ®ÜÊÜ B±Ü£¤®Ü ÊÜÂÊÜÓݧ±Ü®æWÝX ÖæàWæ Ԩܜñæ ÊÜÞvÜáÊÜ®Üá ÊÜáñÜᤠB±ÜñÜá¤WÜÚWæ ÖæàWæ
»ÜãWæãàÆ ±ÜÅ£ÓÝ¨Ü PæãvÜáÊÜ®Üá CÊÜâWÜÙÜ Íæãà«Ü ÊÜÞvÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá.

3. ±ÝÅPÜê£PÜ ¸ÝÖÜ ±ÜÅQÅÁá l »èWæãàÈPÜ ZoPÜWÜÙÜ ±ÜÄàPæÒ ÊÜÞvÜáÊܨÜá, A®ÜáÊÜÞ®Ü ñÜWæ¿ááÊܨÜá.

»ÜãWæãàÆ (»ÝWÜ 1 ÊÜáñÜᤠ2)

4. ±ÝÅPÜê£PÜ ÊÜáÙæ l »èWæãàÈPÜ ÓÝ«Ü®ÜWÜÙÜ ÓÜÖÝ¿á©í¨Ü ÊÜÞ×£¿á ¯ÄàPÜÒOæ ÊÜÞvÜáÊܨÜá, »ÝÐÜÂ
»ÜãWæãàÆ ÊÜÞvÜáÊܨÜá ÊÜáñÜᤠB ÓÜí¨Ü»Üì¨ÜÈÉ ®ÜPÝÍæ ñÜ¿ÞÄÓÜáÊܨÜá.

l ®æçÓÜXìPÜ ZoPÜWÜÙÜ ¯ÄàPÜÒOæ, ÊÜXìàPÜÃÜ| ÊÜÞw A®ÜáÊÜÞ®Ü ñÜWæ¿ááÊܨÜá.
A¨ÜÃÜÈÉ¿á PÝÃÜÂPÝÃÜ| »ÝÊÜ ÖæàÙÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá.

5. ±ÝÅPÜê£PÜ ÓÝWÜÃÜ ¯àÄ®Ü l ®æçÓÜXìPÜ ZoPÜWÜÙÜÈÉ¿á "aÜÆ' A»ÜÂÔÓÜáÊܨÜá. ±ÜÄàPÜÒ| ÊÜÞvÜáÊܨÜá ÊÜáñÜá¤
»ÜãWæãàÆ WÜá|«ÜÊÜáì A®ÜáÊÜÞ®Ü ñÜWæ¿ááÊܨÜá.

6. ±ÝÅPÜê£PÜ AíñÜÃÜÃÝÑóà¿á l »èWæãàÈPÜ ÊÜÞ×£¿á B«ÝÃÜ©í¨Ü ËË«Ü ±ÜÅÍæ°WÜÙÜ ÊæáàÇæ E±Ý¿á ÊÜÞvÜÆá
»ÜãWæãàÆ ÊÝÃÜÃæàÐæ ŸÃÜáÊܨÜá.

l ¿ÞÊÜâ¨æà ±ÜŨæàÍÜ¨Ü Óݧ®Ü&ËÓݤÃÜ¨Ü PÜáÄñÜá ®ÜPÝÍæ ÊÜáñÜᤠ±ÜÅ£ÊæáWÜÙÜ ÊæáàÇæ
»èWæãàÈPÜ hÝÚWæ (ÊÜêñܤ) ÖÝQ EñܤÃÜWÜÙÜ®Üá° ÖæàÙÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá.

7. ÊÜÞ®ÜËà A¥ÜìÍÝÓÜŒ¨Ü ±ÜÄaÜ¿á l B¦ìPÜ ±ÜÃÜÓܳÃÝÊÜÆíŸ®Ü¨Ü BPÜ꣟í«Ü (Pattern) ÊÜáñÜᤠAíñÜÃÜ WÜáÃÜá£ÓÜÆá
»ÜãWæãàÆ ŸÃÜáÊܨÜá.

l ËñÜÃÜ| (ÖÜíaÜáËPæ)¨ÜÈÉ¿á BPÜ꣟í«Ü ÊÜáñÜᤠÊÜÞ®ÜËà QÅÁáWÜÙÜ ±ÜÅÓÝÃÜ|¨Ü
±ÜÅQÅÁá CÊÜâWÜÙÜ ±ÜÄàPÜÒOæ ÊÜÞvÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá.
8. ÊÜÞ®ÜËà ÊݱÝÃÜ

»ÜãWæãàÆ l ¿ÞÊÜâ¨æà ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ¿á ±ÝÅPÜê£PÜ ±ÜÄÓÜÃÜ¨Ü AÈÉ¿á A¥ÜìPÝÃÜ| ÊÜáñÜᤠÊݱÜÃÜ

CÊÜâWÜÙÜ ÊæáàÇÝWÜáÊÜ ±ÜÄOÝÊÜáÊÜ®Üá° ËÐÜ¨Ü ±ÜwÓÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá.

9. ÊÜÞ®ÜËà ®ÜWÜÄàPÜÃÜ| l ÊÜÓÜ£WÜÙÜ ¯ÊÜÞì|¨ÜÈÉ ÊÜÞ®ÜÊÜ®Üá »èWæãàÈPÜ ZoPÜWÜÙÜ E±ÜÁãàWÜÊÜ®Üá° ÖæàWæ
»ÜãWæãàÆ ÊÜÞw¨Ü®Üá. AÆɨæ Óݧ¯PÜ ±ÝÅPÜê£PÜ ±ÜÄÓÜÃܨæãí©Wæ A®ÜáPÜãÆ ÊÜáñÜᤠÓÜá«ÝÃÜOæ¿á®Üá°
AÊÜ®Üá ÖæàWæ ÊÜÞvÜáñܤ Öæãà¨Ü®Üá GíŸá¨ÜÃÜ ±ÜÄàPÜÒOæ ÊÜÞvÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá.

10. ÊÜÞ®ÜËà ÓÝÄWæ ÊÜáñÜᤠl ±ÜÄÓÜÃÜ ÊÜáñÜᤠÓܧÙÜWÜÙÜ PÜáÄñÜá AÄÊÜâ ÊÜáñÜᤠÊÜåèÆÂWÜÙÜá CÊÜâWÜÙÜÈÉ¿á
»ÜãWæãàÆ ÓÜí¨æàÍÜÊÜÖÜ®Ü Ÿ¨ÜÇÝÊÜOæÀáí¨Ü ÊÜÂQ¤¿á Êæç¿áQ¤PÜ ÊÜñÜì®æ ±ÜÅ»ÝËñÜÊÝWÜáÊܨÜá GíŸá¨Ü®Üá°
£Ú¨ÜáPæãÙÜáÛÊܨÜá.

l ËÎÐÜr ±ÝÅPÜê£PÜ ÊÜáñÜᤠÃÝgQà¿á ZoPÜWÜÙÜ I£ÖÝÔPÜ Zo®æ, g®ÜÃÜ aÜÆ®ÜÊÜÆ®æ
ÊÜáñÜᤠ±ÜÄÓÜÃܨæãí©Wæ BWÜáÊÜ A®ÜáPÜãÆñæ CÊÜâWÜÙÜ ÊÜ|ì®æ ÊÜÞvÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá.

11. ÊÜÞ®ÜËà ±ÜÅÊÝÓÜ (±Ü¿áìo®æ) l ±ÜŨæàÍÜWÜÙÜ ÓÜí¨Ü»Üì¨ÜÈÉ A®ÜáÊÜÞ®ÜWÜÙÜá ÊÜáñÜᤠAí¨Ýgá ÊÜÞvÜÆá ÊÜÞ×£¿á
»ÜãWæãàÆ ÓÜíPÜÆ®æ ÊÜÞvÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá.

l ÊÜÓÜá¤, ÓæàÊæ ÊÜáñÜᤠñÜíñÜÅhÝn®Ü CÊÜâWÜÚí¨Ü ¿ÞÊÜâ¨æà ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ¿á ËË«Ü Óݧ®ÜWÜÙÜá
Jí¨ÜPæãRí¨Üá hæãàwÓÜÇÝWÜáñܤÊæ GíŸá¨Ü®Üá° ÖæàÙÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá.

l ®ÜPÝÍæ¿á ¯ÄàPÜÒOæ ÊÜÞw A®ÜáÊÜÞ®Ü ÊÜÞvÜáÊܨÜá. ÊÜáñÜᤠ¯ÐÜRÐæì ñÜWæ¿ááÊܨÜá.
l ®ÜPÝÍæ ÊÜáñÜᤠCñÜÃÜ »èWæãàÈPÜ ÓÝ«Ü®ÜWÜÙÜ®Üá° E±ÜÁãàXÔ ¿ÞÊÜâ¨æà ±ÜŨæàÍܨÜ
ÓÜí¨Ü»Üì¨ÜÈÉ¿á ±ÜÅÍæ°WÜÚWæ EñܤÃÜWÜÙÜ®Üá° ÖæàÙÜÆá ŸÃÜáÊܨÜá.

- ÎPÜÒPÜÄWÝX -

P Êæã¨ÜÆá ÓÜÌñÜ: ±ÜsܱÜâÓܤPÜÊÜ®Üá° £Ú¨ÜáPæãÙÜÛ¸æàPÜá. "WæãÉ๠PÜÉŸ' ±ÝÅÃÜí¼ÓܸæàPÜá.
P ±ÜÅ£Áãí¨Üá ±ÝsܨÜÈÉ¿á PÜê£WÝX PÝÙÜiÀáí¨Ü ÊÜáñÜᤠÓÜÌñÜíñÜÅ
O D ±ÜsܱÜâÓܤPÜÊÜ®Üá° ÃÜaÜ®ÝñܾPÜ ±Ü¨Üœ£Àáí¨Ü ÊÜáñÜᤠPÜꣿááPܤ
¯Áãàg®æ¿á®Üá° ÊÜÞvܸæàPÜá. ¯Áãàg®æ¿á ÖæãÃÜñÜá ±ÝsÜ A¨Ý±ܮæWÝX Ԩܜ±ÜwÓÜÇÝX¨æ. D ±ÝsܱÜâÓܤPܨÜÈÉ¿á
PÜÈÓÜáÊܨÜá AÁãàWÜ Êæ¯ÓÜŸÖÜá¨Üá. ±ÝsÜWÜÙÜ®Üá° ÊÜWÜì¨ÜÈÉ K© PÜÈÓܸÝÃܨÜá.

P A«Ü¿á®Ü&A«Ý±ܮæ¿áÈÉ¿á "AíñÜÃ…QÅÁá', "±ÜÅQÅÁá', P ÓÜí»æãà«ÜWÜÙÜ PÜÅÊÜáÊÝÄñÝ WÜÊÜá®Ü¨ÜÈÉoár, ±ÝsÜWÜÙÜ®Üá°
"GÆÉ Ë¨Ý¦ìWÙÜ Ü ÓÖÜ »Ü ÝW'Ü ÊáÜ ñáÜ ¤ ñÊÜ áÜ ¾ ÓQÜ Å¿á ÊÞÜ WìÜ ¨ÍÜ ìÜ ®Ü A®ÜáPÜÅÊÜá~Pæ¿áíñæ PÜÈÓÜáÊܨÜá ËÐÜ¿á¨Ü ÓÜáÁãàWÜÂ
AñÜÂíñÜ AÊÜÍÜÂPÜÊÝX¨æ. hÝn®Ü¯Ëáì£WÝX ÁãàWÜÂÊÝWÜŸÖÜá¨Üá.

P ÍÝÇæ¿áÈÉ C¨Üª »èWæãàÈPÜ ÓÝ«Ü®ÜWÜÙÜ®Üá° AÊÜÍÜÂPÜñæWæ A®ÜáÓÜÄÔ P ±ÜsܱÜâÓܤPܨÜÈÉ ÊÜÞvܸæàPÝ¨Ü PÜê£WÜÚWÝX ±æ¯ÕÆ¨Ü E±ÜÁãàWÜ
E±ÜÁãàXÓÜáÊܨÜá C¨Üá ËÐÜ¿á¨Ü ÓÜáÁãàWÜ BPÜÆ®æWæ ÊÜÞvÜáÊÜ ÓÜÆáÊÝX ÓÜãaÜ®æ PæãvܸæàPÜá.
AÊÜÍÜÂPÜÊÝX¨æ. A¨ÜÃÜ ÖÝWæà ÍÝÇæ¿áÈÉ¿á ±Üê¦Ì (±ÜÅ£PÜê£)
gWÜñÜá¤, »ÝÃÜñÜ, ÃÝg CÊÜâWÜÙÜ ®ÜPÝÍæ, ®ÜPÝÍæ¿á ÓÜíWÜÅÖÜ ±ÜâÓܤPÜ P ¯ÊÜáWæ Wæ㣤¨æÁá? D »ÝWÜÊÜ®Üá° ÊÜáãÆÂÊÜޱܮÜPÝRX WÜ|®æWæ
ÊÜááíñݨÜÊÜâWÜÙÜ E±ÜÁãàWÜ A¯ÊÝ¿áìÊÝX¨æ GíŸá¨Ü®Üá° ñÜWæ¨ÜáPæãÙÜÛ¸ÝÃܨÜá.
WÜÊÜá®Ü¨ÜÈÉoárPæãÙÜÛ¸æàPÜá.
P ±ÜsܱÜâÓܤPÜ¨Ü Pæã®æWæ ±ÜÄÎÐÜrÊÜ®Üá° PæãvÜÇÝX¨æ. ±ÝsÜWÜÙÜÈÉ¿á
P ±ÝsÜWÜÙÜ ÓÜíTæ ÊÜá¿Þì©ñÜÊÝX¨ÜªÃÜã, ±ÜÅ£Áãí¨Üá ±ÝsÜPæR ÊÜáÖÜñÜÌ¨Ü »èWæãàÈPÜ ÍÜŸªWÜÙÜ/ÓÜíPÜƳ®æWÜÙÜ ËÓÜõñÜ ÊÜÞ×£ D
GÐÜár ñÝÓÜáWÜÙÜá ¸æàPÝWÜáÊÜÊÜâ GíŸá¨ÜÃÜ ËaÝÃÜ ÊÜÞvÜÇÝX¨æ. ±ÜÄÎÐÜr¨ÜÈÉ Pæãqr¨æ. ±ÜÄÎÐÜr¨ÜÈÉ¿á ÍÜŸªWÜÙÜá ÊÜOÝì®ÜáÓÝÃÜ
AÊÜáãñÜì ÓÜíPÜƳ®æ PÜt| ÊÜáñÜᤠQÉÐÜrÊÝXÃÜáÊÜÊÜâ. AíñæÁá PæãvÜÇÝX¨æ. D ±ÜÄÎÐÜr¨ÜÈÉ Ÿí¨Ü D ÍÜŸª ±ÝsÜWÜÙÜÈÉ
A®áÜ PÅÜÊáÜ ~P¿æ áÈÉ ®ÊÜ áÜ ã©Ô¨Ü ñÝÓáÜ WÙÜ Ü ÁãàWÂÜ E±ÁÜ ãàWÜ ¯àÈ aèPÜqr¯í¨Ü ñæãàÄÓÜÇÝX¨æ. E¨Ý: ÊÜ|ìË®ÝÂÓÜ
ÊÜÞvܸæàPÜá. ±ÝsÜÊÜ®Üá° ÓÜÌƳ¨ÜÃÜÈÉ ÊÜááXÓܸÝÃܨÜá. C¨ÜÄí¨Ü (±ÝsÜ 1, ±Üâo ÓÜíTæ 1).
˨ݦìWÜÙÜ ÊæáàÇæ ¸è©œPÜ »ÝÃÜ ÖæàÃܨæà ËÐÜ¿á
ÊæáçWÜãwÔPæãÙÜÛÆá AÊÜÄWæ ÓÜÖÝ¿áÊÝWÜŸÖÜá¨Üá. P ±ÜÄÎÐÜr¨Ü Pæã®æWæ ÓÜí¨Ü»ÜìPÝRX ÓÜíPæàñÜ ÓܧÙÜWÜÙÜ®Üá° Pæãqr¨æ.
ÖÝWæÁáà ÓÜí¨Ü»ÜìPÝRX E±ÜÁãàXst ÓÝ×ñÜ嬆 ÊÜÞ×£
P CñÜÃÜ ÓÝÊÜÞiPÜ ÍÝÓÜŒWÜÙÜíñæ »èWæãàÈPÜ ÓÜíPÜƳ®æ ÓÜÖÜgÊÝX Pãæ vÇÜ ÝX¨.æ ¯àÊâÜ ÓñÌÜ :Ü ÖÝWÁæ áà ˨ݦìWÙÜ áÜ D ÓíÜ ¨»Ü ìÜ ¨Ü
£Ú¿ááÊÜíñæ CÃÜáÊÜ©ÆÉ. »ÜãWæãàÆ¨Ü ÓÜáÊÜÞÃÜá ÓÜíPÜƳ®æWÜÙÜá E±ÜÁãàWÜ ÊÜÞvÜáÊܨÜá A±æàQÒñÜ˨æ. D ÓÜí¨Ü»Üì ÓÝ×ñÜÂWÜÙÜ
ÍÝÔŒ¿á B«ÝÃÜ¨Ü ÊæáàÇæ ÊÜáñÜᤠAÊÜáãñÜì AíÍÜWÜÙÜ ÊæáàÇæ B«ÝÃÜ©í¨Ü ¯ÊÜáWæ ±ÜsܱÜâÓܤPÜ¨Ü ÖæãÃÜWæ ÖæãàWÜÆá ¯ÎcñÜÊÝX
AÊÆÜ í¹ÔÃáÜ ñÊ¤Ü .æ WáÜ í²®Ü PÝ¿áì, JŸÃãæ ŸÃº Ü ÓÖÜ Ý¿á©í¨Ü ÓÜÖÝ¿á ÊÝWÜŸÖÜá¨Üá. ËÐÜ¿áÊÜâ BÙÜÊÝX £Ú¿áÆá
PÜÈ¿ááÊܨÜá D AíÍÜWÜÚWæ ±æäÅàñÝÕÖÜ®æ PæãvܸæàPÜá. A¨ÜPÝRX ËÐ¿Ü á¨Ü ±äÜ ÃPÜ ÊÜ Ýa®Ü Ü ¿ÞÊÝWÆÜ ã E±ÁÜ ãàWPÜ Ræ ŸÃáÜ Ê¨Ü áÜ
ÊÜWÜìÃÜaÜ®æ¿á®Üá° Ÿ¨ÜÈÓܸæàPÜá. ˨ݦìWÜÚWæ PÜÈ¿áÆá GíŸá¨Ü®Üá° ÆPÜÒé¨ÜÈÉvܸæàPÜá.
ÖæaæácaÜc ÓÜí˜ ¨æãÃÜPÜŸÖÜá¨Üá. ×àWæ ÊÜWÜì ÃÜaÜ®æ CvܸæàPÜá.
P ÊáÜ ãÆÂÊÞÜ ±®Ü PÜ ÝXR PêÜ£±ÅÜ«Ý®,Ü ÊáÜ áPÊ¤Ü Ý¨,Ü ŸÖáÜ ±¿Ü ÞìÀá,
P ±ÝsܨÜÈÉ¿á ËË«Ü aèPÜoárWÜÙÜá ÊÜáñÜᤠB ÓÜí¨Ü»Üì¨ÜÈÉ ÓÜãaÜ®æ ËaÝÃܱÜÅÊÜñÜìPÜ ±ÜÅÍæ°WÜÙÜ E±ÜÁãàWÜ ÊÜÞvܸæàPÜá. ±ÝsÜWÜÙÜ
Pãæ váÜ ÊÜ"Wãæ àÉ ¹'CÊâÜ ±ÝñÅÜ Ë¨Ý¦ìWÚÜ Wæ²Åà¿áʯæ ÓŸÜ ÖáÜ ¨áÜ Pæã®æWæ ÓÝÌ«Ý¿á¨ÜÈÉ C¨ÜÃÜ PæÆÊæäí¨Üá ®ÜÊÜáã®æWÜÙÜ®Üá°
GíŸá¨Ü®Üá° ®æãàvܸæàPÜá. C¨ÜÃÜ ÊÜáãÆPÜ AÊÜÃÜÈÉ ËÐÜ¿á¨Ü PæãvÜÇÝX¨æ
A¼ÃÜáb ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜŸÖÜá¨Üá. C¨ÜPÝRX ÍÝÇæ¿áÈÉ
P ±ÝsܱÜâÓܤPܨÜÈÉ¿á "PÜãÂBÃ… PæãvÜ' ÊÜ®Üá° E±ÜÁãàXÔÄ.

- ˨ݦìWÜÚWÝX -

WæãÉà¹®Ü E±ÜÁãàWÜ: D ±ÝsܱÜâÓܤPܨÜÈÉ ±Üê¦ÌWæãà騆 E±ÜÁãàWÜ Jí¨Üá ±ÝñæÅ¿áí¨Üá ÊÜÞvÜÇÝX¨æ.
A¨ÜÃÜ ÖæÓÜÃÜá "WæãÉà¹' Gí©¨æ. D WæãÉ๠±ÜÅ£Áãí¨Üá ±ÝsܨÜÈÉ ¯ÊÜá¾ hæãñæWæ CÃÜŸÖÜá¨Üá. ±ÝsܨÜÈÉ¿á
ËË«Ü A±æàQÒñÜ ËÐÜ¿áWÜÚWÝX A¨Üá ¯ÊÜáWæ ÓÜÖÝ¿á ÊÜÞvÜŸÖÜá¨Üá. ±ÜÅ£Áãí¨Üá ÓܧÙܨÜÈÉ A¨Üá ÓÜãbԨܪ®Üá°
¯àÊÜâ ÊÜÞvÜÆá ±ÜſᣰÔÄ.

A®ÜáPÜÅÊÜá~Pæ

PÜÅ. ±ÝsÜWÜÙÜ ÖæÓÜÃÜá PæÒàñÜÅ ±Üâo ÓÜíTæ A±æàQÒñÜ
ÓÜíTæ ñÝÓÜáWÜÙÜá
±ÝÅPÜê£PÜ »ÜãWæãàÆ
1. ËñÜÃÜOæ¿á ®ÜPÝÍæWÜÙÜá ±ÝÅPÜê£PÜ »ÜãWæãàÆ 1 08

2. AíñÜWÜìñÜ aÜÆ®ÜÊÜÆ®æ 9 08

3. ¸ÝÖÜ ±ÜÅQÅÁáWÜÙÜá »ÝWÜ&1 ±ÝÅPÜê£PÜ »ÜãWæãàÆ 23 08

4. ¸ÝÖÜ ±ÜÅQÅÁáWÜÙÜá »ÝWÜ&2 ±ÝÅPÜê£PÜ »ÜãWæãàÆ 30 08

5. ÊÜêÑr ±ÝÅPÜê£PÜ »ÜãWæãàÆ 41 08

6. ÓÝWÜÃÜ gÆ¨Ü WÜá|«ÜÊÜáì ±ÝÅPÜê£PÜ »ÜãWæãàÆ 50 08

7. AíñÜÃÜÃÝÑóà¿á ÊÝÃÜ ÃæàÐæ ÓÝÊÜޮܠ»ÜãWæãàÆ 57 07

8. A¥ÜìÍÝÓÜŒ¨æãí©Wæ±ÜÄaÜ¿á ÊÜÞ®ÜËà »ÜãWæãàÆ 64 07

9. ÊݱÝÃÜ ÊÜÞ®ÜËà »ÜãWæãàÆ 67 08

10. ®ÜWÜÄàPÜÃÜ| ÊÜÞ®ÜËà »ÜãWæãàÆ 75 08

11. ÓÝÄWæ ÊÜáñÜᤠÓÜí±ÜPÜì ÊÜÞ®ÜËà »ÜãWæãàÆ 82 08

12. ±ÜÅÊÝÓÜ ÊÜÞ®ÜËà »ÜãWæãàÆ 97
±ÜÄÎÐÜr 98

S.O.I. Note : The following foot notes are applicable : (1) © Government of India, Copyright : 2017. (2) The responsibility for
the correctness of internal details rests with the publisher. (3) The territorial waters of India extend into the sea to a distance of
twelve nautical miles measured from the appropriate base line. (4) The administrative headquarters of Chandigarh, Haryana and
Punjab are at Chandigarh. (5) The interstate boundaries amongst Arunachal Pradesh, Assam and Meghalaya shown on these
maps are as interpreted from the “North-Eastern Areas (Reorganisation) Act. 1971,” but have yet to be verified. (6) The exernal
boundaries and coastlines of India agree with the Record/Master Copy certified by Survey of India. (7) The state boundaries
between Uttarakhand & Uttar Pradesh, Bihar & Jharkhand and Chattisgarh & Madhya Pradesh have not been verified by the
Governments concerned. (8) The spellings of names in these maps, have been taken from various sources.

DISCLAIMER Note : All attempts have been made to contact copy righters (©) but we have not heard from them.
We will be pleased to acknowledge the copy right holder (s) in our next edition if we learn from them.

ÊÜááS±ÜêÐÜu: ®æçÓÜXìPÜ QÅÁáWÜÚí¨Ü ¯ÊÜÞì|ÊÝ¨Ü »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá, A±Ü±Ü|ìÊÝ¨Ü ŸívæWÜÆáÉ , ÓÝWÜÃܨÜvÜ (ÊÜáÃÜÙÜ©®æ°),
XvÜWÜÙÜá ¸æàÃÜáWÜÚí¨Ý¨Ü ÓÝÊÜ¿áÊÜ Ë¨ÝÃÜOæ.

ÊÜáƱÜêÐÜu : 'V' BPÝÃÜ¨Ü PÜí¨ÜÃÜ, bPÜR ÊݱÝÄ, WÜqr ÎÇæ¿áÈÉ ÊÜÞ®ÜÊÜ PæãÃæ¨Ü WÜáÖæ, ÓÜWÜoá ÊݱÝÄ ÖÝWÜã Óæç¶Ü ©®æ°WÜÙÜá.

1. ËñÜÃÜOæ¿á ®ÜPÝÍæWÜÙÜá

¯àÊÜâ ×í©®Ü C¿áñæ¤WÜÙÜÈÉ ±ÜÄÓÜÃÜ A»ÝÂÓÜ ÖÝWÜã ñæãàÄÓÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. ¿ÞÊÜâ¨æà Jí¨Üá ±ÜŨæàÍÜ¨Ü ±Ügì®ÜÂ,
»ÜãWæãàÆ ËÐÜ¿áWÜÙÜÈÉ iÇæÉ, ÃÝg ÖÝWÜã ¨æàÍÜWÜÙÜ ®ÜPÝÍæWÜÙÜ EÐÜ¡ñÝÊÜÞ®Ü, g®ÜÓÜíTæ ÊÜááíñݨÜÊÜâWÜÙÜ®Üá° ËñÜÃÜOæ¿á
A»ÝÂÓÜ ÊÜÞwÃÜáËÄ. ®ÜPÝÍæ ÓÜíWÜÅÖܨÜÈÉ¿á ®ÜPÝÍæWÜÙÜ ÊÜááS ZoPÜWÜÙÜ ÓÜíTæÂWÜÚWÜ®ÜáÓÜÄÔ ®ÜPÝÍæWÜÙÜÈÉ ñæãàÄÓÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá.
E¨æªàÍÜÊÜâ, ÊÜááSÂÊÝX ÓܧÙÜWÜÙÜ Óݧ®Ü ÖÝWÜã ËñÜÃÜOæ D ®ÜPÝÍæWÜÙÜ E±ÜÁãàWÜ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ¿á ËñÜÃÜOæ¿á®Üá°
ñæãàÄÓÜáÊÜâ¨Üá ×àWæ CÃÜáÊÜÊÜâ. CÊÜÆɨæ PæÆÊÜâ ®ÜPÝÍæWÜÙÜ®Üá° ÓܳÐÜr±ÜwÓÜÆá ÊÜÞvÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. CíñÜÖÜ ®ÜPÝÍæWÜÚí¨Ü ZoPÜWÜÙÜ
ËÎÐÜu E¨æªàÍÜ CoárPæãívÜá ÊÜÞvÜƳvÜáÊÜÊÜâ. AÊÜâWÜÚWæ ËñÜÃÜOæ¿á Áãàg®æ¿áá ñÜPÜÒ| £Ú¨ÜáŸÃÜáÊÜâ¨Üá. ËñÜÃÜOæ¿á
E¨æªàÍÝñܾPÜ ®ÜPÝÍæWÜÙÜá Gí¨Üá ÖæàÙÜáÊÜÃÜá. CíñÜÖÜ ®ÜPÝÍæWÜÙÜ ®ÜPÝÍæWÜÙÜ®Üá° ñæWæ¿áÆá ÓÜíŸí«Ü±Üor ZoPÜWÜÙÜ ÓÜíTÝÂñܾPÜ
ÊÜáãÆPÜ ËË«Ü ZoPÜWÜÙÜ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ¿á ËñÜÃÜOæ¿á®Üá° ÊÜÞ×£¿á AÊÜÍÜÂPÜñæ CÃÜáñܤ¨æ.

ËñÜÃÜOæ¿á ®ÜPÝÍæ.

aÜáPæR ±Ü¨Üœ£ PæÒàñÜÅ Z¯ ±Ü¨Üœ£ ÓÜÊÜá ±ÜÅ»ÝÊÜ ±Ü¨Üœ£

aÜáPæR ±Ü¨Üœ£: v g®ÜÓÜíTæ¿á ËñÜÃÜOæ ñæãàÄÓÜáÊÝWÜ WÝÅËáà|
g®ÜÓÜíTæ¿á®Üá° aÜáPæRWÜÚí¨Ü ñæãàÄÔ¨ÜÃæ ®ÜWÜÃܨÜ
±Üvæ¨ÜáPæãívÜ ÓÜíTÝÂñܾPÜ ÊÜÞ×£¿á B«ÝÃÜ©í¨Ü g®ÜÓÜíTæ¿á®Üá° ñæãàÄÓÜáÊÝWÜ WæãàÆWÜÙÜ E±ÜÁãàWÜ
aÜáPæR ±Ü¨Üœ£¿á ®ÜPÝÍæ¿á®Üá° ñÜ¿ÞÄÓÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. D ÊÜÞvÜáÊÜÃÜá.
ÊÜÞ×£¿á®Üá° ±ÜÅñÜÂPÜÒÊÝX G~PæÊÜÞw CÆÉÊæ E±ÜÆŸœÊݨÜ
ÊÜÞ×£¿á B«ÝÃÜ©í¨Ü ñæWæ¨ÜáPæãÙÜÛÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. ¿ÞÊÜâ¨æà v ±ÜÅ£Áãí¨Üá aÜáPæR¿á BPÝÃÜ ÓÜÊÜá®ÝX CvܸæàPÜá.
Jí¨Üá ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ, ¿ÞÊÜ ÄࣿáÈÉ ZoPÜ¨Ü ËñÜÃÜOæ
BX¨æÁãà A¨æà ÄࣿáÈÉ ®ÜPÝÍæ¿áÈÉ aÜáPæRWÜÙÜ®Üá° Coár v ±ÜŨæàÍÜ¨Ü ±ÝÅPÜê£PÜ ÃÜaÜ®æ, gÆ¨Ü ÊÜáãÆ, ÓÝÄWæ¿á
ËñÜÃÜOæ¿á®Üá° ñæãàÄÓÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. E¨Ý& g®ÜÓÜíTæÂ, ÊÜÂÊÜÓæ§ ÊÜááíñݨÜÊÜâWÜÙÜ ZoPÜWÜÙÜ ËñÜÃÜOæ¿á®Üá°
±ÜÍÜá«Ü®Ü ÓÜíTæ¿á ËñÜÃÜOæ. ¿ÞÊÜ ZoPÜÊÜâ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ ËaÝÃܨÜÈÉ ñæWæ¨ÜáPæãÙÜÛ¸æàPÝWÜáñܤ¨æ, A¨ÜPÜR®ÜáÓÜÄÔ
ÊÜááPܤÊÝX ÖܹºÃÜáÊÜâ¨æãà AíñÜÖÜ ZoPÜWÜÙÜ ËñÜÃÜOæWÝX aÜáPæRWÜÙÜ®Üá° PæãvܸæàPÝWÜáÊÜâ¨Üá.
aÜáPæR ±Ü¨Üœ£ A®ÜáPÜãÆPÜÃÜÊÝX¨æ. ¿ÞÊÜ ZoPWÜ ÙÜ áÜ ÊáÜ áPÊ¤Ü ÝX Ö¹Ü Ãº áÜ ÊÊÜ äæ à AÊâÜ WÙÜ Ü

±ÜŨæàÍÜ¨Ü ZoPÜWÜÙÜ ÊÜÞ×£¿á A£à PÜwÊæá ÖÝWÜã ËñÃÜ OÜ Wæ ÝX aáÜ PRæ ±¨Ü £œÜ ¿áá Öaæ áÜ c E±ÁÜ ãàW¨Ü ÈÜ É ŸÃáÜ ÊâÜ ¨áÜ .

A£à ÖæaÜác ÓÜíTæÂWÙÜ ®Ü áÜ ° WÊÜ áÜ ®PÜ Ræ ñWæ ¨æ áÜ Pãæ ÙÇÛÜ ÝWáÜ ÊâÜ ¨áÜ . ®ÜPÝÍæÁãí©Wæ Êæáç£Å
A¨PÜ ®RÜ áÜ ÓÄÜ Ô aáÜ PWRæ ÙÜ Ü ÊåÜ èÆÂ樆 áÜ ° ¯«ìÜ ÄÓÇÜ ÝWáÜ Ê¨Ü áÜ . D
ÊåÜ èÆÂ樆 áÜ ° ¯«ìÜ ÄÓáÜ ÊÝWÜ aáÜ PWRæ ÙÜ Ü BPÝÃ,Ü ZoPWÜ ÙÜ Ü Z®ñÜ æ
ÖÝWãÜ ®PÜ ÝÍ¿æ á ±ÅÜÊÞÜ | CÊâÜ WÙÜ Ü ËaÝÃÜ BPÜê£ 1.1 ÃÜÈÉ AÊÜáÃÝÊÜ£ iÇæÉ¿á g®ÜÓÜíTæ¿á

ÊÞÜ v¸Ü àæ PÝWáÜ ÊâÜ ¨áÜ . ±ÅÜ£Áãí¨áÜ E±ËÜ »ÝW¨Ü ÈÜ ¿É á ËñÜÃÜOæ¿á ®ÜPÝÍæ PæãvÜÇÝX¨æ. aÜáPæR ±Ü¨Üœ£ÀáíñÜ
(ÃÝg嬆 ÔàÊáæ ) ÓíÜ TÂæ WÚÜ WÝX GÐáÜ r aáÜ PWRæ ÙÜ ®Ü áÜ ° Pãæ v¸Ü àæ PáÜ ËñÜÃÜOæ¿á®Üá° ñæãàÄÔÃÜáÊÜ D ®ÜPÝÍæ¿á®Üá° WÜÖÜ®ÜÊÝX
GíŸá¨®Ü áÜ ° Êãæ ¨ÇÜ àæ ¯«ìÜ ÄÓ¸Ü àæ PÝWáÜ ñ¨¤Ü .æ aáÜ PWRæ ÙÜ ®Ü áÜ ° A»ÝÂÔÔ Pæãor ±ÜÅÍæ°WÜÙÜ EñܤÃÜ ÖæàÚÄ.
Pãæ váÜ ÊÝWÜ PÙæ XÜ ®Ü ËÐ¿Ü áWÙÜ Ü ŸWWæ æ PÝÙiÜ Ê×Ü ÓÇÜ ÝWáÜ ÊܨÜá.
1

Ø AÊÜáÃÝÊÜ£ ±Üor|¨Ü g®ÜÓÜíTæ GÐÜár C¨æ? Ø iÇæÉ¿á ¿ÞÊÜ ©QR®ÜÈÉ g®ÜÓÜíTæ¿á ËñÜÃÜOæ ŸÖÜÙæà
Ø ®ÜPÝÍæ¿áÈÉ Jí¨Üá ÆPÜÒ g®ÜÓÜíS CÃÜáÊÜ Óݧ®Ü¨Ü ÖæÓÜÃÜá ÖæàÚÄ. PÜwÊæá C¨æ.

BPÜê£ 1.1 aÜáPæR ±Ü¨Üœ£¿á ®ÜPÝÍæ

BPÜê£ 1.2 (A) PæÒàñÜÅZ¯ ®ÜPÝÍæ (Ÿ|¡¨Ü Ë®ÝÂÓÜ)

2

PæÒàñÜÅZ¯ ±Ü¨Üœ£: BPÜê£ 1.2 (A) ÖÝWÜã PæÒàñÜÅZ®Ü ®ÜPÝÍæ PÜêÐÜ¡«ÜÊÜÆ
BPÜê£ Ÿí«Ü¨ÜÈÉ AÊÜáÃÝÊÜ£ iÇæÉ¿áÈÉ¿á g®ÜÓÜíTæ¿á
»èWæãàÈPÜ ZoPÜWÜÙÜ ÓÜíTæÂWÜÙÜ®Üá° D ®ÜPÝÍæ¿áÈÉ Z®Üñæ¿á ®ÜPÝÍæ¿á®Üá° Pæãqr¨æ. D ®ÜPÝÍæ¿á®Üá° WÜÖÜ®ÜÊÝX
¸æàÃæ ¸æàÃæ Ÿ|¡WÜÙÜ dÝÁá A¥ÜÊÝ Ë®ÝÂÓÜWÜÚí¨Ü A»ÜÂÔÔ PæÙÜX®Ü ±ÜÅÍæ°WÜÙÜ EñܤÃÜWÜÙÜ®Üá° ÖæàÚÄ.
ñæãàÄÓÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. D ®ÜPÝÍæWÜÙÜ®Üá° ñæWæ¿ááÊÝWÜ ZoPÜWÜÙÜ
G~Pæ, ÓÜÊæìàPÜÒOæ ÊÜááíñÝ¨Ü ±ÜÅQÅÁáWÜÚí¨Ü E±ÜÆŸœÊÝ¨Ü Ø g®ÜÓÜíTæ¿á Z®Üñæ 301 Äí¨Ü 400 ÃÜÐÜár CÃÜáÊÜ
ÓÜíTÝÂñܾPÜ ÊÜÞ×£¿á E±ÜÁãàWÜ ÊÜÞvÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. ñÝÆãPÜáWÜÙÜ ÖæÓÜÃÜá ÖæàÚÄ.
C¨ÜÃÜÈÉ ±ÜŨæàÍÜ¨Ü ±ÜÅ£Áãí¨Üá E±ÜË»ÝWÜPÝRX, ZoPܨÜ
Jí¨æà ÊÜåèÆ PæãvÜƳqrÃÜáÊÜâ¨Üá. ±ÜŨæàÍÜ¨Ü E±ÜË»ÝWÜWÜÙÜ Ø AÊÜáÃÝÊÜ£ ñÝÆãQ®Ü g®ÜÓÜíTæ¿á Z®Üñæ GÐÜár C¨æ?
ZoPܨÜÈÉ¿á A£à PÜwÊæá ÖÝWÜã A£à ÖæaÜác ÊÜåèÆÂWÜÙÜ®Üá° Ø g®ÜÓÜíTæ¿á Z®Üñæ 300ÃÜ QRíñÜ PÜwÊæá CÃÜáÊÜ
ËaÝÃܨÜÈÉ ñæWæ¨ÜáPæãÙÜÛÇÝWÜáÊܨÜá. ñܨܮÜíñÜÃÜ ÓÜáÊÜÞÃÝX
AÊÜâWÜÙÜ®Üá° 5 Äí¨Ü 7 WÜáí±ÜâWÜÙÜÈÉ ÊÜXìàPÜÄÓÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. ñÝÆãPÜáWÜÙÜ ÖæÓÜÃÜá ÖæàÚÄ.
±ÜÅ£Áãí¨Üá WÜáí²WÜ®ÜáÓÝÃÜÊÝX Jí¨æà Ÿ|¡¨Ü ¸æàÃæ ¸æàÃæ ÓÜÊÜá«Ü¯ ±Ü¨Üœ£:
Z®Üñæ¿á Ë®ÝÂÓÜ CÆÉÊæà PÜêÐÜ¡«ÜÊÜÆ (PܱÜâ³&¹Ú)
ÓÜíÃÜaÜ®æWÜÙÜ®Üá° ÊÜÞvÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. CÊÜ®Üá° ÊÜÞvÜáÊÝWÜ Ÿ|¡ ×í©®Ü C¿áñ椿áÈÉ ¯àÊÜâ ÓÜÊæãàaÜc ÃæàTæ, ÖÝWÜã
Ë®ÝÂÓÜWÜÙÜ ÃÜaÜ®æ, ¸æÙæ¿ááñܤÖæãà¨Ü ÊÜåèƨÜíñæ ¨ÜorÊÝWÜáñܤ ÓÜÊÜáJñܤvÜ¨Ü ÃæàTæWÜÙÜ ®ÜPÝÍæWÜÙÜ®Üá° ®æãàwÃÜáËÄ. D
ÖæãàWÜáÊÜâ¨Üá, ÖÝWÜã B Ë®ÝÂÓÜWÜÙÜ®Üá° ÊÜåèÆ嬆 ®ÜPÝÍæWÜÙÜÈÉ ÓÜÊÜÞ®Ü ÊÜåèÆÂWÜÙÜ®Üá° ñæãàÄÓÜáÊÜ ÃæàTæWÜÙÜ®Üá°
WÜáí²WÜ®ÜáÓÝÃÜÊÝX ñæWæ¿áÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. ñæWæ©ÃÜáñݤÃæ. ¿ÞÊÝWÜ Jí¨Üá WÜ£¿ááÙÜÛ ËñÜÃÜOæ ÓÜñÜñÜÊÝX
CÃÜáÊÜâ¨æãà BWÜ A¨Ü®Üá° ñæãàÄÓÜÆá ÓÜÊÜá«Ü¯ ±Ü¨Üœ£¿á
E±ÜÁãàWÜ ÊÜÞvÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. E¨Ý& GñܤÃÜ,
EÐÜ¡ñÝÊÜÞ®Ü, ±Ügì®Ü ÊÜááíñݨÜÊÜâ.

®ÜPÝÍæÁãí©Wæ Êæáç£Å

BPÜê£ 1.2 (A) PæÒàñÜÅZ¯ ®ÜPÝÍæ (Ÿ|¡¨Ü Ë®ÝÂÓÜ)

3

®ÜPÝÍæÁãí©Wæ Êæáç£Å

BPÜê£ 1.3 ÓÜÊÜá«Ü¯ ®ÜPÝÍæ

D ®ÜPÝÍæWÜÚWÝX PæÙÜÊÜâ ÓܧÙÜWÜÙÜ GñܤÃÜ, EÐÜ¡ñÝÊÜÞ®Ü, v ¯ÎcñܱÜwst ÊÜWÝìíñÜÃÜPÝRX ÃæàTæWÜÙÜ®Üá°
±Ügì®ÜÂÊÜÞ®Ü CÊÜâWÜÙÜ ËÍÝÌÓÝÖÜìÊÝ¨Ü ÓÝíUÂPÜ ÊÜÞ×£ ¹wÓÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. ÓÜÊÜÞ®Ü ÊÜåèÆÂËÃÜáÊÜ ÓܧÙÜWÜÙÜ®Üá°
±Üvæ¿á¸æàPÝWÜáÊÜâ¨Üá. GÃÜvÜá ÖÜ£¤ÃÜ¨Ü ÓܧÙÜWÜÙÜÈÉ¿á ÃæàTæWÜÚí¨Ü hæãàwÓܸæàPÝWÜáÊÜâ¨Üá.
GñܤÃܨÜÈÉ¿á CÆÉÊæà ±Ügì®ÜÂÊÜޮܨÜÈÉ¿á »æà¨ÜÊÜâ ÓÜÊÜÞ®Ü
WÜ£¿áÈÉ BWÜáÊÜâ¨Üá Gí¨Üá ±ÜÄWÜ~ÓÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. CÈÉ D ÄࣿáÈÉ ñÜ¿ÞÄst ®ÜPÝÍæWÜÙÜ B«ÝÃÜ©í¨Ü
PæÒàñÜÅWÜÙÜ E±ÜË»ÝWÜWÜÙÜ ËaÝÃÜ ÊÜÞvÜÇÝWÜáÊÜâ©ÆÉ. PæÙÜX®Üíñæ ¯ÐÜRÐæì ÊÜÞvÜŸÖÜá¨Üá.
ÓÜíTÝÂñܾPÜ ÊÜÞ×£ C¨Üá B¿Þ ÓܧÙܨÜ᪠CÃÜáÊÜâ¨Üá. D
±ÜÅPÝÃÜ¨Ü ÓÜíTÝÂñܾPÜ ÊÜÞ×£Wæ ¹í¨Üá訆 ÓÜí¨Ü»Üì¨Ü v ÓÜÊÜáÊÜåèÆ ÃæàTæWÜÙÜá ÖÜ£¤ÃÜ ÖÜ£¤ÃÜÊÝX¨ÜªÃæ ZoPܨÜÈÉ¿á
ÊÜÞ×£ Gí¨Üá ÖæàÙÜáÊÜÃÜá. ®ÜPÝÍæ¿áÈÉ B¿Þ ÓܧÙÜWÜÙÜ Ÿ¨ÜÇÝÊÜOæ £àÊÜÅ ÖÝWÜã Jí¨ÜÄí¨Ü Jí¨Üá ¨ÜãÃÜÊÝX-
WÜ£¿á ÊÜåèÆ ŸÃæ¿áÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. GÐÜár ÖæaÜác ÓܧÙÜWÜÙÜ ¨ÜªÃæ Ÿ¨ÜÇÝÊÜOæ ÓèÊÜáÂÊÝXÃÜáÊÜâ¨Üá.
ÊÜåèÆ Wæ㣤¨æÁãà AÐÜár ËñÜÃÜOæ¿á BPÜ꣟í«Ü¨Ü
ÓÜÄ¿Þ¨Ü bñÜÅÊÜ®Üá° D ±Ü¨Üœ£Àáí¨Ü ñæWæ¿áÆá ÓÝ«ÜÂ. v D ®ÜPÝÍæWÜÚí¨Ü ZoPÜ¨Ü ËñÜÃÜOæ¿áÈÉ¿á ®æçÓÜXìPÜ
ÖÜÃÜvÜáËPæ £Ú¨ÜáŸÃÜáÊÜâ¨Üá.
v ÓÜÊÜá«Ü¯ ®ÜPÝÍæ ñæWæ¿ááÊÝWÜ, ZoPÜ¨Ü A£à ÖæaÜác CÆÉÊæà BPÜê£ 1.3ÃÜÈÉ AÊÜáÃÝÊÜ£ iÇæÉ¿áÈÉ¿á ±Ügì®ÜÂ
A£à PÜwÊæá ÊÜåèÆÂÊÜ®Üá° ËaÝÃܨÜÈÉ ñæWæ¨ÜáPæãívÜá
®ÜvÜá訆 AíñÜÃÜ¨Ü AÊܘ ¯ÎcñܱÜwÓÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. ÊÜÞ®Ü¨Ü ®ÜPÝÍæ¿á®Üá° PæãvÜÇÝX¨æ. D ®ÜPÝÍæ¿á®Üá°
ÓÜÄ¿ÞX A»ÜÂÔÔ PæÙÜX®Ü ±ÜÅÍæ°WÜÚWæ EñܤÃÜ ÖæàÚÄ.

Ø iÇæÉ¿á ¿ÞÊÜ ©QR®Üñܤ ±Ügì®ÜÂÊÜÞ®Ü ÖæaÜác C¨æ ?

4

رÜgì®ÜÂÊÜÞ®ÜÊÜâ ¿ÞÊÜ ©QR¯í¨Ü PÜwÊæá¿ÞWÜáñܤ ÖæãàX¨æ ?
Ø iÇæÉ¿áÈÉ A£à PÜwÊæá ±Ügì®Ü GÐÜár C¨æ ?

®ÜPÝÍæÁãí©Wæ Êæáç£Å
BPÜê£ 1.4 ÖÝWÜã 1.5 ¨ÜÈÉ¿á ®ÜPÝÍæWÜÙÜ A»ÝÂÓÜ
ÊÜÞwÄ ÖÝWÜã EñܤÃÜ ŸÃæÀáÄ.

BPÜê£ 1.5 ±Ügì®ÜÂÊÜÞ®Ü

Ø iÇæÉ¿á ¿ÞÊÜ ©QR®ÜÈÉ ±Ügì®ÜÂÊÜÞ®Ü ÖæaÜác C¨æ?
Ø ±Ügì®Ü ÊÜÞ®Ü ¿ÞÊÜ ©QR®ÜÈÉ PÜwÊæá BWÜáñܤ

ÖæãàWÜáÊÜâ¨Üá?

Ø iÇæÉ¿áÈÉ¿á PÜwÊæá ±Ügì®ÜÂÊÜÞ®Ü¨Ü ÊÜWÜì ¿ÞÊÜâ¨Üá?
Ø iÇæÉ¿áÈÉ¿á ÖæaÜác ±Ügì®Ü ÊÜÞ®Ü¨Ü ÊÜWÜì ¿ÞÊÜâ¨Üá?
Ø D ®ÜPÝÍæ¿á®Üá° ¿ÞÊÜ ±Ü¨Üœ£Àáí¨Ü ñæWæ¿áÇÝX¨æ?

ÊÜÞw ®æãàwÄ.

BPÜê£ 1.4 g®ÜÓÜíTæ¿á Z®Üñæ DWÜ ®ÝÊÜâ aÜáPæR ±Ü¨Üœ£¿á ®ÜPÝÍæ¿á®Üá° ñÜ¿ÞÄÓæãà|,

Ø g®ÜÓÜíTæ¿á Z®Üñæ ¿ÞÊÜ ©QRWæ PÜwÊæá C¨æ? A¨ÜPÝRX PæÙÜX®Ü PÜê£WÜÙÜ®Üá° ÊÜÞwÄ.

Ø 200 QRíñÜ PÜwÊæá Z®Üñæ CÃÜáÊÜ ñÝÆãPÜáWÜÙÜá ¿ÞÊÜÊÜâ? Ü BPÜê£ 1.6 ÃÜÈÉ¿á ®Üí¨ÜãÃܸÝÃÜ iÇæÉ¿á ®ÜPÝÍÜÁá®Üá°
Ø 201 Äí¨Ü 400 Z®Üñæ ¿ááÙÜÛ ñÝÆãPÜáWÜÙÜ ÖæÓÜÃÜá hÝWÜêñæÀáí¨Ü A»ÜÂÔÔÄ. A¨Ü®Üá° ¸æàÃæ PÝWܨܨÜ
ÊæáàÇæ CÆÉÊæ pæÅà¯íWÜ ±æà±ÜÃÜ ÊæáàÇæ ñÝÆãPÜáWÜÙÜ WÜw-
ŸÃæÀáÄ. WÜÙæãí©Wæ ñæWæÀáÄ.

Ø 400 QRíñÜ ÖæaÜác g®ÜÓÜíTæ¿á Z®Üñæ CÃÜáÊÜ Ü DWÜ ®ÜPÝÍæÁãí©Wæ g®Ü ÓÜíTæ¿á PæãàÐÜrPÜ ®æãàwÄ.
ñÝÆãPÜáWÜÙÜá ¿ÞÊÜÊÜâ? D PæãàÐÜrPܨÜÈÉ¿á ÓÝíUÂPÜ ÊÜÞ×£¿á A«ÝÃÜ©í¨Ü
A£ PÜwÊæá ÖÝWÜã A£ ÖæaÜác ÊÜåèÆÂÊÜ®Üá° ËaÝÃܨÜÈÉ
Ø g®Ü ÓÜíTæ¿á Z®Üñæ ÖæaÜác CÃÜáÊÜ ñÝÆãPÜáWÜÙÜá ñæWæ¨ÜáPæãívÜá aÜáPæRWÜÙÜ ¯«ÝìÃÜ ÊÜÞwÄ. E¨Ý. 1 aÜáPæR
ÓÜáÊÜÞÃÝX iÇæÉ¿á ¿ÞÊÜ ©QR®ÜÈÉÁá? = 10,000 g®Ü, Aí¨ÜÃæ Jí¨Üá E±ÜË»ÝWܨÜÈÉ GÐÜár
aÜáPæRWÜÙÜ®Üá° ñæWæ¿ááÊÜâ¨Üá GíŸá¨Ü®Üá° ¯«ÜìÄÓÜŸÖÜá¨Üá.
Ø D ®ÜPÝÍæ¿á®Üá° ¿ÞÊÜ ±Ü¨Üœ£¿á E±ÜÁãàWÜ ÊÜÞw
ñæWæ¿áÇÝX¨æ?

5

®ÜPÝÍæÁãí©Wæ Êæáç£Å

BPÜê£ 1.6 ®Üí¨ÜãÃܸÝÃÜ iÇæÉ

A.PÜÅ. ñÝÆãPÜá WÝÅËáà| ÇæãàPÜÓÜíTæ ˨ݦìWÜÙÜ ®ÜPÝÍæÁãí©Wæ ÖæãàÈÔ ®æãàwÄ ÖÝWÜã
ÊÜWÜì¨ÜÈÉ aÜaæìÊÜÞwÄ.
(1) APÜRÆPÜáÊÝ (ÊÜÐÜì 2011)
(2) APÝÅ~ »èWæãàÈPÜ PæÒàñÜÅ»æqr:
(3) ñÜÙæãà¨æ 2,15,974
(4) ÍÜÖݨæ 1,89,661 »èWæãàÈPÜ PæÒàñÜÅ»æqr¿áá »ÜãWæãàƨÜÈÉ¿á Jí¨Üá
(5) ®Üí¨ÜáÃܸÝÃÜ 1,33,291 ÊÜáÖñÜ ¨ÌÜ Ü A»ÝÂÓÜ ±¨Ü £œÜ BX¨.æ »èWãæ àÈPÜ ÓíÜ PÆÜ ®³ Wæ ÙÜ Ü
(6) ®ÜÊݱÜâÃÜ 3,46,352 ÖÝWãÜ ZoPWÜ ÙÜ Ü ±ÅÜñÂÜ PÒÜ A®áÜ »ÊÜ ÊÜ ®Ü áÜ ° PàÒæ ñÅÜ»qæ Àr áí¨Ü
2,56,409 ñWæ ¨æ áÜ Pãæ ÙŸÛÜ ÖáÜ ¨áÜ . ÊÞÜ ®ÊÜ Ü ÖÝWãÜ ±¿Ü ÞìÊÃÜ |Ü WÙÜ ÈÜ ¿É á
2,31,134 Jí¨PÜ ãæ íR ¨áÜ CÃáÜ ÊÜ ÓíÜ Ÿí«ÊÜ ®Ü áÜ ° £Ú¿áÆá »èWãæ àÈPÜ
PàÒæ ñÅÜ»qæ Wr ÙÜ Ü ŸÖÙÜ àæ E±¿Ü ááPÊ¤Ü ÝXÃáÜ ÊÊÜ âÜ .
Ü aÜáPæRWÜÙÜ®Üá° ÓÜÊÜÞ®Ü BPÝÃܨÜÈÉ ñæWæ¿áÆá, Jí¨Üá
PæÒàñÜÅ»æqr¿á ±ÜäÊÜìԨܜñæ:
ĵÆÉ®Üá° ñæWæ¨Üá PæãívÜá A¨ÜÃÜ ×ퟩ¿áÈÉ ÖÜ£¤
PæÒàñÜÅ»æqr¿á ±ÜäÊÜìԨܜñæ ÊÜÞvÜáÊÝWÜ PæÒàñÜÅ»æqr¿á
ÓæàÄÔ ñÜãñÜ®Üá° ñÜáíŸÄ. D ÓÝré±Ü±ÝÂvÜ¨Ü ÊæáàÇæ ÓܧÙÜ. B ÓܧÙÜPæR »æqr ¯àvÜáÊÜ PÝÃÜ| CÊÜâWÜÙÜ ¯«ÝìÃÜ ÊÜÞw
CvܸæàPÜá. D »æqr¿áÈÉ ®ÝÊÜâ ¿ÞÊÜ ZoPÜWÜÙÜ ¯ÄàPÜÒOæ
D »ÝWÜÊÜ®Üá° J£¤ ®ÜPÝÍæ¿áÈÉ AÊÜÍÜÂËÃÜáÊÜ ÓܧÙܨÜÈÉ ÊÜÞvÜÈÃÜáÊæÊÜâ. GíŸá¨Ü®Üá° ¯«ÜìÄÓÜvܸæàPÜá. ¿ÞÊÜ
ÓܧÙÜPæR ®ÝÊÜâ »æàq ¯àvÜÈÃÜáÊæÊæäà B ÓܧÙÜ¨Ü ®ÜPÝÍæ, AÈÉ
aÜáPæR¿á ±ÜÅ£ÊæáWÜÙÜ®Üá° ÊÜÞwÔÄ. ÖæãàWÜáÊÜ ÊÜÞWÜì¨Ü ®ÜPÝÍæ CÊÜâWÜÙÜ A»ÝÂÓÜ ÊÜÞwvܸæàPÜá

Ü ®ÜPÝÍæ¿áÈÉ aÜáPæR¿á ±ÜÅ£WÜÙÜ®Üá° AaÜãcñÜá¤ÊÝWÜ BPÜê£ 1.6

ÃÜÈÉ¿á ±ÝÅPÜê£PÜ ÃÜaÜ®æ, gƨÜÊÜáãÆ, ÃÜÓܤ, ÃæçÆáÊÜÞWÜì

ÖÝWÜã ±Üor| CÊÜâWÜÙÜ®Üá° ËaÝÃܨÜÈÉ ñæWæ¨ÜáPæãÚÛÄ.

Ü ¯ÊÜá¾ aÜáPæR ±Ü¨Üœ£¿á ñÜ¿ÞÃÝ¨Ü ®ÜPÝÍæ¿á®Üá° CñÜÃÜ

6

PæÒàñÜÅ»æqr¿á ÓܧÙÜ¨Ü AíñÜÃÜ, AÈÉ CÃÜáÊÜ ÓÝÄWæ ÊÜÞWÜì, PæÒàñÜÅ»æqr¿á ÓÜÊÜá¿á¨ÜÈÉ ÎPÜÒPÜÃÜ ÓÜãaÜ®æWÜÙÜ®Üá° ÁãàWÜÂ
ÓÝÄWæ¿á ÊÝÖÜ®Ü, AÈÉ ÖæãàWÜÆá ¸æàPÝWÜáÊÜ ÓÜÊÜá¿á ÄࣿáÈÉ ±ÝÈÓܸæàPÜá. ¨ÜáWÜìÊÜáÊݨÜ, A±ÜÄbñÜ
CÊÜâWÜÙÜ Áãàg®æ ÊÜÞvܸæàPÜá. PæÒàñÜÅ»æqr¿á PÝÃÜ| ÓܧÙÜWÜÙÜÈÉ JŸºÃæà ÖæãàWܸÝÃܨÜá. PæÒàñÜÅ»æqr¿á ±ÜÄÓÜÃܨÜÈÉ
ÖÝWÜã ÎPÜÒPÜÃÜ ÊÜÞWÜì¨ÜÍÜì®Ü ñæWæ¨ÜáPæãívÜá ˨ݦìWÜÙÜá KvÝvÜáÊÝWÜ/ AÇæ¨ÝvÜáÊÝWÜ Óݧ¯PÜ g®ÜÃÜ®Üá° ÓÜí±ÜQìÔ
Jí¨Üá ÊÜÞ¨ÜÄ ±ÜÅÍÝ°ÊÜÚ¿á®ÜᰠԨܜ±ÜwÔvܸæàPÜá. AÈÉ¿á ±ÜÄÔ§£¿á ŸWæWæ £Ú¨ÜáPæãÙÜÛ¸æàPÜá. PæÒàñÜÅ»æqr
¯àvÜáÊÝWÜ ®ÜËá¾í¨ÝX AÈÉ¿á ±Ü¿ÞìÊÜÃÜ|¨Ü Öݯ
PæÒàñÜÅ¨Ü BÁáR: BWܨÜíñæ PÝÙÜi ÊÜ×ÓܸæàPÜá. ÓÜíPÜo
ÓÜÊÜá¿á¨ÜÈÉ®æÃÜÊÝWÜÇæí¨Üá ±ÜÅ¥ÜÊæãà±ÜaÝÃÜ ±æqrWæ¿á®Üá°
¿ÞÊÜ ZoPÜ¨Ü A»ÝÂÓÜ ÊÜÞvÜáÊÜ⩨æÁãà hæãñæ¿áÈÉvܸæPÜá.
A¨ÜPÜR®ÜáÓÜÄÔ PæÒàñÜÅ»æqr¿á ÓܧÙÜ¨Ü BÁáR ÊÜÞvÜáÊÜÃÜá,
Gí¨ÜÃæ&±ÝÅPÜê£PÜ »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá, ®Ü©¿á ¨Üívæ, BOæPÜoár, ÊÜÃÜ© ÇæàS®Ü:
ÓÜÊÜáá¨ÜŨÜívæ, ±ÜÅÊÝÓÜÓܧÙÜ, »èWæãàÈPÜ ZoPÜWÜÚWæ
ÓÜíŸí˜Ô¨Ü ÓÜíWÜÅÖÝÆ¿áWÜÙÜá CÆÉÊæ PÝ¿ÞìÆ¿áWÜÙÜá, PæÒàñÜÅ»æqr ±Üä|ìÊÝ¨Ü ®ÜíñÜÃÜ ÔPÜR ÊÜÞ×£¿á
ÖÜÚÛWÜÙÜá, AÃÜ|ÂPæÒàñÜÅWÜÙÜá ÊÜááíñÝ¨Ü ZoPÜWÜÙÜ ŸWæWæ B«ÝÃÜ©í¨Ü ÊÜÃÜ© ÇæàS®ÜÊÜ®Üá° PæÙÜX®Ü AíÍÜWÜÙÜ
AÈÉ¿á Óݧ¯PÜ ±ÜÄÔ§£¿á ÊÜÞ×£ WÜÚÔ BÁáR ÊÜÞvܸæàPÜá ÓÜÖÝ¿á©í¨Ü ÊÜÞvܸæàPÜá.
ÖÝWÜã »æqrWÝX AÊÜÍÜÂÊÝXÃÜáÊÜ A®ÜáÊÜá£¿á ±ÜñÜÅWÜÙÜ®Üã°
±Üvæ¿á¸æàPÜá. v ±ÜÅÓݤÊÜ®æ
v Óݧ®Ü ÖÝWÜã ÊÜÞWÜì¨Ü ®ÜPÝÍæ
PàÒæ ñÅÜ»qæ Wr ÝX ®ãæ àoŸáP…, ÊÞÜ ¨ÄÜ ±ÅÜÍÝÊ° ÚÜ , ±®æ áÜ ,° v ±ÝÅPÜê£PÜ ZoPÜ
±¯æ ÇÕ …, AÙñÜ ±æ qÜ ,r pàæ ±âÜ , ©PãÜ bÕ , ÊÞÜ ¨ÄÜ WÙÜ ®Ü áÜ ° v ÖÜÊÝÊÜÞ®Ü
ÓíÜ WÅÜ×ÓÆÜ á PÝW¨Ü ,Ü ±ÝÔÉ Pr … ¸èÆWÙÜ áÜ , ®PÜ ÝÍWæ ÙÜ áÜ , PÊæ áæ ÃÝ, v g®ÜÓÜíTæÂ
¨áÜ ¹ìà®áÜ ÊáÜ áíñÝ¨Ü ÊÓÜ áÜ W¤ ÙÜ áÜ hãæ ñ¿æ áÈÉ Cv¸Ü àæ PáÜ . v ±Ü¿ÞìÊÜÃÜ|¨Ü ÓÜÊÜáÓæÂWÜÙÜá ÖÝWÜã E±Ý¿áWÜÙÜá
v »ÜãËá¿á E±ÜÁãàWÜ
PæÒàñÜÅ»æqr ¯àvÜáÊÝWÜ PæçWæãÙÜÛ¸æàPÝ¨Ü ÊÜááíhÝWÜÅñæ: v ¯ÐÜRÐæì

PæÒàñÜÅ»æqrWÝX ÖæãàWÜáÊÝWÜ ÓÜÌñÜ@¨Ü ÖÝWÜã CñÜÃÜÃÜ D AíÍÜWÜÚí¨Ü CÆÉÊæ ÎPÜÒPÜÃÜ ÓÜãaÜ®æ¿áíñæ
ÓÜáÃÜQÒñÜñæ¿á PÝÙÜi ñæWæ¨ÜáPæãÙÜáÛÊÜâ¨Üá AñÜÂÊÜÍÜÂÊÝX¨æ. ÊÜÃÜ©¿á®Üá° ŸÃæÀáÄ.

Óݳ«Ý¿á

±ÜÅ 1. PæÙÜX®Ü Ë«Ý®ÜWÜÙÜá ÓÜÄÁãà ñܱæä³à GíŸá¨Ü®Üá° (G) ÓÜÊÜá«Ü¯ ®ÜPÝÍæWÜÙÜ®Üá° ÓÜÊÜáÊÜåèÆ ÃæàTæWÜÚí¨Ü
PÝÃÜ|Pæãoár ÖæàÚÄ. ñÜ¿ÞÄÓÜáÊÜâ©ÆÉ.

(A) ËñÜÃÜOæ¿á ®ÜPÝÍÜáWÜÙÜ ÊÜááS E¨æªàÍÜ Óݧ®Ü (H) aÜáPæR ±Ü¨Üœ£ E±ÜÁãàXÔ ¸æàÃæ ¸æàÃæ
ñæãàÄÓÜáÊÜâ¨Üá CÃÜáñܤ¨æ. »èWæãàÈPÜ ZoPÜWÜÙÜ ËñÜÃÜOæ ñæãàÄÓÜÆá
ŸÃÜáÊÜâ¨Üá.
(B) PæÒàñÜÅZ¯ ±Ü¨Üœ£¿á ®ÜPÝÍæ¿áÈÉ

E±ÜË»ÝWÜWÜÚWÝX ZoPÜWÜÙܨÜ᪠Jí¨æà ±ÜÅ 2. ÓÜÌƳ¨ÜÃÜÈÉ EñܤÃÜ ÖæàÚÄ.

ÊÜåèÆ CÃÜáÊÜâ¨Üá. (A) ËñÜÃÜOæ¿á ®ÜPÝÍæWÜÙÜ E±ÜÁãàWÜ ÖÝWÜã
±ÜÅPÝÃÜWÜÙÜ®Üá° ÓܳÐÜr±ÜwÔÄ.
(C) PæÒàñÜÅZ®Ü ±Ü¨Üœ£¿áÈÉ¿á ®ÜPÝÍæ¿áÈÉ ZoPÜWÜÙÜ
ÊÜåèÆÂWÜÙÜíñæ Ÿ|¡¨Ü Ë®ÝÂÓÜ ÊÜávÜÇÝWÜáÊÜâ©ÆÉ. (B) ÓÜÊÜá«Ü¯ ÖÝWÜã PæÒàñÜÅZ¯ ±Ü¨Üœ£WÜÙÜÈÉ¿á »æà¨Ü
ÖæàÚÄ.
(D) PæÒàñÜÅZ®Ü ®ÜPÝÍæ¿á®Üá° GñܤÃÜ ñæãàÄÓÜÆá
E±ÜÁãàXÓÜáÊÜÃÜá. (C) ±ÜŨæàÍÜ¨Ü g®ÜÓÜíTæÂ, D ZoPÜ¨Ü ±ÜÅñÜÂPÜÒ

(E) g®ÜÓÜíTæ¿á ËñÜÃÜOæ ñæãàÄÓÜÆá ÓÜÊÜá«Ü¯ ËñÜÃÜOæ ñæãàÄÓÜÆá ¿ÞÊÜ ±Ü¨Üœ£
®ÜPÝÍÜWÜÙÜ E±ÜÁãàWÜÊÝWÜáÊÜâ¨Üá.
E±Ü¿ááPܤÊÝXÃÜáÊÜâ¨Üá GíŸá¨Ü®Üá°
(F) aÜáPæR ±Ü¨Üœ£¿á ®ÜPÝÍæ¿áÈÉ ±ÜÅ£Áãí¨Üá aÜáPæRWæ
ÁãàWÜÂÊÝ¨Ü ±ÜÅÊÜÞ| CÃܸæàPÝWÜáÊÜâ¨Üá. ÓÜPÝÃÜ|ÊÝX ÓܳÐÜr ±ÜwÔÄ.

7

±ÜÅ 3. PæÙÜX®Ü ÊÜÞ×£WÝX ¿ÞÊÜ ±ÜÅPÝÃÜ| ®ÜPÝÍæ¿á ±ÜÅ 4. PæãàÇÝرÜâÃÜ iÇæÉ¿áÈÉ¿á g®ÜÓÜíTæ¿á ËñÜÃÜOæ¿á
E±ÜÁãàWÜ ÊÜÞvÜáËÄ? ®ÜPÝÍæ¿á®Üá° A»ÜÂÔÔ PæÙÜX®Ü ±ÜÅÍæ°WÚWæ EñܤÃÜ ŸÃæÀáÄ.

(A) iÇæÉ¿á Wæãà©¿á Eñݳ¨Ü®æ (A) iÇæÉ¿á g®ÜÓÜíTæ¿á ËñÜÃÜOæ ¿ÞÊÜ
±Ü¨Üœ£Àáí¨Ü ñæãàÄÓÜÇÝX¨æ.
(B) iÇæÉ¿áÈÉ¿á »ÜãËá¿á GñܤÃÜ¨Ü ËñÜÃÜOæ
(B) ©PÜáRWÜÙÜ ÓÜí¨Ü»Üì¨ÜÈÉ ¨Üor©í¨Ü ËÃÜÙÜ
(C) ÃÝg¨ÜÈÉ¿á ÓÝPÜá±ÜÅ~WÜÙÜ ËñÜÃÜOæ (C) g®ÜÓÜíTæ¿á ËñÜÃÜOæ¿á®Üá° ÓܳÐÜr ±ÜwÔÄ.
(D) »ÝÃÜñܨÜÈÉ¿á g®ÜÓÜíTæ¿á Z®Üñæ¿á ËñÜÃÜOæ (D)
(E) ÊÜáÖÝÃÝÐÜó ÃÝg¨ÜÈÉ¿á EÐÜ¡ñÝÊÜÞ®Ü¨Ü GÆÉQRíñÜ ¨æãvÜx aÜáPæR CÃÜáÊÜ ÓܧÙܨÜÈÉ g®ÜÓÜíTæÂ
GÐÜár C¨æ ÖÝWÜã Aí¨Üá ¿ÞÊÜ ÓܧÙÜ C¨æ?
ËñÜÃÜOæ. GÆQÉ íR ñÜ PwÜ Êáæ g®ÓÜ íÜ TÂæ CÃáÜ ÊÜ ñÝÆãPáÜ ¿ÞÊâܨáÜ ?

***
8

2. AíñÜWÜìñÜ aÜÆ®ÜÊÜÆ®æ

ÖæàÚÄ ®æãàvÜáÊÝ ! PæÙÜX®Ü ÓÜᩪ ÖÝWÜã dÝ¿ÞbñÜÅ¨Ü ¯ÄàPÜÒOæ ÊÜÞw ±ÜÅÍæ°WÜÚWæ EñܤÃÜ ÖæàÚÄ.

ÊÜáêñÜáÂ訆 ñÝívÜÊÜ GÃÜvÜá ¨æãvÜx PÜí±Ü®ÜWÜÙÜá

»ÜãPÜí±Ü©í¨Ü ®æà±ÝÚ®ÜÈÉ 1500 g®ÜÃÜ ŸÈ. }7.9 ÄÍÜrÃÜ ÓæRàÆPæàí¨ÜŹí¨Üá:
ÇÝÊÜágáíWÜ
PÝsÜÊÜÞívÜá: © 25 (²àqB¿å…) ®æà±ÝÙܨÜÈÉ CÈÉí¨Ü ÓÜËáà±ÜÊæà CÃÜáÊÜ 11.40 ÊÜááíhÝ®æ (®æà±ÝÙÜ)
ÇÝÊÜágáíWܨÜÈÉ Cí¨Üá A«Üì WÜípæ¿á AíñÜÃܨÜÈÉ B¨Ü 7.9 ÖÝWÜã 6.6 ÄÍÜrÃÜ
ÓæRàÆ PÜÒÊÜáñæ¿ááÙÜÛ GÃÜvÜá £àÊÜÅ »ÜãPÜí±ÜWÜÚí¨ÝX ®æà±ÝÙÜ hæãñæWæ »ÝÃÜñÜ, ±ÝQÓݤ®Ü, 6.6 ÄÍÜrÃÜ ÓæRàÆ
¸ÝíWÝɨæàÍÜ, ÊÜÞ®ÜÊÜÞÃÜ ÖÝWÜã £¸æàq®Ü PæÆÊÜâ »ÝWÜWÜÙÜÈÉ £àÊÜÅÊÝ¨Ü PÜí±Ü®ÜWÜÙÜá 12.11 ÊÜá«ÝÂÖÜ°
B¨ÜÊÜâ. D »ÜãPÜí±Ü©í¨ÝX ®æà±ÝÙܨÜÈÉ JÖÜÙÜ Öݯ BX¨æ, ÓÜáÊÜÞÃÜá 1500 g®ÜÃÜá

ÊÜáêñÜÃÝXÃÜáÊÜÃÜá Gí¨Üá ÓÜÃÜPÝÃÜ ÖæàÚPæ ¯àw¨æ. C¨ÜÆɨæ ÓÝËÃÝÃÜá g®ÜÃÜá n 11 QÇæãàËáàoÃÜ »ÜãWÜ»Üì¨ÜÈÉ Pæàí¨ÜÅ.
WÝ¿áWæãíwÃÜáÊÜÃÜá. ÃݣŠCwà PÜorvÜ¨Ü PÜáÔ¨ÜṨܪ ÃÝÎWÜÙÜ®Üá° GñÜá¤ÊÜ PæÆÓÜ n GÃÜvÜá »ÜãPÜí±ÜWÜÙÜ ®ÜíñÜÃÜ C®Üã° 17 ÓÜÆ PÜí±Ü®Ü.
®Üvæ¨Üá¨ÜÄí¨Ü D ÓÜíTæ C®Üã° ¸æÙæ¿ááÊÜ ÓÝ«ÜÂñæ C¨æ. n Jí¨æãí¨Üá «ÜPæR 30 ÓæPæí©¯í¨Ü 2 Ëá¯oáWÜÙÜ

®æà±ÝÚ®ÜÈÉ PÜÙæ¨Ü 80 ÊÜÐÜìWÜÙÜÈÉ B¨Ü GÆÉQRíñÜ ¨æãvÜx »ÜãPÜí±Ü˨Üá. ÊÜÃæWæ.
»ÝÃÜñÜÊÜâ ®æà±ÝÙÜPæR ÓÜÖÝ¿á ÊÜÞvÜÆá ñÜPÜÒ| ÓÜÖÝ¿áPÜ WÜáí±ÜâWÜÙÜ®Üá° PÜÚÔ¨æ. n »ÝÃÜñÜ ¸ÝíWÝɨæàÍÜ, ±ÝQÓݤ®ÜPÜãR hæãàÃÝ¨Ü «ÜPæR.

ÊÜááíhÝ®æ 11.40PæR Ÿí¨Ü »ÜãPÜí±Ü, ÊÜáãÊÜñÜᤠÓæPæí¨ÜáWÜÚí¨Ü GÃÜvÜá »ÝÃÜñÜ¨Ü 22 ÃÝgÂWÜÙÜÈÉ¿á PÜí±ÜWÜÙÜá
Ëá¯oáWÜÙÜÊÜÃæWæ ®Üvæ¨Ü D £àÊÜÅ »ÜãPÜí±Ü¨Ü «ÜPæR »ÝÃÜñÜ¨Ü EñܤÃÜ, ¨ÜQÒ| ÖÝWÜã
DÍÝ®Ü嬆 ÃÝgÂWÜÙÜ®æã°ÙÜWæãívÜá, ¸ÝíWÝɨæàÍÜ, ±ÜÎcÊÜá¨ÜÈÉ ±ÝQÓݤ®Ü¨ÜÈÉ¿á n ±ÜäÊÜì: ±ÜÎcÊÜá ŸíWÝÆ, KwÍÝ.
ÇÝÖæãàÃÜ, A¨ÜÃÜíñæÁáà £¸æàq®ÜÊÜÃæWÜã A®Üá»ÜÊÜPæR Ÿí¨ÜÊÜâ. £¸æàq®ÜÈÉ D
»ÜãPÜí±Ü©í¨ÝX 12 g®ÜÃÜá ÓÝËXvݨÜÃæ 20 g®ÜÃÜá WÝ¿áWæãíwÃÜáÊÜÃÜá. n ±ÜÎcÊÜá: ÊÜáÖÝÃÝÐÜó (ÊÜááíŸÀá, ®ÝWܱÜâÃÜ,
¸ÝíWÝɨæàÍܨÜÆãÉ D »ÜãPÜí±Ü©í¨ÝX CŸºÃÜá ÓÝËXàvÝX, ®ÜãÃÜQRíñÜ ÖæaÜác g®Ü
WÝ¿áWæãíwÃÜáÊÜÃÜá. »ÜãPÜí±Ü¨Ü ÊÜááS PÜí±Ü®Ü¨Ü ®ÜíñÜÃÜ ÓÜáÊÜÞÃÜá Jí¨Üá ñÝ暴 aÜí¨ÜűÜâÃÜ, APæãàÇÝ), WÜágÃÝñÜ.
ÊÜÃæWæ «ÜPæRWÜÙÜ A®Üá»ÜÊÜÊÝWÜáñܤȨܪÊÜâ. »ÝÃÜñܨÜÆãÉ ËË«Ü ÃÝgÂWÜÙÜÈÉ Joár 53 ®ÝWÜÄPÜÃÜ
ÊÜáêñÜáÂÊÝX¨æ AÆɨæ 200 g®ÜÃÜá WÝ¿áWæãíwÃÜáÊÜÃÜá. PÝsÜÊÜÞívÜãËWæ »ÜãPÜí±Ü¨Ü n ¨ÜQÒ|: Bí«ÜűÜŨæàÍÜ, PæàÃÜÙÜ, PÜ®ÝìoPÜ.
«ÜPæRWÜÙÜá ¹àÙÜáñܤÇæà PæÆÊÜâ PÜorvÜWÜÙÜá ¹¨ÜªÊÜâ.
ÊÜáêñÜÃÜ54 12 2PÝsÜÊÜÞívÜá: ®æà±ÝÙÜPæR ÍܯÊÝÃܨÜí¨Üá B¨Ü »ÜãPÜí±Ü¨Ü £àÊÜÅ «ÜPæRÀáí¨Ü A®æàPÜ PÜorvÜWÜÙÜán EñܤÃÜ: gÊÜáã¾ PÝξàÃÜ, ×ÊÜÞaÜÆ ±ÜŨæàÍÜ,
±ÜíhÝŸ, EñܤÃÝSívÜ, ©ÈÉ, ÃÝgÓݧ®Ü.
®æÆÓÜÊÜáÊݨÜÊÜâ.
n ÊÜá«ÜÂ: ÊÜá«Ü ±ÜŨæàÍÜ, ÃÜkÞÃÜSívÜ, ¹ÖÝÃÜ,

»ÝÃÜñÜ £¸æào ¸ÝíWÝɨæàÍÜÓÜíTæ dÜ£¤àÓÜWÜvÜ.
n DÍÝ®ÜÂ: £Å±ÜâÃÝ, BÓÝÊÜá, ËáÃækãÃÝÊÜá, ÔQRàÊÜá.

BPÜê£ 2.1 ÊÜñÜìÊÜÞ®Ü ±Ü£ÅPæ¿áÈÉ¿á ÓÜᩪ
| Êæáà騆 ÊÜáêñÜáÂ訆 ñÝívÜÊÜ G¨ÜÄí¨Ü ÓÜí»ÜËÔñÜá? B¦ìPÜ Öݯ BWÜáÊÜâ¨Üá. D ±ÝsܨÜÈÉ ®ÝÊÜâ AíñÜWÜìñÜ
aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜ ±ÜÄaÜ¿á ÊÜÞwPæãÙÜáÛÊÝ.
| D Zo®æ¿á £àÊÜÅñæ GÐÜár CñÜᤠ?

| D Zo®æ¿áá ¿ÞÊÜ ÃÝÐÜó¨Ü ÊæáàÇæ ÖæaÜác ±ÜÄOÝÊÜá ÊÜÞw ®æãàwÄ.
¹àÄñÜá?
(ÎPÜÒPÜÄWÝX ÓÜãaÜ®æ): PÜꣿáÈÉ¿á ÖÜíñÜWÜÙÜá ÊÜáÖÜñŲ̈ݪXÊæ.
| D Zo®æ¿á Pæàí¨ÜÅ GÈÉ CñÜᤠ? ±ÜÅ£Á㟺 ˨ݦì D PÜꣿáÈÉ »ÝWÜÊÜ×ÓÜáÊÜíñæ ®æãàwÄ.
| B±ÜñÜᤠÓÜí»ÜËst CñÜÃÜ ÃÝÐÜóWÜÙÜá ¿ÞÊÜÊÜâ ? ˨ݦìWÜÙÜ®Üá° aÜaæìÀáí¨Ü ËÐÜ¿á¨Üñܤ JÀáÂÄ.
| »ÜãPÜí±Ü¨Ü Pæàí¨ÜÅ GÐÜár BÙܨÜÈÉ CñÜᤠ?
| D Zo®æÀáí¨Ü ¿ÞÊÜ ¿ÞÊÜ ±ÜÅPÝÃÜ¨Ü Öݯ B¨Ü¨Üáª Ü BPÜê£2.2(A)¨ÜÈÉñæãàÄÔ¨Üíñæ¯ÊÜá¾ÍÝÇæbàƨÜÈÉ¿á
®æãàoŸáPÜáRWÜÙÜ®Üá° Jí¨ÜÃÜÊæáàÇæãí¨Üá hæãàwÔÄ.
PÜívÜáŸÃÜáÊܨÜá ? ®ÜíñÜÃÜ bñÜŨÜÈÉ ñæãàÄÔ¨Üíñæ SvÜá, vÜÓÜrÃÜ, ±æ¯ÕÇ…
aÜã±Üâ ÊÜÞvÜáÊÜ ¿áíñÜÅ, ÃÜŸºÃÜ ÊÜááíñݨÜÊÜ®Üá° CwÄ.
| D Zo®æ ÓÜí»ÜËÓÜÆá PÝÃÜ|Êæà¯ÃÜŸÖÜá¨Üá ?

| ¯ÊÜáWæ Gí¨Ý¨ÜÃÜã CíñÜÖÜ Zo®æ¿á A®Üá»ÜÊÜ
Ÿí©¨æÁá? C¨ÜÃÜ ŸWæWæ aÜbìÔÄ.

±Üê¦Ì¿á ÊæáàÇæ PæÆÊÜâ ÓÜÆ ÖÜÆÊÝÃÜá B±ÜñÜá¤WÜÙÜá

ŸÃÜᣤÃÜáñܤÊæ. E¨Ý& ®æÃæÖÝÊÜÚ, ÓÜáíoÃÜWÝÚ, ×ÊÜáÊÜêÑr,

A£ÊÜêÑr ÊÜááíñݨÜÊÜâ. A¨ÜÃÜíñæÁáà »Üã±ÜêÐÜu¨Ü PæÙÜX®Ü

aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÚí¨ÝX »ÜãPÜí±Ü ÖÝWÜã

hÝÌÇÝÊÜááU¿áíñÜÖÜ ®æçÓÜXìPÜ B±ÜñÜá¤WÜÙÜá ŸÃÜáÊÜÊÜâ.

®æçÓÜXìPÜ B±ÜñÜá¤WÜÚí¨ÝX ¨æãvÜx ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ iàÊÜ ÖÝWÜã BPÜê£ 2.2 (A)

9

Ü BPÜê£ 2.2 (Ÿ) ¿ÞÊÜ ®æãàoŸáPÜáR ÖæãÃÜWæ Ü BPÜê£ 2.3 (Ÿ) ¨Üíñæ D ÃÜaÜ®æWæ Jí¨Üá Ÿ©Àáí¨Ü
Ÿí©¨æÁãà, A¨ÜÃÜ Êæáà騆 ®æãàoŸáPÜáRWÜÙÜ®Üá° ÖÜWÜáÃÝX «ÜPæR Pæãoár H®ÝWÜáÊܨÜá GíŸá¨ÜÃÜ ¯ÄàPÜÒOæ
ÊÜÞwÄ. B®ÜíñÜÃÜ ±Üâ®Ü@ ÓÜÌƳ ÖæaÜác ±ÜÅÊÜÞ|¨Ü «ÜPæR
Pæãoár, H®ÝWÜáÊÜâ¨Üá Gí¨Üá ¯ÄàQÒÔÄ. D GÆÉ PÜê£WÜÙÜ
ŸWæWæ aÜaæì ÊÜÞwÄ.

BPÜê£ 2.2 (PÜ) BPÜê£ 2.3 (Ÿ)

AÆáWÝwÓÜ¨Ü A¨Ü®Üá° ±Üor®æ ÖæãÃÜWæ GÙæ¨ÜáPæãÚÛÄ. »èWæãàÈPÜ ÓܳÑràPÜÃÜ|
H®Üá BÀáñÜá GíŸá¨ÜÃÜ ¯ÄàPÜÒOæ ÊÜÞwÄ.
¯ÄàPÜÒOæ¿á B«ÝÃÜ©í¨Ü ÊÜWÜì¨ÜÈÉ aÜaæì ÊÜÞwÄ. »ãÜ PíÜ ±Ü ÖÝWãÜ hÝÇÌ ÝÊáÜ áU D Zo®Wæ ÙÜ áÜ ±êܦ¿Ì á
AíñÃÜ íÜ W¨Ü ÈÜ ¿É á AÔç ñÜ Wæ ÚÜ í¨Ü BWáÜ ÊâÜ ¨áÜ . D AÔç ñÜ æ ±êܦ¿Ì á
ÊÜÞw ®æãàwÄ. AíñÃÜ WÜ ¨Ü ÈÜ ¿É á aÆÜ ®Êæ ÆÜ ®Wæ ÚÜ í¨ÝX ¯ÊÞÜ ì|ÊÝWáÜ ÊÊÜ âÜ .
Ü BPÜê£ 2.3 (A)PæR A®ÜáÓÜÄÔ ®æãàoáŸáPÜáRWÜÙÜ ÃÜaÜ®æ
»Üã±ÜêÐÜu¨ÜÈÉ¿á D aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá ÊÜááSÂÊÝX
ÊÜÞwÄ. AÊÜâWÜÙÜ ÊæáàÇæ, ŸÙܱÜ, vÜÓÜrÃÜ, ±æ¯ÕÈÉ®Ü ±ÝÅÊÜÃÜ|¨Ü Êæáà騆 ÓܤÃܨÜÈÉ ÓÜí»ÜËÓÜáÊÜÊÜâ.
ñÜá© aÜã±Üâ ÊÜÞvÜáÊÜ ¿áíñÜÅ, ÃÜŸºÃÜ ÊÜááíñÝ¨Ü ±ÝÅÊÜÃÜ|¨ÜÈÉ¿á QÃÜOæãàñÜÕgìPÜ ±Ü¨Ý¥ÜìWÜÚí¨Ü ŸêÖÜñ…
ÊÜáãÃÜá&®ÝÆáR ÊÜÓÜá¤WÜÙÜ®Üá° GñܤÄÔ CwÄ. ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ ÍÜQ¤ ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáñܤÈÃÜáñܤ¨æ. D ÍÜQ¤¿á
AÇæWÜÙÜá Jí¨Üá ÓܧÙÜ©í¨Ü C®æã°í¨Üá ÓܧÙܨÜñܤ ÖæãàWÜᣤÃÜáñܤÊæ.
ÍÜQ¤¿á D ±ÜÅÊÝÖÜ©í¨ÝX ±Üê¦Ì¿á AíñÜÃÜíWܨÜÈÉ AÔ§ÃÜñæ
EípÝX aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜ ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜÊÜâ. AíñÜWÜìñÜ
aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜ ÊÜXìàPÜÃÜOæ¿á®Üá° WÜ£, ©PÜáR ÖÝWÜã
»ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ ÊæáàÇæ B«ÝÄÔ ÊÜÞvÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá.

BPÜê£ 2.3 (A) hÝÌÇÝÊÜááU

10

AíñÜWÜìñÜ »Üã&aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜ ÊÜXìàPÜÃÜ|: aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá
ÊÜXìàPÜÃÜOæ¿á B«ÝÃÜ
(A) ÊÜáí¨ÜÊÝ¨Ü »Üã&aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá (Gvæ¹vÜ¨æ ®Üvæ©ÃÜáÊÜ)
(1) WÜ£¿á ÊæáàÇæ E¨Ý& ±ÜÊÜìñÜ ÖÝWÜã SívÜWÜÙÜ ¯ÊÜÞì|

(2) ©PÜáR (Ÿ) ÎàZÅÊÝ¨Ü »Üã&aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá (Zo®æ¿á ÓÜÌÃÜã±Ü¨ÜÈÉ BWÜáÊÜ)
(3) »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá E¨Ý& »ÜãPÜí±Ü, hÝÌÇÝÊÜááU

(A) QÒ£gPæR ÓÜÊÜÞíñÜÃÜÊÝ¨Ü »Üã&aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá.
(Ÿ) F«ÜÌìWÝËá, A«æãàWÝËá »Üã&aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá

(A) SívÜg®Ü (»ÜãSívÜWÜÙÜá, ñܱܳÆá ±ÜŨæàÍÜWÜÙÜá ÖÝWÜã GñܤÃܨÜ
»ÜãËá ¯ÊÜÞì| ÊÜÞvÜáÊÜ)

(Ÿ) ±ÜÊÜìñÜg®Ü (ÊÜÈàPÜÃÜOæ, ±ÜÅÓܧÃÜ»ÜíWÜ QÅÁáWÜÙÜá)

ÊÜáí¨ÜÊÝ¨Ü »Üã&aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá: Ü DWÜ GÃÜvÜã PæçWÜÙÜ®Üá° ÓÝÊÜPÝÍÜÊÝX/ÊæáÆÉWæ
Jí©®æã°í¨ÜÃÜ ©QR®ÜÈÉ ±Üqr¿á ÊæáàÇæ JñÜá¤Pæãoár ÓÜÄÔÄ.
ÊÜáí¨Ü »Üã&aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÚí¨ÝX ±ÜÊÜìñÜ ¯ÊÜÞì| ÖÝWÜã
SívÜ¨Ü ¯ÊÜÞì|¨Ü ÓÜÌÃÜã±Ü¨ÜÇÝÉWÜáÊÜ ±ÜÄOÝÊÜáWÜÙÜá Ü B ±Üqr¿á ÊæáàÇæ ¿ÞÊÜ ±ÜÄOÝÊÜá BWÜáÊÜâ¨Üá?
PÜívÜáŸÃÜáÊÜÊÜâ. AÊÜâWÜÙÜ®Üá° ÊÜááí©®Üíñæ ÖæàÙÜŸÖÜá¨Üá. A¨Ü®Üá° ¯ÄàQÒÔÄ.

±ÜÄOÝÊÜá JñܤvÜ GÙæñÜ JñܤvÜ

AÇæWÜÙÜ Jí¨ÜPæãRí¨ÜÃÜñܤ ŸÃÜáÊÜ Jí¨ÜPæãRí¨ÜÄí¨Ü ËÃÜá¨Üœ BPÜê£ 2.5 (A)
aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜ AÇæWÜÙÜá ÖæãàWÜáÊÜ AÇæWÜÙÜá JñܤvÜ

©PÜáR ±ÜÅÓܤÃÜ»ÜíWÜ
±ÜÅÓܤÃÜ»ÜíWÜ
WÜqr¿Þ¨Ü
ÎÇæWÜÙÜ ÊæáàÇæ

BWÜáÊÜ
±ÜÄOÝÊÜá

ÊÜáê¨ÜáÊÝ¨Ü (ÊÜÈ) ÊÜáwPæWÜÙÜá ±ÜÅÓܤÃÜ»ÜíWÜ ±ÝñÜÚ
ÎÇæWÜÙÜ ÊæáàÇæ

BWÜáÊÜ
±ÜÄOÝÊÜá

BPÜê£ 2.4 (A) »ÜãaÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá ÖÝWÜã A¨ÜÃÜ ±ÜÄOÝÊÜá BPÜê£ 2.5 (Ÿ)

(A) ±ÜÊÜìñÜ ¯ËáìÓÜáÊÜ aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá: »èWæãàÈPÜ ÓܳÑràPÜÃÜ|

ÊÜÞw ®æãàwÄ. PÜê£ 1 PÜR®ÜáÓÝÃÜÊÝX, ±Üqr¿á GÃÜvÜã ñÜá©WÜÙÜ ÊæáàÇæ Pæç
Coár GÃÜvÜã ñÜá©WÜÙÜ®Üá° Jí©®æãí¨ÜÃÜñܤ ÓÜÄÔ¨ÝWÜ ¿ÞÊÜ
PÜê£ 1: PÝ¿áì BWÜáÊÜâ¨æãà A¨ÜPæR JñܤvÜ G®Üá°ÊÜÃÜá. ±Üqr¿á
Ü PÝWܨܨÜ, ÓÜáÊÜÞÃÜá 30 ÓæíËáà E¨ÜªÙÜñæ¿á ±Üqr GÃÜvÜã PÜvæWÜÚí¨Ü Pæàí¨ÜŨÜñܤ JñÜᤠÖÝQ¨ÜÃæ. A¨ÜÃÜ
±ÜÄOÝÊÜá©í¨ÝX ±Üqr ÓÜÄÀáñÜá ÖÝWÜã A¨ÜPæR ÊÜáwPæWÜÙÜá
ñæWæ¨ÜáPæãÚÛÄ. ¹¨ÜªÊÜâ. C¨ÜÃÜíñæÁáà »ÜãPÜÊÜaܨÜÈÉ JñܤvÜ©í¨ÝX
Ü PÝWÜ¨Ü¨Ü ±Üqr¿á ÊæáàÇæ GÃÜvÜã ñÜá©WÜÙÜÈÉ Pæç CwÄ.

11

aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜÊÜâ ÖÝWÜã A¨ÜÄí¨ÝX ÊÜÞw ®æãàwÄ.
»ÜãPÜÊÜaÜPæR ÊÜáwPæWÜÙÜá ¹àÙÜáÊÜÊÜâ.
PÜê£ 2
ÊÜÈà ±ÜÊÜìñÜ (¯ÄWæ ±ÜÊÜìñÜWÜÙÜá): ±Üê¦Ì¿á
AíñÜWÜìñÜ »ÝWÜ©í¨Ü ÍÜQ¤¿á ÊÜÖÜ®Ü BWÜáÊÜâ¨Üá. D Ü ñæÙÜáÊÝ¨Ü PÝWÜ¨Ü¨Ü Jí¨Üá E¨Ýª¨Ü ±Üqr¿á®Üá°
ÍÜQ¤¿á ñæÃæWÜÚí¨Ü ÊÜáê¨Üá ÎÇæWÜÙÜ ÓܤÃÜ¨Ü ÊæáàÇæ QÒ£g ñæWæ¨ÜáPæãÚÛÄ.
ÓÜÊÜÞíñÜÃÜ ÖÝWÜã Jí¨ÜPæãRí¨ÜÃÜ ©QR®ÜÈÉ JñܤvÜ ¹¨Üáª
ÊÜÆWÜÙÜá ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜÊÜâ. JñܤvÜ ÖæaÝcX¨ÜªÃæ ÊÜÈàWÜÙÜá Ü B ±Üqr¿á Jí¨Üá ñÜá©¿á®Üá° ŸÆWæç¿áÈÉ ×wÀáÄ.
¨æãvÜx ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ ¹àÙÜáÊÜÊÜâ. A¨ÜÃÜ ±ÜÄOÝÊÜá©í¨ÝX GÃÜvÜ®æ¿á ñÜá©¿á®Üá° GWæç¿áÈÉ ×wÀáÄ.
±ÜêÐÜu»ÝWÜ CÆÉÊæ ÎÇæ¿á »ÝWÜ GñܤƳvÜáÊÜâ¨Üá ÖÝWÜã
ÊÜÈà ±ÜÊÜìñÜWÜÙÜá ¯ÊÜÞì| BWÜáÊÜâ¨Üá. E¨Ý& Ü ±Üqr¿á GÃÜvÜã ñÜá©WÜÙÜ®Üá° Jí¨ÜPæãRí¨Üá ËÃÜá¨Üœ
×ÊÜÞÆ¿á, AÃÜÊÜÈ, ÃÝQà, BÂíwàg, BƳ$Õ CÊÜâ ©QR®ÜÈÉ hæãàÃÝX GÙæÀáÄ.
gWÜ£¤®Ü ±ÜÅÊÜááS ÊÜÈà ±ÜÊÜìñÜWÜÙÜá BXÊæ.
Ü PÝWÜ¨Ü¨Ü ±Üqr¿á ÊæáàÇæ ¿ÞÊÜ ±ÜÄOÝÊÜá BÀáñÜá
GíŸá¨ÜÃÜ ¯ÄàPÜÒOæ ÊÜÞwÄ.

JñܤvÜ

JñܤvÜ BPÜê£: 2.8 (A)
JñܤvÜ
BPÜê£ 2.6 (A) ÊÜÈàPÜÃÜ|

BPÜê£ 2.6 (Ÿ) ±ÜÊÜìñÜ¨Ü ÊÜÈàPÜÃÜ| »ÝWÜ BPÜê£ 2.8 (Ÿ)
BPÜê£ 2.7 ×ÊÜÞÆ¿á ÖÝWÜã ¯ÄWæ ±ÜÊÜìñÜ¨Ü ±ÜÅ£Êæá
»èWæãàÈPÜ ÓܳÑràPÜÃÜ|

PÜê£ 2 PÜR®ÜáÓÝÃÜÊÝX, ±Üqr¿á®Üá° GÃÜvÜã PæçWÜÚí¨Ü
×w¨Üá ËÃÜá¨Üœ ©QR®ÜÈÉ GÙæ¿ááÊÜâ¨ÜÄí¨Ü GÙæñÜ
¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáñܤ¨æ. A¨ÜÃÜíñæÁáà »ÜãPÜÊÜaܨÜÈÉ ¿ÞÊÝWÜ
»Üã&aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá ËÃÜá¨Üœ ©QR®ÜÈÉ BWÜáÊÜÊæäà BWÜ GÙæñÜ
¯ÊÜÞì|ÊÝX »ÜãPÜÊÜaÜPæR ¹ÃÜáPÜá ¹àÙÜáÊÜÊÜâ.

WÜáí±Üâ ±ÜÊÜìñÜ: AíñÜWÜìñÜ aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÚí¨ÝX
QÒ£gPæR ÓÜÊÜÞíñÜÃÜÊÝX ÖÝWÜã Jí¨ÜÄí¨Ü Jí¨Üá ¨ÜãÃÜ
ÓÜÄ¿ááÊÜ ÍÜQ¤¿á AÇæWÜÙÜá ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜÊÜâ. CíñÜÖÜ
ÓÜÊÜá¿á¨ÜÈÉ ÎÇæWÜÙÜ ÊæáàÇæ GÙæñÜ ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜâ¨Üá.
B¨Üá¨ÜÄí¨Ü ÎÇæWÜÙÜÈÉ ¹ÃÜáPÜá ¹àÙÜáÊÜÊÜâ. D
¹ÃÜáPÜáWÜÚWæ Ë»ÜíWÜ G®Üá°ÊÜÃÜá. C¨æà ñÜÃÜÖÜ PÜt|
ÎÇæWÜÙÜÈÉ ÍÜQ¤¿á AÇæWÜÙÜá Jí¨ÜÃÜ ÖÜ£¤ÃÜ C®æã°í¨Üá
ŸÃÜáÊÜâ¨ÜÄí¨Ü JñܤvÜ ¹¨ÜáªÓÜÖÜ CíñÜÖÜ Ë»ÜíWÜ

12

ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ. GÃÜvÜá ÓÜÊÜÞíñÜÃÜ Ë»ÜíWÜWÜÙÜÈÉ¿áË»ÜíWÜ GíŸá¨Ü®Üá° ÓÜÄ¿ÞX ¯ÄàQÒÔÄ. ®æãàoáŸáPÜáRWÜÙÜ
»ÜãPÜÊÜaÜ¨Ü »ÝWÜ ¿ÞÊÝWÜ ÊæáàÆPæR GñܤƳvÜáÊÜâ¨æãàË»ÜíWÜ AíaÜáWÜÚí¨Ü ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜ BPÜꣿá®Üá° ¯ÊÜá¾
BWÜ B GñܤƳor »ÝWÜ Jí¨Üá ÊÜáÃÜ¨Ü ©Êæ᾿ÞPÝÃܨݪX ®æãàoáŸáQR®ÜÈÉ b£ÅÔÄ.

BPÜê£ 2.9 (Ÿ) JñܤvÜ¨Ü ±ÜÄOÝÊÜá& WÜáí±Üâ ±ÜÊÜìñÜ »èWæãàÈPÜ ÓܳÑràPÜÃÜ|

PÜívÜáŸÃÜáÊÜâ¨Üá. BPÜê£ 2.9 (A) ®æãàwÄ. CíñÜÖÜ »Üã±ÜêÐÜu¨Ü ÊæáàÇæ QÒ£gPæR ÓÜÊÜÞíñÜÃÜÊÝX BWÜáÊÜ
»Üã»ÝWÜÊÜ®Üá° WÜáí±Üâ ±ÜÊÜìñÜ Gí¨Üá aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá ¿ÞÊÝWÜ ËÃÜá¨Üœ ©QR¯ÆÉ BWÜáÊÜÊæäà BWÜ
WÜáÃÜá£ÓÜÇÝWÜáÊÜâ¨Üá. WÜáí±Üâ ±ÜÊÜìñÜ¨Ü ÊæáàÇæ¾$ç »ÜãPÜÊÜaܨÜÈÉ¿á ÎÇæWÜÙÜ ÊæáàÇæ JñܤvÜ ¹àÙÜáÊÜâ¨Üá. JñܤvÜ
ÓܱÝpÝXÃÜáÊÜâ¨Üá. A¨ÜÃÜ ÊæáàÇæ ±ÝÅÃÜí»Ü¨ÜÈÉ ÎSÃÜWÜÙÜá ¸æÙæ¨ÜÃæ ÎÇæWÜÙÜÈÉ ¹ÃÜáPÜá ¹àÙÜáÊÜâ¨Üá BWÜ Ë»ÜíWÜ
CÃÜáÊÜâ©ÆÉ. AÊÜâWÜÙÜ CÚhÝÃÜá £àÊÜÅÊÝXÃÜáÊÜâ¨Üá. ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜÊÜâ. A¨ÜÄí¨ÝX GÃÜvÜã Ÿ©XÃÜáÊÜ ÎÇæWÜÙÜá
E¨Ý& ¿ááÃæãಮÜÈÉ¿á ¸ÝÉéP… ¶ÝÃæÓÜr ±ÜÊÜìñÜ ÓÜÄ¿ááÊÜâ ÖÝWÜã ÎÇæWÜÙÜ ÓܤÃÜ¨Ü ÓÝñÜñÜ ñÝÚEÚ¿ááÊÜâ©ÆÉ.
ÖÝWÜã »ÝÃÜñܨÜÈÉ¿á Êæáà[ÝÆ¿á¨Ü ñܱܳÆá
BPÜê£ 2.9 (Ÿ)CíñÜÖÜ ±Ü¨Üœ£Àáí¨ÜÇæà ñÜ¿ÞÃÝX¨æ. PáÜ Ôñ¨Ü PÜ ãæ Ù:ÛÜ PÆæ ÊâÜÓÆÜ »ãÜ PÊÜ aÜ PÜ Ræ Jñv¤Ü ¹Ü ¨áÜ ª
G¨áÜ ÃáÜ Ÿ¨áÜ Ä®ÈÜ É GÃvÜ áÜ ¹ÃáÜ PáÜ ¹àÙáÜ ÊÊÜ âÜ. B GÃvÜ áÜ ¹ÃáÜ PáÜ WÙÜ Ü
ÊáÜ «ÂÜ ¨Ü »ÝWÜ PÙæ Wæ æ PáÜ Ô¿ááÊâܨáÜ . ×àWæ PáÜ Ô¨Ü BÙÊÜ Ý¨Ü »ÝWÜ
Gí¨ÃÜ àæ ®æ PáÜ Ôñ¨Ü PÜ ãæ Ù.ÛÜ BPêÜ£ 2.10 (A) ®ãæ àwÄ.

PÜáÔñܨÜPæãÙÜÛ¨Ü GÃÜvÜã Ÿ©¿á CÚhÝÃÜáWÜÙÜá
£àÊÜÅÊÝXÃÜáÊÜÊÜâ. E¨Ý& »ÝÃÜñܨÜÈÉ¿á ®ÜÊÜáì¨Ý ®Ü©¿á

Ë»ÜíWÜ
Ë»ÜíWÜ

BPÜê£ 2.10 (A) PÜáÔñܨÜPæãÙÜÛ

BPÜê£ 2.9 (Ÿ) Êæáà[ÝÆ¿á¨Ü ñܱܳÆá BPÜê£ 2.10 (Ÿ) PÜáÔñܨÜPæãÙÜÛ ®ÜÊÜáì¨Ý ®Ü©

ÊÜÞw ®æãàwÄ.

Ü ÊÜáãÃÜá ÓÜÊÜÞ®Ü BPÝÃÜ¨Ü ®æãàoáŸáPÜáRWÜÙÜ®Üá° ñæWæ¨ÜáPæãÚÛÄ.
Ü AÊÜâWÜÙÜ®Üá° GÃÜvÜá & ÊÜáãÃÜá ÓæíËáà AíñÜÃܨÜÈÉoár

WÜqr¿ÞX ×wÀáÄ.
Ü AÊÜâWÜÙÜÈÉ¿á, ±ÜPÜR¨Ü GÃÜvÜá ®æãàoáŸáPÜáRWÜÙÜ®Üá°

Jí¨ÜÄí¨æãí¨Üá ¨ÜãÃÜ ÓÜÄÔÄ. H®ÝWÜáÊÜâ¨Üá

13

PÜáÔñܨÜPæãÙÜÛ, BµÅPÝ SívܨÜÈÉ¿á WæÅào ĶÜr ÊÝØéÈà, GíŸ ÊÜáãÆÊÜޮܨÜÈÉ »ÜãPÜí±ÜÊÜÞ±Ü®Ü ¿áíñÜÅ©í¨Ü
¿ááÃæãà±Ü¨Ü ÖÝÅC®Ü ®Ü©¿á PÜáÔñܨÜPæãÙÜÛ ÊÜááíñݨÜÊÜâ. AÙæ¿ááÊÜÃÜá. (BPÜê£ 2.11 ®æãàwÄ).

(Ÿ) SívÜWÜÙÜá ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜ aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá: »ÜãPÜí±Ü¨Ü PÝÃÜ|WÜÙÜá:
— »Üã±Üqr¿á ÓÜÄ¿ááËPæ.
ÊáÜ í¨ÊÜ Ý¨Ü »ãÜ &aÆÜ ®Êæ ÆÜ ®Wæ ÙÜ áÜ ±êܦ¿Ì á Pàæ í¨ÅܨñÜ ¤Ü — »Üã±ÜqrWÜÙÜá Jí¨ÜPæãRí¨Üá wQR Öæãvæ¿ááÊÜâ¨Üá.
A¥ÊÜ Ý ±êܦ¿Ì á Pàæ í¨ÅÜ©í¨Ü »ãÜ PÊÜ aÜ ¨Ü ñÜ ¤Ü D ©PáÜ WR ÙÜ ÈÜ É — »Üã±ÜqrWÜÙÜá Jí¨ÜÃÜ PæÙÜWæãí¨Üá ÖæãàWÜáÊÜâ¨Üá.
BWáÜ ÊÊÜ âÜ . D aÆÜ ®Êæ ÆÜ ®Wæ ÚÜ í¨ÝX »ãÜ PÊÜ aÜ ¨Ü Ü ËÓÝä ÊÜ Ý¨Ü »ÝWÜ — »Üã±ÜêÐÜu¨Ü AíñÜWÜìñÜ »ÝWܨÜÈÉ GÙæñÜ ¯ÊÜÞì|ÊÝX
Êáæ àÇæ GñÆ¤Ü v³ áÜ ÊâÜ ¨áÜ A¥ÊÜ Ý PÙæ WÜ æ PáÜ Ô¿ááÊâÜ ¨áÜ . »ãÜ PÊÜ aÜ ¨Ü Ü
»ÝWÜ ÓÊÜ áÜ á¨ÅÜ Ó±Ü ÝqÀáí¨Ü Êáæ àÇæ GñÆ¤Ü q³ Ãr áÜ ÊâÜ ¨ÄÜ í¨Ü SívWÜ ÙÜ Ü ÎÇæWÜÙÜÈÉ Ë»ÜíWÜ ÊÝWÜáÊܨÜá.
¯ÊÞÜ ì|ÊÝWáÜ ÊâÜ ¨áÜ . B¨áÜ ¨ÄÜ í¨Ü D aÆÜ ®Êæ ÆÜ ®Wæ ÙÜ ®Ü áÜ ° SívÜ
¯Ëá죿á aÆÜ ®Êæ ÆÜ ®Wæ ÙÜ áÜ Gí¨áÜ WáÜ ÃáÜ £ÓÇÜ ÝWáÜ ÊÊÜ âÜ . CíñÖÜ Ü — hÝÌÇÝÊÜááUWÜÙÜ E¨æÅàPÜÊÝWÜáÊÜâ¨Üá.
aÆÜ ®Êæ ÆÜ ®Wæ ÚÜ í¨Ü ËÓÝä ÊÜ Ý¨Ü ñ±Ü Æ³Ü á ±Åܨàæ ÍWÜ ÙÜ Ü ¯ÊÞÜ ì|ÊäÜ
BWŸÜ Æ¨É áÜ . B¨ÃÜ æ ÊáÜ ãÆ »ãÜ »ÝWÜ PáÜ Ô¨áÜ Öãæ à¨ÃÜ .æ A¨áÜ
ÓÊÜ áÜ á¨ÅÜ Ó±Ü ÝqXíñÜ PÙæ WÜ æ PáÜ Ô¿ááÊÊÜ âÜ . CíñÖÜ Ü ÓÊÜ áÜ ¿á¨ÈÜ É
B »ãÜ »ÝWÜ ÓÝWÃÜ ¨Ü Ü PÙæ WÜ æ Öãæ àX ÓÝWÃÜ ¨Ü Ü ñÙÜ ¨Ü Ü »ÝWÜ BWáÜ ÊâÜ ¨áÜ .

]àZÅ »ÜãaÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá:

®ÝÊÜâ D ±ÝsÜ¨Ü ±ÝÅÃÜí»Ü¨ÜÈÉ »ÜãPÜí±Ü¨Ü ÓÜᩪ¿á
A»ÝÂÓÜ ÊÜÞw aÜaæì ÊÜÞwÃÜáÊæÊÜâ. »Üã Gí¨ÜÃæ »ÜãËá
ÊÜáñÜᤠPÜí±Ü Gí¨ÜÃæ ®ÜvÜáPÜá. »ÜãPÜí±Ü C¨Üá ±Üê¦Ì¿á
»ÜãPÜÊÜaÜ¨Ü aÜÆ®æÊÜÆ®Ü BX¨æ. »ÜãPÜí±Ü¨Ü £àÊÜÅñæ, BWÜáÊÜ
±ÜÄOÝÊÜá CÊÜâWÜÙÜ ŸWæX®Ü ÊÜÞ×£ ±ÝÅÃÜí»Ü¨ÜÈÉ Pæãor
PÜê£Àáí¨Ü BXÃÜŸÖÜá¨Üá. DWÜ ®ÝÊÜâ ±Üê¦Ì¿á
AíñÜÃÜíWܨÜÈÉ¿á ]àZÅ aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜ ÊÜÞ×£¿á®Üá°
±ÜvæÁãà|.

P

¯ÊÜáX¨Üá Wæ㣤¨æÁáà? S
L
ÃæçÆá ¯Çݪ|¨Ü gWÜÈ¿á ÊæáàÇæ ¯íñÝWÜ ÓÜËáà±Ü¨Ü
ÃæçÆá ÖÜÚ¿áÊæáàÈí¨Ü, ÃæçÆá ÊæàWÜÊÝX Öæã¨ÜÃæ BPÜê£ 2.11 ÓÝ¨Ý »ÜãPÜí±Ü ÊÜÞ±ÜPÜ ¿áíñÜÅ ÖÝWÜã BÇæàS
gWÜÇæ¿á ÊæáàÇæ PÜí±Ü®ÜWÜÙÜ A®Üá»ÜÊÜÊÝWÜáÊÜâ¨Üá.
¯ÊÜáX¨Üá Wæ㣤¨æÁáà?
Jí¨Üá ÓæàñÜáÊæ¿á ÊæáàÈí¨Ü ÊÝÖÜ®Ü ÊæàWÜÊÝX
aÜÆ®æ¨ÜÃæ PÜí±Ü®ÜWÜÙÜ A®Üá»ÜÊÜ BWÜáÊÜâ¨Üá. »ÝÃÜñÜ&BÓæóàÈ¿Þ, BµÅPÝ, ¿ááÃæàοÞ,
EñܤÃÜ AÊæáàÄPÝ, ¨ÜQÒ| AÊæáàÄPÝ, ¶æÔµP… ÖÝWÜã
D PÜí±Ü®ÜWÜÚí¨Ü »ÜãPÜí±Ü¨Ü Öæ㣤 ®ÜÇÝÉWÜáÊÜ AípÝQrìPÝ CÊÜâ HÙÜá ÊÜááS »Üã±ÜqrWÜÙÜá CÊæ.
PÜí±Ü®ÜWÜÙÜ AÄÊÜâ ŸÃÜáÊÜâ¨Üá. ±Üê¦Ì¿á PÜÊÜaÜ CíñÜÖÜ »Üã±ÜqrWÜÚí¨Ü ñÜ¿ÞÃÝX¨æ. D
»Üã±ÜqrWÜÙÜ ÊæáàÇæ SívÜ ÖÝWÜã ÊÜáÖÝÓÝWÜÃÜWÜÙÜá
»ÜãPÜí±Ü: »Üã±ÜêÐÜu¨Ü AíñÜWÜìñÜ »ÝWܨÜÈÉ BWÜáÊÜ ±ÜÓÜÄÔÊæ. ±Üê¦Ì¿á ±ÝÅÊÜÃÜ|¨ÜÈÉ ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜ
aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÚí¨ÝX »ÜãPÜÊÜaܨÜÈÉ Ë±ÜÄàñÜ ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ JñܤvÜ ÖÝWÜã GÙæñÜWÜÚWÜ®ÜáÓÝÃÜÊÝX D »Üã±ÜqrWÜÙÜá
GÙæ¨Ýo ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜâ¨Üá. GÙæñÜÊÜâ Jí¨Üá ËÎÐÜr ¸æàÃæ ¸æàÃæ ©QR®ÜÈÉ ÓÜÄ¿ááñܤ CÃÜáÊÜÊÜâ.
Ëᣠ¨Ýq ÊÜááí¨æ Öæãà¨ÜÃæ AÈÉ¿á ÍÜQ¤¿á EñÜÕgì®æ
BWÜáÊÜâ¨Üá, BWÜ ÍÜQ¤¿á AÇæWÜÙÜá ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜÊÜâ. »ÜãPÜí±Ü®Ý¼ ÖÝWÜã A²Pæàí¨ÜÅ: »Üã±ÜêÐÜu¨Ü Aw¿áÈÉ
C¨ÜÄí¨Ü »Üã±ÜêÐÜu PÜí²ÓÜáÊÜâ¨Üá, Aí¨ÜÃæà®æà BWÜáÊÜ aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÚí¨ÝX ¨æãvÜx ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ ÍÜQ¤
»ÜãPÜí±ÜÊÝWÜáÊܨÜá. »ÜãPÜí±Ü¨Ü £àÊÜÅñæ¿á®Üá° ÄÐÜrÃÜ ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜâ¨Üá. D ÍÜQ¤¿á EñÜÕgì®æ »ÜãPÜÊÜaܨÜÈÉ
¿ÞÊÜ ÓܧÙÜ©í¨Ü BWÜáÊÜâ¨æãà B ÓܧÙܨÜÈÉ »ÜãPÜí±Ü Pæàí¨ÜÅ

14

CÃÜáÊÜâ¨Üá. D Pæàí¨ÜÅPæR »ÜãPÜí±Ü®Ý¼ G®Üá°ÊÜÃÜá. D ÊÜÞWÜì¨ÜÈÉ¿á PÜ|WÜÙÜá AÇæWÜÙÜ ÊÜÖÜ®Ü¨Ü ©QR®ÜÈÉ Aí¨ÜÃæ
Pæàí¨ÜÅ©í¨Ü ËË«Ü ©PÜáRWÜÙÜÈÉ ÍÜQ¤¿á AÇæWÜÙÜá ±ÜÓÜÄÓÜáÊÜÊÜâ. ÊæáàÇæ PæÙÜWÝWÜáÊÜÊÜâ. D AÇæWÜÙÜá Z®Ü ±Ü¨Ý¥ÜìWÜÚí¨ÜÇæà
D AÇæWÜÙÜá »Üã±ÜêÐÜu¨Ü ÊæáàÇæ GÆÉQRíñÜ Êæã¨ÜÆá GÈÉ ±ÜÅÊÝÓÜ ÊÜÞvÜáÊÜÊÜâ. B¨ÜÃæ ¨ÜÅÊܱܨݥÜìWÜÚí¨Ü ±ÜÅÊÝÓÜ
ñÜÆá±ÜâÊÜÊæäà, Aí¨ÜÃæ »ÜãPÜí±Ü®Ý¼Àáí¨Ü »Üã±ÜêÐÜu¨Ü ÊÜÞvÜáÊÝWÜ AÊÜâ ¨ÜÅÊܱÜŨݥÜìWÜÙÜÈÉ ÍæãàÑÔƳvÜáÊÜÊÜâ. D
Êæáà騆 GÆÉQRíñÜ ÖÜ£¤ÃÜ¨Ü ÓܧÙÜ CÃÜáÊÜâ¨æãà AÈÉ ±ÜÅ¥ÜÊÜáÊÝX AÇæWÜÚí¨ÝX »Üã±ÜêÐÜu¨Ü Êæáà騆 PÜorvÜWÜÙÜá ÊæáàÇæ PæÙÜWæ
»ÜãPÜí±Ü¨Ü «ÜPæR A®Üá»ÜÊÜPæR ŸÃÜáÊÜâ¨Üá. D Pæàí¨ÜÅPæR AÇæ¨ÝvÜáÊÜÊÜâ. ±ÝÅ¥ÜËáPÜ AÇæWÜÚXíñÜ CÊÜâ ÖæaÜác
»ÜãPÜí±Ü¨Ü A²Pæàí¨ÜÅ G®Üá°ÊÜÃÜá. »ÜãPÜí±Ü¨Ü A²Pæàí¨ÜÅÊÜâ Ë®ÝÍÜPÝÄ BXÃÜáÊÜÊÜâ.
3) »Üã±ÜêÐÜu¨Ü AÇæWÜÙÜá (Surface Waves or 'L'
»ÜãPÜí±Ü®Ý¼Wæ ÆíŸÃÜã±ÜÊÝX CÃÜáÊÜÊÜâ.
»ÜãPÜí±Ü A²Pæàí¨ÜÅ Waves): ±ÝÅ¥ÜËáPÜ ÖÝWÜã Wè| AÇæWÜÙÜá »Üã±ÜêÐÜu
»Üã±ÜêÐÜu (A²Pæàí¨ÜÅ)¨Ü ÊÜÃæWæ Jí¨Üá ñÜÆᲨܮÜíñÜÃÜ »Üã±ÜêÐÜu¨Ü

AÇæWÜÙÜ ¯ÊÜÞì| BWÜáÊÜâ¨Üá. D AÇæWÜÙÜá »ÜãPÜÊÜaܨÜÈÉ

±Üê¦Ì¿á ±ÜÄZ¨Ü ©QR®ÜÈÉ ±ÜÅÊÝÓÜ ÊÜÞvÜáÊÜÊÜâ. D

±ÝÅ¥ÜËáPÜ AÇæWÜÙÜá »Üã±ÜêÐÜu¨Ü AÇæWÜÙÜá ŸÖÜÙæà Ë®ÝÍÜPÝÄ¿ÞXÃÜáÊÜÊÜâ.
Wè| AÇæWÜÙÜá AÇæWÜÙÜá »ÜãPÜí±Ü ÊÜÞ±ÜPÜ ¿áíñÜÅ ©í¨Ü »ÜãPÜí±Ü¨Ü AÇæWÜÙÜ

»ÜãPÜí±Ü ®Ý¼ BÇæàS ¹wÓÜŸÖÜá¨Üá. D AÇæàS¨Ü A»ÝÂÓÜ ÊÜÞw¨ÜÃæ
»ÜãPÜí±Ü¨Ü £àÊÜÅñæ £Ú¿ááÊÜâ¨Üá. BPÜê£ 2.12 ÃÜÈÉ
ÓÝ¨Ý »ÜãPÜí±Ü ÊÜÞ±ÜPÜ ¿áíñÜÅÊÜ®Üá° ñæãàÄÓÜÇÝX¨æ
ÖÝWÜã A¨ÜÃÜ ÊæáàÇæ ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜ BÇæàSÊÜ®Üã°
ñæãàÄÓÜÇÝX¨æ. DWÜ ÖæãÓÜ ñÜíñÜÅ¨Ü ÓÜÖÝ¿á©í¨Ü B«Üá¯PÜ
BPÜê£: 2.12 »ÜãPÜí±Ü¨Ü AÇæWÜÙÜ ±ÜÅPÝÃÜWÜÙÜá »ÜãPÜí±Ü ÊÜÞ±ÜPÜ ¿áíñÜÅWÜÙÜ®Üá° ñÜ¿ÞÄÓÜÇÝX¨æ.

»ÜãPÜí±Ü®Ý¼Àáí¨Ü GÙæñÜ ¯íñÜáÖæãà¨Ü ®ÜíñÜÃÜ GÆÉ AÊÜâWÜÙÜ ÊæáàÇæ AñÜÂíñÜ ÓÜãPÜÒ$¾ AÇæWÜÙÜ G~Pæ¿á®Üã°
©PÜáRWÜÙÜÈÉ ËË«Ü AÇæWÜÙÜ ÃÜã±Ü¨ÜÈÉ, B ÊÜááPܤÊÝ¨Ü ÍÜQ¤¿á ÊÜÞvÜŸÖÜá¨Üá.
EñÜÕgì®æ »Üã±ÜêÐÜu¨Üñܤ BWÜáÊÜâ¨Üá. »ÜãPÜí±Ü¨Ü AÇæWÜÙÜ
±ÝÅ¥ÜËáPÜ, Wè| ÖÝWÜã »Üã±ÜêÐÜu AÇæWÜÙÜá GíŸ ÊÜáãÃÜá ÊÜÞw ®æãàwÄ.

±ÜÅPÝÃÜWÜÙÜá BWÜáÊÜÊÜâ. BPÜê£ 2.12 ®æãàwÄ. Ü ÔøíWÜ CÃÜáÊÜ ñÜãPÜ ÊÜÞvÜáÊÜ ñÜPÜRw¿á PæãíwWæ gvÜÊݨÜ

(1) ±ÝÅ¥ËÜ áPÜ AÇWæ ÙÜ áÜ (Primary or 'P' Waves): bàÆÊÜ®Üá° ÔQRÔÄ. BPÜê£ 2.13 (A) ÃÜíñæ,

»ãÜ W»Ü ìÜ ¨ÈÜ É ÍQÜ ¿¤ á EñgÕÜ ì®æ B¨®Ü íÜ ñÃÜ Ü B AÇWæ ÙÜ áÜ Ü bàÆÊÜ®Üá° PæÙÜWæ GÙæ¨Üá ¹wÄ. ÔóíX®Ü ¯ÄàPÜÒOæ ÊÜÞw
»ãÜ ±êÜШuÜ Ü Êáæ àÇæ GÆQÉ íR ñÜ Êãæ ¨ÆÜ á ñÆÜ á±âÜ ÊÊÜ âÜ . »ãÜ PíÜ ±Ü ŸÃæ¨Üá CwÄ.
®Ý¼Àáí¨Ü ±êܦ¿Ì á £ÅhÂæ ¿á ÓÃÌÜ ãÜ ±¨Ü ÈÜ É GÆÉ ©PáÜ WR ÚÜ í¨Ü Ü BPÜê£ 2.14ÃÜÈÉ ñæãàÄÔ¨Üíñæ Jí¨Üá E¨ÜªÊݨÜ

»ãÜ ±êÜШuÜ ÈÜ É ŸÖÙÜ àæ Êàæ W©Ü í¨Ü ±ÅÜÊÝÓÜ ÊÞÜ váÜ ÊÊÜ âÜ . D

AÇWæ ÙÜ Ü ÊÞÜ WìÜ ¨ÈÜ ¿É á P|Ü WÙÜ áÜ AÇWæ ÙÜ Ü ÊÖÜ ®Ü ¨Ü Ü ËQ®R ÈÜ É

×í¨æ ÊáÜ áí¨ÝWáÜ ÊÊÜ âÜ . D AÇWæ ÚÜ Wæ ×í¨&æ ÊáÜ áí¨æ BWáÜ ÊÜ

AÇWæ ÙÜ áÜ Gí¨ãÜ ÓíÜ ¸ãæ à˜ÓáÜ ÊÃÜ áÜ . ÖÄÜ ¿ááÊÜ ©Q®R ÈÜ É

×í¨æ ÊáÜ áí¨ÝWáÜ ÊÊÜ âÜ . D AÇWæ ÙÜ áÜ Z®,Ü ¨ÅÜÊáÜ ÖÝWãÜ

ÊÝ¿áá D ÊáÜ ãÃãÜ ÊÞÜ «ÂÜ ÊáÜ WÚÜ í¨Ü ±ÅÜÊÝÓÜ ÊÞÜ vŸÜ ÆÊÉ âÜ .

B¨ÃÜ æ ¨ÅÜÊÃÜ ãÜ ±¨Ü ÈÜ ¿É á ±ÝÅÊÃÜ |Ü ©í¨Ü ±ÅÜÊÝÓÜ ÊÞÜ váÜ ÊÝWÜ

AÊâÜ WÙÜ Ü ©PáÜ R Ÿ¨ÇÜ ÝÀáÓáÜ ÊâÜ ¨áÜ . ±ÝÅ¥ËÜ áPÜ AÇWæ ÚÜ í¨Ü

»ãÜ ±êÜШuÜ Ü Êáæ à騆 PoÜ vr WÜ ÙÜ áÜ ×í¨Êæ áÜ áí¨æ AÆáWáÜ ÊÊÜ âÜ .

2) Wè| AÇæWÜÙÜá (Secondary or 'S' Waves):

±ÝÅ¥ÜËáPÜ AÇæWÜÙÜ ®ÜíñÜÃÜ »Üã±ÜêÐÜu¨Ü ÊæáàÇæ ñÜÆá±ÜâÊÜ

AÇæWÜÚWæ Wè| CÆÉÊæ 'S' AÇæWÜÙÜá G®Üá°ÊÜÃÜá. D AÇæWÜÙÜã

®Ý¼Pæàí¨ÜÅ©í¨Ü GÆÉ ©PÜáRWÜÙÜÈÉ ±ÜÓÜÄÓÜáÊÜÊÜâ. AÊÜâWÜÙÜ ÊæàWÜ (A) (B)
±ÝÅ¥ÜËáPÜ AÇæWÜÚXíñÜ PÜwÊæá CÃÜáÊÜâ¨Üá. D AÇæWÜÙÜ

BPÜê£: 2.13 ñÜãWÜáñÜPÜRw¿á ±ÜÅÁãàWÜ

15

¨ÝÃÜ ñæWæ¨ÜáPæãÚÛÄ. ˨ݦìWÜÚWæ ¨ÝÃÜ¨Ü GÃÜvÜã ÖÜávÜáQÄ ®æãàvÜáÊÝ!
ñÜá©WÜÙÜ®Üá° ×w¨Üá ¯ÆÉÆá ÖæàÚÄ, AÊÜÃÜÈÉ¿á JŸº Êæáà騆 ÊÜáãÃÜã PÜê£WÜÙÜ ®ÜíñÜÃÜ, AÊÜâWÜÙÜ
˨ݦìWæ, PæçÀáí¨Ü ¨ÝÃÜÊÜ®Üá° Jí¨æàÓÜÆ ÖÜsÝñݤX ñÜáÆ®æ¿á®Üá° »ÜãPÜí±Ü¨Ü AÇæWÜÙÜ ±ÜÅPÝÃܨæãí©Wæ
ÊæáàÇæ PæÙÜWæ ÊÜÞvÜÆá ÖæàÚÄ. H®Üá BWÜáÊÜâ¨Üá ÊÜÞwÄ ÖÝWÜã ±ÜÅ£Áãí¨Üá PÜê£ ¿ÞÊÜ ±ÜÅPÝÃܨÜ
GíŸá¨ÜÃÜ ¯ÄàPÜÒOæ ÊÜÞw ŸÃæ¨Üá CwÄ. »ÜãPÜí±Ü¨Ü AÇæWÜÙÜíñæ C¨æ GíŸá¨Ü®Üá° WÜáÃÜá£ÔÄ?

BPÜê£ 2.14 ¨ÝÃÜ¨Ü ±ÜÅÁãàWÜ »ÜãPÜí±Ü¨Ü ±ÜÄOÝÊÜáWÜÙÜá:
v »ÜãËáWæ ¹ÃÜáPÜáWÜÙÜá ¹àÙÜáÊÜÊÜâ.
Ü Jí¨Üá ¨æãvÜx ñÜpær¿áÈÉ ÃÜíWÜÊÜÈÉ ±ÜÓÜÄÔÄ. DWÜ ñÜpær¿á v »ÜãÓÜVÆ®ÜÊÝX ŸívæWÜÆáÉWÜÙÜá PÜáÔ¿ááÊÜÊÜâ.
ñÜÙܨÜÈÉ ¸æÃÜÚ¯í¨Ü hæãàÃÝX ñÜqrÄ, H®Üá BÀáñÜá v PÆæ ÊâÜ ÓÆÜ »ãÜ gÆ¨Ü ÊÞÜ WìÜ WÙÜ áÜ Ÿ¨ÇÜ ÝWáÜ ÊÊÜ âÜ, BWÜ J|¨Ý¨Ü
GíŸá¨ÜÃÜ ¯ÄàPÜÒOæ ÊÜÞwÄ. BPÜê£ 2.15 ®æãàwÄ.
¸ÝËWæ ¯àÃáÜ ŸÃáÜ ÊâܨáÜ CÆÊÉ æ ¸ÝËWÙÜ áÜ Ÿ£Ö¤ ãæ àWáÜ ÊÊÜ âÜ.
v PæÆÊÜâ ±ÜŨæàÍÜWÜÙÜá ÊæáàÇæñܤƳorÃæ PæÆÊÜâ PÜáÔ¿ááÊÜÊÜâ.
v ÓÝWÜÃÜ¨Ü ¯àÄ®ÜÈÉ ñÜáÕ®ÝËá ñæÃæWÜÙÜá ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ.

D ñæÃæWÜÚí¨Ü ¨Üívæ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ ñÜáÕ®ÝËá ñæÃæWÜÙÜá
ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ. D ñæÃæWÜÚí¨Ü ¨æãvÜx ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ
iàÊÜ ÖÝWÜã B¦ìPÜ Öݯ BWÜŸÖÜá¨Üá.
v ×ÊÜÞaÝf©ñÜ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ ×ÊÜá±ÜűÝñÜ BWÜáÊÜâ¨Üá.
v PÜorvÜWÜÙÜá ¹¨Ü᪠±ÝÅ| ÖÝWÜã B¦ìPÜÖݯ BWÜáÊÜâ¨Üá.
v ÓÝÄWæ ÊÜÞWÜìWÜÙÜá ÔàÙÜáÊÜÊÜâ.
v ÓÜí¨æàÍÜ ÊÜÂÊÜÓ槿áÈÉ HÃÜá ±æàÃÝWÜáÊÜâ¨Üá.

C¨Üá ÓÝ«ÜÂÊæà ®æãàwÄ?

(1) »ÜãPÜí±ÜÊÝWÜáÊÝWÜ ¿ÞÊÜ ±ÜÅPÝÃÜ¨Ü ¨ÜPÜÒñæ
ñæWæ¨ÜáPæãÙÜÛ¸æàPÜá, GíŸá¨ÜÃÜ ÊÜÞ×£ ÓÜíWÜÅ×ÔÄ. A¨ÜÃÜ
±ÝñÜÂQÒPÜÊÜ®Üá° ÊÜWÜì¨ÜÆÉ ÓݨÜÃÜ ±ÜwÔÄ.
(2) BPÜê£ 2.11 ÃÜÈÉ¿á »ÜãPÜí±Ü ÊÜޱܮÜ
¿áíñÜŨÜíñæÁáà B«Üá¯PÜ »ÜãPÜí±Ü ÊÜÞ±Ü®Ü ¿áíñÜŨÜ
ÊÜÞ×£, dÝ¿ÞbñÜÅWÜÙÜ®Üá° AíñÜhÝìÆ©í¨Ü
ÓÜíWÜÅ×ÔÄ. A¨ÜÃÜ PÝ¿áì ÖæàWæ ®Üvæ¿ááÊÜâ¨Üá
GíŸá¨Ü®Üá° ¯ÊÜá¾ ÍÜŸªWÜÙÜÈÉ ŸÃæÀáÄ.

BPÜê£ 2.15: ÃÜíWæãàÈ¿á ±ÜÅÁãàWÜ hÝÌÇÝÊÜááU:
±Üê¦Ì¿á ±ÝÅÊÜÃÜ|©í¨Ü ñܱܤÊÝ¨Ü ¨ÜÅÊÜ, Z®Ü ÖÝWÜã

ÊÝ¿ááÃÜã±Ü ZoPÜ ±Üê¦Ì¿á ±ÜêÐÜu¨Ü ÊæáàÇæ GÓæ¿áƳvÜáÊÜÊÜâ.
D QÅÁá Gí¨ÜÃæà®æà hÝÌÇÝÊÜááU. D QÅÁá ®Üvæ¿ááÊÝWÜ
Ÿã©, ¯àÄ®Ü EX, A®æàPÜ ±ÜÅPÝÃÜ¨Ü ËÐܱÜäÄñÜ ÖÝWÜã
gÌÆ®ÜÎàÆ ÊÝ¿ááWÜÙÜá, ñܱܤ¨ÜÅÊÜ ÓÜÌÃÜã±Ü¨ÜÈÉÃÜáÊÜ ÎÇÝÃÜÓÜ
ÊÜááíñÝ¨Ü ±ÜŨݥÜìWÜÙÜá ÖæãÃÜaæÆÉƳvÜáÊÜÊÜâ. »Üã±ÜêÐÜu¨Ü
ÊæáàÇæ Ÿí¨Ü ÎÇÝÃÜÓÜPæR ÇÝÊÝØÃÜÓÜ G®Üá°ÊÜÃÜá.

E¨æÅàPÜPÜR®ÜáÓÜÄÔ, hÝÌÇÝÊÜááU¿á PæÙÜX®Ü ±ÜÅPÝÃÜWÜÚÊæ.

16

(1) Pæàí©Åà¿á hÝÌÇÝÊÜááU: E¨æÅàPÜÊÝWÜᣤÃÜáÊÝWÜ C¨Ü®Üá° ¿ÞÊÝWÜÆã ®æ®Ü²wÄ.

ÎÇÝÃÜÓÜÊÜâ »Üã±ÜêÐÜu©í¨Ü ¨æãvÜx ®ÜÚPæ¿áíñÜÖÜ »ÝWÜ©í¨Ü E¨æÅàPÜPæR ÓÜíŸí˜Ô¨Üíñæ, hÝÌÇÝÊÜááU¿á
ÊÜáãÃÜá ±ÜÅPÝÃÜWÜÙÜá CÊæ.
ÊæáàÇæ ŸÃÜáÊÜâ¨Üá. ÖæãÃÜŸí¨Ü ÇÝÊÝØÃÜÓÜ D ®ÜÚPæ¿á v ÊñÜ ìÜ ÊÞÜ ®¨Ü ÈÜ É ¿ÞÊÜ hÝÇÌ ÝÊáÜ áU¿á Êáæ àÈí¨Ü
Êáæ àÇæ E¨ÅæàPÊÜ ÝWáÜ ÊâÜ ¨ãæ à, CíñÖÜ Ü hÝÇÌ ÝÊáÜ áU C¨áÜ
ÊÜááS¨Ü ÓÜáñܤ ±ÜÓÜÄÓÜáÊÜâ¨Üá. B¨Üá¨ÜÄí¨Ü ÍÜíPÜáË®ÝPÝÃÜ¨Ü hÝWêÜñÜ hÝÇÌ ÝÊáÜ áU. E¨Ý& g±Ý®¨Ü Ü ¶âÜ i¿ÞÊÞÜ
ÖÝWãÜ »ãÜ ÊáÜ «ÂÜ ÓÝWÃÜ ¨Ü ÈÜ ¿É á ÓÝíó ¸ãæ àÈ.
hÝÌÇÝÊÜááU¿á ±ÜÊÜìñÜWÜÙÜá ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ. g±Ý®Ü¨Ü v ¿ÞÊÜ hÝÌÇÝÊÜááU PæÆÊÜâPÝÆ ÍÝíÊÝX¨Üáª
±Üâ®Ü@ Gí¨Ý¨ÜÃæãÊÜá¾ JÊæá¾Çæ hÝWÜêñÜ ÊÝWÜáÊÜâ¨æãà
¶Üâi¿ÞÊÜÞ, pÝíÃÜkÞ¯¿Þ¨Ü QÈÊÜáíhÝÃæã ±ÜÊÜìñÜ B hÝÌÇÝÊÜááUWæ ÓÜá±Ü¤/¯©Åst hÝÌÇÝÊÜááU
G®Üá°ÊÜÃÜá. E¨Ý& CoÈ¿áÈÉ¿á ÊæØÓÜáËØ¿áÓ…,
CÊÜâ Pæàí©Åà¿á hÝÌÇÝÊÜááU¿á ÖÝWÜã A¨ÜÄí¨Ü AÇÝÓÝR¨ÜÈÉ¿á PÝoÊÜÞ.
v ¿ÞÊÜ hÝÌÇÝÊÜááUÀáí¨Ü ©àZìPÝÆ¨Ü ÊÜÃæWæ
ñÜ¿ÞÃÝ¨Ü ÍÜíPÜáË®ÝPÝÃÜ¨Ü ±ÜÊÜìñÜWÜÙÜ E¨æÅàÊÝXÆÉ ÖÝWÜã »ÜËÐܨÜÈÉ E¨æÅàPÜWÜÙÝWÜáÊÜ
ÆPÜÒ|WÜÙÜá PÜívÜáŸÃÜáÊÜâ©ÆÉÊæäà, CíñÜÖÜ
E¨ÝÖÜÃÜOæWÜÙÝXÊæ. (BPÜê£ 2.16 ®æãàwÄ). hÝÌÇÝÊÜááUWæ ÊÜáêñÜ hÝÌÇÝÊÜááU G®Üá°ÊÜÃÜá. E¨Ý&
pÝíÃÜkÞ¯¿Þ¨Ü QÈÊÜáíhÝÃÜã.

BPÜê£ 2.16 Pæàí©Åà¿á hÝÌÇÝÊÜááU ®ÜPÝÍæÁãí©Wæ Êæáç£Å
(2) ¹ÃÜáQ®Ü hÝÌÇÝÊÜááU: hÝÌÇÝÊÜááU¿á E¨æÅàPÜ
BWÜáÊÝWÜ ¿ÞÊÝWÜ ÇÝÊÝØÃÜÓÜ Jí¨Üá ®ÜÚPæ¿á Ÿ¨ÜÆá BPÜê£ 2.18®Üá° A»ÜÂÔÔ ±ÜÅÍæ°WÜÚWæ EñܤÃÜ ¯àwÄ. D
A®æàPÜ ¹ÃÜáPÜáWÜÚí¨Ü ÖæãÃܹàÙÜáÊÜâ¨æãà A¨ÜPæR ¹ÃÜáQ®Ü PÜê£WÝX ±ÜäÃÜPÜ ÓÝ×ñÜÂÊæí¨Üá ±Üê¦ÌWæãàÆ CÆÉÊæ gWÜ£¤®Ü
hÝÌÇÝÊÜááU G®Üá°ÊÜÃÜá. hÝÌÇÝÊÜááU¿á E¨æÅàPÜ©í¨Ü ±ÝÅPÜê£PÜ ®ÜPÝÍæ¿á E±ÜÁãàWÜ ÊÜÞwPæãÚÛÄ.
ÖæãÃܹàÙÜáÊÜ ±Ü¨Ý¥ÜìWÜÙÜá ¹ÃÜáQ®Ü GÃÜvÜã Ÿ©WÜÙÜÈÉ
±ÜÓÜÄÓÜáÊÜÊÜâ. A¨ÜÄí¨Ü hÝÌÇÝÊÜááU¿á ñܱܳÆá Ø ®ÜPÝÍæ¿áÈÉ¿á »Üã±Üqr ÔàÊæáWÜÙÜ®Üá° ¯ÄàQÒÔ
±ÜŨæàÍÜWÜÙÜá ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ. »ÝÃÜñÜ¨Ü ¨ÜQÒ|¨Ü ñܱܳÆá »Üã±ÜqrWÜÙÜ ÖæÓÜÃÜá ŸÃæÀáÄ.
CíñÜÖÜ hÝÌÇÝÊÜááU Àáí¨ÜÇæà ñÜ¿ÞÃÝX¨æ. BPÜê£ 2.17
®æãàwÄ. Ø ¨ÜQÒ| ÖÝWÜã EñܤÃÜ AÊæáàÄPݨÜÈÉ »ÜãPÜí±Ü¨Ü PæÒàñÜÅ
SívÜWÜÙÜ ¿ÞÊÜ Ÿ©Wæ C¨æ? AÈÉ ¿ÞÊÜ ±ÜÊÜìñÜ
±ÜŨæàÍÜWÜÙÜá CÊæ ?

Ø HÎ¿Þ SívܨÜÈÉ¿á »ÜãPÜí±Ü PæÒàñÜÅ ¿ÞÊÜ ±ÜÊÜìñÜ
±ÜŨæàÍܨÜÈÉ¿á C¨æ ?

Ø BµÅPÝ SívܨÜÈÉ¿á hÝÌÇÝÊÜááU ¿ÞÊÜ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ
Jí¨ÜáWÜãwÊæ? C¨ÜPæR PÝÃÜ| H¯ÃÜŸÖÜá¨Üá ?

Ø »ÜãPÜí±Ü, hÝÌÇÝÊÜááU¿á ËñÜÃÜOæ ÖÝWÜã »Üã±Üqr¿á
ÔàÊæá CÊÜâWÜÙÜÈÉ ¿ÞÊÜ ÓÜíŸí«Ü˨æ ?

»èWæãàÈPÜ ÓܳÑràPÜÃÜ|

BPÜê£ 2.17 ¹ÃÜáQ®Ü hÝÌÇÝÊÜááU BPÜê£ 2.18 ¨Ü ËaÝÃÜ ÊÜÞw¨ÜÃæ ¯ÊÜáWæ £Ú¨Üá
ŸÃÜáÊÜâ¨æà®æí¨ÜÃæ, »Üã±Üqr ÔàÊæáWÜÙÜ »ÜãPÜí±ÜPæÒàñÜÅ ÖÝWÜã
hݳÇÝÊÜááUPæÒàñÜÅ CÊÜâWÜÙÜÈÉ ®æàÃÜÊÝ¨Ü ÓÜíŸí«Ü˨æ.

17

18

BPÜê£ 2.18

hÝÌÇÝÊÜááUWÜÙÜá ÖæaÝcX D ÔàÊæáWÜÙÜ ÊæáàÇæ ¯ÊÜáX¨Üá Wæ㣤¨æÁáà?
CÊæ. A¨ÜÃÜíñæÁáà »ÜãPÜí±Ü PæÒàñÜÅ¨Ü ËÓݤÃÜÊÜä
D ÔàÊæáWÜÙÜ »ÝWÜWÜÙÜÇæÉà PÜívÜáŸÃÜáÊÜâ¨Üá.

»Üã±Üqr ÔàÊæáWÜÙÜ ¿ÞÊÜ »ÝWܨÜÈÉ¿á
»Üã±ÜŨæàÍÜ »Üã PÜÊÜaÜ¨Ü JÙÜWÜvæ
ÖæãàWÜáÊÜâ¨æãà, B ÓܧÙÜWÜÙÜÈÉ¿á »Üã±Üqr
®ÝÍÜÖæãí¨ÜáÊÜâ¨Üá. CíñÜÖÜ ÓæàËáWÜÚWæ
»Üã±Üqr¿á ®ÝÍÜ¨Ü ÔàÊæá G®Üá°ÊÜÃÜá. ¿ÞÊÜ
ÔàÊæáWÜÙÜ PæÒàñÜŨÜÈÉ ÖæãÓÜ »Üã±ÜêÐÜuWÜÙÜá
ÖÜáoárÊÜÊæäà AÊÜâWÜÚWæ »Üã±ÜêÐÜu ¯ÊÜÞì|¨Ü
ÔàÊæáWÜÙÜá G®Üá°ÊÜÃÜá.

hÝÌÇÝÊÜááU¿á ±ÜÄOÝÊÜáWÜÙÜá:

v hÝÌÇÝÊÜááU¿á E¨æÅàPÜ©í¨Ü ¨æãvÜx

±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ iàÊÜ ÖÝWÜã B¦ìPÜ Öݯ

BWÜáÊÜâ¨Üá.

v ÊÜáÖÝÓÝWÜÃÜWÜÙÜÈÉ¿á hÝÌÇÝÊÜááUWÜÚí¨Ü

ñÜáÕ®ÝËá AÇæWÜÙÜá ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜÊÜâ

v ÖæãÃܹàÙÜáÊÜ «ÜãÙÜá, ÖæãWæ, Ÿã©, »ÝÃÜñÜ¨Ü ÊÜááS »ÜãËá¿á BWæ°à¿á ©QRWæ ŸíWÝƨÜ
ÊÝ¿áá, ¯àÄ®Ü EX ÊÜááíñÝ¨Ü ZoPÜWÜÙÜá E±ÜÓÝWÜÃܨÜÈÉ Aí¨ÜÊÜÞ®Ü ÖÝWÜã ¯Pæãà¸ÝÃÜ ©Ìà±ÜWÜÙÜ ÓÜÊÜáãÖÜ˨æ.
©àZìPÝƨÜÊÜÃæWæ ÊÝñÝÊÜÃÜ|¨ÜÈÉ D ÓÜÊÜáãÖܨÜÈÉ¿á ¸æÃÜ®… ©Ìà±Ü¨ÜÈÉ »ÝÃÜñÜ¨Ü HPÜÊæáàÊÜ hÝÌÇÝÊÜááU
CÃÜáñܤÊæ. C¨ÜÄí¨Ü ±ÜÄÓÜÃÜ ÊÜÞÈ®Ü嬆 ±ÜŨæàÍÜ˨æ. D hÝÌÇÝÊÜááU PÜÙæ¨Ü A®æàPÜ ÊÜÐÜìWÜÙÜÊÜÃæWæ ÓÜá±Ü¤
ÓÜÊÜáñæãàÆ®æ PævÜáÊÜâ¨Üá. AÊÜÓ槿áÈÉ CñÜá¤. B¨ÜÃæ ¶æŸáÅÊÜÄ 2017 ÃÜÈÉí¨Ü B hÝÌÇÝÊÜááU¿áÈÉ
E¨æÅàPÜÊÝWÜᣤ¨Ü᪨Üá PÜívÜáŸÃÜᣤ¨æ. D E¨æÅàPÜ©í¨Ü ÊÜááSÂÊÝX
v hÝÌÇÝÊÜááU¿á Ÿã©Àáí¨Ü ÊÜá~¡®Ü «ÜãÙÜá, ÖæãWæ ÖÝWÜã ÃÝw ÖæãÃܹàÙÜáñܤȨÜ᪠PæÆÊÜâ ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ
¶ÜÆÊÜñܤñæ ¸æÙæ¿ááÊÜâ¨Üá. ÇÝÊÝØÃÜÓÜÊÜä ÖæãÃÜ ¹àÙÜᣤ¨æ.

v ÇÝÊÝØÃÜÓÜ©í¨ÝX A®æàPÜ ±ÜÅPÝÃܨÜ
S¯gWÜÙÜá »Üã±ÜêÐÜu¨Ü ÖÜ£¤ÃÜ ¨æãÃæ¿ááÊÜÊÜâ.

v hÝÌÇÝÊÜááU¿á E¨æÅàPÜ©í¨Ü ÖæãÓÜ

»ÜãËá ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜâ¨Üá. PæÆÊÜâÓÜÆ Jí¨Üá

©³à±ÜÊÜä CÆÉ ¨ÝX ÖæãàWÜŸÖÜá¨Üá.

v ÊÜáêñÜ hÝÌÇÝÊÜááU¿á ÊÜááS¨ÜÈÉ ÊÜáÙæ¿á ¯àÃÜá

ÓÜíWÜÅ×Ô ÓÜÃæãàÊÜÃÜWÜÙÜá ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜÊÜâ.

»ÜãPÜí±Ü¨Ü ±ÜÄOÝÊÜá ÓÜÖÝ©Š: hÝÌÇÝÊÜááUÀáí¨Ü ñÜ¿ÞÃÝ¨Ü ÇÝÊÝØ¨Ü ÓܤÃÜ

19

Óݳ«Ý¿á

±ÅÜ 1. ÓÄÜ ¿Þ¨Ü ±¿Ü Þì¿á¨Ü ÊáÜ áí¨æ P ×àWæ WáÜ ÃáÜ ñáÜ ÖÝQÄ. (B) ×ÊÜÞÆ¿áÊÜâ ¯ÄWæ ±ÜÊÜìñÜ¨Ü E¨ÝÖÜÃÜOæ BX¨æ.
(A) AíñÃÜ íÜ W¨Ü ÈÜ ¿É á ÊáÜ í¨ÊÜ Ý¨Ü »ãÜ aÆÜ ®Êæ ÆÜ ®Wæ ÙÜ áÜ (C) ±Üê¦Ì¿á ±ÜÅÊÜÃÜ|©í¨Ü ñܱܤ ÎÇÝÃÜÓÜ

¿ÞÊÜ ZoP¨Ü Ü Êáæ àÇæ B«ÝÄÔÊæ ? ÖæãÃÜaæÆÉƳvÜáÊÜâ¨Üá.
»ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ ÊæáàÇæ
WÜ£¿á ÊæáàÇæ (D) ±ÜÅÓܤÃÜ»ÜíWÜ©í¨ÝX PÜáÔñÜ¨Ü PæãÙÜÛ
©QR®Ü ÊæáàÇæ ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜâ¨Üá.
(B) ÊÜáí¨Ü aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá Jí¨ÜPæãRí¨ÜÃÜ ËÃÜá¨Üœ
±ÜÅ 4. »ÜãPÜí±Ü ÖæàWæ BWÜáÊÜâ¨Üá GíŸá¨Ü®Üá° ÓܳÐÜr ±ÜwÓÜáÊÝWÜ
©QR®ÜÈÉ PÝ¿áì ÊÜÞvÜáÊÝWÜ ¯ÊÜÞì| PæÙÜX®Ü ÖæàÚPæWÜÚWæ ÁãàWÜÂÊÝ¨Ü PÜÅÁá ÖÜbcÄ.
ÊÝWÜáÊÜâ¨Üá.
JñܤvÜ (A) ±Üê¦Ì¿á ±ÜêÐÜu»ÝWÜ AÆáWÜáÊÜâ¨Üá.
GÙæñÜ (B) »Üã±Üor JËá¾í¨æãÊæá¾Çæ AÆáWÜáÊÜâ¨Üá.
±ÜÊÜìñÜ (C) ±ÝÅÊÜÃÜ|¨ÜÈÉ¿á aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÚí¨ÝX JñܤvÜ
(C) PÜáÔñÜ¨Ü PæãÙÜÛ ñÜ¿ÞÃÝWÜÆá »ÜãPÜÊÜaܨÜ
ÊæáàÇæ aÜÆ®æÊÜÆ®æ¿á ¿ÞÊÜ QÅÁá ÖæaÜácÊÜâ¨Üá.
ÓÜí»ÜËÓܸæàPÝWÜáÊܨÜá ? (D) ¨ÜáŸìÆÊÝ¨Ü ¹í¨Üá訆 ÖÜ£¤ÃÜ ÎÇæWÜÙÜá
GÙæñÜ
JñܤvÜ Jvæ¿ááÊÜÊÜâ.
A±ÜPÜÒ¿á/®ÝÍÜ (E) JoárWÜãw¨Ü ÍÜQ¤ »ÜãPÜí±Ü¨Ü AÇæWÜÙÜ ÃÜã±Ü¨ÜÈÉ
(D) PæÙÜX®ÜÊÜâWÜÙÜÈÉ ¿ÞÊÜ ±ÜÊÜìñÜÊÜâ
"ÊÜÈà±ÜÊÜìñÜ'ÊÝX¨æ ? ¹vÜáWÜvæ BWÜáÊÜâ¨Üá.
ÓÝñܱÜâvÝ ±ÜÅ 5. »æà¨Ü ÓܳÐÜr ±ÜwÔÄ.
×ÊÜÞÆ¿á (A) WÜáí±Üâ ±ÜÊÜìñÜ ÖÝWÜã ¯ÄWæ ±ÜÊÜìWÜÙÜá
±ÜÎcÊÜá Zor (B) ±ÝÅ¥ÜËáPÜ »ÜãPÜí±Ü¨Ü AÇæWÜÙÜá ÖÝWÜã Wè|
(E) ËÔ¤à|ìÊÝ¨Ü ñܱܳÆá ±ÜŨæàÍÜ¨Ü ¯ÊÜÞì|
¿ÞÊÜ ±ÜÅPÝÃÜ¨Ü »ÜãaÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜ »ÜãPÜí±Ü¨Ü AÇæWÜÙÜá
±ÜÄOÝÊÜáÊÝX¨æ ? (C) »ÜãPÜí±Ü ÖÝWÜã hÝÌÇÝÊÜááU
±ÜÊÜìñÜ ¯ÊÜÞì| ÊÜÞvÜáÊÜ ±ÜÅ 6. ÓÜÌƳ¨ÜÃÜÈÉ EñܤÃÜ ŸÃæÀáÄ.
SívÜ ¯ÊÜÞì| ÊÜÞvÜáÊÜ (A) »ÜãPÜí±ÜÊÝWÜÆá CÃÜáÊÜ PÝÃÜ|WÜÙÜ®Üá°
QÒ£g ÓÜÊÜÞíñÜÃÜ
ÓܳÐÜr±ÜwÔÄ.
±ÜÅ 2. »èWæãàÈPÜ PÝÃÜ| ŸÃæÀáÄ. (B) gWÜ£¤®Ü ±ÜÅÊÜááS ¯ÄWæ ±ÜÊÜìñÜWÜÙÜá ¿ÞÊÜ
(A) ×ÊÜÞÆ¿á¨Ü Aw¿áÈÉ »ÜãËá¿áá
aÜÆ®æÊÜÆ®æÀáí¨Ü ¯ÊÜÞì|ÊÝXÊæ.
AÆáWÝw PÜorvÜWÜÙÜá PÜáÔñÜÊÜâ. PÜáÔ¿ááÊÜ (C) »ÜãPÜí±Ü¨Ü £àÊÜÅñæ ÖÝWÜã ÊÜá®æWÜÙÜá
Êæã¨ÜÆá AÊÜâ hæãàÃÝX ×í¨æ&ÊÜááí¨æ
AÇæ¨ÝvÜᣤ¨ÜªÊÜâ. ¹àÙÜáÊÜâ¨ÜÃÜÈÉ ¿ÞÊÜ ÓÜíŸí«Ü˨æ?
(B) Êæáà[ÝÆ¿á¨Ü ñܱܳÆá, ¨ÜSV®Ü¨Ü ñܱܳÆáWÜÙÜ (D) »Üã±ÜêÐÜu ÖÝWÜã ÊÜÞ®ÜÊÜ iàÊÜ®Ü¨Ü ÊæáàÇæ
¯ÊÜÞì|¨ÜÈÉ »æà¨Ü C¨æ.
(C) hÝWÜêñÜ hÝÌÇÝÊÜááUWÜÙÜá ÖæaÝcX »Üã±Üor »ÜãPÜí±Ü©í¨Ü BWÜáÊÜ ±ÜÄOÝÊÜáWÜÙÜá
ÓæËáàWÜÙÜ ÊæáàÇæ PÜívÜáŸÃÜáÊÜÊÜâ. ¿ÞÊÜÊÜâ?
(D) ¸ÝÂÃÜ®… ©Ìà±Ü¨Ü BPÝÃÜ ÍÜíPÜáË®ÝPÝPÜ ñÝÙÜᣤ¨æ. (E) »Üã±ÜêÐÜu¨Ü AÇæWÜÙÜ ±ÜÅPÝÃÜWÜÙÜ®Üá° ÓܳÐÜr ±ÜwÔÄ.
(E) hÝÌÇÝÊÜááU¿á E¨æÅàÍÜ©í¨Ü »ÜãPÜí±Ü (F) PÝÇÝÊܘWÜ®ÜáÓÜÄÔ CÃÜáÊÜ hÝÌÇÝÊÜááU¿á
ÓÜí»ÜËÓÜŸÖÜá¨Üá. ±ÜÅPÝÃÜWÜÙÜ ŸWæWæ E¨ÝÖÜÃÜ| ÓÜ×ñÜ ŸÃæÀáÄ.
±ÜÅ 3. AíñÜWÜìñÜ aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜ®Üá° WÜáÃÜá£Ô ÖæÓÜÃÜá ÖæàÚÄ. ±ÜÅ 7. BPÜꣿá ÓÜÖÝ¿á©í¨Ü A²Pæàí¨ÜÅ, ®Ý¼,
(A) ¨Üívæ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ ñÜáÕ®ÝËá AÇæWÜÙÜá ¯ÊÜÞì| »ÜãPÜí±Ü¨Ü ±ÝÅ¥ÜËáPÜ, Wè| ÖÝWÜã »Üã±ÜêÐÜu¨Ü
Öæãí¨ÜáÊÜÊÜâ. AÇæWÜÙÜ®Üá° ñæãàÄÔÄ.
±ÜÅ 8. gWÜ£¤®Ü®ÜPÝÍæ¿á ¸ÝÖÜÂÃæàÐæ¿áÈÉ PæÙÜX®Ü
ZoPÜWÜÙÜ®Üá° ñæãàÄÔÄ.
(A) ÊÜåèío QÈÊÜÞíhÝÃæã.
(B) ÊÜá«Ü AoÇÝíqP… »ÜãPÜí±Ü PæÒàñÜÅ.
(C) ÊÜåèíp… ¶Üäi.
(D) PÝÅé PÝpæãB.
(E) ÊÜåèío ÊæØÓÜãËØAÓ….

20

21

E±ÜPÜÅÊÜá: hÝÌÇÝÊÜááU¿á Pæàí©Åà¿á ÖÝWÜã ¹ÃÜáPÜá (4) PÜÙæ¨Ü 10 ÊÜÐÜìWÜÙÜÈÉ »ÝÃÜñܨÜÈÉ B¨Ü
(1) E¨æÅàPÜ ñæãàÄÓÜáÊÜ ±ÜÅ£PÜê£WÜÙÜ®Üá° ñÜ¿ÞÄÔÄ. »ÜãPÜí±ÜWÜÙÜ ÊÜÞ×£¿á®Üá° ÊÜááí©®Ü AíÍÜWÜÙÜ
ÓÜÖÝ¿á©í¨Ü, AíñÜhÝìÆ¨Ü ÓÜÖÝ¿á©í¨Ü

ÓÜíWÜÅ×ÔÄ. D ÊÜÞ×£¿á B¨ÝÃÜ©í¨Ü ¯ÊÜá¾
©®ÝíPÜ
¯ÐÜRQÒì¿á®Üá° ŸÃæÀáÄ.

ÊæàÙæ ÄÍÜrÃÜ ÓæRàÆ »ÜãPÜí±Ü¨Ü BÙÜ ±ÜÅ»ÝËñÜ B¨Ü Öݯ
Pæàí¨ÜÅ (ËáàoÃÜáWÜÙÜÈÉ) PæÒàñÜÅ

¯ÐÜRÐæì:
***

22

3. ¸ÝÖÜ ±ÜÅQÅÁáWÜÙÜá »ÝWÜ&1

ËË«Ü ±ÝÅ¥ÜËáPÜ »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá, AíñÜWÜìñÜ BPÜê£ 3.1 (A) WÜáÊÜá¾pÝPÝÃÜ¨Ü ©®æ°¿á A±Ü±Ü|ì®æ
aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÚí¨ÝX ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜᣤ¨ÜªÃÜã GÆÉ (PÝÀáPÜ Ë¨ÝÃÜOæ)
»ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá PæàÊÜÆ AíñÜWÜìñÜ aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÚí¨Ü
¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜâ©ÆÉ. »Üã±ÜêÐÜu¨Ü Êæáà騆 A®æàPÜ BPÜê£ 3.1 (B) SívÜ&ËSívÜ®æ (ÎÇæWÜÙÜ ¹ÃÜáPÜá)
±ÜÅQÅÁáWÜÚí¨ÜÆã D ¯ÊÜÞì|ÊÜâ AÊÝÂÖÜñÜÊÝX (PÝÀáPÜ Ë¨ÝÃÜOæ)
BWÜᣤÃÜáñܤ¨æ. D ±ÝsܨÜÈÉ ®ÝÊÜâ ¸ÝÖÜ ±ÜÅQÅÁáWÜÙÜ
ÖÝWÜã AÊÜâWÜÚí¨ÝX ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜ »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ BPÜê£ 3.1 (C) e®Ü°&¼®Ü° ˨ÝÃÜOæ
A»ÝÂÓÜ ÊÜÞvÜÈÃÜáÊæÊÜâ. (PÝÀáPÜ Ë¨ÝÃÜOæ)

»Üã±ÜêÐÜu¨Ü ÊæáàÇæ PÝ¿áìÃÜñÜÊÝXÃÜáÊÜ
ŸÆWÜÚí¨ÝX ¸ÝÖÜ ±ÜÅQÅÁáWÜÙÜá ÓÜí»ÜËÓÜáÊÜÊÜâ.
C¨ÜÃÜÈÉ ÊÜááSÂÊÝX ÓèÃÜÍÜQ¤, WÜáÃÜáñŲ̈ܟÆ,
±ÜêÐÜu»ÝWÜ©í¨Ü ÖÜÄ¿ááÊÜ ±Ü¨Ý¥ÜìWÜÚWæ ÓÜíŸí˜Ô¨Ü
WÜñÜg®Ü ÍÜQ¤ CÊÜâWÜÙÜ ±ÝñÜÅ ÊÜáÖÜñŲ̈ݪX¨æ.

¯ÊÜáX¨Üá Wæ㣤¨æÁáà?
AíñÜWÜìñÜ aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÚí¨Ü ±Ü꦳¿áÊæáàÇæ
¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜ »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ®Üá° ±ÝÅ¥ÜËáPÜ ÖÝWÜã
©³£à¿á »ÜãÃÜã±ÜWÜÙæí¨Üá WÜáÃÜá£ÓÜƳvÜáÊÜÊÜâ.
E¨Ý. SívÜ, ±ÜÊÜìñÜ ñܱܳÆá, Ÿ¿áÆá ÊÜááíñݨÜÊÜâ.
¸ÝÖÜ ±ÜÅQÅÁá¿áÈÉ¿á ˨ÝÃÜOæ,
ñæãàvÜáËPæ, ÊÜÖÜ®Ü, ÓÜíWÜÅÖÜ ÊÜááíñݨÜÊÜâWÜÚí¨Ü
±ÝÅ¥ÜËáPÜ ÖÝWÜã ©³£à¿á »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜÈÉ
Ÿ¨ÜÇÝÊÜOæWÜÙÝX A¨ÜÄí¨Ü ñÜê£à¿á ÓܳÃÜã±Ü¨Ü
»ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ. E¨Ý. PÜí¨ÜÃÜ,
EÓÜáQ®Ü ©®æ°WÜÙÜá, £Å»Üág ±ÜŨæàÍÜ "¿áá' BPÝÃܨÜ
PÜí¨ÜÃÜ ÊÜááíñݨÜÊÜâ.

ÖæàÚÄ ®æãàvÜáÊÝ!

PæÙÜWæ Pæãor bñÜÅWÜÙÜ®Üá° ¯ÄàQÒÔÄ. D ±ÜÅ£Áãí¨Üá
bñÜŨÜÈÉ¿á ÎÇæWÜÙÜ ÓÜÌÃÜã±Ü¨Ü ÊÜ|ì®æ ÊÜÞwÄ.
bñÜŨÜÈÉ¿á ÎÇæWÜÙÜá Jvæ¨Ü¨Üáª, ¹ÃÜáPÜá ¹or¨Üáª,
AÊÜâWÜÙÜ ÊæáàÇæ e¨ÜÅWÜÙÜá BX¨Ü᪠PÜívÜáŸÃÜᣤ¨ÜªÊÜâ.
Jí¨Üá bñÜŨÜÈÉ ÎÇæ ˨ÜãűÜÊÝXÃÜáÊÜâ¨Üá
PÜívÜáŸÃÜᣤ¨æ. A¨ÜÃÜ AÊÜÓæ§ ×àWæàPæ BXÃÜŸÖÜá¨Üá?
GíŸá¨ÜÃÜ ŸWæWæ ËaÝÃÜ ÊÜÞwÄ ÖÝWÜã ¯ÊÜáWæ A¯Ô¨Ü
PÝÃÜ|WÜÙÜ®Üá° ÓÜÌƳ¨ÜÃÜÈÉ ÖæàÚÄ. ¯ÊÜáWæ A¯Ô¨Ü
PÝÃÜ|WÜÙÜ aÜaæì ÊÜÞwÄ. ¯ÊÜá¾ ¿ÞÊÜ PÝÃÜ|WÜÙÜá
ñÜPÜ쟨ܜÊÝXÊæ GíŸá¨Ü®Üá° ÎPÜÒPÜÄí¨Ü £Ú¨ÜáPæãÚÛÄ.

23

BPÜê£ 3.1 (G) ÃÝÓÝ¿á¯PÜ Ë¨ÝÃÜOæ

BPÜê£ 3.1 (D) »ÜÔ¾àPÜÃÜOæ (ÃÝÓÝ¿á¯PÜ Ë¨ÝÃÜOæ)

BPÜê£ 3.1 (E) hæçËPÜ Ë¨ÝÃÜOæ BPÜê£ 3.1 (H) ÃÝÓÝ¿á¯PÜ Ë¨ÝÃÜOæ / PÝÒÃÜ Ë¨ÝÃÜOæ
BPÜê£ 3.1 (F) hæçËPÜ Ë¨ÝÃÜOæ
»èWæãàÈPÜ ÓܳÑràPÜÃÜ|
PÝÀáPÜ, ÃÝÓÝ¿á¯PÜ ÖÝWÜã hæçËPÜ ×àWæ ˨ÝÃÜOæ¿á
ÊÜáãÃÜá ÊÜááS ±ÜÅPÝÃÜWÜÙÜá CÊæ. ±ÜŨæàÍܨÜ
ÖÜÊÝÊÜÞ®ÜPÜR®ÜáÓÜÄÔ PæÆÊÜâ »ÝWܨÜÈÉ PÝÀáPÜ Ë¨ÝÃÜOæ¿á
±ÜÅ»ÝÊÜ ÖæaÜác CÃÜáÊÜâ¨Üá, A¨æà PæÆÊÜâ »ÝWÜWÜÙÜÈÉ
ÃÝÓÝ¿á¯PÜ Ë¨ÝÃÜOæ ÖæaÜác CÃÜáÊÜâ¨Üá PÜívÜáŸÃÜáÊÜâ¨Üá.
hæçËPÜ Ë¨ÝÃÜOæ C¨Üá ÓÜiàËWÜÙÜ ÊÜáãÆPÜ BWÜáÊÜâ¨Üá
PÝÀáPÜ Ë¨ÝÃÜOæ (Mechanical Weathering)

ÊÜÞw ®æãàwÄ.

Ü Jí¨Üá DÃÜáÚÛ ñæWæ¨ÜáPæãÚÛÄ.
Ü A¨Ü®Üá° ÓÜÄ¿ÞX ÊÜá«Ü¨ÜÈÉ ñÜáívÜÄÔÄ.
Ü ñÜáívÜÄst »ÝWÜÊÜ®Üá° ¯ÄàQÒÔÄ.
Ü DWÜ D DÃÜáÚÛ¿á ±ÜÅ£Áãí¨Üá ±ÜPÜÙæ¿á®Üá°

¸æà±ÜìwÓÜáÊÜ ±ÜÅ¿áñÜ° ÊÜÞwÄ.

24

»èWæãàÈPÜ ÓܳÑràPÜÃÜ| ¯àÃÜá Öæ±Üâ³WÜqr¨Ü®ÜíñÜÃÜ A¨Üá Ÿ¶ÜìÊÝWÜáÊÜâ¨Üá. Ÿ¶Üì¨Ü
¯ÊÜáWæ £Ú¨Üá ŸÃÜáÊÜâ¨æà®æí¨ÜÃæ DÃÜáÚÛ¿á ±ÜPÜRÙæ BPÝÃÜÊÜÞ®Ü ÖæaÜác CÃÜáÊÜâ¨Üá, C¨ÜÄí¨ÝX ÎÇæ¿áÈÉ
ÖæàWæ ¸æà±ÜìvÜáÊÜâ¨æãà. A¨æà ñÜÃÜÖÜ¨Ü QÅÁá ¯ÓÜWÜì¨Ü JñܤvÜ ¯ÊÞÜ ì|Wãæ íváÜ ÎÇæ e®°Ü Ëb®f Ê°Ü ÝX Jv¿æ ááÊâܨáÜ
Ÿ¿áÈ®ÜÈÉ ¹¨Üª ÎÇæWÜÙÜ ÊæáàÇæ BWÜáÊÜâ¨Üá. ÎÇæ¿á BPêÜ£ 3.1 (C) ®ãæ àwÄ.
ÖæãÃÜ»ÝWÜ ŸÖÜÙÜ PÝ¿ááÊÜâ¨Üá. A¨ÜPæR ÖæãàÈÔ¨ÜÃæ
JÙÜ»ÝWÜ ñÜ|¡WÝXÁáà CÃÜáÊÜâ¨Üá. B¨Üá¨ÜÄí¨Ü ÎÇæ¿á ÃÝÓÝ¿á¯PÜ ZoPÜWÜÙÜ Ë¨ÝÅÊÜÂñæ ÖÝWÜã ÓÜ#qPÜWÜÙÜ
Êæáà騆 ÓܤÃÜWÜÙÜá Ա泿áí¥æ ¸æàQ¿ÞWÜáÊÜÊÜâ. C¨Üá ÎÇæ¿á ¸æÙÜÊÜ~Wæ: ÓÜÊÜáá¨ÜÅ¨Ü £àÃÜWÜÙÜÈÉ GÈÉ PÜÆáÉWÜÚÃÜáÊÜ
A±Ü±Ü|ì®ÜÊÝXÃÜáÊÜâ¨Üá. BPÜê£ 3.2 ®æãàwÄ. »ÝWÜ CÃÜáÊÜâ¨æãà, AÈÉ ÓÝWÜÃÜ £àÃÜ¨Ü PÜw¨Ý¨Ü »ÝWܨÜ
ŸívæWÜÆáÉWÜÙÜ Aw¿áÈÉ AÇæWÜÙÜ ¯àÃÜá Ÿí¨Üá A±Ü³ÚÓÜáÊÜâ¨Üá.
ÓÝWÜÃÜ¨Ü ¯àÄ®Ü ñÜáÐÝÃÜWÜÙÜá ŸívæWÜÙÜ ÊæáàÇæ A±Ü³ÚÓÜáÊÜÊÜâ.
D ¯àÃÜá PÝÒÃÜEÙÜۨݪXÃÜáÊÜâ¨Üá. ÖܯWÜÙÜÈÉ¿á ¯àÃÜá
ŸívæWÜÙÜÈÉ CíWÜáÊÜâ¨Üá. ÓÜã¿áì¨Ü EÐÜ¡ñæÀáí¨ÝX D
¯àÃÜá EX¿ÞX ÖæãàWÜáÊÜâ¨Üá. BWÜ ¯àÄ®ÜÈÉ¿á PÝÒÃܨÜ
ÓÜ#qPÜÊÝWÜáÊÜ QÅÁá ®Üvæ¿ááñܤ¨æ. ÓÜ#qPÜWÜÙÜá ÖæaÜác ÓܧÙÜÊÜ®Üá°
ÊݲÓÜáÊÜÊÜâ. BWÜ ŸívæWÜÙÜÈÉ JñܤvÜ ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜâ¨Üá.
Ÿívæ¿á ÊæáàÇæ bPÜR bPÜR e¨ÜÅWÜÙÜá ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ.
C¨ÜÄí¨ÝX Ÿívæ¿á ±ÜêÐÜr»ÝWÜ hæà®Üá ®æã|¨ÜWÜãw®Üíñæ
PÝ~ÓÜÇÝÃÜí¼ÓÜáÊܨÜá. (BPÜê£ 3.3 ®æãàwÄ).

BPÜê£ 3.2 A±Ü±Ü|ì®æ

PÝÀáPÜ Ë¨ÝÃÜOæ ÊÜááSÂÊÝX PæÙÜX®Ü ZoPÜWÜÚí¨ÝX
ÓÜí»ÜËÓÜáÊÜâ¨Üá.

— EÐÜ¡ñÝÊÜÞ®Ü — ÊÜáígá — ÓÜ#qPÜ¨Ü ¸æÙÜÊÜ~Wæ BPÜê£ 3.3 PÝÒÃÜ¿ááPܤ ÓÜ#qQàPÜÃÜ|
— JñܤvÜÊÜááQ¤ — ¯àÃÜá
JñܤvÜ ÊÜááQ¤ : ŸívæWÜÆáÉWÜÙÜÈÉ¿á JñܤvÜ ŸÄà
EÐÜ¡ñÝÊÜÞ®Ü : ÖæaÝcWÜáÊÜ EÐÜ¡ñÝÊÜޮܩí¨ÝX EÐÜ¡ñÝÊÜޮܩí¨Ü, ÓܳqPÜWÜÙÜ ¸æÙÜÊÜ~WæÀáí¨Ü CÆÉÊæ
ÎÇæWÜÙÜÈÉ¿á S¯gWÜÙÜá ±ÜÅÓÜÃÜ| Öæãí¨ÜáÊÜÊÜâ. A¨æà ¯àÃÜá ×ÊÜáÊÝWÜáÊÜâ¨ÜÄí¨ÜÇæà BWÜáÊÜâ¨æí©ÆÉ. ŸívæWÜÈÉ®Ü
EÐÜ¡ñÝÊÜÞ®Ü PÜwÊæá B¨Ü®ÜíñÜÃÜ AÊÜâ BPÜáíaÜ®ÜWæãÙÜáÛÊÜÊÜâ. Êæáà騆 ÓܤÃÜ¨Ü JñܤvÜ PæÙÜX®Ü CÆÉÊæ JÙÜX®Ü ÓܤÃÜWÜÙÜ ÊæáàÇæ
CíñÜÖÜ ÓÜñÜñÜÊÝ¨Ü BPÜáíaÜ®Ü ±ÜÅÓÜÃÜ|WÜÚí¨ÝX ÎÇæWÜÙÜÈÉ¿á CÃÜáÊÜâ¨Üá. D JñܤvÜ CÆɨݨÝWÜ PæÙÜX®Ü CÆÉÊæ JÙÜX®Ü
PÜ|WÜÙÜÈÉ GÙæñÜ ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜâ¨Üá. ÎÇæ¿áÈÉ¿á ÓܤÃÜÊÜâ JñܤvÜ¿ááPܤÊÝWÜáÊܨÜá, D PÝÃÜ|©í¨ÝX¿áã
±ÜÅ£Áãí¨Üá S¯g, EÐÜ¡ñÝÊÜÞ®ÜPæR ¯àvÜáÊÜ ±ÜÅ£QÅÁá ˨ÝÃÜOæ ÓÜí»ÜËÓÜáÊܨÜá.
¼®Ü°ÊÝXÃÜáÊÜâ¨Üá. PæÆÊÜâ S¯gWÜÙÜá ÖæaÜác ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ
±ÜÅÓÜÃÜ| Öæãí©¨ÜÃæ. A¨ÜÃæ PæÆÊÜâ S¯gWÜÙÜá PÜwÊæá ¯àÃáÜ : PÆæ ÊâÜ ±Åܨàæ ÍWÜ ÙÜ ÈÜ É ÊáÜ Ù¿æ á ±ÅÜÊÞÜ | A˜PÜ
±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ ±ÜÅÓÜÃÜ| Öæãí¨ÜáÊÜÊÜâ. B¨Üá¨ÜÄí¨Ü ÊÝXÃáÜ ÊâÜ ¨áÜ . CíñÜÖÜ ±ÜŨæàÍÜWÜÙÜÈÉ ¯àÃÜá CíX¿áã PæÆÊÜâ
ÎÇæ¿áÈÉ¿á PÜ|WÜÙÜÈÉ ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÙÜ GÙæñÜÊÜä ÖæaÜác ±ÜÅPÝÃÜ¨Ü ŸívæWÜÆáÉWÜÙÜ Ë¨ÝÃÜOæ BWÜáÊÜâ¨Üá. E¨Ý&
PÜwÊæá BWÜáÊÜâ¨Üá. A¨ÜÃÜ ±ÜÄOÝÊÜá©í¨ÝX ÎÇæWæ ŸÃÜáPÜá ÊÜáÃÜÙÜáŸívæ ²ívÝÍܾ ÊÜááíñÝ¨Ü ŸívæWÜÆáÉWÜÙÜá.
¹àÙÜáÊÜÊÜâ ÖÝWÜã AÊÜâ Jvæ¿ááÊÜÊÜâ. ¿ÞÊÜ ±ÜŨæàÍܨÜ
¨æç®Üí©®Ü EÐÜ¡ñÝÊÜÞ®Ü¨Ü PÜPæÒ A£à ÖæaÜác CÃÜáÊÜâ¨æãà AÈÉ
ŸÖÜÙÜ ¨æãvÜx ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ Ë¨ÝÃÜOæ BWÜᣤÃÜáñܤ¨æ. E¨Ý& D ŸívæWÜÆáÉWÜÙÜá EÓÜáQ®Ü PÜ|WÜÙÜá Jí¨ævæÓæàÄ
EÐÜ¡ ÊÜáÃÜá»ÜãËá ±ÜŨæàÍÜ. AÊÜâWÜÙÜ ÊæáàÇæ JñܤvÜ ¹¨Ü᪨ÜÄí¨Ü ñÜ¿ÞÃÝXÃÜáÊÜÊÜâ.
PæÓÜÄ®ÜíñÜÖÜ ±Ü¨Ý¥Üì©í¨ÜÆã ÃæàÊæ¿á PÜ|WÜÙÜá Jí¨ævæ
×ÊÜá¨Ü : ¯àÃÜá Öæ±Üâ³WÜqr¨Ü ®ÜíñÜÃÜ A¨ÜÃÜ BPÝÃÜÊÜÞ®Ü ŸÃÜŸÆÉÊÜâ. CíñÜÖÜ ŸívæWÜÆáÉWÜÙÜÈÉ ¯àÃÜá CíX¨ÜÃæ,
¸æÙæ¿ááÊܨÜá. C¨Üá¯ÊÜáWæ Wæ㣤¨æã ¿ÞÊÜ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ PæÓÜÃÜá ÖÜÔ¿ÞX Jí¨ævæ ÓæàÄ¨Ü ÃæàÊæ¿á PÜ|WÜÙÜá
EÐÜ¡ñÝÊÜÞ®Ü PæÆÊÜâ PÝÆ¨Ü ÊÜÃæWæ 00 Óæ. XíñÜ PÜwÊæá ¹w¹w¿ÞWÜáÊÜÊÜâ ÖÝWÜã ÊÜáãÆ ŸívæWÜÈɯí¨Ü
CÃÜáÊÜâ¨æãà AÈÉ ÎÇæWÜÙÜÈÉ¿á ¹ÃÜáPÜáWÜÙÜÈÉ ÓÜíWÜÅÖÜÊݨÜ

25

Jvæ¿áÇÝÃÜí¼ÓÜáÊÜÊÜâ. C¨Üá PÜOÝñܾPÜ Ë¨ÝÃÜOæ¿ÞX- 2. P¹Ü |º ¨Ü Êãæ ÙWæ ÙÜ áÜ , PŸÜ |º ¨Ü ÖÃæ PÜ ÆÜ áWÙÜ ®Ü áÜ ° ¹Ú Ÿp¿ræ áÈÉ
ÃÜáÊÜâ¨Üá. (BPÜê£ 3.4 ®æãàwÄ) PqÜ r CwÄ. GÃvÜ áÜ ©®WÜ ÙÜ Ü ®íÜ ñÃÜ Ü B Ÿp¿ræ á®áÜ ° ¹bc
®ãæ àwÄ, ÖÝWãÜ ±ÅÜÍW°æ ÚÜ Wæ EñÃ¤Ü Ü ŸÃÀæ áÄ.

Ü Ÿpær¿á ÊæáàÇæ PÜÇæWÜÙÜá ¹©ªÊæÁáà?
Ü AÊÜâ ¿ÞÊÜ Ÿ|¡ CÊæ?
Ü Ÿpær¿á ÊæáàÇæ D PÜÇæWÜÙÜá HPæ ¹¨ÜªÊÜâ ?

BPÜê£ 3.4 PÜOÝñܾPÜ Ë¨ÝÃÜOæ/PÜ| ËSívÜ®æ

PæÆÊæäÊæá¾ EÐÜ¡ñÝÊÜÞ®Ü ÖÝWÜã ¯àÃÜá D GÃÜvÜã BPÜê£ 3.6 Pܹº|¨Ü ÖæÃÜPÜÆá ÖÝWÜã ÊæãÙæWÜÙÜ ±ÜÅÁãàWÜ
ZoPÜWÜÙÜá ˨ÝÃÜOæWæ PÝÃÜ~à»ÜãñÜÊÝWÜáÊÜÊÜâ.
EÐÜ¡ñÝÊÜÞ®Ü¨Ü ¼®Ü°ñæÀáí¨ÝX ÎÇæWÜÙÜ BPÜáíaÜ®Ü »èWæãàÈPÜ ÓܳÑràPÜÃÜ|
±ÜÅÓÜÃÜ|ÊÝX AÊÜâWÜÙÜÈÉ¿á ¹ÃÜáPÜá. Öæãí©PæWÜÙÜá
AWÜÆÊÝWÜáÊÜÊÜâ. AÊÜâWÜÙÜÈÉ ¯àÃÜá ¯íñÜá ÎÇæWÜÙÜ ¨æãvÜx CíñÜÖÜ Ë¨ÝÃÜOæ¿áÈÉ ¯àÃÜá ÊÜáÖÜñÜÌ¨Ü ±ÝñÜÅ
ŸívæWÜÙÜá ¹w¿ÞWÜáÊÜÊÜâ. D ˨ÝÃÜOæWæ SívÜ&ËSívÜ®æ ¯ÊÜì×ÓÜáÊÜâ¨Üá. PÜÆáÉ C¨Üá A®æàPÜ S¯gWÜÙÜ
ËáÍÜÅ|ÊÝXÃÜáÊÜâ¨Üá. ¯àÃÜá C¨Üá ÊæçγPÜ ¨ÝÅÊÜPÜ Gí¨Üá
G®Üá°ÊÜÃÜá BPÜê£ 3.1 (B) ®æãàwÄ. £Ú¿áƳvÜáÊÜâ¨Üá. ¯àÄ®ÜÈÉ A®æàPÜ ±Ü¨Ý¥ÜìWÜÙÜá ÓÜÃÝWÜÊÝX
PÜÃÜX ÖæãàWÜáÊÜÊÜâ. ±Ü¨Ý¥Üì PÜÃÜX¨Ü ®ÜíñÜÃÜ B ¨ÝÅÊÜ|¨Ü
ÃÝÓÝ¿á¯PÜ Ë¨ÝÃÜOæ ˨ÝÅÊÜÂñæ ¸æÙæ¿ááÊÜâ¨Üá ÊÜáñÜᤠ¯àÄ®ÜÈÉ ÓÜÃÝWÜÊÝX PÜÃÜX¨Ü
±Ü¨Ý¥ÜìWÜÙÜá CíñÜÖÜ ¨ÝÅÊÜ|¨ÜÈÉ PÜÃÜWÜáÊÜÊÜâ. ¿ÞÊÜ
ÊÜÞw ®æãàwÄ. ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ ÊÜáÙæ¿á ±ÜÅÊÜÞ| ÖæaÜác CÃÜáÊÜâ¨æãà AÈÉ
CíñÜÖÜ ñÜÃÜÖÜ¨Ü QÅÁá ®Üvæ¨Üá ÊÜááí©®Üíñæ ÃÝÓÝ¿á¯PÜ
1. Jí¨Üá ŸorÈ®ÜÈÉ ÓÜÌƳ ¯àÃÜá ñæWæ¨ÜáPæãívÜá A¨ÜÃÜÈÉ Ë¨ÝÃÜOæ BWÜáÊÜâ¨Üá.
SvÜá訆 Jí¨Üá ñÜáívÜ®Üá° ÖÝQÄ. ÊÜáÃÜá©®Ü A¨Ü®Üá°
®æãàwÄ. ÖÝWÜã ÊÜááí©®Ü ±ÜÅÍæ°WÜÚWæ EñܤÃÜ ŸÃæÀáÄ. PÝŸì¯àPÜÃÜ| : ÊÜáÙæ¿á ¯àÃÜá ÊæãàvÜ©í¨Ü »ÜãËá¿á
ÊæáàÇæ ¹àÙÜáÊÜÊÜÃæWæ ÊÝñÝÊÜÃÜ|©í¨Ü ±ÜÅÊÝÓÜÊÜÞvÜáÊܨÜá.
Ü ¯àÄ®Ü Ÿ|¡ Ÿ¨ÜÇÝÀáñæ? BWÜ ÊæàÙæ¿áÈÉ ÖÜÊæ¿áÈÉ¿á PÝŸì®… væçBPæÕ„v… D
Ü SvÜáËWæ H®Üá BÀáñÜá ? ÊÝ¿áá PæÆÊÜâ ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ Óæà±Üìvæ¿ÞWÜáÊÜâ¨Üá.
C¨ÜÄí¨ÝX ÓèÊÜá PݸÝìÊÜáÉ ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜâ¨Üá. CíñÜÖÜ
BÊÜáɨÜÈÉ ÓÜá|¡¨Ü ÖÜÃÜÚ®ÜíñÜÖÜ ±Ü¨Ý¥ÜìWÜÙÜá ÓÜáÆ»ÜÊÝX
PÜÃÜWÜáÊÜÊÜâ. E¨Ý& ¯àÃÜá + PÝŸì®…væçBPæÕ„v… =
Pݸæãì¯PÜ BÊÜáÉ (H2O+Co2 = H2Co3).
¨ÜÅËàPÜÃÜ| : ŸívæWÜÆáÉWÜÙÜÈÉ¿á PæÆÊÜâ S¯gWÜÙÜá
¯àÄ®ÜÈÉ PÜÃÜWÜáÊÜâ¨ÜÄí¨Ü ÖÝWÜã AÊÜâ ¯àÄ®æãí©Wæ

BPÜê£ 3.5 (SvÜá訆 ±ÜÅÁãàWÜ)

26

ÖÜĨÜá AÊÜâWÜÙÜÈÉ¿á PÝÒÃÜWÜÚí¨Ü ÃÝÓÝ¿á¯PÜ ¸æÙæ¨Üá¨ÜÄí¨Ü ÎÇæWÜÙÜ PÜ|WÜÙÜÈÉ JñܤvÜ ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜâ¨Üá.
ÓÜíÁãàWÜ©í¨Ü ÓÜá|¡¨ÜPÜÆáÉ ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜâ¨Üá. E¨Ý. ®ÜíñÜÃÜ ÎÇæWÜÙÜá Jvæ¿áÇÝÃÜí¼ÓÜáÊÜÊÜâ. BPÜê£ 3.8 ®æãàwÄ.
AÖÜÊÜá¨Ü ®ÜWÜÃÜ iÇæÉ¿á ÊÜvÜWÝÊÜ ¨Ü¿Þì¨ÜÈÉ ÓÜá|¡¨ÜPÜÈÉ®Ü
ÃÝÓÝ¿á¯PÜ Ë¨ÝÃÜOæ BXÃÜáÊÜâ¨Üá PÜívÜáŸÃÜáÊÜâ¨Üá.
A¨ÜÃÜíñæÁáà ¨ÜÅËàPÜÃÜ|¨Ü QÅÁáÀáí¨ÝX
ŸívæWÜÆáÉWÜÙÜÈÉ¿á PÝÒÃÜ PÜÃÜX AÊÜâ ±æäÙÝÛWÜáÊÜÊÜâ.

BPÜê£ 3.7: ÆÊÜ|Óܤí»Ü& ÊÜvÜWÝÊÜ ¨Ü¿Þì (AÖÜÊÜá¨Ü®ÜWÜÃÜ) BPÜê£ 3.8: hæçËPÜ Ë¨ÝÃÜOæ

EñÜRÐÜì| (»ÜÔ¾àÃÜPÜ|): ¿ÞÊÜ ÎÇæ¿áÈÉ Pܹº|¨Ü CÈ, ÖæWÜY|, ÊæãÆ ÊÜááíñÝ¨Ü ±ÝÅ~WÜÙÜá ®æƨÜÈÉ
S¯g CÃÜáÊÜâ¨æãà B ÎÇæ¿áÈÉ D QÅÁá ®Üvæ¿ááÊÜâ¨Üá. ¹Æ ñæãàvÜáÊÜÊÜâ. CÃÜáÊæWÜÙÜá ÖÜáñܤ®Üá° ñÜ¿ÞÄÓÜáÊÜÊÜâ,
ÎÇæ¿áÈÉ¿á PÜŸº|PæR ¯àÄ®Ü ÓÜí±ÜPÜì B¨ÜÃæ PÜŸº| ÖÝWÜã CíñÜÖÜ GÆÉ ±ÝÅ~WÜÚWæ ñæãàvÜáÊÜ ±ÝÅ~ G®Üá°ÊÜÃÜá. AÊÜâWÜÙÜ
BQÕg®… CÊÜâWÜÙÜÈÉ ÃÝÓÝ¿á¯PÜ ±ÜÅQÅÁá BWÜáÊÜâ¨Üá. ñæãàwPæÀáí¨ÜÆã ÎÇæWÜÙÜ ÓÜÊÜPÜÚ BWÜáÊÜâ¨Üá.
PÜŸº|PæR ñÜáPÜáR ×w¿ááÊÜâ¨Üá. ¯àÊÜâ ¹Ú¿á ÖÜÔ¿Þ¨Ü A¨ÜÃÜ ÖæãÃÜñÜá A®æàPÜÓÜÆ ÎÇæWÜÙÜ ÊæáàÇæ ÖÝÊÜÓæ
Ÿpær¿áÈÉ ÊæãÙæWÜÙܯ°qr©ªÄ, A¨ÜÄí¨Ü ¯ÊÜáWæ D QÅÁá¿á ¸æÙæ¿ááÊܨÜá PÜÆáÉÖÜãÊÜâ ¸æÙæ¿ááÊÜÊÜâ. CÊÜâWÜÚí¨ÜÆã
ŸWæWæ £Ú©ÃÜŸÖÜá¨Üá. CíñÜÖܨæà ±ÜÅQÅÁá ÖæaÜác ÊÜáÙæ¿á
±ÜŨæàÍܨÜÈÉ¿á ÎÇæWÜÙÜ ÓÜí¨Ü»Üì¨ÜÈÉ BWÜáÊÜâ¨Üá. BPÜê£ 3.1 ÎÇæWÜÙÜ ÓÜÊÜPÜÚ BWÜáÊܨÜá.
(D) ®æãàwÄ.

Êæáà騆 ±ÜÅQÅÁáWÜÙÜÆɨæ ÃÝÓÝ¿á¯PÜ Ë¨ÝÃÜOæ¿á
CñÜÃÜ PæÆÊÜâ ±ÜÅQÅÁáWÜÚÊæ. ¯àÊÜâ ©®ÜÊÜä ®æãàvÜáÊÜ
E¨ÝÖÜÃÜOæ Gí¨ÜÃæ ÊÜáÙæWÝƨÜÈÉ E²³Wæ ¯àÃÜá ¹vÜáÊÜâ¨Üá
PÜñܤÄÔor Óæà¹®Ü ÖæãàÚ®Ü ÊæáàÇæ ÓÜÌƳ Pæí±Üâ Ÿ|¡ ŸÃÜáÊÜâ¨Üá.
ÊÜááíñݨÜÊÜâ. D GÆÉÊÜä ÃÝÓÝ¿á¯PÜ CÆÉÊæ hæçÊÜ
ÃÝÓÝ¿á¯PÜ ±ÜÅQÅÁáWÜÙÝXÊæ. CíñÜÖÜ ±ÜÅQÅÁáWÜÙÜá
¿ÞÊÝWÜ ÎÇWæ ÜÙÜ Êáæ àÇæ BWÜáÊÜÊæäà BWÜ ÎÇWæ ÙÜ Ü ÃÝÓÝ¿á¯PÜ

˨ÝÃÜOæ BÀáñÜá G®Ü°Æá AwxÀáÆÉ.

hæçËPÜ ÓÜÊÜPÜÚ : BPÜê£ 3.9: PÜÆáÉÖÜã & hæçËPÜ Ë¨ÝÃÜ|

PÝÀáPÜ CÆÉÊæ ÃÝÓÝ¿á¯PÜ ÓÜÊÜPÜÚÁãí©Wæ hæçËPÜ ÓÜÌƳ ®æ®Ü±Üâ ÊÜÞwPæãÙÜáÛÊÝ.
PÝÃÜ|WÜÚí¨ÝX¿áá ÎÇæWÜÙÜ ÓÜÊÜPÜÚ BWÜᣤÃÜáñܤ¨æ. ¯àÊÜâ
A®æàPÜ ÓÜÆ PæãàpæWÜÚWæ »æqr ¯àwÃÜŸÖÜá¨Üá. PæãàpæWÜÙÜ hæçËPÜ Ë¨ÝÃÜOæ¿á ±ÜÅQÅÁá¿á®Üá° ¯àÊÜâ ¯ÊÜá¾
WæãàvæWÜÙÜ ÊæáàÇæ ¸æÙæ¨Ü XvÜWÜÙÜ®Üá° ®æãàwÃÜáËÃÝ? AÈÉ ±ÜÄÓÜÃܨÜÈÉ ®æãàwÃÜáËÃÝ?
XvÜWÜÙÜ ¸æàÃÜáWÜÙÜá BÙܨÜÊÜÃæWæ ÖæãàX Wæãàvæ¿á PÜÆáÉWÜÙÜá
ÓÜÄ©¨Üª®Üá° ¯àÊÜâ ®æãàwÃÜŸÖÜá¨Üá. XvÜ¨Ü ¸æàÃÜáWÜÙÜá

27

ËÓÜõñÜ ÓÜÊÜPÜÚ (Moss Movement): ÎÇæWÜÙÜ ¹w¿Þ¨Ü ÆíŸÃãÜ ±¨Ü Ü bPRÜ bPRÜ JváÜ Wx ÙÜ áÜ ñ¿Ü ÞÃÝWáÜ ÊÊÜ âÜ . D QÅÁáWæ
ñÜáívÜáWÜÙÜá WÜáÃÜáñÝÌPÜÐÜìOæÀáí¨ÝX CÙÜáPÜ騆 WÜáío ÊáÜ ~®¡ Ü ÖÄÜ ÊâÜ ×àWæ G®áÜ Ê° ÃÜ áÜ . BPêÜ£ 3.13 ®ãæ àwÄ.
PæÙÜWæ ŸÃÜÇÝÃÜí¼ÓÜáÊÜÊÜâ, Ÿí¨Üá WÜávÜxWÜÙÜ Aw¿áÈÉ
Jí¨ÜáWÜãvÜáÊÜÊÜâ. ÊÜÐÜìWÜorÇæ D QÅÁá ®Üvæ¿ááñܤÇæà BPÜê£ 3.11 : ŸívæWÜÆáÉ EÃÜáÚ ¹àÙÜáÊÜâ¨Üá
CÃÜáÊÜâ¨ÜÄí¨Ü £àÊÜÅ CÚhÝÄ®Ü WÜáío Aw¿áÈÉ BPÜê£ 3.12 : »ÜãÓÜVÆ®æ.
Jí¨ÜáWÜãw AÈÉ ÍÜíPÜá BPÝÃÜ¨Ü ÃÝÎ ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜâ¨Üá.
ÓÜÊÜPÜÚ¿á QÅÁáÀáí¨Ü ¹w¹w¿Þ¨Ü PÜ|WÜÙÜ aÜÆ®æÊÜÆ®æ
PæàÊÜÆ WÜáÃÜáñÝÌPÜÐÜìOæ ÍÜQ¤Àáí¨Ü BWÜáÊÜ D QÅÁáWæ "ËÓÜõñÜ
ÓÜÊÜPÜÚ' G®Üá°ÊÜÃÜá.
CíñÜÖÜ ÓÜÊÜPÜÚ GÃÜvÜá ±ÜÅPÝÃÜWÜÙÜÈÉ BWÜᣤÃÜáñܤ¨æ.
£àÊÜÅ CÚhÝÃÜá C¨ÜªÈÉ A¨Üá ÎàZÅÊÝX B¨ÜÃæ ÊÜáí¨Ü
CÚhÝÄ®ÜÈÉ A¨Üá ÊÜáí¨ÜWÜ£¿áÈÉ BWÜáÊÜâ¨Üá.
£àÊÜÅ WÜ£Àáí¨Ü BWÜáÊÜ ËÓÜõñÜ ÓÜÊÜPÜÚ:

ŸívæWÜÆáÉ EÃÜáÚ ¹àÙÜáÊÜâ¨Üá »ÜãÓÜVÆ®Ü, »ÜãPÜáÔñÜ
ÊÜááíñÝ¨Ü aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá £àÊÜÅÊÝX BWÜáÊÜÊÜâ. A®æàPÜÓÜÆ
CíñÜÖÜ aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜ ±ÜÄOÝÊÜáWÜÙÜá ŸÖÜÙæà
Ë«ÜÌíÓÜPÜÊÝXÃÜáÊÜÊÜâ. £àÊÜÅ CÚhÝÃÜá C¨Üª, B¨ÜÅì
ÖÜÊÝÊÜÞ®Ü¨Ü ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ CíñÜÖÜ aÜÆ®æÊÜÆ®æWÜÙÜá BWÜáÊÜ
ÓÜí»ÜÊÜ ÖæaÜác CÃÜáÊÜâ¨Üá. ˨ÝÃÜOæ¿Þ¨Ü ±Ü¨Ý¥ÜìWÜÙÜá
CÚhÝÃÜáWÜÙÜÈÉ, ¨æãvÜx ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ ÓÜíWÜÅÖÜÊÝWÜáÊÜÊÜâ.
CíñÜÖÜ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ ÊÜáÙæ ¹¨Üáª, ¯àÃÜá D ±Ü¨Ý¥ÜìWÜÙÜÈÉ
CíWÜáÊÜâ¨ÜÄí¨Ü ±Ü¨Ý¥Üì¨Ü »ÝÃÜ ¸æÙæ¿ááÊÜâ¨Üá. A¨ÜÃÜ
±ÜÄOÝÊÜá©í¨ÝX CíñÜÖÜ Ë¨ÝÃÜOæ¿Þ¨Ü ±Ü¨Ý¥ÜìWÜÙÜá
CÙÜáPÜÈ®Üñܤ ÓÜĨÜá ¨æãvÜx ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ PæÙÜWæ Ÿí¨Üá
A±Ü³ÚÓÜáÊÜÊÜâ. E¨Ý. ±ÜâOæ iÇæÉ¿á ÊÜáÚà| FÄ®ÜÈÉ WÜávÜx
PÜáÔÀáñÜá A®æàPÜÓÜÆ AÊÜâ PæÙÜWæ ÓÜÄ¿á¨æ C¨Üª ÓܧÙܨÜÇæÉà
PÜáÔ¿ááÊÜÊÜâ. BPÜê£ 3.10 ®æãàwÄ. »ÜãÓÜVÆ®ÜÊÝWÜÆá
»ÜãPÜí±Ü¨Ü PÝÃÜ|ËÃÜŸÖÜá¨Üá.

BPÜê£ 3.10 : »ÜãPÜáÔñÜ BPÜê£ 3.13 : ÊÜá~¡®Ü ÖÜÄÊÜâ

ÊÜáí¨ÜWÜ£Àáí¨Ü BWÜáÊÜ ËÓÜõñÜ ÓÜÊÜPÜÚ. ñæãàvÜáËPæ (A±ÜPÜÒÃÜOæ):
ÓÜáÊÜÞÃÝX J| ÖÜÊÝÊÜÞ®ÜËÃÜáÊÜ PÜwÊæá CÙÝhÝÄ®Ü ÓÜÊÜPÜÚ, ËÓÜõñÜ ÓÜÊÜPÜÚWÜÙÜíñæ ñæãàvÜáËPæ¿áã Jí¨Üá

±ÜŨæàÍܨÜÈÉ ËÓÜõñÜÊÝ¨Ü ÓÜÊÜPÜÚ ÊÜáí¨ÜWÜ£¿áÈÉ BWÜáÊÜâ¨Üá. ¸ÝÖÜ ±ÜÅQÅÁá¿ÞX¨æ. ñæãàvÜáËPæ¿áá ¸æàÃæ ¸æàÃæ
C¨ÜÃÜÈÉ ÊÜá|á¡ ÓÜÄ¿ááÊÜ QÅÁá Öæbc®Ü ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ PÝÃÜPÜWÜÚí¨Ü ÓÜí»ÜËÓÜáÊÜâ¨Üá WÝÚ, ÖÜÄ¿ááÊÜ ¯àÃÜá,
BWÜᣤÃÜáñܤ¨æ. ÓÜÊÜáÎàñæãàÐÜ¡ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ, ÊÜá|á¡ ×ÊÜá®Ü©, ÓÝWÜÃÜgÆ ÖÝWÜã »ÜãgÆWÜÙÜ PÝ¿áì©í¨Ü
ÊÜáí¨ÜWÜ£¿áÈÉ ÓÜÄ¿ááÊÜâ¨ÜÄí¨Ü CÙÝhÝÄ®ÜWÜáío ñæãàvÜáËPæ BWÜáÊÜâ¨Üá.

ñæãàvÜáËPæ¿á PÝÃÜPÜWÜÙÜá ÖÝWÜã AÊÜâWÜÚí¨ÝX
ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜ »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ A»ÝÂÓÜÊÜ®Üá° ®ÝÊÜâ ÊÜááí©®Ü
±ÝsܨÜÈÉ ÊÜÞvÜáÊÜÊÜĨæªàÊæ.

28

Óݳ«Ý¿á

±ÜÅ.1 ÓÜÌƳ¨ÜÃÜÈÉ EñܤÃÜWÜÙÜ®Üá° ŸÃæÀáÄ. ±ÜÅ 4. ÊÜááí©®Ü ÊÜ|ì®æ K© ˨ÝÃÜOæ¿á ±ÜÅPÝÃÜWÜÙÜ®Üá°
(A) PÝÀáPÜ Ë¨ÝÃÜOæ Gí¨ÜÃæà®Üá? WÜáÃÜá£ÔÄ.
(B) ÃÝÓÝ¿á¯PÜ Ë¨ÝÃÜOæ¿á ±ÜÅÊÜááS
(A) PæÆÊÜâ ±ÝÅ~WÜÙÜá ®æƨÜÈÉ ¹Æñæãàw
±ÜÅPÝÃÜWÜÙÜá ¿ÞÊÜÊÜâ? ÊÝÔÓÜáÊÜÊÜâ.
(C) hæçËPÜ Ë¨ÝÃÜOæ ÖæàWæ BWÜáÊÜâ¨Üá?
(D) ˨ÝÃÜOæ ÖÝWÜã ËÓÜõñÜ ÓÜÊÜPÜÚ CÊÜâWÜÙÜÈÉ¿á (B) ÎÇæWÜÙÜÈÉ¿á Pܹº|PæR ñÜáPÜáR ×w¿ááÊÜâ¨Üá.

»æà¨Ü ÓܳÐÜr ±ÜwÔÄ. (C) ÎÇæWÜÙÜ ¹ÃÜáPÜáWÜÙÜÈÉ ¯íñÜ ¯àÃÜá
±ÜÅ. 2. ÓÜÄÁãà ñܱæä³ ÖæàÚ, ñܱݳ¨Ü ÖæàÚPæWÜÙÜ®Üá° ÓÜıÜwÔÄ. ×ÊÜáÊÝWÜáÊÜâ¨Üá A¨ÜÄí¨Ü ÎÇæ
(A) »ÜãPÜí±Ü¨Ü ÊæáàÇæ ÖÜÊÝÊÜÞ®Ü¨Ü ±ÜÄOÝÊÜá
Jvæ¿ááÊÜâ¨Üá.
BWÜᣤÃÜáñܤ¨æ.
(B) B¨ÜÅìÖÜÊÝÊÜÞ®Ü¨Ü ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ PÝÀáPÜ (D) ÎàñÜ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ¿á ®ÜÈÉ¿á ñæãàqWÜÚWæ
¹ÃÜáPÜá ¹àÙÜáÊÜÊÜâ
˨ÝÃÜOæ PÜwÊæá BWÜáñܤ¨æ.
(C) ÍÜáÐÜR ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ PÝÀáPÜ Ë¨ÝÃÜOæ ¨æãvÜx (E) ¹àÙÜṨܪ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ¿á EÓÜáPÜá
ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜâ¨Üá.
±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ BWÜáÊÜâ¨Üá.
(D) ŸívæWÜÙÜá aÜãÃÜá A¥ÜÊÝ ±Üâw BWÜáÊÜâ¨Üá ±ÜÅ 5. ˨ÝÃÜOæÀáí¨Ü »ÜãÓÜVÆ®ÜÊÝWÜŸÆɨÜá.

Gí¨ÜÃæà®æà ˨ÝÃÜOæ. AíñÜhÝìÆ¨Ü ÓÜÖÝ¿á©í¨Ü »ÝÃÜñܨÜÈÉ ÓÜí»ÜËÔ¨Ü
(E) A±Ü±Ü|ì®Ü©í¨Ü hÝí»Ý ÎÇæ¿áá
»ÜãÓÜVÆ®Ü¨Ü Zo®æWÜÙÜ®Üá° ÖÜávÜáQ B ŸWæWæ ÓÜÌƳ¨ÜÃÜÈÉ
ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜâ¨Üá.
±ÜÅ. 3. PæÙÜX®Ü ¶æäÉàaÝoì ±Üä|ìWæãÚÔÄ. ŸÃæÀáÄ.

***

˨ÝÃÜOæ¿á ±ÜÅQÅÁá

ÃÝÓÝ¿á¯PÜ Ë¨ÝÃÜOæ

A±Ü±Ü|ì®Ü »ÜÔ¾àPÜÃÜ| ñæãàvÜáÊÜ ±ÝÅ~WÜÙÜá
¹Æ ñæãàvÜáÊÜâ¨Üá

29

4. ¸ÝÖÜ ±ÜÅQÅÁáWÜÙÜá »ÝWÜ&2

¸ÝÖÜ & ±ÜÅQÅÁáWÜÙÜá: »Üã±ÜŨæàÍÜ¨Ü CÚhÝÃÜá, ÎÇæWÜÙÜ ±ÜÅPÝÃÜ, ®Ü©Àáí¨Ü
ÖÜÄ¿ááÊÜ ¯àÄ®Ü ±ÜÅÊÜÞ| ÖÝWÜã ÊæàWÜ, ±ÜÅÊÝÖܨÜ
A±ÜPÜÒÃÜOæ¿á PÝ¿áì©í¨Ü ñÜ¿ÞÃÝ¨Ü PæÓÜÃÜá E¨ÜªÙÜñæ ÖÝWÜ㠮ܩ¿áÈÉ¿á PæÓÜÄ®Ü ±ÜÅÊÜÞ| ÊÜááíñݨÜ

PÝÃÜPÜWÜÚí¨ÝX ÖÜĨÜá ÖæãàWÜáÊÜâ¨Üá ÖÝWÜã PÝÃÜPÜ¨Ü WÜ£ ZoPÜWÜÙÜ ÊæáàÇæ ®Ü©¿á ñæãàvÜáËPæ, ÖÜÄ¿ááËPæ ÖÝWÜã

PÜwÊæá B¨Ü ®ÜíñÜÃÜ A¨ÜÃÜ ÓÜíWÜÅÖÜÊÝWÜáÊÜâ¨Üá. D ÓÜíWÜÅÖÜ¨Ü PÝ¿áì AÊÜÆí¹ÔÃÜáÊÜâ¨Üá.

Äà£Àáí¨Ü ÖÜÄ¿ááÊÜ ¯àÃÜá (®Ü©), ×ÊÜá®Ü©, WÝÚ, ®Ü©¿á ñæãàvÜáËPæ¿á PÝ¿áì:

ÓÝWÜÃÜ¨Ü AÇæWÜÙÜá ÖÝWÜã »ÜãgÆ D PÝÃÜPÜWÜÙÜá A±ÜPÜÒÃÜOæ, ®Ü©¿á EWÜÊÜá ÓÜÊÜáá¨ÜÅ ÓܱÝqXíñÜ ŸÖÜÙÜ GñܤÃܨÜ

ÊÜÖÜ®Ü ÖÝWÜã ÓÜíWÜÅÖÜOæ¿á PÝ¿áì ÊÜÞvÜáÊÜÊÜâ. D ÊæáàÇæ BWÜáÊÜâ¨Üá. ®Ü©¿áá ŸÖÜÙÜ ÊæàWÜ©í¨Ü

PÝÃÜPÜWÜÚí¨Ü »Üã±ÜêÐÜu¨ÜÈÉ ÓÜñÜñÜÊÝX ÖÜÄ¿ááÊÜâ¨ÜÄí¨Ü A¨ÜÃÜ ÓÜÊÜPÜÚ ÊÜÞvÜáÊÜ ÍÜQ¤ GÆÉQRíñÜ

Ÿ¨ÜÇÝÊÜOæWÜÙÝWÜᣤÃÜáñܤÊæ, ÖÝWÜã ÖæãÓÜ ÖæãÓÜ ÖæaÜác CÃÜáÊÜâ¨Üá. ®Ü©¿á ÊæàWÜ¨Ü ±ÜÅÊÝÖÜ©í¨ÝX

»ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ñÜ¿ÞÃÝWÜᣤÃÜáÊÜÊÜâ. CÊÜâWÜÙÜÈÉ PæÆÊÜâ A¨ÜÃÜÈÉ¿á EÓÜáPÜá, ÖÜÃÜÙÜá PÜÆáÉWÜÚí¨ÝX A¨æàÄà£

»ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ ÊÜÞ×£¿á®Üá° ®ÝÊÜâ D ±ÝsܨÜÈÉ A¨ÜPæR Ÿí¨ÜáÓæàÃÜáÊÜ A®æàPÜ E±Ü±ÜÅÊÝÖÜWÜÚí¨ÝX ®Ü©¿á

±ÜvæÁãà|, ñÜÙÜ¨Ü ÖÝWÜã ¨ÜívæWÜÙÜ ñæãàvÜáËPæ ®Üvæ©ÃÜáÊÜâ¨Üá. C¨ÜÄí¨Ü
PæãÃÜPÜÆá, "V' BPÝÃÜ¨Ü PÜí¨ÜÃÜ, gƱÝñÜ ÊÜááíñݨÜ
®Ü©¿á PÝ¿áì ÖÝWÜã »ÜãÃÜã±Ü: »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ.

ÖæàÚÄ ®æãàvÜáÊÝ! ®Ü©¿á ÊÜÖÜ®Ü ÖÝWÜã ÓÜíWÜÅÖÜ¨Ü PÝ¿áì:
®Ü©¿áá WÜávÜáxWÝvÜá »ÝWÜ©í¨Ü PÜwÊæá CÚhÝÄ®Ü
| ÖÜÙÜÛ, ¨æãvÜxÖÜÙÜÛ, PæãÙÜÛ, ®Ü© CÊÜâWÜÙÜÈÉ¿á »æà¨Ü ÖæàWæ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ ÖÜÄ¿ááñܤ¨æ. ±ÜÊÜìñܨÜWÜÙÜWÜvæ
WÜáÃÜá£ÓÜáËÄ? Ÿ¨ÜÇÝWÜáÊÜâ¨ÜÄí¨Ü ®Ü©¿áÈÉ PæÓÜÃÜáWÝÚ®Ü ÓÜíWÜÅÖÜÊÜâ D
ÓܧÙܨÜÈÉ BWÜáñܤ¨æ. £ÅPæãà®ÝPÝÃܨÜÈÉ BWÜáÊÜ D
| ®Ü© Gí¨ÜÃæ H®Üá? ÓÜíWÜÅÖÜ©í¨ÝX ¹àÓÜ~Pæ BPÝÃÜ¨Ü Ÿ¿áÆáWÜÙÜá ÊÜáí¨Ü
CÚhÝįí¨ÝX ÊæàWÜ PÜwÊæá BX ®Ü©¿á ÖÜÄ¿ááÊÜ PÜÒÊÜáñæ
»èWæãàÈPÜ ÓܳÑràPÜÃÜ| PÜwÊæá BX A¨Üá ÓÝÊÜPÝÊÜÊÝX ÖÜÄ¿áÇÝÃÜí¼ÓÜáÊÜâ¨Üá.

®æçÓÜXìPÜÊÝX Jí¨ævÜ ÓæàÄ¨Ü ¯àÄ®Ü ÖÜÄ¿ááËPæ bPæR bPÜR AvæñÜvæWÜÙÜá Ÿí¨ÜÃÜã A¨Üá ÖÝË®ÝPÝÃܨÜ
WÜáÃÜáñÝÌPÜÐÜìOæ¿á ÍÜQ¤¿á ±ÜÅ»ÝÊÜ©í¨ÝX »Üã±ÜêÐÜu¨Ü
CÚhÝÄ®Ü ©QR®ÜÈÉ BWÜáÊÜâ¨Üá, ÖÝWÜã ÓܳñÜ@¨Ü ÊÜÞWÜìÊÜ®Üá° £ÃÜáÊÜâ ñæWæ¨ÜáPæãívÜá ±ÜÅÊÝÖÜ ÊÜááí¨Üá ÊÜÃæ¿ááÊÜâ¨Üá.
ñÜ¿ÞÄÓÜáñܤ ÖæãàWÜáñܤ¨æ. C¨ÜPæR gÆ ±ÜÅÊÝÖÜ G®Üá°ÊÜÃÜá.
CíñÜÖÜ ÖÜÆÊÝÃÜá gƱÜÅÊÝÖÜWÜÙÜá Jí¨Üvæ ÓæàÄ ®Ü©¿á ®Ü©¿áá ÓÜÊÜáá¨ÜÅ¨Ü ÖÜ£¤ÃÜ ñÜÆá±ÜâÊÜÊÜÃæWæ A¨ÜÃÜ ±ÝñÜŨÜ
¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜâ¨Üá.
AWÜÆÙÜñæ ¸æÙæ¿ááÊÜâ¨Üá ÖÝWÜã ÊæàWÜ ŸÓÜÙæà PÜwÊæá

BWÜáÊÜâ¨Üá. ®Ü©¿áÈÉ¿á PæÓÜÃÜá A¨ÜÃÜ ±ÝñÜÅ ÖÝWÜã ¨ÜívæWÜÙÜ

±ÜŨæàÍÜWÜÙÜÈÉ ÓÜíWÜÅ×ÓÜáÊÜâ¨Üá. D QÅÁá BWÜÆá ®Ü©¿á

E¨ÜªÙÜñæ, ¯àÄ®Ü ±ÜÅÊÜÞ|, ®Ü©¿áÈÉ¿á PÜÓÜÄ®Ü ±ÜÅÊÜÞ|

ÖÝWÜã »Üã±ÜêÐÜu ÊÜáñÜᤠ®Ü©¿á CÚhÝÃÜá ÊÜááíñݨÜ

PæãÃÜPÜÆá ®Ü©¿á ÖÝË®ÝPÝÃÜ¨Ü £ÃÜáÊÜ

30

±ÜäÃܨܟ¿áÆá ®Ü©¿á ±ÜäÃÜ¨Ü Ÿ¿áÆá
±ÜäÃܨÜívæ ±ÝñÜÅ ±ÜäÃܨÜívæ

BPÜê£ 4.1 : ±ÜäÃܨÜívæ ÊÜáñÜᤠ±ÜäÃÜ¨Ü Ÿ¿áÆá "ËØ' BPÝÃÜ¨Ü PÜí¨ÜÃÜ
ZoPÜWÜÙÜá AÊÜÍÜÂÊÝXÊæ. CíñÜÖÜ ÓÜíWÜÅÖÜ B¨Üá¨ÜÄí¨Ü
®Ü©¿á CPæRÆWÜÙÜÈÉ ®æÃæ¨Üívæ. ®æÃæ¿áŸ¿áÆá. £Å»Üág
±ÜŨæàÍÜ ÊÜááíñÝ¨Ü »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ.
BPÜê£. 4.1 ®æãàwÄ.

ÎPÜÒPÜÃÜ ÓÜÖÝ¿á©í¨Ü PæãÃÜPÜÆá, "V' BPÝÃÜ¨Ü PÜí¨ÜÃÜ
gƱÝñÜ, ¹àÓÜ~Pæ Ÿ¿áÆá ±ÜäÃܨÜívæ, ±ÜäÃÜŸ¿áÆá
ÊÜáñÜᤠ£Å»Üág ±ÜŨæàÍÜ ®Ü©¿á ÖÝË®ÝPÝÃÜ¨Ü £ÃÜáÊÜâ D
»ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ÖæàWæ ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ GíŸá¨Ü®Üá°
£Ú¨ÜáPæãÚÛÄ.

C¨Üá ÓÝ«ÜÂÊæà ®æãàwÄ?

®Ü©¿á PÝ¿áì©í¨Ü ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜ PæÆÊÜâ
»ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ dÝ¿ÞbñÜÅWÜÙÜ®Üá° ÊÜááí¨æ Pæãqr¨æ. AÊÜ®Üá°
®æãàw AÊÜâWÜÙÜ PæÙÜWæ D »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ¿ÞÊÜ PÝ¿áì©í¨Ü
ñÜ¿ÞÃÝXÊæ GíŸá¨Ü®Üá° aèPÜqr®ÜÈÉ ŸÃæÀáÄ.

¹àÓÜ~Pæ BPÝÃÜ¨Ü Ÿ¿áÆá £Å»Üág ±ÜŨæàÍÜ
±ÜäÃܨÜívæ ÊÜáñÜᤠ±ÜäÃÜ¨Ü Ÿ¿áÆá
ÓÜÌƳ ËaÝÃÜ ÊÜÞwÄ.

F PæãíPÜ| ±ÜŨæàÍÜ ¨ÜívæWÜáío A®æàPÜ PæãÈÉWÜÙÜá

CÊæ B¨ÜÃæ £Å»Üág ±ÜŨæàÍÜWÜÙÜÈÉ ×àWæ GPæ BX¨æ?

ÖÜávÜáQÄ ®æãàvÜáÊÝ!
®Ü©¿á ÖÝË®ÝPÝÃÜ¨Ü £ÃÜáË®ÜÈÉ Jí¨Ý¨ÜÃÜã
ÓÜÃæãàÊÜÃÜ CÃÜáÊÜâ¨æ? C¨ÜÃÜ ÊÜÞ×£ ±ÜvæÀáÄ.

31

×ÊÜá®Ü©¿á PÝ¿áì ÖÝWÜã »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá: ¯ÊÜáX¨Üá Wæ㣤¨æÁáà?
¿ÞÊÜ ±ÜŨæàÍÜ¨Ü EÐÜ¡ñÝÊÜÞ®Ü Öæ±Üâ³WÜoárÊÜ ×ÊÜá®Ü© ±ÜÅ£©®Ü 1 Óæí.Ëá. ©í¨Ü 1 ËáàoÃÜ
ÊÜÃæWæ ¸æàÃæ ¸æàÃæ ÊæàWÜ©í¨Ü ÊÜááí¨æ ÓÝÃÜᣤÃÜáñܤ¨æ.
¹í¨ÜáËXíñÜ PÜwÊæá CÃÜáÊÜâ¨æãà AíñÜÖÜ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ XÅà®ÜÆívܨÜÈÉ¿á "PÝÌÃÜ¿ÞPÜ ×ÊÜá®Ü© C¨Üá gWÜ£¤®ÜÈÉ
×ÊÜáÓܳÃÜã±Ü¨Ü ÊÜáÙæ ¹àÙÜáÊÜâ¨Üá. ×ÊÜáÊÜêÑuÀáí¨ÝX GÆÉQRíñÜ ÊæàWÜ¨Ü ×ÊÜá®Ü© C¨Ü᪠A¨Üá ±ÜÅ£©®Ü 46
»Üã±ÜêÐÜu¨Ü ÊæáàÇæ ×ÊÜá¨Ü ÓܤÃÜ ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜâ¨Üá. ×ÊÜá¨Ü ËáàoÃÜWÜÙÜÐÜár ÊæàWÜÊÝX ÖÜÄ¿ááÊÜâ¨Üá.
±ÜÅaÜívÜ »ÝÃÜ©í¨ÝX ×ÊÜá¨Ü ÓܤÃÜ »Üã±ÜêÐÜu¨Ü CÚhÝÄ®ÜWÜáío
hÝÃÜÇÝÃÜí¼ÓÜáÊÜâ¨Üá. ÓܤÃÜ¨Ü ñÜÙܨÜÈÉ »ÜãËá¿á C¨Üá ÓÝ«ÜÂÊæà ®æãàwÄ?
ÓÜËáà±ÜËÃÜáÊÜ Ÿ¶ÜìÊÜâ JñܤvÜ ÖÝWÜã ZÐÜìOæWÜÚí¨ÝX ÊÜááí©®Ü dÝ¿ÞbñÜŨÜÈÉ ×ÊÜá®Ü©¿á PæÆÊÜâ
PÜÃÜWÜÇÝí¼ÓÜáÊÜâ¨Üá ÊÜáñÜᤠ×ÊÜá®Ü© ŸÖÜÙæà AƳ WÜ£Àáí¨Ü »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ®Üá° ñæãàÄÔ¨æ. AÊÜ®Üá° ®æãàw AÊÜâWÜÙÜ
CÚhÝÄ®ÜWÜáío ÓÜÄ¿áÇÝÃÜí¼ÓÜáÊÜâ¨Üá. PæÙÜX®Ü aèPÜqr®ÜÈÉ, B »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ ñæãàvÜáËPæ¿á.
ÓÜíWÜÅÖÜ CÊÜâWÜÙÜÈÉ ¿ÞÊÜ PÝ¿áì©í¨Ü ñÜ¿ÞÃÝX-
®Ü©¿áíñæÁáà ×ÊÜá®Ü© ÓÜÖÜ ñæãàvÜáËPæ, ÊÜÖÜ®Ü ÃÜŸÖÜá¨Üá GퟨܮÜá° ÖæàÚàÄ.
ÖÝWÜã ÓÜíWÜÅÖÜ¨Ü PÝ¿áì ÊÜÞvÜᣤÃÜáñܤ¨æ.
×ÊÜá®Ü©¿á ñæãàvÜáËPæ¿á PÝ¿áì: XÄÍÜêíWÜ

ÊæàWÜ PÜwÊæá C¨ÜªÃÜã Ÿ¶Üì¨Ü ÊÜÓÜá¤ÊÜÞ®Ü ÖæaÜác ×ÊÜáWÜÊÜØÃÜ
CÃÜáÊÜâ¨ÜÄí¨Ü ×ÊÜá®Ü©¿áá ñܮܰ ñÜÙÜ ÖÝWÜã ¨Üívæ¿á
ñæãàvÜáËPæ¿á PÝ¿áìÊÜ®Üá° ŸÖÜÙÜ ¨æãvÜx ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ ×ÊÜáWÜÊÜØÃÜ ÊÜáñÜᤠXÄÍÜêíWÜ
ÊÜÞvÜáÊÜâ¨Üá. ×ÊÜá®Ü©¿á ñæãàvÜáËPæ¿á PÝ¿áì©í¨Ü
×ÊÜáWÜÊÜØÃÜ. ÍÜáPÜPÜão ÖÝWÜã XÄÍÜêíWÜ, (U) BPÝÃÜ¨Ü PÜ~Êæ,
ñÜãWÜá PÜ~Êæ, ÊæáàÐÜÎÇæ GíŸ »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ.
×ÊÜá®Ü©¿á ÊÜÖÜ®Ü ÖÝWÜã ÓÜíWÜÅÖÜ

×ÊÜá®Ü© ÖÜÄ¿ááÊÝWÜ ñܮܰ ÓÜíWÜvÜ PæÓÜÃÜá ÖÜĨÜá
ñÜÃÜáÊÜâ¨Üá, C¨ÜPæR ×ÊÜÞÃÝw G®Üá°ÊÜÃÜá. (×ÊæãàyÜ)ÓÜíWÜÅÖÜPæR
Óݧ®ÜPÜR®ÜáÓÜÄÔ »Üã&×ÊÜáãÃÝw, ÊÜá«Ü ×ÊÜáÃÝw ±ÝÍܳì
ÖÝWÜã AíñÜ ×ÊÜÞÃÝw ×àWæ ®ÝÆáR ±ÜÅPÝÃÜWÜÚÊæ. ÊÜááí©®Ü
BPÜê£Àáí¨Ü (BPÜê£ 4.2) A¨Ü®Üá° A»ÜÂÔÔÄ. ×ÊÜá®Ü©¿á
ÓÜíWÜÅÖÜ¨Ü PÝ¿áì©í¨Ü ×ÊÜáÃÝw¿á XÄ. ×ÊÜáÃÝw¿á
dÝÊÜ~ CñÝ© »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ.

×ÊÜá®Ü© PÝ¿áì©í¨Ü ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜ ËË«Ü »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ
ÊÜÞ×£¿á®Üá° ÎPÜÒPÜÃÜ ÓÜÖÝ¿á©í¨Ü £Ú¨ÜáPæãÚÛÄ.

®Ü©±ÜÅÊÝÖÜ ×ÊÜá®Ü©¿á ±ÝñÜÅ ±ÝÍÜÌì ×±ÊÝÜáÍÃÜÌìÝw×ÊÜáÃÝw
ÊÜá«Ü ×ÊÜáÃÝw ±ÝͱÜÌìÝ×ÍÜÌìÊ×ÜáÃÊÝÜáwÃÝw
AíñÜÂ×ÊÜáÃÝw

BPÜê£ 4.2 : (A) ×ÊÜáÃÝw ÖÝWÜã A¨ÜÃÜ ±ÜÅPÝÃÜWÜÙÜá

32

¿áá (U) BPÝÃÜ¨Ü PÜí¨ÜÃÜ ñÜãWÜáPÜ~Êæ
ÊÜá«Ü ×ÊÜáÃÝw

±ÝÍÜcì ×ÊÜáÃÝw
±ÝÍÜcì ÖÝWÜã ÊÜá«Ü ×ÊÜáÃÝw

×ÊÜáÃÝw¿á XÄ ×ÊÜáÃÝw¿á dÝÊÜ~

ÖæàÚÄ ®æãàvÜáÊÝ!
| »ÝÃÜñܨÜÈÉ ×ÊÜá®Ü©¿á PÝ¿áìÊÜ®Üá° GÈÉ
®æãàvÜŸÖÜá¨Üá?
| ¿ÞÊÜ ®æçÓÜXìPÜ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ ×ÊÜá®Ü©¿á PÝ¿áì

ÊÜáÖÝÓÝWÜÃÜ¨Ü ÖÜ£¤ÃÜ ®æãàvÜÆá ¨æãÃÜPÜŸÖÜá¨Üá?

ÊæáàÐÜÎÇæ ÓÜÌƳ ñÜÇæ KwÔÄ.

×ÊÜá®Ü© ®Ü©¿á ¯àÃÜá ÖæàWæ ÖÜÄ¿ááÊÜâ¨Üá
PÝ~ÓÜáÊÜâ¨æãà ÖÝWæ ×ÊÜá®Ü© ÖÜÄ¿ááÊÜâ¨Üá
PÝ~ÓÜŸÖÜá¨æ?
»Üã&×ÊÜáÃÝw

BPÜê£ 4.2 (A) : »Üã&×ÊÜáÃÝw

33

WÝÚ¿á PÝ¿áì ÖÝWÜã »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá: WÝÚ¿á PÝ¿áì©í¨Ü ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜ ËË«Ü
ÖÜÊæ¿á aÜÆ®æÊÜÆ®æWæ WÝÚ G®Üá°ÊÜÃÜá, GíŸá¨Ü®Üá° ¯àÊÜâ »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ ÊÜÞ×£¿á®Üá° ÎPÜÒPÜÃÜ ÓÜÖÝ¿á©í¨Ü
D Êæã¨ÜÆá PÜÈ£ÃÜáËÄ. WÝÚ C¨Üá WÝÚ¿á ÃÜã±Ü¨ÜÈÉÃÜáÊÜ £Ú¨ÜáPæãÙÜÛÄ.
¸ÝÖÜ PÝÃÜPÜÊÝX¨æ. WÝÚ¿á ñæãàvÜáËÁá, ÊÜÖܮܩ ÖÝWÜã
ÓÜíWÜÅÖÜ¨Ü PÝ¿áì ÊÜááSÂÊÝX ÊÜáÃÜá»ÜãËá ÖÝWÜã PÜwÊæá C¨Üá ÓÝ«ÜÂÊæà ®æãàwÄ?
ÊÜáÙæ¿á PæÒàñÜŨÜÈÉ ÖæaÜác ±ÜÅ»ÝË¿ÞX PÜívÜáŸÃÜáÊܨÜá. D WÝÚ¿á PÝ¿áì©í¨Ü ñ¿Ü ÞÃÝWáÜ ÊÜ »ãÜ ÃãÜ ±WÜ ÙÜ Ü
±ÜŨæàÍܨÜÈÉ PÝÀáPÜ Ë¨ÝÃÜOæ ÖæaÜác ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ PÆæ ÊâÜ dÝ¿ábñÅÜWÙÜ ®Ü áÜ ° ÊáÜ áí¨æ Pãæ vÇÜ ÝX¨æ A樆 áÜ ° ®ãæ àw
CÃÜáÊÜâ¨ÜÄí¨Ü ÎÇæ¿á aÜãÃÜá ÖÝWÜã EÓÜáPÜá ¨æãvÜx B dÝ¿ÞbñÅÜWÙÜ Ü PÙæ WÜ æ B »ãÜ ÃãÜ ±WÜ ÙÜ áÜ ñãæ àwP¿æ á
±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ ±ÜÓÜÄÔÃÜáÊÜâ¨Üá. CÈÉ WÝÚ¿á ÊÜÖÜ®ÜQÅÁá¿áÈÉ PÝ¿áì©í¨Ü ÖÝWãÜ ÓíÜ WÅÜÖ,Ü CÊâÜWÙÜ ÈÜ É ¿ÞÊÜ PÝ¿áì©í¨Ü
AvæñÜvæWÜÙÜá PÜwÊæá ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ CÃÜáÊÜÊÜâ. WÝÚ¿áÈÉ ¯ÊÞÜ ì|ÊÝXÃŸÜ ÖáÜ ¨áÜ GíŸá¨®Ü áÜ ° ŸÃÀæ áÄ.
EÓÜáQ®Ü PÜ|WÜÙÜ ÊÜÖÜ®ÜÊÝWÜᣤÃÜáñܤ¨æ. EÓÜáQ®Ü PÜ|WÜÙÜá
ŸÖÜá¨ÜãÃܨÜÊÜÃæWæ J¿áÂƳvÜáÊÜÊÜâ ÊÜáñÜᤠGÈÉ WÝÚ¿á ÊæàWÜ
PÜwÊæá BWÜáÊÜâ¨æãà AÈÉ AÊÜâ ÓÜíWÜÅ×ÓÜƳvÜáÊÜÊÜâ. D ñÜÃÜÖÜ
WÝÚ¿áá ñæãàvÜáËPæ, ÖÜÄ¿ááËPæ ÖÝWÜã ÓÜíWÜÅÖÜ ÊÜÞvÜáÊÜ
PÝ¿áì ÊÜÞvÜáÊÜâ¨Üá.
WÝÚ¿á ñæãàvÜáÊÜ PÝ¿áì:

WÝÚ ñܮܰ hæãñæWæ bPÜR¨æãvÜx BPÝÃÜ¨Ü EÓÜáQ®Ü PÜ|, ÖÜÃÜÙÜá
ÊÜááíñÝ¨Ü ±Ü¨Ý¥ÜìWÜÙÜ®Üá° ÖÜĨÜá J¿ááÂÊÜâ¨Üá. WÝÚ¿á
ÊÜÞWÜì¨ÜÈÉ¿á ÎÇæWÜÙÜ ÊæáàÇæ D ±Ü¨Ý¥ÜìWÜÙÜ
£PÝRoÊÝWÜáÊÜâ¨ÜÄí¨Ü A¥ÜÊÝ A±Ü³ÚÓÜáÊÜâ¨ÜÄí¨Ü ÎÇæWÜÙÜ
ñæãàwPæ¿ÞWÜáÊÜâ¨Üá. A¨ÜÄí¨Ü »ÜãdÜñÜÅ ÎÇæ, A±ÜPÜÒÃÜ|
ñÜWÜáYWÜÙÜá, ¿ÞÃܨÝíWÜ ÊÜááñÝ¨Ü »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ.

»ÜãdÜñÜÅ ÎÇæ

PÜt| ÊÜáÃÜÚ®Ü XÄ (¸ÝÃÜTÝ|)
ÊÜáê¨Üá ÎÇæ EËáì bÖæ°WÜÙÜá
ÎÇæ

WÝÚ¿á ©PÜáR

BPÜê£ 4.3 ¿ÞÃܨÝíWÜ

WÝÚ¿á ÓÜíWÜÅÖÜ PÝ¿áì:
WÝÚÁãí©Wæ ÖÜÄ¿ááÊÜ EÓÜáQ®Ü PÜ|WÜÙÜá ¸æàÃæ

¸æàÃæ BPÝÃÜ©ªÃÜáÊÜÊÜâ. CÊÜâWÜÙÜÈÉ¿á ÓÜãPÜÒ$¾PÜ|WÜÙÜá
¨ÜãÃÜ¨Ü AíñÜÃܨÜÊÜÃæWæ WÝÚ¿áÈÉ ÖÜĨÜá ÖæãàWÜáÊÜÊÜâ.
ÊÜáÃÜá»ÜãËá A¥ÜÊÝ PÜwÊæá ÊÜáÙæ¿á ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ D
EÓÜáQ®Ü ÓÜíWÜÅÖÜ BWÜáÊÜâ¨Üá, BWÜ PæÆÊÜâ ÊæçÎÐÜué±Üä|ì
»ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜÊÜâ. EÓÜáQ®Ü ©®æ°
¸ÝÃÜTÝ|, Óæç¶Ü, EËáì bÖæ°WÜÙÜá, Çæãà¿áÓÜ
Ÿ¿áÆáWÜÙÜá ÊÜááíñÝ¨Ü »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá WÝÚ¿á ÓÜíWÜÅÖܨÜ
PÝ¿áì©í¨Ü ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜÊÜâ.

34

v PæÙÜX®Ü BPÜê£WÜÙÜá ¿ÞÊÜ »ÜãÃÜã±ÜPæR ÓÜíŸí«Ü ±ÜqrÊæ

GíŸá¨Ü®Üá° ŸÃæÀáÄ.
v D BPÜê£WÜÙÜÈÉ ñæãàvÜáËPæ B¨Ü ÖÝWÜã AÊÜÎÐÜr

»ÝWÜWÜÙÜá C¨ÜªÃæ AÊÜPæR Ÿ|¡ PæãwÄ.

Óæç¶Ü ÊÜáÃÜÙÜá ©®æ°WÜÙÜá

¿ÞÃܨÝíWÜ

ÖÜÊÜÞ¨Ý

ÖÜávÜáQÄ ®æãàvÜáÊÝ!
Ø ¨ÜSV®Ü¨Ü ñܱܳȮÜÈÉ »ÜãdÜñÜÅ ÎÇæWÜÙÜá ¿ÞÊÜ

±ÜŨæàÍܨÜÈÉ PÜívÜáŸÃÜŸÖÜá¨Üá?
Ø ÓÜÊÜáá¨ÜÅ ¨Üívæ¿áÈÉ WÝÚ¿á PÝ¿áì

PÜívÜáŸÃÜáÊÜâ¨æ?

35

ÓÜÊÜáá¨ÜÅ¨Ü AÇæWÜÙÜá ÖÝWÜã »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá:

ÓÝWÜÃÜ PÜÊÜÞ®Üá

ÓÝWÜÃÜ ¨Üívæ ÓÝWÜÃÜ Óܤí»Ü

ñÜÃÜíWÜ ZÑìñÜÊÜáíaÜ
ÓÝWÜÃÜ WÜáÖæ

BPÜê£ 4.4 ÓÝWÜÃÜ¨Ü ¨Üívæ¿á Êæáà騆 »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá

ÓÜÊÜáá¨ÜŨÜívæ¿á ±ÜŨæàÍÜWÜÙÜÈÉ ÓÜÊÜáá¨ÜÅ¨Ü AÇæWÜÙÜá AÇæWÜÙÜ PÝ¿áì©í¨Ü ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜ ËË«Ü
ñæãàvÜáËPæ, ÊÜÖÜ®Ü ÖÝWÜã ÓÜíWÜÅÖÜ¨Ü PÝ¿áì ÊÜÞvÜáÊÜÊÜâ. »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ ¯ÊÜÞì| ÖæàWæ BWÜáÊÜâ¨Üá GíŸá¨Ü®Üá° ÎPÜÒPÜÃÜ
WÝÚ, »ÜÃÜñÜ&CÚñÜWÜÚí¨ÝX ÓÝWÜÃÜgÆ¨Ü aÜÆ®æÊÜÆ®æ ÓÜÖÝ¿á©í¨Ü £Ú¨ÜáPæãÚÛÄ.
BWÜᣤÃÜáñܤ¨æ. C¨ÜÄí¨Ü ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜ AÇæWÜÙÜá ¨Üívæ¿áñܤ
ŸÃÜáÊÜÊÜâ. ¨Üívæ¿á Êæáà騆 ÎÇæWÜÙÜ »ÝWܨÜÈÉ D AÇæWÜÙÜ C¨Üá ÓÝ«ÜÂÊæà ®æãàwÄ?
A±Ü³ÚPæÀáí¨ÝX ñæãàwPæ ÓÜí»ÜËÓÜáÊÜâ¨Üá. ¨Üívæ¿áÈÉ
ñæÃÜÊÝ¨Ü »ÝWܨÜÈÉ AÇæWÜÚí¨Ü ÓÜíWÜÅÖÜ¨Ü QÅÁá (1) ÓÝWÜÃÜ¨Ü AÇæWÜÙÜ PÝ¿áì©í¨Ü ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜ PæÆÊÜâ
»ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ dÝ¿ÞbñÜÅWÜÙÜ®Üá° ÊÜááí¨æ PæãvÜÇÝX-
®Üvæ¿ááÊÜâ¨Üá. AÈÉ ÊÜáÃÜÙÜá ©®æ°WÜÙÜá ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ. ¨æ, AÊÜâWÜÙÜ®Üá° ®æãàwÄ ÖÝWÜã AÊÜâ ÓÝWÜÃܨÜ
AÇæWÜÙÜ ñæãàvÜáËPæ CÆÉÊæ ÓÜíWÜÅÖÜ PÝ¿áì©í¨Ü
ÓÝWÜÃÜ¨Ü AÇæWÜÙÜá ñæãàvÜáËPæ¿á PÝ¿áì: BXÃÜŸÖÜá¨Üá GíŸá¨Ü®Üá° dÝ¿ÞbñÜÅWÜÙÜ
AÇæWÜÙÜá ¨ÜívæWæŸí¨Üá A±Ü³Úst ®ÜíñÜÃÜ ¯àÃÜá Aw¿áÈÉÃÜáÊÜ aèPÜor®ÜÈÉ ŸÃæÀáÄ.

ÖÝWÜã A¨ÜÃæãí©Wæ ÖÜĨÜáŸí¨Ü PÜÆáÉ, ÖÜÃÜÙÜá, EÓÜáPÜá (2) dÝ¿ábñÜŨÜÈÉ ñæãàÄÔ¨Ü, ÓÝWÜÃܨÜ
ÊÜááíñÝ¨Ü ±Ü¨Ý¥ÜìWÜÙÜã ÓÜÖÜ hæãàÃÝX A±Ü³ÚÓÜáÊÜÊÜâ BWÜ AÇæWÜÚí¨Ü ñÜ¿ÞÃÜ¨Ü »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá PæãíPÜ|
¨Üívæ¿á ÓÜÊÜPÜÚ BWÜáÊÜâ¨Üá. ÓÜÊÜáá¨ÜÅ AÇæWÜÙÜ ¨ÜÅËPÜ ±ÜŨæàÍÜ¨Ü ¨Üívæ¿áÈÉ ¿ÞÊÜ ¿ÞÊÜ ÓܧÙÜWÜÙÜÈÉ
ÖÝWÜã ÃÝÓÝ¿á¯PÜ QÅÁáWÜÚí¨ÜÆã ÓÜÊÜáá¨ÜÅ ¨Üívæ¿á PÜívÜáŸÃÜŸÆÉ¿á GíŸá¨ÜÃÜ ÊÜÞ×£ ±ÜvæÀáÄ.
ÓÜÊÜPÜÚ BWÜáÊÜâ¨Üá. ÓÝWÜÃÜ¨Ü AÇæWÜÙÜ D ñæãàvÜáËPæ¿á
PÝ¿áì©í¨Ü ñÜÃÜíWÜ ZÑìñÜ ÊÜáíaÜ, ÓÝWÜÃÜ¨Ü WÜáÖæ,

ÓÝWÜÃÜ¨Ü ±ÜűÝñÜ ÖÝWÜã ÓÝWÜÃÜ¨Ü PÜÊÜÞ®Üá ÊÜááíñݨÜ

»ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜÊÜâ. BPÜê£ 4.4 ®æãàwÄ.

ÓÝWÜÃÜ¨Ü AÇæWÜÙÜ ÓÜíWÜÅÖÜ PÝ¿áì: ÓÝWÜÃÜ WÜáÖæ
¨Üívæ¿á ÓÜÊÜPÜÚ B¨Üá¨ÜÄí¨Ü ¹w¿Þ¨Ü ±Ü¨Ý¥Üì

ÓÝWÜÃÜñܨÜÈÉ ÓÜíWÜÅ×ÓÜáÊÜÊÜâ. WÝÚ, »ÝÃÜñÜ & CÚñÜWÜÚí¨Ü
ÓÝWÜÃÜgÆ¨Ü aÜÆ®æÊÜÆ®æ BWÜáÊÜâ¨Üá. C¨ÜÄí¨Ü
ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜ AÇæWÜÙÜá ¨ÜívæWæ ŸÃÜáÊÜÊÜâ. ¨Üívæ¿áÈÉ
ÎÇæWÜÙÜ »ÝWÜ˨ܪÃæ AÈÉ AÇæWÜÙÜ A±Ü³ÚÓÜáËPæÀáí¨Ü
ñæãàwPæ¿á PÝ¿áì ®Üvæ¿ááÊÜâ¨Üá. ÊÜáÃÜÙÜá ¨Üívæ ÊÜáÃÜÙÜ
PÜpær¿á ¨ÜíñÜÖÜ »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ.

36

ÊÜáÃÜÙÜ PÜpær ÓÝWÜÃÜ ±ÜűÝñÜ
ñÜÃÜíWÜ ZÑìñÜÊÜáíaÜ ÊÜáÃÜÙÜá ¨Üívæ
ÊÜáÃÜÙÜá ¨ÜívÜ
ÓÝWÜÃÜ PÜÊÜÞ®Üá

Êæáà騆 bñÜŨÜÈÉ ÓÝWÜÃÜ ¯Ëáì£ »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ®Üá° WÜáÃÜá£ÔÄ ÊÜáñÜᤠÖæÓÜÃÜá ŸÃæÀáÄ.

37

»ÜãgÆ¨Ü PÝ¿áì ÖÝWÜã »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá: C¨Üá ÓÝ«ÜÂÊæà ®æãàwÄ?
»ÜãËá¿áÈÉ CíX¨Ü ÊÜáÙæ¿á ¯àÃÜá ÓÜbf¨ÜÅ ÎÇæWÜÚí¨Ü »ÜãgÆ¨Ü PÝ¿áì©í¨Ü ñÜ¿ÞÃÝ¨Ü PæÆÊÜâ
»ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ dÝ¿ÞbñÜÅWÜÙÜ®Üá° ÊÜááí¨æ PæãvÜÇÝX¨æ.
CÆÉÊæ ÎÇæWÜÙÜÈÉ¿á ¹ÃÜáPÜáWÜÚí¨Ü »Üã±ÜêÐÜu¨Ü PæÙÜX®Ü Abf¨ÜÅ AÊÜâWÜÙÜ®Üá° ®æãàwÄ ÖÝWÜã D »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá »ÜãgƨÜ
ÎÇæWÜÙÜ ÓܤÃܨÜÊÜÃæWæ ÖæãàWÜáÊÜâ¨Üá ÖÝWÜã AÈÉÁáà ñæãàvÜáËPæ, ÓÜíWÜÅÖÜ CÊÜâWÜÙÜÈÉ ¿ÞÊÜ PÝ¿áì©í¨Ü
ÓÜíWÜÅÖÜÊÝWÜáÊÜâ¨Üá. ÓÜíWÜÅÖÜÊÝ¨Ü D ¯àÄWæ »ÜãgÆ G®Üá°ÊÜÃÜá. ñÜ¿ÞÃÝXÃÜáÊÜÊÜâ GíŸá¨Ü®Üá° dÝ¿ÞbñÜÅWÜÙÜ PæÙÜX®Ü
aèPÜoárWÜÙÜÈÉ ŸÃæÀáÄ.
ÎÇæ¿áÈÉ CÃÜáÊÜ PÜÃÜWÜáÊÜíñÜÖÜ S¯gWÜÙÜá ¯àÄ®ÜÈÉ
PÜÃÜWÜáÊÜÊÜâ ÖÝWÜã »Üãgƨæãí©Wæ ÖÜÄ¿ááñܤ ÖæãàWÜáÊÜÊÜâ. ËÆ¿á ËÊÜÃÜ
C¨ÜPæR »ÜãgÆ¨Ü ñæãàvÜáËPæ¿á PÝ¿áì G®Üá°ÊÜÃÜá.

»ÜãgÆ¨Ü »Ýѳà»ÜÊÜ®ÜÊݨÜÃæ A¥ÜÊÝ »ÜãgƨÜ
¨ÝÅÊÜ| PÜÒÊÜáñæXíñÜ ÖæaÜác ±ÜÅÊÜÞ|¨ÜÈÉ PÜÃÜáWÜáÊÜ S¯gWÜÙÜ
ÓÜíWÜÅÖÜÊݨÜÃæ A¨ÜÃÜÈÉ PÜÃÜXÃÜáÊÜ Ô§£¿áÈÉ CÃÜáÊÜ
S¯gWÜÙÜá ÓÜíWÜÅ×ÓÜƳvÜáÊÜÊÜâ.

D ñÜÃÜÖÜ »ÜãgÆ¨Ü ñæãàvÜáËPæ, ÊÜÖÜ®Ü, ÓÜíWÜÅÖܨÜ
PÝ¿áì BWÜáñܤÈÃÜáñܤ¨æ. »ÜãgÆ¨Ü D PÝ¿áì©í¨ÝXÁá
ËÆ¿á ËÊÜÃÜWÜÙÜá, ÓÜá|¡¨ÜPÜÈÉ®Ü ±ÜŨæàÍÜ¨Ü WÜáÖæWÜÙÜá,
A«æãàÊÜááS ÖÝWÜã F«ÜÌìÊÜááS ÆÊÜ|Óܤí»ÜWÜÙÜá
ÊÜááíñÝ¨Ü »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ñÜ¿ÞÃÝWÜáÊÜÊÜâ.

»ÜãgÆ ±ÝñÜÚ:
»Üã±ÜêÐÜu¨Ü PæÙÜWæ ÓÜíWÜÅ×st gÆ¨Ü Êæáà騆 ±ÝñÜÚWæ

»ÜãgÆ¨Ü ±ÝñÜÚ G®Üá°ÊÜÃÜá. MáñÜáWÜÙÜá, ÎÇæWÜÙÜ e¨ÜÅ,
±Ügì®Ü嬆 ±ÜÅÊÜÞ| ÊÜááíñÝ¨Ü ZoPÜPÜR®ÜáÓÜÄÔ »ÜãgÆ
±ÝñÜÚ¿áÈÉ Ÿ¨ÜÇÝÊÜ~WÜÙÝWÜáÊÜÊÜâ. ÊÜáÙæWÝÈ®ÜÈÉ »ÜãgÆ
±ÝñÜÚ »Üã±ÜêÐÜu¨Ü ÖÜ£¤ÃÜ C¨ÜªÃæ ¸æàÔWæ¿áÈÉ A¨Üá BÙÜÊÝX
CÃÜáÊÜâ¨Üá.

ÖÜávÜáQÄ ®æãàvÜáÊÝ! A«æãàÊÜááU ÊÜáñÜᤠF«ÜÌìÊÜááU
ÆÊÜ|Óܤí»Ü ÖÝWÜã WÜáÖæ
Ø ÊÜáÖÝÃÝÐÜó¨ÜÈÉÓÜá|¡¨ÜPÜÈÉ®ÜWÜáÖæÖÝWÜãÆÊÜ|Óܤí»ÜWÜÙÜá
GÈÉ PÜívÜáŸÃÜáÊÜÊÜâ GíŸá¨Ü®Üá° ÖÜávÜáQÄ. PæÙÜX®Ü ÃæàTÝbñÜŨÜÈÉ »ÜãgÆ ¯ËáìñÜ¨Ü »ÜãÃÜã±ÜWÜÚWæ ÖæÓÜÃÜá PæãwÄ.

Ø ÆÊÜ|Óܤí»Ü¨Ü »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ ±ÜŨæàÍÜPæR "PÝÓÜrì' Gí¨Üá
HPæ A®Üá°ÊÜÃÜá?

ÓÜÌƳ ËaÝÃÜ ÊÜÞwÄ.

ÃÝÊÜá¯Wæ ñÜÊÜá¾ ÖæãƨÜÈÉ ¸ÝË ñæãàvÜáÊÜ⩨æ.
A¨ÜÃæ AÊܯWæ A¨Ü®Üá° ¿ÞÊÜ MáñÜáË®ÜÈÉ ñæãàw¨ÜÃæ
ÖæaÜác PÝƨÜÊæÃæWæ ¯àÃÜá ÔWÜŸÖÜá¨Üá GíŸ ±ÜÅÍæ°
PÝvÜᣤ¨æ. ¯àÊÜâ ÃÝÊÜá¯Wæ H®Üá ÖæãàÙÜŸÈÉÄ?

38

ÓÜÌƳ ËaÝÃÜ ÊÜÞwÄ.
ÓÜÌƳ ËaÝÃÜ ÊÜÞwÄ WÝÚ, ®Ü© ÖÝWÜã ×ÊÜá®Ü© CÊÜâWÜÙÜÈÉ WÜ£g®Ü ÍÜÃÜÅ ¿ÞÊÜâ¨ÜÃÜÈÉ ÖæaÜác C¨æ?

Óݳ«Ý¿á

±ÜÅ. 1. ÊÜááí©®ÜÊÜâWÜÙÜÈÉ ÓÜÄ¿Þ¨Ü Ë«Ý®Ü ¿ÞÊÜâ¨Üá? ±ÜÅ. 5. PæÙÜWæ Pæãor »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ PÝÃÜPÜWÜÙÜWÜ®ÜáÓÝÃÜÊÝX ÊÜX-
(A) EÐÜ¡ñÝÊÜÞ®Ü¨Ü PÜPæÒ¿áá WÝÚ¿á PÝ¿áìPæR ìàPÜÃÜOæ ÊÜÞw PæãàÐÜrPÜÊÜ®Üá° ±Üä|ìWæãÚÔÄ.

ÓÜÖÝ¿áPÜ ÊÝWÜáÊÜâ©ÆÉ. (gƱÝñÜ, £Å»Üág ±ÜŨæàÍÜ, ×ÊÜáWÜÊÜØÃÜ, XÄÍÜêíWÜ,
(B) ÊÜáÃÜ»ÜãËá ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ ®Ü©¿á PÝ¿áì ¸ÝÃÜTÝ|, ×ÊÜáÃÝw, ÊÜáwPæÓÜáÚ, »ÜãdÜñÜÅ ÎÇæ,
ËÆ¿áËÊÜÃÜ, TÝg|, ÊÜáÃÜÙÜá©®æ°, ÆÊÜ|Óܤí»Ü)
CñÜÃÜ PÝÃÜPÜWÜÚXíñÜ ±ÜÅ»ÝË BXÃÜáÊÜâ¨Üá.
(C) »ÜãgÆ¨Ü PÝ¿áì ÊÜáê¨Üá ÎÇæWÜÙÜ ±ÜŨæàÍܨÜÈÉ ®Ü© WÝÚ ×ÊÜá®Ü© ÓÝWÜÃÜ¨Ü AÇæWÜÙÜá »ÜãgÆ

ÖæaÜác ÓÜí»ÜËÓÜáÊÜâ¨Üá. ±ÜÅ. 6. ÓÜÌƳ¨ÜÃÜÈÉ EñܤÄÔÄ.
(D) WÝÚ¿á PÝ¿áìPæÒàñÜÅ ®Ü©, ×ÊÜá®Ü©, ÓÝWÜÃÜ¨Ü (A) ®Ü©¿á ñæãàvÜáËPæ¿á PÝ¿áì©í¨Ü
¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜ »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ¿ÞÊÜÊÜâ?
AÇæWÜÙÜá ÊÜááíñݨÜÊÜâWÜÙÜXÄñÜ ÔàËáñÜÊÝX-
ÃÜ¨æ ®ÝÆãR ©PÜáRWÜÙÜñܤ BWÜáÊÜâ¨Üá. (B) ÆÊÜ|Óܤí»Ü¨Ü ¯ÊÜÞì| ¿ÞÊÜ PÝ¿áì©í¨Ü
BWÜáÊÜâ¨Üá? ÖÝWÜã GÈÉ BWÜáÊÜâ¨Üá?
±ÜÅ 2. ÊÜááí©®ÜÊÜâWÜÙÜÈÉ AÁãàWÜÂÊݨÜË«Ý®Ü ¿ÞÊÜÊÜâ?
(A) ×ÊÜá®Ü©¿á ±ÜêÐÜu»ÝWÜ¨Ü Êæáà騆 Ÿ¶ÜìÊÜâ (C) ÓÝWÜÃÜ gÆ¨Ü ÓÜíWÜÅÖÜ~¿á PÝ¿áì©í¨Ü
¯ÊÜÞì|ÊÝWÜáÊÜ »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜá ¿ÞÊÜÊÜâ?
ñÜÙÜ»ÝWÜ¨Ü ŸµìXíñÜ ÖæaÜác ÊæàWܨÜÈÉ ÊÜááí¨æ
ÓÜÄ¿ááÊÜâ¨Üá. (D) ×ÊÜáÃÝw¿á ±ÜÅPÝÃÜWÜÙÜá ¿ÞÊÜÊÜâ?
(B) ÊÜáí¨Ü CÚhÝÃÜá, ÊÜáí¨ÜÊݨÜWÜ£ ÖÝWÜã
ÖÜĨÜá ñÜí¨Ü PæÓÜÃÜá CÊÜâWÜÚí¨ÝX ÓÜíWÜÅÖÜ¨Ü E±ÜPÜÅÊÜá:
PÝ¿áì BWÜáÊÜâ¨Üá. (1) ®Ü©£àÃÜ CÆÉÊæ ÓÜÊÜáá¨ÜŨÜívæ¿áÈÉ ÖæãàX,
(C) ®Ü©, ×ÊÜá®Ü©XíñÜ ÖæaÜác ÊæàWܨÜÈÉ
ÖÜÄ¿ááÊÜâ¨Üá. ñæãàvÜáËPæ, ÊÜÖÜ®Ü ÖÝWÜã ÓÜíWÜÅÖÜ D PÝ¿áìWÜÙÜ®Üá°
(D) ×ÊÜá®Ü©¿á ÊÜá«Ü»ÝWÜ¨Ü ÊæàWÜ PÜwÊæá ÖÝWÜã ±ÜÅñÜÂPÜÒÊÝX ¯ÄàQÒÔÄ.
GÃÜvÜã ¨ÜívæWÜÙÜÈÉ A¨ÜQRíñÜ ÖæaÜác CÃÜáÊÜâ¨Üá. (2) ©®Ü±Ü£ÅPæWÜÙÜá, ÊÜÞÔPæWÜÙÜ, ©®Ü¨ÜÎìPæWÜÙÜ ÊæáàÇæ
»ÜãÃÜã±ÜWÜÙÜ bñÜÅWÜÚÃÜáÊÜÊÜâ, AÊÜâWÜÙÜ®Üá° ÓÜíWÜÅ×ÔÄ
±ÜÅ. 3. ñܱݳ¨Ü hæãàwWÜÙÜ®Üá° WÜáÄ£ÔÄ. ÖÝWÜã Jí¨Üá PæãàÇÝg bñÜÅÊÜ®Üá° ñÜ¿ÞÄÔÄ.
(A) ÓÜíWÜÅÖÜ & "V' BPÝÃÜ¨Ü PæãÙÜÛ
(B) ÓÜ|¡ AÇæWÜÙÜ ñÜÃÜíWÜ ***
(C) ñæãàvÜáËPÜ & »ÜãdÜñÜÅ ÎÇæ.

±ÜÅ 4. PæÙÜX®Ü BPÜê£WÜÙÜÈÉ¿á »ÜãÃÜã±ÜWÜÙÝÊÜÊÜâ GíŸá¨Ü®Üá°
ŸÃæÀáÄ.

39

±ÜÅ. 7. PæÙÜX®Ü bñÜÅÊÜ®Üá° ÓÜÄ¿ÞX ¯ÄàQÒÔ, ±æ¯Õȯí¨Ü PÜÅÊÜÞíPÜ Pæãoár, AÊÜâWÜÙÜ ÖæÓÜÃÜáWÜÙÜ®Üá° PÜÅÊÜÞíPÜPÜR®ÜáÓÜÄÔ ¯ÊÜá¾ ÊÜ׿áÈÉ ŸÃæÀáÄ.

40

5. ÊÜêÑr

ÖæàÚÄ ®æãàvÜáÊÝ!
ÊÜááí¨æ Pæãor bñÜÅWÜÙÜ ¯ÄàPÜÒOæ ÊÜÞwÄ. ±ÜÅ£Áãí¨Üá bñÜÅ¨Ü ÊÜ|ì®æ ÊÜÞvÜáÊÜ Jí¨Üá ÊÝPÜÂÊÜ®Üá° AÈÉ PæãvÜÇÝX¨æ
¯àÊÜäÓÜÖÜ D bñÜÅWÜÙÜ ŸWæWæ PæÆÊÜâ ÊÝPÜÂWÜÙÜÈÉ ÊÜ|ì®æ ÊÜÞwÄ AÈÉÃÜáÊÜ ±ÜÅÍæ°WÜÙÜ ŸWæWÜã aÜaæì ÊÜÞwÄ.

| aÜÚWÝƨÜÈÉ WÜÊÜ£ aÜÖÜ¨Ü GÇæWÜÙÜá ÖæàWæ PÝ~ÓÜáÊÜÊÜâ.

WÜÊÜ£aÜÖÜ¨Ü GÇæ¿á ÊæáàÇæ D ¯àÃÜá GÈÉí¨Ü
Ÿí©ÃÜŸÖÜá¨Üá?



| PÝξàÃܨÜÈÉ aÜÚWÝƨÜÈÉ GÇæÉvæ ×ÊÜáPÜívÜá ŸÃÜáÊÜâ¨Üá.


CíñÜÖÜ ×ÊÜá ®ÜÊÜá¾ÈÉ HPæ PÜívÜá ŸÃÜáÊÜâ©ÆÉ?


| ®ÜÊÜá¾ÈÉ ÓÜáÊÜÞÃÝX gã®Ü©í¨Ü ÓܱæríŸÃÜ D

PÝÇÝÊܘ¿áÈÉ ÊÜáÙæ ¹àÙÜáÊÜâ¨Üá.


¯àÄ®Ü ÖܯWÜÙÜá ÖæàWæ ñÜ¿ÞÃÝWÜᣤÃÜŸÖÜá¨Üá?

41