The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by gharchaabhyas, 2020-11-07 01:39:47

parisar abhyas thane 3rd

parisar abhyas thane 3rd

{ejUIm˶mMm ‘§Owar H«$‘m§H$ : àm[eg§/2014-15/5008/‘§Owar/S>-505/1965 {XZm§H$ … 27/3/2014

n[aga Aä¶mg
B¶ËVm {Vgar

Amnë`m ñ_mQ>©\$moZdarb DIKSHA App Ûmao nmR>çnñw VH$mÀ`m n{hë`m n¥îR>mdarb
Q.R. Code Ûmao {S>{OQ>b nmR>çnwñVH$ d àË`oH$ nmR>m_Ü`o Agboë`m Q.R. Code Ûmao
Ë`m nmR>mg§~§{YV AÜ``Z AÜ`mnZmgmR>r Cn`wŠV ÑH$ lmì` gm{hË` CnbãY hmoB©b.

{Oëhm R>mUo

‘hmamîQ´> amÁ¶ nmR>çnwñVH$ {Z{‘©Vr d Aä¶mgH«$‘ g§emoYZ ‘§S>i, nwUo-411004.

àW‘md¥ËVr : 2014 © ‘hmamîQ´> amÁ¶ nmR>çnwñVH$ {Z{‘©Vr d Aä¶mgH«$‘ g§emoYZ ‘§S>i, nwUo 411004.

सहावे पुनमु ण : २०२० ‘hmamîQ´> amÁ¶ nmR>çnwñVH$ {Z{‘©Vr d Aä¶mgH«$‘ g§emoYZ ‘§S>imH$S>o ¶m nwñVH$mMo gd© h³H$
amhVrb. ¶m nwñVH$mVrb H$moUVmhr ^mJ g§MmbH$, ‘hmamîQ´> amÁ¶ nmR>çnwñVH$ {Z{‘©Vr d Aä¶mgH«$‘

g§emoYZ ‘§S>i ¶m§À¶m boIr nadmZJr{edm¶ CX²Y¥V H$aVm ¶oUma Zmhr.

emñÌ {df¶ g{‘Vr : B{Vhmg {df¶ g{‘Vr :
• S>m°. a§OZ Ho$iH$a, Aܶj • S>m°. Am. h. gmiw§Io, Aܶj
• S>m°. {dXçmYa ~moaH$a, gXñ¶ • S>m°. gXmZ§X ‘moao, gXñ¶
• lr‘Vr ‘¥Um{bZr XogmB©, gXñ¶ • àm. har ZaHo$, gXñ¶
• S>m°. {Xbrn am. nmQ>rb, gXñ¶ • A°S>. JmoqdX nmZgao, gXñ¶
• lr. AVwb XoD$iJmdH$a, gXñ¶ • lr. AãXþb H$m{Xa ‘wH$mX‘, gXñ¶
• S>m°. ~mi ’$m|S>Ho$, gXñ¶ • S>m°. JUoe amD$V, gXñ¶
• lr‘Vr {d{ZVm Vm‘Uo, gXñ¶-g{Md • lr. g§^mOr ^JV, gXñ¶
• lr. àem§V gê$S>H$a, gXñ¶
^yJmob {df¶ g{‘Vr : • lr. ‘moJb OmYd, gXñ¶-g{Md
• S>m°. EZ. Oo. ndma, Aܶj
• S>m°. ‘oYm Imobo, gXñ¶ ZmJ[aH$emñÌ {df¶ g{‘Vr :
• S>m°. BZm‘Xma Ba’$mZ A{OO, gXñ¶ • S>m°. ¶ed§V gw‘§V, Aܶj
• lr. A{^{OV KmoanS>o, gXñ¶ • S>m°. ‘mohZ H$merH$a, gXñ¶
• lr. gw{ebHw$‘ma {VW©H$a, gXñ¶ • S>m°. e¡b|Ð XodimUH$a, gXñ¶
• lr‘Vr H$ënZm ‘mZo, gXñ¶ • S>m°. CËVam ghò~wX²Yo, gXñ¶
• lr. a{d{H$aU OmYd, gXñ¶-g{Md • lr. AéU R>mHy$a, gXñ¶
• lr. d¡OZmW H$mio, gXñ¶
• lr. ‘moJb OmYd, gXñ¶-g{Md

ZH$memH$ma … lr. a{d{H$aU OmYd AjaOwiUr … ‘wÐm {d^mJ, nmR>çnwñVH$ ‘§S>i, nwUo.
‘wIn¥îR> … lr. {Zboe OmYd H$mJX … 70 Or.Eg.E‘². H«$s‘dmoìh.
{MÌo d gOmdQ> … lr. {Zbeo OmYd, lr. à{V‘ H$g~Ho $a, ‘wÐUmXoe :
lr. XrnH$ g§H$nmi, lr. Xo{dXmg noedo, lr. Za|Ð ~maB©, ‘wÐH$ :
lr. g§O` {eVmoio, àm. amhr H$X_, lr. {ZVrZ amD$V,
lr. _ZmoO H$m§~io, lr. S>r.nr. T>mobo

lr‘Vr {d[ZVm Vm‘Uo g§¶moOH$ lr. a{d{H$aU OmYd
{deofm{YH$mar emñÌ lr. ‘moJb OmYd {deofm{YH$mar ^yJmob
{deofm{YH$mar B{Vhmg d ZmJ[aH$emñÌ
lr.gpÀMVmZ§X Am’$io lr. ho‘§V ~m~a
‘w»¶ {Z{‘©Vr A{YH$mar {Z{‘©Vr {Z{‘©Vr gmhmæ¶H$
lr. XrnH$ eoH$Q>H$a
{Z{‘©Vr A{YH$mar

àH$meH$
lr. {ddoH$ CËV‘ Jmogmdr

{Z¶§ÌH$
nmR>çnwñVH$ {Z{‘©Vr ‘§S>i, à^mXodr, ‘w§~B©-25.





àñVmdZm

"~mbH$mM§ m ‘m’o $V d g³VrÀ¶m {ejUmMm A{YH$ma A{Y{Z¶‘-2009', "amîQ>´r¶ Aä¶mgH$« ‘ AmamIS>m-2005' Am{U
‘hmamîQ´> amÁ¶ Aä¶mgH«$‘ AmamIS>m 2010, Zwgma amÁ¶mMm "àmW{‘H$ {ejU Aä¶mgH«$‘- 2012' V¶ma H$aʶmV Ambm.
¶m emgZ‘mݶ Aä¶mgH«$‘mda AmYm[aV nmR>çnwñVH$m§Mr ZdrZ ‘mbm 2013-2014 ¶m embo¶ dfm©nmgyZ Q>ßß¶mQ>ßß¶mZo
nmR>çnwñVH$ ‘§S>i àH$m{eV H$aV Amho. ¶m ‘mboVrb n[aga Aä¶mg B¶ËVm {VgarMo ho nmR>çnwñVH$ Amnë¶m hmVr XoVmZm
Amåhm§bm {deof AmZ§X dmQ>Vmo Amho.

gd© Aܶ¶Z-AܶmnZ à{H«$¶m ~mbH|${ÐV Agmdr, H¥${VàYmZVm d kmZaMZmdmXmda ^a {Xbm Omdm,
àmW{‘H$ {ejUmÀ¶m AIoarg {dXçm϶m©Zo {H$‘mZ j‘Vm Am{U OrdZH$m¡eë¶o àmßV H$amdrV Am{U {ejUmMr
à{H«$¶m a§OH$ Am{U AmZ§XXm¶r ìhmdr, hm Ñ[îQ>H$moZ g‘moa R>odyZ ¶m nwñVH$mMr aMZm H$aʶmV Ambr Amho. VgoM
Aä¶mgH«$‘mV {ZX}{eV Ho$boë¶m Xhm Jm^m KQ>H$m§Zm AZwgê$Z gXa nwñVH$mMo boIZ Ho$bo Amho.

¶m nmR>çnwñVH$mV Iyn a§JrV {MÌo AmhoV. {MÌ^mfoÀ¶m ‘mܶ‘mVyZ Ame¶mMo AmH$bZ Am{U kmZmMr {Z{‘©Vr
n[aUm‘H$maH$ H$aʶmMm hm à¶ËZ Amh.o ¶m nmR>çnñw VH$mV "gmJ§ m nmh'ÿ , "H$ê$Z nhm', "Oam S>mHo $o Mmbdm' Aem erfH© $mI§ mbr
H¥$Vrhr {Xë¶m AmhoV. ˶m‘wio {dXçm϶mªZm nmR>çm§emVrb g§~moY d g§H$ënZm§Mo AmH$bZ d ˶m§Mo ÑT>rH$aU hmoʶmg ‘XV
hmoB©b. VgoM ho nmR>çnwñVH$ ˶m§À¶m n[agamMo {ZarjU H$aʶmg CXçw³V H$am¶bm bmdUmao Amho. H$mbmZwê$n Am{U
Ame¶gwg§JV Aer OrdZ‘yë¶ohr {dXçm϶mªda ghOnUo q~~dʶmMm à¶ËZ OmUrdnyd©H$ Ho$bm Amho.

nmR>çm§emVrb g§~moYm§Mr COiUr ìhmdr, ˶m§Mo pñWarH$aU ìhmdo, ñd¶§Aܶ¶Zmbm àoaUm {‘imdr åhUyZ ñdmܶm¶m§Vhr
{d{dYVm AmUbr Amho. ñdmܶm¶m§Mo ñdê$n a§OH$VmnyU© Amho. {ejH$m§Zmhr {dXçm϶mªMo gmV˶nyU© gdªH$f ‘yë¶‘mnZ
H$aVm ¶oB©b Aem àH$mao nwñVH$mÀ¶m ‘m§S>UrV {dMma Ho$bm Amho.

¶m nmR>çnwñVH$mVyZ {dXçm϶mªZm ˶m§À¶m Z¡g{J©H$, gm‘m{OH$ Am{U gm§ñH¥${VH$ n[agamMr AmoiI hmoUma Amho. ˶m§Mm
n[agamH$S>o ~KʶmMm Ñ{îQ>H$moZ {Zam‘¶ ìhmdm, ˶m§À¶mV g‘ñ¶m§Mo {ZamH$aU H$aʶmMr Am{U Cn¶moOZmË‘H$ H$m¡eë¶o
{dH${gV ìhmdrV Agm à¶ËZ Amho.

¶m nmR>çnwñVH$mMr ^mfm d¶moJQ>mbm gwJ‘ AerM Amho. {dkmZ, ^yJmob, B{Vhmg d ZmJ[aH$emñÌ Ago {df¶m§Mo H$ßno
Z nmS>Vm gd© {df¶m§Mr ‘m§S>Ur Am§Va{dXçmemIr¶ ÑîQ>rZo H$aʶmV Ambr Amho. ˶m‘wio EImXçm àíZmMo d {df¶mMo
AZoH$ Am¶m‘ EH$mM doir {eH$ʶmMr ÑîQ>r {dH${gV hmoUma Amho. ‘hmamîQ´>mVrb gd© {dXçm϶mªMo AZw^d{díd ñ‘aUmV
R>odyZ n[aga Aä¶mgmMo ho nmR>çnwñVH$ V¶ma H$aʶmMm à¶ËZ nmR>çnwñVH$ ‘§S>imZo àW‘M Ho$bm Amho.

ho nmR>çnwñVH$ OmñVrV OmñV {ZXm}f d XO}Xma ìhmdo, ¶m ÑîQ>rZo ‘hmamîQ´>mÀ¶m gd© ^mJm§Vrb {ZdS>H$ {ejH$, VgoM
H$mhr {ejUVÁk, {df¶VÁk d Aä¶mgH«$‘ g{‘Vr gXñ¶ ¶m§À¶mH$Sy>Z ¶m nwñVH$mMo g‘rjU H$ê$Z KoʶmV Ambo Amho.
Amboë¶m gd© gyMZm d A{^àm¶ ¶m§Mm {df¶ g{‘˶m§Zr ¶mo½¶ Vmo {dMma H$ê$Z ¶m nwñVH$mbm A§{V‘ ñdê$n {Xbo Amho.

‘§S>imÀ¶m emñÌ, B{Vhmg, ^yJmob d ZmJ[aH$emñÌ ¶m g{‘˶m§Vrb gXñ¶, H$m¶©JQ> gXñ¶, JwUdËVm narjH$ d
{MÌH$ma ¶m§À¶m AmñWmnyd©H$ n[al‘m§VyZ ho nmR>çnwñVH$ V¶ma Pmbo Amho. ‘§S>i ¶m gdmªMo ‘Z…nyd©H$ Am^mar Amho.
{dXçmWu, {ejH$ d nmbH$ ¶m nwñVH$mMo ñdmJV H$aVrb Aer Amem Amho.

nwUo : (M§.am.~moaH$a)
{XZm§H$ : 31 ‘mM©, 2014-JwT>rnmS>dm g§MmbH$

‘hmamîQ´> amÁ¶ nmR>çnwñVH$ {Z{‘©Vr d
Aä¶mgH«$‘ g§emoYZ ‘§S>i, nwUo.





AZwH«$‘{UH$m n¥îR> H«$.

A.H«$. nmR>mMo Zmd 1
7
1. Amnë¶m AdVr^dVr 15
2. A~~! {H$Vr àH$maMo ho àmUr 20
3. {Zdmam Amnbm Amnbm 30
4. {Xem Am{U ZH$mem 33
5. H$mimMr g‘O 38
6. Amnë¶m JmdmMr AmoiI 46
7. Amnbo Jmd, Amnbo eha 53
8. Amnbr nmʶmMr JaO 58
9. nmUr Z³H$s ¶oVo H$moRy>Z ? 65
10. nmʶm{df¶r WmoS>r ‘m{hVr 69
11. Amnbr hdoMr JaO 74
12. Amnbr AÝZmMr JaO 81
13. Amnbm Amhma 86
14. ñd¶§nmH$ KamV OmD$¶m... 92
15. Amnbo eara 101
16. kmZ|{жo 106
17. gw§Xa XmV, ñdÀN> eara ! 112
18. ‘mPo Hw$Qw>§~ Am{U Ka 119
19. ‘mPr emim 123
20. Amnbo g‘yhOrdZ 127
21. g‘yhOrdZmgmR>r gmd©O{ZH$ ì¶dñWm 133
22. Amnë¶m JaOm H$moU nwadVmV ? 138
23. d¶ OgOgo dmT>Vo 143
24. Amnbo H$nS>o 150
25. AdVr^dVr hmoUmao ~Xb
26. {VgarVyZ Mm¡WrV OmVmZm

gm§Jm nmhÿ 1. Amnë¶m AdVr^dVr

¶m gd© dñVy Vwåhm§bm Z³H$s AmoiIVm ¶oVrb.
˶m H$moU˶m nXmWmªnmgyZ ~Zë¶m AmhoV ?
Vo nXmW© H$moR>o gmnS>VmV?
`m dñVy§Mo Cn¶moJ gm§Jm.

¶m dñVyhr Vwåhm§bm AmoiIVm ¶oVrb.
¶m H$moR>o {‘iVmV? ¶m dñVy§Mm Cn¶moJ gm§Jm.

AdVr^dVr ZOa Q>mHy$

Amnë¶m AmOy~mOybm AZoH$ dñVy AmhoV. ˶m gdmªMm {‘iyZ Amnbm n[aga ~ZVmo.
˶mV ‘mVr, XJS>, Ym|S>o AmhoV. ZXçm, Zmbo, Vir AmhoV. hdm Amho. S>m|Ja Am{U Q>oH$S>çm AmhoV.
O§Jbo AmhoV. eoVo, Kao Am{U añVohr AmhoV. COmS> ‘miamZo AmhoV. doJdoJio àmUr Amnë¶m
g^modVmbr AgVmV. {Za{Zamiçm àH$maMo d¥j, PmS>oPwS>no, dobr ¶m§Zr Amnbm n[aga gObm Amho.
AmnUhr ¶m n[agamMm EH$ ^mJM AmhmoV.

1

{M‘Ur Am{U añ˶mV nS>bobm XJS>

AmVm AmnU Amnë¶m n[agamVrb EH$ XJS> Am{U EH$ {M‘Ur ¶m§Mr
VwbZm H$ê$.

XJS> {OWo Amho {VWoM nSy>Z amhrb. ˶mbm H$moUr CMbyZ hbdbo
VaM ˶mMr OmJm ~Xbob. XJS> OodV Zmhr. ˶m‘wio XJS>mMr dmT>hr hmoV
Zmhr. XJS>mbm {nëbohr hmoV ZmhrV.

{M‘ʶm§Mo Vgo Zmhr. {M‘ʶm§Zm KaQ>o ~m§Ym¶Mo AgVo. ˶mgmR>r {M‘ʶm AmnUhÿZ BH$S>o {VH$S>o
{’$aV AgVmV.

{M‘ʶm {H$S>o Am{U Ymݶm§Mo H$U ImVmV. Vo ImD$Z ˶m§Mr dmT> hmoVo.

{M‘ʶm KaQ>çm§V A§S>r KmbVmV. A§S>çm§VyZ {nëbo ~mhoa nS>VmV. {M‘ʶm Amnë¶m {nëbm§Mr
Iyn H$miOr KoVmV.

{M‘Ur Am{U XJS> ¶m§À¶mV ho ’$aH$ H$m {XgVmV ?

{M‘Ur gOrd Amho, Va XJS> {ZOud Amho.

Amnë¶m ^modVmbr AgUmè¶m dñVy§Mo XmoZ JQ> nS>VmV.

gOrd dñVy Am{U {ZOud dñVy Amnë¶m ^modVmbr
gOrdm§Mohr XmoZ JQ> nS>VmV. àmUr Am{U dZñnVr. AgUmè¶m dñVy
Oer àmʶmZ§ m {nëbo hmVo mV, Ver {~¶mn§ mgZy dZñnVtMr

amno o V¶ma hmVo mV. Vr dZñnVtMr {nëbMo AgVmV. amno mM§ r

dmT> hmDo $Z Vr bhmZmMr ‘mRo >r hmVo mV. ¶mdê$Z dZñnVr gOrd gOrd {ZOud
AmhVo ho g‘OV.o

dZñnVr hmbMmbhr H$aVmV. H$irMo ’$y b hmVo mZm

{‘Q>bëo ¶m nmH$içm CKS>VmV; nU dZñnVr‘§ Yrb gJiçmM àmUr dZñnVr
hmbMmbr BV³¶m ghO bjmV ¶Vo ZmhrV. amno mZ§ mhr AÝZmMr

JaO AgV.o

dZñnVr àmʶm§à‘mUo BH$Sy>Z {VH$S>o ‘mÌ OmD$ eH$V ZmhrV. ‘wim§À¶m AmYmao dZñnVr

EH$mM {R>H$mUr OIS>boë¶m AgVmV. dZñnVr Am{U àmUr ¶m§À¶m§V hm ’$ma ‘moR>m ’$aH$ Amho.

2

gm§Jm nmhÿ

{MÌmVrb dñVy gOrd AmhoV H$s {ZOud Vo gm§Jm.
gOrd Agob Va Vr dñVy dZñnVr Amho H$s àmUr Vo gm§Jm.

Oam S>moHo$ Mmbdm gm§Jm nmhÿ

AmJJmS>rMo B§{OZ BH$Sy>Z {VH$S>o ¶o-Om H$aV Vw‘À¶m n[agamV H$moUH$moUVo njr
AgVo. ‘J Vo gOrd Amho H$s {ZOud ? {XgVmV ?
gOrd PmS>mÀ¶m bmH$S>mnmgyZ IwMu V¶ma Ho$br. XJS>mnmgyZ V¶ma hmoUmè¶m H$moU˶m
‘J Vr gOrd Amho H$s {ZOud ? dñVy Vwåhm§bm ‘mhrV AmhoV ?

n[agamVrb gd© KQ>H$m§Mo EH$‘oH$m§er ZmVo

nmUr Am{U hdm n[agamMoM KQ>H$ AmhoV.
gd© gOrdm§Zm ˶m§Mr JaO AgVo. VgoM, gd© gOrdm§Zm
AÝZmMrhr JaO AgVo. Vo AÝZ ˶m§Zm n[agamVyZM {‘iVo.

OJʶmgmR>r bmJUmè¶m BVa dñVyhr gOrdm§Zm
n[agamVyZ {‘iVmV. njr KaQ>r ~m§YVmV. ˶mgmR>r nú¶m§Zm
H$mnyg, H$mS>çm, YmJo Aem JmoîQ>r bmJVmV. ˶m ˶m§Zm
n[agamVyZM {‘iVmV.

3

‘mUgy Va n[agamVZy {H$VrVar dñVy {‘idV AgVm.o H$mngy , bmHo $a, aeo r‘ ¶m dñVy n[agamVZy M
{‘iVmV. ¶mn§ mgZy AmnU H$mnS> {dUVm.o

‘mUyg n[agamVyZ {‘imboë¶m dñVy§nmgyZ MQ>¶m, Q>monë¶m, dhrMm H$mJX Aem JmoîQ>r ~ZdVmo.
Ka ~m§YʶmgmR>r ‘mVr, XJS> Am{U bmHy$S> ‘mUgmbm n[agamVyZM {‘iVo.

H$mhr dZñnVtÀ¶m {~¶m dmè¶m‘wio {dIwaë¶m OmVmV. ˶m‘wio doJiçm {R>H$mUr dZñnVtMr
ZdrZ amono V¶ma hmoVmV. åhUOoM dZñnVtZmhr n[agamVyZ ‘XV {‘iVo.

gOrd n[agamVyZ Á¶m dñVy KoVmV, ˶mMm n[agamda H$m¶ n[aUm‘ hmoV Agob ?
‘oboë¶m àmʶm§Mo ‘m§g {JYmS>o, H$moëho ¶m§gmaIo àmUr ImVmV. nmoQ> ^aVm ^aVm n[aga ñdÀN>
H$aVmV.
‘oboë¶m àmʶm§Mo Cabobo ^mJ Hw$OVmV. Vo ‘mVrV {‘giVmV. PmS>m§Mr nmZo JiVmV. Vrhr
‘mVrV nSy>Z Hw$OVmV. ˶m‘wio ‘mVr H$gXma hmoVo. H$gXma ‘mVr‘wio dZñnVtMo nmofU hmoVo.
åhUOoM {ZOud dñVy§‘ܶohr gOrdm§‘wio ~Xb KSy>Z ¶oVmV.

4

‘mhrV Amho H$m Vwåhm§bm ?

‘|T>rgmaIm Ho$gmi àmUr PwS>nm§Mr nmZo ImVmo. ˶m doir ‘|T>rÀ¶m Ho$gm§V H$mhr dZñnVtÀ¶m
{~¶m AS>H$VmV. Vr ‘|T>r Xþgè¶m {R>H$mUr Joë¶mda {~¶m {VWo nS>VmV. ˶m‘wio doJdoJiçm
{R>H$mUr dZñnVtMr ZdrZ amono V¶ma ìhm¶bm ‘XV hmoVo. åhUOo àmUr Am{U dZñnVr EH$‘oH$m§Zm
‘XV H$aVmV.

AmnU H$m` {eH$bmo ?

* Amnë`m n[agamV AZoH$ dñVy AmhoV. H$mhr gOrd AmhoV H$mhr {ZOud AmhoV.
* gOrd ñdV:hÿZ hmbMmb H$aVmV.
* gOrdm§Zm AÝZmMr JaO AgVo. AÝZ ImD$Z ˶m§Mr dmT> hmoVo.

˶m§À¶mnmgyZ ˶m§À¶mgmaIoM gOrd V¶ma hmoVmV.
* gOrdm§‘ܶo H$mhr àmUr AgVmV, Va H$mhr dZñnVr AgVmV.
* gOrdm§À¶m gd© JaOm n[agamVyZM ^mJVmV.
* {ZOud dñVy§‘ܶohr gOrdm§‘wio ~Xb KSy>Z ¶oVmV.
* n[agamVrb gd© KQ>H$ EH$‘oH$m§da Adb§~yZ AgVmV.

हे नेहमी ल'ात ठेवा

n[agamVyZ {‘iUmè¶m dñVy§‘wioM gd© gOrdm§À`m JaOm ^mJVmV.
Aem dñVy dm¶m OmD$ XoD$ Z¶oV. n[agamMr hmZr Amnë¶m hmVyZ hmoD$ Z¶o

¶mMr H$miOr AmnU KoVbr nm{hOo.

5

ñdmܶm¶

(A) H$m¶ H$amdo ~ao ?
‘mJrb dfuÀ¶m dhçm§‘ܶo ~arM H$moar nmZo Cabr AmhoV.

(Am) {MÌ H$mT>m.

H$moir Omio H$emgmR>r {dUVmo ? ˶mMr ‘m{hVr {‘idm.
H$moiçmÀ¶m OmiçmMo {MÌ H$mT>m. (˶m {MÌmImbr Vr ‘m{hVr {bhm.)
(B) Oam S>moHo$ Mmbdm.

(1) H$mngmMo H$moUH$moUVo Cn¶moJ AmhoV ?
(2) Mnbm H$emnmgyZ ~ZdVmV ?
(3) {M‘Ur d XJS>mÀ¶m Odi ‘moR>m AmdmO Pmbm, Va {M‘Ur H$m¶ H$aob ? XJS> H$m¶ H$aob ?
(4) nmb H$m¶ ImVo ?
(5) Vw‘À¶m KamVrb bmH$S>mnmgyZ V¶ma Ho$boë¶m dñVy§Mr ¶mXr H$am.
(6) H$moUH$moUVo àmUr C§Xra ImD$Z Amnbo nmoQ> ^aVmV ?

(B©) Jmibobo eãX ^am.

(1) H$moUr CMbyZ hbdbo VaM XJS>mMr OmJm ........... .
(2) H$mnyg, bmoH$a Am{U aoer‘ ¶m§nmgyZ AmnU ............> {dUVmo.
(3) PmS>m§Mr nmZo ............ . Vrhr ‘mVrV nSy>Z Hw$OVmV.

(C)Imbrb àíZm§Mr CËVao Xçm.

(1) ‘mUgmbm n[agamVyZ H$moUH$moU˶m dñVy {‘iVmV ?
(2) dZñnVtZm n[agamVyZ H$er ‘XV {‘iVo ?
(3) O§JbmVrb ‘mVr H$em‘wio H$gXma hmoVo ?

(D$) MyH$ H$s ~amo~a Vo gm§Jm.

(1) H$mhr dZñnVtÀ¶m {~¶m dmè¶m‘wio {dIwaë¶m OmVmV.
(2) dZñnVr {ZOud AmhoV.
(3) {H$S>o Am{U Ymݶm§Mo H$U Imëë¶m‘wio {M‘ʶm§Mr dmT> hmoVo.

CnH«$_

àmUr Am{U dZñnVr ¶m§À¶mer g§~§{YV AZoH$ gUdma AgVmV. Vw‘À¶m ^mJmV Ago H$moUVo gU

gmOao H$aVmV ? Vo H$go gmOao H$aVmV ? ¶mMr ‘m{hVr {‘idm. ***

6

2. A~~ ! {H$Vr àH$maMo ho àmUr

gm§Jm nmhÿ
{MÌm§‘Yrb àmUr Vwåhm§bm Z³H$s AmoiIy ¶oVrb. ˶m§Mr Zmdo gm§Jm.
à˶oH$ àmʶmMo d¡{eîQ>çhr gm§Jm.

gm§Jm nmhÿ H$miçm a§JmMo àmUr, a§Jr~oa§Jr àmUr.

Am‘Mr Zmdo gm§Jm.
AmH$memV CS>Umao àmUr, nmʶmV amhUmao àmUr.
Iyn ‘moR>o àmUr, AJXr qMQw>H$bo àmUr.

Am‘Mm g§Mma Hw$R>o AgVmo ?

JéS> AmH$memV C§M CS>Vmo.
Jm¶ O{‘Zrda MmbVo.
‘mgo nmʶmV nmohVmV.

7

Am‘Mo a§J {Za{Zamio!

~Jim nm§T>am AgVmo.
H$mdim H$mim AgVmo.
åh¡ghr H$mir AgVo.
‘moa Va a§Jr~oa§Jr AgVmo.

Amåhr AmH$mamZo bhmZ-‘moR>o!
KmoS>m Am{U ~¡b AmH$mamZo ‘moR>o AgVmV.
eoir Am{U Hw$Ìm ‘ܶ‘ AgVmV.
C§Xra Am{U Ima bhmZ AgVmV.

Jm§Sy>i Am{U Pwai ˶mhÿZhr bhmZ AgVmV.
{MbQ>o Am{U ‘w§½¶m AJXrM BQw>H$ë¶m AgVmV.

gm§Jm nmhÿ g§W JVrZo OmUmao àmUr H$moUVo ?
Iyn doJmZo YmdUmao àmUr H$moUVo ?

Am‘Mr hmbMmb doJdoJir !

Ima AmH$mamZo bhmZ AgVo. {edm¶ Mnihr AgVo. PmS>mda
gwagwa MT>Vo. ’$m§Xrdê$Z VwéVwé niVo.

hËVrMo eara AdOS> AgVo. nm¶
OmS>OyS> AgVmV. hËVr ’$ma doJmZo Ymdy
eH$V Zmhr.

haUmMo nm¶ ~marH$ AgVmV. Vo doJmZo YmdVo.

~oS>H$mMo ‘mJMo nm¶ bm§~ AgVmV. ˶m‘wio
Qw>UQw>U CS>çm ‘maV OmUo ~oS>H$mbm ghO O‘Vo.

8

gm§Jm nmhÿ

AmnU JmB© H$m nmiVmo ? Amnë¶m Cn¶moJr nS>Umao àmUr gm§Jm.
KamV C§Xra Am{U T>oHy$U AgVrb, Va Amnë¶mbm H$m AmdS>V Zmhr ?

Amåhr Cn¶moJr !

AmnU ào‘mZo àmUr nmiVmo.

Hw$Ìm KamMr amIU H$aVmo. H$mhr bmoH$ AmdS>rZo

‘m§Oaohr nmiVmV. JmB©, åher, eoiçm XÿY XoVmV.

H$mhrOU H$m|~S>çm nmiVmV. ‘m§g, XÿY , A§S>r

ho ImXçnXmW© àmʶm§nmgyZM {‘iVmV.

~¡b eoVrÀ¶m H$m‘mV ‘XV H$aVmV.

JmS>rbm Ow§nbo Va ~¡b AmoPohr dmhVmV. AmoPo dmhʶmgmR>r H$mhrOU KmoS>o qH$dm JmT>do

nmiVmV. AmnU nmiboë¶m àmʶm§Mr {ZJm

R>odVmo.

˶m§Zm ImD${nD$ KmbVmo. Vo

AmOmar nS>bo Va ˶m§Mr H$miOr KoVmo.

nmibobo àmUr Amnë¶mbm bim

bmdVmV.

Amåhr KaKweo!

H$mhr àmUr ‘mÌ ZH$mo Agbo Var KamV
KwgVmV. C§Xra Am{U Kwer gmR>dUrVbo Ymݶ
’$ñV H$aVmV. {edm¶ KamVrb dñVy Hw$aVS>VmV
Vo {ZamioM!

KamV T>oHy$U hmoVmV. Amnbo a³V emofVmV.
H$moiçm§‘wio KamV Oi‘Q>o hmoVmV.

S>mg, ‘mí¶m, {MbQ>o, Pwaio ¶m§Mmhr Amnë¶mbm Ìmg hmoVmo.
Ago Agbo Var ÌmgXm¶H$ àmʶm§Zmhr {ZgJm©V ‘hËËd Amho.

9

^modVmbÀ¶m àmʶm§Mo JQ> {H$Vr àH$mao H$aVm ¶oVmV Vo AmnU nm{hbo; nU ho Pmbo dadaÀ¶m
{ZarjUmVyZ nmS>bobo JQ>.

d¡km{ZH$ Á¶m doir àmʶm§Mo JQ> nmS>VmV ˶m doir Vo ¶mnojm A{YH$ ‘hËËdmÀ¶m JmoîQ>tMm
{dMma H$aVmV. H$gm Vo nmhÿ¶m.

Am‘Mr {nëbo XÿY {nVmV.

Jm¶, Hw$Ìm, ~moH$S>
Am{U C§Xra ¶m àmʶm§Mr
{nëbo AmB©Mo XÿY {nD$Z
‘moR>r hmoVmV.

¶m àmʶm§Zm Mma nm¶ AgVmV. ˶m§À¶m A§Jmda Ho$g AgVmV. ˶m§Zm ~mhçH$U© AgVmV.

Amåhr CS>Vmo. nú¶m§Zm XmoZM nm¶ AgVmV. CS>ʶmgmR>r XmoZ n§I AgVmV.
nú¶m§À¶m A§Jmda {ngo AgVmV.

doJdoJiçm nú¶m§Mr CS>ʶmMr VmH$X doJdoJir
AgVo. JéS> AmH$memV C§M ^amè¶m KoD$ eH$Vmo,
CS>mbm H$s ~amM H$mi AmH$memV {’$aV amhÿ eH$Vmo.

¶mÀ¶m CbQ> H$m|~S>m WmoS>mgmM C§M CSVmo.
Imbrhr bJoM ¶oVmo.

Amåhr nmʶmV amhVmo. na Idbo
S>moim
{Za{Zamiçm àH$maMo ‘mgo nmʶmV amhVmV. >
‘mem§Zm na AgVmV. na Agë¶m‘wioM ˶m§Zm na H$ëbm

nmʶmV hmbMmb H$aVm ¶oVo. ‘mem§À¶m A§Jmda

Idbo AgVmV. >na

‘mhrV Amho H$m Vwåhm§bm ?

‘membm S>moiçm§À¶m ‘mJo H$ëbo AgVmV. ídmg KoʶmgmR>r ‘mem§Zm H$ëë¶m§Mm Cn¶moJ hmoVmo.

10

Amåhr ganQ>Vmo.

gaS>o, nmbr Am{U gmn ho ganQ>Umao àmUr AmhoV.
ganQ>Umè¶m àmʶm§À¶m A§Jmda Idbo AgVmV.

gaS>o Am{U nmbr ¶m§Zm Mma nm¶ AgVmV. Vo IynM
AmIyS> AgVmV.
gmnmbm Va nm¶M ZgVmV.

Amåhmbm H$sQ>H$ åhUVmV.
’w$bnmIam§Zmhr n§I
AgVmV, nU AmnU ’w$bnmIam§Zm
njr åhUV Zmhr. Vo H$sQ>H$
AmhoV. ’w$bnmIao nú¶m§nojm
AmH$mamZo bhmZ AgVmV.
{edm¶ ˶m§Zm ghm nm¶ AgVmV.
ghm nm¶ AgUmè¶m
àmʶm§Zm H$sQ>H$ åhUVmV. åhUyZ
’w$bnmIao H$sQ>H$ AmhoV.
S>mg, ‘mí¶m, Pwaio hohr
H$sQ>H$M AmhoV.

‘mhrV Amho H$m Vwåhm§bm ?

dQ>dmKim§Zm n§I AgVmV, nU ˶m§À¶m A§Jmda
{ngo ZgVmV. ˶m§Mr {nëbo AmB©Mo XÿY {nD$Z
dmT>VmV.

Vo H$mdim, {M‘Ur, nmonQ> Am{U H$m|~S>m ¶m§À¶mà‘mUo njr ZmhrV.
˶m§Mm g‘mdoe Jm¶, dmK, harU Am{U C§Xra ¶m§À¶m JQ>mV hmoVmo.

11

Oam S>moHo$ Mmbdm.

nwT>rbn¡H$s H$moU˶m JQ>mV Kw~S>, KmoanS> Am{U ‘m§Oa ¶m àmʶm§Mm g‘mdoe H$amb ?

JQ > àmUr
Jm¶, Hw$Ìm, ~moH$S> Am{U C§Xra (Am‘Mr {nëbo XÿY {nVmV.)
H$mdim, {M‘Ur, nmonQ> Am{U H$m|~S>m (Amåhr CS>Vmo.)
gaS>m, nmb Am{U gmn (Amåhr ganQ>Vmo.)

hr Pmbr Amnë¶mbm R>mD$H$ AgUmè¶m WmoS>çmem àmʶm§Mr ‘m{hVr. nU Amnë¶m OJmV
{H$VrVar àmUr AmhoV.

àmʶm§Mo a§J, ê$n, AmH$ma ¶m§‘ܶo Iyn doJdoJionUm AgVmo. ˶m§Mr hmbMmb, amhʶmMr OmJm
¶m§Vhr doJdoJionUm AgVmo. àmʶm§‘Yrb ¶m doJdoJionUmbmM àmʶm§‘Yrb {d{dYVm åhUVmV.

g‘wÐmV amhUmè¶m àmʶm§Mr g§»¶mhr ’$ma ‘moR>r Amho. ˶m§À¶mVhr {d{dYVm Amho.

Aem gd© àmʶm§Mr ‘m{hVr A˶§V ‘Zmoa§OH$ Amho. AOyZ WmoS>o ‘moR>o PmbmV, H$s Vr ‘m{hVr
Vwåhr Oê$a {‘idm.

AmnU H$m¶ {eH$bmo

* AmH$me, O‘rZ Am{U nmUr ¶m {R>H$mUr doJdoJiçm àmʶm§Mm g§Mma AgVmo.
* a§J, AmH$ma VgoM hmbMmb H$aʶmÀ¶m nX²YVr Aem ~m~Vr§V àmʶm§‘ܶo {d{dYVm

AgVo.
* H$mhr àmʶm§Mm Amnë¶mbm Cn¶moJ hmoVmo. Ago àmUr AmnU nmiVmo.
* H$mhr àmʶm§nmgyZ Amnë¶mbm Ìmg hmoVmo.
* àmʶm§Mr ‘hËËdmMr d¡{eîQ>ço ~KyZ d¡km{ZH$ ˶m§Mo JQ> H$aVmV.

हे नेहमी ल'ात ठवे ा
{d{dYVm hm {ZgJm©Mm {Z¶‘ Amho.

12

ñdmܶm¶

(A) H$m¶ H$amdo ~ao ?

nmUr gmMbo H$s {VWo S>mg hmoVmV. S>mgm§‘wio {hdVmn, S>|Jr, {MH$w ZJw{Z¶m ¶m amoJm§Mm àgma hmoVm.o S>mg
hmoD$ Z¶oV åhUyZ Cnm¶ H$am¶Mo AmhoV.

(Am) Oam S>moHo$ Mmbdm.
(1) ^w§Jm hm CS>Umam àmUr Amho, nU Vmo H$sQ>H$ Amho H$s njr ?
(2) ‘mgm Am{U gaS>m ¶m XmoKm§‘ܶo H$moUVm gmaIonUm Amho ?
(3) A§Jmda nQ²>Q>o AgUmam àmUr H$moUVm ?
(4) dmid§Q>mV amhUmao bmoH$ C§Q> H$emgmR>r nmiVmV ?
(5) ‘|T>çm H$emgmR>r nmiVmV ?
(6) H$m|~S>çm H$emgmR>r nmiVmV ?
(7) doJmZo niUmè¶m àmʶm§Mr Zmdo {bhm.
(8) C§M ^amè¶m KoUmè¶m nú¶m§Mr Zmdo {bhm.
(9) A§Jmda {R>nHo$ AgUmao àmUr H$moUVo ?
(10) Am¶mi H$moUH$moU˶m àmʶm§Zm AgVo ?

(B) nwT>rb dm³¶ nyU© H$am.
gd© H$mdio........... AgVmV. gd© nmonQ> ......... AgVmV, nU JmBªMm a§J doJdoJim AgVmo.
JmB© H$miçm, ........ qH$dm .......... AgVmV.

(B©) ‘m{hVr {‘idm Am{U dJm©Vrb {‘Ìm§Zm gm§Jm.
eoH$ê$, h[a¶mb, J|§S>m, qgh ¶m§n¡H$s H$moU˶mhr EH$m àmʶmMo {MÌ {‘idm. ˶mMr ‘m{hVr Jmoim H$am.
Vr ‘m{hVr ZrQ> {bhÿZ H$mT>m Am{U dJm©Vrb BVam§Zm gm§Jm.

(C) nwT>rb àíZm§Mr CËVao Xçm.
(1) H$moUH$moU˶m àmʶm§nmgyZ Amnë¶mbm XÿY {‘iVo ?
(2) KamV C§Xra H$m ZH$mo AgVmV ?
(3) ‘mem§Mm g§Mma Hw$R>o AgVmo ?
(4) A§Jmda {ngo AgUmao àmUr H$moUVo?
(5) nú¶m§Zm {H$Vr nm¶ AgVmV ?

13

(D$) MyH$ H$s ~amo~a Vo gm§Jm.

(1) ~Jim nm§T>am AgVmo.
(2) nmonQ>mÀ¶m A§Jmda Idbo AgVmV.
(3) ‘m§Oa AmoPo dmhʶmÀ¶m H$m‘mV Amnë¶m Cn¶moJr nS>Vo.
(4) nmbrÀ¶m A§Jmda Ho$g AgVmV.
(5) H$m|~S>m Iyn C§M CS>V Zmhr.

(E) OmoS>çm Owidm. ~ JQ>
(1) ghm nm¶ AgVmV.
A JQ> (2) ganQ>VmV.
(1) gaS>o (3) nmʶmV amhVmV.
(2) Kma (4) CSy> eH$Vo nU njr Zmhr.
(3) dQ>dmKyi (5) AmH$memV C§M ^amè¶m KoD$ eH$Vo.
(4) ’w$bnmIê$
(5) ‘mgo

(Eo) nwT>rb àmUr AmoiIm.

(1) KamV Oi‘Q>o H$aUmam.
(2) a§Jr~oa§Jr.
(3) gm|S> Agbobm.
(4) doJmZo YmdUmam.

(Amo) nwT>rb àmʶm§Zm {H$Vr nm¶ AgVmV ?
(1) gmn (2) JéS> (3) harU (4) nmb (5) ‘mer.

CnH«$‘
‘m{hVr {‘idm : (1) H$mOì¶mMo d¡{eîQ>ç, (2) gaS>çmMo d¡{eîQ>ç.

***

14

3. {Zdmam Amnbm Amnbm

gm§Jm nmhÿ

‘mO§ a H$emgmR>r X~m Yê$Z ~gbo Amho ?
H$mdio H$m Km~abo AmhoV ? Vo ‘m§Oambm H$m hþgH$mdV AmhoV ?

gm§Jm nmhÿ

15

Zdm eãX {eH$m !

16

घुशी आणि उंदीर शेतात जमिनीखाली राहतात. राहण्यासाठी
ते जमीन पोखरून बिळे करतात.

घुशी व उंदीर माणसांच्या वस्तीतही राहतात. घरांमधेच
भितं ीत किवं ा जमिनीखाली बिळे करतात; पण ते बहुधा मातीने
बाधं लले ्या घरांत निवाऱ्यासाठी येतात. सिमटें ने बांधलेल्या घरांत
सहसा येत नाहीत कारण सिमेटं चे बांधकाम त्यांना पोखरता यते
नाही.

परिसरात आयता निवारा शोधणारे प्राणी
काही प्राणी निवाऱ्यासाठी स्वत: काहीच खटपट करत नाहीत. ते
परिसरातलीच सोईची जागा निवाऱ्यासाठी निवडतात. काही कबतु रे आणि
पारवे जंगलात राहतात. काही उंच कड्यांच्या छोट्या छोट्या कपारींत
राहतात, तर काही माणसाचं ्या वस्तीच्या जवळही राहतात व भिंतीतील
खबदाडींमध्ेय निवारा शोधतात.
वाघ, बिबट,े तरस डोंगराचं ्या गुहते राहतात.

काही प्रकारची वटवाघळे
उंच झाडांवर राहतात, तर काही
प्रकारची वटवाघळे डोंगराचं ्या
अधं ाऱ्या गुहांमध्ये राहतात
किंवा ती जनु ्या पडक्या, ओसाड
इमारतींमध्ेयही निवारा शोधतात.

‘mhrV Amho H$m Vwåhm§bm ?
= नाग वारुळात राहतो असे म्हणतात, पण ते खरे नाही.
मुगं ्या वारूळ बनवतात, नाग बनवत नाही. नाग बिळात राहतो.

17

AmnU H$m¶ {eH$bmo

*
*
*
*

hm¡goH$[aVm àmUr qnOè¶mV R>odUo ¶mo½¶ Amho H$m ? àmʶm§Zm Z¡g{J©H$
n[agamV OJy Xçmdo.

ñdmܶm¶

(A) H$m¶ H$amdo ~ao ?

18

(Am) Oam S>moHo$ Mmbdm.

(B)
(B©)

***

19

4. {Xem Am{U ZH$mem

{ejH$m§gmR>r
¶m nmR>mV {Xem§Mr d ZH$memMr AmoiI hmoUma Amho. ¶m ~m~r {dXçm϶mªgmR>r A‘yV© ñdê$nmÀ¶m
Agë¶mZo ˶m ¶mo½¶ nX²YVrZo g‘Omì¶mV, ¶m ÑîQ>rZo H$miOr ¿¶mdr. H¥$Vr§da ^a XoʶmV ¶mdm.
¶m nmR>mV ’$³V ‘w»¶ {Xem§Mm {dMma ìhmdm. hmoH$m¶§Ì à˶j hmVmiʶmg Xçmdo.
ZH$memVrb {Xem ¶m ñWm{ZH$ {R>H$mUÀ¶m {Xeobm OmoSy>Z ZH$mem dmMm¶Mm AgVmo, hr ‘w»¶ ~m~
{dXçm϶mªÀ¶m bjmV AmUyZ Xçmdr.

H$ê$Z nhm
dJm©V XmoZ am§Jm H$am. ‘J EH$‘oH$m§À¶m g‘moa C^o amhm.
AmVm nwT>rb àíZm§Mr CËVao Vw‘À¶m g‘moa Agboë¶m ‘wbrbm/‘wbmbm gm§Jm.
1. dJm©Mm ’$im Vw‘À¶m H$moU˶m ~mOybm Amho ?
2. dJm©Mm ‘w»¶ XadmOm Vw‘À¶m H$moU˶m ~mOybm Amho?
3. {ejH$m§Mo Q>o~b Vw‘À¶m H$moU˶m ~mOybm Amho?
Vw‘Mr d g‘moaÀ¶m ‘wbmMr/‘wbrMr CËVao {Zamir AmhoV Zm? Ago H$m? g‘Om, ’$im Vw‘À¶m
COì¶m ~mOybm Agob, Va Vmo g‘moaÀ¶m ‘wbmÀ¶m/‘wbrÀ¶m S>mdrH$S>o Agob. g‘Om, ’$im Vw‘À¶m
‘mJÀ¶m ~mOybm Agob, Va Vmo g‘moaÀ¶m ‘wbmÀ¶m/‘wbrÀ¶m nwT>À¶m ~mOybm Agob.
AemM àH$mao dJm©Mm ‘w»¶ XadmOm, {ejH$m§Mo Q>o~b ¶m§~m~VMr Vw‘Mr d g‘moaÀ¶m
‘wbmMr/‘wbrMr CËVao doJdoJir ¶oVrb. COdrH$S>o, S>mdrH$S>o, nwT>o d ‘mJo Aem CËVam§dê$Z EImXr
dñVy Zo‘H$s H$moR>o, H$moU˶m ~mOybm Amho Vo gm§JVm ¶oV Zmhr. åhUyZ EImXr dñVy H$moR>o Amho qH$dm
H$moU˶m ~mOybm Amho ho gm§JʶmgmR>r {Xem§Mm dmna Ho$bm OmVmo.

20

npíM‘ nyd©
CËVa

H$ê$Z nhm

AmVm AmnU {Xem§Mm Cn¶moJ H$ê$Z AmYr {dMmaboë¶m àíZm§Mr CËVao nwÝhm emoYUma AmhmoV.
{ejH$m§Mr ‘XV KoD$Z dJm©À¶m q^Vr§da ‘w»¶ {Xem {bhm. AmVm nwÝhm EH$‘oH$m§g‘moa C^o amhm.
dJm©Mm ’$im, ‘w»¶ XadmOm d {ejH$m§Mo Q>o~b H$moU˶m {Xeobm Amho Vo EH$‘oH$m§Zm gm§Jm.

AmVm Vw‘Mr d g‘moaÀ¶m ‘wbmMr/‘wbrMr CËVao EH$gmaIr ¶oVrb.
EImXr dñVy H$moR>o Amho qH$dm H$moU˶m ~mOyg Amho, ho {Xem§Mm Cn¶moJ H$ê$Z ~amo~a gm§JVm ¶oVo.

{Xem AmoiIm¶bm {eHy$¶m

nyd©, npíM‘, CËVa d X{jU ¶m Mma ‘w»¶ {Xem AmhoV. ˶m H$em AmoiIm¶À¶m?
- gy¶© Á¶m ~mOyZo CJdVmo, Vr nyd© {Xem. gy¶© Á¶m ~mOybm ‘mdiVmo, Vr npíM‘ {Xem.

CËVa nyd© nyd© d npíM‘ {Xem
npíM‘ X{jU EH$‘oH$s§À¶m g‘moamg‘moa AgVmV.
nyd© {XeoH$S>o Vm|S> H$ê$Z C^o am{hbo,
Va npíM‘ {Xem Amnë¶m ‘mJo
AgVo. ˶mM doiog Amnë¶m S>mì¶m
~mOybm CËVa {Xem ¶oVo, Va COì¶m
~mOybm X{jU {Xem ¶oVo.

Vw‘À¶m n[agamV gy¶m}X¶mÀ¶m
doir hr H¥$Vr H$ê$Z nhm d {Xem
g‘OyZ ¿¶m.

21

Mm¡H$Q>rMr J§_V...

Imbr ‘moR>r Mm¡H$Q> {Xbr Amho. Ë`m Mm¡H$Q>rV _Ymo_Y Vw_Mo Ka XmIdbo Amho. ¶m
Mm¡H$Q>rÀ¶m Mma ~mOy§da {ndio nQ²>Q>o {Xbo AmhoV. ¶m nQ>²Q>çm§‘ܶo {Xem {bhm¶À¶m AmhoV.
Vw_À¶m KamÀ¶m H$moUË`m ~mOybm gy`© CJdVmo ? Vr Amho nyd© {Xem.
KamÀ¶m Á¶m ~mOybm gy¶© CJdVmo, ˶m ~mOyÀ¶m {ndiçm nQ²>QçmV "nyd©' {Xem {bhm.nyd© {XeoÀ¶m
g_moaÀ¶m nQ²>Q>çmV npíM_ {Xem {bhm.
Caboë`m XmoZ _moH$içm nQ²>Q>çm§_Ü`o CËVa d X{jU {Xem `oVrb. Ë`m {dMma H$ê$Z {bhm.

Vw‘À¶m KamOdi Agbobr BVa {R>H$mUo Imbr {Xbr AmhoV. Vr {R>H$mUo Mm¡H$Q>rV ^am.

(1) Vw‘À¶m eoOmaMr Kao {ejH$m§gmR>r
(2) Vw‘À¶m KamOdiMo XwH$mZ
(3) PmS> {dXçm϶mªZr Mm¡H$Q>rV añVm XmIdVmZm Vmo
(4) OdiMm añVm n[agamV Agë¶mà‘mUo nyU©nUo XmIdUo Ano{jV
(5) OdiMm ~gWm§~m Amho. H$mhr {dXçmWu Ho$di añ˶mMr IyU
AmVm ~Km ~a§ Vw‘À¶m KamMm n[aga XmIdVrb. Amdí¶H$Vm ^mgë¶mg ˶mZ§ m ‘mJX© eZ©
H$gm {XgVmo Vo! H$am.

{dXçm϶mZª r ^abbo r MmH¡ $Q> ˶mÀ§ ¶m n[agamVrb
{Xem§Zwgma Amho Zm, ho VnmgyZ nmhm. ¶m~m~V JaO
nS>ë¶mg {dXçm϶mªZm ‘XV H$am.

22

‘mhrV Amho H$m Vwåhm§bm ?
1. gy¶© amoO CJdVmo d ‘mdiVmo. ˶m‘wio ‘mUgmZo {Xem R>adʶmgmR>r
gy¶m©Mm Cn¶moJ H$ê$Z KoVbm Amho.
2. hmoH$m¶§Ìm‘Yrb Mw§~H$gwB© Zoh‘r CËVa-X{jU {Xem XmIdVo. Vwåhr
{ejH$m§À¶m qH$dm nmbH$m§À¶m ‘XVrZo Vr nmhÿ eH$Vm.

gB© Am{U A^¶ ¶m§Zm emioV Imbrb g‘ñ¶m gmoS>dʶmg gm§{JVbr Amho. Vwåhr ˶m§Zm ‘XV
H$amb H$m ? Imbr {Xbobo H$moS>o gmoS>dm.

AmBñH«$s‘Mo
XþH$mZ

gmam
~gWm§~m

A‘ra
nyd©

A. ¶m {MÌmV nyd© {Xem {Xbr Amho. ˶mdê$Z BVa VrZ {Xem {ndiçm Mm¡H$Q>t‘ܶo {bhm.
Am. AmBñH«$s‘À¶m XþH$mZmnmgyZ ~gWm§ã¶mH$S>o OmʶmgmR>r H$moU˶m {Xeobm Omdo bmJob ?
B. A‘rabm AmBñH$« s‘À¶m XHþ $mZmV Om¶Mo Amh.o ˶mgmR>r ˶mbm H$mUo ˶m {Xebo m Omdo bmJbo ?
B©. gmambm ~gWm§ã¶mH$S>o Om¶Mo Amho. {Vbm H$moU˶m {Xeobm Omdo bmJob ?
Mbm Ioiy¶m

JmdmMr ndy © {Xem Amio Im. H$mUo ˶m {Xebo m H$m¶-H$m¶ Amho Vo g‘OZy ¿¶m. ˶mZV§ a dVi©w mV
Jmbo {’$aV amhm. AmVm JQ>à‘Iw mZo gm{§ JVbëo ¶m {Xebo m nQ>H$Z VmS| > H$ê$Z C^o ahm. MHw $o b Vmo ~mX.

ZH$mem‘Yrb {Xem§Mm dmna
ZH$mem‘ܶo {Xem {Xboë¶m AgVmV. ˶mgmR>r ZH$memV {XemMH«$ {Xbobo AgVo. ˶mdê$Z
ZH$memVrb {Xem g‘OVmV. ZH$mem dmMʶmnydu ˶mVrb {Xem Vw‘À¶m n[agamVrb {Xem§er OmoSy>Z

23

¿¶m¶À¶m AgVmV. CXm., ZH$memVrb
nyd© {Xem hr n[agamVrb nyd© {Xeoer
OmoSy>Z ¿¶mdr bmJVo. Ago Ho$ë¶m‘wio
ZH$mem‘Yrb {R>H$mUo Zo‘H$s H$moU˶m
{Xeobm AmhoV ho Vwåhm§bm bJoM
H$iob. nmR>çnwñVH$mVrb ZH$meo
dmMVmZmgwX²Ym hrM nX²YV dmnam.

Oam S>moHo$ Mmbdm

1. CJd˶m gy¶m©H$S>o Vm|S> H$ê$Z C^o ahm. AmVm Vw‘Mm COdm H$mZ H$moU˶m {XeoH$S>o Agob?
S>mdm H$mZ H$moU˶m {Xeobm Agob?

2. gy¶© ‘mdiVmZm Vw‘Mr gmdbr H$moU˶m {Xeobm nS>ob?

{Oëhm, amÁ¶ d Xoe

"^maV ‘mPm Xoe Amho' ho à{VkoVrb dm³¶ AmnU n{hbrnmgyZ dmMV Ambmo AmhmoV. B¶ËVm
Xþgar‘ܶo amÁ¶, amîQ´> d OJ ho eãX Vwåhr dmMbo AmhoV. ¶m nmR>çnwñVH$mV XoIrb AZoH$ {R>H$mUr
n¥Ïdr, OJ, Xoe, amÁ¶, {Oëhm, VmbwH$m d Jmd ho eãX AmhoV. Mbm Va ‘J, AmnU {Oëhm, amÁ¶,
Xoe, n¥Ïdr d OJ ¶m§Mr Vm|S>AmoiI H$ê$Z KoD$¶m.

AmnU KamV amhVmo. Amnbr Kao O{‘Zrda ~m§Ybobr AgVmV. hr O‘rZ Iyn Xÿan¶ªV
ngabobr AgVo. Aem ‘moR>çm AmH$mamÀ¶m O{‘ZrÀ¶m VwH$S>çmbm I§S> åhUVmV. n¥Ïdrda
I§S>mà‘mUoM ImaQ> nmUr XoIrb ngabobo Amho. ¶m ^mJmbm ‘hmgmJa åhUVmV. n¥Ïdrbm "OJ'
Agohr åhUVmV. n¥Ïdrdarb O{‘Zrda AZoH$ Xoe AmhoV. ho Xoe AZoH$ amÁ¶m§Mo {‘iyZ V¶ma Pmbo
AmhoV. AmnU ‘hmamîQ´> amÁ¶mV amhVmo. Aem AZoH$ amÁ¶m§Mm {‘iyZ Amnbm ^maV Xoe V¶ma
Pmbm Amho. Vw‘Mm {Oëhm, ‘hmamîQ´> amÁ¶, ^maV Xoe d OJ ho ZH$meo gmo~V {Xbobo AmhoV. ¶m
ZH$mem§~X²XbÀ¶m H¥$Vr nyU© H$am.

‘mhrV Amho H$m Vwåhm§bm ? {Xem R>adʶmgmR>r Amnë¶mbm
CJd˶m gy¶m©Mm Cn¶moJ Pmbm. {ZgJm©Vrb
ZH$memVrb gyMr : ZH$memV Xçm¶Mr ‘m{hVr AZoH$ KQ>H$m§Mr Amnë¶mbm AerM ‘XV
hr {MÝh, {MÌo, IwUm, a§Jm§À¶m N>Q>m ¶m§À¶m ‘XVrZo
XmIdVmV. ˶m§Mr ¶mXr ZH$memV {Xbobr AgVo. hmoV AgVo.
{Vbm gyMr Ago åhUVmV. gyMr‘wio Amnë¶mbm
ZH$mem g‘OyZ ¿¶m¶bm ‘XV hmoVo.

24

ZH$memer‘¡Ìr!

Amnë`m Jmdmà_mUoM AZoH$ Jmdo, dñË`m Am{U ehao Agm ^mJ {_iyZ VmbwH$m V`ma hmoVmo.
AZoH$ VmbwHo$ {_iyZ {Oëhm V`ma hmoVmo. Imbr Amnë`m {OëhçmMm ZH$mem {Xbm Amho. `m
ZH$memV VmbwHo$ d Ë`m§Mr _w»` {R>H$mUo XmIdbr AmhoV. ZH$memV gyMr {Xbr Amho. hr gyMr
Amnë`mbm ZH$mem g_OyZ ¿`m`bm _XV H$aob. gyMr d {Xem§À`m _XVrZo ZH$mem g_OyZ ¿`m.
Ë`mdê$Z Imbr {Xboë`m H¥$Vr H$am.

1. Amnë`m JmdmMo Zmd Amnë`m VmbwŠ`mV {bhm.
2. Amnë`m {OëhçmÀ`m _w»` {R>H$mUmÀ`m Zmdm^modVr H$am.
3. Amnë`m VmbwŠ`mÀ`m gr_obm bmJyZ AgUmè`m VmbwŠ`mÀ`m Zmdm^modVr Mm¡H$Q> H$am.
4. nwUo d Ah_XZJa `m {Oëhçm§Zm bmJyZ Agbobm VmbwH$m a§Jdm.
5. Amnë`m {OëhçmÀ¶m H$moU˶m {Xeog Aa~r g‘wÐ Amho Vo Mm¡H$Q>rV {bhm.

25

ZH$memer ‘¡Ìr !

l gmo~V Amnë`m _hmamîQ´> amÁ`mMm ZH$mem {Xbm Amho.
l Ë`mV doJdoJio {Oëho XmIdbo AmhoV.
l `m ZH$memV amÁ`mMr amOYmZr _w§~B© Am{U CnamOYmZr ZmJnya XmIdë`m AmhoV.

l ZH$memV Amnbm {Oëhm emoYm d a§Jdm.
l gyMrV Amnë`m {OëhçmMr Mm¡H$Q> {Xbr Amho, Vrhr Ë`mM a§JmZo a§Jdm. Vw_À`m {OëhçmMo Zmd

gyMrV _mPm {OëhmÀ`m nwT>o {bhm.
l Amnë`m {OëhçmÀ`m eoOmar Agboë`m {Oëhçm§Mr Zmdo Imbrb Mm¡H$Q>rV {bhm.

26

ZH$memer ‘¡Ìr !

l Imbr Amnë`m XoemMm ZH$mem {Xbm Amho.
l Ë`mV Amnë`m XoemMr amOYmZr Zdr {Xëbr hrgwX²Ym XmIdbr Amho.

l Amnë`m XoemÀ`m ZH$memV Amnbo _hmamîQ´> amÁ` emoYm d Vo a§Jdm.

27

ZH$memer ‘¡Ìr !
Imbr OJmMm ZH$mem {Xbm Amho.
Ë`mV O_rZ (I§S>) nm§T>è`m a§JmZo XmIdbr Amho, nmUr (_hmgmJa) {Ziçm a§JmZo XmIdbo
Amho.
OJmVrb O_rZ d nmÊ`mMm ^mJ EH$mM doir {Xgmdm, `mgmR>r hm {deof ZH$mem V`ma Ho$bm
Amho.

OJmÀ`m ZH$memVrb ^maV {b{hbobm ^mJ a§Jdm.
ZH$memeoOmar {Xboë`m Mm¡H$Q>rV VgmM a§J XoD$Z nwT>o ^maV Ago {bhm.

"hm Amnbm Xoe Amho.'

28

AmnU H$m¶ {eH$bmo
* ‘w»¶ {Xem§Mr AmoiI.
* ZH$memVrb {XemMH«$mMm Cn¶moJ.
* ZH$mem§À¶m AmYmao {Oëhm, amÁ¶, Xoe ¶m§Mr >AmoiI.

ñdmܶm¶

1. Imbr nyd© {Xem Xe©dUmar Mm¡H$Q> {Xbr Amho. Caboë¶m Mm¡H$Q>t‘ܶo BVa {Xem ^am.
nyd©

2. nyd© {Xem R>adʶmgmR>r H$emMm Cn¶moJ hmoVmo?
3. CËVa {XeoÀ¶m g‘moarb {Xem H$moUVr?
4. Mw§~H$mMr gwB© H$moU˶m {Xem XmIdVo?

H¥$Vr : Vw‘À¶m n[agamVrb {Xem AmoiIm. AmVm Vw‘À¶m nmR>çnwñVH$mV {Xboë¶m {OëhçmÀ¶m ZH$memMo
n¥îR> 25 H$mT>m. ZH$memVrb {XemMH«$mÀ¶m gmhmæ¶mZo Vw‘À¶m n[agamVrb {Xem§er hm ZH$mem OwidyZ ¿¶m.

***

29

5. H$mimMr g‘O

H$mimMo VrZ ^mJ AmhoV. Omo KSy>Z Jobm Vmo ^yVH$mi, Omo Mmby Amho Vmo dV©‘mZH$mi Am{U
Omo ¶oUma Amho Vmo ^{dî¶H$mi. AmO gmo‘dma Amho. "AmO' hm eãX dV©‘mZH$mi XmIdVmo.
CXçm ‘mPm dmT>{Xdg Amho. "CXçm' hm eãX ^{dî¶H$mi
XmIdVmo. H$mb AmOrZo ‘bm JmoîQ> gm§{JVbr. "H$mb' hm eãX
^yVH$mi XmIdVmo. H$mi g‘OʶmgmR>r {XZX{e©H$m åhUOoM
H°$b|S>a, emioMo doimnÌH$ B˶mXr gmYZm§Mm Cn¶moJ hmoVmo.

gm§Jm nmhÿ {XZX{e©H$m

{XZX{eH© $o Mm Cn¶mJo AmnU H$mUo H$mUo ˶m H$m‘mg§ mR>r H$aVmo ?
{XZX{e©Ho$Mo nmZ Vwåhr Ho$ìhm Am{U H$m ~XbVm ?
{XZX{e©Ho$Vrb A§H$ H$m¶ gm§JVmV ?

‘mhrV Amho H$m Vwåhm§bm ?

‘yVu ZmUr ImnamMo VwH$S>o

B{Vhmg {df¶mMm Aä¶mg H$aVmZm "H$mi' g‘OyZ KoUo JaOoMo AgVo. EImXçm {R>H$mUr
B‘maVrMm nm¶m ImoXVmZm H$mhr doiog Owݶm ‘yVu, ZmUr, ImnamMo VwH$S>o B˶mXr dñVy gmnS>VmV.
¶m dñVy H$moU˶m H$mimVrb AmhoV, ˶mMm Aä¶mg Ho$bm OmVmo. Aem Aä¶mgmVyZ ˶m dñVy§Mm
H$mi g‘OVmo.

Oam S>moHo$ Mmbdm

AmOMo dV©‘mZnÌ Xþgè¶m {Xder OwZo hmoVo, na§Vw EImXr JmoîQ> AmR>dbr Zmhr, Va AmnU nwÝhm
OwZr dV©‘mZnÌo emoYyZ ˶m§VyZ nm{hOo Agbobr ‘m{hVr {‘idVmo. åhUOoM, AmOMo dV©‘mZnÌ
CXçm B{Vhmg gm§JUmao ‘hËËdmMo gmYZ ~ZUma AgVo.

30

gm§Jm nmhÿ

"H$mi' ‘moOʶmgmR>r H$moU˶m gmYZm§Mm Aä¶mg H$amdm bmJVmo ?
H$mi g‘OʶmgmR>r AmnU ˶mMo {d^mOZ H$aVmZm goH§$X-{‘{ZQ>-Vmg, {Xdg-amÌ,
n§YadS>m, ‘{hZm, df© Aem àH$mao H$aVmo. Agm H$mi AmnUm§g ‘moOVm ¶oVmo. K{Q>H$mnmÌ, KS>çmi,
{XZX{e©H$m hr H$mi ‘moOʶmMr gmYZo AmhoV.

K{Q>H$mnmÌ dmiyMo KSçmi {XZX{e©H$m

‘mhrV Amho H$m Vwåhm§bm ?

Mm¡Xmì¶m eVH$mV ¶wamon‘ܶo dmiyÀ¶m KS>çmimMm Cn¶moJ hmoD$ bmJbm. ¶mV EH$m bmH$S>r
Mm¡H$Q>rV EH$‘oH$m§Zm OmoS>bobr H$mMoMr XmoZ ^m§S>r AgV. ˶m ^m§S>çm§Zm EH$m ^m§S>çmVrb dmiy
Xþgè¶m ^m§S>çmV OmD$ eHo$b Aer {N>Ðo AgV. EH$m ^m§S>çmV ~marH$ H$moaS>r dmiy KmbyZ ˶m
^m§S>çmÀ¶m {N>ÐmdmQ>o Vr gd© dmiy EH$ VmgmV ImbÀ¶m ^m§S>çmV nS>ob, Aer aMZm Ho$bobr Ago.
gd© dmiy ImbÀ¶m ^m§S>çmV nS>ë¶m~amo~a bJoM KS>çmi CbQ>o Ho$bo OmV Ago. Aem VèhoZo EH$
VmgmMm H$mbI§S> ‘moOʶmV ¶oV Ago. hr KS>çmio ^maVmVhr dmnamV hmoVr.

H$ê$Z nhm

^yVH$mimVrb Am{U dV©‘mZH$mimVrb N>m¶m{MÌ Imbr {Xboë¶m Mm¡H$Q>r§V {MH$Q>dm.
^{dî¶H$mimÀ¶m Mm¡H$Q>rV Vwåhr 20 dfmªZ§Va H$go Agmb, ¶mMo H$ënZm{MÌ H$mT>m.

‘r bhmZnUr ‘r gܶm ‘r drg dfmªZ§Va
Agm hmoVmo. Agm Amho. Agm AgoZ.
H$ënZm{MÌ
^yVH$mi dV©‘mZH$mi
^{dî¶H$mi

31

gm§Jm nmhÿ

AmnU H$mimMo ^mJ doJdoJiçm nX²YVr§Zr H$m nmS>Vmo ?
ì¶dhmamÀ¶m gmoB©gmR>r AmnU H$mimMo ^mJ doJdoJiçm nX²YVrZo nmS>V AgVmo. CXm., AmËVm,
WmoS>çm doimnydu, WmoS>çm doimZ§Va qH$dm AmO, H$mb, CXçm ¶m eãXm§Mm Cn¶moJ H$aVmZm AmnU
ZH$iV ‘ZmVë¶m ‘ZmV H$mi ‘moOV AgVmo.

AmnU H$m¶ {eH$bmo

* ì¶dhmamÀ¶m gmoB©gmR>r AmnU H$mimMo ^mJ nmS>Vmo. AmËVm, WmoS>çm doimnydu qH$dm Z§Va,
Ago eãX dmnaVmZm AmnU ZH$iV H$mi ‘moOV AgVmo.

* H$mi g‘OʶmgmR>r KS>çmi, {XZX{e©H$m, emioMo doimnÌH$ B˶mXr gmYZm§Mm Cn¶moJ
hmoVmo.

* H$mimMo {d^mOZ H$aVmZm goH§$X-{‘{ZQ>-Vmg, {Xdg-amÌ, AmR>dS>m, n§YadS>m, ‘{hZm,
df© Ago ^mJ H$aVmV.

* Owݶm dñVy qH$dm B‘maVr, ZmUr, ‘yVu, ImnamMo VwH$S>o qH$dm n[agamVrb Eo{Vhm{gH$
dmñVy§‘wio H$mimMr g‘O ¶oVo. JmdmMm/n[agamMm B{Vhmg g‘Oʶmg ‘XV hmoVo.

ñdmܶm¶

(A) Imbrb àíZm§Mr EH$m dm³¶mV CËVao {bhm.
(1) H$mi ‘moOʶmMr gmYZo H$moUVr AmhoV ?
(2) H$mi g‘OʶmgmR>r AmnU ˶mMo {d^mOZ H$go H$aVmo ?

(Am) "A' JQ> d "~' JQ> ¶m§À¶m ¶mo½¶ OmoS>çm bmdm.

"A' JQ> "~' JQ>

(A) Omo KSy>Z Jobm Vmo (1) dV©‘mZH$mi
(Am) Omo Mmby Amho Vmo (2) ^yVH$mi
(B) Omo ¶oUma Amho Vmo (3) H$mi
(4) ^{dî¶H$mi

CnH«$‘

KamVrb gd© gXñ¶m§Mo dmT>{Xdg AgUmè¶m B§J«Or qH$dm ‘amR>r ‘{hݶm§Mr H«$‘mZo ‘m§S>Ur H$am.

32 ***

6. Amnë¶m JmdmMr AmoiI

H$ê$Z nhm
{Xboë¶m eãXH$moS>çmVyZ Jmdm§Mr Zmdo emoYm.

^§ Om ~r I S> H$s

S>m b S> S> Xo A

am Zm [e H$ hÿ H$mo

gm d§ V dm S>r ëhm

Vm R>m Uo g ^mo ny

am nw gmo bm ny a

Jmd H$go V¶ma hmoVo ?
Iyn àmMrZ H$mir eoVrMm emoY bmJʶmnydu ‘mUyg ^Q>Ho$ OrdZ OJV hmoVm. ˶m H$mir Vmo
OJʶmgmR>r {eH$ma d H§$X‘wio ¶m§da Adb§~yZ hmoVm. nwT>o eoVrMm emoY bmJbm. O‘rZ Am{U
nmUr ¶m§À¶m AmYmao Vmo dñVr H$ê$ bmJbm. nwT>o ‘mUgo EH$mM {R>H$mUr Kao ~m§YyZ amhÿ bmJbr.
EH$‘oH$m§À¶m ghH$m¶m©Zo eoVr H$ê$ bmJbr. ˶m§Mr Kao EH$‘oH$m§À¶m OdiOdi AgV. ˶m§VyZ dñVr
V¶ma Pmbr. ˶m§Mm {dñVma Pmbm. AZoH$ dñ˶m§Mo {‘iyZ "Jmd' V¶ma Pmbo. ˶m§À¶mV gwa{jVVoMr
^mdZm {Z‘m©U Pmbr.
eVo rÀ¶m emYo mZV§ a ‘mUgmM§ r H$m‘o dmT>br. hr gJir H$m‘o EH$M ì¶³Vr H$ê$ eH$V ZìhVr. åhUZy
bmHo $m‘§ ܶo H$m‘mM§ r dmQ>Ur Pmbr. CXm., bmH$S>r AdOmao V¶ma H$aU,o ˶mM§ r Xéþ ñVr H$aU,o H$mnS> {dUU,o
Xm{JZo ~ZdU,o ‘mVrMr ^mS§ >r V¶ma H$aUo Ago {d{dY ì¶dgm¶ H$aUmao H$mamJra {Z‘mU© Pmb.o

eoVr H$aʶmgmR>r eoVrMr AdOmao
H$moUH$moUVr AdOmao
bmJVmV?
eoVrMr OwZr AdOmao
d AmYw{ZH$ AdOmao
¶m§Mr ‘m{hVr {‘idm.
H¥$fr àXe©Zmbm ^oQ>
Xçm.

33

gm§Jm nmhÿ

= Vw‘À¶m JmdmV H$moUH$moU˶m Eo{Vhm{gH$ dmñVy , dñVy AmhoV ?

JmdmV ‘§{Xa, boUr, ‘erX, MM©, ñ‘maH$,
{H$ëbm, dñVwg§J«hmb¶ B˶mXr dmñVy AgVmV. ¶m
dmñVy§dê$Z JmdmMr AmoiI {Z‘m©U hmoV AgVo.
Eo{Vhm{gH$ dmñVy§‘YyZ Amnë¶mbm Amnë¶m JmdmÀ¶m
g§nÝZVoMo Xe©Z KS>Vo. Amnë¶mbm JmdmMm B{Vhmg
g‘Oʶmg ‘XV hmoVo. ¶m dmñVy hm Amnbm ‘m¡ë¶dmZ

R>odm Amho. Vmo gwa{jV amhUo am¶JS> {H$ëbm
Amdí¶H$ Amho. hm R>odm OnUo
hr Amnbr O~m~Xmar Amho.
JmdmMm Cê$g, OÌm, EImXo
Ym{‘©H$ ñWi, {H$ëbm ¶m§‘wio
JmdmMo Zmd à{gX²Y hmoVo.
CXm., am¶JS> {H$ëë¶m‘wio
am¶JS> {Oëhm AmoiIbm OmVmo.

करून पहा ‘mhrV Amho H$m Vwåhm§bm ?

(1) Vw‘À¶m JmdmMo Zmd H$go nS>bo, N>ÌnVr {edmOr ‘hmamO gwaV ¶oWyZ naV ¶oV
¶mMr ‘m{hVr nmbH$m§Zm qH$dm AgVmZm Zm{eH$ {OëhçmVrb VioJmd (qXS>moar) ¶m
{ejH$m§Zm {dMmam. JmdmOdi Wm§~bo. {VWo ˶m§Zr Amnë¶m g¡Ý¶mMm Vi
R>moH$bm hmoVm. ˶m‘wio ¶m Jmdmbm"VioJmd' ho Zmd nS>bo.
(2) ì¶³Vr, ’$i, ’y$b, PmS>, àmUr, Ah‘XZJa {OëhçmVrb Ym‘UJmd nmQ> ¶m JmdmÀ¶m
njr, nmUr ¶m§À¶m Zmdm§er n[agamV nydu "Ym‘U' ¶m ZmdmMo d¥j ‘w~bH$ à‘mUmV
{ZJ{S>V AgUmè¶m Jmdm§Mr Zmdo Agë¶m‘wio ˶m Jmdmbm "Ym‘UJmd' Ago Zmd nS>bo.
emoYm d {bhÿZ H$mT>m. OmbZm {OëhçmVrb naVya Vmbw³¶mV "AmîQ>r-
à˶oH$ Jmdmbm Zmd AgVo. YmoVaOmoS>çmMr' ZmdmMo Jmd Amho. VoWo nydu CËV‘ d
Vb‘ YmoVaOmoS>çm V¶ma hmoV AgV.˶m‘wio ˶m Jmdmbm
VgoM añVm, Mm¡H$, noR> ¶m§Zmhr Zmdo "AmîQ>r-YmoVaOmoS>çmMr' åhUyZ AmoiIbo OmVo.
AgVmV. hr Zmdo H$er nS>br, ¶mMm
emoY ¿¶m.

34

{edam‘ har amOJwê$ ho ^maVr¶ ñdmV§Í¶ MidirVrb EH$ à‘wI
H«$m§{VH$maH$ hmoVo. ^JVqgJ, amOJwê$, gwIXod ho VrZhr H«$m§{VH$maH$
à{gX²Y AmhoV. nwUo {OëhçmV "IoS>' ¶m Jmdr amOJwê§$Mm OÝ‘ Pmbm.
àmW{‘H$ {ejUmZ§Va Vo A‘amdVrg Jobo. VoWo hZw‘mZ ì¶m¶m‘emioV
˶m§Zr Xoe^³VrMr Xrjm KoVbr. d¶mÀ¶m 15 ì¶m dfu g§ñH¥$V ^mfoMm
Aä¶mg H$aʶmgmR>r Vo ~Zmagbm Jobo. ˶m§Zm ‘amR>r, g§ñH¥$V, qhXr, CXÿ©,
B§J«Or Aem AZoH$ ^mfm AdJV hmo˶m. gwIXod Am{U ^JVqgJ ¶m§À¶mer ˶m§Mr {deof ‘¡Ìr
hmoVr. nwT>o amOJwê§$Zr H«$m§{VH$m¶m©V ^mJ KoVbm. XoemgmR>r ˶m§Zr hm¡VmËå¶ nËH$abo. ˶m§Mr ñ‘¥Vr
åhUyZ ˶m§À¶m IoS> ¶m OÝ‘Jmdmg "amOJwê$ZJa' Ago Zmd XoʶmV Ambo Amho.

H$ê$Z nhm
OmJ{VH$ dmagm {XZ : 18 E{àb hm {Xdg OmJ{VH$ dmagm {XZ åhUyZ AmoiIbm OmVmo.
¶m {Xder EImXçm {H$ëë¶mbm qH$dm amîQ´>r¶ ñ‘maH$mbm ^oQ> Xçm. ˶m§Mo ‘hËËd OmUyZ ¿¶m.
OmJ{VH$ dmaemÀ¶m g§ajUmgmR>r H$moUVo {Z¶‘ AmhoV ? Vo {Z¶‘ g§H${bV H$am.
Amnë¶m n[agamVrb Eo{Vhm{gH$ dmñVy, B‘maVr, OwZo dmS>o ¶m§Mr {MÌo H$mT>m.
Vr Imbrb Mm¡H$Q>r§V {MH$Q>dm.

Jmdmbm {H$ëbm qH$dm Owݶm dmñVy ¶m§À¶m‘wio Ogm ‘moR>onUm {‘iVmo, VgmM Vmo JmdmVrb
‘mUgm§‘wio d ˶m§À¶m ‘hËËdmÀ¶m H$m¶m©‘wio XoIrb {‘iVmo. Amnë¶m n[agamVrb g¡{ZH$, boIH$,
H$bmd§V B˶mXtMr ‘m{hVr Jmoim H$am. ˶m§Zm emioV {Z‘§{ÌV H$ê$Z ˶m§Mr ‘wbmIV ¿¶m.

‘mhrV Amho H$m Vwåhm§bm ? g§V JmS>Jo ‘hmamOm§Mo ‘yi Zmd S>o~yOr qPJamOr OmZmoaH$a

hmo¶. ˶m§Mo ‘yi Jmd A‘amdVr {OëhçmVrb X¶m©nya Vmbw³¶mVrb eo§S>Jmd
(eoUJmd) Amho. g§V JmS>Jo~m~m§Zr H$sV©ZmX²dmao bmoH$OmJ¥Vr Ho$br. H$sV©ZmVyZ Vo
bmoH$m§Zm àíZ {dMmaV Am{U ñdV…M CËVa XoV. "Amnbr ‘mUg§ Jar~ H$m am{hbr?
Va ˶m§À¶mnmer {dXçm Zmhr åhUyZ.' Voìhm Vo bmoH$m§Zm "{eH$m' Ago AmdmhZ H$aV
AgV. ˶m§Zm {dgmì¶m eVH$mVrb EH$ Wmoa g§V åhUyZ AmoiIbo OmVo. ˶m§À¶m
OZgodoÀ¶m H$m¶m©‘wio ˶m§À¶m JmdmMo Zmd AOam‘a Pmbo Amho.

35

AmR>dS>m ~mOma dmhVwH$sMr gmYZo

H$ê$Z nhm

JmdÀ¶m AmR>dS>m ~mOmamV OmD$Z EImXçm XþH$mZXmambm ^oQ>m. nwT>rb àíZm§À¶m AmYmao ˶mMr
‘wbmIV ¿¶m.
(1) Vwåhr {H$Vr df} hm ì¶dgm¶ H$aV AmhmV ?
(2) Vw‘À¶m XþH$mZmV H$moUH$moU˶m dñVy {dH«$sbm AgVmV ?
(3) Vwåhr dñVy H$moRy>Z AmUVm ?
(4) dñVy§À¶m dmhVwH$sgmR>r H$moUH$moU˶m gmYZm§Mm dmna Ho$bm OmVmo ?

X¡Z§{XZ JaOm ^mJdʶmgmR>r JmdmVrb bmoH$ AmR>dS>o ~mOmamda Adb§~yZ AgVmV. ¶m ~mOmamV
JaOoÀ¶m gd© dñVy {‘iVmV. ¶m§V àm‘w»¶mZo AÝZYmݶ, ^mOrnmbm, eoVrMr AdOmao, H$nS>o B˶mXr
dñVy CnbãY hmoVmV. ~mOmamÀ¶m {Z{‘ËVmZo JmdmÀ¶m n[agamVrb bmoH$ EH$‘oH$m§Zm ^oQ>VmV. ˶m§Zm
˶m§Mr Iwembr g‘OVo.

‘mhrV Amho H$m Vwåhm§bm ? ‘hmamîQ´>mVrb ~hþOZ g‘mOmÀ¶m
bmoH$X¡dVm§À¶m ¶mÌoV {d{dY OmVr-O‘mVtMo
JmT>dm§Mm ~mOma bmoH$ lX²YoZo gm‘rb hmoVmV. ˶m§À¶m OJʶmer
g§~§{YV ì¶dhmahr VoWo hmoV AgVmV. ˶mMmM
36
EH$ ^mJ åhUOo doJdoJùçm àH$maMo ~mOma
VoWo ^aVmV. CXm., nwUo {OëhçmVrb OoOwar
d Ah‘XZJa {OëhçmVrb ‘T>r hr VrW©joÌo
JmT>dm§À¶m ~mOmamgmR>r à{gX²Y AmhoV. VgoM
Zm§XoS> {OëhçmVrb ‘mioJmd ¶m VrW©joÌr KmoS>o
Am{U JmT>do ¶m§Mm ~mOma ^aVmo. Aem ~m~t‘wiohr
JmdmMr AmoiI hmoVo.

H$mo do H$mo ‘m gmo ‘

AmR>dS>m ~mOma d dmhVwH$sMr gmYZo ¶m XmoZ Am ëhm eo H$m bm H$
{MÌm§Mm g§~§Y Vwåhm§bm OmoS>Vm ¶oVmo H$m ? H$m H$m ny a hr a§

H$ê$Z nhm Xr a Xm a i X

eoOmarb Mm¡H$Q>rV ì¶³VrMo Zmd, JmdmMo Zmd, ZmVog§~§Y,

àmʶmMo Zmd, ^mOrMo Zmd XS>bobo Amho. Vo emoYm. A {^ Or V ‘o Wr

AmnU H$m¶ {eH$bmo

* AZoH$ dñ˶m§Mo {‘iyZ Jmd V¶ma hmoVo.
* eoVrÀ¶m emoYmZ§Va ‘mUgm§Mr H$m‘o dmT>br.
* Eo{Vhm{gH$ dmñVy§‘wio H$mhr Jmdm§Mr AmoiI {Z‘m©U hmoVo.
* JmdmVrb ‘mUgo d ˶m§À¶m ‘hËËdmÀ¶m H$m¶m©‘wio Jmdmbm ‘moR>onUm {‘iVmo.
* ~mOmamV JaOoÀ¶m dñVy {‘iVmV.

ñdmܶm¶

(A) Imbrb àíZm§Mr EH$m dm³¶mV CËVao {bhm.

(1) JmdmV H$moUH$moU˶m dmñVy AgVmV ?
(2) JmdmMo Zmd H$em‘wio à{gX²Y hmoVo ?

(Am) [aH$må¶m OmJr ¶mo½¶ eãX {bhm.

(1) am¶JS> {H$ëë¶m‘wio ............... {Oëhm AmoiIbm OmVmo.
(2) X¡Z§{XZ JaOm ^mJdʶmgmR>r JmdmVrb bmoH$ ............... ~mOmamda Adb§~yZ AgVmV.

CnH«$‘

(A) Vw‘À¶m n[agamV Agboë¶m dmñVy§Mr ‘m{hVr {‘idm.
(Am) Vw‘À¶m Jmdm~X²XbMr ‘m{hVr {‘idm.

***

37

7. Amnbo Jmd, Amnbo eha

àmW{‘H$ Amamo½¶ H|$Ð, dS>Jmd

¶m {MÌm‘ܶo Jmd d eha
XmIdbo Amho. {MÌmMo ZrQ> {ZarjU H$am.
1) eha d JmdmVrb doJionUm Imbrb ‘wX²Xçm§À¶m
AmYmao g‘OyZ ¿¶m.
Ka nmoemI dmhZo CXçmoJ gw{dYm
2) ¶m{edm¶ Vwåhr Jmd d eha ¶m§V H$moU˶m JmoîQ>r nm{hë¶m AmhoV
˶m§Mr ¶mXr H$am.

38

39

gm§Jm nmhÿ

(1) {MÌmVrb H$moU˶m JmoîQ>r eoVmV V¶ma hmoVmV ?
(2) ¶m JmoîQ>r AmUIr H$moR>o {‘iVmV ?
(3) {MÌmVrb H$moUVr JmoîQ> H$maImݶmV V¶ma hmoVo ?
(4) ¶m JmoîQ>r Vwåhm§bm AmUIr H$moR>o {‘iVmV ?
(5) ¶m JmoîQ>r§Mr Amnë¶mbm H$emgmR>r Amdí¶H$Vm AgVo ?
(6) ¶m JmoîQ>r J«m‘rU d ehar ^mJm§V nmohMdʶmgmR>r H$moU˶m gmYZm§Mm dmna Ho$bm OmVmo ?

Ymݶ, ^mOrnmbm, XÿY B˶mXr ‘mb JmdmVyZ ¶oVmo.
gm¶H$br, IoiUr, nwñVHo$ B˶mXr ‘mb ehamVyZ ¶oVmo.
eVo rMr AdOma,o H$mnS>, Amf¡ Y,o ‘mQo >mar, gm~U, H$mM, ~ë~ B˶mXr dñVy H$maImݶmV§ ~ZVmV.
H$maImZo ‘»w ¶V: ehamO§ di AgVmV. JmdmV Am{U ehamV amhUmao bmHo $ ¶m gd© Jmîo Q>r
dmnaVmV. ehar d Jm« ‘rU bmHo $ Amnë¶m JaOm ^mJdʶmgmR>r EH$‘Ho $md§ a Adb~§ Zy AgVmV.
bmHo $mÀ§ ¶m JaOm nUy © H$aʶmgmR>r dmhVHw $sMr d gX§ eo dhZmMr gmYZo Amdí¶H$ AgVmV.
Jmd Am{U eha ¶m§À¶mV nydu ‘moR>m ’$aH$ Ago. AmVm hm ’$aH$ H$‘r hmoD$ bmJbm Amho.
eham§‘ܶo AgUmè¶m AZoH$ gw{dYm hiyhiy Jmdm§‘ܶohr {Xgy bmJë¶m AmhoV.
dmhVwH$sMr gmYZo
‘mUgmÀ¶m JaOm dmT>V Joë¶m, Vgm ˶mZo dmhVwH$sÀ¶m ZdrZ gmYZm§Mm emoY bmdbm.
AmYr Vmo ~¡b, hËVr, C§Q>, KmoS>m, JmT>d Aem OZmdam§dê$Z gm‘mZ dmhÿZ ZoV Ago.nwT>À¶m
H$mimV ~¡bJmS>r, KmoS>mJmS>r Aer gmYZo Ambr. ‘J OhmOo, ‘moQ>mar d AmJJmS>r ¶m§Mm emoY
bmJbm.nwT>o {d‘mZm§Mm emoY bmJbm. ˶m‘wio dmhVyH$ OmñV doJmZo
hmoD$ bmJbr.

40

gm§Jm nmhÿ
nwT>o EH$m aH$mݶmV dmhVwH$sMr gmYZo d Xþgè¶m aH$mݶmV Vr H$emdê$Z OmVmV ho {Xbo Amho.
˶m§À¶m ¶mo½¶ OmoS>çm aofoZo Owidm.
12

AmVm ~hþVoH$ Jmdm§V Am{U eham§V dmhVwH$sÀ¶m gmoB© d gw{dYm Amë¶m AmhoV. Amnë¶m
Vmbw³¶mV qH$dm {OëhçmV dmhVwH$sÀ¶m H$moU˶m gmoB© AmhoV, H$moUVr à{gX²Y {R>H$mUo AmhoV Vo
g‘OyZ KoD$¶m. ˶mgmR>r Vw‘À¶m {OëhçmMm ZH$mem Aä¶mgm. ZH$memdarb H¥$Vr nyU© H$am.

41


Click to View FlipBook Version