138 ชุดการสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทย: ๑ล�ำดับค�ำจารึกแผ่นที่ ๔๕ค�ำอ่าน ชื่อ โรค/อาการ/ เส้น/ลมโรคอาการเส้นลมค�ำอธิบายจุดนวด (บริเวณ/ต�ำแหน่ง) ๑แก้ลมให้ ปากเบี้ยวลมให้ปากเบี้ยว √ √ลมให้ปากเบี้ยวเป็นอาการที่พบได้จากหลาย สาเหตุและมีอาการหลายระดับ เราเรียกชื่อตาม ลักษณะอาการที่แสดงออกมา เช่น เป็นอัมพาต ก็สามารถท�ำให้ปากเบี้ยวได้อาจจะเป็นชั่วคราว หรือถาวรก็ได้ ถ้าเป็นข้างขวาเป็นอัมพฤกษ์ ข้างซ้ายเป็นอัมพาต (๕) หรือลมที่ท�ำให้ปาก เบี้ยวที่เกิดด้านซ้าย คือ ลมจันทกลาในเส้นอิทา ดังที่กล่าวว่า “ลมจันทร์พิการร้าย ชักปากเบี้ยว เสียวหน้าตา” (ที่มา: “กล่าวเส้นสิบ”) ใต้เพรียงหูข้างซ้าย (มุมกะโหลก ท้ายทอย) การสังคายนาแผนนวด แผ่นที่ ๔๕ จารึกแผนนวดในจารึกต�ำรายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร
แผนนวดคว่ำ�ในจ ารึกตำ�ร า ย าวัดร าชโอรส า ร ามร าชวรวิห า ร 139 ล�ำดับค�ำจารึกแผ่นที่ ๔๕ ค�ำอ่าน ชื่อ โรค/อาการ/ เส้น/ลม โรคอาการเส้นลมค�ำอธิบายจุดนวด (บริเวณ/ต�ำแหน่ง) ๒แก้ปัตฆาฎ แขนตาย ปัตฆาฏแขน ตาย √ √ดูใน ปัตฆาต โรคลมชนิดหนึ่ง ผู้ป่วยมักมีอาการ ปวดเมื่อยตามแนวเส้นปัตฆาต เคลื่อนไหวไม่ สะดวก ดังคัมภีร์แผนนวด (๖/น. ๙๖) ตอนหนึ่ง ว่า “...ชื่อว่าลมปัตฆาฎก็ว่าผู้นั้นมักนั่งนัก ลุกนั่ง มิได้ก็ดี ให้แก้เส้นเอนทั้ง ๒ แลแก้เส้นแถวหลัง ทั้ง ๒ แลแก้เส้นบั้นเอวทั้ง ๒ ข้าง ชื่อว่าลม แถกกลออมนั้น ให้แก้หัวเหน่าแลท้องแลรอบ สดือ แลบั้นเอวแลสันหลังนั้นคลายแล...”, ลม ปัตฆาต ก็เรียก, เขียนว่า ปัตคาด ปัฏฆาต ปัตะฆาฎ หรือ ปัตฆาฏ ก็มี (๑/น. ๒๗๖) ขอบกระดูกสะบักซ้าย ห่างจากข้อต่อหัวไหล่ ประมาณ ๒ นิ้วมือ “แก้ที่ต้นแขนและราว บ่า ทั้ง ๒ ข้าง” การสังคายนาแผนนวด แผ่นที่ ๔๕ จารึกแผนนวดในจารึกต�ำรายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร (ต่อ)
140 ชุดการสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทย: ๑ล�ำดับค�ำจารึกแผ่นที่ ๔๕ค�ำอ่าน ชื่อ โรค/อาการ/ เส้น/ลมโรคอาการเส้นลมค�ำอธิบายจุดนวด (บริเวณ/ต�ำแหน่ง) ๓แก้ภาหุนะวาด ที่สุดภาหุนะวาตที่สุด √ √ -ดูใน พาหุรวาโย [พาหุระ-] น. โรคลมจรชนิดหนึ่ง ต�ำราว่าเกิดจากกองสุขุมังควาต ผู้ป่วย มีอาการมือเท้าบวม หนักศีรษะ วิงเวียน น�้ำมูกน�้ำตาไหล เสียวมือและเท้า เป็นเหน็บ หากเป็น นานถึง ๕ เดือน ผู้ป่วยจะลุกไม่ขึ้น ดังต�ำรา ยาศิลาจารึกในวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม (๗/น. ๓๑๔) ตอนหนึ่งว่า “... จะกล่าวลักษณะ ก�ำเนิดแห่งลมอันชื่อว่า พาหุรวาโยเป็นค�ำรบ ๙ นั้น บังเกิดแต่กองสุขุมังควาต กล่าวคือลม คูถทวารแล่นขึ้นมาจับเอาหลังมือ กระท�ำให้มือ บวมขึ้นแล้วแล่นลงมาจับหลังเท้ากระท�ำให้เท้า นั้นเบ่งขึ้น แล้วกลับแล่นขึ้นสู่กระบาลศีรษะ กระท�ำให้หนักศีรษะ ให้ศีรษะซุนไปให้วิงเวียน และให้น�้ำมูกตกน�้ำตาตก ให้เสียวล�ำมือล�ำเท้า ให้เป็นเหน็บ และลมกองนี้ จุดนวดที่แขนซ้าย เหนือข้อพับศอก ประมาณ ๓ นิ้วมือ เป็นการนวดเพื่อแก้ อาการเสียวล�ำมือ เหน็บชา ใช้การลูบ คลึงลดอาการบวม การสังคายนาแผนนวด แผ่นที่ ๔๕ จารึกแผนนวดในจารึกต�ำรายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร (ต่อ)
แผนนวดคว่ำ�ในจ ารึกตำ�ร า ย าวัดร าชโอรส า ร ามร าชวรวิห า ร 141 ล�ำดับค�ำจารึกแผ่นที่ ๔๕ ค�ำอ่าน ชื่อ โรค/อาการ/ เส้น/ลม โรคอาการเส้นลมค�ำอธิบายจุดนวด (บริเวณ/ต�ำแหน่ง) ๓แก้ภาหุนะวาด ที่สุด ภาหุนะวาตที่สุด √ √เกิดแต่ผู้ใดก�ำหนด ๕ เดือนจะลุกขึ้นมิได้ เลย ...”. (๑/น. ๓๑๕) -ในที่นี้ ภาหุนะวาต (ที่สุด) หมายถึง ความ รุนแรงของโรคลมชนิดนี้ถึงขั้นสูงสุด หรือ แพทย์ปัจจุบันเรียกว่า ระยะสุดท้าย (๕) ๔แก้สลักที่ค่าง สลักที่ข้าง (สีข้าง) √อาการติดขัดที่สีข้างเนื่องจากลมขังที่บริเวณ สีข้าง ชายโครง ท�ำให้เลือดลมเดินไม่สะดวก (๕) ปลายกระดูกสะบัก ด้านซ้าย การสังคายนาแผนนวด แผ่นที่ ๔๕ จารึกแผนนวดในจารึกต�ำรายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร (ต่อ)
142 ชุดการสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทย: ๑ล�ำดับค�ำจารึกแผ่นที่ ๔๕ค�ำอ่าน ชื่อ โรค/อาการ/ เส้น/ลมโรคอาการเส้นลมค�ำอธิบายจุดนวด (บริเวณ/ต�ำแหน่ง) ๕แก้กะใสตานกษัยดาน √กษัยดาน น. กษัยอันเกิดจากอุปปาติกะโรคชนิด หนึ่ง เกิดที่ยอดอก ท�ำให้กล้ามเนื้อตั้งแต่ยอด อกถึงหน้าท้องแข็งมากผู้ป่วยมีอาการปวด จุกเสียดแน่น กินข้าวไม่ได้ ถ้าลามลงถึงท้องน้อย ท�ำให้ปวดอยู่ตลอดเวลา ถูกความเย็นไม่ได้ แต่ ถ้าลามลงไปถึงหัวหน่าวจะรักษาไม่ได้ ดังคัมภีร์ กระษัย (๘/น. ๓๔-๓๕) ตอนหนึ่งว่า “... จะกล่าว ลักษณกระไสยโรคอันบังเกิดขึ้นเปนอุปาติกะ คือกระไสยดานอันเปนเคารบ ๑๒ ตั้งอยู่ยอด อกแขงดังแผ่นสินลา ถ้าตั้งลามลงไปถึงท้อง น้อยแล้วเมื่อใด กระท�ำให้ร้องครางอยู่ทั้งกลาง วันกลางคืน ถูกเยนเข้ามิได้ ถ้าถูกร้อนค่อยสงบ ลงหน่อยหนึ่ง แล้วกลับปวดมาเล่ากระท�ำให้จุก เสียดแน่นน่าอก บริโภคอาหารมิได้ ถ้าลามลง คว�่ำแขน นวดแขน ท่อนล่าง จุดใต้ข้อพับ แขนข้างซ้าย การสังคายนาแผนนวด แผ่นที่ ๔๕ จารึกแผนนวดในจารึกต�ำรายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร (ต่อ)
แผนนวดคว่ำ�ในจ ารึกตำ�ร า ย าวัดร าชโอรส า ร ามร าชวรวิห า ร 143 ล�ำดับค�ำจารึกแผ่นที่ ๔๕ ค�ำอ่าน ชื่อ โรค/อาการ/ เส้น/ลม โรคอาการเส้นลมค�ำอธิบายจุดนวด (บริเวณ/ต�ำแหน่ง) ๕แก้กะใสตานกษัยดาน √ไปถึงหัวเหน่าแล้วเมื่อใด เปนอะติสยะโรค แพทย์จะรักษามิได้เลย ถ้าจะรักษารักษาแต่ยัง มิลงหัวเหน่าดุจกล่าวไว้ดังนี้ ...”. (๑/น. ๑๖-๑๗) ๖แก้ปัตฆาฎ (ด้านซ้าย) ปัตฆาฎ (ด้านซ้าย) √ปัตฆาต [ปัดตะคาด] น. ๑. เส้นที่มีจุดเริ่มต้น บริเวณขอบเชิงกรานด้านหน้า แล่นถึงตาตุ่ม เส้นด้านบนจะแล่นไปทางด้านหลัง ขึ้นข้าง กระดูกสันหลัง (ถัดออกมาจากเส้นรัตตฆาต) ถึง บริเวณต้นคอ ท้ายทอย ขึ้นศีรษะ แล้วลงมาที่ แขน เส้นที่อยู่ด้านขวา เรียก เส้นปัตฆาตขวา เส้นที่อยู่ด้านซ้าย เรียก เส้นปัตฆาตซ้าย ส่วน เส้นด้านล่างจะเริ่มจากบริเวณหน้าขา แล่นลง มาถึงตาตุ่มด้านใน เรียก เส้นปัตฆาตใน ส่วน ด้านนอกเริ่มจากบริเวณสะโพก แล่นลงมาถึง ตาตุ่มด้านนอก เรียก เส้นปัตฆาตนอก (๑/น. ๒๗๖) ชิดกระดูกสันหลังช่วง บั้นเอว ด้านซ้าย การสังคายนาแผนนวด แผ่นที่ ๔๕ จารึกแผนนวดในจารึกต�ำรายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร (ต่อ)
144 ชุดการสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทย: ๑ล�ำดับค�ำจารึกแผ่นที่ ๔๕ค�ำอ่าน ชื่อ โรค/อาการ/ เส้น/ลมโรคอาการเส้นลมค�ำอธิบายจุดนวด (บริเวณ/ต�ำแหน่ง) ๗แก้โรหินีขึ้นต้น ขา โรหินีขึ้นต้นขา √คณะท�ำงานให้ความเห็นว่าเป็นจุดแก้โรคโรหินี อีกจุดหนึ่ง ถ้าเป็นจะมีริดสีดวงขึ้นที่บริเวณ ต้นขา วิธีแก้ให้นวดที่จุดกึ่งกลางก้นย้อยด้าน ซ้าย (๕)กึ่งกลางก้นย้อย ด้าน ซ้าย ๘แก้ราก ราก √ก. อาเจียน, อ้วก, ส�ำรอกออกทางปาก (๑/น. ๓๗๘) ขาขวา จุดนวด กึ่งกลางระหว่าง ตาตุ่มนอกกับหัวเข่า ในแนวขาด้านนอก ๑ ๙แปดแสนแก้ กล่อน กล่อนเส้น √ - “เส้นกล่อนเส้นหนึ่งให้แก้ตาเท้า (ตาตุ่ม) ทั้ง ๒ ข้างเป็นที่สุด” (ที่มา: คัมภีร์แผนนวด เล่ม ๑ เลข ที่ ๑๐๐๘ หน้าปลาย ที่ ๒๙ ถึง ๓๐) -กล่อนเส้น หรือกล่อนเอ็น อันบังเกิดเพื่อ อัณฑพฤกษ์นั้น กระท�ำให้เมื่อยขบแข้งขาหน้า ตะโพก บางทีให้จับสะบัดร้อนสะท้านหนาวให้ ถ่วงเหน่าเป็นก�ำลัง (ที่มา: ต�ำรายาวัดโพธิ์, ศาลา ๔ เสา ๗ แผ่นที่ ๒ ลักษณะกล่อน ๔ จ�ำพวก หน้า ๓๒๙) แนวขาข้างขวาด้าน นอก ๑ จุดชิดกระดูก กึ่งกลางน่อง การสังคายนาแผนนวด แผ่นที่ ๔๕ จารึกแผนนวดในจารึกต�ำรายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร (ต่อ)
แผนนวดคว่ำ�ในจ ารึกตำ�ร า ย าวัดร าชโอรส า ร ามร าชวรวิห า ร 145 ล�ำดับค�ำจารึกแผ่นที่ ๔๕ ค�ำอ่าน ชื่อ โรค/อาการ/ เส้น/ลม โรคอาการเส้นลมค�ำอธิบายจุดนวด (บริเวณ/ต�ำแหน่ง) ๑๐แก้ปวด ศีรศะปกัง ปวดศีรษะปะกัง √ √ -ดูใน ลมปะกัง น. โรคชนิดหนึ่ง ผู้ป่วยมีอาการ ปวดศีรษะมาก อาจจะปวดข้างเดียวหรือ ๒ ข้างก็ได้ บางต�ำราว่ามักเป็นเวลาเช้าผู้ป่วย อาจมีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น ตาพร่า วิงเวียน อาเจียน, ลมตะกัง หรือ สันนิบาตลมปะกัง ก็เรียก (๑/น. ๓๙๖) -สาเหตุมาจากลมสุริยกลา ปวดศีรษะข้างขวา (๕) จุดก�ำด้น ๑๑ปวดศีศะ ปวดศีรษะ √อาการปวดหัว [vi.] to have a headache (๑๑)ใต้เพรียงหูข้างขวา ๑๒ลมเสียดคาง ลมเสียดคาง √ดูใน ลมหณุวาต ลมหณุวาตบังเกิดในคาง (๒/น. ๒๐๑-๒๐๒) ต้นแขนขวาด้านหลัง จุดระหว่างกระดูก ต้นแขนและกระดูก สันหลังส่วนอก ๑๓รากเสล่ด รากเสลด √รากเสลด มีอาการคือ อาเจียนออกมาเป็น เสมหะ (๕) จุดกระดูกสันหลังช่วง อก ชิ้นที่ ๑ การสังคายนาแผนนวด แผ่นที่ ๔๕ จารึกแผนนวดในจารึกต�ำรายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร (ต่อ)
146 ชุดการสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทย: ๑ล�ำดับค�ำจารึกแผ่นที่ ๔๕ค�ำอ่าน ชื่อ โรค/อาการ/ เส้น/ลมโรคอาการเส้นลมค�ำอธิบายจุดนวด (บริเวณ/ต�ำแหน่ง) ๑๔บอกให้รู้ที่ตาย จุดที่ตาย √บอกจุดหรือเส้นที่ตาย (๕)จุดกลางล�ำตัวกระดูก สันหลังช่วงเอว๑๕ปัตฆาฏ (ด้านขวา)ปัตคาด ด้านขวา √ปัตคาด, ปัฏฆาต, ปัตะฆาฎ, ปัตฆาฏ ดู ปัตฆาต. ปัตฆาต [ปัดตะคาด] น. ๑. เส้นที่มีจุดเริ่มต้น บริเวณขอบเชิงกรานด้านหน้า แล่นถึงตาตุ่ม เส้นด้านบนจะแล่นไปทางด้านหลัง ขึ้นข้าง กระดูกสันหลัง (ถัดออกมาจากเส้นรัตตฆาต) ถึงบริเวณต้นคอ ท้ายทอย ขึ้นศีรษะ แล้วลงมา ที่แขน เส้นที่อยู่ด้านขวา เรียก เส้นปัตฆาตขวา เส้นที่อยู่ด้านซ้าย เรียก เส้นปัตฆาตซ้าย ส่วน เส้นด้านล่างจะเริ่มจากบริเวณหน้าขา แล่นลง มาถึงตาตุ่มด้านใน เรียก เส้นปัตฆาตใน ส่วน ด้านนอกเริ่มจากบริเวณสะโพก แล่นลงมาถึง ตาตุ่มด้านนอก เรียก เส้นปัตฆาตนอก (๑/น. ๒๗๖) ชิดกระดูกสันหลังช่วง บั้นเอว ด้านขวา การสังคายนาแผนนวด แผ่นที่ ๔๕ จารึกแผนนวดในจารึกต�ำรายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร (ต่อ)
แผนนวดคว่ำ�ในจ ารึกตำ�ร า ย าวัดร าชโอรส า ร ามร าชวรวิห า ร 147 ล�ำดับค�ำจารึกแผ่นที่ ๔๕ ค�ำอ่าน ชื่อ โรค/อาการ/ เส้น/ลม โรคอาการเส้นลมค�ำอธิบายจุดนวด (บริเวณ/ต�ำแหน่ง) ๑๖โรหินีขึ้นถึงฅ่อ โรหินีขึ้นถึงคอ √โรหินีโรค, โรหิณีโรค น. ริดสีดวงประเภทหนึ่ง เกิดในล�ำคอผู้ป่วยมีเสมหะมาก ลมหายใจมีกลิ่น เหม็น มีเลือดออกในล�ำคอ กินอาหารไม่ได้ ไม่รู้ รสอาหาร เป็นต้น ดังต�ำรายาศิลาจารึกในวัด พระเชตุพนวิมลมังคลาราม (๗/น. ๒๖๖) ตอน หนึ่งว่า “… ล�ำดับนี้จะกล่าวด้วยนัยหนึ่งใหม่ ว่าด้วยลักษณะหฤศโรคอันชื่อว่า โรหินี กล่าวคือ โรคริดสีดวง อันบังเกิดขึ้นในล�ำคอนั้นเป็นค�ำรบ ๕ มีอาการกระท�ำให้ชุ่มไปด้วยเสมหะ ให้เหม็น คาวคอเป็นก�ำลัง บางทีให้เน่าเหม็นโขง ให้ ล�ำคอเป็นเลือด บริโภคอาหารมิได้ไม่มีรส ฯ ...”. ดู ริดสีดวง ประกอบ (๑/น. ๓๘๕) กึ่งกลางก้นย้อยด้าน ขวา การสังคายนาแผนนวด แผ่นที่ ๔๕ จารึกแผนนวดในจารึกต�ำรายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร (ต่อ)
148 ชุดการสังคายนาภูมิปญญาการนวดไทย: ๑ล�าดับค�าจารึกแผ่นที่ ๔๕ค�าอ่าน ชื่อ โรค/อาการ/ เส้น/ลมโรคอาการเส้นลมค�าอธิบายจุดนวด (บริเวณ/ต�าแหน่ง) ๑๗ตะคริ้วทังสอง หน้าแค่งตะคริว ทั้ง ๒ หน้าแข้ง √ดูใน ตะคริว น. อาการหดเกร็งตัวของ กล้ามเนื้อและค้างอยู่ ท�าให้กล้ามเนื้อขาดเลือด เกิดอาการเจ็บปวด (๑/น. ๑๙๓) จุดกึ่งกลางน่อง ชิด กระดูกสันหน้าแข้ง ขวา นวดทั้ง ๒ ข้าง ๑๘ร้อนเหนบ ตะโภก ร้อนเหน็บ สะโพก √มีอาการร้อนและเป็นเหน็บที่สะโพก (๕)จุดนวด ๒ จุด จุด แรก ฝ่าเท้าขวาแนว นิ้วก้อย จุดที่สอง เ ห นื อ ต า ตุ ่ ม น อ ก ประมาณ ๓ นิ้วมือ การสังคายนาแผนนวด แผ่นที่ ๔๕ จารึกแผนนวดในจารึกต�ารายาวัดราชโอรสารามราชวรวิหาร (ต่อ)
ภาคผนวก ๑. ค�าสั่งกรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก ที่ ๕๙๕/๒๕๕๗ เรื่อง “แต่งตั้งคณะอนุกรรมการสังคายนา ภูมิปัญญาการนวดไทยในต�าราการแพทย์แผนไทยแห่งชาติ” ๒. ค�าสั่งกรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก ที่ ๗๘/๒๕๕๘ เรื่อง “แต่งตั้งคณะท�างานเพื่อด�าเนินการ สังคายนาภูมิปัญญาด้านการนวดไทยในต�าราการแพทย์แผน ไทยแห่งชาติ” ๓. ประวัติย่อคณะท�างานสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทยฯ
ภาคผนวก 151
152 ชุดการสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทย: ๑
ภาคผนวก 153
154 ชุดการสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทย: ๑
ภาคผนวก 155 ประวัติคณะทำงานผู้ทรงคุณวุฒิและครูหมอนวดไทย ที่ดำเนินงานสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทยและฤๅษีดัดตน ๑. นายแพทย์ประพจน์ เภตรากาศ ประธานคณะท�ำงาน สถานที่ปฏิบัติงาน อดีตรองอธิบดีกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก รักษาการในต�ำแหน่ง นายแพทย์ ๑๐ วช. (ด้านสาธารณสุข สาขาพัฒนาระบบบริการทางการแพทย์) ประวัติการรับราชการ ๒๕๓๖ รองผู้อ�ำนวยการ ฝ่ายการแพทย์ โรงพยาบาลเลิดสิน กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข ๒๕๔๒ นายแพทย์ ๙ วช. สาขาเวชกรรมฟื้นฟู โรงพยาบาลเลิดสิน กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข ๒๕๔๖ นายแพทย์ ๙ วช. (ด้านสาธารณสุข) กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก ๒๕๕๐ รองอธิบดีกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก ๒๕๕๑ รองอธิบดี รักษาการในต�ำแหน่ง นายแพทย์ ๑๐ วช. (ด้านสาธารณสุข สาขาพัฒนาระบบบริการทางการแพทย์) ประวัติการท�ำงานอื่น ๆ • ประธานสมาพันธ์แพทย์แผนไทยแห่งประเทศไทย • ประธานมูลนิธิเพื่อเด็กพิการ • ประธานมูลนิธิสุขภาพไทย • รองประธานมูลนิธิพัฒนาการแพทย์แผนไทย • กรรมการมูลนิธิหมอชาวบ้าน • กรรมการมูลนิธิเพื่อการพัฒนาเด็ก • กรรมการมูลนิธิโกมล คีมทอง
156 ชุดการสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทย: ๑ ๒. ดร.ภก.ยงศักดิ์ ตันติปิฎก ที่อยู่ปัจจุบัน ๑๒๘/๑๓๕ ซอยนนทรี ๑๔ ถนนนนทรี แขวงช่องนนทรี เขตยานนาวา กรุงเทพ ๑๐๑๒๐ สถานที่ปฏิบัติงาน นักวิชาการอิสระ และนักวิจัยในเครือข่ายของ สํานักวิจัยสังคมและสุขภาพ ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย กรรมการสภาการเเพทย์แผนไทย พ.ศ. ๒๕๕๗-๒๕๖๐ เวชกรรมไทย บ.ว. ๑๓๔๙๘ และเภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๔๓๖๘ ๓. อาจารย์สันติสุข โสภณสิริ ที่อยู่ปัจจุบัน ๑๙/๗ หมู่ ๓ ซ.ข้างวัดญาณเวศกวัน ต.บางกะทึก อ.สามพราน จ.นครปฐม ๗๓๒๑๐ สถานที่ปฏิบัติงาน กรรมการมูลนิธิสุขภาพไทย ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย เวชกรรมไทย บ.ว. ๑๓๗๘๕ และเภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๔๖๓๒ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง เวชกรรมไทยทั่วไป ๔. อาจารย์ถวิล อภัยนิคม ที่อยู่ปัจจุบัน ๓๘/๒๘ เทิดไท ๖๑ ถ.เทอดไท แขวงบางหว้า เขตภาษีเจริญ กรุงเทพฯ ๑๐๑๖๐ สถานที่ปฏิบัติงาน ครูประจ�ำหลักสูตรวิชาชีพการนวดไทย โรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย การนวดไทย พท.น. ๑๖ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง ครูสอนการนวดไทย การนวดไทยแผนโบราณ รักษาอาการด้วยองค์ความรู้เส้นประธานสิบ
ภาคผนวก 157 ๕. สิบตรีนิโรจน์ นิลสถิตย์ ที่อยู่ปัจจุบัน ๖๗ หมู่ ๔ ต.นากะตาม อ.ท่าแซะ จ.ชุมพร ๘๖๑๔๐ สถานที่ปฏิบัติงาน นายกสมาคมแพทย์แผนไทย จังหวัดชุมพร ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย เวชกรรมไทย บ.ว. ๑๒๕๓๕ เภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๐๙๔๑ และการนวดไทย พท.น. ๑๘ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง ครูสอนเวชกรรมไทย เภสัชกรรมไทย และนวดไทย อัมพฤกษ์และอัมพาต ๖. อาจารย์ส�ำอาง เสาวมาลย์ ที่อยู่ปัจจุบัน ๗๕ หมู่ ๕ ถนน หนองไผ่แบน อ.เมือง จ.อุทัยธานี ๖๑๐๐๐ สถานที่ปฏิบัติงาน หมอนวดไทย วัดหนองหญ้านาง จังหวัดอุทัยธานี ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย การนวดไทย พท.น. ๖๔ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง ครูสอนการนวดไทย อัมพฤกษ์และอัมพาต และการนวดเหยียบเหล็กแดง ๗. อาจารย์ธงชัย อ่อนน้อม ที่อยู่ปัจจุบัน ๘๔/๑ ม.๑ ต.บางไผ่ อ.เมือง จ.นนทบุรี ๑๑๐๐๐ สถานที่ปฏิบัติงาน ร.ร.เพ็ญแขเเพทย์แผนไทย ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย การนวดไทย พท.น. ๑๘ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง การนวดรักษาโรค ครูสอนการนวดไทย
158 ชุดการสังคายนาภูมิปัญญาการนวดไทย: ๑ ๘. อาจารย์วิโรจน์ มณฑา (ถึงแก่กรรม ๓๐ เมษายน ๒๕๕๘) ที่อยู่ปัจจุบัน ๑๓๘ หมู่ ๑ ต.ดอนแก้ว อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่ ๕๐๑๘๐ สถานที่ปฏิบัติงาน ครูผู้รับมอบตัวศิษย์ สาขาการแพทย์แผนไทย ประเภทการนวดไทย ประจ�ำสมาคมวิชาชีพการนวดไทย ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย การนวดไทย พท.น. ๕๐ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง การวิเคราะห์โรคด้วยการจับชีพจร การใช้หลักการรักษาด้วยวิธีการเปิดประตูลม สามารถนวดรักษาโรคลม โรคภายใน ภายนอก โรคเรื้อรัง ๙. อาจารย์กรกมล เอี่ยมธนะมาศ ที่อยู่ปัจจุบัน ๒๕/๑ ถ.รามอินทรา ๑๙(๑) แขวงอนุสาวรีย์ เขตบางเขน กรุงเทพฯ ๑๐๒๒๐ สถานที่ปฏิบัติงาน มูลนิธิเพื่อเด็กพิการ ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย เวชกรรมไทย บ.ว. ๑๓๘๘๘ เภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๔๕๙๒ และการนวดไทย พท.น. ๑๘๙ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง ฟื้นฟูผู้ป่วยอัมพฤกษ์ อัมพาต เด็ก คนชรา ผู้พิการ โรคสตรี การดูแล มารดาก่อนและหลังคลอด นวดหน้า นวดศีรษะ ครูสอนการนวดไทย
ภาคผนวก 159 ๑๐. อาจารย์สนิท วงษ์กะวัน ที่อยู่ปัจจุบัน ๒๓๓/๑๒๒ หมู่บ้าน ซ.สรรพาวุธ ถ.สรรพาวุธ แขวงบางนา เขตบางนา กรุงเทพฯ ๑๐๒๖๐ สถานที่ปฏิบัติงาน ครูรับมอบตัวศิษย์ สมาคมส่งเสริมการนวดแผนไทย ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย เวชกรรมไทย บ.ว. ๑๓๙๙๘ เภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๐๖๘๑ การผดุงครรภ์ไทย บ.ผ. ๒๕๑๕ และการนวดไทย พท.น. ๕๔ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง นวดหญิงหลังคลอด นวดประคบสมุนไพรและเข้า กระโจมอบสมุนไพร นวดทับหม้อเกลือ และนวด ฟื้นฟู อัมพฤกษ์ อัมพาต ครูสอนการนวดไทย ๑๑. อาจารย์ศุภณี เมธารินทร์ ที่อยู่ปัจจุบัน ๑๔ หมู่ ๓ ต.บางจาก อ.เมือง จ.นครศรีธรรมราช ๘๐๓๓๐ สถานที่ปฏิบัติงาน เจ้าพนักงานเวชกรรมฟื้นฟู ช�ำนาญงาน โรงพยาบาลมหาราชนครศรีธรรมราช ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย การนวดไทย พท.น. ๕๔ เภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๗๗๐๒ และเวชกรรมไทย บ.ว. ๑๔๕๕๓ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง ฟื้นฟูอัมพาต อัมพฤกษ์ อัมพาตหน้า นวดไทย นวดไทยในเด็กพิการ โรคสตรี นวดสตรีวัยทอง ดูแลมารดาก่อนคลอด หลังคลอด นวดดัดท้อง ปวดศีรษะ คอ ปวดไหล่ ไหล่ติด ปวดหลัง ปวดเข่า ข้อเท้าแพลง และครูสอนการนวดไทย
160 ชุดการสังคายนาภูมิปญญาการนวดไทย: ๑ ๑๒. อาจารย์สาวิตรี ศิริวุฒิ ที่อยู่ปัจจุบัน ๑๑๘๐/๑๒ ซ.เสนานิคม ๒๖ ถ.เสนานิคม แขวงลาดยาว เขตจตุจักร กรุงเทพฯ ๑๐๙๐๐ สถานที่ปฏิบัติงาน นายกสมาคมเภสัชและอายุรเวชโบราณแห่งประเทศไทย ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย เวชกรรมไทย บ.ว. ๑๔๑๒๔ เภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๕๗๕๗ และการผดุงครรภ์ไทย บ.ผ. ๒๓๖๑ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง การผดุงครรภ์ไทย การรักษาโรคด้วยน�้ามันหอม ระเหย ๑๓. อาจารย์ระวี รักษ์แก้ว ที่อยู่ปัจจุบัน ๑๘/๑๐๗ ม.๒ ต.บึงยี่โถ อ.ธัญบุรี ปทุมธานี ๑๒๑๓๐ สถานที่ปฏิบัติงาน ครูสอนนวด และวิทยากร วัดโพธิ์ ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย เภสัชกรรมไทย บ.ภ. ๑๕๖๕๒ การผดุงครรภ์ไทย บ.ผ. ๓๐๒๑ และการนวดไทย พท.น. ๔๔ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง นวดรักษาโรค และครูสอนการนวดไทย ๑๔. อาจารย์สุดารัตน์ สุวรรณพงศ์ ที่อยู่ปัจจุบัน ๗๗ ถนนอัศวพิเชษฐ์ แขวงฉิมพลี เขตตลิ่งชัน กรุงเทพมหานคร ๑๐๑๗๐ สถานที่ปฏิบัติงาน นักวิชาการอิสระ ด้านการนวดไทย ผู้ประกอบวิชาชีพแพทย์แผนไทย การนวดไทย พท.น. ๖๔๘ และการผดุงครรภ์ไทย บ.ผ. ๕๙๙๐ ความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง นวดรักษาโรค และครูสอนการนวดไทย