ดอกไม้ใกล้หมอน

พ่อขุนรามคาแหงมหาราช
ทรงประกาศความจรงิ อนั ยิง่ ใหญ่
ว่าชาติไทยใช่ทาสเปน็ ชาติไท
มิควรให้คาขอมมาปลอมปน
ปีหนึ่งแปดสองหกจนศกนี้
เจ็ดร้อยปีอักษรสนุ ทรผล
นับเปน็ ปีมีค่าในสากล
ไทยทกุ คนหนีพ้ ระคณุ พ่อขนุ ราม

ดอกไม้ใกล้หมอน | ๑๔๙

ลายสือไทย

อ่านศิลาจารกึ นึกหวนหา
เมื่อไพร่ฟ้าหน้าใสในสยาม
เจ้าเมืองบ่เอาจกอบใน ไทยจึงงาม
เสยี ดายความรงุ่ เรืองแต่เบือ้ งบรรพ์

ลายสือไทยสมัยนัน้ ส้นั และง่าย
ดูสบายไม่รกไมผ่ กผัน
วรรณยกุ ต์เอกโทมีเทา่ นัน้
ก็ใชก้ นั มาได้ไม่ขาดแคลน

อนั ไมต้ รีจัตวาไมน่ ่าเพ่มิ
ไฉนเติมมาใหม่แปลกใจแสน
อักษรต่าเสยี งตรีก็มแี ทน
อักษรสงู แม่นแม้นจตั วา

๑๕๐ | ดอกไม้ใกล้หมอน

พยัญชนะสระเรียงเคียงบรรทดั
ดูถนดั สระวางไว้ขา้ งหน้า
ไมย่ ุ่งยากมากเรื่องเปลอื งนัยน์ตา
โอ้ภาษาสโุ ขทยั มิใช่ทราม

ดอกไม้ใกล้หมอน | ๑๕๑

ววิ ฒั นาการของภาษา

หลกั ศิลาสุโขทัยมีหลายหลัก
แจ้งประจักษ์ประวัติศาสตร์ชาติสยาม
ไมข่ อกล่าวราวเรื่องให้เปลอื งความ
จะขอข้ามถงึ ภาษาพญาลิไท
สระเขียนเปล่ยี นใหม่ไว้รอบข้าง
อยู่บนลา่ งหน้าหลังตั้งข้นึ ใหม่
เสมอื นอย่างปจั จบุ นั ใช้กนั ไป
ยุ่งกระไรลาบากยากจะมอง

๑๕๒ | ดอกไม้ใกล้หมอน

สมัยพระนารายณม์ หาราช

สมัยพระนารายณ์มหาราช
ทรงเป็นปราชญเ์ ปน็ กวีองค์ทีส่ อง
ทั้งการบ้านการเมืองก็เรืองรอง
เป็นยุคทองเฉิดฉนั วรรณคดี

ภาษาเขียนเปล่ยี นมากจากลายสอื
คดั ลายมืองามสมดคู มศรี
ใช้สลกั อกั ษราภาษากวี
วาระนีเ้ หตุการณ์สาคญั นัก

สง่ ทตู ไทยไปยังฝร่ังเศส
ทรงสังเกตความนยั ไดต้ ระหนัก
อันไมตรีทีเ่ ขาให้มิใชร่ กั
ทีแ่ ท้จกั กลืนชาติกลืนศาสน์ไทย

ดอกไม้ใกล้หมอน | ๑๕๓

เขานาคริสต์ศาสนาเข้ามาสอน
เราหวั อ่อนก็คงจะหลงใหล
วิธีเดียวเหน่ยี วนาในน้าใจ
คือต้องใช้ภาษาหาวิธี
พระโหราธิบดี กวีชาติ
รบั พระราชบญั ชาสงา่ ศรี
แตง่ แบบเรียนภาษา จนิ ดามณี
สองร้อยปีต่อไปยงั ใช้กัน

๑๕๔ | ดอกไม้ใกล้หมอน

สมัยรตั นโกสินทร์

จากสมยั พระนารายณ์หลายพรรษา
อยธุ ยาวิโยคให้โศกศัลย์
เมื่อคนไทยหันหน้ามาฆ่าฟัน
กวีวรรณวูบดับลงกบั ดนิ

ไมถ่ ึงคราวชาวไทยจะไร้ชาติ
เทวราชลอยฟ้ามาถึงถิ่น
องค์พระพทุ ธยอดฟ้าสู่ธานินทร์
รตั นโกสนิ ทรแ์ ดนจินดา

กวีแก้วแวววจั นข์ ัดฉวี
ร้อยวลรี า่ กลอนสอนภาษา
ต้นสมยั ไดช้ ม ประถม ก กา
เสยี ดายว่าไมร่ ู้ของผู้ใด

ดอกไม้ใกล้หมอน | ๑๕๕

รตั นโกสนิ ทรแ์ ผ่นดินสอง
เป็นยุคทองแห่งกวีศรีสมัย
พระพุทธเลศิ หลา้ นภาลยั
ทรงนาไทยเทิดภาษาค่าวิเชยี ร

สนุ ทรภผู่ ู้สอนสนุ ทรถ้อย
ก็เรยี งร้อยกาพย์กลอนสอนอ่านเขียน
กาพย์พระไชยสรุ ิยา น้ันน่าเรยี น
หนนู ้อยเพียรประสมกมเกยกัน

แผ่นดนิ สามเรามีศรีภาษา
ปฐมมาลา เริม่ สอนกาพย์กลอนฉนั ท์
พระเทพโมฬีราชบรู ณะ ผู้ประพนั ธ์
ลลี านั้นหมดจดและงดงาม

๑๕๖ | ดอกไม้ใกล้หมอน

ยงั มี พระอมรา ฯ เจ้าอาศรม
วดั บรมนิวาสปราชญส์ ยาม
แตง่ แบบเรียน อกั ษรนิติ ให้ติดตาม
รวมคาความหมวดหมู่ดนู ่าชม

รัตนโกสนิ ทรแ์ ผ่นดินส่ี
ท้ังบาลีองั กฤษสนิทสนม
ฝรั่งเขียนหลักภาษาน่านิยม
พจนานกุ รมองั กฤษไทย

ยุคพระจลุ จอมเกล้าเจ้าอยูห่ ัว
ไทยตืน่ ตวั กว่าทกุ ยุคสมยั
ท้งั ดีรา้ ยหลายดา้ นน่าหวน่ั ใจ
จงึ ทรงใหก้ ารศึกษาประชาชน

ดอกไม้ใกล้หมอน | ๑๕๗

ให้ พระยาศรีสุนทร ฯ สอนภาษา
แตง่ ตาราหกเล่มเต็มนุสนธิ์
มูลบทบรรพกิจ ลขิ ิตค้น
อีกหลากล้นหลายเรื่องดเู ฟื่องฟู

กรมพระยาดารงฯ ก็ทรงเขียน
แตง่ แบบเรียนเรว็ ไวให้หนหู นู
โอ้ชาติไทยไม่ขาดปราชญแ์ ละครู
ช่วยกอบกู้เอกลักษณ์นคั รา

หันไปดผู ู้อื่นขมขื่นนัก
เขาเสียศกั ดิ์เสียชาติขาดภาษา
ตอ้ งเสียเลือดเสียเน้อื เหลือคณา
เสียน้าตาไม่น้อยนับร้อยปี

๑๕๘ | ดอกไม้ใกล้หมอน

แม้ภายหลังต่อสู้กู้เอกราช
ยงั เปน็ ทาสทางภาษาส้ินราศี
แม้เจริญรุ่งเรอื งเป็นเมืองดี
แตไ่ มม่ ีภาษากน็ ่าอาย

พระมหาธีรราชปราชญโ์ กสินทร์
นาแผ่นดนิ นาปราชญไ์ มข่ าดสาย
งามอักษร ละคร พากย์ มีมากมาย
ไมค่ ลาดคลายความเจริญอนั เนิ่นนาน

สมยั นีด้ นี ัก หลกั ภาษา
ของพระยาอปุ กิตศิลปสาร
หลกั บาลีองั กฤษพิสดาร
ประยุกต์งานภาษาไทยในนิพนธ์

ดอกไม้ใกล้หมอน | ๑๕๙

ภาษาศาสตร์

ปจั จบุ นั หันมาภาษาศาสตร์
เรามีปราชญย์ ิ่งใหญใ่ นทกุ หน
คือ พระยาอนุมานราชธน
ผู้คิดค้น นิรุกติศาสตร์ ฉลาดล้า

กล่าวถึงแหลง่ กาเนิดเกิดภาษา
เป็นวิชาแนวใหม่ให้เรยี นรา่
มีผู้คนสนใจใคร่จะจา
สขู้ ้ามน้าขา้ มฟ้าศึกษาไกล

ภาษาศาสตร์เชิงประวัติและเปรียบเทียบ
ค้นทาเนียบว่าภาษามาจากไหน
ตระกูลนี้ตระกลู นั้นเทียบกนั ไป
วินิจฉัยต้นคาที่สัมพันธ์

๑๖๐ | ดอกไม้ใกล้หมอน

ภาษาศาสตร์วรรณนา ก็ปรากฏ
เปล่ยี นภาพพจน์ภาษาใช่พาฝัน
สัทศาสตร์ วาดไว้เห็นได้พลนั
ท้ังล้นิ ฟันกล่องเสยี งอยู่เรียงราย

อันประโยคแยกไดเ้ ป็นหลายอย่าง
กฎ โครงสร้าง ปรวิ รรต จดั ขยาย
ไวยากรณ์การก ยกบรรยาย
อธิบายภาษาท้ังธาตรี

ภาษาศาสตร์ประยกุ ต์ สนุกสนาน
ใครแตกฉานภาษามีภาษี
เก่าหรอื ใหม่ได้ศึกษาปญั ญาดี
ยังมากมีกล่าวไปก็ไมพ่ อ

ดอกไม้ใกล้หมอน | ๑๖๑

อนั ภาษาของไทยไม่วิบตั ิ
ใครถนัดอย่างไหนใช้เถิดหนอ
แมน้ จรงิ ใจใฝด่ ีอยา่ รีรอ
ใช้สอพลอสับปลับจึงอบั จน
ภาษาศาสตร์อาจว่าภาษาศลิ ป์
ยามยลยินรู้สึกนึกฉงน
มีชีวิตจิตใจคล้ายคล้ายคน
ใช่ต้ังต้นเกิดตายในตารา

๑๖๒ | ดอกไม้ใกล้หมอน

ความส้าคัญของภาษาไทย

ภาษาคือสื่องามของความคิด
สือ่ น้าจิตสื่อใจในภาษา
ไวยากรณ์สอนงา่ ยไมน่ าพา
ภาษาตาภาษาใจเรยี นไม่ทัน

ภาษาคือ สื่อกมล ชนท้ังชาติ
เหมือนเครือญาติม่งิ มิตรสนิทม่ัน
เปน็ “ชาติเดยี วภาษาเดยี ว” กลมเกลียวกนั
ต่างชาติพันธุ์ต่างภาษาตา่ งท่าที

ภาษาคือ สื่อสรรคว์ รรณศิลป์
กล่อมแผ่นดนิ ร่มเยน็ เปน็ สุขศรี
กล่อมหวั ใจให้ละมนุ สุนทรี
วรรณคดบี ่งชัดวัฒนธรรม

ดอกไม้ใกล้หมอน | ๑๖๓

ภาษาคือ สือ่ สารการศึกษา
วิทยาทั้งหลายได้เรยี นร่า
ทั้งฟงั พดู อ่านเขียนเพียรจดจา
แม้นไร้คาไร้คิดไร้วิชชา
ภาษาคือ สื่อค้าการอาชีพ
ต้องเร่งรีบหลังงานการศึกษา
จะเป็นครเู ปน็ หมอเปน็ พ่อค้า
เจรจาถูกใจกาไรงาม

๑๖๔ | ดอกไม้ใกล้หมอน

ลกั ษณะเฉพาะของภาษาไทย

ภาษาไทยเรามีขอ้ ดีเดน่
เขียนลายเสน้ สวยสมคมอร่าม
เขียนตดิ ไปไมว่ รรคจนพักความ
ไม่เปลีย่ นนามกริยาเหมือนสากล

สรรพนามมากมายมีหลายช้ัน
บ่งสัมพันธ์สองฝ่ายไมฉ่ งน
คาสภุ าพอ่อนน้อมและถ่อมตน
บ่งกมลการณุ ย์คุณธรรม์

มีเสียงสูงเสยี งต่าในน้าเสียง
ไพเราะเพียงพจนาภาษาสวรรค์
สร้างสงั คีตสร้างรสบทประพนั ธ์
ใช้เสยี งสั้นเสียงยาวเร้าอารมณ์

ดอกไม้ใกล้หมอน | ๑๖๕

จงึ หลงรกั อกั ษรากวา่ ชีวิต
เป็นมิง่ มิตรยามชืน่ ยามขื่นขม
ส้เู ขียนคาร่าไรมาใหช้ ม
คาไมค่ มเลือดก็เขม้ เต็มหัวใจ
ปีสองห้าสองห้าวาระนี้
สองร้อยปีเราฉลองกนั ผ่องใส
ฉลองกรุงฉลองค่าภาษาไทย
ธารงไว้คู่ฟ้าคู่ธานินทร์

๑๖๖ | ดอกไม้ใกล้หมอน

บทส่งทา้ ย

รตั นโกสนิ ทรถ์ ิน่ ภาษา
รัตนาเรียงร้อยสร้อยโกสนิ ทร์
อกั ษรแก้วแววรตั น์วชั รินทร์
ประดับดนิ ประดบั ฟ้า...นภาลัย

ดอกไม้ใกล้หมอน | ๑๖๗

ประวตั ิผู้เขียน

นภาลยั สุวรรณธาดา

เกิด ที่กรุงเทพ ฯ เมื่อ ๕ พฤศจกิ ายน ๒๔๘๖
บิดามารดา นายเหม – นางบุญนาค ฤกษ์ชนะ
การศึกษา ประถมศกึ ษา รร.เขยี นนิวาสน์

มธั ยมศกึ ษาปีที่ ๖ รร.สตรีวรนาถ
มธั ยมศกึ ษาปีที่ ๘ รร.เตรียมอุดมศกึ ษา
ครุศาสตรบณั ฑิต และครศุ าสตรมหาบัณฑิต (ภาษาไทย)
จฬุ าลงกรณ์มหาวทิ ยาลัย
๑๖๘ | ดอกไม้ใกล้หมอน

 ผลงานวรรณศิลป์
๒๕๓๑ รวมบทกลอน “ดอกไม้ใกลห้ มอน”
๒๕๓๔ รวมบทกวีนิพนธ์ “สร้อยเมด็ ทราย”
๒๕๕๒ รวมบทกวี “เราเปน็ หนง่ึ เดยี วกนั ”
๒๕๕๓ รวมบทกวี “จะร้องเพลงชาติไทย”
๒๕๕๔ รวมบทกลอน “คากลอนสอนลูก”
๒๕๕๖ รวมบทกวี “ฝากหวั ใจในแผ่นดนิ ”
๒๕๖๑ รวมบทกลอน “ร่ายฟ้าแรฝนั ”

ดอกไม้ใกล้หมอน | ๑๖๙

 รางวัลและเกียรติคณุ ที่เคยได้รับ
๒๕๐๕ ชนะเลศิ การแข่งขนั กลอนสด ในรายการกลอนชาวบ้าน

สถานีโทรทศั นช์ ่อง ๔ บางขนุ พรหม
๒๕๑๐ ชนะเลศิ การประกวดคาขวญั ธนาคารทหารไทย
๒๕๑๒ ชนะเลศิ การแต่งกลอน “แม”่ และ “เพลงชาติ”

สถานวี ิทยุยานเกราะ
๒๕๒๕ ชนะเลศิ การประกวดเพลงประจามหาวิทยาลยั สุโขทัย -

ธรรมาธิราช ชือ่ เพลง “เขยี วทอง” ได้รับประทานรางวลั
จากสมเดจ็ พระเจ้าพี่นางเธอ เจ้าฟ้ากัลยาณิวฒั นา
กรมหลวงนราธิวาสราชนครินทร์ และมหาวทิ ยาลยั
สโุ ขทัยธรรมาธิราช ได้คดั เลอื กไว้ใช้ประจาอีก ๑ เพลง
คือเพลง “สามศร”
๒๕๒๕ ชนะเลศิ ประกวดคาขวัญ มหาวิทยาลยั สโุ ขทยั ธรรมาธริ าช
๒๕๓๑ หนังสอื “ดอกไม้ใกลห้ มอน” ได้รบั รางวลั ชมเชย
การประกวดหนงั สอื ดเี ดน่ รบั พระราชทานรางวลั จาก
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
๒๕๓๕ หนังสอื “สร้อยเม็ดทราย” ได้รับรางวัลชมเชย
การประกวดหนังสอื ดเี ดน่ รับประทานรางวลั จาก
พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าโสมสวลี พระวรราชาทินดั ดามาตุ
๒๕๔๒ “ครูภาษาไทยดเี ดน่ ” ระดบั อุดมศึกษา จากครุ สุ ภา
๒๕๕๑ “ครกู วีศรีสุนทร” จากกระทรวงวฒั นธรรม
๒๕๕๒ “กวีร่วมสมยั ตวั อย่าง” จากมูลนธิ ิ ๕ ธันวามหาราช
และสมาคมกวีร่วมสมยั

๑๗๐ | ดอกไม้ใกล้หมอน

๒๕๕๓ “ศิษย์เก่าที่ชาวครุศาสตร์ขอปรบมือให”้
จากคณะครศุ าสตร์ จฬุ าลงกรณ์มหาวทิ ยาลัย

๒๕๕๓ “ผู้ใช้ภาษาไทยดเี ดน่ ” จากกระทรวงวัฒนธรรม
๒๕๕๗ หนงั สอื “ฝากหัวใจในแผ่นดนิ ” ได้รบั รางวัลชมเชย

การประกวดหนงั สอื ดเี ดน่ รบั พระราชทานรางวัลจาก
สมเด็จพระเทพรตั นราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกุมารี
๒๕๖๐ “รางวัลสถาบันสุนทรภู่ เพื่อเชิดชูเกียรติ ผู้ส่งเสริม
ร้อยกรองไทย” ในโอกาสครบรอบ ๓๐ ปี สถาบนั สนุ ทรภู่
๒๕๖๑ “ศิษย์เก่าเกียรตยิ ศ” ประเภทผทู้ าคุณประโยชน์
ตอ่ วงการศึกษา สังคม หรือประเทศชาติ
จากคณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวทิ ยาลยั

 ชีวิตครอบครัว
สมรสกับ อาพล สุวรรณธาดา เมื่อวันที่ ๒ ธันวาคม ๒๕๐๙

มีบตุ ร ๒ คน คือ
ผศ. ดร. พิมพ์ชนก (ขวัญ) สวุ รรณธาดา อาจารย์ภาควิชา

ดนตรีตะวันตก (เปียโน) คณะดุริยางคศาสตร์ มหาวิทยาลัย
ศิลปากร และเจ้าของโรงเรียนดนตรี พิมสตดู ิโอ

ดร. พิชานนท์ (ขลุ่ย) สุวรรณธาดา กรรมการผู้จัดการ
บริษัทแลมด้า นิว จากัด และ บริษัทบิตโฟตอน จากัด สาเร็จ
การศึกษาระดบั ปริญญาเอก ด้านวิศวกรรมศาสตร์ จากประเทศ
เยอรมนี สมรสกับวัชรี (ฤกษ์ปรีดาพงศ์) มีบุตร ๒ คน คือ
บุตรชาย พิชาวัชร์ สุวรรณธาดา เกิดปี ๒๕๔๑ ที่เยอรมนี และ
บุตรสาว พสั พิชา สวุ รรณธาดา เกิดปี ๒๕๔๖ ที่เมืองไทย 

ดอกไม้ใกล้หมอน | ๑๗๑

๒ | ดอกไม้ใกล้หมอน