คูมือการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน ระดับอุดมศึกษา พ.ศ.๒๕๕๗
ISBN 978-616-372-760-2
สำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา
Office of the Higher Education Commission
คูมือการประกันคุณภาพ
การศึกษาภายใน
พระ.ดศับ.อ๒ุดม๕ศ๕ึก๗ษา
คู่มือการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน
ระดับอุดมศึกษา พ.ศ.2557
คู่มือการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน
ระดับอุดมศึกษา พ.ศ.2557
จดั ทำ� โดย
คณะกรรมการประกันคุณภาพภายในระดับอดุ มศกึ ษา
คณะอนกุ รรมการพัฒนาการประกันคุณภาพการศกึ ษาภายในระดับอุดมศกึ ษา
พิมพ์ครั้งที่ 1 : พฤษภาคม 2558
ISBN : 978-616-372-760-2
จัดพมิ พ์เผยแพร่ : สำ� นักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา
328 ถนนศรอี ยธุ ยา เขตราชเทวี กรุงเทพฯ 10400
โทรศพั ท์ 0-2610-5373, 0-2610-5374
โทรสาร 0-2354-5530, 0-2354-5491
พิมพ์ท่ี : ห้างหนุ้ สว่ นจ�ำกัด ภาพพิมพ์
45/12-14,33 หมู่ 4 ตำ� บลบางขนนุ อำ� เภอบางกรวย นนทบรุ ี 11130
โทรศพั ท์ 02-879-9154-6
อีเมล [email protected]
คู่มอื การประกนั คุณภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั อดุ มศึกษา พ.ศ.2557 03
04 ค่มู ือการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั อดุ มศกึ ษา พ.ศ.2557
คู่มอื การประกนั คุณภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั อดุ มศึกษา พ.ศ.2557 05
06 ค่มู ือการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั อดุ มศกึ ษา พ.ศ.2557
ค่มู ือการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน ระดับอุดมศึกษา พ.ศ.2557 07
ค�ำน�ำ
การประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาตามเจตนารมณแ์ หง่ พระราชบญั ญตั กิ ารศกึ ษาแหง่ ชาติ พ.ศ. 2542
แกไ้ ขเพมิ่ เตมิ (ฉบบั ที่ 2) พ.ศ. 2545 หมายถงึ การพฒั นาคณุ ภาพของการบรหิ ารจดั การและดำ� เนนิ
กจิ กรรมตามภารกจิ ของสถานศกึ ษาทกุ ระดบั เพอ่ื พฒั นาคณุ ภาพของผเู้ รยี นอยา่ งตอ่ เนอ่ื งและสรา้ ง
ความมน่ั ใจใหผ้ รู้ บั บรกิ ารทางการศกึ ษา สถานศกึ ษาทกุ แหง่ จะตอ้ งจดั ใหม้ รี ะบบการประกนั คณุ ภาพ
การศกึ ษาโดยถอื เปน็ สว่ นหนงึ่ ของกระบวนการบรหิ ารการศกึ ษาทตี่ อ้ งดำ� เนนิ การอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง มกี าร
จดั ทำ� รายงานประจำ� ปที เ่ี ปน็ รายงานการประเมนิ คณุ ภาพภายในเสนอตอ่ สภาสถาบนั หนว่ ยงานตน้ สงั กดั
และหนว่ ยงานทเ่ี กยี่ วขอ้ งเพอื่ พจิ ารณาและเปดิ เผยตอ่ สาธารณชน เพอื่ นำ� ไปสกู่ ารพฒั นาคณุ ภาพและ
มาตรฐานการศกึ ษา ระบบการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายในระดบั อดุ มศกึ ษาไดม้ กี ารปรบั ปรงุ มา
อย่างต่อเนื่องตามระบบการพัฒนาของสถาบันการศึกษา ตามความเจริญก้าวหน้าทางเทคโนโลยี
สภาพสงั คม เศรษฐกจิ ความรแู้ ละทกั ษะในอนาคตทตี่ ลาดแรงงานตอ้ งการ และพฤตกิ รรมการเรยี นรู้
ของผเู้ รียน
คณะกรรมการประกนั คณุ ภาพภายในระดบั อดุ มศกึ ษาซง่ึ มหี นา้ ทใ่ี นการกำ� หนดนโยบาย หลกั เกณฑ์
และแนวปฏบิ ตั ติ า่ งๆ เพอื่ สง่ เสรมิ สนบั สนนุ พฒั นาการดำ� เนนิ งานเกย่ี วกบั การประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา
ภายในสถานศึกษา ได้ด�ำเนินการทบทวนองค์ประกอบและตัวบ่งช้ีการประกันคุณภาพการศึกษา
ภายในและเสนอแนวทางการพฒั นากระบวนการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายในใหม้ คี วามทนั สมยั
สอดคล้องกับบริบทที่เปลี่ยนแปลงไปและความเคล่ือนไหวในด้านคุณภาพและมาตรฐานการศึกษา
ระดบั อดุ มศกึ ษาตา่ งๆ ซ่ึงคณะกรรมการการอุดมศึกษาไดใ้ ห้ความเห็นชอบให้เผยแพรแ่ ละส่งเสรมิ
ใหส้ ถาบนั อุดมศึกษาน�ำไปใชเ้ ปน็ แนวทางในการด�ำเนนิ การประกันคณุ ภาพการศึกษาภายใน ตั้งแต่
ปกี ารศกึ ษา 2557 เปน็ ต้นไป
ส�ำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษาจึงได้จัดท�ำคู่มือการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน
ระดบั อดุ มศกึ ษา พ.ศ.2557 ฉบบั นข้ี น้ึ โดยมวี ตั ถปุ ระสงคเ์ พอ่ื ใหส้ ถาบนั อดุ มศกึ ษาใชเ้ ปน็ แนวทางใน
การกำ� กบั และพฒั นาคณุ ภาพการจดั การศกึ ษาตามบรบิ ทของแตล่ ะสถาบนั ซงึ่ เนอื้ หาจะประกอบดว้ ย
ระบบการประกนั คณุ ภาพภายในระดบั หลกั สตู ร ระดบั คณะ และระดบั สถาบนั แนวทางการวเิ คราะห์
และสรปุ ผลการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายใน ตลอดจนกระบวนการประเมนิ คณุ ภาพภายใน และหวงั
เป็นอย่างยิ่งว่าเอกสารฉบับน้ีจะเป็นคู่มือส่งเสริมให้สถาบันอุดมศึกษาสามารถด�ำเนินการประกัน
คณุ ภาพภายในไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธผิ ล และนำ� ไปสกู่ ารพฒั นาระบบการประกนั คณุ ภาพภายในทเ่ี ขม้ แขง็
อันจะเป็นกลไกส�ำคญั สกู่ ารพฒั นาคุณภาพและมาตรฐานของอุดมศึกษาท่ตี ่อเน่ืองและยัง่ ยนื ตอ่ ไป
(รองศาสตราจารยพ์ ินิติ รตะนานกุ ลู )
เลขาธกิ ารคณะกรรมการการอุดมศกึ ษา
08 คู่มอื การประกนั คุณภาพการศึกษาภายใน ระดับอุดมศกึ ษา พ.ศ.2557 หน้า
3
สารบัญ
7
9
10
ประกาศคณะกรรมการประกนั คณุ ภาพภายในระดับอดุ มศกึ ษา
เรอื่ ง หลกั เกณฑ์และแนวปฏบิ ัตเิ กย่ี วกับการประกันคุณภาพภายใน 12
ระดับอดุ มศกึ ษา พ.ศ.2557 17
คำ� น�ำ 20
บทท่ี 1 การประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา ระดบั อุดมศึกษา
• เหตุผลและความจ�ำเปน็ ของการประกันคุณภาพการศกึ ษา 22
ระดับอดุ มศกึ ษา
• กฎหมายทเ่ี กี่ยวขอ้ งกบั การประกันคุณภาพการศึกษา 25
• การประกนั คณุ ภาพการศึกษา 26
• ความเช่อื มโยงระหว่างมาตรฐานการศึกษากบั 27
การประกันคุณภาพการศึกษา
• ความเช่อื มโยงระหว่างการประกันคุณภาพภายในและ 30
การประเมนิ คณุ ภาพ
บทท่ี 2 การประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายใน 33
• พัฒนาการของระบบการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายใน 43
• การประกันคณุ ภาพการศกึ ษาภายในรอบใหม่ 93
(ปกี ารศกึ ษา 2557 - 2561) 123
• กระบวนการและวิธีการประกนั คุณภาพการศกึ ษาภายใน 147
(ปกี ารศึกษา 2557 - 2561)
บทที่ 3 นยิ ามศพั ท์ 157
บทที่ 4 ระบบการประกันคณุ ภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั หลกั สตู ร
บทท่ี 5 ระบบการประกนั คุณภาพการศกึ ษาภายใน ระดับคณะ
บทท่ี 6 ระบบการประกันคณุ ภาพการศึกษาภายใน ระดับสถาบัน
บทท่ี 7 แนวทางการวิเคราะห์และสรปุ ผลการประกันคณุ ภาพ
การศกึ ษาภายใน
ภาคผนวก
1 การประกันคุณภาพการศึกษา
ระดับอุดมศึกษา
10 คูม่ อื การประกันคณุ ภาพการศึกษาภายใน ระดบั อุดมศกึ ษา พ.ศ.2557
1. เหตผุ ลและความจําเปน็ ของการประกันคณุ ภาพการศึกษา
ระดบั อุดมศกึ ษา
1.1 ความจำ� เปน็ ของการประกันคุณภาพการศึกษา
ภารกจิ หลกั ทสี่ ถาบนั อดุ มศกึ ษาจะตอ้ งปฏบิ ตั มิ ี 4 ประการ คอื การผลติ บณั ฑติ การวจิ ยั
การใหบ้ รกิ ารทางวชิ าการแกส่ งั คมและการทำ� นบุ ำ� รงุ ศลิ ปะและวฒั นธรรม การดำ� เนนิ การตามภารกจิ
ทงั้ 4 ประการดังกล่าว มคี วามสำ� คญั อย่างย่ิงตอ่ การพฒั นาประเทศท้ังระยะสนั้ และระยะยาว
ปจั จบุ นั มปี จั จยั ภายในและภายนอกหลายประการทที่ ำ� ใหก้ ารประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาในระดบั
อดุ มศกึ ษาเปน็ สิ่งจ�ำเปน็ ทจ่ี ะต้องเร่งด�ำเนนิ การ ปัจจยั ดงั กลา่ วคอื
1. คุณภาพของสถาบันอุดมศึกษาและบัณฑิตภายในประเทศที่มีแนวโน้มแตกต่างกัน
มากข้ึน ซง่ึ จะก่อใหเ้ กดิ ผลเสียแกส่ งั คมโดยรวมของประเทศในระยะยาว
2. ความท้าทายของโลกาภิวัตน์ต่อการอุดมศึกษา ท้ังในประเด็นการบริการการศึกษา
ขา้ มพรมแดน และการเคลอื่ นยา้ ยนกั ศกึ ษาและบณั ฑติ การประกอบอาชพี ของบณั ฑติ
ในอนาคต อนั เปน็ ผลจากการรวมตวั ของประเทศในภมู ภิ าคอาเซยี น ซง่ึ ทงั้ สองประเดน็
ตอ้ งการการรบั ประกนั ของคณุ ภาพการศึกษา
3. สถาบันอุดมศึกษามีความจ�ำเป็นท่ีจะต้องสร้างความมั่นใจแก่สังคมว่าสามารถพัฒนา
องค์ความรู้และผลิตบัณฑิต ตอบสนองต่อยุทธศาสตร์การพัฒนาประเทศให้มากขึ้น
ไม่ว่าจะเป็นการสร้างขีดความสามารถใการแข่งขันระดับสากล การพัฒนาภาค
การผลติ จรงิ ทงั้ อตุ สาหกรรมและบรกิ าร การพฒั นาอาชพี คณุ ภาพชวี ติ ความเปน็ อยู่
ระดับท้องถน่ิ และชุมชน
4. สถาบนั อุดมศึกษาจะตอ้ งใหข้ อ้ มลู สาธารณะ (public information) ท่เี ป็นประโยชน์
ต่อผู้มีสว่ นไดส้ ว่ นเสยี ท้ังนกั ศึกษาผู้จา้ งงานผู้ปกครองรัฐบาลและประชาชนท่ัวไป
5. สงั คมตอ้ งการระบบอดุ มศกึ ษาทเ่ี ปดิ โอกาสใหผ้ มู้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี มสี ว่ นรว่ ม (participation)
มคี วามโปรง่ ใส (transparency) และมคี วามรบั ผดิ ชอบซง่ึ ตรวจสอบได้ (accountability)
ตามหลักธรรมาภบิ าล
6. พระราชบญั ญตั กิ ารศกึ ษาแหง่ ชาติ พ.ศ. 2542 แกไ้ ขเพมิ่ เตมิ (ฉบบั ท่ี 2) พ.ศ.2545
ก�ำหนดให้สถานศึกษาทุกแห่งจัดให้มีระบบการประกันคุณภาพภายในรวมถึงให้มี
ส�ำนักงานรับรองมาตรฐานและประเมินคุณภาพการศึกษาท�ำหน้าที่ประเมินคุณภาพ
ภายนอกโดยการประเมินผลการจัดการศึกษาของสถานศกึ ษา
การประกันคณุ ภาพการศกึ ษา ระดับอดุ มศึกษา 11
7. คณะกรรมการการอดุ มศกึ ษาไดป้ ระกาศใชม้ าตรฐานการอดุ มศกึ ษา เมอ่ื วนั ที่ 7 สงิ หาคม
2549 เพอ่ื เปน็ กลไกกำ� กบั มาตรฐานระดบั กระทรวง ระดบั คณะกรรมการการอดุ มศกึ ษา
และระดบั หน่วยงาน โดยทกุ หนว่ ยงานระดับอดุ มศึกษาจะไดใ้ ชเ้ ปน็ กรอบการดำ� เนนิ
งานประกันคณุ ภาพการศึกษา
8. กระทรวงศกึ ษาธกิ ารได้มปี ระกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรอื่ ง กรอบมาตรฐานคุณวุฒิ
ระดับอุดมศึกษาแห่งชาติ เมื่อวันท่ี 2 กรกฎาคม 2552 และคณะกรรมการ
การอดุ มศกึ ษาไดป้ ระกาศแนวทางการปฏบิ ตั ติ ามกรอบมาตรฐานคณุ วฒุ ริ ะดบั อดุ มศกึ ษา
แหง่ ชาติ เมอื่ วนั ท่ี 16 กรกฎาคม 2552 เพอื่ ใหก้ ารจดั การศกึ ษาระดบั อดุ มศกึ ษาเปน็
ไปตามมาตรฐานการอดุ มศกึ ษาและเพอ่ื การประกนั คณุ ภาพของบณั ฑติ ในแตล่ ะระดบั
คณุ วฒุ ิและสาขาวิชา
9. กระทรวงศกึ ษาธกิ ารไดม้ ปี ระกาศกระทรวงศกึ ษาธกิ าร เรอ่ื ง มาตรฐานสถาบนั อดุ มศกึ ษา
เมื่อวนั ที่ 24 เมษายน 2554 เพ่ือเป็นกลไกส่งเสรมิ และกำ� กับให้สถาบันอุดมศกึ ษา
จดั การศึกษาใหม้ ีมาตรฐานตามประเภทหรอื กล่มุ สถาบันอุดมศกึ ษา 4 กลมุ่
1.2 วัตถุประสงค์ของการพัฒนาระบบประกันคณุ ภาพการศึกษา
สถาบนั อดุ มศกึ ษารว่ มกบั ตน้ สงั กดั จำ� เปน็ ตอ้ งพฒั นาระบบและกลไกการประกนั คณุ ภาพ
การศกึ ษา โดยมีวตั ถุประสงค์ดังน้ี
1. เพ่ือให้สถาบันได้มีการพัฒนามุ่งสู่วิสัยทัศน์ และยกระดับขีดความสามารถในการ
แข่งขัน โดยระบบดังกล่าวจะต้องเปน็ ไปตามเจตนารมณข์ อง พรบ. และเป็นไปตาม
กรอบแผนอุดมศกึ ษาระยะยาว มาตรฐานระดับชาตแิ ละนานาชาติ
2. เพอ่ื ตรวจสอบและประเมนิ ผลการดำ� เนนิ งานตงั้ แตร่ ะดบั หลกั สตู ร คณะวชิ าหรอื หนว่ ยงาน
เทยี บเทา่ และสถาบนั อดุ มศกึ ษาในภาพรวม ตามระบบคณุ ภาพและกลไกทสี่ ถาบนั นน้ั ๆ
ก�ำหนดขึ้น โดยวิเคราะห์เปรียบเทียบผลการด�ำเนินงานตามตัวบ่งช้ีในองค์ประกอบ
คณุ ภาพตา่ งๆ ว่าเปน็ ไปตามเกณฑ์และไดม้ าตรฐาน
3. เพอื่ ใหห้ ลกั สตู ร คณะวชิ าหรอื หนว่ ยงานเทยี บเทา่ และสถาบนั อดุ มศกึ ษาทราบสถานภาพ
ของตนเองอนั จะนำ� ไปสกู่ ารกำ� หนดแนวทางในการพฒั นาคณุ ภาพไปสเู่ ปา้ หมาย (targets)
และเปา้ ประสงค์ (goals) ทต่ี ้งั ไวต้ ามจดุ เน้นของตนเอง
4. เพอ่ื ใหไ้ ดข้ อ้ มลู ทส่ี ะทอ้ นจดุ แขง็ จดุ ทค่ี วรปรบั ปรงุ ตลอดจนขอ้ เสนอแนะในการพฒั นา
การดำ� เนนิ งานเพอื่ นำ� ไปปรบั ปรงุ ผลการดำ� เนนิ การในแตล่ ะระดบั อยา่ งตอ่ เนอื่ ง เพอ่ื ยกระดบั
ขดี ความสามารถของสถาบัน
12 คู่มือการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน ระดบั อดุ มศกึ ษา พ.ศ.2557
5. เพื่อให้ข้อมูลสาธารณะที่เป็นประโยชน์ต่อผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ท�ำให้ม่ันใจว่าสถาบัน
อดุ มศกึ ษาสามารถสรา้ งผลผลติ ทางการศกึ ษาทมี่ คี ณุ ภาพและไดม้ าตรฐานตามทก่ี ำ� หนด
6. เพอ่ื ใหห้ นว่ ยงานตน้ สงั กดั ของสถาบนั อดุ มศกึ ษาและหนว่ ยงานทเ่ี กยี่ วขอ้ ง มขี อ้ มลู พนื้ ฐาน
ที่จ�ำเป็นส�ำหรับการส่งเสริมสนบั สนุนการจัดการอดุ มศกึ ษาในแนวทางทเ่ี หมาะสม
2. กฎหมายทเี่ กี่ยวขอ้ งกับการประกันคณุ ภาพการศกึ ษา
2.1 พระราชบญั ญตั กิ ารศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 แก้ไขเพ่มิ เติม (ฉบับที่ 2)
พ.ศ. 2545 ท่ีเก่ยี วข้องกับการประกันคณุ ภาพการศกึ ษาระดับอดุ มศกึ ษา
พระราชบัญญัตกิ ารศกึ ษาแหง่ ชาติ พ.ศ. 2542 แกไ้ ขเพิ่มเตมิ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2545
ได้ก�ำหนดจุดมุ่งหมายและหลักการของการจัดการศึกษาท่ีมุ่งเน้นคุณภาพและมาตรฐาน
โดยกำ� หนดรายละเอยี ดไวใ้ นหมวด 6 มาตรฐานและการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา ซงึ่ ประกอบ
ดว้ ย “ระบบการประกันคุณภาพภายใน” และ “ระบบการประกันคณุ ภาพภายนอก” เพอ่ื ใช้
เป็นกลไกในการผดงุ รักษาคุณภาพและมาตรฐานของสถาบันอดุ มศกึ ษา
การประกนั คณุ ภาพภายใน เปน็ การสรา้ งระบบและกลไกในการพฒั นา ตดิ ตามตรวจสอบ
และประเมนิ การดำ� เนนิ งานของสถาบนั อดุ มศกึ ษาใหเ้ ปน็ ไปตามนโยบาย เปา้ หมายและระดบั
คุณภาพตามมาตรฐานทก่ี ำ� หนดโดยสถานศึกษาและหรือหน่วยงานต้นสังกัด โดยหนว่ ยงาน
ตน้ สงั กดั และสถานศกึ ษากำ� หนดใหม้ รี ะบบการประกนั คณุ ภาพภายในสถานศกึ ษาและใหถ้ อื วา่
การประกันคุณภาพภายในเป็นส่วนหน่ึงของกระบวนการบริหารการศึกษาท่ีต้องด�ำเนินการ
อย่างต่อเนื่องมีการจัดท�ำรายงานประจ�ำปีที่เป็นรายงานประเมินคุณภาพภายในเสนอต่อ
สภาสถาบัน หน่วยงานต้นสังกัด และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพ่ือพิจารณาและเปิดเผยต่อ
สาธารณชนเพอื่ นำ� ไปสกู่ ารพฒั นาคณุ ภาพและมาตรฐานการศกึ ษาและเพอื่ รองรบั การประกนั
คุณภาพภายนอก
การประกนั คณุ ภาพภายนอก เปน็ การประเมนิ คณุ ภาพการจดั การศกึ ษาเพอื่ ใหม้ กี ารตดิ ตาม
และตรวจสอบคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา โดยค�ำนึงถึงความมุ่งหมาย
หลกั การและแนวการจดั การศกึ ษาในแตล่ ะระดบั ซง่ึ ประเมนิ โดย “สำ� นกั งานรบั รองมาตรฐาน
และประเมนิ คณุ ภาพการศกึ ษา (องคก์ ารมหาชน) หรอื เรยี กชอ่ื ยอ่ วา่ “สมศ.” พระราชบญั ญตั ิ
การศกึ ษาแหง่ ชาติ พ.ศ. 2542 แกไ้ ขเพม่ิ เตมิ (ฉบบั ท2่ี ) พ.ศ.2545 ไดก้ ำ� หนดใหส้ ถานศกึ ษา
ทกุ แห่งต้องได้รบั การประเมินคณุ ภาพภายนอกอย่างนอ้ ย 1 คร้งั ในทุกรอบ 5 ปี นบั ตั้งแต่
การประเมนิ คร้งั สุดท้าย และเสนอผลการประเมินตอ่ หนว่ ยงานที่เก่ยี วขอ้ งและสาธารณชน
การประกนั คุณภาพการศกึ ษา ระดับอดุ มศึกษา 13
2.2 กรอบแผนอดุ มศกึ ษาระยะยาว 15 ปี ฉบับที่ 2 (พ.ศ. 2551 - 2565)
และแผนพฒั นาการศกึ ษาระดบั อดุ มศกึ ษา ฉบับที่ 11 (พ.ศ. 2555 – 2559)
กรอบแผนอดุ มศกึ ษาระยะยาว 15 ปี ฉบบั ท่ี 2 (พ.ศ. 2551 - 2565) ไดก้ ำ� หนดแนวทาง
การพฒั นาและแกป้ ญั หาอดุ มศกึ ษาทไี่ ร้ทศิ ทาง ซ้�ำซอ้ น ขาดคณุ ภาพ และขาดประสทิ ธภิ าพ
โดยใชก้ ลไกการประเมนิ คณุ ภาพและมาตรฐานการศกึ ษาเปน็ กลไกหลกั ในการดำ� เนนิ การ กลา่ วคอื
ใหม้ กี ารสรา้ งกลไกการประเมนิ คณุ ภาพสถาบนั อดุ มศกึ ษาตามพนั ธกจิ ของสถาบนั ในแตล่ ะกลมุ่
ซง่ึ มพี นื้ ทบี่ รกิ ารและจดุ เนน้ ระดบั การศกึ ษาทตี่ า่ งกนั รวมทง้ั มพี นั ธกจิ และบทบาทในการพฒั นา
สงั คมและเศรษฐกจิ ของประเทศตา่ งกนั ตามความหลากหลาย ทงั้ การพฒั นาฐานราก สงั คม
เศรษฐกจิ รวมถงึ การกระจายอำ� นาจในระดบั ทอ้ งถน่ิ การขบั เคลอื่ นภาคการผลติ ในชนบท ทอ้ งถนิ่
และระดบั ประเทศ จนถงึ การแขง่ ขนั ในโลกาภวิ ตั น์ ซง่ึ ระบบอดุ มศกึ ษาแตล่ ะกลมุ่ เหลา่ นี้ จะนำ� ไปสู่
การเปลยี่ นแปลงอดุ มศกึ ษา และสง่ ผลกระทบทเ่ี ปน็ ประโยชนต์ อ่ ประเทศอยา่ งมนี ยั สำ� คญั อาทิ
สามารถสรา้ งความเปน็ เลศิ ไดต้ ามพนั ธกจิ ของตวั เอง สามารถตอบสนองตอ่ ยทุ ธศาสตรก์ ารพฒั นา
ประเทศดขี นึ้ สง่ ผลเชงิ บวกตอ่ การผลติ พฒั นาและการทำ� งานของอาจารย์ สามารถปรบั จำ� นวน
ของบัณฑิตในสาขาที่เป็นความต้องการของสังคม ลดการว่างงาน โดยที่สถาบันอุดมศึกษา
ในกลมุ่ เหลา่ นมี้ กี ลไกรว่ มกนั ในการประกนั คณุ ภาพ เพอ่ื ใหน้ กั ศกึ ษาสามารถตอ่ ยอด ถา่ ยโอน
แลกเปลยี่ นกนั ไดร้ ะหวา่ งกลมุ่ และในระยะยาวการประเมนิ คณุ ภาพควรนำ� ไปสรู่ ะบบรบั รองวทิ ยฐานะ
(accreditation)ที่นักศึกษาและสาธารณะให้ความเช่ือถือ เป็นฐานและเงื่อนไขในการจัดสรร
งบประมาณของรัฐ และการสนับสนุนจากภาคเอกชน รวมทง้ั การโอนยา้ ยหนว่ ยกติ
จากกรอบแผนอุดมศึกษาระยะยาว 15 ปีดังกล่าว กระทรวงศึกษาธิการได้มีประกาศ
กระทรวงศึกษาธิการ เรื่อง มาตรฐานสถาบนั อดุ มศึกษา ในปี 2551 ก�ำหนดประเภทหรือ
กลุ่มสถาบันอุดมศึกษาเป็น 4 กลมุ่ คือ
กลมุ่ ก วทิ ยาลยั ชมุ ชน หมายความถงึ สถาบนั ทเ่ี นน้ การผลติ บณั ฑติ ระดบั ตำ�่ กวา่ ปรญิ ญาตรี
จดั ฝึกอบรมสนองตอบความต้องการของท้องถน่ิ เพ่ือเตรียมกำ� ลังคนที่มีความรเู้ ขา้ สูภ่ าค
การผลิตจรงิ ในชมุ ชน สถาบันสนบั สนุนรองรบั การเปล่ยี นอาชีพพ้ืนฐาน เช่น แรงงานท่ี
ออกจากภาคเกษตร เป็นแหลง่ เรยี นรู้ทีส่ ่งเสรมิ ใหป้ ระชาชนได้มีโอกาสเรียนรตู้ ลอดชวี ิต
อนั จะนำ� ไปสู่ความเขม้ แขง็ ของชุมชนและการพฒั นาทยี่ ่งั ยืน
กล่มุ ข สถาบันท่เี น้นระดบั ปริญญาตรี หมายความถงึ สถาบนั ที่เนน้ การผลิตบณั ฑติ
ระดบั ปรญิ ญาตรี เพอ่ื ใหไ้ ดบ้ ณั ฑติ ทมี่ คี วามรคู้ วามสามารถเปน็ หลกั ในการขบั เคลอ่ื นการ
พัฒนาและการเปลย่ี นแปลงในระดบั ภูมิภาค สถาบันมีบทบาทในการสร้างความเข้มแขง็
ใหก้ ับหน่วยงาน ธรุ กิจ และบคุ คลในภูมิภาค เพือ่ รองรับการด�ำรงชพี สถาบนั อาจมีการ
จัดการเรยี นการสอนในระดบั บณั ฑติ ศกึ ษา โดยเฉพาะระดับปรญิ ญาโทดว้ ยก็ได้
14 ค่มู ือการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั อดุ มศกึ ษา พ.ศ.2557
กล่มุ ค สถาบันเฉพาะทาง หมายความถึง สถาบันทเ่ี นน้ การผลติ บณั ฑิตเฉพาะทางหรอื
เฉพาะกลมุ่ สาขาวชิ า ทง้ั สาขาวชิ าทางวทิ ยาศาสตรก์ ายภาพ วทิ ยาศาสตรช์ วี ภาพ สงั คมศาสตร์
หรอื มนษุ ยศาสตร์ รวมทงั้ สาขาวชิ าชพี เฉพาะทาง สถาบนั อาจเนน้ การทำ� วทิ ยานพิ นธ์ หรอื การวจิ ยั
หรือเน้นการผลิตบัณฑิตท่มี ีความรู้ ความสามารถ ทักษะและสมรรถนะในการประกอบ
อาชพี ระดบั สงู หรอื เนน้ ทง้ั สองดา้ น รวมทง้ั สถาบนั อาจมบี ทบาทในการพฒั นาภาคการผลติ จรงิ
ทงั้ อตุ สาหกรรมและบรกิ าร สถาบนั ในกลมุ่ นอ้ี าจจำ� แนกไดเ้ ปน็ 2 ลกั ษณะ คอื ลกั ษณะที่ 1
เปน็ สถาบนั ทเ่ี นน้ ระดบั บณั ฑติ ศกึ ษา และลกั ษณะที่ 2 เปน็ สถาบนั ทเี่ นน้ ระดบั ปรญิ ญาตรี
กลมุ่ ง สถาบนั ทเี่ นน้ การวจิ ยั ขนั้ สงู และผลติ บณั ฑติ ระดบั บณั ฑติ ศกึ ษาโดยเฉพาะระดบั
ปรญิ ญาเอก หมายความถึง สถาบนั ท่เี น้นการผลติ บณั ฑิตระดบั บณั ฑติ ศึกษาโดยเฉพาะ
ระดบั ปรญิ ญาเอก และเนน้ การทำ� วทิ ยานพิ นธแ์ ละการวจิ ยั รวมถงึ การวจิ ยั หลงั ปรญิ ญาเอก
สถาบนั เนน้ การผลติ บณั ฑติ ทเี่ ปน็ ผนู้ ำ� ทางความคดิ ของประเทศ สถาบนั มศี กั ยภาพในการ
ขับเคล่ือนอุดมศึกษาไทยให้อยู่ในแนวหน้าระดับสากล มุ่งสร้างองค์ความรู้ทฤษฎี และ
ข้อค้นพบใหมท่ างวชิ าการ
ดงั นนั้ การประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาจงึ ตอ้ งสรา้ งกลไกการประเมนิ คณุ ภาพใหส้ อดรบั กบั
การแบง่ กลมุ่ สถาบันอุดมศึกษา 4 กล่มุ ดังกลา่ ว
แผนพฒั นาการศกึ ษาระดบั อดุ มศกึ ษา ฉบบั ที่ 11 (พ.ศ. 2555 – 2559) กำ� หนดใหอ้ ดุ มศกึ ษา
ไทยในชว่ งปี 2555 - 2559 ตอ้ งมกี ารพฒั นาอยา่ งกา้ วกระโดดเพอ่ื เปน็ แหลง่ ความรทู้ ต่ี อบสนอง
การแกไ้ ขปญั หาวกิ ฤตแิ ละชนี้ ำ� การพฒั นาอยา่ งยง่ั ยนื ของชาตแิ ละทอ้ งถน่ิ โดยเรง่ สรา้ งภมู คิ มุ้ กนั
ในประเทศใหเ้ ขม้ แขง็ ขนึ้ ภายใตห้ ลกั ปรชั ญาเศรษฐกจิ พอเพยี งและตอ้ งสง่ เสรมิ การพฒั นาประเทศ
ใหส้ ามารถแขง่ ขนั ไดใ้ นประชาคมอาเซยี นและประชาคมโลกโดยใหค้ วามสำ� คญั กบั การพฒั นา
คนและสงั คมไทยใหม้ คี ณุ ภาพผลติ กำ� ลงั คนทมี่ ศี กั ยภาพตรงตามความตอ้ งการของตลาดแรงงาน
สามารถท�ำงานเพ่อื ด�ำรงชีพตนเอง และเพือ่ ชว่ ยเหลอื สังคมมีคณุ ธรรมมีความรบั ผดิ ชอบและ
มสี ขุ ภาวะทงั้ รา่ งกายและจติ ใจรวมทงั้ พฒั นาอาจารยใ์ หเ้ ปน็ มอื อาชพี และผเู้ ชย่ี วชาญมอื อาชีพ
ใหเ้ ปน็ อาจารยพ์ ฒั นาวชิ าชพี อาจารยใ์ หเ้ ปน็ ทย่ี อมรบั ของสงั คม มกี ารจดั การเพอื่ พฒั นาเศรษฐกจิ
ของประเทศไทยโดยใชค้ วามรเู้ ทคโนโลยแี ละนวตั กรรมความคดิ สรา้ งสรรคบ์ นพนื้ ฐานการผลติ
และการบรโิ ภคทีเ่ ป็นมติ รต่อสง่ิ แวดล้อมซ่ึงจะน�ำไปสู่การพฒั นาเพ่อื ประโยชน์สขุ ทีย่ ัง่ ยืนของ
ประเทศไทยทง้ั นโี้ ดยอาศยั การบรหิ ารจดั การอดุ มศกึ ษาเชงิ รกุ และพระราชบญั ญตั อิ ดุ มศกึ ษาเปน็
เครอ่ื งมอื สำ� คญั ในการขบั เคลอ่ื นวสิ ยั ทศั นป์ ี 2559 “อดุ มศกึ ษาเปน็ แหลง่ องคค์ วามรแู้ ละพฒั นา
ก�ำลังคนระดับสูงที่มีคุณภาพเพ่ือการพัฒนาชาติอย่างย่ังยืนสร้างสังคมการเรียนรู้ตลอดชีวิต
ตามแผนพฒั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาตฉิ บบั ท่ี 11 (พ.ศ. 2555 - 2559) บนพนื้ ฐานปรชั ญา
ของเศรษฐกิจพอเพียงมีบทบาทสูงในสังคมประชาคมอาเซียนและมุ่งสู่คุณภาพอุดมศึกษา
ระดับนานาชาติ”
การประกนั คณุ ภาพการศึกษา ระดับอดุ มศกึ ษา 15
2.3 มาตรฐานการอุดมศึกษา
ทป่ี รากฏตามประกาศกระทรวงศกึ ษาธกิ าร ลงวนั ที่ 7 สงิ หาคม 2549 ประกอบดว้ ยมาตรฐาน
3 ด้าน ไดแ้ ก่ มาตรฐานดา้ นคณุ ภาพบณั ฑิต มาตรฐานดา้ นการบรหิ ารจดั การการอดุ มศึกษา
และมาตรฐานดา้ นการสรา้ งและพฒั นาสงั คมฐานความรแู้ ละสงั คมแหง่ การเรยี นรู้ มาตรฐานยอ่ ย
ทัง้ 3 ด้านนี้ อยใู่ นมาตรฐานการศึกษาของชาตทิ ป่ี ระกอบด้วยมาตรฐานยอ่ ย 3 มาตรฐาน
เชน่ กนั คอื มาตรฐานที่ 1 คณุ ลกั ษณะของคนไทยทพ่ี งึ ประสงค์ ทง้ั ในฐานะพลเมอื งและพลโลก
มาตรฐานที่ 2 แนวการจดั การศกึ ษา มาตรฐานที่ 3 แนวการสรา้ งสงั คมแหง่ การเรยี นร/ู้ สงั คม
แหง่ ความรู้ แตล่ ะมาตรฐานยอ่ ยของมาตรฐานการอดุ มศกึ ษาจะมคี วามสอดคลอ้ งและสมั พนั ธ์
กบั มาตรฐานย่อยของมาตรฐานการศกึ ษาของชาติ เพอื่ ใหก้ ารพฒั นาคณุ ภาพและมาตรฐาน
การศกึ ษาบรรลตุ ามจุดมุ่งหมายและหลักการของการจัดการศึกษาของชาติ
นอกเหนอื จากมาตรฐานการอดุ มศกึ ษาทเ่ี ปน็ มาตรฐานแมบ่ ทแลว้ คณะกรรมการการอดุ มศกึ ษา
ไดจ้ ดั ทำ� มาตรฐานสถาบนั อดุ มศกึ ษา ตามประกาศกระทรวงศกึ ษาธกิ าร พ.ศ. 2551 เพอื่ นำ� ไปสู่
การพฒั นาสถาบนั อดุ มศกึ ษาตามกลมุ่ สถาบนั ทมี่ ปี รชั ญา วตั ถปุ ระสงค์ และพนั ธกจิ ในการจดั ตงั้
ทแี่ ตกตา่ งกนั ไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพและประสทิ ธผิ ล ประกอบดว้ ยมาตรฐานหลกั 2 ดา้ น คอื
มาตรฐานดา้ นศกั ยภาพและความพรอ้ มในการจดั การศกึ ษา และมาตรฐานดา้ นการดำ� เนนิ การ
ตามภารกจิ ของสถาบนั อดุ มศกึ ษา และกำ� หนดกลมุ่ สถาบนั อดุ มศกึ ษาเปน็ 4 กลมุ่ ไดแ้ ก่ กลมุ่ ก
วทิ ยาลยั ชมุ ชน กลมุ่ ข สถาบนั ทเี่ นน้ ระดบั ปรญิ ญาตรี กลมุ่ ค สถาบนั เฉพาะทาง และกลมุ่ ง
สถาบันท่ีเน้นการวิจัยขั้นสูงและผลิตบัณฑิตระดับบัณฑิตศึกษาโดยเฉพาะระดับปริญญาเอก
นอกจากนน้ั ยงั ไดจ้ ดั ทำ� กรอบมาตรฐานคณุ วฒุ ริ ะดบั อดุ มศกึ ษาแหง่ ชาติ พ.ศ. 2552 เพอ่ื ให้
เปน็ ไปตามมาตรฐานการอดุ มศกึ ษาและเพอ่ื เปน็ การประกนั คณุ ภาพบณั ฑติ ในแตล่ ะระดบั คณุ วฒุ ิ
และสาขาวชิ า โดยกำ� หนดใหค้ ณุ ภาพของบณั ฑติ ทกุ ระดบั คณุ วฒุ แิ ละสาขาวชิ าตอ้ งเปน็ ไปตาม
มาตรฐานผลการเรยี นรอู้ ยา่ งนอ้ ย 5 ดา้ น คอื ดา้ นคณุ ธรรม จรยิ ธรรม ดา้ นความรู้ ดา้ นทกั ษะ
ทางปัญญา ด้านทักษะความสมั พนั ธ์ระหว่างบคุ คลและความรับผิดชอบ และด้านทักษะการ
วิเคราะหเ์ ชิงตวั เลขการสื่อสาร และการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ
2.4 กฎกระทรวงว่าด้วยระบบ หลักเกณฑ์ และวิธีการประกนั คณุ ภาพการศึกษา
หลังจากที่พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 มีผลบังคับใช้ ส�ำนักงาน
คณะกรรมการการอดุ มศกึ ษา (ทบวงมหาวทิ ยาลยั เดมิ ) ในฐานะหนว่ ยงานตน้ สงั กดั ทที่ ำ� หนา้ ที่
กำ� กบั ดแู ลสถาบนั อดุ มศกึ ษาไดเ้ สนอระบบการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาใหค้ ณะรฐั มนตรพี จิ ารณา
เพอื่ ใหส้ อดคลอ้ งกบั เจตนารมณแ์ หง่ พระราชบญั ญตั ฉิ บบั ดงั กลา่ ว ซง่ึ คณะรฐั มนตรใี นการประชมุ
เมอ่ื วนั ท่ี 21 มนี าคม 2543 ไดม้ มี ตเิ หน็ ชอบกบั ระบบประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาของสำ� นกั งาน
16 ค่มู อื การประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั อุดมศกึ ษา พ.ศ.2557
คณะกรรมการการอดุ มศึกษา (ทบวงมหาวิทยาลยั เดิม) ซึง่ ตอ่ มาได้จัดท�ำเป็นประกาศทบวง
มหาวทิ ยาลยั เรอ่ื ง ระบบ หลกั เกณฑแ์ ละวธิ กี ารประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายในระดบั อดุ มศกึ ษา
พ.ศ. 2545 เพ่ือใช้เปน็ แนวปฏบิ ตั ิ สาระสำ� คญั ของประกาศฉบบั นรี้ ะบใุ หท้ บวงมหาวิทยาลยั
สนบั สนนุ และสง่ เสรมิ สถาบนั อดุ มศกึ ษาจดั ทำ� ระบบการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายในตาม
ภารกจิ หลกั ของสถาบนั อดุ มศกึ ษาใหม้ ปี ระสทิ ธภิ าพและประสทิ ธผิ ล รวมทงั้ ใหม้ กี ารประเมนิ ผล
และตดิ ตามตรวจสอบคณุ ภาพและมาตรฐานการศกึ ษาของสถาบนั อดุ มศกึ ษาจากภายใน หรอื
โดยหน่วยงานต้นสังกัดท่ีมีหน้าท่ีก�ำกับดูแลสถาบันการศึกษาเพ่ือเตรียมความพร้อมส�ำหรับ
การประเมินคุณภาพจากภายนอก รวมถึงสนับสนุนให้มีการแต่งตั้งคณะกรรมการประกัน
คุณภาพภายในระดับอุดมศึกษาข้ึนในแต่ละคณะวิชาหรือสถาบันอุดมศึกษา เพื่อก�ำหนด
นโยบาย หลักเกณฑ์ แนวทาง วิธีการตรวจสอบและประเมินระบบกลไกและประเมินผล
การดำ� เนนิ งานการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายในของแตล่ ะคณะวชิ าหรอื สถาบนั อดุ มศกึ ษา
หลงั จากดำ� เนนิ การตามประกาศฉบบั ปี พ.ศ. 2545 ไประยะหนง่ึ สำ� นกั งานคณะกรรมการ
การอุดมศึกษาจึงได้จัดท�ำกฎกระทรวงว่าด้วยระบบหลักเกณฑ์และวิธีการประกันคุณภาพ
การศกึ ษาภายในสถานศกึ ษาระดบั อดุ มศกึ ษาพ.ศ. 2546 เพอื่ ใหเ้ ปน็ ไปตามพระราชบญั ญตั ิ
การศกึ ษาแหง่ ชาตพิ .ศ. 2542 แกไ้ ขเพม่ิ เตมิ (ฉบบั ท่ี 2) พ.ศ. 2545 ในมาตรา 5 และมาตรา
47 วรรคสองโดยสาระส�ำคัญเก่ียวกับระบบและกลไกการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน
ของกฎกระทรวงฉบบั นี้ยงั คงไว้ตามประกาศทบวงมหาวทิ ยาลัยฯ พ.ศ. 2545 ซงึ่ สำ� นกั งาน
คณะกรรมการการอุดมศึกษาได้ถือปฏิบัติมาอย่างต่อเน่ือง ต่อมาในปี 2553 กระทรวง
ศกึ ษาธกิ ารไดอ้ อกกฎกระทรวงวา่ ดว้ ยระบบ หลกั เกณฑ์ และวธิ กี ารประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา
พ.ศ. 2553 แทนฉบับเดมิ โดยรวมการประกันคุณภาพภายในและภายนอกของการศกึ ษา
ทุกระดับไว้ในฉบับเดียวกัน โดยมีการปรับให้คณะกรรมการประกันคุณภาพภายในระดับ
อดุ มศึกษาทำ� หน้าทห่ี ลัก 2 ประการคือ 1) วางระเบียบหรอื ออกประกาศก�ำหนดหลกั เกณฑ์
และแนวปฏบิ ตั ิเกย่ี วกบั การประกันคณุ ภาพภายในระดบั อุดมศึกษา เพ่อื สง่ เสริม สนับสนนุ
และพฒั นาการประกนั คณุ ภาพภายในระดบั อดุ มศกึ ษา โดยความเหน็ ชอบของคณะกรรมการ
การอดุ มศกึ ษา และ 2) เสนอแนะแนวทางปรบั ปรงุ และพฒั นาคณุ ภาพการศกึ ษาแกส่ ถานศกึ ษา
โดยนำ� ผลการประเมนิ คณุ ภาพทง้ั ภายในและภายนอกไปปรบั ปรงุ คณุ ภาพการศกึ ษาอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง
นอกจากน้ี ยงั มกี ารปรบั เปลย่ี นใหร้ ะบบการประกนั คณุ ภาพภายในประกอบดว้ ย การประเมนิ
คณุ ภาพ การติดตามตรวจสอบคณุ ภาพ และการพัฒนาคุณภาพ และก�ำหนดใหห้ นว่ ยงาน
ต้นสังกัดจัดให้มีการติดตามตรวจสอบคุณภาพการศึกษาอย่างน้อยหน่ึงคร้ังในทุกสามปีและ
แจง้ ผลใหส้ ถานศกึ ษาระดบั อดุ มศกึ ษาทราบ รวมทงั้ เปดิ เผยผลการตดิ ตามตรวจสอบคณุ ภาพ
การศกึ ษาต่อสาธารณชน
การประกันคุณภาพการศึกษา ระดับอดุ มศกึ ษา 17
3. การประกันคณุ ภาพการศึกษา
กอ่ นมปี ระกาศพระราชบญั ญตั กิ ารศกึ ษาแหง่ ชาติ พ.ศ. 2542 ทบวงมหาวทิ ยาลยั ไดต้ ระหนกั
ดีถึงความส�ำคัญของการประกันคุณภาพการศึกษาและได้จัดท�ำประกาศทบวงมหาวิทยาลัย
เรื่องนโยบายและแนวปฏิบัติในการประกันคุณภาพการศึกษาระดับอุดมศึกษามาต้ังแต่ปี
พ.ศ. 2539 เพื่อเป็นแนวทางในการประกันคุณภาพการศึกษาของสถาบันอุดมศึกษาตาม
หลกั การสำ� คญั 3 ประการคอื การใหเ้ สรภี าพทางวชิ าการ (academic freedom) ความมอี สิ ระ
ในการดำ� เนินการของสถาบนั (institutional autonomy) และความพรอ้ มของสถาบันทีจ่ ะรบั
การตรวจสอบคณุ ภาพจากภายนอกตามหลกั การของความรบั ผดิ ชอบทตี่ รวจสอบได้ (accountability)
ตอ่ มาพระราชบญั ญตั กิ ารศกึ ษาแหง่ ชาติ พ.ศ. 2542 แกไ้ ขเพมิ่ เตมิ (ฉบบั ที่ 2) พ.ศ. 2545
และ (ฉบบั ที่ 3) พ.ศ. 2553 ไดร้ ะบใุ หห้ นว่ ยงานตน้ สงั กดั และสถานศกึ ษาจดั ใหม้ รี ะบบประกนั
คุณภาพภายในสถานศึกษา ประกอบกับพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกระทรวง
ศกึ ษาธกิ าร พ.ศ. 2546 และกฎกระทรวงแบง่ สว่ นราชการ กำ� หนดใหส้ ำ� นกั งานคณะกรรมการ
การอุดมศึกษามีหน้าท่ีพิจารณาเสนอนโยบาย แผนพัฒนา และมาตรฐานการอุดมศึกษาท่ี
สอดคลอ้ งกบั แผนพฒั นาเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ และแผนการศกึ ษาแหง่ ชาติ สนบั สนนุ
ทรัพยากร ติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผลการจัดการศึกษาระดับอุดมศกึ ษา โดยค�ำนงึ
ถึงความเป็นอิสระและความเป็นเลิศทางวิชาการของสถานศึกษาระดับปริญญาตามกฎหมาย
ว่าด้วยการจัดต้ังสถานศึกษาแต่ละแห่งและกฎหมายท่ีเกี่ยวข้อง ส�ำนักงานคณะกรรมการ
การอดุ มศกึ ษาจงึ มหี นา้ ทรี่ ว่ มกบั สถานศกึ ษาในการจดั ใหม้ รี ะบบการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา
ภายใน โดยมีรายละเอียดดังน้ี
3.1 แนวทางการพัฒนาระบบและกลไกการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน
3.1.1 ระบบการประกันคุณภาพการศึกษา
ด้วยกฎกระทรวงวา่ ดว้ ยระบบ หลักเกณฑ์ และวธิ กี ารประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ.
2553 ขอ้ 33 ใหส้ ถาบันอดุ มศึกษาพฒั นาระบบประกนั คณุ ภาพ โดยยดึ หลักเสรภี าพทาง
วชิ าการและความมอี สิ ระในการดำ� เนนิ การของสถานศกึ ษา เพอ่ื ใหม้ ปี ระสทิ ธภิ าพและประสทิ ธผิ ล
ในการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษาระดับอุดมศกึ ษาอย่างต่อเนือ่ ง
และเตรยี มความพรอ้ มเพอ่ื รองรบั การประกนั คณุ ภาพภายนอก สถาบนั จงึ มอี สิ ระในการพฒั นา
ระบบประกันคุณภาพภายในท่ีเหมาะสมสอดคล้องกับระดับการพัฒนาของสถาบัน โดยอาจ
เปน็ ระบบประกนั คณุ ภาพทใี่ ช้กนั แพรห่ ลายในระดบั ชาตหิ รอื นานาชาติ หรอื เปน็ ระบบเฉพาะ
ที่สถาบันพัฒนาขึ้นเอง แต่ไม่ว่าจะเป็นระบบคุณภาพแบบใดจะต้องมีกระบวนการท�ำงาน
ที่เรม่ิ ต้นจากการวางแผน การด�ำเนินงานตามแผน การตรวจสอบประเมนิ และการปรบั ปรุง
18 คู่มือการประกันคณุ ภาพการศึกษาภายใน ระดับอุดมศกึ ษา พ.ศ.2557
พัฒนา ท้ังน้ี เพื่อให้การด�ำเนินภารกิจของสถาบันบรรลุเป้าประสงค์และมีพัฒนาการอย่าง
ตอ่ เนอ่ื ง ขณะเดยี วกนั กเ็ ปน็ หลกั ประกนั แกส่ าธารณชนใหม้ นั่ ใจวา่ สถาบนั อดุ มศกึ ษาสามารถ
สรา้ งผลผลติ ทางการศกึ ษาทมี่ คี ณุ ภาพหลกั การทส่ี ำ� คญั ในการพฒั นาระบบการประกนั คณุ ภาพ
และตัวบ่งชี้การประกันคุณภาพการศึกษาภายในระดบั อดุ มศกึ ษา
หลักการส�ำคญั ในการพฒั นาระบบประกันคณุ ภาพการศึกษามีดงั ตอ่ ไปน้ี
1) สง่ เสรมิ พนั ธกจิ หลกั และพนั ธกจิ สนบั สนนุ ของการอดุ มศกึ ษาภายใตค้ วามสอดคลอ้ ง
กับหลกั เกณฑท์ ่กี �ำหนดในกฎกระทรวงว่าดว้ ยระบบ หลกั เกณฑ์ และวิธกี ารประกนั คณุ ภาพ
การศึกษา พ.ศ. 2553
2) เปน็ ระบบประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายในทค่ี รอบคลมุ ปจั จยั นำ� เขา้ และกระบวนการ
ซ่ึงสามารถส่งเสรมิ และน�ำไปส่ผู ลลพั ธข์ องการดำ� เนนิ การอยา่ งมปี ระสิทธภิ าพ
3) ระบบการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายในระดบั อดุ มศกึ ษา รอบใหม่ ประกอบดว้ ย
การประกนั คณุ ภาพระดบั หลกั สตู ร ระดบั คณะ และระดบั สถาบนั โดยจะเรม่ิ ใชใ้ นปกี ารศกึ ษา
2557
- ระบบการประกันคณุ ภาพการศึกษาระดับหลักสตู ร มีการด�ำเนนิ การตัง้ แต่ การ
ควบคุมคุณภาพ การตดิ ตามตรวจสอบคุณภาพ และการพัฒนาคณุ ภาพ การพัฒนาตวั บ่งชี้
และเกณฑก์ ารประเมนิ ฯ จะมุ่งไปที่ระบบการประกันคุณภาพการศกึ ษามากกวา่ การประเมิน
คณุ ภาพ เพ่ือใหส้ ามารถสง่ เสรมิ สนับสนนุ กำ� กับติดตาม การดำ� เนนิ งานให้เป็นไปตามที่
กำ� หนด สะท้อนการจดั การศึกษาอย่างมคี ณุ ภาพ
- ระบบการประกนั คณุ ภาพภายในระดบั คณะและระดบั สถาบนั เปน็ การดำ� เนนิ การ
ประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายในทค่ี ณะและสถาบนั พฒั นาระบบประกนั คณุ ภาพ โดยยดึ หลกั
เสรีภาพทางวิชาการและความมีอิสระในการด�ำเนินการของสถานศึกษา ซ่ึงจะประเมินตาม
ระบบประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายในท่ีคณะและสถาบันตอ้ งการให้คณะและสถาบันพัฒนา
ตามศักยภาพและประเภทของกลมุ่ สถาบนั ซง่ึ เปน็ การประเมนิ ความเขม้ แขง็ ทางวชิ าการ
4) ใหอ้ สิ ระกบั สถาบนั อดุ มศกึ ษาในการออกแบบระบบประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายใน
5) เชื่อมโยงกบั ระบบคุณภาพอนื่ ทีก่ �ำหนดและเปน็ นโยบายของ กกอ. โดยเฉพาะเรือ่ ง
กรอบมาตรฐานคุณวุฒิระดับอุดมศึกษาแห่งชาติ และการเชื่อมโยงกับการประกันคุณภาพ
ภายนอกของ สมศ. เพอื่ ไมใ่ หเ้ ปน็ การทำ� งานซำ�้ ซอ้ นเกนิ ความจำ� เปน็ หรอื สรา้ งภาระการทำ� งาน
ของหน่วยงาน
3.1.2 มาตรฐาน ตวั บ่งช้ีและเกณฑ์ประเมนิ คุณภาพ
มาตรฐานท่ีเป็นกรอบส�ำคัญในการด�ำเนินงานของสถาบันอุดมศึกษา คือ มาตรฐาน
การอดุ มศกึ ษา ในขณะเดยี วกนั สถาบนั อดุ มศกึ ษาตา่ งๆ ตอ้ งดำ� เนนิ การใหเ้ ปน็ ไปตามมาตรฐาน
และหลักเกณฑ์อื่นๆ ท่ีเก่ียวข้องอีกมาก เช่น เกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรระดับอุดมศึกษา
การประกันคณุ ภาพการศกึ ษา ระดบั อดุ มศกึ ษา 19
กรอบมาตรฐานคณุ วฒุ ริ ะดบั อดุ มศกึ ษาแหง่ ชาติ มาตรฐานสถาบนั อดุ มศกึ ษา มาตรฐานเพอื่
การประเมนิ คุณภาพภายนอกของ สมศ. หรอื กรอบการปฏบิ ตั ริ าชการตามมติ ดิ ้านตา่ งๆ ของ
สำ� นกั งานคณะกรรมการพฒั นาระบบราชการ (ก.พ.ร.) ในกรณีมหาวิทยาลัยของรฐั เปน็ ต้น
ก�ำหนดตวั บ่งช้เี ปน็ 2 ประเภท คอื ตวั บ่งช้ีเชิงปรมิ าณและตัวบ่งชี้เชงิ คุณภาพ ดังน้ี
ตัวบ่งชี้เชิงคุณภาพจะระบุเกณฑ์มาตรฐานเป็นข้อๆ ก�ำหนดเกณฑ์การประเมินตัวบ่งช้ีเป็น
5 ระดับ มคี ะแนนตง้ั แต่ 1 ถงึ 5 การประเมนิ เชงิ คณุ ภาพน้ีจะมที ั้งการนบั จำ� นวนข้อและระบุ
วา่ ผลการดำ� เนนิ งานไดก้ ข่ี อ้ ไดค้ ะแนนเทา่ ใด กรณที ไี่ มด่ ำ� เนนิ การใดๆ หรอื ดำ� เนนิ การไมค่ รบ
ท่ีจะได้ 1 คะแนน ใหถ้ ือวา่ ได้ 0 คะแนน และการประเมนิ โดยก�ำหนดการให้คะแนนตามทไ่ี ด้
คณะหรอื สถาบนั ดำ� เนนิ การ และกรรมการประเมนิ (Peer review) จะพจิ ารณาผลการดำ� เนนิ
การนั้นๆ รว่ มกันก่อนทีจ่ ะบนั ทกึ คะแนน โดยมีระดบั คะแนนอยูร่ ะหวา่ ง 0 - 5
2) ตวั บง่ ชเ้ี ชิงปรมิ าณอย่ใู นรูปของร้อยละหรอื คา่ เฉล่ีย ก�ำหนดเกณฑก์ ารประเมินเปน็
คะแนนระหวา่ ง 1 ถงึ 5 โดยเปน็ คา่ ตอ่ เนอื่ ง (มจี ดุ ทศนยิ ม) สำ� หรบั การแปลงผลการดำ� เนนิ งาน
ตามตวั บง่ ชี้ (ซึง่ อยู่ในรูปร้อยละหรอื คา่ เฉล่ีย) เปน็ คะแนนทำ� โดยการเทยี บบัญญตั ไิ ตรยางศ์
โดยท่ีแต่ละตัวบ่งชี้จะกำ� หนดค่าร้อยละหรอื คา่ เฉล่ียท่ีคิดเปน็ คะแนนเตม็ 5 ไว้
คณะกรรมการประกันคุณภาพภายในระดับอุดมศึกษา ได้ก�ำหนดให้มีระบบประกัน
คณุ ภาพการศกึ ษาระดับหลกั สูตร คณะ และสถาบนั เพื่อให้สถาบนั อุดมศึกษาตา่ งๆ นำ� ไป
ใช้เปน็ แนวทาง (Guideline) ในการจัดทำ� ระบบการประกันคณุ ภาพภายในของแตล่ ะสถาบัน
ตามความสมคั รใจภายใตก้ ารกำ� กบั ดแู ลของสภาสถาบนั อดุ มศกึ ษา โดยระบบประกนั คณุ ภาพ
การศึกษาภายในจะครอบคลุมพันธกิจหลัก 4 ประการของการอุดมศึกษาและพันธกิจด้าน
การบรหิ ารจดั การ ไดแ้ ก่ (1) พนั ธกจิ ดา้ นการผลติ บณั ฑติ (2) พนั ธกจิ ดา้ นการวจิ ยั (3) พนั ธกจิ
ด้านการบรกิ ารวชิ าการ (4) พันธกจิ ดา้ นการทำ� นุบ�ำรงุ ศิลปะและวฒั นธรรม และการบรหิ าร
จดั การ ส�ำหรบั การประกันคณุ ภาพระดับหลักสตู รจะเนน้ พันธกจิ ในดา้ นการผลติ บัณฑติ เปน็
สำ� คญั สว่ นพนั ธกจิ ดา้ นอน่ื ๆ จะเปน็ การบรู ณาการเขา้ ไวด้ ว้ ยกนั หากเปน็ ตวั บง่ ชใี้ นระดบั คณะ
และสถาบันจะครอบคลุมพันธกิจหลักของการอุดมศึกษารวมท้ังการบริหารจัดการได้ทั้งหมด
ซง่ึ สามารถชว้ี ดั คณุ ลกั ษณะทพี่ งึ ประสงคต์ ามมาตรฐานการอดุ มศกึ ษา มาตรฐานและหลกั เกณฑ์
อ่นื ๆ ทีเ่ กย่ี วขอ้ งกับพันธกิจเหล่านัน้ ได้ทง้ั หมด ในบทท่ี 4 ถงึ บทท่ี 6 ของคู่มอื ฉบับนีจ้ งึ ได้
พัฒนาระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน เพ่ือให้สถาบันอุดมศึกษาน�ำไปเป็นกรอบ
ในการดำ� เนนิ การประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายในตง้ั แตร่ ะดบั หลกั สตู ร ระดบั คณะและระดบั
สถาบนั การพฒั นาตวั บง่ ชแ้ี ละเกณฑก์ ารประเมนิ จะมงุ่ ไปทร่ี ะบบการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา
มากกวา่ การประเมนิ คณุ ภาพ เพอื่ ใหส้ ามารถสง่ เสรมิ สนบั สนนุ กำ� กบั ตดิ ตาม การดำ� เนนิ งาน
ให้เป็นไปตามท่ีก�ำหนด สะท้อนการจัดการศึกษาอย่างมีคุณภาพ และตัวบ่งช้ีที่พัฒนาขึ้น
ควรเชอ่ื มโยงหรอื เปน็ เรอ่ื งเดยี วกนั กบั การประเมนิ คณุ ภาพภายนอก โดยการประกนั คณุ ภาพ
การศึกษาภายในเนน้ ที่ปัจจัยนำ� เขา้ และกระบวนการ ซงึ่ ภายใต้ตัวบ่งช้ีทเี่ ปน็ กระบวนการให้
สามารถสะทอ้ นผลลัพธข์ องการดำ� เนนิ การตามกระบวนการดงั กลา่ วดว้ ย
20 คมู่ อื การประกนั คณุ ภาพการศึกษาภายใน ระดับอุดมศกึ ษา พ.ศ.2557
3.1.3 กลไกการประกันคุณภาพ
ในดา้ นของกลไกการประกนั คุณภาพ ผูท้ ีม่ คี วามส�ำคญั สง่ ผลให้การดำ� เนนิ งานประสบ
ความสำ� เรจ็ และนำ� ไปสกู่ ารพฒั นาคณุ ภาพอยา่ งตอ่ เนอื่ งคอื คณะกรรมการระดบั นโยบายและ
ผู้บริหารสูงสุดของสถาบันท่ีจะต้องให้ความส�ำคัญและก�ำหนดนโยบายการประกันคุณภาพ
การศกึ ษาทช่ี ดั เจนและเขา้ ใจรว่ มกนั ทกุ ระดบั โดยมอบหมายใหห้ นว่ ยงานหรอื คณะกรรมการ
รบั ผดิ ชอบในการตดิ ตาม ตรวจสอบ ประเมนิ และกระตนุ้ ใหเ้ กดิ การพฒั นาคณุ ภาพอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง
หน้าที่ส�ำคัญประการหน่ึงของคณะกรรมการหรือหน่วยงานน้ี คือ การจัดระบบประกัน
คณุ ภาพพร้อมทงั้ กำ� หนดตวั บ่งช้แี ละเกณฑก์ ารประเมนิ คณุ ภาพทเี่ หมาะสมสำ� หรับคณะและ
สถาบัน ระบบประกันคุณภาพท่ีใช้ต้องสามารถเชื่อมโยงให้เกิดคุณภาพของการปฏิบัติงาน
ตง้ั แตร่ ะดบั บคุ คล ระดบั หลกั สตู ร ระดบั คณะวชิ าไปจนถงึ ระดบั สถาบนั โดยอาจจำ� เปน็ ตอ้ งจดั
ทำ� คมู่ อื คณุ ภาพในแตล่ ะระดบั เพอื่ กำ� กบั การดำ� เนนิ งาน แตท่ ส่ี ำ� คญั คณะกรรมการหรอื หนว่ ย
งานนี้ตอ้ งประสานงานและผลกั ดนั ให้เกดิ ระบบฐานข้อมลู และสารสนเทศทมี่ ีประสทิ ธภิ าพซงึ่
สามารถใชง้ านร่วมกันไดใ้ นทกุ ระดับ
3.1.4 ระบบฐานขอ้ มูลและระบบสารสนเทศ
การวัดและวิเคราะห์ผลการด�ำเนินงานเป็นสิ่งจ�ำเป็นในกระบวนการประกันคุณภาพ
การวดั และวเิ คราะหผ์ ลการดำ� เนนิ งานจะไมส่ ามารถทำ� ไดอ้ ยา่ งถกู ตอ้ งและมปี ระสทิ ธภิ าพหาก
ปราศจากฐานขอ้ มลู และระบบสารสนเทศทเ่ี ปน็ จรงิ ถกู ตอ้ งตรงกนั ทกุ ระดบั ตงั้ แตร่ ะดบั บคุ คล
ระดับหลักสูตร คณะวิชา และสถาบัน ตลอดจนเปน็ ข้อมูลทีส่ ามารถเรียกใช้ได้อย่างรวดเร็ว
ดังน้ัน ระบบสารสนเทศที่ดี มีประสิทธิภาพจึงเป็นปัจจัยส�ำคัญย่ิงท่ีจะส่งผลต่อความส�ำเร็จ
ของการประกันคุณภาพการศึกษา และส่งผลต่อคุณภาพในทุกขั้นตอนการด�ำเนินงานตั้งแต่
การวางแผน การปฏบิ ัตงิ าน การตรวจสอบประเมนิ ตลอดจนถงึ การปรับปรุงและพัฒนา
4. ความเช่อื มโยงระหวา่ งมาตรฐานการศกึ ษากับการประกนั คุณภาพ
การศกึ ษา
พระราชบญั ญัตกิ ารศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 แก้ไขเพ่มิ เตมิ (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2545
ในหมวด 5 ทวี่ า่ ดว้ ยการบรหิ ารและการจดั การศกึ ษา มาตรา 34 ไดก้ ำ� หนดให้ คณะกรรมการ
การอุดมศึกษามีหน้าที่พิจารณาเสนอมาตรฐานการอุดมศึกษาท่ีสอดคล้องกับความต้องการ
ตามแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ และสอดคล้องกบั มาตรฐานการศกึ ษาของชาติ
โดยคำ� นงึ ถงึ ความเปน็ อสิ ระและความเปน็ เลศิ ทางวชิ าการของสถาบนั อดุ มศกึ ษา คณะกรรมการ
การอุดมศึกษาจึงได้จัดท�ำมาตรฐานการอุดมศึกษาเพื่อใช้เป็นกลไกระดับกระทรวง ระดับ
การประกันคณุ ภาพการศกึ ษา ระดบั อดุ มศึกษา 21
คณะกรรมการการอดุ มศกึ ษา และระดบั หนว่ ยงาน เพอื่ นำ� ไปสกู่ ารกำ� หนดนโยบายการพฒั นา
การอุดมศึกษาของสถาบันอุดมศึกษาต่อไป มาตรฐานการอุดมศึกษาที่จัดท�ำขึ้นฉบับน้ีได้ใช้
มาตรฐานการศกึ ษาของชาตทิ เ่ี ปรยี บเสมอื นรม่ ใหญเ่ ปน็ กรอบในการพฒั นา โดยมสี าระสำ� คญั
ที่ครอบคลุมเป้าหมายและหลักการของการจัดการศึกษาระดับอุดมศึกษาของไทยและเป็น
มาตรฐานทีค่ �ำนงึ ถึงความหลากหลายของกลุ่มหรือประเภทของสถาบันอดุ มศกึ ษา เพอ่ื ให้ทกุ
สถาบนั สามารถน�ำไปใชก้ �ำหนดพันธกิจและมาตรฐานของการปฏบิ ัติงานได้
คณะกรรมการการอุดมศึกษายงั ได้ก�ำหนดเกณฑ์มาตรฐานอนื่ ๆ อาทิ เกณฑม์ าตรฐาน
หลักสูตรระดับอุดมศึกษา หลักเกณฑ์การขอเปิดและด�ำเนินการหลักสูตรระดับปริญญาใน
ระบบการศกึ ษาทางไกล หลกั เกณฑก์ ารกำ� หนดชอื่ ปรญิ ญา หลกั เกณฑแ์ ละแนวปฏบิ ตั เิ กย่ี วกบั
การพิจารณาประเมินคุณภาพการจัดการศึกษานอกสถานท่ีต้ังของสถาบันอุดมศึกษา เพ่ือ
ส่งเสริมให้สถาบันอุดมศึกษาได้พัฒนาด้านวิชาการและวิชาชีพ รวมท้ังการพัฒนาคุณภาพ
และยกระดบั มาตรฐานในการจดั การศกึ ษาระดบั อดุ มศกึ ษาใหม้ คี วามทดั เทยี มกนั และพฒั นา
สู่สากล ซ่ึงท�ำให้สถาบันอุดมศึกษาสามารถจัดการศึกษาได้อย่างยืดหยุ่น คล่องตัว และ
ตอ่ เน่ืองในทุกระดบั การศกึ ษา ตลอดจนสะท้อนให้เห็นถงึ มาตรฐานคณุ ภาพการจัดการศกึ ษา
ในระดับอดุ มศกึ ษา
เพอื่ ใหก้ ารจดั การศกึ ษาทกุ ระดบั และทกุ ประเภทมคี ณุ ภาพและไดม้ าตรฐานตามทก่ี ำ� หนด
ท้ังมาตรฐานการศึกษาระดับชาติ มาตรฐานการอุดมศึกษา มาตรฐานสถาบันอุดมศึกษา
และสัมพันธ์กับมาตรฐานและหลักเกณฑ์ที่เก่ียวข้องกับการจัดการศึกษาอื่นๆ รวมถึงกรอบ
มาตรฐานคณุ วฒุ ิระดับอุดมศกึ ษาแหง่ ชาติ จึงจำ� เป็นตอ้ งมรี ะบบประกนั คณุ ภาพทีพ่ ัฒนาข้ึน
ตามทก่ี ำ� หนดไวใ้ นกฎกระทรวงวา่ ดว้ ยระบบ หลกั เกณฑ์ และวธิ กี ารประกนั คณุ ภาพการศกึ ษา
พ.ศ. 2553 ทัง้ น้ี ความเชอื่ มโยงระหว่างมาตรฐานการศึกษา หลกั เกณฑท์ ่เี กีย่ วข้อง และ
การประกันคณุ ภาพการศึกษาสามารถแสดงในแผนภาพท่ี 1.1
22 คมู่ ือการประกนั คณุ ภาพการศึกษาภายใน ระดับอุดมศึกษา -พ1.6ศ-.2557
แผนภาพท่ี 1.1 ความเชอื่ มโยงระหวา่ งมาตรฐานการศกึ ษาและการประกันคุณภาพ
มาตรฐานการศกึ ษาของชาติ
มาตรฐานที่ 1 มาตรฐานท่ี 2 มาตรฐานที่ 3
คณุ ลกั ษณะของคนไทยท่ีพึง แนวทางการจัดการศึกษา แนวการสรา้ งสังคมแห่ง
ประสงค์ทง้ั ในฐานะพลเมอื งและ การเรียนรู้/สงั คมแห่งความรู้
พลโลก
มาตรฐาน มาตรฐาน มาตรฐานดา้ นการบรหิ าร มาตรฐานด้านการสร้างและพัฒนา
การอดุ มศกึ ษา ดา้ นคุณภาพบัณฑิต จดั การการอุดมศกึ ษา สงั คมฐานความรู้
และสังคมแหง่ การเรยี นรู้
หลกั เกณฑ์กากับ การประกนั คุณภาพภายใน ภายใต้ตัวบง่ ชต้ี ามพนั ธกิจของการอุดมศึกษาและการบรหิ ารจัดการ
มาตรฐาน รวมถึง ผลผลิตทางการศึกษาที่ไดค้ ุณภาพ
มาตรฐานสถาบัน
อุดมศึกษาและ
กรอบมาตรฐานคุณวุฒิ
ระดบั อดุ มศึกษาแห่งชาติ
แผน5.ภคาวาพมทเชี่ื่อ1ม.โ1ยงรคะหววาา่ มงกเาชรอื่ปรมะโกยันคงณุระภาหพวภา่างยใมนาแตละรกฐาราปนระกเมานิ รคศุณึกภาษพาและการประกันคณุ ภาพ
การประกันคุณภาพการศึกษาภายในเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการบริหารการศึกษาปกติท่ีต้องดาเนินการ
อยา่ งตอ่ เน่ือง โดยมีการควบคุมดูแลปัจจัยท่ีเก่ียวข้องกับคุณภาพ มีการตรวจสอบ ติดตามและประเมินผลการดาเนินงาน
5. คเ(iพnวื่อpนuาtาม)ไปกเสรชะู่กบาอื่ รวพนมักฒโานรยา(ปงpรrรoับcะปeรหsุงsค)วุณแา่ ลภงะาผพกลอผายลร่าิตงปสหมรรือ่าเะผสลมกลอัพนัดธ้วค์ย(oเณุหuตtpุนภuี้รtะา/บoพบutปภcรoะาmกยันe)คใุณซน่ึงภตแา่าพลงภจะาากยกกในาาจรปรึงตรป้อะเงรมดินะูแคลเุณทมั้งภปนิาัจพจคภัยาณุนยานเภอขก้าาพ
ท ตี่ อ้กงาดรำ�ปทภเนรา่ีเนยะนิ น้นกอกกกาันาจรรปคงึ เอรปณุ ะ็นยเมสภา่ ิิ่งนงจาผตาพลเปอ่กก็นาเรนาโจดรอื่ัดยศกงไดาึกร้เโชศดษื่อึกยมษาโมายภงกีดใาหังายนเ้ หร้ันใน็คนจควาเวกบปาแมคน็ผเชนมุสื่อภดมว่าโพแูนยทลงหี่ร1ปะน.2หจั ง่ึวจ่าขยังกอทางรเี่ กปกรรย่ีะะกวันบขคอ้วุณนงภกกาบัพาภคราณุบยใรนภกหิ าับาพกรารกมปกาีระราเมศรินตึกครษุณวภาจาปสพกอตบิ
ตดิ ตามและประเมนิ ผลการดำ� เนนิ งานเพอื่ นำ� ไปสกู่ ารพฒั นาปรบั ปรงุ คณุ ภาพอยา่ งสมำ่� เสมอ
ดว้ ยเหตนุ รี้ ะบบประกนั คณุ ภาพภายในจงึ ตอ้ งดแู ลทงั้ ปจั จยั นำ� เขา้ (input) กระบวนการ (process)
และผลผลติ หรือผลลพั ธ์ (output/outcome) ซคมู่่ึงอื ตกา่ารปงรจะกานั คกณุ กภาาพกรารปศึกรษะาภเามยในนิ ระคดบัณุ อุดภมศาึกษพา ฉภบบัาปยีกานรศกึอษกา 2ท55เ่ี7น้น
การประเมินผลการจัดการศึกษา ดังน้ัน ความเช่ือมโยงระหว่างการประกันคุณภาพภายใน
กับการประเมินคุณภาพภายนอกจึงเปน็ สิ่งจำ� เป็น โดยไดเ้ ชื่อมโยงใหเ้ หน็ จากแผนภาพที่ 1.2
-18- 23
การประกันคณุ ภาพการศกึ ษา ระดับอุดมศกึ ษา
แผนภาพท่ี 1.2 ความสัมพันธร์ ะหว่างการประกนั คณุ ภาพการศึกษาภายในกับการประเมินคุณภาพภายนอก
การประกนั คุณภาพภายใน
การปฏบิ ัติงาน การประเมนิ การประเมินคุณภาพภายนอก
ของสถาบัน ตนเองของ
สถาบนั รายงานประจาปี การตรวจเยยี่ ม รายงานผล การติดตามผล
การประเมนิ
ขอ้ มลู ปอ้ นกลบั ตดิ ตามตรวจสอบโดย
ต้นสังกัดทุก 3 ปี
ข้อมลู ป้อนกลับ
แผนภาพท่ี 1.2จ ากคแวผานมภสาพมั ทพ่ี 1นั .2ธจร์ ะะเหห็นวว่า่างกเมา่ือรสปถารบะันกอนัุดมคศุณึกษภาามีพกากรดาารเศนินึกกษาราปภราะยกันในคุณกภับากพภารายปใรนแะลเม้ว ิน
เจปา็นเปร็นายตง้อางนจกัดาทราปครราณุะยเมงภาินนาคปุณพรภภะาจาพายภปานีทย่ีเอปในก็นตราามยทงี่กานาหปนรดะเใมนินระคบุณบภฐาาพนภข้อามยใูลนดโ้าดนยกใาชร้รปูปรแะบกบันกคาุณรภจัดาพทา(รCาHยEงาQนAปรOะnจlาinปeีท)่ี
ภาย จในาเหซอกึ่งนแกเว่ปแลสย็นผาง้วกรานจาอนร้�าำตภบง้นเาัอนปสิงพทัง็นกึกกทดั ผตา่ีลรห้อกปน1างร.ว่ ร2ะจยดเงัดามาเินนจทนตทินะ�ำนเ่ี งเกราเหี่ยอนาว็นงปยขรวก้องะาง่าากรแนันปลคเรปะมุณะเรปเภ่ือมะิดาสินพเจผขถก�ำยอาาตปงรบ่อคศีทสณึกันา่ีเษะธอปากาุดผร็นร่าณรมนรมชทศากนายึกางซรรงษป่ึงะาขราบน้อะมบมเปอมูลีกอินดรานังคะรไกุณลเดลมนภ่า�ำ์วาินตเจพนั้งะคแเินตปุณเ่กพ็นกา่ืภอขาร้อนจรามาัดพปูลเเสกเรภชน็บะ่ืออาขมกส้อยโภมันยใูลางนครสพะุณโถื้นหดาฐวบภาย่านันงาใพช้
รปู แบบกากราปรระจกดั นั ทคณุำ� รภาาพยภงาายนในปขรอะงสจถำ� าปบทีันเ่ี กปาน็รตริดาตยามงตารนวกจสาอรบปขรอะงตเม้นสนิ ังคกัดณุ ดภังนาั้นพสภถาายบใันนอุดตมาศมึกทษาก่ี จำ�าหเปน็นตด้อใงนจัดรทะาบบ
ฐานขอ้รามยงูลาดนก้าานรปกราะรเมปินรตะนเกอันงทคี่มีคุณวาภมาลพุ่มลึก(CสะHทE้อนภQาAพที่แOทn้จรliิงnขeอ)งสถซา่ึงบเันปใน็นกการาจรัดบกาันรศทึกกึ ษผาตลั้งแกตา่รระดดับำ� หเลนักนิสูตงราน
ประกักนาครดุณาเนภนิ ากพารกขอางรคศณึกะแษลาะสผถ่าาบนนั ทเาพงือ่ รกาะรบผลบิตอบัณอฑนติ ไทล่มี นคี ณุ์ ภตาั้งพแออตก่กไปารรบั จใชัดส้ ังเคกม็บข้อมูลพื้นฐาน เอกสาร
อ้างอิง การประเมินตนเอง การประเมินของคณะกรรมการประเมินคุณภาพ เพื่อน�ำเสนอ
สภาสถาบนั หน่วยงานตน้ สงั กัด หน่วยงานที่เกย่ี วขอ้ ง และเปดิ เผยตอ่ สาธารณชน ซง่ึ ข้อมูล
ดังกล่าวจะเป็นข้อมูลเชื่อมโยงระหว่างการประกันคุณภาพภายในของสถาบัน การติดตาม
ตรวจสอบของตน้ สงั กดั ดงั นน้ั สถาบนั อดุ มศกึ ษาจำ� เปน็ ตอ้ งจดั ทำ� รายงานการประเมนิ ตนเอง
ที่มีความลุ่มลึก สะท้อนภาพท่ีแท้จริงของสถาบันในการจัดการศึกษาตั้งแต่ระดับหลักสูตร
การดำ� เนนิ การของคณะและสถาบนั เพื่อการผลิตบณั ฑิตที่มคี ุณภาพออกไปรบั ใชส้ ังคม
คู่มอื การประกนั คณุ ภาพการศึกษาภายใน ระดบั อดุ มศกึ ษา ฉบบั ปีการศกึ ษา 2557
2 การประกันคุณภาพการศึกษา
ภายใน
26 คู่มือการประกันคุณภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั อดุ มศกึ ษา พ.ศ.2557
1. พฒั นาการของระบบการประกันคุณภาพการศกึ ษาภายใน
เป็นที่ทราบกันดีว่าระบบการประกันคุณภาพการศึกษาจ�ำเป็นต้องมีการปรับปรุงอย่าง
ต่อเนื่องตามระดับการพัฒนาของสถาบันการศึกษา ตามความเจริญก้าวหน้าทางเทคโนโลยี
สภาพสังคม เศรษฐกิจ ความรู้และทักษะในอนาคตที่ตลาดงานต้องการ และพฤติกรรม
การเรยี นรขู้ องผเู้ รยี น ดงั นนั้ ระบบการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายในและระบบการประเมนิ
คณุ ภาพการศกึ ษาภายนอกจึงมีการปรับปรงุ มาโดยตลอด ปัจจุบนั ระบบการประกันคุณภาพ
ภายในเขา้ สรู่ อบทสี่ าม (2557 – 2561) และระบบการประเมนิ คณุ ภาพภายนอกเขา้ สรู่ อบทสี่ ี่
(2558 - 2562)
ระบบการประกันคุณภาพภายในที่พัฒนาโดยส�ำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา
เร่ิมใช้มาต้ังแต่ปีการศึกษา 2550 เป็นระบบแรกที่ให้สถาบันอุดมศึกษาทุกแห่งได้น�ำไปใช้
ในการประเมนิ ผลการดำ� เนนิ งานในทกุ ปกี ารศกึ ษา และใหส้ ถาบนั อดุ มศกึ ษาเพมิ่ เตมิ ประเดน็
การประเมนิ ทสี่ ะทอ้ นเอกลกั ษณข์ องแตล่ ะสถาบนั ในรอบแรกนต้ี วั บง่ ชป้ี ระเมนิ ผลการดำ� เนนิ งาน
มที งั้ ตวั บง่ ชที้ เี่ ปน็ ปจั จยั นำ� เขา้ กระบวนการและผลผลติ หรอื ผลลพั ธ์ โดยครอบคลมุ องคป์ ระกอบ
คณุ ภาพตามกฎกระทรวงวา่ ดว้ ยระบบ หลกั เกณฑ์ และวธิ กี ารประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายใน
สถานศกึ ษา ระดบั อดุ มศกึ ษา พ.ศ. 2546 ตอบสนองเจตนารมณแ์ หง่ พระราชบญั ญตั กิ ารศกึ ษา
แหง่ ชาติ พ.ศ. 2542แกไ้ ขเพมิ่ เติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2545 มาตรฐานการศึกษาของชาติ
มาตรฐานการอดุ มศกึ ษา และมาตรฐานตา่ งๆ ทเี่ กย่ี วขอ้ ง รวมทงั้ สอดคลอ้ งไปในทศิ ทางเดยี วกนั
กบั ตัวบง่ ช้ีการประเมินคุณภาพภายนอกของส�ำนกั งานรับรองมาตรฐานและประเมินคณุ ภาพ
การศกึ ษา (องคก์ ารมหาชน) หรือ สมศ. ภายใตห้ ลกั การสำ� คัญคอื ไม่เปน็ ภาระซ�ำ้ ซ้อนใน
การปฏิบัติงานของสถาบันอุดมศึกษา ตัวบ่งชี้ท่ีพัฒนาขึ้นสามารถประเมินได้ครบทุกมิติของ
ระบบการประกนั คณุ ภาพ คือ ปจั จัยนำ� เข้า กระบวนการ และผลผลิตหรือผลลัพธ์ อีกทัง้
ยงั มคี วามสมดลุ ระหวา่ งมมุ มองการบรหิ ารจดั การทง้ั 4 ดา้ น คอื ดา้ นนกั ศกึ ษาและผมู้ สี ว่ นได้
สว่ นเสีย ด้านกระบวนการภายใน ดา้ นการเงนิ และดา้ นบุคลากร การเรยี นรู้และนวตั กรรม
ในส่วนของเกณฑ์การประเมิน มีทั้งเกณฑ์ท่ัวไปท่ีใช้กับทุกสถาบันและท่ีแยกใช้เฉพาะกับ
สถาบันที่มีจุดเน้นต่างกัน ได้แก่ สถานที่เน้นการผลิตบัณฑิตและการวิจัย สถาบันที่เน้น
การผลิตบัณฑิตและพัฒนาสังคม สถาบันที่เน้นการผลิตบัณฑิตและพัฒนาศิลปวัฒนธรรม
และสถาบันท่ีเน้นการผลิตบัณฑิตเพียงอย่างเดียวเน่ืองจากในระยะแรกนี้สถาบันอุดมศึกษา
หลายแห่งยังไม่มีกระบวนการท�ำงานที่เน้นวงจรคุณภาพอย่างชัดเจนตัวบ่งชี้ส่วนใหญ่จึงเป็น
ตวั บง่ ชท้ี ีเ่ น้นกระบวนการ
การพฒั นาระบบการประกนั คณุ ภาพภายในรอบทสี่ อง พ.ศ. 2553 ยงั คงยดึ หลกั การเดยี วกบั
รอบแรกโดยนำ� แผนพฒั นาการศึกษาระดบั อุดมศกึ ษา ฉบบั ที่ 10 (พ.ศ. 2550 - 2554)
กฎกระทรวงว่าด้วยระบบ หลักเกณฑ์และวิธีการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2553
การประกนั คุณภาพการศกึ ษาภายใน 27
มาตรฐานสถาบนั อดุ มศกึ ษา กรอบมาตรฐานคณุ วฒุ ริ ะดบั อดุ มศกึ ษาแหง่ ชาติ เกณฑม์ าตรฐาน
หลักสูตรระดับอุดมศึกษา มาตรฐานเพ่ือการประเมินคุณภาพภายนอกของ สมศ. กรอบ
การปฏบิ ตั ริ าชการตามมติ ดิ า้ นตา่ งๆ ของสำ� นกั งานคณะกรรมการพฒั นาระบบราชการ (ก.พ.ร.)
ในกรณีมหาวิทยาลัยของรัฐมาเป็นกรอบในการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพภายใน
อย่างไรก็ตาม การพัฒนาตัวบ่งช้ีและเกณฑ์การประกันคุณภาพภายในรอบท่ีสองจะมุ่งเน้น
การประเมินเฉพาะปัจจัยน�ำเข้าและกระบวนการ ส�ำหรับการวัดผลผลิตหรือผลลัพธ์นั้น
ส�ำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษาได้น�ำตัวบ่งช้ีที่ใช้ในการประเมินคุณภาพภายนอก
รอบสามของ สมศ. มาใช้ โดยถือเป็นส่วนหนึ่งของตัวบ่งชี้และเกณฑ์การประกันคุณภาพ
ภายในท่ีสถาบันอุดมศึกษาต้องด�ำเนินการให้ครบถ้วนทุกมิติของระบบประกันคุณภาพ คือ
ปัจจัยน�ำเข้า กระบวนการ ผลผลิตหรือผลลัพธ์ ทั้งน้ี เกณฑ์ท่ีพัฒนาข้ึนในรอบนี้ยังมี
ความแตกต่างจากรอบแรกคือ มีการก�ำหนดประเภทเกณฑ์มาตรฐานท่ัวไปท่ีใช้กับทุกกลุ่ม
สถาบันอดุ มศกึ ษาและเกณฑ์มาตรฐานเพิ่มเติมเฉพาะกล่มุ สถาบันอุดมศกึ ษา ไดแ้ ก่ กลุ่ม ข
สถาบันท่ีเนน้ ระดบั ปรญิ ญาตรกี ลุม่ ค 1 สถาบันเฉพาะทางท่เี น้นระดบั บณั ฑติ ศกึ ษา กลุ่ม
ค 2 สถาบันเฉพาะทางทเี่ นน้ ระดับปริญญาตรี และกลมุ่ ง สถาบนั ทีเ่ น้นการวิจยั ข้ันสงู และ
ผลติ บัณฑติ ระดับบัณฑิตศกึ ษา โดยเฉพาะระดับปริญญาเอกตามนยิ ามทก่ี �ำหนดในประกาศ
กระทรวงศกึ ษาธกิ าร เร่ืองมาตรฐานสถาบนั อดุ มศึกษา
2. การประกันคุณภาพการศกึ ษาภายในรอบใหม่ (พ.ศ. 2557 – 2561)
ในปี พ.ศ. 2557 สำ� นกั งานคณะกรรมการการอดุ มศกึ ษาโดยคณะกรรมการประกนั คณุ ภาพ
ภายในระดบั อดุ มศกึ ษา ไดต้ ระหนกั ถงึ ความสำ� คญั ของหนว่ ยยอ่ ยของการอดุ มศกึ ษาทท่ี ำ� หนา้ ที่
ผลิตบัณฑิตให้มีคุณภาพ จึงได้ก�ำหนดกรอบแนวทางการพัฒนาระบบการประกันคุณภาพ
การศึกษาภายใน ระดบั อดุ มศกึ ษา โดยให้พจิ ารณาเพ่ิมเตมิ ในสาระท่เี ก่ยี วข้องในกรอบแผน
อดุ มศกึ ษาระยะยาว 15 ปี ฉบบั ท่ี 2 (พ.ศ. 2551 - 2565) แผนพัฒนาการศกึ ษาระดับ
อุดมศึกษา ฉบับที่ 11 (พ.ศ. 2555 - 2559) มาตรฐานการอุดมศึกษา มาตรฐานสถาบัน
อุดมศกึ ษา เกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรระดับอุดมศกึ ษา พ.ศ. 2548 รวมท้ังกรอบมาตรฐาน
คุณวุฒิระดับอุดมศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2552 ท้ังนี้ ได้ก�ำหนดให้มีการประกันคุณภาพ
การศกึ ษาภายใน 3 ระดบั คอื ระดบั หลกั สตู ร ระดบั คณะ และระดบั สถาบนั โดยมอี งคป์ ระกอบ
การประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายในตามพนั ธกจิ 4 ดา้ นของสถาบนั อดุ มศกึ ษา และเพมิ่ เตมิ
ด้านอน่ื ๆ ท่ีจำ� เป็น ส�ำหรบั การพฒั นาตวั บง่ ช้แี ละเกณฑก์ ารประกนั คณุ ภาพการศึกษาภายใน
ทงั้ ระดบั หลกั สตู ร คณะ และสถาบนั ดำ� เนนิ การไปพรอ้ มกนั หากเปน็ ตวั บง่ ชท้ี เี่ นน้ กระบวนการ
จะต้องมีการประเมินผลลัพธ์ภายใต้การด�ำเนินการตามตัวบ่งช้ีกระบวนการดังกล่าวด้วย
(process performance) ซ่งึ ไดก้ �ำหนดหลกั การพฒั นาไว้ดังนี้
28 ค่มู ือการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน ระดับอดุ มศกึ ษา พ.ศ.2557
การประกันคุณภาพการศึกษาภายใน ระดับหลักสูตร ประกอบด้วย 6 องค์ประกอบ
ไดแ้ ก่ องคป์ ระกอบที่ 1 การก�ำกบั มาตรฐาน องค์ประกอบท่ี 2 บณั ฑติ องคป์ ระกอบท่ี 3
นกั ศกึ ษา องคป์ ระกอบที่ 4 อาจารยอ์ งคป์ ระกอบท่ี 5 หลกั สตู ร การเรยี นการสอน การประเมนิ
ผูเ้ รยี น และองค์ประกอบที่ 6 สิง่ สนบั สนนุ การเรยี นรู้ ตวั บ่งชี้และเกณฑ์การประกันคณุ ภาพ
การศกึ ษาภายในระดบั หลักสูตรครอบคลุมเรื่องการส่งเสริม พัฒนานักศกึ ษา การวางระบบ
กระบวนการจดั การเรยี นการสอน จำ� นวนอาจารยต์ อ่ นกั ศกึ ษาในระดบั บณั ฑติ ศกึ ษา (โดยเฉพาะ
การคุมวิทยานิพนธ์ให้เป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐานหลักสูตร) ผลงานทางวิชาการ ผลงาน
วิจัยของคณาจารย์ ส่ืออุปกรณ์การเรียนการสอน ห้องสมุดและแหล่งการเรียนรู้ต่างๆ
การด�ำเนินการตามกรอบมาตรฐานคุณวุฒิระดับอุดมศึกษาแห่งชาติรวมท้ังคุณภาพบัณฑิต
ซ่งึ จะพจิ ารณาจากการมีงานทำ� หรือประกอบอาชีพอิสระ คณุ ภาพผลงานตีพมิ พ์และเผยแพร่
ของนักศกึ ษาระดับบัณฑติ ศกึ ษา
การประกนั คณุ ภาพการศึกษาภายใน ระดับคณะ ประกอบด้วย 5 องคป์ ระกอบ ได้แก่
องค์ประกอบท่ี 1 การผลิตบัณฑิต องค์ประกอบท่ี 2 การวิจยั องคป์ ระกอบที่ 3 การบริการ
วชิ าการ องคป์ ระกอบท่ี 4 การทำ� นบุ ำ� รงุ ศลิ ปะและวฒั นธรรม และองคป์ ระกอบที่ 5 การบรหิ าร
จัดการ ตัวบ่งช้ีและเกณฑ์การประกันคุณภาพการศึกษาภายในระดับคณะให้ครอบคลุม
การดำ� เนนิ งานของคณะ เพอ่ื สนบั สนนุ การจดั การเรยี นการสอนของแตล่ ะหลกั สตู รทค่ี ณะดแู ล
รวมทงั้ กจิ กรรมนกั ศกึ ษา การบรกิ ารนกั ศกึ ษา การใหบ้ รกิ ารทางวชิ าการ การวจิ ยั การบรหิ าร
จัดการและการประกันคณุ ภาพของคณะ
การประกันคณุ ภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั สถาบนั ประกอบด้วย 5 องคป์ ระกอบ ได้แก่
องค์ประกอบที่ 1 การผลติ บัณฑิต องค์ประกอบท่ี 2 การวจิ ัย องค์ประกอบท่ี 3 การบริการ
วชิ าการ องคป์ ระกอบท่ี 4 การทำ� นบุ ำ� รงุ ศลิ ปะและวฒั นธรรม และองคป์ ระกอบท่ี 5 การบรหิ าร
จัดการ ตัวบ่งชี้และเกณฑ์การประกันคุณภาพการศึกษาภายในระดับสถาบัน พิจารณา
ให้เป็นไปตามมาตรฐานสถาบนั อุดมศึกษา ได้แก่ มาตรฐานด้านศักยภาพและความพร้อมใน
การจดั การศกึ ษา ประกอบดว้ ยดา้ นกายภาพ ดา้ นวชิ าการ ดา้ นการเงนิ ดา้ นการบรหิ ารจดั การ
มาตรฐานดา้ นการดำ� เนินการตามภารกจิ ของสถาบนั อดุ มศกึ ษา ประกอบด้วย ด้านการผลติ
บัณฑติ ดา้ นการวิจัย ด้านการให้บริการทางวิชาการแกส่ ังคม ด้านการทำ� นุบำ� รงุ ศิลปะและ
วัฒนธรรม ทั้งน้ี ควรมุ่งเน้นการประกันคุณภาพการด�ำเนินการของสถาบันเพื่อสนับสนุน
การจดั การเรยี นการสอนของแตล่ ะคณะ โดยครอบคลมุ ในดา้ นกายภาพและภารกจิ ของสถาบนั
รวมถึงการประกนั คณุ ภาพในภาพรวม
จดุ มงุ่ หมายของการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายในแตล่ ะระดบั เพอื่ การควบคมุ คณุ ภาพ
การติดตามตรวจสอบคุณภาพและการพัฒนาคุณภาพ การจัดการศึกษาในระดับหลักสูตร
ระดับคณะและระดับสถาบันให้ได้ข้อมูลที่ช้ีผลการบริหารจัดการหลักสูตรท่ีได้คุณภาพตาม
มาตรฐานการอุดมศึกษาของแต่ละคณะ และภาพรวมของสถาบันอันจะน�ำไปสู่การก�ำหนด
การประกันคณุ ภาพการศกึ ษาภายใน 29
แนวทางและพัฒนาคณุ ภาพตามเกณฑ์และมาตรฐานที่ตงั้ ไวอ้ ย่างต่อเนือ่ ง เพอื่ จดั ท�ำรายงาน
ประจำ� ปที เี่ ปน็ รายงานประเมนิ คณุ ภาพภายในเสนอตอ่ สำ� นกั งานคณะกรรมการการอดุ มศกึ ษา
ทุกปีการศึกษา ตลอดจนเพื่อรองรับการติดตามตรวจสอบอย่างน้อยหน่ึงครั้งในทุกสามปี
ตามกฎกระทรวงฯ รวมท้ังการสร้างความมั่นใจต่อสังคมในเรื่องคุณภาพบัณฑิตโดยผู้เรียน
มีงานท�ำ ผู้เรียนมีคุณภาพตามกรอบมาตรฐานคุณวุฒิระดับอุดมศึกษาแห่งชาติ และเพื่อ
ประกอบการพิจารณาข้ึนทะเบียนหลักสูตรตามกรอบมาตรฐานคุณวุฒิระดับอุดมศึกษาแห่ง
ชาติ พ.ศ. 2552
อยา่ งไรกต็ าม ระบบการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายในรอบใหมน่ จ้ี ะมงุ่ เนน้ ทกี่ ารประกนั
คุณภาพการศึกษาภายในระดับหลักสูตรให้มีการด�ำเนินการต้ังแต่การวางระบบคุณภาพ
การควบคมุ คณุ ภาพ การตดิ ตามตรวจสอบคณุ ภาพ การประเมนิ คณุ ภาพและการพฒั นาคณุ ภาพ
เพ่ือสร้างความม่ันใจให้กับผู้ใช้บัณฑิตและส่งเสริมสนับสนุน ก�ำกับติดตามการด�ำเนินงาน
ของคณะและสถาบันให้เป็นไปตามมาตรฐานและวิสัยทัศน์ที่สถาบันอุดมศึกษาก�ำหนด โดย
ให้สะท้อนผลการจัดการศึกษาได้อย่างมีคุณภาพ มีการควบคุมคุณภาพในทุกขั้นตอนของ
การผลิตบัณฑิตในแต่ละปีการศึกษาโดยคณะกรรมการประจ�ำหลักสูตร มีการตรวจสอบ
ติดตามคุณภาพผลการผลิตบัณฑิตโดยคณะกรรมการประจ�ำคณะและคณะกรรมการระดับ
สถาบันในทุกปีการศึกษา มีความเชื่อมโยงกับระบบการประเมินคุณภาพภายนอกที่จะมี
การรับรองคุณภาพการศึกษาระดับชาติ รวมทั้งมีการประเมินคุณภาพเพ่ือให้ได้ข้อมูล
เชิงปริมาณและเชิงคุณภาพที่สะท้อนผลของการผลิตบัณฑิตในแต่ละปีการศึกษา เพื่อสร้าง
ความเชือ่ มั่นในคุณภาพของบัณฑิตทส่ี ำ� เรจ็ การศกึ ษาจากสถาบนั อดุ มศึกษา
อนงึ่ คณะกรรมการประกนั คณุ ภาพภายในระดบั อดุ มศกึ ษาไดอ้ อกประกาศ เรอ่ื ง หลกั เกณฑ์
และแนวปฏบิ ัตเิ กย่ี วกับการประกนั คุณภาพภายใน ระดับอดุ มศึกษา พ.ศ. 2557 โดยระบใุ ห้
สถาบันอุดมศกึ ษามีอสิ ระในการเลอื กพฒั นาระบบประกันคุณภาพการศกึ ษาภายใน โดยยดึ
หลักเสรีภาพทางวิชาการและความมีอิสระในการด�ำเนินการของสถานศึกษา เพ่ือให้มี
ประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานการศึกษาของสถานศึกษา
ระดับอุดมศึกษาอย่างต่อเนื่อง สอดคล้องกับบริบทของสถาบันอุดมศึกษา และเป็นไปตาม
มาตรฐานการอดุ มศกึ ษา เกณฑม์ าตรฐานตา่ งๆ ทเ่ี กย่ี วขอ้ งและเตรยี มความพรอ้ มเพอื่ รองรบั
การประกันคุณภาพภายนอก ท้ังน้ี ระบบการประกันคุณภาพการศึกษาภายในที่สถาบัน
อดุ มศกึ ษาเลอื กใช้ ตอ้ งสนองตอ่ เจตนารมณข์ องสถาบนั อดุ มศกึ ษาและกฎกระทรวงวา่ ดว้ ยระบบ
หลกั เกณฑ์ และวธิ ีการประกนั คุณภาพการศกึ ษา พ.ศ.2553 อาจเป็นระบบทคี่ ณะกรรมการ
ประกนั คณุ ภาพภายในระดบั อดุ มศกึ ษาพฒั นาขนึ้ หรอื เปน็ ระบบทเี่ ปน็ ทยี่ อมรบั ในระดบั สากลท่ี
สามารถประกนั คณุ ภาพไดต้ งั้ แตร่ ะดบั หลกั สตู ร คณะ และสถาบนั เชน่ ระบบ AUN - QA หรอื
ระบบ EdPEx หรือเปน็ ระบบที่สถาบนั อดุ มศึกษาพัฒนาข้ึนเอง ทงั้ นี้ โดยผา่ นการพจิ ารณา
จากสภาสถาบันและเสนอคณะกรรมการประกันคุณภายในระดับอุดมศึกษาพิจารณาให้
30 คมู่ อื การประกนั คุณภาพการศกึ ษาภายใน ระดับอุดมศกึ ษา พ.ศ.2557
ความเห็นชอบ ซึ่งสถาบนั อุดมศกึ ษาต้องรายงานผลการประเมินคณุ ภาพภายในตอ่ ต้นสงั กัด
เพ่ือพิจารณาและเปิดเผยต่อสาธารณะ เพ่ือให้เป็นไปตามมาตรา 48 แห่งพระราชบัญญัติ
การศึกษาแหง่ ชาติ พ.ศ. 2542 แกไ้ ขเพมิ่ เติม (ฉบบั ท่ี 2) พ.ศ. 2545 และ (ฉบบั ท่ี 3)
พ.ศ. 2553 และขอ้ 6 แห่งกฎกระทรวงวา่ ด้วยระบบ หลักเกณฑ์ และวธิ ีการประกนั คณุ ภาพ
การศกึ ษา พ.ศ. 2553
3. กระบวนการและวธิ กี ารประกันคณุ ภาพการศกึ ษาภายใน
(ปีการศึกษา 2557 – 2561)
เพ่ือให้การประกันคุณภาพการศึกษาเกิดประโยชน์ จึงควรมีแนวทางการจัดกระบวน
การประกันคุณภาพการศึกษาภายในตามวงจรคุณภาพ ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน คือ
การวางแผน (Plan) การด�ำเนนิ งานและเกบ็ ขอ้ มลู (Do) การประเมินคณุ ภาพ (Check /
Study) และการเสนอแนวทางการปรบั ปรุง (Act) โดยมรี ายละเอยี ดดังน้ี
P = เร่ิมกระบวนการวางแผนการประเมินตัง้ แต่ต้นปกี ารศกึ ษา โดยน�ำผลการประเมนิ
ปีก่อนหน้าน้ีมาใช้เป็นข้อมูลในการวางแผนโดยต้องเก็บข้อมูลตั้งแต่เดือนมิถุนายน กรณีใช้
ระบบเปิด-ปิดภาคการศึกษาแบบเดิม หรือตั้งแต่เดือนสิงหาคม กรณีใช้ระบบเปิด-ปิดภาค
การศกึ ษาตามอาเซยี น
D = ด�ำเนินงานและเก็บข้อมูลบันทึกผลการด�ำเนินงานตั้งแต่ต้นปีการศึกษา คือเดือน
ท่ี 1 – เดือนที่ 12 ของปกี ารศกึ ษา (เดือนมถิ นุ ายน –พฤษภาคม ปีถัดไป หรอื เดอื นสงิ หาคม
–กรกฎาคม ปถี ัดไป)
C/S = ด�ำเนนิ การประเมินคณุ ภาพในระดบั หลักสตู ร คณะ และสถาบัน ระหว่างเดือน
มิถุนายน – สิงหาคม หรือเดอื นสิงหาคม – ตลุ าคม ของปกี ารศึกษาถดั ไป
A = วางแผนปรบั ปรงุ และด�ำเนนิ การปรบั ปรุงตามผลการประเมนิ โดยคณะกรรมการ
บรหิ ารระดบั หลกั สตู ร ระดบั คณะ และระดบั สถาบนั โดยนำ� ขอ้ เสนอแนะและผลการประเมนิ
ของคณะกรรมการประเมนิ คณุ ภาพภายในมาวางแผนปรบั ปรงุ การดำ� เนนิ งาน (รวมทง้ั ขอ้ เสนอ
แนะของสภามหาวิทยาลยั ) มาจดั ท�ำแผนปฏิบตั ิการประจำ� ปแี ละเสนอต้ังงบประมาณปีถดั ไป
หรอื จดั ท�ำโครงการพฒั นาและเสนอใช้งบประมาณกลางปหี รืองบประมาณพิเศษก็ได้
วธิ กี ารประกันคณุ ภาพภายใน กำ� หนดไว้ดงั นี้
1. สถาบันวางแผนการประกันคณุ ภาพการศกึ ษาภายในประจ�ำปกี ารศึกษาใหม่
2. สถาบันเก็บข้อมูลระยะ 12 เดือนตามตัวบ่งชี้ท่ีได้ประกาศใช้บนระบบ CHE QA
Online และให้มีการประเมินคุณภาพการศึกษาภายในเป็นประจ�ำทุกปีท้ังระดับหลักสูตร
คณะวิชา และสถาบัน
การประกนั คุณภาพการศึกษาภายใน 31
3. หลกั สตู รเตรยี มการประเมนิ ตนเองระดบั หลกั สตู รและจดั ทำ� รายงานการประเมนิ ตนเอง
ระดับหลกั สตู รผา่ นระบบ CHE QA Online
4. คณะหรือหน่วยงานเทียบเท่าน�ำผลการประเมินระดับหลักสูตรมาจัดท�ำรายงาน
การประเมินตนเองระดบั คณะ
5. คณะหรอื หนว่ ยงานเทยี บเทา่ ประเมินตนเองบนระบบ CHE QA Online และยืนยัน
ผลการประเมนิ หลักสตู รท่ไี ดป้ ระเมินไปแลว้
6. สถาบันน�ำผลการประเมินระดับหลักสูตร ผลการประเมินระดับคณะวิชา มาจัดท�ำ
รายงานการประเมนิ ตนเองระดับสถาบัน
7. สถาบันประเมนิ ตนเองบนระบบ CHE QA Online และยืนยันผลการประเมินตนเอง
ระดับหลักสูตร คณะวิชา พร้อมน�ำผลการประเมินเสนอสภาสถาบันเพื่อพิจารณาวางแผน
พัฒนาสถาบนั ในปีการศึกษาถัดไป
8. ผู้บริหารสถาบันอุดมศึกษาน�ำผลการประเมินและข้อเสนอแนะของคณะกรรมการ
ประเมนิ คณุ ภาพภายในที่สถาบนั แต่งตัง้ (รวมทั้งขอ้ เสนอแนะของสภาสถาบนั ) มาวางแผน
ปรบั ปรุงการด�ำเนนิ งาน แผนปฏิบัติการประจ�ำปี และแผนกลยุทธ์
9. ส่งรายงานประจ�ำปที เี่ ปน็ รายงานการประเมินคุณภาพภายใน ผา่ นระบบ CHE QA
Online ภายใน 120 วันนับจากส้นิ ปกี ารศึกษา
สถาบันอุดมศึกษาต้องมีการประเมินตนเองตามตัวบ่งช้ีและเกณฑ์การประกันคุณภาพ
ภายในทุกปีการศึกษา ท้ังระดับหลักสูตร ระดับคณะ และระดับสถาบัน ตามล�ำดับโดย
สถาบันอุดมศึกษาเป็นผู้แต่งต้ังคณะกรรมการประเมิน และส่งผลการประเมินให้ส�ำนักงาน
คณะกรรมการการอุดมศกึ ษาทราบผา่ นระบบฐานขอ้ มูลดา้ นการประกนั คุณภาพ (CHE QA
Online) ทง้ั น้ี คณะกรรมการประเมนิ คุณภาพภายในระดบั หลกั สูตร 1 ชดุ อาจประเมนิ ได้
มากกวา่ หนงึ่ หลกั สตู รหากเปน็ หลกั สตู รในสาขาวชิ าเดยี วกนั เชน่ หลกั สตู รสาขาวชิ าเดยี วกนั
ทง้ั ในระดบั ปรญิ ญาตรแี ละบณั ฑติ ศกึ ษา
ในกรณที ต่ี อ้ งการเผยแพรห่ ลกั สตู รทม่ี คี ณุ ภาพและมาตรฐานตามกรอบมาตรฐานคณุ วฒุ ิ
ระดับอุดมศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2552 องค์ประกอบของคณะกรรมการประเมินคุณภาพ
การศกึ ษาภายใน ระดับหลกั สูตร กำ� หนดไว้ดังน้ี
- ผู้ทรงคุณวุฒิจ�ำนวนอย่างน้อย 3 คน โดยเกินกว่าก่ึงหน่ึงเป็นผู้ทรงคุณวุฒิภายนอก
สถาบนั และอยา่ งนอ้ ยหน่ึงคนตอ้ งมีคณุ วุฒติ รงกบั สาขาวิชาท่ขี อรับการประเมิน
- ประธานกรรมการเปน็ ผทู้ รงคุณวฒุ ิภายนอกสถาบนั
ทง้ั น้ี คณะกรรมการทกุ คนตอ้ งเปน็ ผทู้ ข่ี น้ึ ทะเบยี นผปู้ ระเมนิ คณุ ภาพภายใน ระดบั หลกั สตู ร
ของส�ำนักงานคณะกรรมการการอุดมศกึ ษา
คุณสมบตั เิ ฉพาะของคณะกรรมการประเมนิ คณุ ภาพภายใน ระดบั หลกั สูตร ของแตล่ ะ
ระดับการศึกษาเป็นดังน้ี
32 คมู่ ือการประกนั คุณภาพการศึกษาภายใน ระดบั อดุ มศึกษา พ.ศ.2557
- ระดบั ปรญิ ญาตรี คณะกรรมการมคี ณุ วฒุ ปิ รญิ ญาโทขน้ึ ไปหรอื ดำ� รงตำ� แหนง่ ทางวชิ าการ
ระดบั ผชู้ ่วยศาสตราจารยข์ น้ึ ไป
- ระดับปริญญาโท คณะกรรมการมีคุณวุฒิปริญญาเอกหรือด�ำรงต�ำแหน่งทางวิชาการ
ระดบั รองศาสตราจารยข์ ึ้นไป
- ระดับปริญญาเอก คณะกรรมการมีคณุ วฒุ ปิ รญิ ญาเอกหรอื ดำ� รงต�ำแหนง่ ทางวิชาการ
ระดบั ศาสตราจารยข์ น้ึ ไป
ในกรณีที่ประสงค์น�ำผลการประกันคุณภาพการศึกษาภายในระดับอุดมศึกษาในระดับ
สถาบนั ไปใชใ้ นการประเมนิ ผลการปฏบิ ตั ริ าชการตามคำ� รบั รองการปฏบิ ตั ริ าชการของสถาบนั
อดุ มศกึ ษาของสำ� นกั งานคณะกรรมการพฒั นาระบบราชการ องคป์ ระกอบของคณะกรรมการ
ประเมินคณุ ภาพการศึกษาภายในระดบั อุดมศึกษาระดบั สถาบัน กำ� หนดไวด้ งั น้ี
- ผทู้ รงคณุ วฒุ ิ จำ� นวนอย่างนอ้ ย 5 คน ทงั้ น้ี ขึ้นอยู่กับขนาดของสถาบัน
- ประธานกรรมการประเมินฯ เปน็ ผู้ประเมนิ จากภายนอกสถาบันท่ีขึน้ ทะเบียนประธาน
คณะกรรมการประเมนิ คุณภาพการศกึ ษาภายในของสำ� นักงานคณะกรรมการการอดุ มศึกษา
- กรรมการ เปน็ ผปู้ ระเมนิ จากภายนอกสถาบนั ทผี่ า่ นการฝกึ อบรมหลกั สตู รผปู้ ระเมนิ ของ
สกอ. อยา่ งน้อยรอ้ ยละ 50 สว่ นผ้ปู ระเมินจากภายในสถาบันตอ้ ผา่ นการฝึกอบรมหลักสูตร
ผปู้ ระเมนิ ของ สกอ. หรอื ทสี่ ถาบนั จดั ฝกึ อบรมใหโ้ ดยใชห้ ลกั สตู รของสำ� นกั งานคณะกรรมการ
การอุดมศึกษา
คณุ สมบตั ิเฉพาะของคณะกรรมการประเมนิ คุณภาพภายใน ระดับสถาบัน เป็นดังนี้
1. ประธานกรรมการ
- ผทู้ เ่ี ปน็ หรอื เคยเปน็ ผบู้ รหิ ารระดบั คณบดหี รอื เทยี บเทา่ ขน้ึ ไป และมปี ระสบการณเ์ ปน็
ผู้ประเมนิ คณุ ภาพการศึกษา ระดบั อุดมศึกษา ในระดับคณะหรือเทยี บเท่า หรอื
- ผู้ท่ีมีต�ำแหน่งทางวิชาการระดับผู้ช่วยศาสตราจารย์ขึ้นไป และมีประสบการณ์เป็น
ผู้ประเมนิ คณุ ภาพการศกึ ษา ระดับอดุ มศึกษา ในระดับคณะหรอื เทยี บเท่าขึ้นไป หรือ
- ผทู้ ่สี ำ� นกั งานคณะกรรมการการอดุ มศึกษาพิจารณาแลว้ วา่ มคี วามเหมาะสม
2. กรรมการ
- กรณีเปน็ อาจารย์ ตอ้ งท�ำหนา้ ทเี่ ป็นอาจารยป์ ระจ�ำมาแล้วไม่นอ้ ยกว่า 2 ปี
- กรณีเป็นฝ่ายสนับสนุน ต้องท�ำหน้าท่ีในระดับผู้อ�ำนวยการหน่วยงานขึ้นไปมาแล้ว
ไมน่ อ้ ยกว่า 2 ปี
สำ� นักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษาจะด�ำเนนิ การติดตามตรวจสอบความกา้ วหนา้
ของการปฏิบัติตามแผนการพัฒนาคุณภาพการศึกษา อย่างน้อยหน่ึงคร้ังในทุกสามปี และ
แจ้งผลให้สถานศึกษาทราบ รวมท้ังเปิดเผยผลการติดตามตรวจสอบคุณภาพการศึกษาต่อ
สาธารณชน เพื่อใหเ้ ปน็ ไปตามข้อ 36 แห่งกฎกระทรวงว่าด้วยระบบ หลักเกณฑ์ และวิธกี าร
ประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2553
3 นิยามศัพท์
34 คมู่ ือการประกันคุณภาพการศกึ ษาภายใน ระดับอุดมศกึ ษา พ.ศ.2557
การจดั การความรู้ (Knowledge Management : KM) หมายถงึ การรวบรวมองคค์ วามรู้
ท่ีมอี ยใู่ นองคก์ รซ่งึ กระจดั กระจายอยู่ในตวั บุคคล หรอื เอกสาร มาพฒั นาใหเ้ ป็นระบบ เพ่อื ให้
ทุกคนในองค์กรสามารถเข้าถงึ ความรู้ และพัฒนาตนเองใหเ้ ปน็ ผูร้ ู้ รวมทั้งปฏิบตั ิงานได้อย่าง
มีประสิทธิภาพ อันจะส่งผลให้องค์กรมีความสามารถในเชิงแข่งขันสูงสุด โดยท่ีความรู้มี 2
ประเภท คอื
1. ความรทู้ ฝ่ี งั อยใู่ นคน (Tacit Knowledge) เปน็ ความรทู้ ไี่ ดจ้ ากประสบการณ์ พรสวรรค์
หรือสัญชาติญาณของแต่ละบุคคลในการท�ำความเข้าใจในสิ่งต่างๆ เป็นความรู้ที่ไม่สามารถ
ถา่ ยทอดออกมาเปน็ คำ� พดู หรอื ลายลกั ษณอ์ กั ษรไดโ้ ดยงา่ ย เชน่ ทกั ษะในการทำ� งาน งานฝมี อื
หรือการคิดเชงิ วิเคราะห์ บางครง้ั จึงเรยี กวา่ เปน็ ความร้แู บบนามธรรม
2. ความรทู้ ช่ี ดั แจง้ (Explicit Knowledge) เปน็ ความรทู้ สี่ ามารถรวบรวม ถา่ ยทอดได้
โดยผา่ นวธิ ตี า่ งๆ เชน่ การบนั ทกึ เปน็ ลายลกั ษณอ์ กั ษร ทฤษฎี คมู่ อื ตา่ งๆ และบางครงั้ เรยี กวา่
เปน็ ความรูแ้ บบรูปธรรม
นพ.วิจารณ์ พานิช ได้ให้ความหมายของค�ำว่า “การจัดการความรู้” คือ เครื่องมือเพื่อ
การบรรลุเป้าหมายอยา่ งน้อย 4 ประการไปพร้อมๆ กัน ไดแ้ ก่ บรรลเุ ปา้ หมายของงาน บรรลุ
เป้าหมายการพัฒนาคน บรรลุเป้าหมายการพัฒนาองค์กรไปเป็นองค์กรเรียนรู้ และบรรลุ
ความเปน็ ชุมชน เป็นหมูค่ ณะ ความเอ้ืออาทรระหว่างกันในท่ที �ำงาน
การจัดการความรเู้ ป็นการดำ� เนินการอย่างนอ้ ย 6 ประการตอ่ ความรู้ ได้แก่
(1) การกำ� หนดความร้หู ลักทจ่ี ำ� เปน็ หรือส�ำคญั ต่องานหรอื กจิ กรรมของกลุ่มหรอื องคก์ ร
(2) การเสาะหาความรทู้ ต่ี อ้ งการ
(3) การปรับปรงุ ดัดแปลง หรือสร้างความรบู้ างสว่ นใหเ้ หมาะต่อการใช้งานของตน
(4) การประยุกต์ใชค้ วามรใู้ นกจิ การงานของตน
(5) การน�ำประสบการณจ์ ากการท�ำงาน และการประยุกตใ์ ช้ความรมู้ าแลกเปล่ียนเรียนรู้
และสกดั “ขมุ ความรู้” ออกมาบนั ทึกไว้
(6) การจดบันทกึ “ขมุ ความรู้” และ “แกน่ ความรู้” สำ� หรับไวใ้ ชง้ าน และปรับปรงุ เปน็ ชุด
ความรทู้ ี่ครบถว้ น ล่มุ ลกึ และเช่อื มโยงมากขึ้น เหมาะต่อการใช้งานมากยิง่ ขึ้น
โดยที่การดำ� เนนิ การ 6 ประการน้ีบรู ณาการเปน็ เนือ้ เดียวกัน ความรทู้ ีเ่ กย่ี วขอ้ งเปน็ ท้ัง
ความรทู้ ช่ี ดั แจง้ อยใู่ นรปู ของตวั หนงั สอื หรอื รหสั อยา่ งอนื่ ทเี่ ขา้ ใจไดท้ วั่ ไป (Explicit Knowledge)
และความรู้ฝังลึกอยู่ในสมอง (Tacit Knowledge) ท่ีอยู่ในคน ทั้งที่อยู่ในใจ (ความเชื่อ
คา่ นยิ ม) อยใู่ นสมอง (เหตผุ ล) และอยใู่ นมอื และสว่ นอนื่ ๆ ของรา่ งกาย (ทกั ษะในการปฏบิ ตั )ิ
การจัดการความรู้เป็นกิจกรรมท่ีคนจ�ำนวนหน่ึงท�ำร่วมกันไม่ใช่กิจกรรมที่ท�ำโดยคน
คนเดยี ว
นิยามศัพท์ 35
การตีพิมพใ์ นลักษณะใดลักษณะหนึ่ง หมายถงึ การตพี มิ พ์ผลงานวิชาการฉบับสมบูรณ์
ในลักษณะของรายงานสืบเน่ืองจากการประชุมวิชาการ วารสารวิชาการ หรือสิ่งพิมพ์ทาง
วชิ าการในระดบั มหาวทิ ยาลยั หรอื ระดบั คณะ และตอ้ งเปน็ ผลงานทผี่ า่ นการกลนั่ กรอง (Peer
review) โดยมบี ุคคลภายนอกสถาบันร่วมเป็นกรรมการพิจารณาดว้ ย
การเทียบเคียงผลการด�ำเนินงาน (Benchmarking) หมายถึง วิธีการในการวัดและ
เปรียบเทียบผลผลิต บริการ และวิธีการปฏิบัติกับองค์กรท่ีสามารถท�ำได้ดีกว่า เพ่ือน�ำผล
การเปรยี บเทียบมาใชใ้ นการปรับปรุงองคก์ รของตนเพ่อื มงุ่ ความเปน็ เลศิ ทางธุรกิจ
การบรู ณาการ (Integration) หมายถงึ การผสมกลมกลนื ของแผน กระบวนการ สารสนเทศ
การจดั สรร ทรัพยากร การปฏิบตั กิ าร ผลลพั ธ์ และการวเิ คราะห์ เพ่ือสนับสนุนเป้าประสงค์
ทส่ี �ำคญั ของสถาบัน (Organization-wide goal) การบูรณาการที่มีประสทิ ธิผล เปน็ มากกวา่
ความสอดคลอ้ งไปในแนวทางเดยี วกนั (Alignment) ซง่ึ การดำ� เนนิ การของแตล่ ะองคป์ ระกอบ
ภายใน ระบบการจดั การ ผลการดำ� เนินการมคี วามเชื่อมโยงกนั เปน็ หน่ึงเดียวอยา่ งสมบรู ณ์
การเผยแพร่งานสร้างสรรค์ในระดับความร่วมมือระหว่างประเทศ หมายถึง โครงการ
รว่ มมอื ระหวา่ งประเทศไทยกับประเทศอ่นื
การเผยแพรง่ านสรา้ งสรรค์ในระดับนานาชาติ หมายถึง การเผยแพร่ท่เี ปิดกวา้ งส�ำหรับ
ทุกประเทศ (อยา่ งน้อย 5 ประเทศทไี่ มไ่ ด้อยูใ่ นกลุม่ อาเซียน)
การเผยแพรง่ านสรา้ งสรรคใ์ นระดบั ภมู ภิ าคอาเซยี น หมายถงึ การเผยแพรเ่ ฉพาะในกลมุ่
อาเซยี น 10 ประเทศ (อยา่ งนอ้ ย5 ประเทศนบั รวมประเทศไทยด้วย) และการให้คะแนนตาม
แหล่งเผยแพร่ ไม่จำ� เปน็ ต้องไปแสดงในต่างประเทศ
อาเซยี น หมายถงึ สมาคมประชาชาตแิ หง่ เอเชยี ตะวนั ออกเฉยี งใต้ (Association of South
East Asian Nations) มี 10 ประเทศ ได้แก่ บรูไน กัมพชู า อนิ โดนีเซยี สปป.ลาว มาเลเซยี
พมา่ ฟิลิปปนิ ส์ สงิ คโปร์ ไทย และเวยี ดนาม
การเผยแพรผ่ ลงานวจิ ยั ในทปี่ ระชมุ วชิ าการระดบั ชาติ หมายถงึ การนำ� เสนอบทความวจิ ยั
ในทปี่ ระชมุ วชิ าการ และบทความฉบบั สมบรู ณ์ (Full paper) ไดร้ บั การตพี มิ พใ์ นรายงานสบื เนอ่ื ง
จากการประชุม (Proceedings) โดยมี กองบรรณาธกิ ารจดั ทำ� รายงานการประชมุ หรอื
คณะกรรมการจดั ประชมุ ประกอบดว้ ย ศาสตราจารย์ หรอื ผทู้ รงคณุ วฒุ ริ ะดบั ปรญิ ญาเอก หรอื
ผทู้ รงคณุ วฒุ ทิ ม่ี ผี ลงานเปน็ ทยี่ อมรบั ในสาขาวชิ านนั้ ๆ จากนอกสถาบนั เจา้ ภาพ อยา่ งนอ้ ยรอ้ ยละ
25 โดยตอ้ งมผี ปู้ ระเมนิ บทความทเ่ี ปน็ ผเู้ ชยี่ วชาญในสาขานนั้ ดว้ ย และมบี ทความทม่ี าจาก
หนว่ ยงานภายนอกสถาบนั อยา่ งนอ้ ย 3 หน่วยงาน และรวมกนั แลว้ ไมน่ ้อยกวา่ รอ้ ยละ 25
36 คู่มือการประกนั คณุ ภาพการศึกษาภายใน ระดับอุดมศกึ ษา พ.ศ.2557
การเผยแพรผ่ ลงานวจิ ยั ในทปี่ ระชมุ วชิ าการระดบั นานาชาติ หมายถงึ การนำ� เสนอบทความ
วิจัยในที่ประชุมวิชาการ และบทความฉบับสมบูรณ์ (Full paper) ได้รับการตีพิมพ์ใน
รายงานสืบเนอ่ื งจากการประชมุ (Proceedings) โดยมกี องบรรณาธกิ ารจัดทำ� รายงานฯ หรอื
คณะกรรมการจัดประชุม ประกอบด้วยศาสตราจารย์ หรือผู้ทรงคุณวุฒิระดับปริญญาเอก
หรอื ผทู้ รงคุณวุฒิทีม่ ผี ลงานเปน็ ท่ียอมรับในสาขาวิชาน้ันๆ จากต่างประเทศอยา่ งนอ้ ยร้อยละ
25 และมีผปู้ ระเมินบทความทีเ่ ปน็ ผเู้ ช่ยี วชาญในสาขานัน้ และบทความท่มี าจากต่างประเทศ
อยา่ งนอ้ ย 3 ประเทศ และรวมกันแลว้ ไม่น้อยกว่าร้อยละ 25
** บทความในการประชมุ วชิ าการทง้ั ระดบั ชาตแิ ละนานาชาติ ทนี่ ำ� เสนอใหก้ องบรรณาธกิ าร
หรือคณะกรรมการจัดประชมุ พิจารณาคัดเลอื ก ต้องเปน็ ฉบับสมบูรณ์ (Full paper) และได้
รบั การตีพมิ พ์ ซ่ึงสามารถอยู่ในรปู แบบเอกสารหรือสอ่ื อิเล็กทรอนิกสไ์ ด้
งานวจิ ัย หมายถงึ กระบวนการท่ีมรี ะเบียบแบบแผนในการคน้ หาค�ำตอบของปญั หา หรือ
การเสาะแสวงหาความรใู้ หม่ ตลอดจนถงึ การประดษิ ฐค์ ดิ คน้ ทผี่ า่ นกระบวนการศกึ ษา คน้ ควา้
หรือทดลอง วเิ คราะห์และตีความข้อมูลตลอดจนสรุปผลอยา่ งเป็นระบบ
งานสร้างสรรค์ หมายถึง ผลงานศิลปะและส่ิงประดิษฐ์ทางศิลปะประเภทต่างๆ ท่ีมี
ความเป็นนวัตกรรม โดยมีการศึกษาค้นคว้าอย่างเป็นระบบที่เหมาะสมตามประเภทของ
งานศิลปะซึ่งมีแนวทางการทดลองหรือการพัฒนาจากแนวคิดสร้างสรรค์เดิมเพ่ือเป็นต้นแบบ
หรือความสามารถในการบุกเบิกศาสตร์อันก่อให้เกิดคุณค่าทางสุนทรีย์และคุณประโยชน์
ทเี่ ปน็ ทย่ี อมรบั ในวงวชิ าชพี ตามการจดั กลมุ่ ศลิ ปะของอาเซยี น งานสรา้ งสรรคท์ างศลิ ปะ ไดแ้ ก่
(1) ทัศนศลิ ป์ (Visual Art) ประกอบด้วย ผลงานด้านจิตรกรรม ประตมิ ากรรม ภาพพมิ พ์
ภาพถ่าย ภาพยนตร์ สื่อประสม สถาปตั ยกรรมและงานออกแบบประเภทอ่นื ๆ (2) ศลิ ปะ
การแสดง (Performance Arts) ประกอบด้วย ดรุ ยิ างคศลิ ป์ นาฏยศลิ ป์ รวมทงั้ การแสดง
รปู แบบตา่ งๆ และ (3) วรรณศลิ ป์ (Literature) ซงึ่ ประกอบดว้ ยบทประพนั ธแ์ ละกวีนิพนธ์
รูปแบบต่างๆ
แนวปฏบิ ตั ทิ ด่ี ี หมายถงึ วธิ ปี ฏบิ ตั ิ หรอื ขนั้ ตอนการปฏบิ ตั ทิ ท่ี ำ� ใหส้ ถาบนั ประสบความสำ� เรจ็
หรอื สคู่ วามเปน็ เลศิ ตามเปา้ หมาย เปน็ ทย่ี อมรบั ในวงวชิ าการหรอื วชิ าชพี นนั้ ๆ มหี ลกั ฐานของ
ความส�ำเรจ็ ปรากฏชัดเจน โดยมีการสรุปวิธปี ฏิบตั ิ หรือขน้ั ตอนการปฏบิ ัติ ตลอดจนความรู้
และประสบการณ์ บันทึกเป็นเอกสาร เผยแพร่ให้หน่วยงานภายในหรือภายนอกสามารถ
น�ำไปใช้ประโยชนไ์ ด้
ประสบการณด์ า้ นการทำ� วจิ ยั หมายถงึ มปี ระสบการณด์ า้ นการทำ� วจิ ยั เปน็ ผลสำ� เรจ็ มาแลว้
โดยมหี ลกั ฐานเปน็ ผลงานทนี่ ำ� เสนอในทป่ี ระชมุ วชิ าการทมี่ รี ายงานการประชมุ (Proceedings)
นยิ ามศัพท์ 37
ทมี่ กี รรมการภายนอกมารว่ มกลนั่ กรอง (Peer review) หรอื ตพี มิ พใ์ นวารสารหรอื สงิ่ พมิ พท์ าง
วิชาการทมี่ ีกรรมการภายนอกมารว่ มกล่นั กรอง (Peer review) หรือเป็นผลงานทเี่ ปน็ รูปเล่ม
ซงึ่ นำ� เสนอแหลง่ ทนุ วจิ ยั หรอื นำ� เสนอผวู้ า่ จา้ งในการทำ� วจิ ยั นน้ั ๆ และเปน็ ผลงานทแ่ี หลง่ ทนุ วจิ ยั
หรอื ผวู้ า่ จา้ งวจิ ยั ไดต้ รวจรบั งานเรยี บรอ้ ยแลว้ ซง่ึ เปน็ ผลงานวจิ ยั ทไ่ี มใ่ ชส่ ว่ นหนง่ึ ของการศกึ ษา
เพ่ือรับปริญญาของอาจารย์ประจ�ำหลักสูตร โดยให้รายงานผลงานวิจัยของอาจารย์ประจ�ำ
หลักสูตรทุกคนไว้ในเอกสารหลักสูตร ท้ังนี้ การรายงานผลงานวิจัยที่ตีพิมพ์ให้รายงานใน
ลกั ษณะของการเขยี นบรรณานกุ รม หรอื การเขยี นเอกสารอา้ งองิ ทางวชิ าการ กลา่ วคอื ระบชุ อ่ื
เจา้ ของผลงาน ชอ่ื ผลงาน ปีที่พมิ พแ์ ละแหลง่ ตีพมิ พ์เผยแพร่ผลงาน
ผลงานทไ่ี ดร้ บั การตพี มิ พใ์ นวารสารวชิ าการระดบั ชาติ หมายถงึ บทความจากผลงานวจิ ยั
หรือบทความวิชาการที่ไดร้ บั การตพี มิ พใ์ นวารสารวชิ าการ (Journal) ทมี่ ชี อ่ื ปรากฏอยใู่ นฐาน
ขอ้ มลู Thai-Journal Citation Index Centre (TCI) หรอื วารสารวิชาการระดับชาติตามประกาศ
ของคณะกรรมการการอดุ มศกึ ษา
ผลงานทไี่ ดร้ บั การตพี มิ พใ์ นวารสารวชิ าการระดบั นานาชาติ หมายถงึ บทความจากผลงาน
วจิ ยั หรอื บทความวชิ าการ ท่ีได้รับการตพี มิ พ์ในวารสารวชิ าการ (Journal) ทปี่ รากฏในฐาน
ข้อมูลสากล ไดแ้ ก่ ฐานข้อมลู การจดั อนั ดับวารสาร SJR (SCImago Journal Rank : www.
scimagojr.com) หรือฐานข้อมลู ISI Web of Science (Science CitationIndex Expand,
Social Sciences Citation Index, Art and Humanities Citation Index) หรือฐานขอ้ มลู
Scopusหรอื วารสารวิชาการระดบั นานาชาติตามประกาศของคณะกรรมการการอุดมศกึ ษา
แผนกลยทุ ธ์ หมายถงึ แผนระยะยาวของสถาบนั โดยทวั่ ไปมกั ใชเ้ วลา 5 ปี เปน็ แผนทกี่ ำ� หนด
ทิศทางการพัฒนาของสถาบัน แผนกลยุทธ์ประกอบไปด้วยวสิ ัยทัศน์ พนั ธกิจ เปา้ ประสงค์
วัตถุประสงค์ ผลการวิเคราะห์จุดแข็ง จุดอ่อน โอกาสและภัยคุกคาม กลยุทธ์ต่างๆ ของ
สถาบนั ควรคลอบคลมุ ทกุ ภารกจิ ของสถาบนั ซงึ่ ตอ้ ง มกี ารกำ� หนดตวั บง่ ชค้ี วามสำ� เรจ็ ของแตล่ ะ
กลยุทธ์และค่าเป้าหมายของตัวบ่งชี้เพื่อวัดระดับความส�ำเร็จของการด�ำเนินงานตามกลยุทธ์
โดยสถาบนั นำ� แผนกลยทุ ธ์มาจดั ท�ำแผนดำ� เนินงานหรอื แผนปฏบิ ัติการประจ�ำปี
แผนกลยุทธท์ างการเงิน หมายถงึ แผนระยะยาวที่ระบทุ มี่ าและใช้ไปของทรพั ยากรทาง
การเงนิ ของสถาบนั ท่สี ามารถผลักดันแผนกลยุทธ์ของสถาบันให้สามารถด�ำเนินการได้ แผน
กลยทุ ธท์ างการเงนิ จะสอดรบั ไปกบั แผนกลยทุ ธข์ องสถาบนั สถาบนั ควรประเมนิ ความตอ้ งการ
ทรพั ยากรท่ตี อ้ งจัดหาสำ� หรับการด�ำเนนิ งานตามกลยทุ ธแ์ ตล่ ะกลยทุ ธ์และประเมนิ มลู คา่ ของ
ทรัพยากรออกมาเป็นเงินทุนท่ีต้องการใช้ ซ่ึงจะเป็นความต้องการเงินทุนในระยะยาวเท่ากับ
เวลาท่ีสถาบันใช้ในการด�ำเนินการให้กลยุทธ์นั้นบังเกิดผล จากนั้นจึงจะก�ำหนดให้เห็นอย่าง
38 คู่มือการประกันคณุ ภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั อุดมศกึ ษา พ.ศ.2557
ชัดเจนถึงท่ีมาของเงินทุนที่ต้องการใช้ว่าสามารถจัดหาได้จากแหล่งเงินทุนใด เช่น รายได้
ค่าธรรมเนียมการศึกษา งบประมาณแผ่นดินหรือเงินอุดหนุนจากรัฐบาล เงินทุนสะสมของ
หน่วยงาน เงินบรจิ าคจากหน่วยงานภายนอกหรอื ศิษยเ์ กา่ หรือสถาบนั จะตอ้ งมกี ารระดมทนุ
ด้วยวิธีการอ่ืนๆ อีกเพ่ิมเติม เช่น การแปลงทรัพย์สินทางปัญญาเป็นมูลค่า รวมท้ังมีการ
วเิ คราะหต์ น้ ทนุ ของการดำ� เนนิ งานดว้ ย เชน่ ตน้ ทนุ ตอ่ หนว่ ยในการผลติ บณั ฑติ ในแตล่ ะหลกั สตู ร
โดยที่ระยะเวลาของแผนกลยทุ ธท์ างการเงนิ จะเทา่ กบั ระยะเวลาของแผนกลยุทธข์ องสถาบนั
แผนปฏิบัติการประจ�ำปี หมายถึง แผนระยะส้ันที่มีระยะเวลาในการด�ำเนินงานภายใน
1 ปี เป็นแผนที่ถ่ายทอดแผนกลยุทธ์ลงสู่ภาคปฏิบัติ เพื่อให้เกิดการด�ำเนินงานจริงตาม
กลยุทธ์ ประกอบด้วย โครงการหรือกิจกรรมต่างๆ ท่ีจะต้องดำ� เนนิ การในปนี นั้ ๆ เพอ่ื ให้
บรรลเุ ปา้ หมายตามแผนกลยทุ ธ์ ตวั บง่ ชคี้ วามสำ� เรจ็ ของโครงการหรอื กจิ กรรม คา่ เปา้ หมาย
ของตัวบง่ ช้เี หล่านั้น รวมทง้ั มีการระบุผู้รับผดิ ชอบหลกั หรอื หวั หน้าโครงการ งบประมาณใน
การด�ำเนนิ การ รายละเอียดและทรัพยากรทตี่ อ้ งใช้ในการด�ำเนินโครงการท่ชี ัดเจน
พหวุ ทิ ยาการ หรือ สหวิทยาการ หลกั สตู รพหุวิทยาการ
พหุวทิ ยาการ (Multidisciplinary) หรอื สหวทิ ยาการ (Interdisciplinary) หมายถึง
การใช้องค์ความรู้หลายสาขาวิชา หลายศาสตร์หรือหลายอนุศาสตร์ มาผสมผสานใช้ใน
การวเิ คราะห์ วจิ ยั และสงั เคราะหข์ น้ึ เปน็ องคค์ วามรใู้ หมแ่ ละพัฒนาเป็นศาสตรใ์ หม่ขนึ้
หลกั สตู รพหวุ ทิ ยาการ (Multidisciplinary) หมายถงึ หลกั สตู รทน่ี ำ� เอาความรหู้ ลายศาสตร์
หรอื หลายอนศุ าสตรเ์ ขา้ มาใชใ้ นการเรยี นการสอน เพอ่ื ประโยชนใ์ นการวเิ คราะห์ วจิ ยั จนกระทงั่
ผู้เรยี นสามารถพัฒนาความรู้ องค์ความรเู้ ปน็ ศาสตร์ใหมข่ ึน้ หรือเกิดอนุศาสตร์ใหม่ข้ึน
ตัวอย่างหลักสูตรที่เป็นพหุวิทยาการ เช่น วิศวกรรมชีวการแพทย์ (วิศวกรรมศาสตร์+
แพทย์ศาสตร)์ ภมู ศิ าสตรส์ ารสนเทศ (ภมู ศิ าสตร+์ เทคโนโลยีสารสนเทศ) วศิ วกรรมนาโน
(วิศวกรรมศาสตร์+วิทยาศาสตร-์ เคมี)
ตัวอยา่ งหลักสูตรที่ไม่ใชพ่ หุวิทยาการ เชน่ คอมพิวเตอร์ธรุ กจิ การศกึ ษาเพอ่ื การพัฒนา
(ที่มา : คณะอนุกรรมการปรับปรุงเกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรระดับอุดมศึกษา ในการ
ประชมุ ครั้งที่ 7/2549 เม่ือวนั ที่ 18 ตุลาคม 2549)
นยิ ามศพั ท์ 39
พิชญพิจารณ์ (Peer review) หมายถึง การตรวจเย่ียมโดยผู้ทรงคุณวุฒิท่ีมีความรู้
ความสามารถ และประสบการณ์ ซง่ึ สามารถใหข้ อ้ สงั เกตและขอ้ เสนอแนะเชงิ พฒั นาแกส่ ถาบนั
อดุ มศกึ ษาในการพฒั นากระบวนการจดั การเรยี นการสอนอยา่ งมคี ณุ ภาพและสอดคลอ้ งตามเกณฑ์
มาตรฐานท่กี ำ� หนด โดยมวี ตั ถปุ ระสงคเ์ พ่อื ใหข้ อ้ เสนอแนะในเชงิ พฒั นาแกส่ ถาบนั อดุ มศึกษา
ระบบและกลไก
ระบบ หมายถงึ ขน้ั ตอนการปฏบิ ตั งิ านทม่ี กี ารกำ� หนดอยา่ งชดั เจนวา่ ตอ้ งทำ� อะไรบา้ งเพอื่ ให้
ไดผ้ ลออกมาตามทตี่ อ้ งการ ขนั้ ตอนการปฏบิ ตั งิ านจะตอ้ งปรากฏใหท้ ราบโดยทว่ั กนั ไมว่ า่ จะอยู่
ในรปู ของเอกสารหรอื สอื่ อเิ ลก็ ทรอนกิ สห์ รอื โดยวธิ กี ารอนื่ ๆ องคป์ ระกอบของระบบ ประกอบ
ด้วย ปัจจยั น�ำเขา้ กระบวนการ ผลผลิต และขอ้ มูลป้อนกลบั ซ่งึ มีความสัมพนั ธเ์ ช่อื มโยงกนั
กลไก หมายถงึ ส่งิ ทที่ ำ� ให้ระบบมีการขับเคลอ่ื นหรือด�ำเนินอยไู่ ด้ โดยมีการจดั สรรทรัพยากร
มกี ารจดั องค์การ หนว่ ยงาน หรือกลมุ่ บคุ คลเป็นผดู้ ำ� เนนิ งาน
สาขาวชิ าทส่ี มั พนั ธก์ นั หมายถงึ สาขาวชิ าตามคณุ วฒุ หิ รอื ตำ� แหนง่ ทางวชิ าการทส่ี มั พนั ธ์
กับศาสตร์ท่เี ปดิ สอนมใิ ชส่ ัมพนั ธก์ บั รายวิชาที่เปดิ สอนในหลกั สูตร เช่น เป็นศาสตรใ์ นกลุ่ม
สาขาวิชา (Field of Education) เดียวกนั ตาม ISCED 2013 (คณะกรรมการการอดุ มศึกษา
ในการประชมุ ครงั้ ที่ 12/2554 เมอ่ื 17 พฤศจกิ ายน 2554 หนงั สอื เวยี นท่ี ศธ 0506(2)/ว506
ลงวนั ท่ี 22 ธนั วาคม 2554)
หน่วยงานหรือองค์การระดับชาติ หมายถึง หน่วยงานภายนอกสถาบันระดับกรมหรือ
เทยี บเทา่ ขน้ึ ไป (เชน่ ระดบั จงั หวดั ) หรอื รฐั วสิ าหกจิ หรอื องคก์ ารมหาชน หรอื บรษิ ทั มหาชน
ท่ีจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ หรือองค์การกลางระดับชาติทั้งภาครัฐและเอกชน (เช่น
สภาอตุ สาหกรรม สภาหอการคา้ สภาวชิ าชพี )
หลกั ธรรมาภบิ าล1 หมายถงึ การปกครอง การบรหิ าร การจดั การ การควบคมุ ดแู ลกจิ การ
ตา่ งๆ ใหเ้ ปน็ ไปในครรลองธรรม นอกจากน้ี ยังหมายถงึ การบรหิ ารจดั การทีด่ ี ซงึ่ สามารถ
น�ำไปใช้ได้ท้ังภาครัฐและเอกชน ธรรมท่ีใช้ในการบริหารงานน้ีมีความหมายอย่างกว้างขวาง
กล่าวคือ หาได้มีความหมายเพียงหลกั ธรรมทางศาสนาเท่านัน้ แต่รวมถึงศีลธรรม คุณธรรม
จริยธรรมและความถูกต้อง ชอบธรรมท้ังปวง ซ่ึงวิญญูชนพึงมีและพึงประพฤติปฏิบัติ อาทิ
ความโปรง่ ใสตรวจสอบได้ การปราศจากการแทรกแซงจากองค์การภายนอก เป็นตน้
1 ดเู พิ่มเติม “คมู่ อื นโยบายการกำ� กบั ดแู ลองคก์ ารที่ด”ี ส�ำนกั งานคณะกรรมการพฒั นาระบบราชการ (สำ� นกั งาน ก.พ.ร.)
40 คมู่ อื การประกันคณุ ภาพการศกึ ษาภายใน ระดับอดุ มศกึ ษา พ.ศ.2557
หลกั ธรรมาภิบาลของการบริหารกิจการบ้านเมอื งท่ดี ี (Good Governance) ที่เหมาะสม
จะนำ� มาปรบั ใชใ้ นภาครฐั มี 10 องคป์ ระกอบ ดงั น2้ี
1) หลกั ประสทิ ธผิ ล (Effectiveness) คอื ผลการปฏบิ ตั ริ าชการทบ่ี รรลวุ ตั ถปุ ระสงคแ์ ละ
เป้าหมายของแผนการปฏิบัติราชการตามท่ีได้รับงบประมาณมาด�ำเนินการ รวมถึงสามารถ
เทียบเคียงกับส่วนราชการหรือหน่วยงานท่ีมีภารกิจคล้ายคลึงกันและมีผลการปฏิบัติงานใน
ระดบั ช้ันนำ� ของประเทศเพ่ือให้เกิดประโยชนส์ ขุ ตอ่ ประชาชน โดยการปฏิบัตริ าชการจะต้อง
มที ศิ ทางยุทธศาสตร์ และเป้าประสงค์ที่ชดั เจน มกี ระบวนการปฏบิ ัติงานและระบบงานทเี่ ป็น
มาตรฐาน รวมถงึ มกี ารตดิ ตามประเมนิ ผลและพัฒนา ปรับปรุงอยา่ งต่อเนอ่ื งและเป็นระบบ
2) หลกั ประสทิ ธภิ าพ (Efficiency) คอื การบรหิ ารราชการตามแนวทางการกำ� กบั ดแู ลทด่ี ที ม่ี ี
การออกแบบกระบวนการปฏบิ ตั งิ านโดยใชเ้ ทคนคิ และเครอ่ื งมอื การบรหิ ารจดั การทเ่ี หมาะสม
ใหอ้ งค์การสามารถใชท้ รัพยากรท้งั ดา้ นต้นทนุ แรงงานและระยะเวลาให้เกิดประโยชนส์ ูงสดุ
ต่อการพฒั นาขีดความสามารถในการปฏบิ ตั ิราชการตามภารกจิ เพ่อื ตอบสนองความตอ้ งการ
ของประชาชนและผู้มีสว่ นไดส้ ่วนเสยี ทกุ กล่มุ
3) หลกั การตอบสนอง (Responsiveness) คอื การใหบ้ รกิ ารทสี่ ามารถดำ� เนนิ การไดภ้ ายใน
ระยะเวลาทกี่ ำ� หนด และสรา้ งความเชอื่ มน่ั ความไวว้ างใจ รวมถงึ ตอบสนองความคาดหวงั หรอื
ความต้องการของประชาชนผู้รับบริการ และผู้มีส่วนได้ส่วนเสียท่ีมีความหลากหลายและมี
ความแตกต่าง
4) หลกั ภาระรบั ผดิ ชอบ (Accountability) คอื การแสดงความรบั ผดิ ชอบในการปฏบิ ตั หิ นา้ ท่ี
และผลงานต่อเปา้ หมายที่กำ� หนดไว้ โดยความรับผิดชอบนน้ั ควรอยูใ่ นระดับทีส่ นองต่อความ
คาดหวังของสาธารณะ รวมทง้ั การแสดงถึงความส�ำนกึ ในการรับผดิ ชอบต่อปญั หาสาธารณะ
5) หลกั ความโปรง่ ใส (Transparency) คอื กระบวนการเปดิ เผยอยา่ งตรงไปตรงมา ชแี้ จงได้
เมอ่ื มีขอ้ สงสยั และสามารถเขา้ ถึงข้อมูลขา่ วสารอนั ไมต่ ้องหา้ มตามกฎหมายได้อย่างเสรี โดย
ประชาชนสามารถรู้ทุกขั้นตอนในการด�ำเนินกิจกรรมหรือกระบวนการต่างๆ และสามารถ
ตรวจสอบได้
6) หลกั การมสี ว่ นรว่ ม (Participation) คอื กระบวนการทขี่ า้ ราชการ ประชาชนและผมู้ สี ว่ นได้
สว่ นเสยี ทกุ กลมุ่ มโี อกาสไดเ้ ขา้ รว่ มในการรบั รู้ เรยี นรู้ ทำ� ความเขา้ ใจ รว่ มแสดงทศั นะ รว่ มเสนอ
ปญั หาหรอื ประเดน็ ทส่ี ำ� คญั ทเี่ กย่ี วขอ้ ง รว่ มคดิ แนวทาง รว่ มการแกไ้ ขปญั หา รว่ มในกระบวนการ
ตัดสินใจ และร่วมกระบวนการพัฒนาในฐานะหนุ้ สว่ นการพัฒนา
7) หลกั การกระจายอำ� นาจ (Decentralization) คอื การถา่ ยโอนอำ� นาจการตดั สนิ ใจ ทรพั ยากร
และภารกจิ จากสว่ นราชการสว่ นกลางใหแ้ กห่ นว่ ยการปกครองอนื่ ๆ (ราชการบรหิ ารสว่ นทอ้ งถน่ิ )
2 ดูเพิ่มเติม “คู่มือการจัดระดับการก�ำกับดูแลองค์การภาครัฐตามหลักธรรมาภิบาลของการบริหารกิจการบ้านเมืองท่ีดี
(Good Governance Rating)” ส�ำนักงานคณะกรรมการพฒั นาระบบราชการ (สำ� นักงาน ก.พ.ร.)
นิยามศพั ท์ 41
และภาคประชาชนด�ำเนินการแทนโดยมีอิสระตามสมควร รวมถึงการมอบอ�ำนาจและ
ความรับผิดชอบในการตัดสินใจและการด�ำเนินการให้แก่บุคลากร โดยมุ่งเน้นการสร้าง
ความพงึ พอใจในการใหบ้ รกิ ารตอ่ ผรู้ บั บรกิ ารและผมู้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี การปรบั ปรงุ กระบวนการ
และเพม่ิ ผลติ ภาพเพ่อื ผลการด�ำเนินงานที่ดขี องสว่ นราชการ
8) หลักนติ ธิ รรม (Rule of Law) คอื การใช้อำ� นาจของกฎหมาย กฎระเบยี บ ขอ้ บังคับ
ในการบริหารราชการดว้ ยความเป็นธรรม ไมเ่ ลอื กปฏบิ ัติ และค�ำนึงถงึ สทิ ธิเสรีภาพของผมู้ ี
ส่วนไดส้ ่วนเสยี
9) หลกั ความเสมอภาค (Equity) คอื การไดร้ บั การปฏบิ ตั แิ ละไดร้ บั บรกิ ารอยา่ งเทา่ เทยี มกนั
โดยไม่มกี ารแบง่ แยกดา้ น ชายหรือหญงิ ถนิ่ กำ� เนิด เช้อื ชาติ ภาษา เพศ อายุ ความพิการ
สภาพทางกายหรือสขุ ภาพ สถานะของบคุ คล ฐานะทางเศรษฐกิจและสังคม ความเชอ่ื ทาง
ศาสนา การศกึ ษา การฝึกอบรม และอน่ื ๆ
10) หลกั มุ่งเน้นฉันทามติ (Consensus Oriented) คอื การหาขอ้ ตกลงทัว่ ไปภายในกลุ่ม
ผ้มู ีสว่ นไดส้ ่วนเสียทเ่ี กีย่ วขอ้ ง ซงึ่ เปน็ ขอ้ ตกลงทเี่ กดิ จากการใช้กระบวนการเพ่ือหาขอ้ คิดเหน็
จากกลุม่ บุคคลท่ไี ด้รับประโยชนแ์ ละเสยี ประโยชน์ โดยเฉพาะกลุ่มท่ไี ดร้ ับผลกระทบโดยตรง
ซงึ่ ต้องไมม่ ีขอ้ คัดคา้ นทย่ี ุตไิ มไ่ ด้ในประเด็นท่ีสำ� คญั โดยฉันทามตไิ มจ่ ำ� เปน็ ตอ้ งหมายความวา่
เป็นความเหน็ พอ้ งโดยเอกฉันท์
อาจารย์ หมายถึง คณาจารย์ ซงึ่ จะมีตำ� แหน่งทางวชิ าการท่ีประกอบด้วย อาจารย์ ผชู้ ว่ ย
ศาสตราจารย์ รองศาสตราจารย์ และศาสตราจารย์
อาจารย์ประจ�ำ หมายถึง บุคลากรในสถาบันอุดมศึกษาท่ีมีหน้าที่หลักทางด้านการสอน
และการวจิ ยั และปฏบิ ตั หิ นา้ ทเ่ี ตม็ เวลาตามภาระงานทรี่ บั ผดิ ชอบในหลกั สตู รทเี่ ปดิ สอน (มใิ ช่
เต็มเวลาตามเวลาทำ� การ) (ประกาศกระทรวงศึกษาธิการ เรอ่ื ง แนวทางการบริหารเกณฑ์
มาตรฐานหลักสตู รระดบั อดุ มศกึ ษา พ.ศ. 2548)
ส�ำหรับอาจารย์ที่สถาบันจ้างเข้ามาเป็นอาจารย์ประจ�ำด้วยเงินรายได้หน่วยงานจะต้องมี
สัญญาจ้างทีม่ ีการระบุระยะเวลาการจ้างอยา่ งชัดเจนและไมน่ ้อยกวา่ 9 เดอื น ในสัญญาจา้ ง
จะต้องระบุหน้าที่ ภาระงานให้ชัดเจนไม่น้อยกว่าหน้าท่ีของอาจารย์ประจ�ำตามท่ีก�ำหนด
ตามประกาศกระทรวงศกึ ษาธิการ เรือ่ ง แนวทางการบริหารเกณฑ์มาตรฐานหลกั สตู รระดบั
อุดมศึกษา พ.ศ. 2548
การนบั จำ� นวนอาจารยป์ ระจำ� และนกั วจิ ยั ใหน้ บั ระยะเวลาการทำ� งานสำ� หรบั อาจารยท์ บ่ี รรจุ
ใหมใ่ นปีท่ปี ระเมิน ดังนี้
9-12 เดือน คดิ เป็น 1 คน
6 เดอื นขึน้ ไปแต่ไมถ่ ึง 9 เดอื น คิดเป็น 0.5 คน
นอ้ ยกวา่ 6 เดอื น ไมส่ ามารถนำ� มานับได ้
42 คมู่ ือการประกันคุณภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั อุดมศกึ ษา พ.ศ.2557
อาจารยป์ ระจ�ำหลกั สตู ร หมายถงึ อาจารยป์ ระจำ� เต็มเวลาท่ีมภี าระหน้าทใี่ นการบริหาร
หลักสูตรและจัดการเรียนการสอน โดยวางแผน ติดตาม ทบทวนการด�ำเนินงานหลักสูตร
และปฏิบัติงานประจำ� หลกั สูตรนน้ั ตลอดระยะเวลาทจ่ี ัดการศึกษาตามหลกั สตู รนั้น มีคณุ วฒุ ิ
ตรงหรอื สมั พนั ธก์ บั สาขาวชิ าทเี่ ปดิ สอนไมน่ อ้ ยกวา่ 5 คน และทกุ คนเปน็ อาจารยป์ ระจำ� เกนิ กวา่
1 หลกั สตู รในเวลาเดยี วกนั ไมไ่ ด้ ยกเวน้ อาจารยป์ ระจำ� หลกั สตู รระดบั ปรญิ ญาโทและปรญิ ญาเอก
ในสาขาวิชาเดียวกันได้ หรือเป็นอาจารย์ประจ�ำหลักสูตรในหลักสูตรพหุวิทยาการได้อีก 1
หลกั สตู รโดยตอ้ งเปน็ หลกั สตู รทตี่ รงหรอื สมั พนั ธก์ บั หลกั สตู รทไ่ี ดป้ ระจำ� อยแู่ ลว้ (คณะกรรมการ
การอุดมศกึ ษาในการประชุมครั้งที่ 2/2549 วันท่ี 2 กมุ ภาพนั ธ์ 2549) ทั้งนี้ กรณบี ัณฑติ
ศกึ ษาอนุโลมใหเ้ ป็นอาจารยป์ ระจำ� หลักสูตรไดม้ ากที่สุดเพียง 2 หลักสตู รเทา่ นนั้
หากมีการเปล่ียนแปลงอาจารย์ประจ�ำหลักสูตร ขอให้น�ำเสนอโดยด�ำเนินเช่นเดียวกับ
การน�ำเสนอหลกั สตู รปรบั ปรงุ เลก็ นอ้ ย โดยนำ� เสนอตอ่ สภาสถาบนั เพอื่ พจิ ารณาอนมุ ตั หิ รอื
ใหค้ วามเหน็ ชอบ และเสนอใหค้ ณะกรรมการการอดุ มศกึ ษารบั ทราบตามแบบฟอรม์ สมอ.08
ภายใน 30 วนั
4 ระบบการประกันคุณภาพ
การศึกษาภายใน ระดับหลักสูตร
44 คู่มอื การประกนั คุณภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั อุดมศึกษา พ.ศ.2557
ระบบการประกันคณุ ภาพการศึกษาภายใน ระดับหลักสตู ร
ในการผลิตบัณฑิตเพื่อให้บัณฑิตมีคุณลักษณะพึงประสงค์และเป็นบัณฑิตท่ีมีคุณภาพ
การดำ� เนนิ งานและการบรหิ ารงานระดบั หลกั สตู รถอื วา่ สำ� คญั ทส่ี ุด ซง่ึ ควรมรี ะบบการประกนั
คณุ ภาพการศึกษาภายใน ระดบั หลกั สูตร ซ่ึงมีหลกั การดงั ต่อไปน้ี
1. การประกันคุณภาพการศึกษาภายใน ระดับหลักสูตร เป็นการประกันคุณภาพ
การจัดการศึกษาว่าหลักสูตรได้ด�ำเนินการเป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรระดับ
อดุ มศึกษาและเกณฑ์มาตรฐานอน่ื ๆ ท่ีเกย่ี วขอ้ ง โดยให้พจิ ารณาองค์ประกอบท่ีสำ� คญั ไดแ้ ก่
การกำ� กับมาตรฐาน บัณฑติ นักศกึ ษา อาจารย์ หลกั สูตร การเรียนการสอน การประเมนิ
ผเู้ รียน และสิง่ สนบั สนุนการเรยี นรู้ เพอื่ ใหส้ ามารถผลติ บัณฑิตใหม้ คี ณุ ภาพ
2. ในการประกันคุณภาพการศึกษาภายใน ระดับหลักสูตร ให้เชื่อมโยงกับตัวบ่งช้ี
การดำ� เนนิ การตามกรอบมาตรฐานคณุ วฒุ ริ ะดบั อดุ มศกึ ษาแหง่ ชาติ พ.ศ. 2552 เพอื่ ประโยชน์
ในการเผยแพรห่ ลักสูตรทม่ี ีคณุ ภาพและมาตรฐาน ซงึ่ สกอ. ไดก้ ำ� หนดแนวทางการเผยแพร่
หลักสูตรไว้ในประกาศคณะกรรมการการอุดมศึกษา เร่ือง แนวทางการปฏิบัติตามกรอบ
มาตรฐานคณุ วุฒิระดับอดุ มศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2552
3. ตัวบ่งชี้การประกันคุณภาพการศึกษาภายใน ระดับหลักสูตร เป็นข้อมูลพ้ืนฐานใน
ส่วนที่เก่ียวข้องตามเกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรระดับอุดมศึกษา และตัวบ่งช้ีเชิงปริมาณใน
ส่วนทีเ่ กีย่ วข้องกบั คณุ วุฒิ ตำ� แหนง่ ทางวิชาการ และผลงานทางวิชาการของอาจารย์ สำ� หรบั
ตัวบ่งช้ีเชิงคณุ ภาพท่เี นน้ กระบวนการ จะประเมนิ ในลักษณะของพชิ ญพจิ าณ์ (Peer review)
ซงึ่ จะมีรายละเอียดของค�ำถามทจี่ ะเปน็ แนวทางให้แกผ่ ู้ประเมนิ เพอ่ื ให้สามารถนำ� ไปพิจารณา
ตามบริบทของสถาบันได้ และได้ก�ำหนดแนวทางในการให้คะแนนในแต่ละระดับส�ำหรับ
ผูป้ ระเมินและผรู้ บั การประเมนิ ได้ใชใ้ นการพิจารณา
4. สถาบนั อดุ มศกึ ษาสามารถจดั ทำ� ระบบการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั หลกั สตู ร
โดยมีการด�ำเนินงานได้ตามมาตรฐานเทียบเคียงกับมาตรฐานของส�ำนักงานคณะกรรมการ
การอดุ มศกึ ษา ทงั้ นี้ ทกุ ระบบตอ้ งไดร้ บั การเหน็ ชอบจากสภาสถาบนั และเสนอคณะกรรมการ
ประกันคุณภาพภายในระดับอุดมศึกษา พิจารณาให้ความเห็นชอบ และให้มีการจัดส่งผล
การประเมินพร้อมข้อมูลพ้ืนฐานให้กับส�ำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษาเพ่ือเผยแพร่
ตอ่ สาธารณะ ตวั อยา่ งการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั หลกั สตู ร ทเ่ี ทยี บเคยี งได้ เชน่
ผลการประเมนิ หลกั สตู รของ AUN QA ผลการประเมนิ หลกั สตู รวชิ าชพี ทไ่ี ดร้ บั การรบั รองจาก
องคก์ ารวชิ าชีพระดบั นานาชาติ เชน่ AACSB (ส�ำหรบั หลกั สตู รทางดา้ นบรหิ ารธุรกจิ ) ABET
(สำ� หรบั หลกั สตู รทางดา้ นวศิ วกรรมศาสตร)์ และหลกั สตู รทไ่ี ดร้ บั การตรวจประเมนิ เปน็ ประจำ�
และผ่านการรับรองโดยสภาวิชาชพี
ระบบการประกันคุณภาพการศกึ ษาภายใน ระดับหลักสตู ร 45
กรอบการประกนั คุณภาพการศึกษาภายใน ระดบั หลกั สูตร
องคป์ ระกอบใน ตัวบง่ ช้ี อธบิ ายกระบวนการหรอื แสดงผลการ
การประกันคณุ ภาพ ดำ� เนนิ งานในประเดน็ ที่เกย่ี วข้อง
หลกั สูตร
1. การก�ำกบั มาตรฐาน 1.1 การบริหารจัดการ ผลการบริหารจัดการหลักสูตรตามเกณฑ์
2. บัณฑติ หลักสตู รตามเกณฑ์มาตรฐาน มาตรฐานหลกั สตู ร
หลกั สูตรที่ก�ำหนด โดย สกอ. ปริญญาตรี เกณฑ์ 4 ขอ้
บัณฑิตศึกษา เกณฑ์ 12 ขอ้
2.1 คุณภาพบัณฑิตตาม - ผลประเมินคณุ ภาพบัณฑติ ตามกรอบ
กรอบมาตรฐานคุณวฒุ ิระดบั มาตรฐานคณุ วฒุ ริ ะดบั อดุ มศกึ ษาแหง่ ชาต ิ
อุดมศกึ ษาแห่งชาติ (โดยผู้ใชบ้ ณั ฑิต/ผมู้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสีย)
2.2 การไดง้ านทำ� หรือผลงาน - ผลบณั ฑติ ปรญิ ญาตรที ไ่ี ดง้ านทำ� หรือ
วิจัยของผสู้ �ำเร็จการศกึ ษา ประกอบอาชีพอสิ ระ
- ผลงานของนักศกึ ษาปริญญาโท/เอกทตี่ ี
พิมพห์ รอื เผยแพร่
3. นักศึกษา 3.1 การรับนักศกึ ษา - การรบั นักศึกษา
4. อาจารย์ - การเตรียมความพร้อมกอ่ นเขา้ ศึกษา
3.2 การสง่ เสริมและพฒั นา - การควบคมุ การดแู ลการใหค้ ำ� ปรกึ ษาวชิ าการ
นกั ศกึ ษา และแนะแนวแกน่ กั ศกึ ษาในระดบั ปรญิ ญาตรี
- การควบคมุ ดแู ลการใหค้ ำ� ปรกึ ษาวทิ ยานพิ นธ ์
และการคน้ ควา้ อสิ ระในระดบั บณั ฑติ ศกึ ษา
- การพัฒนาศักยภาพนักศกึ ษา และการ
เสรมิ สรา้ งทกั ษะการเรยี นรใู้ นศตวรรษที่ 21
3.3 ผลทีเ่ กดิ กับนักศึกษา - อัตราการคงอยู่ของนกั ศึกษา
- อตั ราการสำ� เร็จการศึกษา
- ความพึงพอใจและผลการจัดการข้อร้อง
เรยี นของนกั ศกึ ษา
4.1 การบริหารและพฒั นา - การรบั และแตง่ ต้งั อาจารยป์ ระจ�ำหลกั สตู ร
อาจารย์ - การบริหารอาจารย์
- การสง่ เสรมิ และพฒั นาอาจารย์
4.2 คุณภาพอาจารย์ - ร้อยละอาจารยท์ ีม่ คี ณุ วฒุ ิปรญิ ญาเอก
- รอ้ ยละอาจารยท์ ม่ี ีตำ� แหนง่ ทางวิชาการ
- ผลงานทางวชิ าการของอาจารย์
- จำ� นวนบทความของอาจารยป์ ระจำ� หลกั สตู ร
ปรญิ ญาเอกทไ่ี ดร้ บั การอา้ งองิ ในฐานขอ้ มลู
TCI และ Scopus ตอ่ จำ� นวนอาจารย์
ประจ�ำหลกั สูตร
46 คูม่ อื การประกันคุณภาพการศึกษาภายใน ระดบั อดุ มศกึ ษา พ.ศ.2557
องคป์ ระกอบใน ตวั บง่ ช้ี อธิบายกระบวนการหรือแสดงผลการ
การประกนั คณุ ภาพ ด�ำเนนิ งานในประเดน็ ทเ่ี กยี่ วข้อง
หลกั สูตร
4.3 ผลที่เกดิ กับอาจารย์ - อัตราการคงอยขู่ องอาจารย์
5. หลกั สตู ร การเรยี นการ 5.1 สาระของรายวิชาใน - ความพงึ พอใจของอาจารย์
สอน การประเมนิ ผเู้ รยี น หลักสตู ร - หลกั คิดในการออกแบบหลกั สตู ร ข้อมลู ท่ ี
ใชใ้ นการพฒั นาหลกั สตู รและวตั ถปุ ระสงค ์
ของหลักสูตร
- การปรบั ปรงุ หลกั สตู รใหท้ นั สมยั ตามความ
กา้ วหน้าในศาสตร์สาขาน้นั ๆ
- การพิจารณาอนุมัติหัวขอ้ วทิ ยานพิ นธ์และ
การคน้ คว้าอสิ ระในระดบั บัณฑติ ศกึ ษา
5.2 การวางระบบผสู้ อนและ - การพจิ ารณาก�ำหนดผสู้ อน
กระบวนการจดั การเรยี นการ - การก�ำกับ ตดิ ตาม และตรวจสอบการจดั
สอน
5.3 การประเมินผูเ้ รียน ท�ำ มคอ.3 และ มคอ.4
- การแต่งต้งั อาจารยท์ ่ปี รึกษาวิทยานพิ นธ์
และการคน้ ควา้ อสิ ระในระดบั บณั ฑติ ศกึ ษา
- การกำ� กบั กระบวนการเรียนการสอน
- การจดั การเรียนการสอนทีม่ ีการฝกึ ปฏิบัติ
ในระดับปรญิ ญาตรี
- การบูรณาการพนั ธกิจตา่ งๆ กับการเรียน
การสอนในระดับปริญญาตรี
- การชว่ ยเหลอื กำ� กบั ติดตาม ในการท�ำ
วิทยานพิ นธแ์ ละการคน้ คว้าอิสระและการ
ตพี มิ พ์ผลงานในระดับบัณฑติ ศึกษา
- การประเมินผลการเรยี นรู้ตามกรอบ
มาตรฐานคุณวุฒิ
- การตรวจสอบการประเมินผลการเรียนรู้
ของนักศึกษา
- การกำ� กบั การประเมนิ การจดั การเรยี นการ
สอนและประเมนิ หลกั สตู ร (มคอ.5 มคอ.6
และมคอ.7)
- การประเมนิ วิทยานิพนธแ์ ละการค้นคว้า
อสิ ระในระดับบัณฑติ ศึกษา
5.4 ผลการดำ� เนนิ งานหลกั สตู ร ผลการด�ำเนินงานตามตัวบ่งช้ีตามกรอบ
ตามกรอบมาตรฐานคุณวุฒิ มาตรฐานคุณวฒุ ริ ะดบั อดุ มศกึ ษาแหง่ ชาติ
ระดบั อดุ มศึกษาแหง่ ชาติ
ระบบการประกันคณุ ภาพการศกึ ษาภายใน ระดับหลกั สตู ร 47
องค์ประกอบใน ตวั บ่งชี้ อธิบายกระบวนการหรอื แสดงผลการ
การประกันคุณภาพ ดำ� เนนิ งานในประเดน็ ท่เี ก่ยี วขอ้ ง
หลกั สูตร - ระบบการดำ� เนินงานของภาควชิ า/คณะ/
สถาบันโดยมีส่วนร่วมของอาจารย์ประจำ�
6. สง่ิ สนบั สนนุ การเรยี นรู้ 6.1 ส่งิ สนบั สนุนการเรียนรู้ หลกั สูตรเพ่อื ให้มีสิง่ สนบั สนุนการเรยี นรู้
- จำ� นวนสงิ่ สนับสนุนการเรยี นรทู้ ีเ่ พียงพอ
และเหมาะสมตอ่ การจดั การเรยี นการสอน
- กระบวนการปรบั ปรุงตามผลการประเมิน
ความพึงพอใจของนกั ศกึ ษาและอาจารย์
ต่อส่งิ สนับสนนุ การเรยี นรู้
องคป์ ระกอบที่ 1 การกำ� กบั มาตรฐาน
คณะกรรมการการอุดมศึกษามีหน้าท่ีหลักส�ำคัญประการหนึ่ง คือ การพิจารณาเสนอ
นโยบาย แผนพฒั นา และมาตรฐานการอดุ มศกึ ษาทสี่ อดคลอ้ งกบั แผนพฒั นาเศรษฐกจิ และสงั คม
แหง่ ชาตแิ ละแผนการศกึ ษาแหง่ ชาติ โดยคำ� นงึ ถงึ ความเปน็ อสิ ระและความเปน็ เลศิ ทางวชิ าการ
ของสถานศึกษาระดบั อดุ มศึกษา โดยไดจ้ ดั ทำ� มาตรฐานการอดุ มศึกษาและเกณฑ์มาตรฐาน
ตา่ งๆ ทีเ่ กย่ี วขอ้ ง เพ่ือส่งเสรมิ ให้สถาบนั อดุ มศึกษาไดพ้ ัฒนาด้านวชิ าการและวิชาชพี รวมท้ัง
การพฒั นาคณุ ภาพและยกระดบั มาตรฐานในการจดั การศกึ ษาระดบั อดุ มศกึ ษาใหม้ คี วามทดั เทยี มกนั
และไดป้ ระกาศใชเ้ กณฑม์ าตรฐานหลกั สตู รระดบั ตา่ งๆ มาอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง ซงึ่ ปจั จบุ นั ไดม้ ปี ระกาศ
กระทรวงศึกษาธิการ เรอ่ื ง เกณฑ์มาตรฐานหลกั สูตรระดบั ต่างๆ พ.ศ. 2548 เพือ่ ประโยชน์
ในการรกั ษามาตรฐานวิชาการและวชิ าชพี เป็นส่วนหน่ึงของเกณฑ์การรับรองวิทยฐานะและ
มาตรฐานการศกึ ษา โดยสถาบนั อดุ มศกึ ษาทเี่ ปดิ ดำ� เนนิ การหลกั สตู รใหมห่ รอื หลกั สตู รปรบั ปรงุ
ตอ้ งใช้เกณฑ์มาตรฐานหลักสูตร พ.ศ. 2548 เป็นหลักในการพฒั นาหลกั สตู รและดำ� เนินการ
ใหเ้ ปน็ ไปตามเกณฑ์มาตรฐานหลกั สตู รดงั กลา่ ว
ในการควบคุมก�ำกับมาตรฐาน จะพิจารณาจากการบริหารจัดการหลักสูตรทุกหลักสูตร
ใหเ้ ปน็ ไปตามเกณฑม์ าตรฐานหลักสูตรท่ไี ด้ประกาศใชเ้ มือ่ พ.ศ. 2548 และกรอบมาตรฐาน
คณุ วุฒริ ะดับอดุ มศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2552ตลอดระยะเวลาทีม่ ีการจัดการเรียนการสอนใน
หลกั สูตรดงั กลา่ ว โดยหลักสตู รระดับปริญญาตรจี ะพิจารณาตามเกณฑด์ ังกลา่ ว 4 ข้อ และ
หลักสตู รระดบั บณั ฑิตศกึ ษา จะพิจารณาตามเกณฑ์ดงั กล่าว 12 ข้อ โดยมีรายละเอียดดงั น้ี
ตวั บง่ ชท้ี ี่ 1.1 การบริหารจัดการหลักสตู รตามเกณฑ์มาตรฐานหลักสูตรท่ีกำ� หนดโดยส�ำนกั งานคณะกรรมการการอดุ มศึกษา 48 ค่มู ือการประกนั คณุ ภาพการศกึ ษาภายใน ระดบั อดุ มศกึ ษา พ.ศ.2557
เกณฑก์ ารประเมนิ ตรี โท เอก หมายเหตุ
ไมน่ อ้ ยกวา่ 5 คน
1. จ�ำนวนอาจารย์ ไมน่ ้อยกวา่ 5 คน และเปน็ อาจารย์ ไมน่ อ้ ยกวา่ 5 คนและ บนั ทึกขอ้ ความที่ ศธ 0506(2)/ว569
ประจ�ำหลกั สตู ร และเป็นอาจารย์ ประจ�ำเกนิ กว่า 1 เปน็ อาจารย์ประจำ� ลงวันท่ี 18 เมย. 2549 ก�ำหนดว่า
ประจำ� เกนิ กว่า 1 หลักสตู รไม่ได้ และ เกินกว่า 1 หลกั สตู ร • อาจารย์ประจำ� สามารถเป็นอาจารย์
หลักสูตรไมไ่ ด้และ ประจ�ำหลกั สูตร ไม่ได้ และประจ�ำ ประจ�ำหลกั สูตรทเ่ี ปน็ หลักสูตรพหุ
ประจ�ำหลกั สูตร ตลอดระยะเวลาท่ี หลกั สูตรตลอดระยะ วทิ ยาการ (Multidisciplinary) ไดอ้ ีก
ตลอดระยะเวลาท่ี จดั การศกึ ษาตาม เวลาทีจ่ ัดการศกึ ษาตาม 1 หลักสูตร โดยต้องเป็นหลกั สูตร
จดั การศกึ ษาตาม หลักสูตรน้ัน หลกั สตู รน้นั ท่ตี รงหรือสัมพันธก์ บั หลกั สตู รท่ไี ด้
หลกั สูตรนัน้ ประจำ� อยูแ่ ลว้
• อาจารยป์ ระจ�ำหลักสูตรในระดับ
บณั ฑติ ศกึ ษา สามารถเปน็ อาจารย์
ประจ�ำหลักสตู รในระดับปริญญาเอก
หรอื ปรญิ ญาโทในสาขาวชิ าเดียวกัน
ไดอ้ ีก 1 หลักสตู ร
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
คู่มือการประกันคุณภาพ ระดับหลักสูตร (สกอ) 2557
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search