ประมวลบทความเนื่องในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก

รฐั บาลในพระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกล้าเจ้าอยหู่ ัว
จัดพมิ พท์ ลู เกล้าทลู กระหมอ่ มถวายสนองพระมหากรณุ าธิคุณ
ในงานพระราชพิธีบรมราชาภเิ ษก พุทธศกั ราช ๒๕๖๒



ตราสัญลักษณ์

พระราชพธิ ีบรมราชาภิเษก พทุ ธศักราช ๒๕๖๒

ประกอบดว ยอกั ษรพระปรมาภิไธย วปร อยูตรงกลาง พนื้ อักษรสขี าวขอบเดินทอง อนั เปนสีของ
วนั จนั ทรซ งึ่ เปน็ วนั พระบรมราชสมภพ ภายในอกั ษรประดบั เพชร ตามความหมายแหง พระนามมหาวชริ าลงกรณ
อักษร วปร อยูบ นพน้ื สขี าบ (นํ้าเงินเขม ) อนั เปน สขี องขัตติยกษตั ริย ภายในกรอบพมุ ขา วบิณฑส ีทองสอดสเี ขียว
อันเปนสีซึ่งเปนเดชแหงวันพระบรมราชสมภพ กรอบทรงพุมขาวบิณฑ อัญเชิญมาจากกรอบท่ีประดิษฐาน
พระมหาอุณาโลม อันเปนพระราชลัญจกรประจําพระองคพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟาจุฬาโลกมหาราช
ปฐมกษัตริยแหงพระบรมราชจักรีวงศ แวดลอมดวยเครื่องเบญจราชกกุธภัณฑอันเปนเคร่ืองประกอบ
พระบรมราชอิสรยิ ยศของพระมหากษัตรยิ  และเปนเครอื่ งหมายแหงความเปน สมเด็จพระบรมราชาธิราช ไดแ ก
พระมหาพิชัยมงกุฎพรอมอุณาโลมประกอบเลขมหามงคลประจํารัชกาลอยูเบื้องบน พระแสงขรรคชัยศรี
กบั พระแสจ ามรี ทอดไขวอ ยเู บอื้ งขวา ธารพระกรกบั พดั วาลวชิ นี ทอดไขวอ ยเู บอ้ื งซา ย และฉลองพระบาทเชงิ งอน
อยูเบือ้ งลา ง

พระมหาพชิ ยั มงกฎุ หมายถงึ ทรงรบั พระราชภาระอนั หนกั ยง่ิ ของแผน ดนิ เพอื่ ประโยชนส ขุ ของประชาชน
พระแสงขรรคช ยั ศรี หมายถึง ทรงรบั พระราชภาระปกปองแผน ดนิ ใหพ น จากภยนั ตราย
ธารพระกร หมายถงึ ทรงดํารงราชธรรม เพอ่ื คา้ํ จนุ บานเมืองใหผ าสุกมนั่ คง
พระแสจ ามรกี บั พดั วาลวชิ นี หมายถงึ ทรงขจดั ปด เปา ความทกุ ขย ากเดอื ดรอ นของอาณาประชาราษฎร
ฉลองพระบาทเชิงงอน หมายถงึ ทรงทาํ นุบาํ รงุ ปวงประชาทว่ั รฐั สมี าอาณาจกั ร
เบื้องหลังพระมหาพิชัยมงกุฎประดิษฐานพระมหาเศวตฉัตรอันมีระบายขลิบทอง จงกลยอดฉัตร
ประกอบรปู พรหมพกั ตรอ นั วเิ ศษสดุ ระบายชนั้ ลา งสดุ หอ ยอบุ ะจาํ ปาทอง แสดงถงึ พระบารมแี ละพระบรมเดชานภุ าพ
ทปี่ กแผไ ปทวั่ ทศิ านุทิศ
เบื้องลางกรอบอักษรพระปรมาภิไธยมีแถบแพรพ้ืนสีเขียวถนิมทอง ขอบขลิบทอง มีอักษรสีทอง
ความวา “พระราชพิธีบรมราชาภเิ ษก พุทธศกั ราช ๒๕๖๒”
ปลายแถบแพรเบอ้ื งขวา มรี ปู คชสหี ก ายมว งออ นประคองฉตั ร ๗ ชนั้ หมายถงึ ขา ราชการฝา ยทหาร
เบือ้ งซา ยมรี ูปราชสีหก ายขาวประคองฉตั ร ๗ ช้ัน หมายถึง ขา ราชการฝายพลเรอื น ผปู ฏบิ ัตริ าชการสนองงาน
แผนดินอยูดวยกัน ขางคันฉัตรดานในท้ังสองขาง มีดอกลอยกนกนาค แสดงถึงปมะโรงนักษัตร อันเปน
ปพระบรมราชสมภพ สที อง หมายถงึ ความเจรญิ รุงเรอื งยิ่งของประเทศชาติและประชาชน



ค�ำปรารภ

พลเอก ประยุทธ์ จันทรโ์ อชา นายกรัฐมนตรี
ในโอกาสจัดพมิ พ์หนงั สอื ทรี่ ะลกึ และจดหมายเหตุงานพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก

พุทธศกั ราช ๒๕๖๒

ราชอาณาจักรไทย มีความเจริญรุ่งเรืองสถาพรสืบมาโดยล�ำดับ อันเนื่องมาจากความม่ันคง
ของสถาบันชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์ ซ่ึงเป็นสถาบันหลักที่ส�ำคัญของชาติ เป็นศูนย์รวมจิตใจของ
ชาวไทยทั้งประเทศ ตลอดระยะเวลาอันยาวนานนับแต่อดีตตราบจนปัจจุบัน พระมหากษัตริย์ไทยทุกพระองค์
ล้วนทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจนานัปการด้วยพระวิริยอุตสาหะตามหลักทศพิธราชธรรม เพ่ือประโยชน์สุข
แห่งอาณาประชาราษฎร์เป็นส�ำคัญ

เน่ืองในโอกาสมหามงคลสมัยที่พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ
มหศิ รภมู พิ ลราชวรางกรู กติ สิ ริ สิ มบรู ณอดลุ ยเดช สยามนิ ทราธเิ บศรราชวโรดม บรมนาถบพติ ร พระวชริ เกลา้ เจา้ อยหู่ วั
ทรงพระกรณุ าโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ตัง้ การพระราชพธิ ีบรมราชาภเิ ษก ระหวา่ งวันศุกร์ท่ี ๓ ถึงวันจนั ทร์
ท่ี ๖ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๖๒ รัฐบาลพร้อมด้วยหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน ตลอดจนประชาชน
ชาวไทยทุกหมู่เหล่าล้วนปีติปราโมทย์อย่างย่ิง จึงพร้อมใจกันจัดโครงการและกิจกรรมเฉลิมพระเกียรติ
เพื่อแสดงออกถึงความจงรักภักดีและน้อมส�ำนึกในพระมหากรุณาธิคุณอันหาท่ีสุดมิได้โดยพร้อมเพรียงกัน
ท่ัวประเทศ รัฐบาลในนามคณะกรรมการอ�ำนวยการจัดงานพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ได้กราบบังคมทูลเชิญ
สมเดจ็ พระกนษิ ฐาธริ าชเจา้ กรมสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกมุ ารี ทรงเป็นท่ปี รกึ ษากิตติมศกั ด์ิ
ในการพระราชพิธี และไดแ้ ต่งตั้งคณะกรรมการฝ่ายต่าง ๆ เพื่อการด�ำเนนิ งานจดั การพระราชพิธบี รมราชาภเิ ษก
พุทธศักราช ๒๕๖๒ ให้สมบูรณ์ครบถ้วนตามขัตติยโบราณราชประเพณี เพ่ือท�ำหน้าที่ต่าง ๆ อันเนื่องด้วยการ
พระราชพิธีบรมราชาภิเษกท้ังมวล ตลอดจนบันทึกเหตุการณ์พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช ๒๕๖๒
ไว้เป็นหลักฐานส�ำคัญทางประวัติศาสตร์ของชาติและเฉลิมพระเกียรติยศพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวให้เป็น
ท่ีปรากฏแผไ่ พศาลไปในนานาอารยประเทศ

รัฐบาลและปวงชนชาวไทยทุกหมู่เหล่าน้อมส�ำนึกในพระมหากรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อม
และขอพระราชทานพระบรมราชานุญาต อัญเชิญพลานุภาพแห่งคุณพระศรีรัตนตรัยและส่ิงศักดิ์สิทธิ์ท้ังหลาย
ในสากลพิภพ โปรดอภิบาลพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว และสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี ให้เจริญ
พระชนมสุขสิริสวัสดิ์ สรรพพิบัติอุปัทวันตรายจงเส่ือมหายสูญสนิท เสด็จสถิตเป็นม่ิงขวัญแห่งสยามรัฐสีมาและ
ปวงชนชาวไทยตราบนริ ันดร์

พลเอก
(ประยุทธ์ จนั ทรโ์ อชา)
นายกรัฐมนตรี
ประธานกรรมการอ�ำนวยการจดั งานพระราชพธิ บี รมราชาภิเษก

ค�ำน�ำ

รัฐมนตรวี ่าการกระทรวงวฒั นธรรม

สถาบันพระมหากษัตริย์ เป็นสถาบันหลักที่ด�ำรงอยู่คู่สังคมไทยมาช้านาน พระมหากษัตริย์ไทย
นบั แตอ่ ดตี ตราบจนปจั จบุ นั ลว้ นทรงพระคณุ อนั ประเสรฐิ ทรงอทุ ศิ พระองคป์ ระกอบพระราชกรณยี กจิ นานปั การ
เพอ่ื สรา้ งความเจรญิ มนั่ คงแก่ประเทศและน�ำความผาสุกรม่ เย็นมาสูอ่ าณาประชาราษฎรอ์ ย่างแท้จรงิ

เนื่องในโอกาสมหามงคลท่ีพระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ
มหิศรภูมิพลราชวรางกูร กิติสิริสมบูรณอดุลยเดช สยามินทราธิเบศรราชวโรดม บรมนาถบพิตร พระวชิรเกล้า
เจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ตั้งการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ระหว่างวันศุกร์ท่ี ๓
ถงึ วนั จันทรท์ ่ี ๖ พฤษภาคม พุทธศกั ราช ๒๕๖๒ คณะกรรมการฝ่ายจดั พธิ ีการงานพระราชพิธบี รมราชาภิเษก
ไดม้ อบหมายใหค้ ณะอนกุ รรมการฝา่ ยจดั ท�ำหนงั สอื ทร่ี ะลกึ และจดหมายเหตงุ านพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก พจิ ารณา
ด�ำเนนิ การจดั พมิ พห์ นงั สอื และสอ่ื อเิ ลก็ ทรอนกิ ส์ อนั เนอ่ื งดว้ ยการพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก พทุ ธศกั ราช ๒๕๖๒
น้อมเกล้าน้อมกระหม่อมถวายเป็นราชสักการะ ทั้งยังเป็นบันทึกส�ำคัญทางประวัติศาสตร์ของชาติ จ�ำนวน
๑๓ รายการ ประกอบด้วย

หนงั สอื จดหมายเหตฉุ บับหลกั ๑ รายการ ได้แก่
๑. จดหมายเหตพุ ระราชพธิ ีบรมราชาภิเษก พทุ ธศักราช ๒๕๖๒
หนงั สือและสอื่ อเิ ลก็ ทรอนกิ ส์ จดหมายเหตุฉบับรอง ๓ รายการ ได้แก่
๑. จดหมายเหตพุ ระราชพธิ บี รมราชาภิเษก พุทธศักราช ๒๕๖๒ ฉบับสอื่ มวลชน
๒. จดหมายเหตพุ ระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศกั ราช ๒๕๖๒ ฉบับวดี ทิ ัศน์
๓. หนังสอื สมดุ ภาพพระราชพิธบี รมราชาภิเษก พทุ ธศกั ราช ๒๕๖๒
หนงั สอื ทีร่ ะลกึ ๙ รายการ ได้แก่
๑. หนังสอื พระราชพธิ บี รมราชาภิเษก พทุ ธศักราช ๒๕๖๒ ฉบับภาษาไทยและภาษาองั กฤษ
๒. หนงั สอื พระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรรามาธบิ ดศี รสี นิ ทรมหาวชริ าลงกรณ พระวชริ เกลา้ เจา้ อยหู่ วั
๓. หนังสอื ชมุ ชนดง้ั เดมิ ภายใตร้ ่มพระบารมีจักรีวงศ์
๔. หนงั สอื ชมุ ชนต่างชาตใิ ตร้ ่มพระบรมโพธิสมภาร สมัยรัตนโกสินทร์ ฉบับภาษาไทย และภาษา
อังกฤษ
๕. หนงั สือประมวลบทความเน่อื งในพระราชพิธบี รมราชาภิเษก
๖. หนังสือพระราชพิธีบรมราชาภิเษกในเอกสารตา่ งประเทศ
๗. หนงั สอื ประมวลเอกสารพระราชพธิ ีบรมราชาภิเษก
๘. หนงั สือขบวนพยหุ ยาตราทางสถลมารค
๙. หนังสอื ขบวนพยหุ ยาตราทางชลมารค

นอกจากนั้นยังมีหน่วยงานภาครัฐและเอกชนได้จัดพิมพ์หนังสือที่ระลึก ซ่ึงมีเน้ือหาสาระ
เกย่ี วกบั พระราชกรณยี กจิ และพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก เพอ่ื รว่ มเฉลมิ พระเกยี รตใิ นมหามงคลสมยั พเิ ศษนด้ี ว้ ย

หนังสือและสื่ออิเล็กทรอนิกส์เหล่าน้ีจะได้เผยแพร่ไปสู่สถาบันการศึกษา ห้องสมุด หน่วยงาน
ท้ังภาครัฐและเอกชน อันจะยังประโยชน์แก่ประชาชน นักเรียน นิสิต นักศึกษา ตลอดจนประชาชนท่ัว
พระราชอาณาจกั รและนานาประเทศ การทคี่ ณะท�ำงานฯ ตา่ งสมานฉนั ทร์ ว่ มกนั สรา้ งสรรคผ์ ลงาน อนั ทรงคณุ คา่
ออกสสู่ าธารณชนครงั้ น้ี นบั เปน็ เครอื่ งแสดงออกถงึ ความจงรกั ภกั ดที ม่ี ตี อ่ สถาบนั พระมหากษตั รยิ อ์ ยา่ งเหนยี วแนน่
มัน่ คง อกี ท้ังยังเปน็ การเผยแพรพ่ ระเกียรตคิ ุณให้แผไ่ พศาลไปช่ัวกาลนาน

ในนามของคณะอนุกรรมการฝ่ายจัดท�ำหนังสือที่ระลึกและจดหมายเหตุงานพระราชพิธี
บรมราชาภเิ ษก ผมหวงั เปน็ อยา่ งยงิ่ วา่ หนงั สอื และสอื่ อเิ ลก็ ทรอนกิ สท์ จ่ี ดั ท�ำทง้ั ๑๓ รายการดงั กลา่ ว จะสรา้ งความรู้
ความเข้าใจเกี่ยวกับพระราชพิธีบรมราชาภิเษก อันเป็นขัตติยโบราณราชประเพณีคู่สังคมไทยมายาวนาน
ขณะเดยี วกนั กย็ งั ธ�ำรงรกั ษาและสบื ทอดไวซ้ ง่ึ งานประณตี ศลิ ปไ์ ทยอกี หลายแขนง กลา่ วไดว้ า่ พระมหากรณุ าธคิ ณุ
ของพระมหากษัตริยาธิราช นอกจากจะปกแผ่ไพร่ฟ้าประชาไทยแล้ว ยังท�ำให้โบราณราชประเพณีและมรดก
ศิลปวัฒนธรรมของชาติฟื้นคืนชีวิต แสดงถึงความเข้มแข็งมั่นคงของรากฐานวัฒนธรรมไทย ซ่ึงปวงชนชาวไทย
ควรรว่ มกันปกป้องเทดิ ทูนสถาบันพระมหากษตั รยิ ์ไวเ้ ปน็ หลักชัยของชาตสิ ืบไป

(นายอิทธิพล คณุ ปล้มื )
รัฐมนตรวี า่ การกระทรวงวัฒนธรรม
ประธานอนกุ รรมการ
ฝ่ายจดั ท�ำหนังสือทีร่ ะลึกและจดหมายเหตุพระราชพิธบี รมราชาภเิ ษก

คำ� ชแ้ี จง

อธิบดีกรมศลิ ปากร

ตามหลักฐานที่บันทึกในประวัติศาสตร์ ประเทศไทยมีพระมหากษัตริย์เป็นพระประมุขปกครอง
ประเทศสบื มาอยา่ งยาวนาน แมภ้ ายหลงั มกี ารเปลยี่ นแปลงระบอบการปกครองจากระบอบสมบรู ณาญาสทิ ธริ าชย์
เป็นระบอบประชาธิปไตย สถาบันพระมหากษัตริย์ยังคงด�ำรงอยู่คู่กับสังคมไทย และได้รับการเคารพเทิดทูน
ยกยอ่ งอยา่ งสงู สดุ อกี ทง้ั ยงั เปน็ สถาบนั อนั ศกั ดสิ์ ทิ ธ์ิ เปน็ ศนู ยร์ วมใจของอาณาประชาราษฎรท์ ง้ั ปวง ครน้ั ถงึ วาระ
มหามงคลท่ีพระมหากษัตริย์พระองค์ใหม่เสด็จข้ึนเถลิงถวัลยราชสมบัติ จึงได้มีการประกอบพระราชพิธีซ่ึงเป็น
เครื่องแสดงถึงการรับรองสถานะความเปน็ ประมุขอยา่ งเป็นทางการ เรยี กวา่ พระราชพธิ บี รมราชาภิเษก อนั เปน็
พระราชพิธีท่ีมีมาแต่คร้ังบรรพกาล และมีความส�ำคัญอย่างยิ่ง เน่ืองจากการประกอบพระราชพิธีแต่ละขั้นตอน
ลว้ นมคี วามหมายทล่ี กึ ซง้ึ แฝงไวด้ ว้ ยความศกั ดส์ิ ทิ ธ์ิ สงา่ งาม สะทอ้ นถงึ คตคิ วามเชอ่ื ในสงั คมและแสดงถงึ วฒั นธรรม
อันดีงาม

ลุพุทธศักราช ๒๕๖๒ เน่ืองในโอกาสมหามงคลสมัยท่ีพระบาทสมเด็จพระปรเมนทร
รามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ซ่ึงทรงรับราชสมบัติสืบต่อจาก
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เป็นพระมหากษัตริย์
รัชกาลที่ ๑๐ แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ ได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ตั้งการ
พระราชพิธีบรมราชาภิเษก ระหว่างวันที่ ๓ - ๖ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๖๒ เพื่อให้การเสด็จข้ึน
เถลิงถวัลยราชสมบัติเป็นพระมหากษัตริย์แห่งราชอาณาจักรไทยครบถ้วนสมบูรณ์ทุกประการตามโบราณราช
ประเพณี ตลอดจนเพ่ือความเป็นสวสั ดมิ งคลแกบ่ ้านเมอื ง การพระราชพธิ ีบรมราชาภเิ ษก พทุ ธศักราช ๒๕๖๒
จงึ นบั เปน็ เหตกุ ารณส์ �ำคญั ของชาติท่ที รงคณุ คา่ อยา่ งย่ิง ทง้ั ในดา้ นประวัตศิ าสตร์ วฒั นธรรมและจารีตประเพณี

คณะอนุกรรมการฝ่ายจัดท�ำหนังสือที่ระลึกและจดหมายเหตุพระราชพิธีบรมราชาภิเษก มีความ
ส�ำนึกในพระมหากรุณาธิคุณของพระมหากษัตริย์ไทยทุกพระองค์ และตระหนักถึงคุณค่าความส�ำคัญ
ของพระราชพิธีบรมราชาภิเษก จงึ มอบหมายใหก้ รมศิลปากร โดยส�ำนกั วรรณกรรมและประวตั ศิ าสตร์ รวบรวม
บทความต่าง ๆ ซึ่งเป็นผลงานของนักปราชญ์ราชบัณฑิตคนส�ำคัญ ได้แก่ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ
เจ้าฟา้ กรมพระยานรศิ รานุวดั ตวิ งศ์ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาด�ำรงราชานภุ าพ และพระวรวงศเ์ ธอ
กรมหม่นื พิทยลาภพฤฒิยากร ประกอบดว้ ย (๑) วินจิ ฉยั เร่ืองเคร่ืองต้น (๒) ต�ำราเครือ่ งต้นเคร่ืองทรงแตโ่ บราณ
(๓) พระราชพิธีบรมราชาภิเษก ในรัชกาลท่ี ๒ (๔) พระราชพิธีบรมราชาภิเษก ในรัชกาลท่ี ๕
(๕) เรอ่ื งบรมราชาภเิ ษก และ (๖) THE OLD SIAMESE CONCEPTION OF THE MONARCHY ซงึ่ บทความทง้ั หมดน้ี
มีเนื้อหาว่าด้วยพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พร้อมกับด�ำเนินการตรวจสอบช�ำระและจัดพิมพ์เป็นหนังสือ
“ประมวลบทความเนอื่ งในพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก” เพอ่ื ธ�ำรงรกั ษาองคค์ วามรเู้ กยี่ วกบั พระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก
อนั เปน็ โบราณราชประเพณที ตี่ อ้ งกระท�ำเพอ่ื ความเปน็ พระมหากษตั รยิ อ์ ยา่ งสมบรู ณห์ ลงั จากเสดจ็ ขน้ึ ครองราชย์
และเพ่ือเผยแพร่เอกสารส�ำคัญทางด้านประวัติศาสตร์ ภาษา และวรรณกรรม ตลอดจนสืบสานมรดก
ทางวัฒนธรรมประเพณีอนั ดงี ามของชนในชาติให้ปรากฏสบื ไป

อนึง่ ในการจดั ท�ำหนงั สอื เลม่ นี้ กรมศลิ ปากร ขอขอบพระคณุ หมอ่ มราชวงศ์นิวตั วาร ณ ป้อมเพชร
และหม่อมราชวงศ์สุพิชชา โสณกุล เป็นอย่างยิ่ง ที่อนุญาตให้น�ำพระนิพนธ์พระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภ
พฤฒิยากร มาจัดพิมพเ์ ผยแพร่ ตลอดจนขอขอบพระคุณนายสมบตั ิ พลายนอ้ ย ศิลปนิ แห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์
พทุ ธศกั ราช ๒๕๕๓ รองศาสตราจารย์ ดร.ธรี วัต ณ ปอ้ มเพชร นางสาวฉวีงาม มาเจริญ อดตี นักอกั ษรศาสตร์
ทรงคุณวุฒิ ข้าราชการบ�ำนาญกรมศิลปากร และนายธีระ แก้วประจันทร์ อดีตนักอักษรศาสตร์เชี่ยวชาญ
ข้าราชการบ�ำนาญกรมศิลปากร ท่กี รณุ าใหค้ �ำปรึกษาในการจดั ท�ำต้นฉบบั ครั้งน้ดี ้วย

กรมศิลปากร หวังว่าหนังสือ “ประมวลบทความเนื่องในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก” จะอ�ำนวย
ประโยชนแ์ ก่ผ้สู นใจศึกษาเรือ่ งราวเกีย่ วกับประวัตศิ าสตร์ จารตี ประเพณี โดยท่ัวกนั

(นายประทปี เพ็งตะโก)
อธิบดกี รมศิลปากร



พระราชประวตั ิ
พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธบิ ดศี รสี นิ ทรมหาวชริ าลงกรณ

พระวชริ เกลา้ เจา้ อยหู่ ัว

พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหากษัตริย์
รัชกาลที่ ๑๐ แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ พระนามเดิม สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าวชิราลงกรณ เป็นพระราช
โอรสในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร กับสมเด็จพระนางเจ้า
สิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนพี นั ปหี ลวง เสดจ็ พระราชสมภพ ณ พระทีน่ ั่งอมั พรสถาน พระราชวังดสุ ิต
เม่ือวันจันทร์ ที่ ๒๘ กรกฎาคม พุทธศักราช ๒๔๙๕ มีพระเชษฐภคินี ๑ พระองค์ คือ ทูลกระหม่อมหญิง
อุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี และพระขนิษฐภคินี ๒ พระองค์ คือ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี และสมเด็จพระเจ้าน้องนางเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์
อัครราชกมุ ารี กรมพระศรสี วางควฒั น วรขตั ตยิ ราชนารี
ขณะยงั ทรงพระเยาว์ ทรงเขา้ รบั การศกึ ษาเบอ้ื งตน้ ณ โรงเรยี นจติ รลดา ในพระราชวงั ดสุ ติ ถงึ พทุ ธศกั ราช ๒๕๐๙
จากน้ันเสด็จฯ ไปทรงศึกษาที่ประเทศอังกฤษ ณ โรงเรียนคิงส์มีด เมืองซีฟอร์ด แคว้นซัสเซกส์ และโรงเรียน
มิลล์ฟิลด์ เมืองสตรีท แคว้นซอมเมอร์เซท จนถึงพุทธศักราช ๒๕๑๓ จึงเสด็จฯ ไปทรงศึกษาวิชาการทหารตามท่ี
ทรงต้ังพระราชหฤทัยไว้ ณ ประเทศออสเตรเลียในระดับเตรียมทหารท่ีคิงส์สกูล นครซิดนีย์ และวิชาการทหาร
ช้ันสูงท่ีวิทยาลัยวิชาการทหารดันทรูน กรุงแคนเบอร์รา หลังจากทรงส�ำเร็จการศึกษาและเสด็จฯ กลับประเทศไทย
ทรงเขา้ ศกึ ษาต่อ ณ โรงเรยี นเสนาธิการทหารบก รุ่นที่ ๔๖ จากนน้ั ทรงศกึ ษาตอ่ ณ มหาวทิ ยาลัยสโุ ขทยั ธรรมาธริ าช
สาขาวิชานิติศาสตร์ รุ่นที่ ๒ ทรงส�ำเร็จการศึกษานิติศาสตรบัณฑิต (เกียรตินิยมอันดับ ๒) และทรงเข้ารับการศึกษา
ณ วทิ ยาลัยปอ้ งกันราชอาณาจักรแหง่ สหราชอาณาจกั ร ตามล�ำดบั

พทุ ธศกั ราช ๒๕๑๕ ทรงเจรญิ พระชนมพรรษา ๒๐ พรรษาบรบิ รู ณ์ พระบาทสมเดจ็
พระบรมชนกาธเิ บศร มหาภูมิพลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร มพี ระบรมราชโองการ
โปรดเกลา้ ฯ ใหส้ ถาปนาพระอสิ รยิ ยศขนึ้ เปน็ สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าชเจา้ ฟา้ มหาวชริ าลงกรณ
สยามมกฎุ ราชกุมาร
พุทธศักราช ๒๕๒๑ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมีพระราชศรัทธาทรงผนวช
ในพระพุทธศาสนา ณ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม โดยมีสมเด็จพระสังฆราชเจ้า กรมหลวง
ชนิ วราลงกรณ (วาสน์ วาสโน) วดั ราชบพธิ สถติ มหาสมี ารามราชวรวหิ าร เปน็ พระราชอปุ ธั ยาจารย์
ทรงได้รับพระสมณฉายาวา่ “วชิราลงก̣ รโณ”

พระราชโอรสและพระราชธิดา

๑. สมเด็จพระเจา้ ลูกเธอ เจา้ ฟา้ พัชรกติ ิยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสารณิ ีสริ พิ ชั ร มหาวชั รราชธดิ า
๒. สมเดจ็ พระเจ้าลูกเธอ เจา้ ฟ้าสิรวิ ณั ณวรี นารีรัตนราชกญั ญา
๓. สมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าทีปังกรรัศมโี ชติ มหาวชิโรตตมางกรู สริ ิวบิ ลู ยราชกุมาร

เสดจ็ ขน้ึ ทรงราชย์

วันพฤหัสบดี ท่ี ๑๓ ตุลาคม พุทธศกั ราช ๒๕๕๙ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธเิ บศร มหาภมู พิ ลอดุลยเดช
มหาราช บรมนาถบพติ ร เสดจ็ สวรรคต ประธานสภานติ บิ ญั ญตั แิ หง่ ชาตทิ �ำหนา้ ทป่ี ระธานรฐั สภากราบบงั คมทลู อญั เชญิ
สมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าช เจา้ ฟา้ มหาวชริ าลงกรณ สยามมกฎุ ราชกมุ าร เสดจ็ ขน้ึ ด�ำรงสริ ริ าชสมบตั สิ บื ราชสนั ตตวิ งศ์
เปน็ พระมหากษตั รยิ ร์ ชั กาลที่ ๑๐ แหง่ พระบรมราชจกั รวี งศ์ เฉลมิ พระปรมาภไิ ธยวา่ “สมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั มหาวชริ าลงกรณ
บดินทรเทพยวรางกรู ”



พระราชพธิ ีราชาภิเษกสมรส

วันพุธ ท่ี ๑ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๖๒
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงประกอบพระราชพิธี
ราชาภิเษกสมรสกับพลเอกหญิง สุทิดา วชิราลงกรณ์
ณ อยุธยา ณ พระที่นั่งอัมพรสถาน พระราชวังดุสิต
และมีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ ให้สถาปนา
พลเอกหญงิ สทุ ดิ า วชริ าลงกรณ์ ณ อยธุ ยา พระอคั รมเหสี
เป็นสมเด็จพระราชินีสุทิดา ต่อมาในการพระราชพิธี
บรมราชาภิเษก มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าฯ
ใหส้ ถาปนาสมเดจ็ พระราชนิ สี ทุ ดิ า เปน็ สมเดจ็ พระนางเจา้
สุทดิ า พัชรสธุ าพมิ ลลักษณ พระบรมราชนิ ี

พระราชพธิ บี รมราชาภิเษก

วนั เสาร์ ท่ี ๔ พฤษภาคม พุทธศักราช ๒๕๖๒
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงประกอบพระราชพิธี
บรมราชาภเิ ษกตามโบราณราชประเพณเี ฉลมิ พระปรมาภไิ ธย
ตามที่จารึกในพระสุพรรณบัฏว่า “พระบาทสมเด็จ
พระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ
มหิศรภูมิพลราชวรางกูร กิติสิริสมบูรณอดุลยเดช
สยามนิ ทราธเิ บศรราชวโรดม บรมนาถบพติ ร พระวชริ เกลา้
เจา้ อยูห่ ัว”

พระปรชี าสามารถ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวสนพระราชหฤทัยใฝ่รู้ในกิจการงานหลากหลายสาขา โดยเฉพาะด้านการบิน
ทรงศกึ ษาหลกั สตู รการบนิ ทงั้ ของกองทพั บกและกองทพั อากาศ ตลอดจนเสดจ็ ฯ ไปทรงศกึ ษาเทคนคิ การบนิ จากประเทศ
สหรัฐอเมริกา รวมถึงหลักสูตรนักบินพาณิชย์จากสถาบันการบินพลเรือน ทรงพระปรีชาสามารถในการขับอากาศยาน
หลากหลายแบบทั้งอากาศยานทหารและอากาศยานพาณิชย์ ทรงปฏิบัติหน้าที่ครูการบินแก่นักบินของกองทัพอากาศ
จนทรงได้รับการทูลเกล้าฯ ถวายกิตติบัตรครูฝึกการบินเครื่องบินขับไล่สมรรถนะสูง ด้านภาษาและวรรณศิลป์
ทรงพระราชนิพนธบ์ ทประพันธ์ทัง้ รอ้ ยแก้วและรอ้ ยกรองพระราชทานแกบ่ คุ คลในโอกาสตา่ ง ๆ ด้านภูมสิ ถาปัตยกรรม
ทรงเปี่ยมด้วยพระปรีชาสามารถในศาสตร์อันเนื่องด้วยสถาปัตยกรรมและภูมิสถาปัตยกรรม ดังเป็นที่ประจักษ์ชัด
จากแนวพระราชด�ำรใิ นการออกแบบ วางผงั และตกแตง่ อาคารสถานทส่ี �ำคญั ๆ อนั ทรงคณุ คา่ ทางประวตั ศิ าสตรข์ องชาติ

พระราชกรณยี กิจ

พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงบ�ำเพ็ญพระราชกรณียกิจเพ่ือบ้านเมืองมาแต่ยังทรงพระเยาว์ ได้โดยเสด็จ
สมเด็จพระบรมชนกนาถและสมเด็จพระบรมราชชนนี ไปทรงเย่ียมเยียนราษฎรในชนบทที่ห่างไกลท่ัวทุกภูมิภาค
ขณะทรงด�ำรงพระราชอสิ รยิ ยศสมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าชฯ สยามมกฎุ ราชกมุ าร ไดท้ รงปฏบิ ตั พิ ระราชกจิ แทนพระองค์
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร มาโดยตลอด ทั้งงานพระราชพิธี
งานดา้ นการศกึ ษา ศาสนา สงั คม สาธารณสขุ การทหาร และความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งประเทศ ยงั ประโยชนแ์ กบ่ า้ นเมอื งเปน็
อเนกประการ ครนั้ เมอ่ื เสดจ็ ด�ำรงสริ ริ าชสมบตั ิ จงึ มพี ระราชปณธิ านทจี่ ะทรงสบื สานพระราชกรณยี กจิ ของสมเดจ็ พระบรม
ชนกนาถและสมเด็จพระบรมราชชนนี เพื่อพัฒนาคุณภาพชวี ิตของราษฎรและยังความผาสกุ รม่ เย็นแก่บ้านเมืองสบื ไป

ดา้ นการศกึ ษา พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั ทรงตระหนกั ในความส�ำคญั ของการศกึ ษาวา่ มสี ว่ นชว่ ยพฒั นาคน
ให้มีความรู้ความสามารถ อันจะน�ำไปสู่การพัฒนาชาติให้ก้าวหน้าต่อไป ได้พระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์
จดั สรา้ งโรงเรยี นมธั ยมในทอ้ งถน่ิ ทรุ กนั ดารทวั่ ประเทศและทรงรบั ไวใ้ นพระบรมราชปู ถมั ภ์ ทงั้ ยงั ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ
พระราชทานทนุ การศกึ ษาแกเ่ ยาวชนทเ่ี รยี นดี ประพฤตดิ ี ฐานะยากจน ครอบคลมุ หลากหลายสาขา อาทิ ดา้ นการแพทย์
การพยาบาล และการเกษตร
ด้านการเกษตร พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงให้ความส�ำคัญกับงานด้านเกษตรกรรมทุกแขนง ขณะทรง
ด�ำรงพระราชอสิ รยิ ยศสมเดจ็ พระบรมโอรสาธริ าชฯ สยามมกฎุ ราชกมุ าร ไดเ้ สดจ็ พระราชด�ำเนนิ แทนพระองค์ พระบาท
สมเดจ็ พระบรมชนกาธเิ บศร มหาภมู พิ ลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร ไปในการพระราชพธิ พี ชื มงคลจรดพระนงั คลั
แรกนาขวัญ เพ่ือพระราชทานขวัญและก�ำลังใจแก่เกษตรกรในการประกอบอาชีพ และทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจ
ดังกล่าวอย่างต่อเนื่อง ทรงให้การอุปถัมภ์และส่งเสริมงานด้านเกษตรกรรมอย่างครบวงจร ทั้งการพัฒนาผลผลิต
และยกระดบั คุณภาพชีวิตของเกษตรกร ทรงพระกรณุ าโปรดเกล้าฯ ใหจ้ ัดตั้งโครงการคลนิ ิกเกษตรเคล่อื นท่ี ใหบ้ ริการ
ความรู้ท้ังด้านการเพิ่มประสิทธิภาพการผลิตและให้ค�ำปรึกษาแก้ไขปัญหาอุปสรรคต่าง ๆ แก่เกษตรกร นอกจากน้ี
ยังทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดสร้างอาคารวิจัยและพัฒนาวิทยาศาสตร์เกษตรภายในมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
รวมทง้ั พระราชทานทนุ ส�ำหรบั การวจิ ยั และพระราชทานทดี่ นิ สว่ นพระองคจ์ ดั สรา้ งศนู ยเ์ รยี นรดู้ า้ นการเกษตรบนพน้ื ทสี่ งู
ภาคเหนอื “เกษตรวชิ ญา” ท่อี �ำเภอแมร่ ิม จังหวดั เชยี งใหม่

ดา้ นศลิ ปวฒั นธรรม พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั
มพี ระราชหฤทยั ตง้ั มนั่ ทจ่ี ะทรงสบื สานพระราชปณธิ านในการ
บ�ำเพญ็ พระราชกรณยี กจิ เพอ่ื ธ�ำรงไวซ้ ง่ึ มรดกศลิ ปวฒั นธรรม
อนั ทรงคณุ คา่ ของชาติ อาทิ ดา้ นประวตั ศิ าสตรแ์ ละโบราณคดี
โดยสนพระราชหฤทัยในการเสด็จพระราชด�ำเนินไป
ทอดพระเนตรโบราณสถานและแหลง่ เรยี นรทู้ างประวตั ศิ าสตร์
และวฒั นธรรมทง้ั ในประเทศและตา่ งประเทศ ดา้ นนาฏศลิ ป์
และดนตรี ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดแสดงโขน
กลางแปลงพระราชทานในหลายโอกาส เพอ่ื เปน็ การธ�ำรงรกั ษา
สืบทอดและเผยแพร่มรดกศิลปวัฒนธรรมอันทรงคุณค่า
ของชาตสิ บื ไป
ด้านการศาสนา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
มีพระราชศรัทธาในพระบวรพุทธศาสนาอย่างมั่นคง
ทรงประกาศพระองคเ์ ปน็ พทุ ธมามกะเมอ่ื พทุ ธศกั ราช ๒๕๐๙
รวมถงึ ในการพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก พทุ ธศกั ราช ๒๕๖๒
นอกจากนี้ ยังทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจเน่ืองใน
พระพุทธศาสนาทุกโอกาส ท้ังการพระราชพิธีท่ีเสด็จ
พระราชด�ำเนินแทนพระองค์ พระบาทสมเด็จพระบรม
ชนกาธิเบศร มหาภูมพิ ลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร
เป็นประจ�ำตั้งแต่พุทธศักราช ๒๕๔๐ คือ พระราชพิธี
เปล่ียนเคร่ืองทรงพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร ณ วัด
พระศรีรัตนศาสดาราม พระราชพธิ ีประจ�ำเนอ่ื งในวันส�ำคัญ
ทางศาสนาไดแ้ ก่วนั มาฆบชู าวนั วสิ าขบชู าและวนั อาสาฬหบชู า
รวมทั้งการพระราชพิธีจรและพิธีต่าง ๆ นอกจากนี้ ยังทรง
พระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ ใหจ้ ดั พธิ มี หามงคลเจรญิ พระพทุ ธมนต์
ในโอกาสส�ำคญั ๆ ณ พระลานพระราชวงั ดสุ ติ รวมทง้ั จดั พมิ พ์
หนังสือบทเจริญพระพุทธมนต์พระราชทานแก่ประชาชน
ทมี่ ารว่ มพธิ เี พ่อื เปน็ พระราชกุศลธรรมทาน
นอกจากพระราชกรณียกิจในการท�ำนุบ�ำรุง
พระพุทธศาสนาแล้ว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวยังทรง
เปน็ เอกอคั รศาสนปู ถมั ภกศาสนาทกุ ศาสนา และทรงปฏิบัติ
พระราชกรณยี กจิ เนอ่ื งในกจิ กรรมของศาสนาอน่ื ๆ ทงั้ ศาสนา
ครสิ ต์ อิสลาม พราหมณ์ - ฮนิ ดู และซกิ ข์

ด้านการแพทย์และการสาธารณสุข พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงตระหนักว่าปัจจัยส�ำคัญในการพัฒนา
ประเทศให้มั่นคง คือ การดูแลชีวิตความเป็นอยู่ของคนในชาติให้ผาสุกปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ ทรงเล็งเห็นถึงปัญหา
การขาดแคลนแพทย์และการบริการด้านสาธารณสขุ พระราชทานพระบรมราชูปถมั ภแ์ ก่โครงการ “โรงพยาบาลสมเดจ็
พระยุพราช” ในท้องถ่ินทุรกันดารท่ัวประเทศ ต้ังแต่พุทธศักราช ๒๕๒๐ นอกจากน้ี ยังทรงเป็นประธานอ�ำนวยการ
จัดสร้างอาคาร “ศนู ยโ์ รคหัวใจ สมเดจ็ พระบรมราชินนี าถ” โรงพยาบาลศิริราช เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจา้
สริ กิ ติ ิ์ พระบรมราชนิ นี าถ พระบรมราชชนนพี นั ปหี ลวง เนอ่ื งในโอกาสทรงเจรญิ พระชนมพรรษา ๕ รอบ พทุ ธศกั ราช ๒๕๓๕
ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดต้ังโครงการกาญจนบารมี เพื่อช่วยเหลือผู้ป่วยมะเรง็ ยากไร้ และทรงเปน็ ประธาน
จดั สรา้ งศนู ยบ์ �ำบดั รกั ษาผปู้ ว่ ยโรคมะเรง็ จงั หวดั ปทมุ ธานี พระราชทานนามวา่ “ศนู ยม์ หาวชริ าลงกรณ ธัญบุร”ี สถาบันมะเรง็
แห่งชาติ เพื่อเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
เนอ่ื งในโอกาสทรงครองสริ ริ าชสมบตั คิ รบ ๕๐ ปี พทุ ธศกั ราช ๒๕๓๙ นอกจากนี้ ยงั ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ ใหจ้ ดั สรา้ ง
โรงพยาบาลสงเคราะห์พระสงฆ์ที่อาพาธในภูมิภาค เน่ืองในโอกาสมหามงคลทรงเจริญพระชนมพรรษา ๕๐ พรรษา
พุทธศกั ราช ๒๕๔๕ ตลอดจนพระราชทานพระราชทรพั ยจ์ �ำนวน ๒,๔๐๐ ลา้ นบาท แกโ่ รงพยาบาล ๒๗ แหง่ ท่วั ประเทศ
เพอื่ จดั ซอ้ื เครอื่ งมอื และอปุ กรณท์ างการแพทย์ และพระราชทานหนว่ ยแพทยเ์ คลอื่ นทพี่ ระราชทาน ดแู ลรกั ษาประชาชน
ที่ประสบภยั พบิ ตั ทิ ้งั ในประเทศและประเทศเพ่อื นบา้ นใกลเ้ คยี ง
โครงการจิตอาสาพระราชทาน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้ง
โครงการจิตอาสาพระราชทาน เพ่ือเสริมสร้างความสมัครสมานสามัคคีของคนในชาติในการประกอบกิจกรรม
สาธารณประโยชน์ โดยแบง่ กจิ กรรมจติ อาสาพระราชทานเปน็ ๓ ประเภท คอื จติ อาสาพฒั นา จติ อาสาภยั พบิ ตั ิ และ
จิตอาสาเฉพาะกิจ ปัจจุบันการจัดกิจกรรมจิตอาสาพระราชทานตามแนวพระราชด�ำริ ได้ด�ำเนินการไปแล้วในพ้ืนที่
แหล่งชมุ ชนต่าง ๆ ทว่ั ประเทศ
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงห่วงใยและตระหนักถึงความอยู่ดีมีสุขของพสกนิกรทุกหมู่เหล่า จึงมี
พระราชปณิธานที่จะสืบสาน รักษา และต่อยอดโครงการอันเน่ืองมาจากพระราชด�ำริของพระบาทสมเด็จพระบรม
ชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เพ่ือความวัฒนาผาสุกของปวงชนชาวไทยและความ
เจริญก้าวหน้าของชาติบ้านเมืองสืบไป ดังพระปฐมบรมราชโองการ ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกเมื่อวันเสาร์ ที่ ๔
พฤษภาคม พุทธศกั ราช ๒๕๖๒ ว่า “เราจะสืบสาน รกั ษา และตอ่ ยอด และครองแผ่นดนิ โดยธรรม เพ่ือประโยชนส์ ุข
แห่งอาณาราษฎรตลอดไป”

ค�ำอธบิ าย

เรอื่ ง ประมวลบทความเนอ่ื งในพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก ซง่ึ กลุม่ จารตี ประเพณี ส�ำนกั วรรณกรรม
และประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร ด�ำเนินการตรวจสอบช�ำระ และจัดพิมพ์เผยแพร่ในครั้งนี้ เป็นการรวบรวม
บทความท่ีมีเนื้อหาเกี่ยวเนื่องกับพระราชพิธีบรมราชาภิเษก ซ่ึงเป็นผลงานของนักปราชญ์ราชบัณฑิตคนส�ำคัญ
จ�ำนวน ๖ เรอ่ื ง ได้แก่

วินิจฉัยเร่อื งเคร่อื งตน้ : พระนิพนธ์สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา
ด�ำรงราชานภุ าพ
ต�ำราเครอื่ งต้นเครือ่ งทรงแตโ่ บราณ : ต�ำราเก่าครั้งสมัยอยุธยา ซ่ึงสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ
กรมพระยาด�ำรงราชานุภาพ ทรงอธิบาย และสมเด็จ
พระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์
ทรงวินิจฉัย
พระราชพธิ ีบรมราชาภิเษก : พระนิพนธ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา
ในรัชกาลที่ ๒ ด�ำรงราชานุภาพ
พระราชพธิ ีบรมราชาภเิ ษก : พระนิพนธ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา
ในรัชกาลท่ี ๕ ด�ำรงราชานภุ าพ
เร่ืองบรมราชาภเิ ษก : พระนิพนธ์ของพระวรวงศ์เธอ กรมหม่ืนพิทยลาภ
พฤฒยิ ากร
THE OLD SIAMESE CONCEPTION : พระนิพนธ์ของพระวรวงศ์เธอ กรมหมื่นพิทยลาภ
OF THE MONARCHY พฤฒิยากร

ทั้งนี้ การล�ำดับบทความดังกล่าว คณะบรรณาธิการแบ่งออกเป็น ๓ ส่วน โดยใช้หลักวิชาการ
ทางประวัติศาสตร์ ดังนี้ ส่วนแรก เป็นการน�ำเสนอบทความท่ีมีลักษณะเป็นต�ำรา มีเนื้อหาเป็นการพรรณนา
รายละเอียดของเคร่ืองประกอบพิธกี รรมเคร่ืองใช้ต่าง ๆ ในพระราชพิธบี รมราชาภเิ ษกต้งั แต่ครัง้ อดีต ซง่ึ ในสว่ นน้ี
ประกอบดว้ ยบทความ ๒ เรอ่ื ง ได้แก่ วินจิ ฉัยเร่ืองเครือ่ งตน้ และ ตำ� ราเครอื่ งต้นเคร่อื งทรงแต่โบราณ สว่ นที่ ๒
น�ำเสนอบทความท่มี ลี กั ษณะเป็นผลงานศกึ ษาค้นคว้าทางประวัตศิ าสตร์ ส�ำหรบั ส่วนน้ี มบี ทความ ๒ เรอื่ ง ไดแ้ ก่
เรื่อง พระราชพิธีบรมราชาภิเษก ในรัชกาลที่ ๒ และ พระราชพิธีบรมราชาภิเษก ในรัชกาลที่ ๕ ส่วนสุดท้าย
ส่วนท่ี ๓ เป็นการน�ำเสนอบทความในลักษณะภาพรวมหรือแบบสังเขป มีเน้ือหาค่อนข้างกระชับ มุ่งเผยแพร่
เพื่อให้ผู้ฟังหรือผู้อ่านท่ัวไปเข้าใจง่าย ส่วนน้ี ประกอบด้วยบทความ ๒ เรื่อง ได้แก่ เรื่องบรมราชาภิเษก และ
THE OLD SIAMESE CONCEPTION OF THE MONARCHY

อนึ่ง คณะบรรณาธิการได้จัดท�ำค�ำอธิบายบอกความเป็นมาของบทความแต่ละเรื่อง พร้อมวิธีการ
ตรวจสอบช�ำระแทรกไว้ที่ตอนแรกของแต่ละส่วน เพื่อช่วยให้ผู้อ่านได้เข้าใจ และตระหนักถึงคุณค่าของ
พระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก ซง่ึ เปน็ โบราณราชประเพณสี �ำคญั ของสถาบนั พระมหากษตั รยิ ์ อนั เปน็ ทเี่ คารพเทดิ ทนู
ของเราชาวไทยไดช้ ดั เจนย่ิงขนึ้

คณะบรรณาธกิ าร

สารบญั ๖๑
๖๙
ค�ำปรารภ ๗๕
ค�ำนำ�
ค�ำชแี้ จง ๗๗
พระราชประวตั พิ ระบาทสมเดจ็ พระปรเมนทรรามาธิบดศี รีสนิ ทรมหาวชริ าลงกรณ ๗๘
พระวชริ เกล้าเจ้าอยู่หัว ๘๐
ค�ำอธบิ าย ๘๑
อธิบายเรอ่ื งการตรวจสอบชำ� ระ ๘๒
วินิจฉัยเรื่องเครอื่ งต้น พระนิพนธส์ มเดจ็ พระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ ๘๒
กรมพระยาดำ� รงราชานุภาพ ๘๓
ต�ำราเคร่ืองต้นเครอื่ งทรงแตโ่ บราณ ประกอบดว้ ยพระอธิบายของ ๘๔
สมเด็จพระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ กรมพระยาดำ� รงราชานภุ าพ และพระวินิจฉยั ๘๔
ของสมเดจ็ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจา้ ฟ้ากรมพระยานริศรานุวดั ติวงศ์ ๘๔
อธิบายต�ำราเคร่ืองตน้ เครอ่ื งทรงแต่โบราณ ๘๕
ประเภทเครือ่ งต้นอยา่ งท่ี ๗ ในต�ำรา ๘๕
ประเภทเครอื่ งต้นอยา่ งที่ ๔ ในต�ำรา ๘๕
ประเภทเครอ่ื งตน้ อย่างที่ ๑๐ ในต�ำรา ๘๕
ประเภทเครอ่ื งต้นอย่างที่ ๓ ในต�ำรา ๘๖
ประเภทเครอ่ื งต้นอยา่ งที่ ๖ ในต�ำรา ๘๖
ประเภทเครื่องทรงสงครามอย่างท่ี ๘ ในต�ำรา ๘๖
ประเภทเครอ่ื งทรงอยา่ งเทศอย่างที่ ๑ ในต�ำรา ๘๗
ประเภทเครอ่ื งทรงอย่างเทศอยา่ งท่ี ๒ ในต�ำรา ๘๗
ประเภทเครอ่ื งทรงประพาสอยา่ งที่ ๓ ในต�ำรา ๘๗
ประเภทเครอ่ื งทรงประพาสอย่างที่ ๙ ในต�ำรา
ประเภทเครอ่ื งทรงประพาสอยา่ งท่ี ๕ ในต�ำรา
เครอ่ื งทรงเจา้ นาย
เคร่อื งทรงเจ้าฟา้ (อยา่ งท่ี ๑)
เคร่อื งทรงเจา้ ฟา้ (อยา่ งท่ี ๒)
เครอื่ งทรงพระองคเ์ จ้า
เครื่องทรงพระมหาอุปราชเทยี บกบั พระเจา้ แผ่นดิน
เครอ่ื งทรงเจา้ ฟ้าเทียบกบั พระมหาอปุ ราช
ลกั ษณะเคร่อื งทรงประพาสตา่ งกนั ตามยศ
เคร่อื งทรงพระเจ้าแผ่นดิน

เคร่ืองทรงพระมหาอปุ ราช ๘๗
เครื่องทรงเจ้าฟา้ ๘๗
เคร่อื งทรงพระองค์เจ้า ๘๗
ต�ำราเคร่ืองตน้ เครอ่ื งทรงแต่โบราณกบั ค�ำอธบิ าย ๘๘
ของสมเดจ็ ฯ กรมพระยาด�ำรงราชานุภาพ
และค�ำวินจิ ฉยั ของสมเดจ็ ฯ เจา้ ฟา้ กรมพระยานรศิ รานวุ ดั ตวิ งศ์ ๑๐๓
ของกองจดหมายเหตแุ หง่ ชาติ กรมศลิ ปากร ๑๐๕
อธิบายเรอ่ื งการตรวจสอบชำ� ระ ๑๐๕
พระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก ในรัชกาลท่ี ๒ ๑๐๕
ต�ำนานการตัง้ ต�ำราบรมราชาภเิ ษก ๑๐๖
เรื่องบรมราชาภิเษกพระเจา้ กรุงธนบุร ี ๑๐๗
วินิจฉัยเหตทุ ่ีสรา้ งกรุงรัตนโกสินทร์ ๑๐๗
พระราชมนเทยี รแรกสร้างในกรุงรัตนโกสนิ ทร์ ๑๐๗
พระราชพธิ ปี ราบดาภเิ ษกรชั กาลท่ี ๑ ๑๐๗
ท�ำพระต�ำราบรมราชาภเิ ษก ๑๐๗
ท�ำพระราชพธิ บี รมราชาภิเษกรัชกาลท่ี ๑ ๑๐๘
การเปล่ยี นแปลงเม่ือพธิ บี รมราชาภิเษกรัชกาลท่ี ๒ ๑๐๘
จดหมายเหตเุ รื่องบรมราชาภิเษกในรชั กาลท่ี ๒ ๑๐๘
ผูอ้ �ำนวยการพระราชพิธบี รมราชาภเิ ษกรัชกาลที่ ๒ ๑๐๘
จารกึ พระสพุ รรณบัฏ ๑๐๙
เรอ่ื งพระราชมนเทยี รทท่ี �ำพธิ ีบรมราชาภิเษก ๑๐๙
แตง่ บรเิ วณพระราชพิธี ๑๐๙
ทีส่ รงมรุ ธาภเิ ษก ๑๐๙
นำ้� สรงบรมราชาภิเษก ๑๐๙
จัดทีท่ �ำพิธบี รมราชาภเิ ษก ๑๐๙
พระแทน่ มณฑล ๑๑๐
พระที่นั่งอัฐทิศ ๑๑๐
พระท่ีนัง่ ภัทรบฐิ ๑๑๐
จัดทที่ �ำพิธีเฉลมิ พระราชมนเทียร ๑๑๐
โรงพิธีโหรพราหมณ์ ๑๑๐
ตั้งศาลาฉ้อทานแลห้ามฆา่ สตั ว์ หา้ มขายสุรา ๑๑๐
เร่มิ งาน ๑๑๑
สวดมนต์ ๑๑๑
เลีย้ งพระ
สรงมุรธาภเิ ษก

พระราชาคณะถวายน�ำ้ ๑๑๑
ประทบั พระทนี่ ่งั อฐั ทศิ ๑๑๑
ประทับพระท่ีน่ังภทั รบฐิ ๑๑๒
พราหมณถ์ วายสริ ริ าชสมบตั ิ ๑๑๒
มีพระราชโองการ ๑๑๒
พระสงฆ์ถวายพระพร ๑๑๒
เสดจ็ ออกรับราชสมบัต ิ ๑๑๒
เฉลมิ พระราชมนเทยี ร ๑๑๓
เสด็จไปถวายบังคมพระบรมศพ ๑๑๓
เลียบพระนคร ๑๑๓
กระบวนแห่เสดจ็ เลยี บพระนคร ๑๑๓
พระราชพิธีบรมราชาภเิ ษก ในรัชกาลที่ ๕ ๑๑๕
บรมราชาภเิ ษก ๑๑๕
๑. แก้ระเบียบพระปรมาภไิ ธยที่จารึกพระสพุ รรณบฏั ๑๑๖
๒. แกร้ ะเบียบพิธกี าร ๑๑๙
๓. แกเ้ ศวตฉตั ร ๑๒๐
๔. เปล่ียนพระท่ีนง่ั อฐั ทศิ และพระทนี่ ่งั ภทั รบฐิ ๑๒๐
๕. เพิ่มเครื่องแตง่ พระแทน่ มณฑล ๑๒๐
เลียบพระนคร ๑๓๙
อธบิ ายเรอื่ งการตรวจสอบชำ� ระ ๑๔๗
เรื่องบรมราชาภิเษก ๑๔๙
ทัศนะของไทยในเรือ่ งต�ำแหน่งพระมหากษัตริย์ ๑๕๑
พระราชพิธบี รมราชาภิเษก ๑๕๔
THE OLD SIAMESE CONCEPTION OF THE MONARCHY ๑๕๘
Cultural Background ๑๕๙
Patriarchal Sukhothai Kingship ๑๖๐
The Thammasat ๑๖๐
Royal Ordinances ๑๖๓
Unwritten Traditions ๑๖๕
Divine Kingship ๑๖๖
Later Developments ๑๖๗
The Theory In Actualities ๑๖๗
ภาคผนวก
ค�ำสงั่ แตง่ ตั้งคณะกรรมการฯ คณะอนกุ รรมการฯ และคณะท�ำงานฯ

พระแสงจกั รและพระแสงตรศี ูล
เครื่องหมายแห่งพระบรมราชจักรวี งศ์
22

พระนพปฎลมหาเศวตฉัตร ณ ท้องพระโรง พระท่นี งั่ อมรนิ ทรวนิ จิ ฉัย ในพระบรมมหาราชวงั
ตามคตโิ บราณราชประเพณีของไทยถอื กันว่าเศวตฉัตรเป็นสง่ิ ส�ำคัญยิ่งกว่าสงิ่ อนื่ ใด

เปน็ สญั ลกั ษณแ์ สดงถงึ ความเปน็ พระมหากษัตรยิ เ์ ช่นเดียวกับมงกุฎตามคตขิ องชาวตะวนั ตก

23

พระบาทสมเด็จพระพทุ ธยอดฟา้ จุฬาโลกมหาราช
ทรงปราบดาภเิ ษกเป็นปฐมกษตั ริย์แห่งพระบรมราชจกั รีวงศ์ ใน พ.ศ. ๒๓๒๕

และทรงประกอบพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก ใน พ.ศ. ๒๓๒๘
24

พระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลศิ หล้านภาลัย
ทรงประกอบพระราชพธิ ีบรมราชาภิเษก ใน พ.ศ. ๒๓๕๒

25

พระบาทสมเด็จพระนั่งเกลา้ เจ้าอยูห่ ัว พระมหาเจษฎาราชเจ้า
ทรงประกอบพระราชพิธบี รมราชาภเิ ษก ใน พ.ศ. ๒๓๖๗
26

พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธบิ ดีศรีสินทรมหามงกุฎ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หวั พระสยามเทวมหามกฏุ วทิ ยมหาราช
ทรงประกอบพระราชพธิ บี รมราชาภิเษก ใน พ.ศ. ๒๓๙๔

27

พระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลา้ เจ้าอยูห่ ัว
ทรงประกอบพระราชพิธบี รมราชาภิเษกครัง้ แรก พ.ศ. ๒๔๑๑
28

พระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกลา้ เจ้าอยูห่ ัว
ทรงประกอบพระราชพธิ ีบรมราชาภิเษกครั้งหลงั พ.ศ. ๒๔๑๖

29

พระบาทสมเด็จพระมงกฎุ เกล้าเจา้ อยู่หัว
ทรงประกอบพระราชพิธีบรมราชาภิเษกเฉลิมพระราชมนเทยี ร พ.ศ. ๒๔๕๓
30

พระบาทสมเดจ็ พระมงกฎุ เกลา้ เจา้ อย่หู ัว ประทบั พระทน่ี งั่ พดุ ตานกาญจนสิงหาสน์
ในพระราชพิธบี รมราชาภิเษกสมโภช พ.ศ. ๒๔๕๔

31

พระบาทสมเดจ็ พระมงกฎุ เกล้าเจา้ อยหู่ ัว ประทับพระทนี่ ัง่ ภัทรบฐิ มนังคศลิ ารตั นสิงหาสน์
ภายใตน้ พปฎลมหาเศวตฉตั ร ณ พระที่นง่ั ดุสิตมหาปราสาท
ในพระราชพธิ บี รมราชาภิเษกสมโภช พ.ศ. ๒๔๕๔

32

พระบาทสมเดจ็ พระมงกฎุ เกลา้ เจา้ อยหู่ ัว ทรงรับน�้ำอภิเษก
ในพระราชพธิ บี รมราชาภิเษกสมโภช พ.ศ. ๒๔๕๔

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลา้ เจา้ อยหู่ วั ประทบั ทน่ี ง่ั พดุ ตานกาญจนสิงหาสน์
ณ พระท่ีนั่งบรมพิมาน ในพระราชพธิ ีบรมราชาภเิ ษกสมโภช พ.ศ. ๒๔๕๔

33

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลา้ เจา้ อยู่หวั ประทบั พระทน่ี ่ังราชยานพดุ ตานทอง
ในกระบวนเสด็จพยหุ ยาตรา โดยทางสถลมารคเลียบพระนคร ในพระราชพิธบี รมราชาภิเษกสมโภช พ.ศ. ๒๔๕๔

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลา้ เจ้าอย่หู วั เสด็จพระราชด�ำเนินโดยกระบวนพยหุ ยาตราทางชลมารคเลยี บพระนคร พ.ศ. ๒๔๕๔
34

พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ประทบั เหนอื พระที่นั่งบษุ บกมาลาเสด็จออกมหาสมาคม
ณ มุขเดจ็ พระท่ีนง่ั ดสุ ิตมหาปราสาท ใหข้ ้าทูลละอองธุลีพระบาทเฝ้าถวายพระพรชยั มงคล
ในพระราชพิธบี รมราชาภเิ ษกสมโภช พ.ศ. ๒๔๕๔

35

พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจา้ อยู่หวั
ทรงประกอบพระราชพิธบี รมราชาภิเษก พ.ศ. ๒๔๖๘
36

พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจา้ อยหู่ ัว พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยหู่ วั เสดจ็ ออก ณ ทอ้ งพระโรง
ประทับพระท่นี ั่งพุดตานกาญจนสงิ หาสน์ พระทีน่ ่ังอมรินทรวินจิ ฉยั ประทับพระท่ีนง่ั พุดตานกาญจนสงิ หาสน์
บนโตะ๊ เคยี งทอดเครื่องราชปู โภคชุดใหญ่ บนพระแท่นมหาเศวตฉัตร รับอาเศียรวาทฝ่ายหนา้ แลว้ โปรดเกล้าฯ ใหผ้ ้แู ทน
ในพระราชพิธบี รมราชาภเิ ษก เม่อื พ.ศ. ๒๔๖๘ พระราชาธิบดี ประธานาธิบดี คณะทตู านทุ ูต และข้าทลู ละอองธลุ พี ระบาท

เฝ้าถวายพระพร ในพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก พ.ศ. ๒๔๖๘

พระบาทสมเดจ็ พระปกเกล้าเจา้ อยหู่ วั ทรงหลง่ั น้�ำพระมหาสงั ข์ และ
ทรงเจิมพระราชทานสมเด็จพระนางเจา้ รำ� ไพพรรณี พระบรมราชินี
ในการสถาปนาหม่อมเจา้ ร�ำไพพรรณี พระวรราชชายา ขึ้นเป็น
สมเดจ็ พระนางเจา้ ร�ำไพพรรณี พระบรมราชินี พ.ศ. ๒๔๖๘

37

พระบาทสมเด็จพระปกเกลา้ เจ้าอยหู่ วั ประทับพระที่นั่งพดุ ตานกาญจนสงิ หาสน์
พร้อมด้วยข้าราชบรพิ ารฝา่ ยหน้าเชญิ เคร่อื งมงคลสิริเบญจราชกกุธภณั ฑ์ เคร่อื งราชปู โภค

และพระแสงราชศัสตราวุธในพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษก เมือ่ พ.ศ. ๒๔๖๘

พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจา้ อยหู่ ัว และสมเด็จพระนางเจา้ ร�ำไพพรรณี พระบรมราชนิ ี พร้อมด้วยเจ้านายฝา่ ยใน
เชิญเครื่องเฉลมิ พระราชมนเทียรและเครอ่ื งราชูปโภคในการเฉลิมพระราชมนเทยี ร ณ พระทีน่ ่งั จักรพรรดมิ าน
เน่ืองในพระราชพธิ ีบรมราชาภเิ ษก เมอ่ื พ.ศ. ๒๔๖๘

38

พระบาทสมเดจ็ พระปกเกลา้ เจา้ อยูห่ วั ประทบั พระท่นี ั่งพระราชยานพุดตาน
เสดจ็ พระราชด�ำเนินเลียบพระนครโดยกระบวนพยุหยาตราทางสถลมารค พ.ศ. ๒๔๖๘

พระบาทสมเดจ็ พระปกเกล้าเจา้ อย่หู ัว เสดจ็ พระราชด�ำเนินเลียบพระนครโดยกระบวนพยหุ ยาตราทางชลมารค พ.ศ. ๒๔๖๘

39

พระบาทสมเดจ็ พระปกเกล้าเจา้ อย่หู วั และสมเด็จพระนางเจา้ ร�ำไพพรรณี พระบรมราชินี เสดจ็ ออกมขุ เดจ็ พระที่น่งั จกั รีมหาปราสาท
ทรงพระกรุณาโปรดเกลา้ ฯ ให้ประชาชนเฝ้าถวายพระพรชัย

40

พระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธิเบศร มหาภมู พิ ลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร
ทรงประกอบพระราชพธิ ีบรมราชาภเิ ษก ใน พ.ศ. ๒๔๙๓

41

พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
สถติ เหนอื อทุ ุมพรราชอาสน์ ในการสรงมรุ ธาภเิ ษก

ซ้าย : พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช
บรมนาถบพติ ร ประทบั พระทน่ี งั่ ภทั รบฐิ พระราชครวู ามเทพมนุ ี ทลู เกลา้ ฯ
ถวายพระมหาพชิ ยั มงกุฎ
ขวา : พระราชครวู ามเทพมุนี ทูลเกล้าฯ ถวายพระแสงขรรคช์ ัยศรี
42

พระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธเิ บศร มหาภมู พิ ลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ประทบั พระท่นี ่งั พุดตานกาญจนสงิ หาสน์
บนพระแทน่ ราชบลั ลงั ก์ภายใต้นพปฎลมหาเศวตฉตั ร ในการเสดจ็ ออกมหาสมาคม ณ ท้องพระโรง พระทน่ี ง่ั อมรินทรวินจิ ฉัย

มีพระบรมราชโองการดำ� รัสตอบขอบใจผทู้ ม่ี าเฝา้ ถวายพระพรชัยมงคล

43

พระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธเิ บศร มหาภูมพิ ลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ
สถาปนาสมเดจ็ พระราชินสี ริ ิกิต์ิให้ดำ� รงฐานันดรศกั ดิเ์ ป็น สมเด็จพระนางเจ้าสริ ิกิติ์ พระบรมราชนิ ี
ณ พระทนี่ ัง่ ไพศาลทกั ษณิ ใน พ.ศ. ๒๔๙๓

44

พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมพิ ลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ประทบั พระทน่ี ง่ั ราชยานพุดตานทอง
เสด็จพระราชดำ� เนนิ โดยกระบวนราบใหญก่ ลับจากวดั พระศรรี ัตนศาสดาราม ไปยงั พระทน่ี ่งั ดุสติ มหาปราสาท
เพ่ือถวายบังคมพระบรมอฐั ิ และพระอฐั ิสมเด็จพระบรมราชบุพการี

พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมพิ ลอดลุ ยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิต์ิ พระบรมราชนิ นี าถ
พระบรมราชชนนพี นั ปหี ลวง เสดจ็ ออกสหี บญั ชรพระทน่ี ง่ั สทุ ไธสวรรยป์ ราสาท ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ พระราชทานพระบรมราชวโรกาส

ใหป้ ระชาชนเฝา้ ฯ ถวายพระพรชยั มงคล ในพระราชพิธบี รมราชาภิเษก พ.ศ. ๒๔๙๓

45

พระแท่นมหาเศวตฉตั รลาดหนังไกรสรราชสีหท์ ง้ั ผนื ต้งั พระทน่ี งั่ พดุ ตานกาญจนสงิ หาสน์
ที่ประทับเสดจ็ ออกรบั ค�ำถวายพระพรชยั มงคล ณ ทอ้ งพระโรง พระทีน่ ง่ั อมรินทรวินจิ ฉยั
ในพระราชพธิ บี รมราชาภเิ ษกเฉลิมพระราชมนเทียร พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจา้ อยูห่ ัว พ.ศ. ๒๔๕๓
46