1) 20102-2003 วิชาทฤษฎีเครื่องมือกล

ไขควงปากแฉก
ไขควงเยอ้ื งแนวหรอื ไขควงออฟเซต

4.3 ขอ้ ควรระวงั และกำรบำรงุ รักษำไขควง

1) ห้ามใช้ไขควงงัดแงะแทนการใช้เหลก็ สกดั เพ
2) ใชไ้ ขควงให้เหมาะสมกับกบั ลักษณะงานและร
3) เม่ือไขควงชารดุ หรอื เสยี ไมค่ วรนามาใชต้ ่อเพ

สะอาด ทาน้ามันกนั สนมิ แล้วเกบ็ ใสก่ ลอ่ งเค

พราะอาจทาใหไ้ ขควงเกดิ การเสยี หายได้
รอ่ งของนอตสกรู
พ่ือปอ้ งกนั อุบัติเหตุ หลงั ใช้งานเช็ดทาความ
คร่อื งมือให้เรียบร้อย

5. ตะไบ

ตะไบ (File) คือเครื่องมือท่ีทามาจากเหล็กกล้าคาร์บอ
ท่ีต้องการขจัดเน้ือโลหะทิ้งไปไม่มากนัก ดังนั้นการต
เพอ่ื ลดขนาดของชิน้ งานหรือเพอื่ ปรบั แตง่ ชิน้ งานให้เรยี บ
5.1 ส่วนประกอบของตะไบ

อนสูง ใช้เป็นเคร่ืองมือสาหรับการขัดแต่งผิวหรือปาดหน้าชิ้นงาน
ตะไบคือการตัดเฉือนผิววัสดุงานออกในลักษณะการถากหรือขูด
บร้อยตามความต้องการ

5.2 สว่ นประกอบของตะไบ

ตะไบแบน ตะไบกลม
ตะไบทอ้ งปลิง

ม ตะไบสเ่ี หล่ียม
ตะไบสามเหลี่ยม

5.3 ขอ้ ควรระวงั และกำรบำรงุ รกั ษำตะไบ

1) ไม่ใช้ตะไบโดยปราศจากดา้ ม เพราะขณะตะ
2) ไม่ใชต้ ะไบทม่ี ีลักษณะร้าว แตก บิ่น
3) ตรวจดูความเรียบร้อยของตะไบกอ่ นเกบ็ เขา้
4) ทาความสะอาดตะไบโดยใช้แปรงทองเหลอื
5) ไม่ควรวางตะไบทบั กนั เพราะจะทาใหค้ มตะ
6) เรากต็ ้องเลอื กใชต้ ะไบตามคุณสมบัติเฉพาะ

ะไบอาจทาให้กัน่ ตะไบทิม่ มือ

าท่ี
องปัดเศษโลหะออก
ะไบสกึ หรอไดง้ า่ ย
ะของตะไบแต่ละชนิดใหถ้ กู ตอ้ ง

6. เหลก็ ตอก

เหลก็ ตอก (Punches) ผลติ จากเหลก็ ชุบแขง็ แข
มองเห็นไดง้ า่ ย มหี ลายแบบ และหลายขนาด

6.1 สว่ นประกอบของเหลก็ ตอก

ขง็ แรงทนทาน บรเิ วณด้ามจบั เคลอื บชว่ ยป้องกนั สนมิ และ

6.2 ชนดิ ของเหล็กตอก

เหลก็ ตอกร่างแบบ เหล็กตอกนาศนู ย

เหลก็ สง่ สลัก

ย์
เหล็กตอกตัวอักษรและตัวเลข

เหลก็ ตอกรู

6.3 กำรดูแลรกั ษำเหลก็ ตอก

สามารถทาได้โดยเม่ือเราใช้งานเหล็กตอกเส
หลังจากน้ันทาการชะโลมน้ามันบางๆ เพื่อป
ป้องกนั มใิ หต้ ัวอกั ษรเกดิ ความเสยี หายจากกา

สร็จแล้ว ให้ทาความสะอาดเหล็กตอก
ป้องกันสนิม แล้วนาไปเก็บใส่กล่องเพ่ือ
ารตกหล่น

7. ดอกทำเกลียวในดว้ ยมอื

ดอกทำเกลียวในด้วยมือ (Hand Tap) ทามา
เม่ือถูก นาไปขึ้นรูปให้กลายเป็นดอกต๊าปท่ีพร้อ
การใช้ทาเกลียวกับวัสดุที่มีความแข็งแต่ในระ
ให้ดี เพราะดอกต๊าปแม้ว่าจะมีความแข็งสูงแต่ก
จะอิงตามมาตราเมตริกในการคานวณ ซ่ึงจะคาน
หนง่ึ ) สตู รคานวณมดี ังนี้

าจากเหล็กกล้าผสมคาร์บอนหรือเหล็กกล้าความเร็วรอบสูง
อมสาหรับการใช้งานแล้วจะมีความแข็งมากจึงเหมาะกับ
ะหว่างการต๊าปต้องมีการควบคุมการหมุนของดอกต๊าป
ก็หักง่ายเช่นกัน สาหรับขนาดของรูเจาะก่อนทาการต๊าป
นวณจากระยะพิตซ์ (ระยะจากมุมเกลียวหน่ึงไป อีกเกลียว

7.1 ชนิดของดอกทำเกลียวในด้วยมือ

ตวั เรียว (Taper Tap) ตวั ตาม (Plug T

7.2 ด้ำมดอกทำเกลยี วในดว้ ยมือ

ด้ามจบั แบบปรับแตง่ ได้

Tap) ตัวสดุ ท้าย (Bottoming Tap)
ด้ามจับแบบตัวที

7.3 กำรดูแลรักษำดอกทำเกลียวในด้วยมือ

1) ขนาดของรเู จาะทีต่ ้องการทาเกลยี วจะถูกตอ้
2) กอ่ นทาการตดั เกลยี วรเู จาะ ควรผายปากรทู ีข่
3) ใชด้ อกตา๊ ปตามลาดบั ของคมตัดใหถ้ กู วิธี
4) ในขณะทาการตดั เกลยี วต้องหมนุ กลับเพื่อคา

หมนุ กลับ 1/2 รอบ เพ่อื ให้เกดิ การตดั เศษแล

องตามขนาดของดอกตา๊ ปนั้นๆ
ขอบของรู เพ่ือจะทาใหก้ ารเร่ิม ตดั เกลยี วสะดวกยิ่งข้นึ

ายเศษโลหะอยเู่ สมอโดยการหมุดตัดเกลยี ว 1/4 รอบ
ละคายเศษโลหะออกมา

8. ดอกทำเกลียวนอกดว้ ยมอื

ด อ ก ท ำ เ ก ลี ย ว น อ ก ด้ ว ย มื อ ห รื อ ด ำ ย ส์ ( D
แ ล ะ มี ร่ อ ง เ ป็ น ค ม ตั ด ส า ม า ร ถ ตั ด ห รื อ ท า เ ก ลี ย ว
หรื อเ ล็ กไ ด้ ตา มต้ อ งก า ร ทั้ง น้ี ใน ก าร ทา เ กลี ย ว
ขณะทาเกลยี ว

8.1 ชนดิ ของดอกทำเกลยี วนอกดว้ ยมือหรอื ดำ

ดายสก์ ลม

Die) มี ลั ก ษ ณ ะ เ ป็ น ท ร ง ก ล ม มี รู ต ร ง ก ล า ง ท่ี มี เ ก ลี ย ว
บนช้ินงานได้ และมีการปรับขยายรูที่จะทาเกลียวให้ใหญ่
วจ ะ ป ร ะก อ บ ด้ ว ยเ ข้ า กั บ ด้ า มจั บ เ พื่ อเ พิ่ มแ รง ใ นก า รห มุ น

ำยส์

ดายส์หกเหลย่ี ม

8.2 ดำ้ มจับดำยส์ 8.3

3 ขอ้ ควรระวงั และกำรบำรงุ รักษำดำยส์

1) เศษผงที่เกิดจากการตัดเกลียวจะมีความคม จะต้องใช้
แปรงปดั ออก ไม่ควรใช้มือเพราะจะทาให้เกดิ อนั ตรายได้

2) ควรใช้ดอกตดั เกลยี วทใ่ี หมแ่ ละมคี วามคมอยู่เสมอ
3) ทาความสะอาดมือ ช้ินงาน พร้อมท้ังเครื่องมือเสมอ

หลังจากที่ทางานเสร็จทกุ คร้ัง
4) ก่อนทาการตัดเกลียวจะต้องตรวจสอบว่าตัวตัดเกลียวและ

ตัวจับยึดแน่นติดกันเพราะถ้าหลุดออกจากกันขณะทาการ
ตดั เกลยี วอาจจะทาให้เกิดอันตรายได้

9. กรรไกรตดั โลหะแผ่น

กรรไกรตัดโลหะแผ่น (Snips) กรรไกรทาม
ตัดที่ใช้งานเกี่ยวกับโลหะแผ่นเท่านั้น และมีด้า
ในการตัดโลหะแผ่น ซึง่ ผู้ปฏบิ ตั งิ านจะตัองเลือกใ

9.1 ส่วนประกอบของกรรไกรตดั โลหะแผน่

มาจากเหล็กกล้าที่ผ่านการข้ึนรูป กรรไกรเป็นเครื่องมือ
ามยาวเพื่อช่วยผ่อนแรง อย่างไรก็ตามกรรไกรก็มีข้อจากัด
ใชก้ รรไกรให้ถกู ตอ้ งและเหมาะสมกบั ลักษณะของงาน

9.2 ชนิดของกรรไกร

กรรไกรตัดตรง
กรรไกรผสม

กรรไกรตัดโคง้
กรรไกรอะเวยี ช่นั

9.3 ขอ้ ควรระวงั และกำรบำรุงรักษำกรรไกร

1) ไม่ใช้กรรไกรไปเคาะหรอื ทบุ วัสดุ
2) ไม่ใชก้ รรไกรในกรณปี ากของกรรไกรแตกหร
3) เลือกใชก้ รรไกรใหเ้ หมาะสมกบั ความหนาขอ
4) หยอดนา้ มันหล่อลืน่ ทจี่ ดุ หมนุ เปน็ คร้งั คราว
5) ขณะตดั ชิ้นงานอยา่ บิดหรอื เอยี งกรรไกร ตัอ
6) ถา้ กรรไกรตัดแผน่ งานโลหะไมเ่ ข้า อยา่ ใชค้ อ้
7) ทาความสะอาดหลังเลิกใชง้ านและเก็บเข้าท

รอื บนิ่
องแผน่ โลหะงาน

องให้กรรไกรได้ฉากกบั ชิน้ งาน
อนตอกด้ามกรรไกรหรอื ใช้ท่อต่อเพื่อเพิ่มแรงในการตดั
ทีใ่ ห้เรียบร้อย

10. เล่อื ย

เลือ่ ย (Saw) เปน็ เครอื่ งมอื พ้ืนฐานอกี อย่างหน
ซอยชน้ิ งานให้ไดข้ นาดตามต้องการปัจจบุ นั มใี ห
งาน เชน่ เล่อื ยไม้ หรือเลอ่ื ยโลหะ
10.1 ส่วนประกอบของเลื่อย

นงึ่ สาหรบั งานชา่ งในบา้ น ประโยชน์ทีส่ าคัญคือ ใช้ตัดหรือ
ห้เลือกมากมายหลายชนิดสามารถแบ่งได้ตามลักษณะการใช้

10.2 ชนดิ ของเล่อื ย

เล่อื ยลนั ดา
เล่อื ยตดั

เล่อื ยฉลุ
ดเหล็ก

10.3 ขอ้ ควรระวงั และกำรดูแลรกั ษำเล่อื ย

1) ขณะเล่ือ
บดิ เบยี้ วไม
เพราะจะท
2) เล่ือยที่ผ
เพอื่ เอาฝนุ่ แ
แต่อยา่ ให้ช

อยอย่าออกแรงกดใบเล่ือยมากเกินไป เพราะจะทาให้ใบและฟันเล่ือย
มค่ วรใชเ้ ลือ่ ยผดิ ประเภท เช่น นาเล่อื ยลันดาไปตัดแผ่นไม้ท่ีมีตะปูฝังอยู่
ทาใหฟ้ นั เลื่อยเสียหายได้ กรณีนีค้ วรถอนตะปูออกกอ่ น
ผ่านการใช้งานมาแล้ว ควรทาความสะอาดด้วยการใช้ผ้าแห้งเช็ดเบาๆ
และเศษโลหะออกใหห้ มดและทนนา้ มันอเนกประสงคเ์ พ่ือป้องกันสนิม
ชมุ่ มากเกินไป จากน้นั เกบ็ เข้าแผงเคร่ืองมอื ให้เรยี บร้อย

11. อปุ กรณ์จับยึดช้นิ งำน

อปุ กรณจ์ บั ยึดคือ เครือ่ งมือจบั ยดื ช้ินงานชงึ่ ช่วยใหส้ ามาร
งานทาจากเหลก็ แขง็ ต้องติดตั้งกบั โต๊ะงานใหม้ ่นั คงแข็งแ

11.1 สว่ นประกอบของอปุ กรณ์จบั ยึดช้นิ งำน

รถจบั ช้ินงานได้อยา่ งแน่นหนาโครงสร้างทาจากเหล็กหล่อ ปากจบั
แรง เพื่อการเลอื่ ยการตะไบ การเจาะ และการทาเกลียว

11.2 ชนิดของอุปกรณจ์ บั ยึดชน้ิ งำน

ปากกาจับยดึ ชน้ิ งาน

ปากกาจับเจาะ

11.2 ชนดิ ของอปุ กรณ์จับยึดชิน้ งำน (ต่อ)

ซ-ี แคลมป์

แคลมปป์ ากขนาน

วบี ลอ็ ก

11.3 กำรบำรุงรกั ษำอปุ กรณจ์ ับยดึ ช้ินงำน

1) ห้ามตอกด้ามขนั
2) หา้ มใชค้ ้อนหรอื
3) การเล่ือยชิ้นงา
4 ) เ ม่ื อ ต ร ว จ ส
5) ควรหยอดน้าม
6) เม่ือเลิกใช้งาน ค

นเกลียวของปากกา เพราะจะทาใหด้ ้ามขันเกลียวงอและหกั ได้
อวตั ถอุ น่ื ตอกปากของปากกาจับยึดชนิ้ งานเพราะจะทาใหช้ ารดุ ได้
านบนปากกา ต้องระวังไม่ให้ฟันเล่ือยตัดเฉือนปากกาจับงาน
อ บ พ บ ว่ า ป า ก ก า จั บ ชิ้ น ง า น มี ร อ ย ร้ า ว ไ ม่ ค ว ร ใ ช้ ง า น
มันบริเวณจุดหมุน และทาน้ามันบริเวณที่เคลื่อนท่ีอยู่เสมอ
ควรถอดช้ินงานออกจากปากกาทุกคร้งั

สรุปท้ำยหนว่

เครื่องมือขนาดเล็กเป็นเครื่องมือท่ีจะช่วยใ
ได้แก่บารุงรักษา งานติดต้ัง งานซ่อมแซมหรือ
เคร่ืองมือขนาดเล็กในการ วัด ตัด ตอก เจาะ ไ
ความรู้ท่ีจะใช้เคร่ืองมือให้ได้อย่างถูกวิธี เข้าใจ
การใช้งานของเคร่ืองมือให้ยาวนานมากย่ิงข้ึน สาม
ได้ อีกท้ังยังสามารถตรวจสอบความบกพร่องของอ
พัฒนาฝีมือจนเกิดความชานาญ อาจทาให้ผู้เรียน
โดยการประกอบเป็นอาชีพเสริมควบคู่กับงานปร

วยกำรเรยี นรู้

ให้การทางานได้สะดวกและรวดเร็วในงานต่างๆ
อดัดแปลง หรืองานผลิต ส่วนใหญ่จาเป็นต้องใช้
ไส ตะไบ และจับยึดชิ้นงาน ดังน้ันผู้เรียนจึงต้องมี
จคุณสมบัติของเคร่ืองต่างๆ เพื่อที่จะช่วยยืดอายุ
มารถใช้ความรู้ที่เรียนมาซ่อมแซมแก้ไขอุปกรณ์ต่างๆ
อุปกรณ์ต่างๆ ภายในบ้าน และถ้าหากผู้เรียนสามารถ
นสามารถเพิ่มรายได้ให้กับตนเองและครอบครัวได้
ระจา ซึ่งก่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดข้ึนได้ในอนาคต

หนว่ ยการเรีย
เครอื่ งเล่ือ

ยนรทู้ ่ี 2

อยกล

สาระสาคญั

การเลื่อย คือการตัดชิ้นงานออกด้วยใบเล
จานวนมากเรียงกันเป็นแถว ฟันใบเล่ือยจะกัดชิ้นงา
ออกจากกันการเลื่อยจาแนกเป็นการเลื่อยด้วยมือ
เครื่องเล่ือยกล ซึ่งมีความจาเป็นสาหรับงานเล่ือยช
จาานวนมากไดร้ วดเร็วทงั้ ช้ินงานท่มี ขี นาดเลก็ และขน