คู่มือการเรียนการสอนเพศศึกษาและทักษะชีวิต

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

กิจกรรมที่ 14 สัมพันธภาพระหวา่ งบคุ คล
(ชน้ั มธั ยมศกึ ษาตอนปลาย ม.4 - ม.6 และ ปวช.)

เร่อื ง สัมพันธภำพระหว่ำงเพศ / กำรเลือกคู่ครอง

• วตั ถปุ ระสงค์
เพอ่ื ใหน้ กั เรยี นมคี วามรูค้ วามเขา้ ใจในเร่อื งสมั พนั ธภาพระหวา่ งเพศ และแนวทางในการเลอื กคูค่ รอง
• สำระส�ำคญั
เพอ่ื นตา่ งเพศทคี่ บกนั ใชว่ า่ จะตอ้ งมคี วามรกั กนั แบบหนมุ่ สาวเสมอไป เปน็ เพอ่ื นทค่ี อยชว่ ยเหลอื เกอ้ื กลู
กันก็ได้ ผู้หญิง ผูช้ าย เมือ่ มีความพงึ พอใจซ่ึงกันและกนั กจ็ ะสานสมั พันธ์ใหพ้ ัฒนางอกงามต่อไป โดยมกั จะ
แบง่ เป็น 3 ข้นั ตอน คือ ข้นั มติ รภาพ ข้ันความรกั และข้ันความสมั พนั ธท์ างเพศ ซึง่ จะเป็นขนั้ สดุ ทา้ ยสา� หรับ
การตกลงท่จี ะใชช้ วี ิตอยูด่ ว้ ยกนั และความรกั กบั วยั รนุ่ ช่างเป็นช่วงเวลาทสี่ ดใส ตื่นเตน้ และความรสู้ กึ ในใจ
วบู วาบไปหมด แตว่ ยั รุ่นชายและหญิงจะตัดสินใจเลือกคบใครเปน็ แฟนในตอนน ี้ ยังไม่ใชค่ �าตอบของคชู่ ีวิต
ในอนาคต
• ระยะเวลำ 50 นาที
• ขัน้ ตอนในกำรดำ� เนนิ กจิ กรรม
1. นา� เขา้ สบู่ ทเรยี น โดยใหน้ กั เรยี นแสดงความคดิ เหน็ ในหวั ขอ้ รกั ในวยั เรยี นควรมหี รอื ไม ่ เพราะเหตใุ ด
2. แบ่งกลุ่ม แยกนักเรยี นชายกบั นกั เรยี นหญงิ ใหแ้ ตล่ ะกลมุ่ วางแผนการเลอื กคู่ครองในอนาคต
3. ใหน้ กั เรยี นชม animation เรอื่ ง สมั พนั ธภาพระหวา่ งเพศ / การเลอื กคคู่ รอง อย่ใู นชดุ สมั พนั ธภาพ

ระหวา่ งบคุ คล (ชน้ั มัธยมศกึ ษาตอนปลาย ม.4 - ม.6 และ ปวช.)
4. วิทยากรให้นักเรียนแต่ละกลุ่มสรุปเร่ืองการวางแผนการเลือกคู่ครองของนักเรียน โดยใช้ตัวอย่าง
ในวีดทิ ศั น์
5. วิทยากรบรรยายสรุป เรื่องความแตกต่างทางความคดิ ระหว่างชายและหญิงในเร่ืองความสัมพันธ์
ทางเพศและการมีเพศสัมพนั ธ ์

ควำมสมั พันธร์ ะหวำ่ งชำยหญงิ
• ผู้หญิงคิดว่า : การทผี่ ูช้ ายมาใกลช้ ดิ พดู คุย แปลวา่ “เขาชอบเรา” ถ้าความถ่ีในการมาพูดคุย
มากขน้ึ จบั ต้องเนอ้ื ตัว อาจแปลความว่า “เขารกั เราแลว้ ” ผหู้ ญิงไมค่ ิดเร่อื งการมีเพศสมั พนั ธ ์
แต่ผู้ชายคดิ (นี่คอื อนั ตรายทีผ่ ้หู ญิงไมร่ ู้)
• ผู้ชายคิดว่า : การแสดงออกกับผู้หญิงไม่ได้หมายถึง “ความรัก” เสมอไป อาจเกิดจาก
แรงกระตนุ้ ทางเพศหรอื เปน็ แค ่ “พงึ พอใจ” “นา่ สนใจ” “ลองดนู ะ เผอื่ ได”้ การจบั เนอ้ื ตอ้ งตวั รกุ ลา้�
ไปเรอ่ื ย ๆ จนยากจะควบคมุ ถา้ ผหู้ ญงิ เลน่ ดว้ ย ผชู้ ายจะแปลความวา่ เธอพรอ้ มจะมอี ะไรกบั เราแน่
เพราะเพศชายอารมณเ์ พศถกู กระตนุ้ งา่ ย ไปเรว็ หยดุ ยาก (นคี่ อื อนั ตรายทผ่ี ชู้ ายไมร่ )ู้

37

ค¤ู่มÁèÙ ื×Íอ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรÍèอ่×ื §งàเ¾พÈศÈศÖ¡ึกÉษÒาáแÅลÐะ·ท¡Ñกั ÉษÐะªชÕÇีวµÔิตãใ¹น¹นÑ¡ักàเÃรÕÂยี ¹นáแºบºบºบÙÃรู ³ณÒา¡กÒาÃร

ผ้หู ญงิ ยึดถอื “ความรกั ” เปน็ ตัวต้งั ขณะทีผ่ ูช้ ายนัน้ “ความใคร่” มาก่อน เมอ่ื อยู่ใกล้ชดิ กนั จึงยากจะหัก
หา้ มการมเี พศสมั พนั ธ ์ ธรรมชาตกิ า� หนดมาอยา่ งนนั้ แตเ่ ราสามารถสอนได ้ ขดั เกลาได ้ โดยทา� ใหช้ ายหญงิ รจู้ กั
ธรรมชาติของแต่ละฝา่ ย

กำรมเี พศสมั พันธ์
• ผู้ชายคิดว่า : นอนกับผู้หญิงเป็นเพียงความสนุกชั่วคราว เธอเองก็ OK นี่นา (ตอนนั้น)
นอนกันแล้วก็จบ ต่างคนต่างแยกกนั ตอ้ งการเมือ่ ใดก็มาเจอกันอกี เราก็โต ๆ กนั แล้ว คิดเอง
รบั ผดิ ชอบตนเองไดน้ ่ีนะ
• ผหู้ ญงิ คดิ วา่ : ฉันยอมมีอะไรกบั เธอเพราะรกั นะ เรามอี ะไรกันแลว้ เราเป็นของกันและกนั
เป็นความสุขทางใจ ความรกั ผกู พัน และความรบั ผดิ ชอบ
แต่ในความเป็นจรงิ เพอ่ื นตา่ งเพศท่คี บกัน ใชว่ า่ จะตอ้ งมีความรกั กันแบบหน่มุ สาวเสมอไป เปน็ เพอ่ื น
ที่คอยชว่ ยเหลือเก้อื กลู กันก็ได ้ รู้รึเปลา่ วา่ ผ้หู ญิง ผชู้ าย เมื่อมคี วามพึงพอใจซึ่งกนั และกัน กจ็ ะสานสมั พันธ์
ใหพ้ ฒั นางอกงามตอ่ ไป (โดยมักจะแบง่ เป็น 3 ข้ันตอน คอื ขัน้ มติ รภาพ ขั้นความรกั และข้นั ความสมั พันธ์
ทางเพศ ซึง่ จะเปน็ ขนั้ สดุ ทา้ ยสา� หรบั การตกลงทจี่ ะใช้ชวี ติ อยดู่ ว้ ยกัน)
ขั้นมิตรภาพ เป็นข้ันเร่ิมต้นที่ต่างฝ่ายต่างเกิดความสนใจกัน เป็นการมอบความรู้สึกที่ดีให้แก่กัน
ชว่ ยเหลือซึง่ กันและกนั และสานความสัมพนั ธ์ไปอย่างต่อเนื่อง // ขข้นั นั้ คคววาามมรรักกั เปน็ ขน้ั ทตี่ า่ งฝ่ายตา่ งรู้สึกผกู พนั
ทางใจ มคี วามรู้สกึ ท่ีต่างก็มงุ่ จะท�าำอะไรกต็ ามใหอ้ กี ฝา่ ยได้รบั ความสุข ความพอใจ เชอื่ ม่ันและไว้วางใจซง่ึ กนั
และกนั แแตต่ข่ขน้ั ั้นนนตี้ ้ตี อ้ ้องงใใชชเ้ ้เววลลาานนาานนกกววา่ า่ ททจ่ี ีจ่ ะะเเกกิดดิ คคววาามมรรสู้ ้สู ึกึก แแลละขะขัน้ นั้คควาวมามสสัมมัพพันนัธธท์ ์ทางาเงพเพศศเป็นข้ันสุดท้ายทผี่ ู้ชาย
อาจจะใช้ทางลัดข้ามข้ันมิตรภาพมาเป็นข้ันน้ีได้เลยแม้จะไม่มีความรัก แต่ผู้หญิงมักจะมาเป็นข้ันตามล�าำดับ
เพราะผู้หญิงให้ความส�าำคัญกับคคววาามมรรักักมมาากกกกวว่า่าคคววาามมสสัมัมพพันันธธ์ท์ทาางงเพเพศศ (รายละเอียดศึกษาได้จากเนื้อหา
ประกอบการสอน กิจกรรมชุดท ี่ 14)

• อุปกรณแ์ ละสอื่
1. บอร์ดขนาดปานกลาง - ใหญ ่ 2 บอร์ด
2. กระดาษ flip chart ปากกาเคม ี กระดาษกาว
3. สอื่ DVD animation เรื่อง สมั พนั ธภาพระหวา่ งเพศ / การเลอื กคู่ครอง อยู่ในชุด สัมพันธภาพ

ระหว่างบุคคล (ชน้ั มธั ยมศึกษาตอนปลาย ม.4 - ม.6 และ ปวช.)
• กำรประเมนิ ผล
สังเกตการมสี ่วนร่วมในกิจกรรมกลุม่ และการอภปิ รายแลกเปลี่ยน

38

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

กิจกรรมที่ 15 สงั คมและวัฒนธรรม
(ชัน้ มัธยมศึกษาตอนปลาย ม.4 - ม.6 และ ปวช.)

เรื่อง กฎหมำยที่ควรรู้ในเรอ่ื งเพศ / กำรสร้ำงเป้ำหมำยใหต้ นเอง

• วัตถุประสงค์
เพ่ือให้นักเรียนมีความรู้ความเข้าใจในเร่ืองการวางแผนเกี่ยวกับอนาคตของตนเองและเรียนรู้เรื่อง
กฎหมายทีเ่ กี่ยวขอ้ งในเรื่องเพศ
• สำระสำ� คญั
เป้าหมายในชีวิตจะเป็นการตั้งทิศทางที่มุ่งไปสู่บางสิ่งที่คนเราเห็นว่าส�าคัญหรือมีความหมายต่อตนเอง
เป้าหมายในชีวิตที่ชัดเจนจะเป็นตัวก�าหนดทิศทางการเลือกความเป็นไปได้ต่าง ๆ และน�าไปสู่การกระท�า
กจิ กรรมตา่ ง ๆ ในชวี ติ ซง่ึ จะมที งั้ เปา้ หมายระยะสนั้ และระยะยาว ซงึ่ แนน่ อนหลายคนไมส่ ามารถไปถงึ เปา้ หมาย
ทวี่ างไว้ได้ อาจจะดว้ ยเหตุผลหลายประการ อาทิเช่น ขาดการวางแผน หรือมอี ุปสรรค เช่น ไม่ได้เรียนตอ่
หรอื ทา� ผิดกฎหมาย ซึง่ กฎหมายเก่ยี วกับเร่อื งเพศก็นับวา่ มคี วามส�าคัญ ซ่ึงนกั เรียนควรมคี วามรคู้ วามเขา้ ใจ
ทีถ่ ูกตอ้ ง
• ระยะเวลำ 50 นาที
• ขน้ั ตอนในกำรด�ำเนนิ กจิ กรรม
1. น�าเขา้ สบู่ ทเรยี น พดู คุย เกี่ยวกบั เรื่องความคิด ความฝนั เปา้ หมายในอนาคตของบุคคล
2. ใหน้ กั เรียนเขยี นเปา้ หมายของตนเอง รวมถึงแนวทางทจ่ี ะไปสูเ่ ป้าหมายและอปุ สรรค
3. แบง่ กลุ่มแยกนกั เรยี นชายกบั นกั เรียนหญงิ ใหแ้ ตล่ ะกลุม่ ระดมความคดิ วา่ กฎหมายเก่ียวกับเร่อื ง
เพศมอี ะไรบ้าง
4. ให้นักเรียนชม animation เร่ือง กฎหมายท่ีควรรู้ในเรื่องเพศ / การสร้างเป้าหมายให้ตนเอง
อยู่ในชุด สังคมและวฒั นธรรม (ชน้ั มธั ยมศกึ ษาตอนปลาย ม.4 - ม.6 และ ปวช.)

ชีวิตทไ่ี ร้เปา้ หมาย
กเ็ หมือนนกที่บินไร้ทศิ ทาง

39

ค¤ู่มÁÙè ืÍ×อ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรèÍ่อ×ื §งàเ¾พÈศÈศ¡ÖึกÉษÒาáแÅลÐะ·ทÑ¡กั ÉษÐะªชÇÕีวÔµิตãใ¹น¹นÑ¡ักàเÃรÕÂยี ¹นáแºบºบºบÙÃรู ³ณÒา¡กÒาÃร

5. วิทยากรบรรยายสรุป เรื่องกฎหมายที่ควรรู้ในเรื่องเพศ และความส�าคัญของการวางเป้าหมาย
ในชวี ิต (รายละเอียดศึกษาได้จากเนื้อหาประกอบการสอน กิจกรรมชุดท่ี 15)

• กำรประเมนิ ผล
จากการอภิปรายและการตอบคา� ถามของนกั เรียน

40

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

บทที่ 2

กำรปรับแนวคิดเพ่ือพชิ ติ ปัญหำ
และสร้ำงทักษะชีวิต

41

ค¤ู่มÙèÁืÍ×อ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรèÍ่อ×ื §งàเ¾พÈศÈศÖ¡กึ ÉษÒาáแÅลÐะ·ท¡Ñกั ÉษÐะªชÇÕีวµÔิตãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÕÂยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

วธิ กี ารสอนเร่อื งของการคดิ

เมอ่ื คราวใดทป่ี ญั หาถาโถมเขา้ มาอยา่ งไมค่ าดคดิ ถา้ คณุ คดิ เปน็ และควบคมุ อารมณ์ได ้ คณุ จะรวู้ ธิ แี กไ้ ข
ปัญหา และสามารถตดั สนิ ใจหรือท�าอะไรได้ดเี กนิ คาด แตน่ า่ เสยี ดายท่ีไม่มีขายที่ใดในโลก คณุ ตอ้ งฝกึ เอาเอง
เทา่ นั้นจงึ จะสามารถสร้างเป็นทกั ษะข้ึนมาได ้ ดงั นั้นการพฒั นากระบวนการคิดจึงเป็นเรอื่ งท่ีส�าคัญ

กระบวนกำรคิด (Cognitive)
กระบวนการคิดเป็นข้ันตอนการรับข้อมูลและจัดการข้อมูล น�ามาสังเคราะห์และสร้างองค์ความรู้ใหม่
โดยกา� หนดเป้าหมายและทิศทางในการคดิ สามารถคิดสร้างสรรค์สิง่ ใหม่ใชใ้ นการแก้ปญั หา พัฒนาคณุ ภาพ
ชีวติ ไดด้ งั รปู
กระบวนกำรคิด
การรบั รขู้ อ้ มูล นา� ขอ้ มูลมาจัดการ สังเคราะห์ขอ้ มูล
ผ่านประสาทสมั ผัสท้ัง 5
เสนอผลงาน

วธิ กี ำรสอนในเรอื่ งของกำรคดิ แบง่ ออกได้ 2 ลักษณะ
1. วิธีการสอนให้คดิ เป็น โดยการฝึกหาค�าตอบด้วยตนเอง กระต้นุ ให้ได้คิดโดยใชจ้ นิ ตนาการรวมทง้ั
การศกึ ษาค้นควา้ จากต�ารา
2. สอนขัน้ ตอนกระบวนการคิดและการประยกุ ต์ใชซ้ ่งึ ผเู้ รียนสามารถน�าไปปรับใชใ้ นชีวิตประจา� วันได้

ทฤษฎกี ำรเรยี นรูป้ ระสบกำรณ์ตนเอง (Cognitive - Experiential Self - Theory)
ทฤษฎีนี้มีพ้ืนฐานมาจากความคิด ความรู้สึก แรงจูงใจ และผลของการกระท�าำโดยมาจากพ้ืนฐาน
ประสบการณ์ในชีวิตประจ�าำววันัน ซ่ึงประกอบด้วยยคคววาามมคคิดิด 2 ด้าน คือ ความคิดในเชิงเหตุผล (Rational
Thinking) และความคิดในเชิงประสบการณ์ (Experiential Thinking) กกาารรทท่ีคี่คนนเเรราาจจะะประสบความส�ำาเร็จท้ัง
ในชีวิตส่วนตัวและการท�ำางานหรือไม่ ข้ึนอยู่กับความสามารถที่จะใช้ความคิดท้ัง 2 ด้านผสมผสานกันอย่าง
เหมาะสมหรอื ไม่ ออยยา่ ่างงไไรร คคนนทที่ปี่ประรสะสบบคควาวมามส�ำสเ�ารเ็จรใ็จนใกนากรางรางนาแนลแะลใะนใคนวคาวมาสมมั สพัมันพธัน์กธับ์กผับู้อผน่ื ู้อรื่นูว้ รา่ ู้วเม่าเอ่ื มใด่ือใคดวครวจระใจชะ้
ใคชวค้ าวมาคมดิ คเดิชเงิ ชปงิ รปะรสะบสกบากราณรณ์ เ ์ มเอื่มใอ่ื ดใคดควรวจระจใะชใช้คค้ววาามมคคดิ ดิ เชเชงิ งิเหเหตตุผผุ ลล หหรรอื อื เเมม่ืออ่ื ใใดดคคววรรจจะใชค้ วามคดิ ทงั้ 2 สนับสนนุ
กนั อย่างไร และเมอ่ื ใดก็ตามที่บคุ คลสามารถใช้ความคิดได้ทงั้ 2 ด้านประสานผสมกลมกลืนกันกจ็ ะกอ่ ใหเ้ กดิ
ประโยชนส์ งู สุด พวกเขาจะมคี วามพอใจในตนเอง มีพลงั มีความกงั วลและความเครยี ดนอ้ ย สขุ ภาพก็จะดไี ด้
ทัง้ กายและใจรรววมมถถึงงึจจิติตววญิ ญิ ญญาาณณจจะะออ่ออ่ นนโยโยนน / /ตตวั วัออยย่า่างงเชเชน่ น่
1. ใช้ความคดิ เชิงประสบการณม์ ากกว่าเหตุผล
- ชายศีรษะล้านสูงวัยท่านหนึ่งเป็นคนท่ีไม่ค่อยมีความสุขในชีวิตเพราะเขาคอยแต่จะคิดว่าเขา
มปี มด้อยท่ีศีรษะลา้ น มมีอีอยยู่วู่วันันหหนนงึ่ ่ึง ลลกู ูกนน้อ้องงไไดดซ้ ้ซอื้ ้ือแแตตงงโมโมมมาาฝฝาากก / เขาก็โกรธเป็นการใหญ่คิดว่า
ลูกน้องประชดประชนั จึงทา�ำให้การท�าำงานเกิดปญั หาไม่ลงรอยกัน

42

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

- ช่างก่อสร้างฝีมือดีรับเหมาก่อสร้างก�าแพงวัด ใช้เวลาก่อสร้างประมาณ 5 - 6 เดือน เม่ือ
สรา้ งเสรจ็ ปรากฏวา่ มกี อ้ นอฐิ อย ู่ 2 กอ้ นวางเอยี งไมเ่ ขา้ รปู เมอ่ื มองดแู ลว้ ทา� ใหด้ ูไมเ่ รยี บรอ้ ย
และขาดความสวยงามในสายตาของชา่ ง ทา� ใหช้ า่ งกอ่ สรา้ งทกุ ข์ใจมาก เขาจงึ บอกกบั เจา้ อาวาส
วา่ จะขอรอ้ื ทง้ิ แลว้ สรา้ งใหม ่ เจา้ อาวาสบอกไมต่ อ้ งหรอก เสยี ทง้ั เวลาและวสั ดอุ ปุ กรณ ์ ชา่ งกอ่ สรา้ ง
กย็ ง่ิ ทกุ ข์ใจวนเวยี นมาดกู า� แพงอยทู่ กุ วนั วนั หนงึ่ ขณะทชี่ า่ งยนื ดกู า� แพงอยนู่ น้ั มคี นทม่ี าทา� บญุ
ท่ีวัดพูดคุยกับช่างว่า ท่านเห็นด้วยไหมก�าแพงวัดน้ีสร้างได้สวยงามมาก ช่างก็โกรธแล้วตอบ
กลบั ไปวา่ ไฉนท่านแกล้งพูดเช่นน ี้ ท่านไมเ่ หน็ หรอื ว่า มีกอ้ นอฐิ อย่ ู 2 กอ้ นวางเอียงไม่เข้ารปู
คู่สนทนาตอบว่าเห็น แต่คุณลองพิจารณาดูให้ดี อิฐเป็นพัน ๆ วางเรียงอย่างได้รูป สวยงาม
อยา่ งยงิ่ ไฉนคุณจึงมองเพยี งแค ่ 2 ก้อนละ่ ช่างเรม่ิ เหน็ ดว้ ย หลงั จากนั้นเขาก็ไมท่ ุกข์ใจอกี เลย
2. ใช้เหตผุ ลมากกวา่ ประสบการณ์
ชายตาดีคนหนง่ึ มีเพ่อื นเป็นชายตาบอด ทั้งสองพากันไปทา� บญุ ท่ีวัด ชายคนท่ตี าดีมองเหน็
ก็กราบพระ ในขณะทช่ี ายตาบอดกราบสนุ ัขเพราะมองไม่เห็น ชายตาดีจึงดชุ ายตาบอดว่าทา� ไม
ทา� เช่นนัน้ หันมาทางน้ีกราบพระใหม ่ ชายตาบอดกลา่ ววา่ ไมเ่ ป็นไรหรอกเพราะเวลาเขากราบ
เขาก็กราบพระทุกครั้งแหละ ชายตาดโี มโหแลว้ ตวาดว่า จะบ้าหรอื สุนขั ก็คอื สนุ ขั พระกค็ ือพระ
จะเหมอื นกนั ไดอ้ ยา่ งไร ชายตาบอดกล่าววา่ ถ้าหากเขาคิดแบบชายตาด ี ชวี ิตเขาคงไม่มีความสขุ
เพราะตามองไมเ่ หน็ ตอ้ งคอยกงั วลอย่วู ่าท�าถูกหรือไม่
3. ความคิดเชิงประสบการณ์สามารถช่วยแก้ปัญหาได้
มชี ายผหู้ นง่ึ ขบั รถยนต์ไปทา� ธรุ ะท่ีต่างจังหวัดซึง่ ทรุ กันดาร สองข้างทางเป็นป่า การขนสง่ หรอื
การส่ือสารยังไม่ก้าวหน้า ยงั ไม่มโี ทรศพั ทม์ อื ถือ ไม่มไี ฟฟา้ ขากลับเมื่อเขาขบั รถมาได้ประมาณ
ครึง่ ทาง ปรากฏวา่ ยางรถรว่ั เขาจึงจ�าเป็นต้องเปล่ยี นยาง ในขณะที่ก�าลงั เปล่ียนยางอยนู่ ้นั กม็ ี
ลมพายุพัดแรงพัดเอากระดาษหนังสือพิมพ์ที่เขาวางนอตและสกรูไว้ หายเข้าไปในป่าข้างทาง
เขาเพยี รหาอยหู่ ลายรอบแตไ่ มพ่ บ ทา� อยา่ งไรดี เพราะถ้าล้อรถขาดนอต กจ็ ะใสเ่ ข้าทเี่ ดมิ ไม่ได้
ซ่ึงหมายความวา่ เขาตอ้ งนอนคา้ งทีบ่ ริเวณน้ ี เขาคดิ อยหู่ ลายรอบ เขากค็ ิดไดว้ ่าตอ้ งถอดนอต
จากลอ้ รถทเ่ี หลือขา้ งละหนึ่งตัว รวมเปน็ สามตัวมาใส่อันท่ยี างร่ัว กจ็ ะสามารถขบั รถตอ่ ไปได้
ทั้งหมดน้ีก็เป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นถึงวิธีคิดและการใช้ความคิดให้เกิดประโยชน์สูงสุด
การคิดแบบสดุ โต่งดา้ นใดดา้ นหน่ึงจึงไมเ่ กดิ ผลดี ฉะนั้นเพื่อความสมดุลและประสทิ ธภิ าพ จงึ ควร
ตอ้ งฝกึ ใชค้ วามคิดใหไ้ ดอ้ ยา่ งถูกตอ้ งและเหมาะสม ยดื หย่นุ ได ้ จะท�าใหช้ วี ติ ดขี ้ึนทงั้ ส�าหรับตนเอง
และคนรอบข้าง

43

ค¤ูม่ÁèÙ ื×Íอ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรèÍ่อ×ื §งàเ¾พÈศÈศÖ¡กึ ÉษÒาáแÅลÐะ·ทÑ¡กั ÉษÐะªชÕÇีวÔµติ ãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÕÂยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

ทกั ษะชีวติ (Life skills)
ทกั ษะชวี ติ หมายถงึ ความสามารถขนั้ พน้ื ฐานของบคุ คลทจ่ี ะจัดการกับปญั หาตา่ ง ๆ รอบตัวทีเ่ กดิ ข้ึน
ในชีวิตประจ�าวันในสภาพสังคมและสิ่งแวดล้อมน้ันได้อย่างถูกต้องเหมาะสม มีประสิทธิภาพ สามารถด�ารง
ชวี ติ อยู่ในสงั คมได้อย่างปกตสิ ขุ
ความรู้ ทัศนคติ ค่านิยม เป็นองค์ประกอบส�าคัญที่น�าไปใช้ในการป้องกันพฤติกรรมสุขภาพ
แต่ไม่สามารถท�านายได้ว่า จะเปลี่ยนพฤติกรรมได้เสมอ การมีทักษะชีวิตจึงเปรียบเสมือนตัวเชื่อม
เป็นแรงจูงใจให้เกิดพฤติกรรมได ้ โดยถา่ ยทอดความรู้ ทศั นคติ และคา่ นิยม ถา่ ยทอดออกมาวา่ สง่ิ ใดควรท�า
และมีความสามารถที่จะท�าอะไร ดังนั้นทักษะชีวิตจะก่อให้เกิดพฤติกรรมและเกิดความสามารถทางจิตสังคม
(Psychosocial Competence) ซ่ึงหมายถึงการที่บุคคลมีสุขภาพจิตที่ดีและมีความสามารถในการปรับตัว
และการมีพฤติกรรมที่ดีในทุกสภาวะแวดล้อม อีกด้านหน่ึงความสามารถทางจิตสังคมเป็นสิ่งที่ส�าคัญในการ
สง่ เสรมิ สขุ ภาพกาย จติ สังคม โดยเฉพาะอย่างย่ิงเปน็ ปัญหาทส่ี ัมพนั ธ์กบั พฤติกรรมหรอื พฤติกรรมทส่ี ัมพนั ธ์
กับการท่ีไม่สามารถเผชิญกับความเครียด หรือแรงกดดันในชีวิต ความคิดความสามารถในการเผชิญและ
ทักษะทางสังคมจะรวมกันเป็นทักษะชีวิต ซซ่ึงึ่งเเมม่ือื่อมมีกีกาารรฝฝึกึ ฝนจะท�ำาให้บุคคลสามารถจัดการกับสิ่งท่ีท้าทาย
ในชวี ติ ดงั นน้ั ก กาารรสสง่ ่งเสเสรรมิ มิ ททกั กั ษษะะชชีวีวิติตจจงึ งึเปเป็น็นววิธิธีกกี าารรปปอ้ ้องงกกนั นั ปปญั ัญหหาาตต่าา่งง ๆๆ ไไดด้ออ้ ยย่า่างงมมีปีปรระะสสิทิทธธภิ ิภาาพพววิธิธหี ีหนน่งึ ึ่ง
ดงั นนั้ เมอื่ ผเู้ รยี นสามารถเรยี นรแู้ ละฝกึ วธิ คี ดิ รวมทง้ั ฝกึ ปฏบิ ตั เิ ปน็ การใชป้ ญั ญาผนวกกบั การเพม่ิ ทกั ษะ
พื้นฐานของชีวิตจะมีชีวิตอยู่อย่างชาญฉลาด (Life Smart) รู้วิธีการด�าเนินชีวิตและรู้จักควบคุมอารมณ์ก็จะ
สามารถเข้ากบั ผ้อู นื่ และสามารถแก้ปญั หาในเชิงปฏิบตั ไิ ดอ้ ย่างมีประสิทธภิ าพตอ่ ไป

44

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

กิจกรรมที่ 1 แชรป์ ระสบการณ์

• วัตถุประสงค์
1. เพอื่ ใหน้ กั เรยี นเรยี นรวู้ า่ ความร ู้ เจตคต ิ ความเชอื่ แตกตา่ งกนั ในแตล่ ะบคุ คลตามประสบการณท์ มี่ มี า
2. เพื่อใหน้ กั เรยี นยอมรบั ความรู้ เจตคต ิ ความเช่อื ของบุคคลอืน่ ได้

• เวลำ 30 นาที

• วิธีด�ำเนินกิจกรรม

วิธดี ำ� เนนิ กำร ส่อื อปุ กรณ์
1. เสนอภาพปรศิ นาเกยี่ วกบั การรบั รู้ของบุคคล ภาพปริศนาเกย่ี วกับการรับรู้ของบคุ คล / ภาพที ่ 1
ให้นักเรียนดู (ภาพ A)
2. ใหน้ ักเรยี นแตล่ ะคนบอกว่าภาพน้นั คืออะไร......
3. นกั เรยี นอภปิ รายรว่ มกนั ถงึ ความคดิ เหน็ ทแ่ี ตกตา่ งกนั
4. นักเรียนชว่ ยกันสรุปขอ้ คิดท่ีไดจ้ ากการร่วมกิจกรรม
5. สรุป ภาพ A คือ B กับ C
(อาจเพิ่มรปู โคมไฟ ทีม่ องได้หลายแบบ)

• สรปุ แนวคิดทไ่ี ดจ้ ำกกจิ กรรม
การรับรแู้ ละแนวคดิ ของแตล่ ะบคุ คลจะแตกตา่ งกันออกไปตามความรูแ้ ละประสบการณ์ที่ได้รับมา ไม่มี
ใครถูก ไมม่ ีใครผิด แต่เป็นการเปดิ มุมมองในส่งิ เดยี วกนั วา่ มคี วามหลากหลายได ้ การยอมรบั และปรับเปล่ียน
แง่คดิ มมุ มองสามารถทา� ได้
• กำรประเมนิ ผล
จากการอภิปรายและการตอบคา� ถามของนักเรียนเกีย่ วกับการรับรขู้ องบุคคลต่อภาพปริศนา

45

ค¤ูม่ÁèÙ ื×Íอ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรÍè่อ×ื §งàเ¾พÈศÈศ¡ÖึกÉษÒาáแÅลÐะ·ท¡Ñกั ÉษÐะªชÕÇีวµÔิตãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÂÕยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

กิจกรรมที่ 2 ปรับแนวคิดและความเขา้ ใจใหต้ รงกนั

• วัตถุประสงค์
1. เพ่ือให้นกั เรียนเรยี นรถู้ ึงความเช่ือ /คควาวมามจรจงิร งิ / /ถถกู กูตต้ออ้ง ง/ /ไมไม่ถถ่กู กูตตอ้ อ้งเงปเป็นน็ออยยา่ ง่าไงรไร
2. เพือ่ ใหน้ กั เรียนเข้าใจความจรงิ และความเช่อื บางคร้ังไม่ใช่เร่ืองเดียวกนั
3. อย่าเชือ่ ในสง่ิ ทเ่ี หน็ / รับรมู้ าโดยมไิ ดไ้ ตร่ตรอง

• เวลำ 60 นาที

• วธิ ดี �ำเนนิ กจิ กรรม

วธิ ีดำ� เนนิ กำร สอ่ื อุปกรณ์
1. ต้งั คา� ถามใหน้ กั เรยี นตอบ ใบกจิ กรรม
- กินวติ ามนิ ซมี าก ๆ ชว่ ยปอ้ งกนั ไข้หวดั ได้ ใช่ ไม่ใช่ เพราะอะไร......
- แต่งตัวโปม๊ ีโอกาสจะถกู ข่มขืนได้ง่าย ใช่ ไม่ใช่ เพราะอะไร........
- คนติดเกาะที่ไม่มีนา�้ จดื ไม่สามารถมีชีวติ อย่ไู ดเ้ กินเจ็ดวนั เพราะตามหลกั
วทิ ยาศาสตร์คนขาดน้�าเกินเจด็ วันจะเสียชีวติ ถูก ไมถ่ กู เพราะเหตใุ ด.........

2. เล่าเรื่องเดก็ ชาย 2 คน ตรวจสอบสิ่งของในกลอ่ ง สถานการณ์
ตวั อยา่ งที ่ 1 พิสจู น์
3. บรรยาย สงิ่ ของ
ความเชื่อเกดิ จากประสบการณท์ ่ีไดร้ ับท้งั ทางตรงและทางออ้ มซง่ึ ไดจ้ ากประสาท
สัมผสั และไดเ้ ห็นจรงิ หรือถา้ สัมผัสไม่ได้ อยู่ไกล อาจใชเ้ ครื่องมอื ชว่ ย เช่น เรดาร์ หรือ
อาศัยจติ สัมผสั

ความเชื่อทีถ่ ูกตอ้ งตอ้ งใชป้ ัญญาพจิ ารณา ดงั พระพทุ ธเจ้าไดก้ า� หนดไว้ไม่ให้เชอ่ื อะไร
โดยงา่ ยตามกาลามสตู ร 10 ประการ
1. อย่าปลงใจเชื่อโดยฟังตามกนั มา
2. อย่าปลงใจเชอื่ โดยถอื ว่าเปน็ ของเก่าเลา่ สบื ๆ กนั มา
3. อย่าปลงใจเช่ือเพราะข่าวเลา่ ลือ
4. อย่าปลงใจเชอ่ื โดยอ้างคมั ภีร์หรือต�ารา
5. อยา่ ปลงใจเชอ่ื โดยคิดเดาเอาเอง
6. อยา่ ปลงใจเชื่อโดยคิดคาดคะเนอนมุ านเอา
7. อยา่ ปลงใจเชื่อโดยตรกึ (นกึ ) เอาตามอาการทปี่ รากฏ
8. อยา่ ปลงใจเชอ่ื เพราะเห็นว่าตอ้ งกบั ความเห็นของตน
9. อย่าปลงใจเชอ่ื วา่ ผพู้ ูดควรเช่อื ถือได้
10. อยา่ ปลงใจเช่ือวา่ ผพู้ ดู นนั้ เปน็ ครขู องเรา

ความถกู ตอ้ ง / ไม่ถกู ตอ้ ง การพจิ ารณาความถูกต้องหรอื ไม่ข้ึนอยกู่ บั องคป์ ระกอบ
หลายประการ เช่น ใช้เครอื่ งมอื อะไรวดั / ใครเปน็ ผูว้ ดั และวัดเพื่อวัตถุประสงค์อะไร
สิง่ ที่ถูกตอ้ งที่น่แี ตอ่ าจไมถ่ กู ตอ้ งในอีกสถานท่ีแห่งหนงึ่ ก็เป็นได้ ดงั น้ันต้องพิจารณาให้
รอบคอบ

46

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

วธิ ดี ำ� เนนิ กำร สอ่ื อปุ กรณ์
ความจรงิ ตามหลักตามพระพุทธศาสนา มี 3 แบบ คือ
1. จรงิ สมมุต ิ / จริงบัญญตั ิ เชน่ คน โต๊ะ เก้าอี ้ ฯลฯ
2. จรงิ ชีวติ / จรงิ สภาวะ เชน่ ยาเพนนซิ ิลินสามารถฆา่ เชื้อโรคได้ทกุ ชนดิ /
กินวิตามินซมี าก ๆ ชว่ ยป้องกนั โรคไขห้ วดั ได้
3. จรงิ แท้ / จริงปรมัต เชน่ ค�าสอน หรือการเกดิ แก่ เจ็บ ตาย
ความจรงิ ในข้อท่ี 1 ท ี่ 2 สามารถเปลี่ยนแปลงไดต้ ลอดเวลา

4. เมือ่ บรรยายจบแล้วถามนักเรยี นว่าจะแกไ้ ขคา� ตอบของตนเองท่ีตอบในครง้ั แรกหรอื
ไมเ่ พราะเหตุใด.......

• สรุปแนวคดิ ทไ่ี ด้จำกกิจกรรม
ความถูกตอ้ ง / ความเชื่อ / และความจรงิ ที่ไม่ใชจ่ รงิ แท้ สามารถเปลย่ี นแปลงได้ตามกาลเวลา สถานท ี่
และสิ่งแวดล้อมน้ัน ๆ แต่ประการส�าคัญไม่ใช่คิดว่าไม่มีความถูกต้องท่ีแท้จริงในโลกนี้แล้วเราจะท�าอะไรก็ได้
มนษุ ยเ์ ป็นสัตวส์ งั คมตอ้ งเคารพกฎและกตกิ าตา่ ง ๆ ของสงั คมนั้น ๆ

• กำรประเมินผล
1. สงั เกตจากการมสี ่วนรว่ มและอภิปราย
2. พิจารณาจากการตอบค�าถามในใบกจิ กรรม

ภาพสง่ิ ของรปู ทรงกลม / เหลยี่ ม

ใบกิจกรรมที่ 2 ปรบั แนวคิดและควำมเขำ้ ใจให้ตรงกนั
- กนิ วติ ามนิ ซีมาก ๆ ชว่ ยปอ้ งกันไข้หวัดได ้ ใช่ / ไม่ใช ่ เพราะอะไร......
- แตง่ ตวั โป๊มโี อกาสจะถูกข่มขนื ไดง้ า่ ย ใช ่ / ไม่ใช่ เพราะอะไร........
- คนตดิ เกาะท่ีไม่มนี �้าจดื ไมส่ ามารถมีชวี ติ อยูไ่ ดเ้ กนิ เจ็ดวันเพราะตามหลักวทิ ยาศาสตรค์ นขาดนา้� เกนิ
เจ็ดวนั จะเสยี ชวี ติ ถกู / ไมถ่ ูก เพราะเหตใุ ด.........

47

ค¤ู่มÙèÁื×Íอ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรÍèอ่×ื §งàเ¾พÈศÈศÖ¡ึกÉษÒาáแÅลÐะ·ท¡Ñกั ÉษÐะªชÇÕีวÔµติ ãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÕÂยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

สถำนกำรณท์ ี่ 1 พิสจู น์ส่งิ ของ
ครูตอ้ งการใหเ้ ดก็ 2 คน พิสจู นข์ องในกล่องว่ามอี ะไรบ้าง
โดย เดก็ คนท ่ี 1 ใชม้ อื คล�าลงไปในกล่อง แล้วก็พบว่ามีลกู บอลกลม ๆ ขนาดเล็กอยหู่ ลายลูก
เดก็ คนที ่ 2 ใช้มือคล�าลงไปในกล่อง แล้วกพ็ บว่ามีลูกบอลกลม ๆ ขนาดเล็กอยูห่ ลายลูกเชน่ กัน
แตเ่ ดก็ คนนค้ี ดิ วา่ นา่ จะมสี งิ่ ของทมี่ ลี กั ษณะเปน็ รปู สามเหลยี่ มและสเ่ี หลยี่ มปนอยดู่ ว้ ย
เพราะเขาเห็นครูหยบิ มนั ใสล่ งไปในกล่อง เขาจึงบอกเดก็ ชายคนท ี่ 1 ว่า ในกล่อง
ไมไ่ ดม้ เี ฉพาะลกู บอลกลม ๆ ขนาดเลก็ อยหู่ ลายลกู เทา่ นนั้ แตย่ งั มสี งิ่ ของทมี่ ลี กั ษณะ
เปน็ รูปสามเหล่ียมและสเ่ี หล่ียมปนอยู่
เด็กคนท่ี 1 ตอบว่าเป็นไปไมไ่ ดก้ ็เขาพิสูจนด์ ว้ ยตนเองแลว้ มีแตล่ กู บอลกลม ๆ ขนาดเล็กเท่าน้ัน
เด็กคนท่ี 2 ตอบว่าไม่ใช่ กล่องน้ีอาจจะเป็นกล่องปริศนามีการสร้างกลไกไม่ให้เข้าถึงส่ิงของ
รปู ทรงส่ีเหลี่ยม และสามเหลีย่ ม
เดก็ คนที่ 1 ตอบวา่ เป็นไปไมไ่ ดก้ เ็ ขาพสิ ูจน์แล้ว กลอ่ งน้ีก็เป็นกล่องธรรมดาน้แี หละ
คา� ตอบคอื .................เด็กคนท่ ี 2 ถูก เป็นไปตามท่เี ขาเห็น ตอนครูทา� กล่องปรศิ นา

48

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

กิจกรรมที่ 3 เกีย่ วข้องกันได้อยา่ งไร

• วัตถปุ ระสงค์
1. เพ่ือให้นักเรียนได้เกิดการเรียนรู้ว่าการกระท�าอย่างหน่ึงอาจส่งผลกระทบหรือเป็นสาเหตุของ
สถานการณ์อืน่ ๆ ได้
2. เพอื่ เป็นการเตือนใหน้ ักเรียนคิดก่อนจะกระทา� การอยา่ งหนง่ึ อย่างใด

• เวลำ 60 นาที

• วิธีดำ� เนินกจิ กรรม

วิธีด�ำเนินกำร สือ่ อปุ กรณ์
1. สอบถามความเห็นของนกั เรยี นวา่ ปญั หาของวยั รุ่นมอี ะไรบ้าง ........... ใบกจิ กรรม
2. คิดวา่ ปญั หาใดบ้างท่รี นุ แรง...........เพราะเหตใุ ด ...................
3. มีความคดิ เหน็ อยา่ งไรกับค�าพูดท่ีวา่ มนั เป็นสทิ ธิส่วนบุคคล ฉนั จะท�าอะไรก็ได้
หนีโรงเรียน / เทยี่ วเตร ่ / จะทอ้ ง / จะทา� แท้ง / จะติดยา คา้ ยา ไมเ่ หน็ เกี่ยวกับใคร...
4. เล่าประสบการณต์ รงความคดิ เห็นของเด็กคนหนง่ึ
5. ถามนกั เรยี นวา่ ใครเหน็ ด้วย............ไม่เหน็ ด้วย...........เพราะเหตใุ ด............. สถานการณท์ ี่ 2
6. ถ้าปญั หาวยั รุน่ ไมไ่ ด้รับการแก้ไข เชน่ ท้องแล้วทา� แท้ง / คลอดลูกแลว้ ทิ้ง / นักเรียน
หนีโรงเรียนไมย่ อมเรยี นหนงั สอื ต้ังแก๊งรวมกล่มุ ทะเลาะกัน หรอื อืน่ ๆ อีกหลายเรอ่ื ง ความเห็นของเดก็ คน
นักเรียนคดิ ว่าจะทา� ใหป้ ระเทศชาติสญู เสียอะไรได้บ้าง เพราะเหตุใด.................. หน่ึง
- หินหน่ึงก้อนสามารถท�าใหค้ นตายได้หรอื ไม่
- การขโมยนอตเสาไฟฟ้าคดิ ว่าผลเสยี หายทเ่ี กิดขึน้ มีหรอื ไม ่ มากนอ้ ยเพยี งใด....
7. ดูภาพการลม้ ของโดมิโน ภาพข่าวตา่ ง ๆ ทีเ่ กี่ยวกบั ปัญหาของวยั รนุ่ และผลกระทบ ภาพการล้มของโดมโิ น
ทเ่ี กดิ ขน้ึ อธบิ ายเพ่มิ เตมิ วา่ วัยรุ่นทา� อะไรก็สามารถท�าไดเ้ พราะเป็นสทิ ธิสว่ นบุคคล ภาพข่าวเกี่ยวกบั
แต่ผลของการกระทา� สามารถเกย่ี วโยงกบั คนอืน่ เชน่ สงั คม ชุมชน ประเทศชาติ คนตดิ ยาบา้
ไดร้ บั ผลกระทบอยา่ งกวา้ งขวาง เดก็ ถกู ทอดทง้ิ เพิ่มมากข้นึ เปน็ ภาระของสังคม
ท่จี ะต้องดูแลและประชากรของประเทศกจ็ ะขาดประสทิ ธภิ าพ หรอื ถ้าคนในชาติติดยา วัยรุ่นทา� แทง้
เสพติดจะเกดิ อาการคุ้มคล่ัง และก่ออาชญากรรมได้ง่าย ถา้ เป็นดังนี้ประเทศชาติ
กจ็ ะไมพ่ ัฒนา เศรษฐกิจลม่ จมอาจสูญเสียเอกราชได้

• สรุปแนวคิดทไี่ ด้จำกกิจกรรม
ปญั หาทกุ ปญั หาเกย่ี วเนอื่ งกนัน ผผลลกกระรทะทบบจะจสะงส่ ต่งตอ่ ถอ่ งึถกึงนักนัคลคา้ลยา้ ลยกูลโูกซโ ่ซร่วมรวถมงึ ถผึงลผเสลยี เสหียาหยทายตี่ ทาม่ีตามมามรนุาแรนุรงแจรนง
จบนางบคารง้ังคเรั้งาเคราดคไามด่ถไมงึ ่ถฉงึ ะนฉัน้ะนเรัน้ าเจระาตจอ้ะตงช้อว่งชยก่วยันกปัน้อปงก้อันงกแันลแะแลกะแ้ไขกป้ไขญั ปหญั าหตา่ งต ่าๆง โๆดยโดในยสในว่ สนว่ตนวั ตขวัอขงอนงักนเรกั ยี เนรียเอนงเถอา้ง
ถจะ้าทจะา� ทอะ�ำไอระกไข็รกอ็ขใหอค้ใหดิ ค้ถดิึงถผึงลผกลระกทระบททบี่จทะต่ีจะาตมามมามดา้วดยว้ ย

• กำรประเมินผล
1. สงั เกตจากพฤตกิ รรมในระหวา่ งการทา� กิจกรรม
2. พจิ ารณาจากการตอบคา� ถามในใบกิจกรรม

49

ค¤ู่มÁèÙ ื×Íอ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรÍè่อ×ื §งàเ¾พÈศÈศÖ¡ึกÉษÒาáแÅลÐะ·ทÑ¡กั ÉษÐะªชÕÇีวÔµติ ãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÂÕยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

ใบกจิ กรรมที่ 3 เกี่ยวขอ้ งกันได้อย่ำงไร
- สอบถามความเห็นของนักเรยี นวา่ ปัญหาของวัยรนุ่ มีอะไรบา้ ง...........
- คิดว่าปญั หาใดบ้างทีร่ นุ แรง...........เพราะเหตุใด.........................
- มีความคิดเห็นอย่างไรกับค�าพูดที่ว่ามันเป็นสิทธิส่วนบุคคล ฉันจะท�าอะไรก็ได้ หนีโรงเรียน /
เท่ยี วเตร ่ / จะทอ้ ง / จะทา� แท้ง / จะตดิ ยา คา้ ยา ไมเ่ ห็นเกีย่ วกับใคร.....
- ถามนักเรยี นว่าใครเห็นด้วย............ไม่เห็นดว้ ย...........เพราะเหตใุ ด..................
- ถ้าปัญหาวยั รนุ่ ไม่ไดร้ ับการแกไ้ ข เช่น ทอ้ งแลว้ ท�าแทง้ / คลอดลกู แลว้ ท้งิ / นกั เรยี นหนโี รงเรยี น
ไม่ยอมเรียนหนังสอื ตั้งแก๊งรวมกลุม่ ทะเลาะกัน หรืออื่น ๆ อกี หลายเรอื่ ง นกั เรยี นคดิ วา่ จะทา� ให้
ประเทศชาตสิ ูญเสยี อะไรไดบ้ า้ ง เพราะ เหตใุ ด.............................
- หินหน่ึงก้อนสามารถทา� ใหค้ นตายไดห้ รอื ไม่
- การขโมยนอตเสาไฟฟา้ คิดวา่ ผลเสยี หายท่เี กิดข้ึนมหี รือไม ่ มากนอ้ ยเพยี งใด.............
(ตอบ ตายได้ กรณีขว้างหนิ ใสห่ นา้ รถ แลว้ รถเสียหลักพลิกควา�่ / การขโมยนอตเสาไฟฟ้าทา� ใหเ้ สาไฟฟา้ ลม้
เปน็ แนวยาวเสยี หายทง้ั เมอื ง)
สถำนกำรณท์ ่ี 2 ความคิดเห็นของเดก็ คนหนง่ึ
ในระหวา่ งการจดั คา่ ยใหก้ บั ผทู้ หี่ ลงผดิ คา้ และเสพยาเสพตดิ เขา้ โครงการทา� ความดเี พอ่ื แผน่ ดนิ โดยการ
จะคนื คนดสี สู่ งั คมนน้ั มเี ดก็ คนหนงึ่ เขา้ มาบอกวา่ ผมทา� ไมไ่ ดห้ รอก เพราะถงึ ผมไมค่ า้ กม็ คี นอนื่ คา้ อกี เยอะไป
ท�าไมผมถึงต้องรับผิดชอบสังคมด้วย ท่ีบ้านผมมีปัญหาไม่เห็นมีใครช่วยได้เลย เงินไม่มีจะซื้ออาหารหรือ
ยารักษาโรคยามเจบ็ ไข ้ แถมถูกมองด้วยความดูถูกเหยียดหยาม ผดิ กับคนขายอ่ืนที่เป็นขาใหญ ่ มีเงิน มรี ถ
กินอาหารภัตตาคาร มคี นยกมอื ไหวก้ นั ให้สลอนไม่เห็นมีใครว่าอะไรเลย...........................

ภาพคนติดยาบ้า และภาพปัญหาสงั คม

50

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

ภาพปัญหาวัยรุ่น / การล้มแบบโดมิโน

51

ค¤ู่มèÙÁืÍ×อ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรÍè่อ×ื §งàเ¾พÈศÈศÖ¡ึกÉษÒาáแÅลÐะ·ท¡Ñกั ÉษÐะªชÕÇีวµÔติ ãใ¹น¹นÑ¡ักàเÃรÕÂยี ¹นáแºบºบºบÙÃรู ³ณÒา¡กÒาÃร

กิจกรรมที่ 4 คนเรามีความคดิ 2 ด้าน

• วตั ถุประสงค์
1. เพอื่ ให้นักเรยี นเรยี นร้วู า่ คนเรามีความคิด 2 ด้านคอื ด้านเหตผุ ล และดา้ นประสบการณ์
2. เพอ่ื ใหน้ ักเรยี นสามารถประยุกต์ใช้ความคิดทงั้ 2 ด้าน ในการดา� เนนิ ชวี ิตในปัจจุบนั อย่างสมดุล

• เวลำ 60 นาที

• วิธีด�ำเนนิ กจิ กรรม

วิธีดำ� เนนิ กำร ใบกจิ กรรม สื่ออุปกรณ์
1. ถามนกั เรยี นว่าคนท่เี รยี นเกง่ ที่สดุ ได้เกยี รตนิ ยิ มอันดับ 1
จะประสบความส�าเรจ็ ในชวี ติ ทกุ คนหรอื ไม่ อยา่ งไร....
2. คนทเ่ี รียนไมด่ สี อบตกบา้ งบางคร้ังจะประสบความสา� เร็จในชวี ติ
ไดห้ รอื ไม่ เพราะเหตใุ ด................
3. ให้นกั เรียนอภิปรายรว่ มกัน
4. ให้นกั เรยี นดขู ้อมูลการรบั สมัครงาน นกั เรยี นเห็นหรอื ไม่วา่ การ ข้อมลู การรับสมคั รงานทัว่ ไป
รับสมคั รงานนอกจากความรู้แล้วสง่ิ ทีส่ �าคญั อีกอยา่ งคือเรอ่ื ง
ประสบการณ์เพราะถ้ามีความรู้อยา่ งเดียวขาดประสบการณ ์
การท�างานเมื่อเจออุปสรรค/ปัญหา จะไม่สามารถแก้ปญั หาได้
หรอื มปี ระสบการณอ์ ย่างเดียวแตไ่ ม่มคี วามรู้กจ็ ะทา� งานแบบเดมิ ๆ
การคดิ หรอื พัฒนางานใหมจ่ ะมีนอ้ ย หรือถ้าต้องเจอกับสิ่งใหม่ ๆ
จะไมร่ ูว้ ิธีในการปฏบิ ตั งิ าน ฉะน้นั ความรู้จงึ ต้องคปู่ ระสบการณ์
ในดา้ นความคิดกเ็ หมือนกันความคดิ ทางดา้ นเหตุผลคอื 1+1=2
ความคดิ ดา้ นประสบการณ์ 1+1 ไมเ่ ปน็ 2 เสมอไป อาจเปน็ 3, 4,
5 ก็ได้

ถามนักเรียนวา่ จรงิ หรอื ไม.่ .............ในดา้ นการท�างานใชค้ วามรู้
คปู่ ระสบการณ ์ ในดา้ นความคดิ กต็ อ้ งใชค้ วามคดิ เชงิ เหตผุ ล + ความคดิ
เชิงประสบการณซ์ ่งึ เราตอ้ งใช้ให้เหมาะสมว่าชว่ งไหนตอ้ งใช้เหตผุ ล
ช่วงไหนควรใช้ประสบการณ์ หรอื ชว่ งไหนตอ้ งใชร้ ว่ มกนั ยกตัวอย่าง
เชน่

สถานการณ์ที ่ 3 เร่อื งชายศีรษะลา้ นและเรือ่ งช่างก่อสรา้ งฝมี ือด ี ชายศรี ษะลา้ น / ช่างก่อสร้างฝมี อื ดี
และเรอื่ งชายตาดกี ับชายตาบอด ชายตาดกี ับชายตาบอด

สรปุ ฉะน้ันถา้ เราฝกึ ใชค้ วามคดิ ทั้ง 2 ด้านใหเ้ ปน็ จะเกดิ ประโยชนส์ ูงสดุ สถานการณ์ท่ี 4 รถเสียขา้ งทาง
สามารถแกป้ ญั หาในชวี ิตประจ�าวนั ได ้ ตวั อย่างเชน่ ความคิด
เชิงประสบการณส์ ามารถช่วยทา่ นได ้ (เรอ่ื งรถเสียกลางทาง)

52

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

วิธีดำ� เนินกำร สือ่ อปุ กรณ์
แบบฝึกหัดท ่ี 1 เลา่ สถานการณ์ที่ 5 พระ 2 รูป ติดตาม สถานการณ์ท่ ี 5 พระ 2 รูป ตดิ ตาม
หลวงปู่ชาออกธดุ งค์ หลวงป่ชู าออกธุดงค์
เมอ่ื เลา่ จบแล้วสอบถามนักเรยี นว่าจะแก้ปัญหาอยา่ งไร...... ใบกจิ กรรม
แบบฝกึ หัดที่ 2 เลา่ สถานการณท์ ี่ 6 จะตดั สินใจอย่างไรดี สถานการณท์ ี ่ 6 จะตัดสนิ ใจอย่างไรดี
เมอ่ื เลา่ จบแล้วสอบถามนกั เรียนวา่ จะแกป้ ัญหาอย่างไร...... ใบกิจกรรม

• สรุปแนวคดิ ทไี่ ด้จำกกจิ กรรม
ในการด�าเนินชีวิต บุคคลที่ประสบความส�าเร็จในด้านการงานและความสัมพันธ์กับผู้อื่นจะต้องรู้จักใช้
ความคิดทั้ง 2 ด้าน คือด้านเหตุผลและด้านประสบการณ์อย่างเหมาะสมกลมกลืนกันเพื่อให้เกิดประโยชน์
สูงสดุ

• กำรประเมนิ ผล
1. สงั เกตจากการมีส่วนร่วมและอภิปราย
2. พิจารณาจากการตอบค�าถามในใบกิจกรรม

ภาพการปะยางรถ

ใบกิจกรรมท่ี 4 เรื่องคนเรำมคี วำมคดิ 2 ด้ำน
- ถามนักเรียนว่าคนที่เรียนเก่งท่ีสุด ได้เกียรตินิยมอันดับ 1 จะประสบความส�าเร็จในชีวิตทุกคน
หรอื ไม ่ อย่างไร.......
- คนท่ีเรยี นไม่ดีสอบตกบา้ งบางครั้งจะประสบความสา� เรจ็ ในชีวติ ได้หรอื ไม ่ เพราะเหตุใด.........
- แบบฝึกหัดที่ 1 เล่าสถานการณ์ท่ี 5 พระ 2 รูปติดตามหลวงปู่ชาออกธุดงค์ เมื่อเล่าจบแล้ว
สอบถามนักเรยี นวา่ จะแก้ปัญหาอย่างไร......
- แบบฝึกหัดท่ี 2 เล่าสถานการณ์ที่ 6 จะตัดสินใจอย่างไรดี เม่ือเล่าจบแล้วสอบถามนักเรียนว่า
จะแก้ปญั หาอย่างไร....

53

ค¤ู่มÁÙè ืÍ×อ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรèÍอ่×ื §งàเ¾พÈศÈศ¡ÖึกÉษÒาáแÅลÐะ·ท¡Ñกั ÉษÐะªชÕÇีวÔµิตãใ¹น¹นÑ¡ักàเÃรÂÕยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

สถำนกำรณท์ ่ี 3 ชายศีรษะลา้ น ช่างกอ่ สร้างฝมี อื ด ี ชายตาดีกบั ชายตาบอด
- ชายศีรษะล้านสูงวัยท่านหน่ึงเป็นคนท่ีไม่ค่อยมีความสุขในชีวิตเพราะเขาคอยแต่จะคิดว่าเขามี
ปมด้อยที่ศีรษะะลลา้ ้านน มมีอีอยยูว่ ู่วันันหหนนง่ึ ่ึงล ูกลนูก้อนง้อไงดไ้ซด้ือซแื้อตแงตโมงโมมามฝาฝกาเขกา ก/ ็โกเขรธาเกป็โน็กรกธาเรปให็นญกาค่ ริดใวหา่ ญล่กูคนิดอ้ว่าง
ปลูกระนช้อดงประชนัดปจรึงะทช�ำนั ใ หจก้ งึ าทรา�ทใำ�หง้กาานรเทกา�ดิ งปาัญนเหกาดิ ไปมญัล่ งหราอไยมก่ลันงรอยกัน
- ช่างก่อสร้างฝีมอื ดรี ับเหมากอ่ สรา้ งกา� แพงวดั ใชเ้ วลากอ่ สรา้ งประมาณ 5-6 เดือน เมื่อสรา้ งเสรจ็
ปรากฏว่ามีก้อนอิฐอยู่ 2 ก้อนวางเอียงไม่เข้ารูป เม่ือมองดูแล้วท�าให้ดูไม่เรียบร้อยและขาด
ความสวยงามในสายตาของช่าง ทา� ใหช้ ่างกอ่ สรา้ งทกุ ข์ใจมาก เขาจงึ บอกกบั เจา้ อาวาสว่าจะขอ
ร้อื ท้งิ แลว้ สรา้ งใหม่ เจ้าอาวาสบอกไม่ต้องหรอก เสยี ท้งั เวลาและวัสดอุ ปุ กรณ์ ชา่ งกอ่ สรา้ งก็ยิง่
ทกุ ข์ใจ วนเวยี นมาดกู �าแพงอยูท่ ุกวัน วันหน่ึงขณะท่ชี ่างยืนดูกา� แพงอย่นู ั้น มคี นท่ีมาทา� บญุ ทวี่ ัด
พูดคุยกับช่างว่า ท่านเห็นด้วยไหมก�าแพงวัดน้ีสร้างได้สวยงามมาก ช่างก็โกรธแล้วตอบกลับ
ไปว่า ไฉนท่านแกล้งพูดเช่นน้ี ท่านไม่เห็นหรือว่ามีก้อนอิฐอยู่ 2 ก้อนวางเอียงไม่เข้ารูป
คู่สนทนาตอบว่าเห็น แต่คุณลองพิจารณาดูให้ดี อิฐเป็นพัน ๆ วางเรียงอย่างได้รูป สวยงาม
อย่างยิ่ง ไฉนคุณจึงมองเพียงแค่ 2 ก้อนล่ะ ช่างเร่ิมเห็นด้วย หลังจากน้ันเขาก็ไม่ทุกข์ใจอกี เลย
- ชายตาดคี นหนง่ึ มเี พอื่ นเปน็ ชายตาบอด ทงั้ สองพากนั ไปทา� บญุ ทว่ี ดั ชายตาดมี องเหน็ กก็ ราบพระ
ในขณะที่ชายตาบอดกราบสุนัขเพราะมองไม่เห็น ชายตาดีจึงดุชายตาบอดว่าท�าไมท�าเช่นนั้น
หนั มาทางนก้ี ราบพระใหม่ ชายตาบอดกลา่ ววา่ ไมเ่ ป็นไรหรอกเพราะเวลาเขากราบทุกครงั้ เขาก็
กราบพระทุกคร้ังแหละ ชายตาดีโมโหแล้วตวาดว่า จะบ้าหรือ สุนัขก็คือสุนัข พระก็คือพระ
จะเหมอื นกนั ไดอ้ ยา่ งไร ชายตาบอดกล่าวว่าถา้ หากเขาคดิ แบบชายตาดี ชีวติ เขาคงไมม่ คี วามสุข
เพราะตามองไมเ่ หน็ ตอ้ งคอยกังวลอยูว่ า่ ท�าถูกหรอื ไม่
สถำนกำรณท์ ี่ 4 รถเสียกลางทาง
ชายผูห้ นึง่ ขบั รถยนต์ไปท�าธุระท่ตี า่ งจังหวัดซ่งึ ทรุ กนั ดาร สองขา้ งทางเปน็ ปา่ การขนสง่ หรือการส่อื สาร
ยังไม่ก้าวหน้า ยังไม่มีโทรศัพท์มือถือ ไม่มีไฟฟ้า ขากลับเม่ือเขาขับรถมาได้ประมาณครึ่งทางปรากฏว่า
ยางรถรั่ว เขาจึงจ�าเป็นต้องเปล่ียนยาง ในขณะที่ก�าลังเปลี่ยนยางอยู่น้ันก็มีลมพายุพัดแรง พัดเอากระดาษ
หนงั สอื พมิ พท์ เี่ ขาวางนอตและสกรูไว ้ หายเขา้ ไปในปา่ ขา้ งทาง เขาเพยี รหาอยหู่ ลายรอบแตไ่ มพ่ บ ทา� อยา่ งไรดี
เพราะถ้าล้อรถขาดนอต ก็จะใส่เขาที่เดิมไม่ได้ ซ่ึงหมายความว่าเขาต้องนอนค้างท่ีบริเวณน้ี เขาคิดอยู่
หลายรอบ เขาก็คิดได้ว่า ต้องถอดนอตจากล้อรถท่ีเหลือข้างละหนึ่งตัว รวมเป็นสามตัวมาใส่ล้อท่ียางรั่ว
ก็จะสามารถขบั รถต่อไปได้
ทั้งหมดนี้ก็เป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นถึงวิธีคิดและการใช้ความคิดให้เกิดประโยชน์สูงสุด การคิดแบบ
สดุ โต่งด้านใดด้านหน่งึ จึงไมเ่ กิดผลด ี ฉะน้ัน เพอื่ ความสมดุลและประสิทธภิ าพ จึงต้องควรฝึกใช้ความคิดให้
ไดอ้ ย่างถูกต้องและเหมาะสม ยดื หยนุ่ ได ้ จะทา� ใหช้ ีวติ ดีขน้ึ ทง้ั ส�าหรับตนเองและคนรอบขา้ ง

54

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

สถำนกำรณ์ท่ี 5 พระ 2 รูปติดตามหลวงปู่ชาออกธดุ งค์
ในเช้าวันหนึ่ง พระภิกษุรูปที่ 1 ลุกเดินไปเข้าห้องน้�า ในเวลานั้นยังมืดอยู่จึงเดินไปเตะหมอนของ
พระภกิ ษรุ ปู ท ี่ 2 และนกึ อยู่ในใจวา่ ทา� ไมทา่ นลกุ จากทน่ี อนแลว้ จงึ ไมเ่ กบ็ ใหเ้ รยี บรอ้ ย เมอื่ เจอพระภกิ ษรุ ปู ท ี่ 2
ขา้ งนอก พระภิกษุรปู ที่ 1 จึงกลา่ วว่าท่านทา� ไมถึงไม่เกบ็ ทนี่ อนของทา่ นใหเ้ รยี บรอ้ ย ดูซนิ ่เี ราลกุ เดนิ จะไป
เขา้ ห้องน�้าจึงเดินเตะถูกหมอนของท่าน พระภิกษุรูปท่ี 2 ตอบว่าถ้าท่านมีสติและส�ารวมอยู่ตลอดเวลา
ท่านจะเดินเตะหมอนของเราได้อย่างไร พระภิกษุรูปที่ 1 ก็ไม่ยอม ต่อว่าพระภิกษุรูปท่ี 2 เป็นฝ่ายผิด
พระภิกษุรูปที่ 2 ก็ไม่ยอมต่อว่าพระภิกษุรูปที่ 1 เป็นฝ่ายผิด พระท้ังสองรูปเถียงกันไม่มีใครยอมใคร
จงึ พากันไปหาหลวงปชู่ าใหช้ ว่ ยตัดสินให้....................
ผดิ ทัง้ 2 รปู .....................................................................................
สถำนกำรณท์ ่ี 6 จะตัดสินใจอย่างไรดี
ชายคนหนงึ่ ขับรถฝา่ สายฝนทีก่ �าลงั ตกอยา่ งหนัก ณ ทางสายเปลี่ยวแหง่ หนึ่ง ขณะทีก่ า� ลังจะขบั รถผา่ น
เพงิ พักขา้ งทางเขากเ็ หลือบไปเห็นคน 3 คนซ่งึ ทกุ คนเปยี กฝนทัง้ ตัว นงั่ หลบฝนอยู่ในเพงิ แห่งนี้ คนที่หนง่ึ
เปน็ หญงิ สาว น่ันกค็ อื หญิงคนท่ีเขาแอบชอบ คนที่ 2 เปน็ ชายวยั กลางคน น่ันคอื หมอท่เี คยผา่ ตดั ชว่ ยชวี ิต
เขาไว ้ คนที ่ 3 เปน็ หญิงชรามีลกั ษณะบง่ บอกวา่ ป่วย ไอตลอดเวลา มีอาการหอบรว่ มด้วย ดเู หมอื นว่าจะ
ไม่รอดถ้ายังขืนนั่งส่ันอยู่อย่างน้ี รถของท่านสามารถรับไปได้เพียง 1 คนเท่าน้ันท่านจะตัดสินใจเลือกรับ
ใครไป........... เพราะเหตใุ ด.....
รับใครไปก็ได้เพราะทกุ คนมีเหตผุ ลของตนเอง แตบ่ างคน มีวิธคี ดิ ทจ่ี ะให้คุณหมอขบั รถพาคนปว่ ยไป
ตัวท่านจะไดน้ ง่ั อยู่กบั หญิงท่ตี นเองสนใจอยู่

ภาพรถ 1 คัน

55

ค¤ู่มèÁÙ ืÍ×อ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรèÍอ่×ื §งàเ¾พÈศÈศ¡ÖึกÉษÒาáแÅลÐะ·ท¡Ñกั ÉษÐะªชÇÕีวµÔติ ãใ¹น¹นÑ¡ักàเÃรÕÂยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

กจิ กรรมท่ี 5 ฝึกเทคนคิ การคดิ เปน็ (เชงิ สร้างสรรค์และเชิงวเิ คราะห)์

• วัตถปุ ระสงค์
1. เพื่อให้นักเรยี นเรยี นรเู้ ทคนคิ การคิดเป็น
2. เพอ่ื ให้นกั เรียนนา� เทคนคิ ของการคิดเป็นไปปรบั ใชใ้ นชีวติ ประจา� วนั

• เวลำ 60 นาที

• วธิ ดี ำ� เนนิ กิจกรรม ส่อื อุปกรณ์

วธิ ดี ำ� เนนิ กำร
การคดิ เปน็ เป็นสิง่ ส�าคัญของชวี ิต เพราะพฤตกิ รรมหรือการกระทา� ทแี่ สดงออกลว้ นมาจาก
ความคดิ แทบท้งั น้ัน ดังค�าพงั เพยทีว่ ่าใจเปน็ นาย กายเปน็ บ่าว ซงึ่ สิง่ ท้ังหลายมีใจเปน็ ใหญ่
สา� เร็จดว้ ยใจ

การรู้จักคิดหรอื คิดเปน็ จะชว่ ยให้การด�าเนินชวี ิตเป็นไปในทางท่ีเหมาะสมเพราะเม่ือคิดเปน็
แลว้ กจ็ ะชว่ ยให้พดู เปน็ ทา� เปน็ แก้ปัญหาเป็น และเมื่อพฒั นาข้นึ เร่ือย ๆ จะเปน็ คนทม่ี ี
ความคิดทง้ั ในเชิงสรา้ งสรรคแ์ ละเชิงวเิ คราะห์ได้

ความคิดเชิงสรา้ งสรรค ์ เปน็ การมองในภาพรวม มีความยืดหย่นุ ปรบั เปลยี่ นความคิดตาม
สถานการณ์ เช่น การคดิ ประดษิ ฐส์ ่ิงต่าง ๆ โดยทา� สง่ิ ทม่ี ีอยู่แลว้ ให้ดขี ึ้นกวา่ เดมิ หรือท�า
ส่งิ ท่ยี งั ไม่มีให้เกดิ มีขึ้นมาใหม่

ความคดิ เชิงวิเคราะห์ เปน็ ความคิดแบบแยกสว่ นโดยมุ่งเน้นในเรื่องรายละเอยี ด ตัวอยา่ ง
เชน่ ขณะทีม่ ีรถวง่ิ ผ่าน 1 คนั เมอ่ื คิดในเชงิ วิเคราะหจ์ ะดูออกมาในลกั ษณะเป็นรถร่นุ ไหน
สีอะไร ปา้ ยทะเบยี นที่ไหน วิ่งเร็วไหม

เทคนิคในการคิดม ี 4 ลักษณะคอื
1. คิดไปข้างหน้า / คดิ ถกู ทาง
2. คดิ ถกู วธิ ี
3. คดิ มเี หตุผล
4. คดิ แงบ่ วกและเปน็ กศุ ล

คดิ ถกู ทำง เปน็ การมองภาพตลอดตงั้ แตต่ น้ จนจบ จะวาดภาพในมโนทศั นแ์ ละสามารถพดู
หรือพยากรณ์ได้วา่ จะเปน็ อย่างไร ดงั เชน่ ผู้ทีช่ อบเลน่ หมากรกุ จนชา� นาญ เม่อื มองกระดาน
หมากรุกท้ังหมดแล้วจะสามารถมองเห็นการณล์ ่วงหนา้ ได ้ 5 - 6 ตา โดยรูว้ ่าฝ่ายตรงขา้ ม
จะเดนิ ตาใด แล้วตนเองจะแก้ไขอย่างไร ซ่งึ จะประสบผลสา� เรจ็ อย่างน่าประหลาด

คดิ ถกู วธิ ี คือการคดิ ใหถ้ ูกเร่อื งถกู กับสถานการณ ์ เช่น การเดินทางไปเชยี งใหม่มไี ดห้ ลายวิธี
ทางรถยนต ์ รถไฟ เครือ่ งบิน หรือขับรถไปเอง ท่านต้องเลือกใหเ้ หมาะสมกับเวลาและ
งบประมาณท่ีมีอยู่ หรอื ลักษณะการเดนิ ทางต้องพักท�าธุระระหวา่ งทางหรือไม ่

56

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

วธิ ีด�ำเนินกำร สอ่ื อุปกรณ์
คิดมเี หตผุ ล เปน็ การคดิ แบบสมเหตสุ มผล หรือใชเ้ หตุผลในการคดิ ไม่ใช้อารมณห์ รือ
ความชอบสว่ นตวั ในการตัดสนิ เช่น จะเกดิ รงุ้ กินนา�้ ตอ้ งมีฝนตกหรือมีละอองนา้� ในอากาศ

คิดแง่บวกและเป็นกศุ ล เม่อื คนเราคดิ ในแง่บวก ผลรบั ทางบวกก็จะเกิดข้ึน เอาง่าย ๆ คิดดี
อารมณ์ดี ท�าอะไรก็ตามท�าดว้ ยความต้งั ใจ ท�าด้วยความสขุ ผลรับที่เกดิ ขน้ึ ดแี นน่ อน เชน่
ครูใชเ้ ราท�างานสารพัดอย่าง ถา้ เรามัวแตค่ ิดว่าเพ่อื นคนอนื่ มีตง้ั เยอะแยะท�าไมมาใชเ้ ราคน
เดยี ว เราก็จะโมโห หงดุ หงดิ งานกจ็ ะออกมาไม่ดี แตถ่ า้ เราคิดวา่ ครเู ห็นความสามารถของ
เรา แล้วเราจะไดป้ ระสบการณจ์ ากงานนี้ด้วย เมือ่ คิดแบบนอี้ ารมณก์ จ็ ะด ี ทา� ด้วยความตง้ั ใจ
งานก็จะออกมาดี

แบบฝกึ หัด สถานการณ์ท่ ี 7
สถานการณท์ ี่ 7 ช่ังน้า� หนักช้าง ชงั่ น้�าหนักชา้ ง
นักเรยี นคิดวา่ เดก็ ชายซุนจะมีวิธกี ารชั่งนา้� หนักชา้ งได้อย่างไร

• สรปุ แนวคดิ ทไ่ี ดจ้ ำกกิจกรรม
การคดิ เป็น เป็นการคดิ ทง้ั ในเชิงสร้างสรรค์และในเชงิ วเิ คราะห ์ มองทง้ั ภาพรวมและรายละเอียด เป็น
การฝึกสร้างความคิดให้มีพลัง ให้มีคุณภาพ และสามารถปรับตามสถานการณ์ท่ีเปล่ียนแปลงไปได้ ท�าให้
เขา้ ใจสง่ิ ต่าง ๆ รอบตัวมากขึ้น
• กำรประเมนิ ผล
พิจารณาจากการตอบคา� ถามในใบกจิ กรรม
ใบกจิ กรรมท่ี 5 ฝกึ เทคนคิ กำรคดิ เปน็ (เชิงสรำ้ งสรรค์และเชงิ วิเครำะห)์
สถำนกำรณท์ ี่ 7 ชั่งน�้าหนกั ช้าง
ในสมยั ก่อนเมืองจีนมอี �านาจมาก มีหลายเมืองที่ต้องสง่ เครื่องบรรณาการไปถวายกษัตรยิ ์จีนทกุ ป ี มอี ยู่
ปีหนึ่งจีนได้รับเครื่องบรรณาการเป็นช้างตัวใหญ่หน่ึงเชือก หลายคนก็มีความสงสัยว่าช้างตัวน้ีใหญ่โตนัก
จะมนี า�้ หนกั เทา่ ไร แต่ในสมยั กอ่ นไมม่ เี ครอ่ื งชง่ั ชนดิ ใดจะสามารถชง่ั นา�้ หนกั
ช้างตัวนี้ได้ ณ เวลาน้ันมีเด็กชายซุน ลูกของเสนาบดีท่านหนึ่งอาสาช่ัง
น้า� หนักช้างโดย..
ใช้หลักการทดแทน โดยเอาช้างลงเรือแล้วเรือจมไปเท่าใด
ทา� เครอื่ งหมายไว ้ แลว้ เอาทรายหรอื กอ้ นหนิ กอ้ นเลก็ ใสล่ งไปใหเ้ รอื จมเทา่ ที่
ท�าเครอ่ื งหมายไว้ น�าทรายหรือกอ้ นหินใส่ถุงเล็ก แบง่ ช่ัง จะไดน้ า�้ หนกั ชา้ ง

ภาพช้าง

57

ค¤ู่มÁÙè ืÍ×อ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรÍèอ่×ื §งàเ¾พÈศÈศ¡Öกึ ÉษÒาáแÅลÐะ·ท¡Ñกั ÉษÐะªชÕÇีวµÔติ ãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÂÕยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

กจิ กรรมท่ี 6 เราคอื คนส�าคัญ

• วตั ถุประสงค์
1. เพอื่ ให้นักเรยี นแสดงความคิดเหน็ ตอ่ บุคคลทเ่ี ป็นฮโี รของตนเองได้
2. เพอ่ื ใหน้ กั เรียนส�ารวจและเหน็ คณุ คา่ ในตนเอง
3. เพือ่ ใหน้ ักเรียนยอมรับคุณค่าของผ้อู น่ื ได้

• เวลำ 60 นาที
• วิธีดำ� เนินกิจกรรม

วิธดี ำ� เนนิ กำร สื่ออุปกรณ์
1. ให้นักเรียนเขยี นชอื่ ฮีโร่ในดวงใจของตนเอง 1 ชอ่ื .............................. ใบกจิ กรรม
และให้บอกเหตุผลดว้ ยวา่ เพราะเหตใุ ด....................................................
2. ให้นกั เรียนสา� รวจและระบุว่าในตวั ของนักเรยี นแตล่ ะคน มีความภมู ิใจในเรอ่ื งใด
มากที่สดุ ..................................เพราะเหตุใด................
สรปุ ภาพรวมลักษณะของฮโี รคอื ......................................
3. ใหน้ ักเรียนอา่ นเร่อื ง ฮีโรของผมคือขอทาน ข่าวหนังสือพิมพ์
เขยี นดว้ ยชวี ิต ฮโี รของผมคอื ขอทาน
ให้นักเรยี นดูภาพ ความเป็นจรงิ ของชีวติ ทีแ่ ตกตา่ งกัน และข่าวเขียนด้วยชวี ิต
ภาพความเป็นจรงิ ของ
ชีวิต

www.dek-d.com, มนี าคม 2558
อยากใหท้ ุกคนต้งั ใจเรยี น อย่าทอ้ คนท่ีมคี วามพรอ้ มทกุ อย่างอย่าทา� ใหพ้ ่อแม่ผิดหวงั
ภาพผ้ปู ระสบความส�าเร็จในดา้ นต่าง ๆ
4. ให้นักเรียนอภปิ รายร่วมกัน ถงึ เร่อื งทีน่ กั เรยี นไดเ้ รยี นรู้ในวันน้ี

• สรปุ แนวคิดทไ่ี ด้จำกกจิ กรรม
ทกุ คนมคี ณุ คา่ ในตนเอง อยา่ ดถู กู ตนเอง พยายามคน้ หาใหพ้ บ และพฒั นาตอ่ ไปเรอื่ ย ๆ สง่ิ นจ้ี ะเปน็ กา� ลงั
ใจใหน้ กั เรยี นกา้ วตอ่ ไปในชวี ติ อยา่ งภาคภมู ิ และในทางกลบั กนั เราตอ้ งไมด่ ถู กู ผอู้ น่ื เพราะแตล่ ะคนมคี วามถนดั
และความสามารถท่แี ตกตา่ งกันออกไป

58

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

• กำรประเมินผล
จากการอภปิ รายรว่ มกัน
จากการพจิ ารณาคา� ตอบในใบกิจกรรม

ใบกจิ กรรมที่ 6 เรำคอื คนส�ำคญั
1. ใหน้ กั เรยี นเขยี นชอื่ ฮโี ร่ในดวงใจของตนเอง 1 ชอ่ื ..............
และใหบ้ อกเหตผุ ลดว้ ยวา่ เพราะเหตใุ ด..........................
2. ใทห่า้นนักภเมู ริใียจนในสเ�ารร่ือวงจใดแมละารกะทบ่ีสุวดุ ่า.ใ..น..ต..ัว.ข..อ..ง.เนพักรเาระียเหนตแุใตด่ล..ะ..ค..น...........ภาพฮีโร่ของผมคือ ขอทาน

สรปุ ภาพรวมลกั ษณะของฮโี รคือ...............................................................................

ขา่ วหนังสอื พิมพ ์ ฮีโรข่ องผมคือ ขอทาน (คม ชดั ลกึ 13 มกราคม 2551)
เซา (อัษฎายทุ ธ อินทยน) อาย ุ 23 ป ี นักศึกษาวทิ ยาการคอมพวิ เตอร์ เปน็ เยาวชนตวั อย่างโครงการ
สานรัก คนเก่ง หัวใจแกร่ง เม่ือยังเด็กอาศัยอยู่กับตา ยาย และเมื่อเขาอายุได้ 12 ปี ตา ยายก็จากไป
เขาท�าทกุ อยา่ งเพ่ือหาเล้ยี งตนเอง เปน็ ขโมย เสพสิง่ เสพตดิ คุย้ ขยะหาของกิน วันหนึ่งเขาเหน็ ขอทานซ่งึ ไม่มี
แขนขายังสามารถด�ารงชีวิตอยู่ได้ แต่ตัวเขาเองมีอาการครบ 32 จะยอมแพ้ขอทานได้อย่างไร นับแต่น้ัน
มาเขาเลิกทุกอยา่ ง ต้ังใจสชู้ วี ติ ไปรับจา้ งดูแลสวน หาเงินสง่ ตนเองเรยี นและต่อมาก็ได้ทุนเรียนตอ่ และไม่กี่ปี
เขาก็จะจบปริญญาตรี

ข่าวจากหนงั สอื พมิ พ ์ เขยี นด้วยชีวิต (คม ชดั ลึก 22 กรกฎาคม 2550)
เดก็ หญิงเมย์ ประมงกิจ ชาวมอร์แกน อาศัยอยู่เกาะเหลา จังหวัดระนอง ญาตโิ ดนจับท่อี นิ เดีย 19 คน
ซ่งึ ทั้งหมดนามสกลุ ประมงกิจ เปน็ นามสกลุ ที่ไดร้ บั พระราชทานจากสมเด็จยา่ แตพ่ วกเขาไม่กล้าเรียกร้อง
เพราะไมม่ สี ญั ชาต ิ ไมม่ บี ตั รประชาชน มอี าชพี จบั ปลงิ ขาย ซงึ่ ตกลงกบั นายจา้ งตวั ละ 50 บาท (เพราะตอ้ งดา� นา�้
ลงทะเลลึก 30 เมตร ครง้ั ละ 2 - 3 ช่ัวโมง เส่ยี งกับปลาฉลาม และเมือ่ อยู่ในนา้� ลกึ มาก ๆ นาน ๆ กจ็ ะโดน
นา�้ บบี ตายหรือไม่กพ็ กิ าร โชคดหี นอ่ ยอาจแคป่ ากแข็ง ขากรรไกรแข็งอยู่ระยะหน่งึ ) แต่พอขึ้นมาบนบกกลับได้
ราคาลดเหลอื 30 บาท 20 บาท หรอื บางครง้ั ได้ 7 บาท พวกเขาก็ตอ้ งยอมเพราะไม่มอี ะไรจะกิน จึงขอให้
ท่านผวู้ า่ ฯ ชว่ ยญาติท่ีโดนจบั กลับมาดว้ ย และขอให้ทางราชการช่วยออกบตั รใหพ้ วกเขาดว้ ย
หมายเหต ุ พวกผใู้ หญแ่ ละญาตพิ น่ี อ้ งไมร่ หู้ นงั สอื เดก็ หญงิ เมยจ์ งึ เขยี นจดหมายแทนความรสู้ กึ ของพวกเขาทกุ คน

ภาพเขียนดว้ ยชีวิต

59

ค¤ู่มÁÙè ืÍ×อ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรèÍ่อ×ื §งàเ¾พÈศÈศÖ¡ึกÉษÒาáแÅลÐะ·ทÑ¡กั ÉษÐะªชÕÇีวÔµิตãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÕÂยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

ภาพหวั ใจยง่ิ ใหญก่ ว่าความพกิ าร
ข่าวจากหนังสอื พมิ พ์ หวั ใจยงิ่ ใหญ่กว่าความพิการ (เดลนิ ิวส์ 18 มนี าคม 2551)
พอรเ์ ตอร ์ เอลเลต็ ต ์ เขาเปน็ นกั บาสเกต็ บอลชายประจา� โรงเรยี นแหง่ หนงึ่ และเขาเปน็ คนหนงึ่ ทที่ า� แตม้
สูงสุดของทีม และเป็นผู้เล่นท่ีทรงคุณค่าระดับเยาวชน ซ่ึงไม่ใช่เร่ืองแปลกท่ีจะมีนักเรียนเก่งบาสเก็ตบอล
แต่ที่แปลก คอื เขามแี ขนเดยี ว ซง่ึ เขาคดิ วา่ หากคดิ ว่าคนอ่นื คิดว่าเขาทา� ไมไ่ ด้ เขาก็พร้อมจะพิสูจน์ให้คน
เห็นวา่ เขาท�าได้ สา� หรบั คนบางคนคิดว่า ความพกิ ารเปน็ เร่ืองใหญ่ แตต่ ราบใดทค่ี ุณไมย่ อมแพ้ กจ็ ะไม่มี
อะไรทีค่ ณุ ทา� ไม่ได้

ภาพจากสามสลงึ สูเ่ ศรษฐพี นั ลา้ น
ข่าวจากหนงั สอื พมิ พ ์ จากสามสลึงส่เู ศรษฐพี นั ลา้ น (คม ชดั ลกึ 18 มนี าคม 2551)
เขาเล่าว่าตอนเด็ก ผมมีเงินแค่สามสลึงแต่ผมใช้ความพยายามปั่นเงินที่มาจากน�้าพักน�้าแรงจนมี
พันล้านบาท หากไร้ความทุ่มเทต้ังใจจริง คงจะมาถึงจุดนี้ได้ยาก เมื่อก่อนต้องปากกัดตีนถีบมาโดยตลอด
เปน็ เด็กเสริ ์ฟ เดก็ เข็นผกั เดก็ วง่ิ เอกสาร บางครง้ั ไม่มเี งินกินขา้ ว ต้องเอากระดาษทชิ ชูไปละลายน้�าแลว้ กนิ
เพอ่ื ประทงั ชวี ติ เพราะยากจนมาก แต่ดว้ ยใจสู้ และเกบ็ ออมโดยมโี อกาสเขา้ หุ้นกับเพ่ือนตั้งบรษิ ัท จนทุกวนั นี้
มพี อแลว้ เพราะทรพั ยส์ นิ ทมี่ มี มี ลู คา่ นบั พนั ลา้ นบาท ทกุ วนั นผี้ มยนื หยดั ไดเ้ พราะความตงั้ ใจ ความด ี และความ
มนี �า้ ใจทีม่ อบให้คนอน่ื โดยไมห่ วังผลตอบแทน

60

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

ภาพผู้ประสบความสา� เรจ็ ดา้ นต่าง ๆ (ผ่านอปุ สรรคมาแล้วทั้งนัน้ )

61

ค¤ู่มÁÙè ื×Íอ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรèÍ่อ×ื §งàเ¾พÈศÈศÖ¡กึ ÉษÒาáแÅลÐะ·ท¡Ñกั ÉษÐะªชÇÕีวµÔิตãใ¹น¹นÑ¡ักàเÃรÂÕยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

กจิ กรรมที่ 7 การสอ่ื สารท่มี ีประสทิ ธภิ าพ

• วตั ถุประสงค์
1. เพอื่ ให้นักเรียนเรียนร้ถู งึ การส่อื สารที่มีประสิทธภิ าพ
2. เพือ่ ใหน้ กั เรยี นมที กั ษะการสื่อสารได้อย่างเหมาะสมกับกาลเทศะ

• เวลำ 60 นาที

• วิธดี ำ� เนนิ กจิ กรรม สอื่ อปุ กรณ์
สถานการณท์ ่ี 8 ฟังผิด
วธิ ดี ำ� เนนิ กำร
1. เล่าเร่ือง ฟังผดิ ใหน้ กั เรียนฟัง
2. ใหน้ ักเรียนร่วมกันอภิปรายถึง สาเหตุของการฟังผิดและผลเสยี ของการฟงั ผดิ
(การสื่อสารท่ีไม่มีประสทิ ธภิ าพ)
3. อธบิ ายวิธกี ารสื่อสาร

สำรทส่ี ง่ ไป

ผสู้ ง่ สำร สอ่ื ผรู้ บั สำร

สำรทส่ี ง่ กลบั

การสือ่ สารประกอบด้วย ผู้สง่ สาร / ผ้รู บั สาร / สารท่จี ะส่ง (อะไรก็ได้ทีต่ อ้ งการจะส่งไป
ใหผ้ ้รู ับ เชน่ ขอ้ ความหรอื ภาษากาย บางคร้ังจะมีส่ือหรอื ตัวกลางชว่ ยในการสง่ สาร
การสอ่ื สารจะมปี ระสทิ ธภิ าพ องค์ประกอบของการสอ่ื สารจะต้องครบและสมบูรณ์
เชน่ ตัวผสู้ ง่ สารต้องส่งสารที่ชดั เจน กิริยาวาจาตอ้ งน่มุ นวล เหมาะสม อารมณ์ปกติ
ไม่โกรธหรอื โมโห และตอ้ งเหมาะกับกาลเทศะ ฯลฯ

ในบางประเด็น ผสู้ ่งสารจะต้องมีไหวพรบิ ในการท่ีจะใหผ้ รู้ บั สารไมโ่ กรธ กรณที ี่ สถานการณท์ ี ่ 9 ตอนท่ ี 1
ข้อความนั้นอาจกระทบอารมณ์หรือความรูส้ กึ ของผูร้ บั สารโดยตรง ตวั อย่างเช่น ท�าไมถงึ ตอ้ งเปน็ ฉันดว้ ย
เล่าสถานการณท์ ี่ 9 ตอนท ี่ 1 ให้นักเรยี นฟงั (ท�าไมถงึ ตอ้ งเป็นฉนั ด้วย)
นักเรยี นมีความคดิ เหน็ อย่างไร.................................................................

เล่าสถานการณ์ที ่ 9 ตอนท่ี 2 ใหน้ กั เรียนฟัง สถานการณท์ ่ี 9 ตอนที่ 2
นักเรยี นมีความคดิ เหน็ อยา่ งไร................................................................ ขา่ วหนังสือพิมพ์
เลา่ ขา่ วหนงั สือพมิ พ์ เรอ่ื งความขัดแยง้ ทีเ่ กดิ จากการสอ่ื สาร ความขัดแย้งทีเ่ กดิ จาก
การส่ือสาร

สรปุ ภาพรวมของเทคนคิ การสอื่ สารทม่ี ีประสิทธภิ าพ

62

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

วธิ ดี ำ� เนินกำร สื่ออุปกรณ์
ขอ้ ควรระวงั เมอื่ จะส่ือสาร
1. อารมณ์
2. สารที่จะส่ือ (ส่งผลกระทบตอ่ ใครหรือไม)่
3. ต้องระวงั ความรู้สกึ ของผรู้ ับสาร โดยเอาตนเองเป็นหลัก (แครค์ วามรู้สกึ ของ
ผู้อืน่ เช่น ไม่พูดวา่ คุณโงจ่ งั / พอ่ แม่เปน็ เตา่ ลา้ นปี / ขบ้ี น่ / ไมเ่ ขา้ ใจลูก /
ท�าไมถึงทา� ตวั แย่อย่างนี ้ ฯลฯ
สรปุ จงคิดทกุ ค�าท่พี ดู แต่อย่าพดู ทุกค�าที่คิด
แบบฝึกหดั ขณะทลี่ กู เดินเขา้ มาในบา้ นแม่ถามว่าทา� ไมวันน้ีกลับดึกจัง แล้วทา� ไม
ไม่โทรมาบอกแมก่ ่อน
ลูกควรตอบว่า....................................................................................

• สรปุ แนวคิดทไ่ี ด้จำกกิจกรรม
การส่ือสารเป็นสิง่ ส�าคัญชว่ ยให้ไดข้ อ้ มูล ความร ู้ และสมั พนั ธภาพกบั ผูอ้ ืน่ รวมถึงการชว่ ยเหลือ ในสิง่ ที่
ต้องการ แตถ่ า้ ใช้การสอื่ สารท่ีไมเ่ หมาะสม อาจกอ่ ให้เกดิ ความขดั แย้งหรือรนุ แรงถงึ ข้ันเสียชวี ติ ได ้
• กำรประเมนิ ผล
จากการอภปิ รายร่วมกนั
จากการพิจารณาคา� ตอบในใบกิจกรรม

ภาพการส่ือสาร

63

ค¤ูม่ÁÙè ื×Íอ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรèÍอ่×ื §งàเ¾พÈศÈศ¡ÖึกÉษÒาáแÅลÐะ·ท¡Ñกั ÉษÐะªชÇÕีวµÔติ ãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÂÕยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

สถำนกำรณ์ที่ 8 ฟงั ผิด
โทรศัพท์ดงั ข้ึนในตอนเยน็ ท่สี �านักสงฆแ์ หง่ หนง่ึ “พระอาจารยพ์ รหมอยไู่ หม” คนท่ีโทรมาเสียงเครียด
ผู้รับสายตอบว่า เสียใจค่ะ ท่านก�าลังพักผ่อนอยู่ในห้อง กรุณาโทรกลับมาอีกครั้งภายใน 30 นาทีนะคะ
คนโทรมาค�ารามก่อนที่จะวางหูไปว่า “เขาก็จะตายภายใน 30 นาทีนีแ่ หละ” ผรู้ บั สายนั่งตวั ส่ันงันงกดว้ ย
ความกลัว ใครถามอะไรก็ตอบไม่ได้ พูดไมอ่ อก เมอ่ื เวลาผา่ นไป 20 นาท ี พระอาจารย์พรหมเดินออกมา
จากหอ้ ง และเห็นเธอผนู้ นั้ นั่งตวั สน่ั อย ู่ จงึ พดู คยุ ปลอบโยนและไดค้ วามว่า “มีคนจะมาฆ่าท่าน รบี หนเี รว็ ”
ท่านถามว่าเขาวา่ อยา่ งนีเ้ หรอ เธอตอบว่า มีคนโทรมาหาทา่ นและบอกว่า เขาก็จะตายภายใน 30 นาที
นแ่ี หละ พระอาจารย์พรหมนั่งนกึ ดจู ะมกี ารตายภายใน 30 นาทีน ี้ ขณะนน้ั ท่านก็นกึ ออกว่าเคยให้ค�าแนะน�า
ชายคนหนง่ึ ทีป่ ่วยเปน็ เอดส์โดยสอนใหน้ ่ังสมาธ ิ คงเปน็ เขาแน่เลย เพ่อื นเขาคงโทรมา ทา่ นอาจารย์พรหม
จึงอธิบายใหเ้ ธอผู้รบั โทรศัพทเ์ ขา้ ใจ และรีบไปยังบา้ นชายคนน้นั และได้ทนั พบเขากอ่ นตายพอดี
สถำนกำรณ์ที่ 9 ตอนที ่ 1 ทา� ไมถงึ ต้องเป็นฉนั ดว้ ย

สถานการณล์ บ เยน็ วันหน่ึงสามีกลบั มาบ้านไมพ่ บภรรยาจึงนงั่ ดทู ีวรี ออย ู่ จากน้นั ไม่นานภรรยากก็ ลบั
มาบา้ นด้วยทา่ ทีท่ีเหนอ่ื ยมากเนื่องจากเธอเพ่งิ มีปญั หากบั เจ้านายมา แถมยังตอ้ งหอบเอางานมาทา� ต่อทีบ่ ้าน
สามีไม่ทันสังเกต จึงพดู กับภรรยาว่า ท�าไมกลบั เยน็ จัง ผมหวิ ข้าวจะแยอ่ ยู่แล้ว ในตูเ้ ย็นไม่มอี ะไรกนิ เลย
ชว่ ยรีบ ๆ ทา� อะไรให้กนิ หนอ่ ยนะ ภรรยาโกรธลมออกหู ตอบไปว่า จะบ้าหรือไง คนเหนอื่ ยจะตายอยแู่ ล้ว
ไมเ่ ห็นหรอื หวิ มากนกั ทา� ไมไมท่ า� กนิ เองละ่ รออยู่ได้ วันน้ีฉันไม่มีอารมณ์ ไม่ท�าแล้ว ไปหา...(ค�าไมส่ ุภาพ)
...ทีอ่ ่ืน สามกี ็โกรธจนลมออกหเู พราะโมโหหวิ

สถานการณบ์ วก เยน็ วนั หนงึ่ สามกี ลบั มาบา้ นไมพ่ บภรรยาจงึ นงั่ ดทู วี รี ออย ู่ จากนนั้ ไมน่ านภรรยากก็ ลบั
มาบา้ นด้วยท่าทที ีเ่ หน่ือยมากเนื่องจากเธอเพงิ่ มีปญั หากับเจา้ นายมา แถมยังตอ้ งหอบเอางานมาทา� ต่อทบี่ า้ น
สามีไม่ทันสังเกต จึงพูดกับภรรยาว่า ท�าไมกลับเย็นจัง ผมหิวข้าวจะแย่อยู่แล้ว ในตู้เย็นไม่มีอะไรกินเลย
ชว่ ยรบี ๆ ทา� อะไรใหก้ ินหน่อยนะ ภรรยาตอบวา่ ขอโทษทีท่ีรกั วนั นท้ี ่ีทา� งานยุง่ มากเลย และกอ่ นกลับบา้ น
เพิ่งทะเลาะกับหวั หน้ามา แถมวันน้ยี งั ตอ้ งหอบงานกลบั มาทา� อกี คงไมม่ ีเวลาดูแลคุณ คุณช่วยทา� อาหารเยน็
วนั นีห้ นอ่ ยได้ไหมคะ หรอื จะออกไปทานข้างนอกกนั ดี
สถำนกำรณท์ ่ี 9 ตอนท ่ี 2 ข่าวหนังสอื พมิ พ์ ความขัดแย้งทีเ่ กิดจากการสือ่ สาร (คม ชดั ลกึ 14 มีนาคม 2551)
มตี า� รวจสายสืบ 2 นาย ไดเ้ ขา้ จบั กุมแผงขายซีดีละเมดิ ลิขสิทธิ์ในตลาดแห่งหนง่ึ ซง่ึ เป็นเขตพืน้ ท่ีทหาร
โดยมกี ารใชค้ วามรุนแรงเกนิ กว่าเหตกุ บั พอ่ ค้า 2 คน เปน็ จงั หวะเดียวกบั ท่มี ที หาร 2 นาย ยศ ส.ต. และ จ.ส.อ.
เหน็ เหตุการณก์ ็เดนิ ไปสอบถามเรือ่ งราว แต่ต�ารวจ 2 นายเลิกชายเส้อื โชว์ปืนพกที่เอวและหันมาตะคอกใส่ว่า
“กเู ปน็ ตา� รวจมงึ ไมต่ อ้ งมายงุ่ ” เมอ่ื ไดย้ นิ ดงั นนั้ ฝา่ ยทหารจงึ เสยี งดงั เขา้ ใส ่ พวกผมกเ็ ปน็ ทหารเหมอื นกนั ทง้ั หมด
เถยี งกันชลุ มนุ ขณะน้นั มีนายทหารยศ ร.ต. เข้าห้ามปรามใหแ้ ยกกัน สักพกั ต�ารวจหนง่ึ ใน 2 นายชักปืนมา
ยิงทหารยศ ส.ต. ตาย โดยคนอนื่ ไม่สามารถช่วยได้เพราะต�ารวจอีกคนยืนถอื ปนื ขอู่ ย่ดู ้วย

64

HHaannddbboookkfoforrInInteteggrraateteddSSeexxEEdduuccaatitoionnaannddLLifiefeSSkkilillsls

กกิจิจกกรรรรมมทท่ี ่ี88กกาารรใใหห้คค้ า� า� ปปรรกึ กึ ษษาา

••ววตั ตั ถถุปุปรระะสสงงคค์ ์
11. . เพเพื่ออื่ ใหให้นน้ กั ักเรเรยี ยีนนสสาามมาารรถถเลเลอื ือกกคคนนทที่จ่ีจะะขขออรรบั ับคค�าา�ปปรรึกกึ ษษาาเมเมอ่ื อ่ื มมปี ปี ัญญั หหาาไไดดอ้ ้อยยา่ า่งงเหเหมมาาะะสสมม
22. . เพเพอ่ื ือ่ ใหใหน้ ้นักักเรเรยี ยีนนไไดด้ส้สาามมาารรถถททจี่ ่ีจะะเปเป็นน็ ทท่ีปป่ี รรึกึกษษาาในในเบเบอ้ื ื้องงตต้นน้ ขขอองงเพเพือ่ ่ือนนแแลละะผผอู้ อู้ ื่นื่นไไดด้ ้

••เวเวลลำำ 6 600 น นาาทที ี

••ววธิ ิธดี ีด�ำ�ำเนเนนิ นิ กกิจจิกกรรรมม

ววธิ ธิีดีด�ำำ�เนเนนิ นิ กกำำรร สสือ่ ่ืออุปุปกกรรณณ์ ์
11. . ถถาามมนนกั กัเรเยรี ยีนน ใ คใครเรคเคยยฟฟงั เงั พเพลลง งห หรอรื อืดดูโฆูโฆษษณณาาททบี่ บี่คุ คุ คลลนนง่ั อง่ั อยยทู่ ทู่าาม่ มกกลลาางฝงฝงู ชงู ชนน แ แตตร่ ส้รู่ สู้กึ กึ สสถถาานนกกาารรณณท์ ท์ ี่ 1ี่ 100 เ ขเขา้ า้ใจใจ
เหเหมมอื อืนนออยยคู่ คู่นนเดเดยี ยีววในในโลโลกก แแตตไ่ มไ่ ม่เขเ่ ข้าา้ใจใจ
นนกั กัเรเยรี ยีนนคคดิ ดิววา่ าเ่ พเพราราะเะหเหตตใุ ดใุ ด...................... สสถถาานนกกาารรณณท์ ท์ ่ี 1ี่ 11 ม มปี ีปัญญั หหาา
22. . เลเลา่ าเ่ รเอร่ื อื่งจงจรงริ จงิ จาากกปประรสะสบบกกาารณรณ ์ ( ์เ(ขเขา้ าใ้ จใจแแตตไ่ มไ่ มเ่ ขเ่ ขา้ าใ้ จใจ) ) ไมไมอ่ ่อยยาากกปปรรกึ กึษษาาใคใครร
33. . เลเลา่ าเ่ รเอรื่ อื่งจงจรงริ จงิ จาากกปประรสะสบบกกาารณรณ ์ ม ์ มปี ปีญั ญั หหาาไมไมอ่ อ่ยยาากกปปรกรึ กึษษาาใคใครร
ถถาามมนนกั กัเรเยรี ยีนนววา่ า ่ เ พเพราราะเะหเหตตใุ ดใุ ดบบคุ คุ คลลเมเมอ่ื อ่ืมมปี ปีญั ญั หหาาจจงึ ไงึ มไมอ่ อ่ยยาากกปปรกรึ กึษษาาใคใคร.ร............
44. . เปเปดิ ดิออภภปิ ปิรารายยรว่รว่มมกกนั นัถถงึ คงึ คววาามมจจา� าเ� ปเปน็ น็ขขอองกงกาารขรขอองรงบรั บัคคา� าป� ปรกรึ กึษษาา................
55. . บบรรยรยาายยเรเอร่ื อ่ืงกงกาารใรหใหค้ ค้า� าป� ปรกรึ กึษษาา

กกาารใรหใหค้ ค้า� าป� ปรกรึ กึษษาาเปเปน็ น็กกระรบะบววนนกกาารใรหใหก้ ก้าารชรชว่ ว่ยยเหเหลลอื อื ใ หใหผ้ ผ้รู บรัู้ บัคคา� าป� ปรกรึ กึษษาาไดไดค้ ค้ดิ ดิ ไ ดไดส้ ส้า� าร� วรวจจ
แแลละทะทา� �าคคววาามมเขเขา้ า้ใจใจถถึงึงปปัญญั หหาาขขอองงตตนนเอเองง แ แลละสะสาามมาารรถถททจี่ จี่ะตะตัดดัสสนิ ินใจใจแแกก้ไขไ้ ขปปัญัญหหาาขขอองง
ตตนนเอเองงไดได ้ โ้ ดโดยยออาาศศัยยัเทเทคคนนิคิคแแลละกะกาารรสสรร้าา้งงสสัมัมพพนั นั ธธภภาาพพ

กกาารรใหใหค้ ค้�า�าปปรรึกึกษษาาททีม่ ี่มปี ีปรระสะสทิ ิทธธภิ ภิ าาพพ ผ ผใู้ หู้ให้คค้า� �าปปรรึกึกษษาาตตอ้ อ้งงมมคี ีคววาามมรร้ใู นู้ในเรเร่อื ื่องงนน้ัน้ัน ๆ ๆ แ แลละะ
ปประรกะกาารสรสา� าค� คญั ญั ตตอ้ อ้งมงมคี คีววาามมเขเขา้ าใ้ จใจแแลละมะมคี คีววาามมรส้รู สู้กึ กึออยยาากกชชว่ ว่ยย แ แตตท่ ท่ผี่ ผ่ีาาน่ นมมาาผผใู้ หใู้ หค้ ค้า� าป� ปรกรึ กึษษาา
บบาางงททา่ า่นน เ ชเชน่ น่ ผ ผูใ้ หู้ใหญญจ่ ่จะมะมเี พีเพยี ยีงงขข้อ้อเดเดียียวว ค คือือ อ อยยาากกชชว่ ว่ยยแแตต่ไมไ่ มม่ ่มคี คีววาามมเขเขา้ า้ใจใจ ว วัยยัรรนุ่ ุ่นจจงึ งึหหนั ัน
ไปไปปปรรกึ กึษษาาเพเพือ่ ่ือนนเปเปน็ น็ สส่วว่นนใหใหญญ่ เ ่ พเพรราาะเะพเพือ่ ื่อนนเขเข้าา้ใจใจแแลละอะอยยาากกชชว่ ว่ยย แ แตต่ใน่ในบบาางงคครรัง้ ัง้เพเพือ่ ่ือนนยยังัง
ขขาาดดคคววาามมรรูใ้ นู้ในเรเรอ่ื อ่ืงงนนนั้ นั้ ๆ ๆ จ จึงงึททา� �าใหให้กก้าารรใหใหค้ ้ค�า�าปปรรึกกึษษาาไมไมบ่ บ่ รรรลลุตตุาามมววตั ัตถถปุ ุปรระสะสงงคคเ์ ท์เทา่ ่าทที่คีค่ววรร

เทเทคคนนิคิคกกาารรใหใหค้ ้ค�าา�ปปรรึกึกษษาา
11. . เรเริ่มิม่ ตตน้ น้ สสรร้า้างงสสมั มั พพันันธธภภาาพพทท่ดี ด่ี พี พูดูดคคุยุยแแบบบบเปเปน็ ็นกกนั ันเอเองง ใ ชใช้ภภ้ าาษษาาแแบบบบงงา่ า่ยย ๆ ๆ
หหอ้ อ้งงคคววรรมมีคคีววาามมเปเป็น็นสสดั ดัสสว่ ่วนน ไ มไมม่ ่มเี สเี สียียงงรรบบกกววนน / /ส สงงบบ ท ท่าา่นนัง่ ั่งคคววรรมมลี ลีักกัษษณณะะ
ตตงั้ ง้ัฉฉาากกเยเยอ้ื ้อืงงกกันนั เลเล็กก็นนอ้ อ้ยย ใ กใกลลก้ ้กนั ันพพออททจ่ี จี่ะแะแตตะไะหไหลลก่ ก่นั นั ไดได้ ้

สสา� �ารรววจจลลงงไปไปในในปปัญญั หหาาหหรรอื ือสสาาเหเหตตุทุท่ีมมี่ าาขขออรรบั ับคค�า�าปปรรกึ ึกษษาา โ ดโดยยสสังังเกเกตตคคววาามมรรว่ ว่มมมมอื ือววา่ ่า
จจะเะปเปิดิดเผเผยยขข้อ้อมมลู ูลหหรรืออืไมไม่ออ่ยย่าา่งงไรไร ผ ผ้ใู หู้ใหค้ ้ค�า�าปปรรกึ กึษษาาคคววรรสสรร้าา้งงคคววาามมมมนั่ ั่นใจใจใหให้ผผ้รู ้รูับบั คค�า�าปปรรกึ กึษษาา
โดโดยยบบออกกววา่ า่ขขอ้ อ้มมลู ูลนน้ีจจ้ีะเะปเปน็ ็นคคววาามมลลบั ับรระหะหววา่ า่งงเรเราา

ตตวั วัออยยา่ ่างงคค�าา�พพูดดูทท่ีใชี่ใชใ้ น้ในกกาารรสสา� �ารรววจจปปัญัญหหาา........... .ช ช่วว่ยยเลเลา่ ่าใหใหฟ้ ฟ้ งั ังหหนน่ออ่ยยไดได้ไหไ้ หมมวว่า่า
เกเกิดดิออะไะรไรขขึ้นน้ึ ...... ./ /ใ นในคคววาามมคคิดิดขขอองงเรเราาปปญั ัญหหาาคคืออื อะไะรไร......................

6655

ค¤ูม่ÁÙè ืÍ×อ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรèÍ่อ×ื §งàเ¾พÈศÈศÖ¡ึกÉษÒาáแÅลÐะ·ทÑ¡กั ÉษÐะªชÇÕีวµÔิตãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÕÂยี ¹นáแºบºบºบÙÃรู ³ณÒา¡กÒาÃร

วิธดี �ำเนินกำร ส่ืออุปกรณ์
ค�าถามท่ีใชส้ ่วนใหญ่ ใช้ค�าถามปลายเปิด เพราะผพู้ ดู รบั คา� ปรึกษาจะตอบได้
หลากหลาย เชน่ เรื่องอะไรท่ที �าให้ไมส่ บายใจ....../ อยากให้ช่วยอะไรไหม....
ค�าถามปลายปดิ ควรใช้เท่าทจี่ �าเป็น เช่น ใช ่ /ไม่ใช ่ ใชถ้ ามเพอ่ื ตรวจสอบขอ้ ความที่
ผรู้ บั คา� ปรกึ ษาพดู มา แตผ่ ใู้ หค้ า� ปรกึ ษาไมแ่ น่ใจ เชน่ ทอ้ แทใ้ ชไ่ หม ถา้ ผรู้ บั คา� ปรกึ ษา
นิ่งนานต้องกระตนุ้ ใหพ้ ูดบางครงั้ เช่น คิดอยา่ งไรอยู่ ร้สู กึ อยา่ งไร... และต้องยอมรับ
ในบางเร่ืองที่ผรู้ ับคา� ปรกึ ษาอาจมีความลา� บากใจในการเลา่ ซง่ึ ผู้ให้ค�าปรกึ ษาตอ้ ง
บอกว่า บางทมี ันเป็นการยากทจ่ี ะเลา่ เอาไวพ้ รอ้ มแลว้ คอ่ ยเลา่ ก็ได้ แต่เร่อื งนก้ี เ็ ป็น
เรอื่ งส�าคญั พอสมควร เราจะย้อนกลับมาคยุ ทีหลงั อีกดไี หม
2. สรุปและเลือกประเด็น เชน่ วนั นเี้ ราคยุ กันถงึ เรื่อง.......
3. ตงั้ เปา้ หมายและหาทางแก้ไขปญั หาร่วมกัน โดยใหผ้ รู้ ับคา� ปรึกษา
เป็นผตู้ ัดสินใจในการเลือก
4. สรุปและยุตกิ ารใหค้ า� ปรึกษา
5. ใหน้ ักจิตวิทยาสาธติ การใหค้ �าปรึกษาเบอื้ งตน้ อยา่ งงา่ ย
6. ให้นักเรยี นฝึกปฏิบตั ติ าม

• สรปุ แนวคิดท่ไี ด้จำกกิจกรรม
การให้คา� ปรกึ ษาน้นั นับได้วา่ มคี วามสา� คญั เพราะจะเป็นกระบวนการทีจ่ ะชว่ ยให้ผู้รบั ค�าปรึกษา หรือ
ผู้ท่ีก�าลังมีปัญหา ได้คิด ทบทวน และท�าความเข้าใจในปัญหาของตนเอง และสามารถมองเห็นแนวทาง
การแกไ้ ขปญั หาหรอื หาทางออกทเ่ี หมาะสมได้

• กำรประเมนิ ผล
จากการอภิปรายร่วมกัน
จากการพิจารณาค�าตอบในใบกจิ กรรม

ภาพการใหค้ า� ปรึกษา

66

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

ใบประเมนิ กิจกรรมที่ 8 กำรใหค้ ำ� ปรกึ ษำ
1. ถามนกั เรยี น ใครเคยฟงั เพลง หรอื ดูโฆษณาทบ่ี คุ คลนง่ั อยทู่ า่ มกลางฝงู ชน แตร่ สู้ กึ เหมอื นอยคู่ นเดยี ว
ในโลก
นกั เรยี นคดิ ว่าเพราะเหตใุ ด.....................
2. เล่าเร่ืองจริงจากประสบการณ ์ มปี ัญหาไม่อยากปรึกษาใคร
ถามนกั เรยี นว่า เพราะเหตุใดบุคคลเมอื่ มปี ญั หาจึงไมอ่ ยากปรกึ ษาใคร...........
สถำนกำรณท์ ี่ 10 เข้าใจแตไ่ มเ่ ขา้ ใจ
ในระหว่างจัดค่ายให้ผู้ที่หลงผิด ค้าและเสพยาเสพติดเข้าโครงการท�าความดีเพื่อแผ่นดิน โดยจะคืน
คนดสี ู่สงั คมนน้ั กม็ ีเด็กคนหนึง่ เขา้ มาบอกว่า เขาท�าไม่ไดห้ รอก เพราะถึงเขาไมค่ า้ คนอน่ื ที่ค้ากม็ อี กี เยอะไป
ท�าไมถึงต้องรับผิดชอบสังคมด้วยล่ะ ที่บ้านผมมีปัญหาไม่เห็นมีใครช่วยได้เลย เงินไม่มีจะซื้ออาหาร ยา
คนมองผมเหมือนตวั อะไรก็ไมร่ ู้ ทีคนขายอน่ื ท่ีเปน็ ขาใหญ่ มเี งนิ มีรถ กนิ อาหารภตั ตาคาร มีคนยกมือ
ไหว้กันให้สลอนไม่เห็นมีใครว่าอะไรเลย...อาจารย์ก็เลยบอกไปว่า เออใช่ อาจารย์เข้าใจในความรู้สึกของ
นักเรียน รดู้ ีวา่ ความจนมันทา� ให้ล�าบาก แต่เดก็ กลับตอบมาว่า “อาจารย์เขา้ ใจ แต่ไม่เขา้ ใจหรอก” อาจารย์
กย็ งั ยนื ยนั วา่ กม็ ปี ระสบการณพ์ อสมควร เรยี นรมู้ ากม็ าก เจอผทู้ ม่ี าปรกึ ษาปญั หาแบบนห้ี ลายราย ทา� ไมอาจารย์
จะไมเ่ ขา้ ใจ แตเ่ ขากย็ งั ยนื ยนั วา่ “อาจารยเ์ ขา้ ใจ แต่ไมเ่ ขา้ ใจ...”
สถำนกำรณท์ ่ี 11 มปี ัญหาแตไ่ ม่อยากปรกึ ษาใคร
มีชายผูห้ น่งึ เปน็ เพพือ่ ื่อนนรรนุ่ ุ่นนนอ้ ้องงซซ่งึ ึ่งสสนนทิ ิทสสนนมมกกันันแสตม่ไมค่คว่อรแยตได่ไ้เมจ่คอ่อกยันไดเข้เจาแอตกง่ันง านเขแาลแะตย่ง้างยาไนปแอลยะตู่ ยา่ ้างยจไงั ปหอวัดยู่
ตม่าีลงูกจัง2หวคัดน แมลีล้วูก ช2า ยคผนู้นแี้เลป้ว็น คชนาทย่ีจผรู้นิงี้เจปัง็นตค่อนชทีวี่จิตริงไจมังต่ช่อชบีวเอิตา เไปมร่ชียอบบใคเอราเแปลรียะไบมใค่ชรอ บแใหละ้ใไคมร่ชเอาบเใปหร้ใียคบร
เตอ้ังาใเจปทรีย�ำบงา นต้งั ใจคทร�าไงมา่ทน�ำ งใาคนรเไขมาท่ จา� ะงวา่นาเขจาึงจไะมว่มา ีใคจรงึ ไชมอ่มบีใขคี้หรชนอ้าบสขักีห้ เทน่า้ สไรักเทแ่าลไะรป กแตลิะเขปากเตปเิ ็นขาคเนปพน็ คูดนพ้อดูยนจึ้องมย ี
จเพึงมอื่ นีเพน่ือ้ นยไนป้อโยดไยปโรดิยยาปยรวิยันาหย นวง่ึ เันปหน็ นว่ึันงเปก็ดินเวขันาเกกิด็โเทขราไ ปกค็โทำ� ถรไาปม แรคก�าทถี่ถาามมแรคกือที่ถเปาม็น อยค่าือง ไรเปบ็น้างอสยบ่าางยไดรไีบห้ามง
สเขบาาตยอดบไี หมมาเ สเียขงาเตคอรียบดมาเๆสียวง่าเครไมียด่ส บาๆย วด่า ีนะไมเนส่ ี่ยบทาี่ยัง คดิดีนไะดเ้นไีย่ มท่ง่ยี ้ันังพคี่ิดไมได่ได ้ ้ยไินมเ่งส้นั ียพงี่ไผมม่ไตดล้ยอินดเสไียปงแผลม้วตลกอ็ตดกไใปจ
แถลามว้ กกลต็ับกไปใจว ่าถเาฮมย้ ก!ลับมไีอปะวไร่า เเขฮาย้ ก เ็!ล ม่ามอี าะไมร ปี เัญขาหกา็เมลา่ กมมาา ยมปี เรญั ื่อหงงาามนากคมราอยบ คเรอ่ืวั งหงาวั นห นค้ารฯอลบฯครเลวั ยหคัวดิ หอนยา้ ก ฯตลาฯย
เแลตย่พคดิออดยีมาีเกพต่ือานยค แนตห่พนอ่ึงดโทมี รีเพมื่อาในหค้ขน้อหคนิด่งึ เโลทยรมยังาอใหยขู้่ อ้ เลคยดิ ถเลายมยวงั ่าอยเู ่ อเล้ายทถ�ำาไมวไมา่ ่โเทอร้ามท�าไปมรไึกมษ่โทาพรม่ีลา่ะปเขราึกตษอาพบวี่ล่าะ
เผขมาไตมอ่อบยวาา่ ก ปผรมึกไษมอ่าใยคารกปกร็ถึกาษมากใลคับรไ ปกว็ถา่ มเพกลรบัาะไเปหวต่าใุ ดเพ..ร..า..ะ.เหตใุ ด.......

67

ค¤ูม่ÁèÙ ื×Íอ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรÍè่อ×ื §งàเ¾พÈศÈศ¡ÖึกÉษÒาáแÅลÐะ·ทÑ¡กั ÉษÐะªชÕÇีวµÔติ ãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÂÕยี ¹นáแºบºบºบÙÃรู ³ณÒา¡กÒาÃร

กิจกรรมท่ี 9 การตดั สนิ ใจและการแกไ้ ขปัญหา

• วตั ถปุ ระสงค์
1. เพอ่ื ใหน้ ักเรยี นเรยี นรูแ้ นวทางในการแก้ไขปญั หา
2. เพื่อให้นักเรยี นฝึกแก้ไขปัญหาหรอื สถานการณ์ทีอ่ าจเกดิ ขนึ้ ในการด�าเนนิ ชวี ติ

• เวลำ 60 นาที

• วธิ ดี �ำเนินกจิ กรรม สอื่ อุปกรณ์

วิธดี ำ� เนินกำร
1. ถามนกั เรียนในการดา� เนินชวี ติ หรอื ช่วงชีวิตที่ผ่านมามีใครบา้ งท่ีไม่เคยมีปญั หา
หรอื ไมเ่ คยต้องตัดสินใจอะไรเลย

โดยปกติทกุ ๆ คนจะพบกับปญั หาในชีวติ มากบ้าง นอ้ ยบา้ งต่างกันออกไป
บางปัญหากแ็ กไ้ ด ้ บางปญั หากแ็ กไ้ มไ่ ด ้ ในส่วนที่แก้ปัญหาไมไ่ ดบ้ ่อยคร้งั เป็นผล
มาจากปัญหานัน้ รุนแรงเกินไป ปญั หานั้นเกย่ี วขอ้ งกับบุคคลหลายคน หรือเจา้ ของ
ปญั หาอาจจะขาดประสบการณ ์ เทคนคิ ท่ีจะมีสว่ นช่วยในการแกไ้ ขปัญหา หรอื การ
ตดั สินใจอย่างหนึ่งอยา่ งใด

2. ถามนกั เรียนว่าคนบ้า (คนไข้โรคจิตเวช) ถกู มดั มอื และเท้าทง้ั หมด 4 ขา้ งกบั เตียง ใบกิจกรรม
นักเรยี นคิดวา่ เขาจะสามารถแกม้ ัดตนเองไดห้ รือไม่................. เพราะเหตุใด

เล่าเรอ่ื งจากขา่ วหนงั สอื พมิ พเ์ กย่ี วกับการฆ่าตวั ตายของวัยรุน่ เนือ่ งจากเครยี ดทะเลาะ
กบั แฟน

3. ถามนกั เรยี น คิดวา่ เพราะเหตุใดทา� ใหค้ นในข่าวถึงคิดสัน้ ฆ่าตวั ตาย ข่าวจากหนังสอื พิมพ.์ ....

ถ้านักเรยี นประสบปัญหาเดียวกนั จะท�าอย่างไร............

ใหน้ กั เรียนชว่ ยกนั อภิปราย

จากข้ออภปิ รายพบว่า คนในขา่ วฆา่ ตัวตายเพราะความเครียด หาทางออกไมไ่ ด้
แตจ่ ากการทนี่ ักเรียนอภปิ รายรว่ มกนั จะเห็นว่ายังมีทางออกทเ่ี หมาะสมกว่าการฆ่า
ตัวตาย แตเ่ ราจะตอ้ งมขี อ้ มลู และรูจ้ กั เทคนิคในการหาทางออกนัน้ ซ่ึงข้ันตอนของ
การตัดสนิ ใจในการแก้ปญั หานบั วา่ เป็นเรื่องสา� คัญซึง่ จะได้เรียนรู้กันตอ่ ไป

ข้นั ตอนการตดั สนิ ใจและแกไ้ ขปัญหา
1. วิเคราะห์วา่ ปัญหานั้นคืออะไร
2. สาเหตขุ องปญั หาน้นั มาจากอะไร

68

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

วธิ ีดำ� เนนิ กำร สือ่ อุปกรณ์
3. ผลกระทบและความรนุ แรงของปญั หาตอ่ ตนเองในดา้ นอารมณ ์ ความรู้สึก
ความคิด พฤตกิ รรม การดา� เนินชวี ติ ประจา� วัน การเรียน และความสัมพนั ธ์
กบั บคุ คลรอบข้างอยา่ งไร
4. กา� หนดทางเลอื กในการแกไ้ ขปัญหา
5. วิเคราะหข์ ้อดแี ละข้อเสยี ของแต่ละทางเลือก
6. ตดั สนิ ใจเลอื กวธิ กี ารแกไ้ ขปญั หาและหาทางแก้ไขขอ้ เสียท่อี าจเกดิ ข้ึน
7. ประเมินผลการแก้ไขปญั หา
หมายเหต ุ 1 กรณมี หี ลายปัญหา ให้นา� ปัญหาที่ส�าคญั เร่งดว่ นมาแกไ้ ขกอ่ น เช่น
อาจจะเป็นภัยถงึ ชวี ติ หรือส่งผลถึงอนาคต
หมายเหต ุ 2 ใหพ้ จิ ารณาให้รอบคอบในการเลอื กแกไ้ ขปญั หา เพราะถา้ เราเลือก
ถูกต้องและเราสามารถแกไ้ ขปัญหาหนึ่งไดอ้ าจจะช่วยลดความรนุ แรงในปญั หาท ี่ 2
ไดเ้ ช่นกัน
แบบฝึกหดั ศกึ ษาถงึ ปัญหาคนฆา่ ตวั ตาย

• สรปุ แนวคิดทไี่ ด้จำกกิจกรรม
ทกุ คนลว้ นมปี ญั หา จะแตกตา่ งกนั บา้ งในเรอ่ื งของระดบั ความรนุ แรงมากนอ้ ย ปญั หาสว่ นใหญส่ ามารถ
ที่จะแก้ไขได้ถ้าเรารู้ถึงเทคนิคและขั้นตอนในการท่ีจะแก้ปัญหา หรือถ้าเป็นปัญหาท่ีแก้ไม่ได้เราก็สามารถหา
ทางออกท่ีเหมาะสมเพือ่ ลดระดับความรนุ แรงได้

• กำรประเมินผล
1. จากการอภปิ รายร่วมกนั ในระหวา่ งด�าเนนิ กจิ กรรม
2. พจิ ารณาคา� ตอบจากใบกิจกรรม

ใบกจิ กรรมท่ี 9 กำรตัดสนิ ใจและกำรแก้ไขปัญหำ
- ถามนักเรยี นว่าคนบา้ (คนไขโ้ รคจิตเวช) ถูกมัดมือและเท้าทง้ั หมด 4 ขา้ งกบั เตยี ง นกั เรยี นคิดวา่
เขาจะสามารถแกม้ ัดตนเองได้หรอื ไม.่ ................ เพราะเหตใุ ด แก้ได้โดยคอ่ ย ๆ ขยับมอื ท่ลี ะขา้ ง

69

ค¤ู่มÙèÁื×Íอ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรÍè่อ×ื §งàเ¾พÈศÈศÖ¡กึ ÉษÒาáแÅลÐะ·ท¡Ñกั ÉษÐะªชÕÇีวÔµิตãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÕÂยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

สถำนกำรณท์ ี่ 12 ขา่ วหนงั สอื พิมพล์ กู ผอู้ �านวยการโดดตกึ ตาย
นกั เรยี นคดิ วา่ ปญั หาคืออะไร ............จะมวี ิธแี ก้ไขอย่างไร .....
แนวทางการแก้ไขขอ้ เสยี ของทางเลอื กน้นั ...........................................................
ข่าวหนงั สือพมิ พ์ลกู ผู้อา� นวยการทะเลาะกับแฟนโดดตึกตาย
นาย....ก....บุตรชายคนเดยี วของ....ผู้อา� นวยการ สถานศกึ ษาแห่งหน่งึ ในกรงุ เทพฯ กระโดดตึกลงมา
เสยี ชวี ติ แฟนสาวใหก้ ารวา่ ก่อนเกิดเหตุผู้ตายกลับจากเทยี่ วสถานเริงรมย์ เวลาประมาณ 02.00 น. จากนั้นมี
ปากเสียงกันแลว้ จู่ ๆ ผู้ตายก็พูดวา่ ไม่รักก็ไมเ่ ปน็ ไรไวเ้ จอกนั ชาติหน้า

70

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

กจิ กรรมท่ี 10 การควบคมุ อารมณ์

• วตั ถุประสงค์
1. เพ่อื ให้นกั เรยี นเรยี นร้ใู นเร่ืองอารมณ์ และผลกระทบของอารมณ์ตอ่ พฤติกรรม
2. เพื่อให้นักเรียนเรยี นรวู้ ิธีการควบคุมอารมณข์ องตนเองให้เหมาะสมกับสถานการณ์

• เวลำ 60 นาที

• วิธีดำ� เนินกจิ กรรม ส่อื อปุ กรณ์
ใบกจิ กรรม
วธิ ดี �ำเนนิ กำร เกมสล์ กู โป่ง
1. สอบถามนกั เรยี นวา่ อารมณเ์ กี่ยวข้องกบั ชีวิตประจา� วันอยา่ งไรบา้ ง.. สถานการณ์ที่ 13
2. เลน่ เกมส์ลกู โป่ง เร่อื งนายพักรบ
3. เลา่ สถานการณท์ ่ ี 13 นายพักรบ
สอบถามนกั เรียนว่า เพราะเหตุใด พกั รบจึงถกู สุนัขกัด...

4. บรรยายเพ่มิ ในเร่อื งของอารมณ ์
อารมณ์และความคิดมีความเกีย่ วข้องกันอยู่เสมอ แยกออกจากกันไดย้ าก เมือ่ มี
อารมณม์ าก / รุนแรง เชน่ โกธร เกลียด มักจะลมื ตัว ทา� พฤติกรรมตา่ ง ๆ ขาดการ
ไตร่ตรอง เมื่อเปน็ เช่นน ี้ เรียกว่าอารมณ์น�าความคดิ แต่เมอ่ื เราสามารถควบคมุ
อารมณ์ของเราได ้ เราจะมีสติ เรียกวา่ ความคิดนา� อารมณ ์ ดังค�าพระทว่ี า่ “สติมา ภาพลกู โป่ง
ปัญญาเกดิ สตเิ ตลดิ มักจะเกดิ ปัญหา” ดังนัน้ เราจงึ ควรมาท�าความรู้จักเขา้ ใจในเร่ือง
อารมณท์ ง้ั ของตนเองและผู้อื่น เพราะอารมณ์มคี วามส�าคัญตอ่ มนุษย์อยา่ งมาก ทั้ง
ดา้ นผลดแี ละผลเสีย และสง่ ผลต่อสุขภาพร่างกายและการอยรู่ อดของคนเราในสงั คม
คนเราต้องมีปฏิสมั พันธ์กบั คนอื่น ดงั นั้นการควบคมุ อารมณ์จึงมีความจา� เป็น

การเกดิ ของอารมณม์ อี งคป์ ระกอบที่ซับซอ้ น ท้ังยังเกีย่ วข้องกบั ความรูส้ กึ นึกคิด
ลักษณะนสิ ัย และสามารถเกิดข้ึนได้กบั ทกุ คน สรุปโดยง่าย ๆ อารมณ์เกิดขึ้น
เน่อื งจากมีส่งิ เร้าเขา้ มากระทบอินทรีย์ (รา่ งกาย) หลงั จากน้นั มีสมองส่วนไฮโปทา
ลามสั (Hypothoalmus) ควบคุมการเกิดของอารมณ์ โดยท่วั ๆ ไป อารมณ์พืน้ ฐาน
ของมนษุ ย์มีท้งั ทางบวกและทางลบ
ทางบวก เช่น รกั สนกุ ดีใจ
ทางลบ เชน่ โกรธ กลวั เศร้า อิจฉา รษิ ยา ฯลฯ
การเกิดอารมณ์ทางลบ มักจะเกดิ ผลเสยี หลายประการ
1. ทางดา้ นร่างกาย หัวใจเต้นเร็ว / หายใจเร็ว / ขนลุก / ปวดทอ้ ง (อารมณม์ ผี ลต่อ
การท�างานของกระเพาะอาหาร / ตวั ส่นั )
2. การเรยี น / ทา� งาน เบือ่ หงุดหงิด เรียนไม่รเู้ รอ่ื ง งานออกมาไมด่ ี
3. ทัศนคติ มีความคิดในแง่ลบ มองโลกในแง่รา้ ย อาจเป็นโรคจิตได ้
4. สงั คม คนทม่ี อี ารมณ์รุนแรงอยูเ่ สมอ มักจะเขา้ กับใครไม่คอ่ ยได้ ไม่มีใครอยาก
คบหาสมาคมด้วย

71

ค¤ู่มÙÁè ื×Íอ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรèÍ่อ×ื §งàเ¾พÈศÈศÖ¡กึ ÉษÒาáแÅลÐะ·ทÑ¡กั ÉษÐะªชÇÕีวÔµติ ãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÂÕยี ¹นáแºบºบºบÙÃรู ³ณÒา¡กÒาÃร

วิธีด�ำเนนิ กำร ส่อื อปุ กรณ์
การควบคุมอารมณ์โกรธ
1. พิจารณายอมรบั ว่า เรามีอารมณ์โกรธ
2. ตั้งสติทา� ใหส้ งบลงกอ่ น อาจจะใช้การนบั เลข / กา� หนดลมหายใจ / ผอ่ นคลาย /
ท่องไว้ว่า เย็นเขา้ ไว้ ฉนั ตั้งใจจะไม่ให้เร่อื งรุนแรงเกดิ ขน้ึ
3. แสดงความรสู้ ึกของเราได้แต่ต้องไม่กา้ วรา้ ว และไม่ละเมิดสทิ ธิผู้อนื่
4. พิจารณาสาเหตุโดยพยายามเปิดใจให้กว้าง และยดื หยนุ่
5. หาทางออก หรือแกป้ ัญหาท่ีเหมาะสม
หมายเหต ุ 1. อย่าเก็บความโกรธเพราะจะทา� ใหเ้ ปน็ คนเครียดง่าย ระบายความโกรธ
ออกมา ถ้าวา่ คนอ่ืนไม่ได้ ให้เขียนกระดาษหรอื เล่นกีฬาท่ีออกแรง เช่น แบดมินตัน
ฟุตบอล วา่ ยนา�้ (หา้ มแขง่ ขนั เพราะจ�าทา� ใหเ้ ครียดมากข้ึน) หรือหางานอดิเรกท�า
เชน่ ปลกู ต้นไม้ ดูหนงั ฟงั เพลง

แบบฝึกหัด ผลเสยี ของการควบคุมอารมณ์ไม่ได ้

แบบฝึกหัดท่ ี 1 สถานการณ์ท่ ี 14 หมูปง้ิ สถานการณ์ที ่ 14 หมปู ิ้ง

นกั เรยี นจะปฏบิ ัติอยา่ งไรเพอื่ ไม่ให้เกดิ เหตกุ ารณค์ ลา้ ยกบั หมปู ้ิง....

แบบฝึกหัดที่ 2 สถานการณท์ ่ี 15 เหตเุ กิดเพราะใคร สถานการณท์ ่ ี 15
นกั เรียนจะปฏบิ ตั อิ ย่างไรเพ่ือไม่ให้เกิดเหตุการณ์คล้ายเรอื่ งเหตเุ กิดเพราะใคร.... เหตเุ กิดเพราะใคร

หมายเหต ุ 2 ไม่มกี ารสรา้ งสถานการณ์หรือสมุมตเิ หตุการณ์ไดเ้ หมอื นจริง ในดา้ น
การฝกึ ปฏิบตั กิ ารควบคุมอารมณ์ นักเรียนจงึ ต้องอาศยั การเรียนรู้ และเทคนิคและ
นา� ไปฝึกฝนเอง โดยนักเรยี นต้องฝกึ ภาคปฏบิ ตั แิ ละลงบนั ทึกในแบบบันทกึ เหตกุ ารณ์
ประจา� วันทุกคร้งั

• สรปุ แนวคดิ ท่ีได้จำกกจิ กรรม
อารมณ์สามารถเกิดข้ึนได้กับทุกคน ซึ่งเป็นเร่ืองธรรมดา แต่อารมณ์ในทางลบจะมีผลเสียต่อมนุษย์
อย่างมากทั้งดา้ นร่างกายและจติ ใจ รวมถึงการอยรู่ อดในสงั คม ดังนนั้ บคุ คลจึงควรรเู้ ท่าทันอารมณ ์ และฝกึ
ควบคมุ อารมณข์ องตนเอง ตลอดจนวธิ กี ารแสดงออกทเี่ หมาะสม เพอื่ หลกี เลย่ี งและปอ้ งกนั สถานการณท์ ร่ี นุ แรง
เช่น การท�ารา้ ยผูอ้ ืน่ ซง่ึ ถือเปน็ การกอ่ อาชญากรรม

• กำรประเมนิ ผล
1. จากการอภิปรายรว่ มกันในระหว่างด�าเนินกิจกรรม
2. พจิ ารณาค�าตอบจากใบกจิ กรรม

72

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

ใบกิจกรรมท่ี 10 กำรควบคมุ อำรมณ์
1. สอบถามนกั เรียนวา่ อารมณเ์ กยี่ วข้องกบั ชวี ิตประจ�าวันอย่างไรบา้ ง..
2. เลา่ สถานการณท์ ่ี 13 นายพักรบ
สอบถามนกั เรยี นวา่ เพราะเหตุใด พกั รบจึงถกู สนุ ัขกัด...
3. นกั เรยี นจะปฏิบตั ิอย่างไรเพื่อไม่ใหเ้ กดิ เหตุการณค์ ลา้ ยกบั หมปู ง้ิ ....
4. นกั เรยี นจะปฏิบัติอย่างไร เพื่อไม่ให้เกิดเหตกุ ารณค์ ลา้ ยเร่อื ง เหตุเกดิ เพราะใคร..

ภาพสนุ ขั
สถำนกำรณท์ ่ี 13 นายพกั รบ
พักรบเดินหัวเสียออกจากบ้านเพราะโดนแม่ดุที่ผลการเรียนของเขาตกต�่าลงมาก ระหว่างทางพบกับ
เดก็ กลมุ่ หนง่ึ กา� ลงั ไลต่ สี นุ ขั อย ู่ จนมนั วงิ่ หนตี ดิ กา� แพงและไมม่ ที างหนไี ปไหนเพราะเดก็ รมุ ลอ้ มพรอ้ มกบั ถอื ไม้
จะตมี นั ทนั ใดนน้ั สนุ ขั ทไี่ มม่ ที างสตู้ วั นนั้ กเ็ หา่ และขดู่ ว้ ยเสยี งอนั ดงั ตง้ั ทา่ จะกดั ทา� ใหเ้ ดก็ กลมุ่ นน้ั ชะงกั ไมก่ ลา้
เขา้ ใกล ้ แตพ่ ักรบตะโกนบอกวา่ ไม่ตอ้ งกลวั เราจัดการเอง วา่ แล้วพกั รบก็เดนิ เข้าไปหาสุนัขพร้อมไมอ้ นั ยาว
แต่ขณะที่พักรบไมท่ นั ระวงั ตัวสุนขั ก็กระโจนเข้ากัดพกั รบหลายที่ และวิ่งหนีอยา่ งรวดเร็ว เดก็ ทุกคนตกใจรอ้ ง
หาคนช่วย ในขณะทพี่ ักรบลม้ ลง และนอนร้องด้วยความเจ็บปวด

ภาพหมูป้ิง
สถำนกำรณท์ ่ี 14 หมปู ิ้ง
ชายคนหนึ่งพักอยู่ในย่านชุมชนเขตกรุงเทพมหานคร ทุกเช้าเขาต้องซ้ือข้าวเหนียวหมูปิ้งไปให้
ครอบครวั จา� นวน 15 ไม้ทกุ วัน จนเปน็ ทีส่ นทิ สนมกบั แม่ค้าเปน็ อยา่ งด ี โดยทกุ วันแมค่ ้าจะเตรยี มไวใ้ ห้
เขาเสมอ วนั หน่งึ มเี ด็กคนหน่ึงมาซื้อหมูปิ้ง บอกกบั คนขายหมูป้ิงว่า วนั นผ้ี มสอบ รีบมากเลย ยงั ไมไ่ ดก้ นิ
ขา้ วเช้า ขอซื้อหมปู งิ้ 5 ไมก้ อ่ นนะ แตข่ ณะน้นั หมูปง้ิ ยงั ไม่สุก ซง่ึ เป็นขณะเดยี วกบั ทช่ี ายผู้นั้นมารับหมูปงิ้
พอด ี แมค่ ้าหมปู ้งิ เม่ือทราบวา่ เด็กยงั ไม่ได้กนิ ขา้ วและจะรีบไปสอบ แม่คา้ จงึ ดึงหมูปง้ิ จ�านวน 5 ไมจ้ ากในถงุ

73

ค¤ู่มÙÁè ื×Íอ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรÍè่อ×ื §งàเ¾พÈศÈศ¡Öกึ ÉษÒาáแÅลÐะ·ทÑ¡กั ÉษÐะªชÇÕีวµÔติ ãใ¹น¹นÑ¡ักàเÃรÕÂยี ¹นáแºบºบºบÙÃรู ³ณÒา¡กÒาÃร

ของชายคนน้ันส่งให้เด็กน้อยไป แล้วบอกว่า คุณกรุณารอสักแป๊บหนึ่งนะ ประมาณ 5 นาที วันน้ีหมูสุก
ไมท่ นั ชายผนู้ น้ั โมโหมาก ทา� ไมแมค่ า้ เอาหมขู องตนใหค้ นอนื่ ไป ผมเปน็ ลกู คา้ ประจา� ซอื้ ทกุ วนั มาเปน็ ป ี ๆ แลว้
ไม่เอาแล้ว ไม่ซื้ออีกแล้ว และเขากข็ ับรถออกไป เขาขับรถวนอยหู่ ลายรอบเพราะไมม่ ที จ่ี อดรถพอที่จะหาซอื้
หมปู ง้ิ ทอ่ี ่ืนได้ เวลาผ่านไป 20 นาท ี เขาจงึ ตอ้ งซือ้ น้า� เตา้ หู้กลบั บา้ น ชายผู้นัน้ หลังจากหายโมโหแลว้ กลับมา
นัง่ นกึ ดอู กี ทเี ขาท�าอะไรลงไป.........เขาท�าถูกแล้วหรือ.....ตอ่ ไปจะซ้ือหมปู ง้ิ ได้ท่ีไหน
สถำนกำรณ์ท่ี 15 เหตุเกิดเพราะใคร
หลังงานกีฬาสีของโรงเรียนมัธยมแห่งหน่ึง มีนักเรียนชายสองคนชกต่อยกัน ระหว่างต่อสู้กันอยู่น้ัน
คนหนึ่งถูกยิงและเสียชีวิตขณะน�าส่งโรงพยาบาล ต�ารวจจับกุมคู่กรณีและตั้งข้อหาฆ่าผู้อ่ืน จากปากค�าของ
ผูเ้ ห็นเหตกุ ารณ์ การต่อสูเ้ กิดขน้ึ เพราะผตู้ ายไดก้ ลา่ วล้อเลยี นคู่กรณีว่าขแ้ี พ ้ แขง่ ฟุตบอลก็แพ้ ว่าไมเ่ อาไหน
และผู้เห็นเหตุการณ์ยงั กลา่ วอกี ว่า ท้งั ค่ดู มื่ สุรามาดว้ ย

ภาพคนทะเลาะกัน

74

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

กจิ กรรมที่ 11 การเข้าใจผอู้ น่ื และการรบั ผิดชอบต่อสงั คม

• วัตถปุ ระสงค์
1. เพือ่ ใหน้ ักเรียนเรียนร้ทู จี่ ะเข้าใจผู้อื่น และรว่ มรบั ผิดชอบตอ่ สงั คม
2. เพ่ือใหน้ กั เรียนเขา้ ใจพุทธสุภาษติ ทีว่ า่ “เมตตาเปน็ เครื่องคา�้ จนุ โลก”

• เวลำ 60 นาที

• วธิ ีดำ� เนนิ กิจกรรม ส่อื อุปกรณ์
ใบกจิ กรรม
วิธดี �ำเนินกำร สถานการณ์ท ่ี 16
1. เลา่ สถานการณ์ที่ 16 ใครเอาไป ใครเอาไป
ให้นกั เรยี นร่วมกันอภปิ รายว่าใครผดิ ....

2. เลา่ สถานการณ์ท่ ี 17 หากนิ ง่ายแตเ่ สยี หายมหาศาล สถานการณท์ ่ี 17
หากินง่ายแตเ่ สยี หาย
มหาศาล

3. เลา่ สถานการณ์ที ่ 18 เด็กชายขายขวด สถานการณท์ ี่ 18
เด็กชายขายขวด

4. เลา่ สถานการณท์ ่ ี 19 ทหารกล้า สถานการณท์ ่ี 19
ทหารกล้า
ใหน้ ักเรยี นรว่ มอภิปรายวา่ มคี วามคดิ เหน็ อยา่ งไรกับ 4 เร่ืองที่ได้รับรูใ้ น วันนี้.......

• สรปุ แนวคิดท่ไี ด้จำกกจิ กรรม
มนุษย์เปน็ สตั วส์ งั คม การทจ่ี ะอยู่รว่ มกนั อยา่ งสงบสขุ ตอ้ งมีความเขา้ ใจ และเห็นใจผู้อื่น เอาใจเขา
มาใส่ใจเรา เพราะเมตตาเป็นเครือ่ งคา�้ จนุ โลก การมีโอกาสได้ช่วยเหลอื ผอู้ น่ื หรือทา� คุณต่อประเทศนับไดว้ า่
มีประโยชน์มาก ถงึ แมเ้ ราไมม่ โี อกาสช่วยเหลือผู้อ่นื แตก่ ต็ ้องไมส่ รา้ งปญั หา หรอื กอ่ ความเดอื ดรอ้ นใหส้ งั คม
ถ้าท�าไดด้ งั น้ ี ก็นับว่าทา� คุณประโยชนต์ อ่ สังคมอย่างหน่งึ

• กำรประเมนิ ผล
1. จากการอภิปรายรว่ มกันในระหวา่ งด�าเนินกจิ กรรม
2. พิจารณาค�าตอบจากใบกิจกรรม

สถำนกำรณท์ ่ี 16 ใครเอาไป
มาลกี บั สมใจเปน็ เพื่อนรว่ มช้นั เรยี นเดียวกัน นงั่ โต๊ะใกลก้ นั แต่ไม่สนิทกนั มากนัก วนั หน่ึงเวลาใกลเ้ ท่ียง
มาลเี หน็ สมใจยงั นงั่ อา่ นหนงั สอื อยทู่ ี่โตะ๊ จงึ ลกุ ไปเขา้ หอ้ งนา�้ และวางกระเปา๋ สตางค์ใบเลก็ ไวบ้ นโตะ๊ แตเ่ มอ่ื กลบั

75

ค¤ู่มÁÙè ืÍ×อ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรèÍอ่×ื §งàเ¾พÈศÈศ¡ÖึกÉษÒาáแÅลÐะ·ทÑ¡กั ÉษÐะªชÕÇีวµÔติ ãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÂÕยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

ออกมาจากหอ้ งน้า� ก็ไมเ่ ห็นกระเป๋าของเธอแล้ว มาลจี ึงถามสมใจว่า เหน็ กระเป๋าใบเล็กของฉนั หรือไม ่ สมใจ
ตอบว่าไม่เห็น เพราะเม่ือมาลีไปเขา้ หอ้ งนา�้ สมใจกล็ ุกไปหาเพื่อนพอด ี แตม่ าลียนื ยันวา่ วางของไว ้ และเมอ่ื
ถามเพ่ือนในหอ้ งแลว้ เพ่อื นบอกวา่ ไมเ่ หน็ มาลจี ึงโทษสมใจว่าขโมยไป สมใจบอกวา่ ไม่ได้เอาไป ท้งั สองจงึ
ทะเลาะกนั อย่างรนุ แรง พอดอี าจารย์ผ่านมาเหน็ เหตกุ ารณเ์ ขา้ ใหเ้ พอื่ นท้ังห้องช่วยกนั หา ปรากฏว่ากระเปา๋
ดงั กลา่ วตกอยู่ในซอกของโตะ๊ ตวั หนง่ึ ครูใหม้ าลขี อโทษสมใจ แตม่ าลกี ็ไมข่ อโทษเพราะโกรธทส่ี มใจทา� ของเธอ
ตกแล้วไม่ยอมเก็บให้ ครูถามว่า ถ้าสมใจไม่ได้ท�าของตกล่ะ มาลีบอกจะขอโทษ (ดูผลจากกล้องวงจรปิด
เห็นเด็กผูช้ ายวิง่ ชนโตะ๊ ของกล็ ว่ งลงไป มาลีจงึ ขอโทษสมใจ)
สถำนกำรณท์ ี่ 17 หากนิ งา่ ยแต่เสยี หายมหาศาล........

ภาพหากินงา่ ยแต่เสยี หายมหาศาล
สถำนกำรณ์ที่ 18 เด็กชายขายขวด เก็บขวดขายได้ 80,000 บาท บริจาคชว่ ยเด็กเอดส์หมด
เด็กชายซนุ อุ่ยซี อาย ุ 12 ปี อยู่โรงเรยี นเสียหง ในเขตชางไค ซง่ึ เมอื งน้มี ีสถานทีเ่ ลยี้ งเดก็ กา� พร้าที่
ตดิ เอดสอ์ ย ู่ ในเบ้ืองตน้ เขาน�าเงนิ ในกระปกุ๊ ออมสนิ 920 บาท ไปบรจิ าค และคิดหาวิธจี ะหาเงินไปบริจาค
เพิ่มไดอ้ ยา่ งไร เขาไดไ้ ปเก็บขวดขายและสะสมอดออมเป็นเวลา 2 ปี ได้เงินทั้งส้ิน 83,000 บาท เขาบรจิ าค
เงินให้เด็กก�าพร้าที่ติดเอดส์หมด มีหลายคนถามว่าเขาท�าท�าไม เขาตอบว่า ผมเสียใจเหมือนกันในเม่ือผม
ทา� ดีทา� ไมเพ่อื นถงึ ไมเ่ หน็ ด้วย ผมแคอ่ ยากจะให้ความรักความเอ้ืออาทรตอ่ เด็กก�าพร้า พวกเขาจะรู้สกึ วา่ ไม่
เดียวดายถ้าเห็นว่ามีพวกเราห่วงใยอยู่ บางครั้งผมอยากใช้เงินซ้ือของเล่นเหมือนกันแต่คิดว่าไม่จ�าเป็น
แตส่ �าหรบั เด็กกา� พรา้ แล้วเงินนีช้ ่วยซอ้ื อาหารใหพ้ วกเขาได้ (ภาพอยหู่ นา้ 77)

76

Handbook for IHnatnedgbrooaktefodr SInetexgrEadteudcaSteixoEnduacnadtioLnifaendSLkifiellsSkills

ทึ่ง! เด็กวัย 12 เก็บขวดขายได้ 8 หมื่น บริจาคช่วยเด็กเอดสท์ ้งั หมด

เม่ือ 3 ธ.ค. หนงั สอื พมิ พ์ไชนา่ เดล่ี รายงานว่า เด็กชายซุน ฮยุ่ ซี วัย 12 ปี นกั เรียนในเมอื งฮาร์เออ่ ปิน ทางตะวนั ออก
เฉียงเหนอื ของจนี ได้รับรางวัลระดับชาติเนอื่ งในวนั เอดส์โลก หลังจากเด็กรายน้ีทำ� ความดี ดว้ ยการบรจิ าคเงินถงึ 20,000 หยวน
หรือ 83,000 บาทที่ได้จากการเก็บ-ขายขวดพลาสติกนำ�้ อัดลมและนำ�้ ผลไม้ 160,000 ใบ ให้กับเด็กกำ� พร้าในหมู่บ้านท่ีเชื้อเอดส์
แพรร่ ะบาดในมณฑลเหอหนาน พรอ้ มกบั ยังบริจาคหนงั สอื ให้อีก 800 เล่ม
เด็กชายซนุ เรยี นอย่โู รงเรยี นเสีย่ วหง เร่ิมระดมเงินตัง้ แตเ่ มื่อ 2 ปกี อ่ น เม่ือได้ยินว่าจะมกี ารกอ่ สร้างสถานเลี้ยงเด็กกำ� พรา้
ไชนสี เรด ริบบิน้ ในเขตชางไค ให้กบั ผตู้ ิดเช้ือเอชไอวที ต่ี กเป็นเหย่อื จากการขายเลอื ดประทงั ชีวิต ทีแรกด.ช.ซนุ น�ำเงนิ ในกระปุก
ท่ีเก็บไว้ 222 หยวน หรือ 920 บาทไปบริจาค จากนัน้ ใช้วธิ หี าเงินดว้ ยการเก็บขวดพลาสติกตามถนนเวลาเลิกเรยี นไปขาย แม้ว่าจะ
ถกู เพอ่ื นล้อ
“ผมเสียใจเหมือนกัน ในเม่ือผมท�ำดี ท�ำไมเพื่อนถึงไม่เห็นด้วย ผมแค่อยากจะให้ความรักและอาทรต่อเด็กก�ำพร้าที่ติด
เช้อื เอดส์ พวกเขาจะได้ไม่รสู้ กึ เดยี วดาย ถา้ เหน็ ว่าทกุ คนหว่ งใย” เด็กชายซนุ กลา่ ว
รายงานระบวุ ่า พอ่ แมข่ องด.ช.ซุน มรี ายได้เดอื นละ 8,300 บาทเทา่ นั้น แม่เตอื นดว้ ยวา่ ไม่อยากใหซ้ นุ ใชเ้ วลาไปเก็บขวด
มากเกนิ ไป เพราะกลัวจะกระทบสุขภาพ และบางครัง้ บอกวา่ ใหซ้ ้ือของใหต้ นเองบ้างก็ได้ ซึง่ ด.ช.ซุน กล่าวว่า “ผมก็อยากจะซอื้
แผ่นเกม ถุงเท้าเหมือนกัน แต่คิดไปคิดมาก็ไม่ได้จ�ำเป็นอะไร แต่ส�ำหรับเด็กก�ำพร้าแล้ว เงินนี้ช่วยพวกเขาซ้ืออาหารและไป
โรงเรยี นได้”

ภาพเดก็ ชายขายขวด

ภาพเด็กชายขายขวด

ภาพเด็กชายขายขวด

ภาพความแตกต่างระหว่างสงั คม

77

ค¤ูม่ÁèÙ ื×Íอ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรèÍอ่×ื §งàเ¾พÈศÈศ¡ÖึกÉษÒาáแÅลÐะ·ท¡Ñกั ÉษÐะªชÇÕีวµÔิตãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÂÕยี ¹นáแºบºบºบÙÃรู ³ณÒา¡กÒาÃร

สถำนกำรณท์ ่ี 19 ทหารกล้า
รอ้ ยตา� รวจเอก ธรณศิ ศรีสขุ ผู้บังคบั หมวด (สญั ญาบัตร 1) กองรอ้ ยรบพิเศษที่ 1 กองกา� กับการ 1
กองบังคบั การสนับสนุนทางอากาศ กองบญั ชาการต�ารวจตระเวนชายแดน
เมอื่ วนั ท่ี 29 กันยายน 2550 เวลาประมาณ 08.00 น. ได้นา� กา� ลงั ออกลาดตระเวนโดยรถจกั รยานยนต์
ตามยทุ ธวิธเี พอื่ ตรวจพืน้ ที่รับผดิ ชอบ และป้องกันผกู้ ่อความไม่สงบดกั ซุ่มโจมตขี บวนรถยนตข์ องทางราชการ
ท่ขี นส่งหีบบัตรเลอื กตั้งนักเรยี นสภาเทศบาล ต.บันนังสตา จ.ยะลา ขณะลาดตระเวนตามถนนสายสุราษฏร์
-บ้านภกั ดี มาถงึ ม.5 ต.เข่อื นบางลาง อ.บันนังสตา จ.ยะลา ซง่ึ เปน็ ทางโคง้ ลงเขา ดา้ นขา้ งเปน็ เนนิ ดนิ สงู
ประกอบกบั มปี ่ารกทบึ ทงั้ สองข้างทาง ไดถ้ ูกกล่มุ ผู้ก่อความไม่สงบ ดกั ซ่มุ โจมตี ร.ต.อ.ธรณศิ ศรีสขุ หวั หน้า
ชุดลาดตระเวน ได้ตอบโต้การซุ่มโจมตีและไล่ติดตาม ระหว่างที่ไล่ติดตามฝ่ายกลุ่มก่อความไม่สงบได้ใช้
อาวุธปืนยิงตอบโต้ ถูก ร.ต.อ.ธรณิศ ศรสี ขุ บริเวณศีรษะ เสยี ชวี ิตในที่เกดิ เหตุวนั ท ่ี 7 ตลุ าคม 2550
สมเดจ็ พระนางเจา้ ฯ พระบรมราชนิ ีนาถ ทรงพระกรณุ าโปรดเกล้าฯ เสด็จพระราชด�าเนนิ มาเป็นองค์
ประธาน ในพธิ ีพระราชทานเพลงิ ร.ต.อ.ธรณศิ ศรสี ขุ ณ จังหวัดขอนแก่นและมีพระราชเสาวนีย์ตอ่ ครอบครัว
ดังน ้ี

“รอ้ ยตา� รวจเอกธรณศิ ศรสี ขุ เปน็ ผทู้ เี่ สยี สละและรกั ชาตอิ ยา่ งมาก บคุ คลอน่ื ควรนา� มาเปน็ แบบอยา่ ง เวลา
นปี้ ระเทศชาตติ อ้ งการคนอยา่ งน้ี เพราะสถานการณภ์ าคใตย้ งั มคี วามรนุ แรงและอนั ตรายมาก จงึ อยากใหท้ กุ คน
ทุ่มเทการปฏบิ ตั ิหนา้ ที่ ขอใหท้ ุกคนชว่ ยกัน” นอกจากนัน้ พระองค์ท่านไดต้ รสั ว่า “เรามางานนเี้ พื่อให้เกียรติแก่
เขา และขอบใจต่อครอบครัวของผู้กองแคนทเี่ ล้ยี งลูกให้เปน็ คนดี”
ใบกจิ กรรมที่ 11 กำรเขำ้ ใจผอู้ ่ืนและกำรรบั ผดิ ชอบตอ่ สังคม
1. เล่าสถานการณ์ท่ี 16 ใครเอาไป ใหน้ ักเรียนร่วมกันอภิปรายว่าใครผดิ ...
2. ให้นกั เรียนร่วมอภปิ รายวา่ มีความคิดเห็นอยา่ งไรกบั 4 เรื่องที่ไดร้ ับรใู้ นวันน.ี้ ......

78

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

กิจกรรมท่ี 12 สมาธิ การตระหนกั ร้ใู นตน

• วัตถุประสงค์
1. เพอ่ื ใหน้ ักเรยี นเขา้ ใจถงึ ประโยชน์ของการท�าสมาธิ
2. เพอื่ ใหน้ กั เรียนสามารถปฏิบัตสิ มาธิไดด้ ้วยตนเอง

• เวลำ 60 นาที สือ่ อุปกรณ์
• วธิ ดี �ำเนนิ กจิ กรรม ใบกิจกรรม

วิธดี ำ� เนนิ กำร
1. ถามนักเรียนว่าสมาธคิ ืออะไร.........................................
ประโยชนข์ องสมาธคิ อื อะไร.............................................
ใครเคยฝึกสมาธิมาบ้างแลว้ .............................................
2. บรรยายสรุปเกี่ยวกบั สมาธิ
สมาธิ คือ การตั้งใจท�าจติ ใจใหส้ งบแนว่ แนอ่ ยู่กับสิง่ ใดส่ิงหนึง่ ไมฟ่ ้งุ ซ่าน อยูก่ บั
ปัจจุบัน

ประเภทของสมาธิ พระครูนา� ฝึก
สมาธิแบ่งตามวัตถุประสงคข์ องการปฏิบตั ิ ม ี 2 ประเภทคอื
1. สัมมาสมาธิ ม่งุ นพิ พาน คือการตั้งจิตท�าสมาธ ิ ขม่ อารมณ์หรอื กเิ ลส
ให้ระงบั ชว่ั คราว
2. วิปสั สนากรรมฐาน มุง่ สรา้ งปัญญา ใหเ้ หน็ ตามจรงิ ไมย่ ดึ ตดิ กา� หนดอารมณ์
ใหอ้ ยกู่ บั ปัจจบุ ัน

ประโยชน์ของสมาธิ
1. ทางด้านรา่ งกาย ชีพจรเตน้ ช้า สม�่าเสมอ การหายใจช้าลง มีผลดตี ่อระบบ
ภูมคิ ุ้มกนั
2. ด้านสขุ ภาพ ช่วยลดอาการปวดศรี ษะและอาการอื่น ๆ ได้
3. ดา้ นครอบครวั ลดความขดั แย้งในครอบครัว
4. ด้านสงั คม เมอ่ื สมาธดิ ี มีความคดิ สรา้ งสรรคผ์ ลงานด ี มคี วามเจรญิ ก้าวหนา้
ในการทา� งาน
5. ด้านจติ ใจ ท�าใหผ้ อ่ นคลาย ลดความเครยี ด นอกจากน้ี การปฏิบัตสิ มาธิ
ยงั ท�าใหร้ า่ งกายหลัง่ สารเอนโดรฟิน มผี ลท�าใหส้ ดชื่น สขุ สบาย

3. ฝกึ ปฏบิ ตั ิน่ังสมาธิ

• สรปุ แนวคดิ ทีไ่ ด้จำกกจิ กรรม
จติ ทเี่ ปน็ สมาธเิ ปน็ จติ ทม่ี พี ลงั สามารถนา� ไปใชป้ ระโยชนต์ า่ ง ๆ ได ้ เชน่ ความคดิ สรา้ งสรรค ์ เมอ่ื จติ สงบ
ใจเยน็ ไม่หงุดหงดิ ไม่ฟ้งุ ซ่าน ลดความเครยี ดได้

79

ค¤ูม่ÙÁè ืÍ×อ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรèÍอ่×ื §งàเ¾พÈศÈศ¡ÖึกÉษÒาáแÅลÐะ·ทÑ¡กั ÉษÐะªชÇÕีวÔµิตãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÂÕยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

• กำรประเมินผล
จากการฝึกภาคปฏิบัติ
ใบกจิ กรรมท ี่ 12 สมาธิ / การตระหนกั รู้ในตน
ถามนักเรยี นว่าสมาธิคอื อะไร.........................................
ประโยชนข์ องสมาธคิ ืออะไร.............................................
ใครเคยฝกึ สมาธิมาบ้างแล้ว.............................................

ภาพการน่ังสมาธิ

80

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

กจิ กรรมท่ี 13 เทคนคิ การคลายเครยี ด

• วัตถปุ ระสงค์
1. เพอ่ื ใหน้ กั เรียนเรยี นรู้สาเหตขุ องความเครียด
2. เพ่ือให้นักเรียนสามารถเลอื กแนวทางการจดั การกับความเครียดได้
3. เพื่อให้นักเรียนปฏบิ ตั ิและลงมอื จดั การกับปัญหา หรอื ความเครียดของตนเองและผูอ้ น่ื ได้

• เวลำ 60 นาที

• วธิ ดี ำ� เนนิ กจิ กรรม สื่ออปุ กรณ์
ใบกิจกรรม
วธิ ีดำ� เนินกำร สถานการณ์ท ี่ 20
1. ถามนกั เรยี นว่า “ใครไม่เคยมคี วามเครยี ดเลย” ท�าอยา่ งไรดี
2. แล้วเราจะร้ไู ด้อย่างไรว่า อย่างไหนเครยี ดมากเครยี ดนอ้ ย
สถานการณ์ ก. ครูใหญ่แจง้ ให้เด็กชายแดงเขา้ พบภายในครึ่งช่วั โมง
สถานการณ ์ ข. ครูใหญ่แจง้ ให้เดก็ ชายแดงเข้าพบในวนั พร่งุ น้ี
สถานการณ์ ก. หรือ ข. เครยี ดมากกว่ากัน เพราะอะไร.........
3. นกั เรียนคดิ วา่ มวี ิธีคลายเครยี ดอยา่ งไรบา้ ง ..
4. เลา่ สถานการณท์ ี่ 20 ทา� อยา่ งไรดี
ในสถานการณน์ ้ ี เดก็ ชายแดงเครยี ดมากน้อยเพยี งไร...
ถา้ นกั เรียนเป็นเดก็ ชายแดงจะทา� อยา่ งไร .........

เรยี นรู้เรอื่ งควำมเครียด
1. ความเครียดเป็นส่วนหนงึ่ ในชีวิตประจ�าวันทท่ี ุกคนต้องประสบ ความเครียดเป็น
สภาวะจติ ใจของคนในดา้ นอารมณแ์ ละความรู้สกึ ทเ่ี กิดขน้ึ เมอ่ื เผชญิ กบั สิ่งต่าง ๆ
ที่มาคกุ คามทัง้ ภายนอกและภายในตัวบคุ คล รวมทง้ั สภาพแวดล้อมตา่ ง ๆ
ทท่ี �าใหเ้ กิดความกดดัน / วิตกกงั วล / ความขัดแย้ง / ความคบั ข้องใจ ซึ่งท�าให้
ร่างกายและจติ ใจเกดิ การปรบั ตวั เพอ่ื รักษาสมดลุ ไว้ โดยแสดงออกทางดา้ น
ร่างกาย จิตใจ และพฤติกรรม เชน่ หวั ใจเตน้ เรว็ / หายใจเร็ว / ความดันเลือดสูง
/ มอื ส่นั / เหง่อื ออกมาก / นอนไม่หลบั / ไมม่ สี มาธิ / หงดุ หงิดง่าย / วติ กกังวล
ฯลฯ ซ่ึงจะแตกต่างกนั ไปแตล่ ะบคุ คล
2. ระดบั ของความเครียด แบ่งได้เป็น 3 ระดบั
1. เลก็ น้อย สว่ นใหญม่ ักเกิดในชวี ิตประจา� วนั และเกดิ ขึ้นในเวลาส้ัน ๆ เช่น
รถตดิ ขับรถเร็วเกินกา� หนด สัมภาษณ์งาน เปน็ ต้น
2. ปานกลาง ระยะเวลาของความเครียดจะนานกว่า อาจกนิ เวลาเป็นชว่ั โมง
เปน็ วนั เชน่ ความขดั แยง้ ระหว่างเพอ่ื น การทา� งานหนกั
3. รุนแรง ความเครียดจะกินระยะเวลานานเปน็ เดือนเปน็ ป ี และส่งผลตอ่ การ
ดา� เนนิ ชีวิต เชน่ เป็นโรคร้ายแรง / ถูกใหอ้ อกจากงาน เปน็ ตน้
หมายเหต ุ 1 ระดบั ความเครียดจะแตกต่างกนั ในแต่ละบุคคลขน้ึ อยกู่ ับการปรับตวั และ
การจดั การกบั ความเครียดนัน้

81

ค¤ูม่ÙèÁืÍ×อ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรÍèอ่×ื §งàเ¾พÈศÈศ¡ÖึกÉษÒาáแÅลÐะ·ท¡Ñกั ÉษÐะªชÕÇีวÔµติ ãใ¹น¹นÑ¡ักàเÃรÂÕยี ¹นáแºบºบºบÙÃรู ³ณÒา¡กÒาÃร

วธิ ดี �ำเนินกำร สือ่ อุปกรณ์
หมายเหต ุ 2 ความเครียดถ้ามีในระดับไมร่ นุ แรง สามารถเป็นแรงผลักใหม้ ีพลงั ใน
การต่อส ู้ หรอื แกไ้ ขปญั หา เช่น การดูถกู เอาไว้มาก / เด็กคนนีเ้ อาดไี มไ่ ด้ / เดก็ คนน้ี
ก็จะพยายามทา� ทกุ วิธที างเพ่อื ลบคา� สบประมาทนนั้
3. สาเหตุความเครียดในวัยรนุ่ ใบกิจกรรม
- ทางดา้ นรา่ งกาย มโี รคประจา� ตวั / เจ็บปว่ ยบอ่ ย / พกิ ารไม่สมสว่ น / ร่างกาย
มีการเปลี่ยนแปลงอยา่ งรวดเร็ว / อ้วนไป / ผอมไป / ไม่หลอ่ / ไม่สวย
- ทางดา้ นจิตใจ อารมณ์ไมม่ ่นั คง / อ่อนไหวงา่ ย / เจา้ ระเบียบบางคร้ัง /
จรงิ จังกับชีวิต / อยากรู ้ / อยากลอง / ยังตอ้ งพ่งึ พาคนอน่ื / รู้สกึ ด้อยกว่าผู้อ่นื /
ตอ้ งการอสิ ระและการยอมรับ
- ทางด้านครอบครัว สงั คม สง่ิ แวดล้อม เขา้ โรงเรยี นใหม ่ เรียนตอ่ แฟน
การเลยี้ งดูท่เี ขม้ งวดเกินไป สภาพครอบครวั แตกแยก ตดิ สิง่ เสพตดิ สูญเสยี
ของรกั ฐานะทางเศรษฐกจิ ของพ่อแม ่ สัมพันธภาพท่ีไมด่ ีระหวา่ งเพอื่ น คร ู
และพ่อแม่
4. การจดั การกบั ความเครยี ด เป็นกลวิธีท่ีบุคคลลงมือดา� เนนิ การเพ่ือจดั การและ สถานการณ์ท่ ี 20
ควบคมุ สถานการณท์ ีก่ อ่ ให้เกดิ ความเครียด และเพ่อื ลดระดบั ความเครยี ดนนั้ ท�าอย่างไรดี
แบ่งได้ 2 แบบ คอื
1. มงุ่ จดั การที่อารมณ ์ คอื พยายามทจี่ ะควบคมุ หรอื บรรเทาอารมณท์ ี่ไม่พึง
ประสงคท์ ่ีมสี าเหตมุ าจากสถานการณ์นั้น โดยไม่ได้เปลี่ยนแปลงหรอื จัดการ
กับสถานการณน์ ั้น เชน่ ความเครียดที่คดิ ว่าตนเองไม่มคี ่า โดยเมอ่ื ทกั ทาย
คนร้จู ักแลว้ ไม่มีการตอบสนอง และคดิ ว่าเขาไมอ่ ยากพูดกับเราหรือเปล่า
ถา้ เปน็ ในลกั ษณะน้ี ก็ต้องเปล่ยี นวธิ ีคดิ เช่น เขาอาจไมท่ ันเหน็ เรา
2. มงุ่ เนน้ ที่การจดั การกับปญั หา คอื พยายามทา� ความเข้าใจกับปัญหาว่า
ปัญหาคอื อะไร สาเหตเุ ปน็ อยา่ งไร มที างออกไหม โดยใชเ้ กณฑแ์ ละเทคนิค
การติดสนิ ใจมาชว่ ย และเลอื กวิธีท่ดี ที ่สี ุด
5. เทคนคิ ของการคลายเครยี ด
1. ใชเ้ ทคนคิ การผ่อนคลายทีเ่ หมาะสมกบั ตนเอง เชน่ การก�าหนดลมหายใจ /
การนบั เลข / โยคะ / ผอ่ นคลายกลา้ มเนือ้ / สวดมนต ์ / ท�าสมาธ ิ / ปล่อยวาง
และฝกึ การใหอ้ ภยั ฯลฯ
2. หางานอดิเรกท�า เช่น ปลกู ต้นไม้ นอน ดูหนัง ฟงั เพลง ฯลฯ
3. ดูแลสขุ ภาพร่างกายให้แขง็ แรง ทั้งเร่ืองอาหาร ออกกา� ลงั กาย
และการพกั ผ่อนที่เพยี งพอ
4. ระบายออกโดยการเลน่ กฬี าทตี่ อ้ งออกแรง เชน่ วง่ิ บาสเกตบอล ฟตุ บอล ฯลฯ
5. หลกี เล่ียงการแข่งขัน
6. ใชก้ ลไกในการป้องกนั ตนเองในบางครั้ง เช่น หน ี หรือเลย่ี ง
7. พดู คยุ กับคนที่ไว้ใจได้ เปน็ การเปดิ โอกาสใหเ้ ราได้มีโอกาสแลกเปล่ยี น
ความเห็นของเรากบั บคุ คลอืน่ และเป็นการชว่ ยให้เราได้ระบายความรู้สกึ
อึดอัดออกมา
8. เรียนรูท้ ่ีจะอยกู่ ับความเครียดและหาบคุ คลทีส่ ามารถพอท่ชี ่วยเราได้
9. ปรบั ความคิดและอารมณ์ ฝึกคิดในแงบ่ วก เพราะความคดิ เป็นปัจจยั
ทจ่ี ะชว่ ยให้เราปรับเปล่ียนพฤตกิ รรม
10. ใชเ้ หตผุ ลในการแก้ไขปญั หารวมถงึ ทกั ษะในการตดั สนิ ใจ

82

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

วิธดี ำ� เนนิ กำร สอ่ื อุปกรณ์
แบบฝึกหดั สถานการณท์ ี่ 21 เบือ่ บา้ น สถานการณท์ ี ่ 21
นกั เรยี นคิดว่า สายร้งุ มคี วามเครยี ดอยู่ในระดบั ใด... เบือ่ บา้ น
นกั เรยี นมีวธิ ีใดชว่ ยสายรุ้งไดบ้ า้ ง.....

หมายเหต ุ สถานการณ์ในแบบฝึกหัดเปน็ การสร้างหรอื สมมตุ ิข้ึน ใชเ้ ป็นกรณศี ึกษาได้
เพยี งฝกึ ทกั ษะ การจะปรับหรอื ประยุกต์ใช้จริงในชีวติ ประจา� วัน นักเรียนต้องเรยี นรู้
ด้วยตนเอง โดยนกั เรยี นตอ้ งบนั ทึกเหตุการณต์ า่ ง ๆ ท่ีประสบ และนกั เรยี นได้จดั การ
โดยใช้วธิ ีใด ลงในแบบบันทึก เหตกุ ารณ์ประจ�าวันทุกครงั้

• สรุปแนวคิดทไี่ ด้จำกกจิ กรรม
ในโลกนี้ ไม่มีที่ไหนท่ีความเครยี ดไปไมถ่ ึง ความเครียดในระดบั พอเหมาะเปน็ สิง่ ทีท่ ้าทาย ชว่ ยกระตนุ้
ใหม้ งุ่ มน่ั ทา� งานใหส้ า� เรจ็ ตามเป้าหมาย แตค่ วามเครยี ดในระดบั สงู จะเปน็ อันตราย อาจนา� ไปสูค่ วามเจ็บป่วย
ทางจติ ทรี่ นุ แรง การเรยี นรแู้ ละฝกึ ทจ่ี ะจดั การกบั ความเครยี ดเปน็ การสรา้ งความพรอ้ มในการทจ่ี ะสามารถเผชญิ
กับปัญหาและหาทางออกไดอ้ ย่างเหมาะสม
• กำรประเมินผล
จากการอภิปรายรว่ มกัน
จากการพิจารณาค�าตอบในใบกจิ กรรม
ใบกจิ กรรมที่ 13 เทคนิคกำรคลำยเครียด
สถานการณ ์ ก. หรือ ข. เครยี ดมากกว่ากัน............... เพราะอะไร.........
ในสถานการณน์ ้ี เด็กชายแดงเครยี ดมากนอ้ ยเพียงไร...
ถ้านักเรยี นเปน็ เดก็ ชายแดงจะทา� อย่างไร .........
นักเรียนคิดว่า สายร้งุ มคี วามเครยี ดอยู่ในระดบั ใด....
นักเรยี นมวี ธิ ีใดช่วยสายรุ้งได้บา้ ง.....

83

ค¤ู่มèÙÁื×Íอ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรÍè่อ×ื §งàเ¾พÈศÈศÖ¡ึกÉษÒาáแÅลÐะ·ท¡Ñกั ÉษÐะªชÇÕีวµÔิตãใ¹น¹น¡ÑักàเÃรÂÕยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

สถำนกำรณ์ที่ 20 ทา� อยา่ งไรดี
น.ส.ชมพกู า� ลงั ศึกษาช้นั มัธยมศกึ ษาปที ี ่ 4 และเสารอ์ าทติ ย์นี ้ น.ส.ชมพูและกล่มุ เพ่ือนวางแผนจะไป
เทย่ี วบา้ นเพอื่ นท่ชี ่ือออ้ ซง่ึ จะจัดงานประจ�าปี พอถึงวันศุกร์ น.ส.ชมพ ู ซึ่งจะเปน็ ผ้ทู ่ีน�ารายงานของกลุ่มไป
ส่งอาจารย์ ขณะเดินจะไปโรงเรียนซึ่งต้องผ่านคลอง น.ส.ชมพูพบสุนัขก�าลังกัดกันอยู่ และทันใดนั้นสุนัข
ทั้งสองก็กระโจนมาทาง น.ส.ชมพู น.ส.ชมพูตกใจจึงว่ิงหนีและสะดุดก้อนหินล้มลง สมุดรายงานกระเด็น
ตกลงไปในคลองเปียกหมดท้ังเล่ม น.ส.ชมพูเครียดและกลุ้มใจมากไม่รู้จะท�าอย่างไร จะเอางานท่ีไหนไป
สง่ อาจารย์ จะบอกอาจารย์วา่ อยา่ งไร และวันเสาร์จะไปเที่ยวกับเพื่อนได้อยา่ งไร
ให้นักเรยี นหาวธิ ีชว่ ย น.ส.ชมพดู ้วย (หมายเหตใุ นเวลานัน้ ยงั ไมม่ ีคอมพิวเตอร์ใช)้
สถำนกำรณท์ ี่ 21 เบ่อื บ้าน
สายรงุ้ เปน็ ลกู สาวคนเดยี วซงึ่ อยตู่ ามลา� พงั พอ่ แม ่ ลกู แตพ่ อ่ กบั แมม่ ปี ากเสยี งกนั เปน็ ประจา� เนอื่ งจาก
แม่สืบรู้มาว่าพ่อมีเมียน้อยและน�าเงินบางส่วนไปให้บ้านเมียน้อย ท�าให้รายได้ท่ีมีอยู่ของครอบครัวไม่พอใช้
เหตุการณน์ ี้ทา� ให้สายรงุ้ เบ่อื บา้ นมากไมอ่ ยากอยู่บา้ นเห็นพ่อกับแม่ทะเลาะกัน

ภาพวิธีคลายเครยี ด

84

Handbook for Integrated Sex Education and Life Skills

กิจกรรมที่ 14 ทักษะการปฏิเสธ

• วตั ถปุ ระสงค์
1. เพื่อใหน้ ักเรยี นเรยี นร้ถู ึงหลกั การปฏเิ สธทเี่ หมาะสม
2. เพือ่ ให้นักเรียนฝึกปฏบิ ัตทิ ักษะการปฏเิ สธ เพ่ือน�าไปปรบั ใช้กลับบัชชวี ติีวติปประรจะำ�จว�าันวนั

• เวลำ 60 นาที

• วธิ ดี �ำเนินกจิ กรรม

วธิ ีดำ� เนนิ กำร ส่ืออปุ กรณ์
1. ให้นกั เรียนยกตัวอย่างสถานการณท์ ่ีไม่อยากปฏิบตั ิ หรอื สถานการณ์ทีค่ ับข้องใจ ใบกิจกรรม
ซง่ึ นกั เรยี นอยากจะปฏเิ สธ / ไมอ่ ยากกระทา� กจิ กรรมน้นั ๆ..............
2. อธิบายการปฏิเสธทเ่ี หมาะสม (ปฏิเสธแต่ยงั รักษาสัมพนั ธภาพเดิมไว้อย)ู่
การปฏิเสธเปน็ การเจรจาในเรื่องท่ีนักเรยี นไม่อยากกระท�าตามขอ้ เสนอหรือค�าชักชวน
ของเพอ่ื นหรือบคุ คลรอบขา้ ง การปฏิเสธทด่ี ีตอ้ งนุ่มนวลเหมาะสมเพอ่ื รักษา
สัมพนั ธภาพที่ดีระหว่างกนั เอาไว้
หลักการปฏเิ สธ คือ
1. บอกปฏิเสธตามความรู้สกึ ของตนเอง เชน่ ฉนั ไม่ชอบ.....
2. เสนอแนวทางอน่ื ใหก้ บั คเู่ จรจา เชน่ เอาอยา่ งนดี้ ไี หม / ฉนั เหน็ วา่ เราควรจะ...
3. ตรวจดคู วามรูส้ ึกของคเู่ จรจากบั ข้อเสนอของเรา เช่น คุณคงจะเหน็ ดว้ ยกบั
ฉันนะ / คงจะดกี บั เธอนะ
4. กลา่ วสรุปและขอบคุณเมอ่ื คเู่ จรจาเห็นด้วย เช่น ขอบคุณมากเลย / ดีใจจังที่
เธอชอบ
หมายเหตุ การปฏิเสธอยา่ งนุม่ นวลเหมาะสม บางครัง้ ใช้ไม่ได้ เพราะคูเ่ จรจา
พยายามที่จะรบเร้าเพอ่ื ให้เราปฏิบัตติ ามคา� ชักชวนนัน้ โดยยกตวั อย่างสารพัด
หรอื อาจอ้างเหตุผลต่าง ๆ นานาเพอ่ื ใหเ้ ราสับสน หรือบางครั้งก็ขม่ ขู่เพอ่ื ให้
เรากลวั เชน่ เธอกลวั ใชไ่ หม / ทา� ไมละ่ / คณุ โตแลว้ นะ / คนอนื่ กท็ า� กนั / ไมก่ ลา้ ซิ
/ ทา� เปน็ เด็กไร้เดียงสาไปได ้ / นดิ ๆ หนอ่ ย ๆ ไมเ่ ป็นไรม้งั / ไม่มีใครรูห้ รอกน่า /
จะทา� หรอื ไมท่ า� ... ไม่ท�าเจ็บแน่ ฯลฯ
ดังนั้น เราตอ้ งปฏิเสธอย่างจรงิ จัง ซ่ึงมอี ย ู่ 3 ลักษณะ เลอื กให้เหมาะสมกับ
สถานการณน์ ั้น ๆ
1. ปฏเิ สธซ้า� เชน่ ไม ่ / ฉนั บอกว่าไม่
2. การผดั ผ่อน เปน็ การพยายามทจ่ี ะช่วยไม่ให้ปฏบิ ตั ิในเวลาน้นั เป็นการยดื
เวลาได้ระยะหน่งึ เช่น ฉันยงั ไม่พร้อม / เอาไว้วันหลงั นะ
3. การต่อรองเป็นความพยายามทจ่ี ะท�าใหค้ ู่เจรจาท�าในส่งิ ท่ดี กี วา่ เชน่ เราไปท�า
อย่างอื่นกนั ดีกวา่ / เราคดิ ว่าวธิ นี ี้ไม่เหมาะลองแบบอ่ืนดีกว่าม้ัย
แบบฝึกหัด ฝึกทกั ษะปฏิเสธ

สถานการณ์ท ่ี 22 ไม่ดกี วา่ สถานการณ์ท ี่ 22
ไม่ดกี ว่า

85

ค¤ู่มÁÙè ืÍ×อ¡กÒาÃรàเÃรÂยÕี ¹น¡กÒาÃรÊสÍอ¹นàเÃรèÍอ่×ื §งàเ¾พÈศÈศ¡ÖึกÉษÒาáแÅลÐะ·ทÑ¡กั ÉษÐะªชÕÇีวµÔติ ãใ¹น¹นÑ¡ักàเÃรÂÕยี ¹นáแºบºบºบÃÙรู ³ณÒา¡กÒาÃร

• สรปุ แนวคดิ ท่ไี ด้จำกกิจกรรม
ทักษะการปฏิเสธเปน็ วธิ กี ารที่เรามกั จะใช้เลย่ี งหรือไม่ปฏบิ ัติในสิ่งที่ไม่ชอบ ซ่ึงถ้ารถู้ งึ หลักการปฏิเสธท่ี
เหมาะสม กส็ ามารถทจี่ ะเอาตวั รอดได ้ และยงั เปน็ การรกั ษาสมั พนั ธภาพทดี่ ตี อ่ เพอ่ื นหรอื บคุ คลรอบขา้ งไดด้ ว้ ย
แต่ตอ้ งผ่านการฝึกฝนจึงจะสามารถนา� ไปใช้ในยามคบั ขนั ไดอ้ ยา่ งมีประสทิ ธิภาพ
• กำรประเมนิ ผล
จากการฝึกปฏิบตั ทิ กั ษะการปฏเิ สธ
จากการพจิ ารณาค�าตอบในใบกิจกรรม
ใบกิจกรรมท่ี 14 ทักษะกำรปฏิเสธ
ให้นักเรียนยกตวั อย่างสถานการณ์ท่ีไม่อยากปฏบิ ตั ิ หรอื สถานการณ์ทค่ี บั ขอ้ งใจ ซงึ่ นกั เรยี นอยากจะ
ปฏเิ สธ / ไมอ่ ยากกระทา� กิจกรรมนั้น ๆ..............
1. มดจะทา� อยา่ งไร...............
สถำนกำรณ์ที่ 22 ไมด่ กี วา่
มดเป็นหญิงสาววัยรนุ่ ครอบครัวมฐี านะปานกลางและยึดถือขนบธรรมเนียมประเพณี วา่ กลุ สตรีต้อง
วางตัวเหมาะสมซ่งึ เธอปฏิบตั ิได้ดี ในขณะเดียวกนั เธอกช็ อบแสวงหาประสบการณ์ใหม่ ๆ ของชีวติ เม่ือเธอ
มาเรยี นตอ่ อาชีวะในจงั หวดั พรอ้ มเพอ่ื นสนทิ ชอื่ ไก่ โดยพักอยู่หอพกั ซึ่งมคี นหลายประเภท ไกช่ อบสนกุ เที่ยว
เตรแ่ ละแนะน�าให้เธอรู้จกั เพอื่ นชายคนหนึ่งชอื่ หนมุ่ ซ่ึงสนิทสนมกัน ไปเทีย่ วดว้ ยกันหลายครัง้ และทกุ ครัง้ มีไก่
ไปดว้ ยเสมอ วันหน่ึงไกแ่ ละเพอื่ นท่หี อชวนไปเท่ียวเธค มดปฏิเสธแต่ทนเพื่อนรบเรา้ ไม่ไหวและกลวั เพื่อนว่า
ไมเ่ ปิดหเู ปิดตาบา้ ง จงึ ตกลงไปโดยมหี นมุ่ ไปดว้ ย ในดสิ โก้เธคเพอ่ื น ๆ ชวนดมื่ เหล้า แต่มดปฏิเสธขอดืม่
น�้าผลไม้แทน เม่ือเพอ่ื น ๆ เมา รวมท้ังหนมุ่ กเ็ รม่ิ เมาแลว้ พยายามจบั มือและใกลช้ ดิ โดยแรงยขุ องเพ่ือน ๆ
มดอดึ อดั พยายามปฏเิ สธ บอกวา่ ยังไม่ถงึ เวลา ครจู ะลงโทษ พ่อแมร่ ู้ไม่ดี หนมุ่ บอกว่าไม่เหน็ เป็นไรไมม่ ีใคร
รูห้ รอก ย่งิ พ่อแมอ่ ยู่ต่างจงั หวดั ไมร่ ู้ใหญ่เลย เพ่ือน ๆ กย็ อุ ีก หนุ่มจึงพยายามลวนลามมดอยเู่ รือ่ ย ๆ ......
มดจะทา� อยา่ งไรดี

ภาพในบาร์แหง่ หน่ึง

86