ความเชื่อและศรัทธา กลุ่มจังหวัดล้านนาตะวันออก

คนที่มาช่วยให้ปลอดภัย จากความชั่ว ร้าย ไม้ไผ่กับเทียนก็เป็นเครื่องประกอบ เวลาท�ำให้แล้ว คนที่ไม่สบายใจก็จะดีขึ้น สบายใจขึ้น เมื่อตอนเช้าที่ตีฆ้องท�ำให้ พระเจ้ารู้ ว่าเค้าไม่เจ็บไข้ได้ป่ วย ผ้าขาย คือตัวแทน แบบว่าบางคนก็เอาเสื ้อผ้ามา เวลาสะเดาะเคราะห์เสร็จเค้าก็จะเอา เสื ้อผ้ามาใส่ ไม่ใช่ว่าโตโบใครจะท�ำก็ได้ นอกจากพระเจ้าเลือกไว้เท่านั้นเขาถึงจะ เป็นได้อย่างพวกหนูเนี่ยเป็นไม่ได้เพราะ ไ ม่ รู้ พิ ธี ก ร ร ม อ ะ ไ ร พ ว ก นี ้ค่ ะ ” (สัมภาษณ์:แปลโดยหลานสาว โตโบ ผู้น�ำทางจิตวิญญาณ) ด้านความเชื่อ มีความเชื่อในเรื่อง ของผีบรรพบุรุษ โดยมีการสร้างบ้าน อยู่บริเวณหัวหมู่บ้านโดยท�ำหน้าที่ปก ปักษ์รักษาหมู่บ้าน มีความเชื่อนับถือผีมี บรรพบุรุษและสิ่งศักดิ์ สิทธิ์เป็นหลัก แต่ ปัจจุบันก็มีการนับถือศาสนาพุทธหรือ ศาสนาคริสต์มากขึ้น มีความเชื่อที่มี พิธีกรรมเข้ามาเกี่ยวข้องในการด�ำรงชีวิต การเกิด เจ็บ ตาย บุคคลที่มีอิทธิพลใน หมู่บ้านมากที่สุด ได้แก่พ่อครูหรือปู่จอง การตัดสินเรื่องส�ำคัญๆของหมู่บ้าน หัวหน้าหมู่บ้านและทุกคนจะต้องฟั ง ความคิดเห็นของ พ่อครูเป็นหลัก ซึ่ง หัวหน้าหมู่บ้านกับพ่อครูอาจจะเป็นคน เดียวกัน ที่เป็นผู้น�ำทางพิธีกรรมเป็นผู้ ท�ำนายทายทัก รักษาอาการเจ็บป่ วย ด้วยสมุนไพรหรือภูมิปัญญาท้องถิ่น พื ้น ฐานความเชื่อของลาหู่นี ้จะนับถือ พระเจ้า หรือ(อื่อซา)ชาวลาหู่มีความเชื่อ ๑๕๐

ชาวลาหู่เกือบทุกหมู่บ้านจะมี สถานที่ที่เรียกว่า “หอแหย่” มีไว้เพื่อประกอบพิธีกรรม ทางศาสนา “ “ เรื่องภูต ผีขวัญวิญญาณผสมผสานไป ด้วยกัน ความเชื่อเรื่องพระเจ้า (อื่อซา) ถือเป็นผู้ยิ่งใหญ่ ผู้ให้ก�ำเนิดโลกและ ความดีทั้งปวง การบูชาสวดอ้อนวอน อื่อ ซา ถือเป็นสิ่งส�ำคัญเพราะจะบันดาลให้ ทุกคนสมบูรณ์พูนสุข ข้าวปลาอาหาร อุดมสมบูรณ์อย่างเช่นเทศกาลปีใหม่ หรือกินวอ (เขาะจาเว) ช่วงปลายเดือน มกราคม หรือเดือนกุมภาพันธ์ของทุกปี ทุกหลังคาเรือน ทุกกลุ่มบ้าน หรือ หมู่บ้านก็ต้ องท�ำการบูชา และสวด ผลผลิตที่ได้ในรอบปีนั้น ๆ ให้กับ อื่อซา เพื่อได้รับประทาน และได้รับรู้รับทราบ บวกกับขอโชคลาภในปีต่อไป เช่น ในปี นี ้ผลผลิตได้เท่านี ้ท�ำถวายให้ท่านอื่อซา หนึ่งถ้วย - จาน ท่านอื่อซารับประทาน และได้รับรู้ปีหน้าขอผลผลิตให้ได้เก้า เท่า เก้าถ้วย - จาน เป็นต้น ความเชื่อ เรื่องผีผีนั้นชาวลาหู่เชื่อว่ามีอยู่ทั่วไปแต่ มีทั้งผีดีและร้าย ตั้งแต่ในเรือนไปจนทั่ว บริเวณหมู่บ้าน เช่น ผีหมู่บ้าน ผีเรือน เป็นผีที่คอยให้ความคุ้มครอง ส่วนผีน� ้ำ ผี ป่า ผีดอยและผีอื่นๆ ที่อยู่นอกบ้าน ถือ เป็นผีร้ายที่ให้โทษต่อคน ตัวอย่างเช่น ผี บ้าน ผีเรือน ที่ชาวไทยเรียกว่าศาล พระภูมิหรือเจ้าที่ในหมู่บ้านก็ช่วย คุ้มครองสมาชิก ในครอบครัวนั้นๆ เช่น กับชาวไทยพุทธ ผีป่า หรือเจ้าที่เจ้า ทางในป่า เหมือนกันในเมื่อคนเข้าไปท�ำ สิ่งไม่ดีให้กับสถานที่ๆ นั้น หรือที่ชาวไทย เรียกว่าลบหลู่ผีป่า ผีเขา หรือเจ้าป่า เจ้า เขา เจ้าที่ ที่แห่งนั้น มันก็จะท�ำคนคนนั้น มีอันเป็นไป และถ้าคนคนนั้นรู้ตัวเองว่า ได้กระท�ำผิดไว้แล้วได้ไปลบหลู่ที่แห่งนั้น ๑๕๑

ไม่น�ำถุงผ้าของผู้หญิง ติดไปในการไปล่าสัตว์ เพราะจะ ท�ำให้เกิดการมั่วและยิงคนผิดได้ ห้ามผู้หญิงจับอาวุธ เช่น อุปกรณ์ล่าสัตวต่าง ๆ เพราะจะท�ำให้อาวุธนั้นไม่แม่น เวลาไปล่าสัตว์ “ “ แล้วก็จะไปหาหมอผีมาแก้บน หรือท�ำพิธี ตามความเชื่อชาวลาหู่เกี่ยวกับผีความ เชื่อเรื่องวิญญาณ หรือขวัญ วิญญาณ หรือขวัญเป็นภาคจิตของร่างกาย คล้าย กับความเชื่อทางไสยศาสตร์ของคนไทย หากวิญญาณออกจากร่าง หรือถูกผี ร้ายกระท�ำ เจ้าของร่างกายจะเจ็บป่ วย ความเชื่อชาวลาหู่ ขวัญ วิญญาณ คือ ช่วงที่คนไม่ค่อยมีแรง ไม่สบายบ่อยๆ ครั้งนั้น ชาวลาหู่ก็จะไปหาโตโบ ชึ่งที่เป็น ผู้น�ำทางศาสนา ท�ำพีธีไสยศาสตร์จุด เทียนแล้วสวด กล่าวตามวิธีโตโบ โตโบ ท�ำเสร็จพิธีและรู้ ว่าจะต้องท�ำอะไรชึ่งผู้ ป่ วยก็ถามว่า จะท�ำอย่างไร และจะต้อง แก้ในด้านไหน แล้วโตโบก็จะตอบ และ บอกตามจริงที่ได้รับค�ำสั่ง จากเบื ้องบน ให้กับคนที่ไม่สบาย รับรู้และให้กลับไป แก้ตามจริงที่โตโบบอก เช่น ช่วงนี ้บุญมี ไม่มากแล้วนะ และขวัญหาย วิญญาณ ไม่อยู่กับเนื ้อกับตัว ถ้าเป็นอย่างนี ้แล้วผู้ ป่ วยหรือผู้ไม่สบายก็ต้องรีบหาหมอผีท�ำ พิธีแก้สิ่งเหล่านี ้การท�ำพิธีมีดังนี ้พิธี เล็กๆ ท�ำพิธีหา บุญูก็จะมีไก่ก็ได้หมูก็ได้ พิธีเล็กๆ ก็ไก่ พิธีใหญ่ๆ ก็หมูได้น�ำหมู - ไก่มาฆ่าเลี ้ยงให้กับสมาชิกในหมู่บ้าน เพื่อที่จะขอบุญคนในหมู่บ้าน และคนใน หมู่บ้านก็ผูกข้อมือและอวยพรให้กับคน ไม่สบายคน ๆ นั้น ถ้าขวัญหายชาวลาหู่ ก็จะมีวิธีเช่น ชาวลาหู่รู้ว่าขวัญหาย ก็จะ หาไก่หนึ่งตัว เพื่อที่จะน�ำมาท�ำพิธีเรียก ขวัญตามวิธีชาวลาหู่ ขวัญกลับมาหรือ ยังอย่างไรนั้นต้องฆ่าไก่ ตัวที่ท�ำพิธีแล้ว ก็มาท�ำ กินกันเองในกลุ่มหมอผีหรือผู้ เฒ่าเพียงไม่กี่คนเท่านั้น พอกินเสร็จ หมอผีหรือผู้เฒ่า ผู้แก่ก็จะดูที่กระดูกไก่ ก็จะรู้ว่าขวัญกลับมาหรือยัง ก็จะรู้ทันที ๑๕๒

แหล่งที่มา สืบสานต�ำนานไทลื ้อ(www.hugchiangkham.com/) ค วา ม เ ชื่ อ ด้า น ป ร ะ เ พ ณี วั ฒ น ธ ร ร ม (web.facebook.com/ com/๒๐๐๗๔๑๕๔๓๗๓๓๓๒๔/posts/) ด้านความเชื่ออื่น ๆ(www.natthawatpumpoung.blogspot.com/) วันขึ้นบ้านใหม่ (www.stou.ac.th) ความเชื่อเรื่องผี(www.sites.google.com) ผีนางกวัก (www.library.tru.ac.th/inlop/lpcul/๓๐๘-lpcul๐๙.html) พิธีออนเปี๋ยง (เพื่อป้องกันการแท้งลูก) (www.openbase.in.th/node/๑๐๑๓) การสู่ขวัญ (www.openbase.in.th/node/๑๐๓๓) วันเจี๋ยเจียบเฝย(วันสารทจีน) (www.openbase.in.th/node/๑๐๒๙) พิธีสะพานเรียกขวัญหรือพิธีต่ออายุ (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/ mien.html) ชาติพันธุ์ไทยวน (www.hugchiangkham.com) ประเพณีทานขันข้าว (www.openbase.in.th/node/๗๘๗๐) ความเชื่อเรื่องที่อยู่อาศัย (www.matichonweekly.com/column/article_๑๓๙๐๑๗) เดือนยี่-บุญคูนลาน (www.watpamahachai.net/Buddha/Buddha๑๒.htm) เดือนสาม-บุญข้าวจี่ (www.isangate.com/new/tradition/๓๑๗-heet-m๓.html) เดือนเจ็ด-บุญซ�ำฮะ (www.isangate.com/new/tradition/๓๒๑-heet-m๗.html) เดือนเก้า-บุญข้าวประดับดิน (www.tnews.co.th/contents/๔๗๗๕๖๖) เดือนสิบสอง-บุญกฐิน (th.wikipedia.org/wiki) ผีบ้านผีเรือน (www.openbase.in.th/node/๘๖๕๙) ประเพณีพิธีกรรม (horoscope.thaiza.com/content/๓๔๙๒๕๘/) สารทจีน (th.wikipedia.org/wiki) เลี ้ยงผีหอ(www.prapayneethai.com)

แหล่งที่มา พิธีเลี ้ยงผีขุนน� ้ำ (www.prapayneethai.com) การบวช(โต่วโซและกว๋าตัง) (www.openbase.in.th/node/๑๐๓๐) ด้านความเชื่อเรื่องศาสนา (www.inclusivechurch.net/) พลังของเทพอัคคี(www.thairath.co.th/content/๙๖๙๐๗) พิธีสู่ขวัญควาย (www.hugchiangkham.com) บุญบั้งไฟ (www.kmutt.ac.th/jif/public_html/Download/Format_Checker/๗/๓. pdf) หมอล�ำผีฟ้า (www.lib.ru.ac.th/journal/isan/art/index.html) ชาติพันธุ์ลีซู(www.cmdiocese.org/th/_/ethnic/lisu/๓๖-๓๖) เซ่นไหว้หลุมศพลีซู(www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/lisu.html) ประเพณีกินข้าวใหม่ (repository.li.mahidol.ac.th/dspace/bitstream/.pdf ) ขาหมู-หมั่นโถว (th.wikipedia.org/wiki) สารทจีน (www.myhora.com/.aspx) วันไหว้พระจันทร์(www.sanook.com/horoscope/๖๙๗๒๑/) งานแต่ง-ยกน� ้ำชา (www.buddyriverside.com/Wedding/tea_ceremony/) การแต่งกายของผู้หญิงดาราอ้าง (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/ daraang.html) การแต่งกายของผู้ชายดาราอ้าง (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/ daraang.html) ชนเผ่าดาราอ้าง (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/daraang.html) การบูชาผีเจ้าที่ (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/daraang.html) ความเชื่อด้านศาสนา (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/daraang.html) ด้านที่อยู่อาศัยของม้ง (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/hmong.html) ประเพณีแต่งงานม้ง (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/hmong.html)

ความเชื่อเรื่องการท�ำผีลงผี(www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/hmong. html) ความเชื่อเรื่องรักษาคนตกใจ (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/hmong. html) ความเชื่อเรื่องการรักษาด้วยการเป่าด้วยน� ้ำ การเช้อแด้ะ (www.sawadee.co.th/ thailand/hilltribes/hmong.html) ความเชื่อเรื่องการปัดกวาดสิ่งไม่ดีออกไป (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/ hmong.html) ความเชื่อเรื่องหมูประตูผี(อัวะบั๊วจ๋อง) (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/ hmong.html) ประเพณีแซก่อ(www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/lahu.html) พิธีสะเดาะเคราะห์-สืบชะตา-เสริมดวง (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/ lahu.html) ประเพณีวันศีล (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/lahu.html) สถานที่ประกอบพิธีกรรม หอเหย่ (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/lahu. html) ผู้ท�ำพิธีกรรมทางศาสนา (www.sawadee.co.th/thailand/hilltribes/lahu.html) แหล่งที่มา

จัดทำโดย สำนักงานวัฒนธรรม จังหวัดแพร โครงการศึกษาและพัฒนาการทองเที่ยวว�ถีช�ว�ต กลุมชาติพันธุลานนาตะวันออก “งานตามภารกิจ ของโครงการตามแผนปฏิบัติราชการประจำป” งบประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๑ แพร นาน พะเยา เช�ยงราย