แผนการจัดการเรียนรู้หน่วยที่2เรื่อง การแยกสารผสม

แผนการจดั การเรียนรู/

วชิ าวทิ ยาศาสตร+พื้นฐาน ว22101
กล8มุ สาระการเรยี นร>ูวทิ ยาศาสตร+และเทคโนโลยี

หน8วยการเรียนรทู> ่ี 2 เรอ่ื ง การแยกสารผสม
ระดบั ชั้นมธั ยมศึกษาปทN ่ี 2 โรงเรียนมธั ยมเทศบาล 6 นครอุดรธานี

นางสาวญาตาวี นิสยนั ต+
รหสั ประจำตวั นกั ศึกษา 61100147102
สาขาวชิ าวทิ ยาศาสตร+ (เน>นชวี วทิ ยา)

การฝกY ปฏิบตั ิการสอนในสถานศึกษา 1
รหัสวิชา ED18501 (INTERSHIP IN SCHOOL 1)

คณะครุศาสตร+ มหาวทิ ยาลัยราชภัฏอดุ รธานี
ภาคเรียนที่ 1 ปNการศกึ ษา 2565

คำนำ

แผนการจัดการเรียนรู. รายวิชาวิทยาศาสตร7 รหัสวิชา ว21101 ชั้นมัธยมศึกษาปBที่ 2 เลEม 1 นี้ จัดทำ
ขึ้นเพื่อใช.เปLนแนวทางในการจัดการเรียนการสอนให.มีประสิทธิภาพ และให.นักเรียนบรรลุตามมาตรฐานการ
เรียนร.ู/ตัวชี้วัด ที่กำหนดไว.ในหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานพุธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง 2560)
ผู.จัดทำจึงได.ศึกษาสาระการเรียนรู. เทคนิค วิธีการสอน การวัดและประเมินผล มาจัดทำแผนการจัดการเรียนร.ู
ในคร้ังนี้

แผนการจัดการเรียนรู.ในเลEม 1 นี้ ประกอบไปด.วย แผนการจัดการเรียนรู. หนEวยการเรียนรู.ที่ 2 เร่ือง
การแยกสารผสม สื่อและนวัตกรรมที่ใช.ในการเรียนการสอน เพื่อให.ผู.เรียนบรรลุมาตรฐานการเรียนรู.ได.เต็ม
ศกั ยภาพอยEางแทจ. ริง

จึงหวังเปLนอยEางยิ่งวEาแผนการจัดการเรียนรู.ฉบับนี้ จะสามารถนำไปใช.ประกอบการจัดการเรียนการ
สอนรายวิชาวิทยาศาสตร7 นำไปสกูE ารพัฒนาที่ถูกต.องและเกดิ ผลแกEผเู. รียนเปนL อยาE งดี

ญาตาวี นิสยนั ต7
12 ตลุ าคม 2565

สารบญั

เร่อื ง หน>า
คำนำ……………………………………………………………………………………………………………………………………………. ก
สารบญั …………………………………………………………………………………………………………………………………………. ข
หนว8 ยการเรยี นรท>ู ี่ 2 เรอื่ ง การแยกสารผสม

แผนการจัดการเรียนรูท. ี่ 1 เร่ือง การระเหยแห.ง…………………………………………………………………. 1
แผนการจัดการเรียนรู.ท่ี 2 เรอ่ื ง การตกผลกึ ……………………………………………………………………… 18
แผนการจดั การเรียนรู.ที่ 3 เรื่อง การกลัน่ แบบธรรมดา……………………………………………………….. 34
แผนการจดั การเรียนรู.ที่ 4 เรื่อง การกล่นั แบบธรรมดา……………………………………………………….. 45
แผนการจัดการเรยี นรทู. ่ี 5 เรื่อง โครมาโทกราฟ…B ………………………………………………………………. 58
แผนการจัดการเรียนรท.ู ี่ 6 เรื่อง การสกัดดว. ยตัวทำละลาย………………………………………………….. 74
แผนการจัดการเรียนรู.ท่ี 7 เรอื่ ง การสกัดด.วยตัวทำละลาย………………………………………………….. 86
แผนการจดั การเรียนร.ูที่ 8 เรอ่ื ง การนำความรเ.ู รือ่ งการแยกสารไปใช.ประโยชน7……………………… 99

1

แผนการจดั การเรียนรทู. ี่ 1 กลุม: สาระการเรียนร@ูวทิ ยาศาสตร-
วชิ า วิทยาศาสตรพ- ืน้ ฐาน รหสั วชิ า ว 22101

โรงเรียนมัธยมเทศบาล 6 นครอดุ รธานี ชั้นมธั ยมศึกษาปทL ี่ 2 ภาคเรยี นท่ี 1 ปกL ารศึกษา 2565
หน:วยการเรยี นรู@ที่ 2 การแยกสารผสม เรอ่ื ง การระเหยแห@ง เวลา 2 ชว่ั โมง
ครูผ@ูสอน นางสาวญาตาวี นสิ ยนั ต- วันทส่ี อน : วนั ที่ ..............เดอื น ..............................พ.ศ………….…….

มาตรฐานการเรยี นร./ู ตัวชีว้ ัด
มาตรฐาน ว 2.1 เข@าใจสมบัติของสสาร องค-ประกอบของสสาร ความสัมพันธ-ระหว:างสมบัติของ

สสารกับโครงสร@างและแรงยึดเหนี่ยวระหว:างอนุภาค หลักและธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงสถานะของสสาร
การเกิดสารละลาย และการเกดิ ปฏิกริ ยิ าเคมี

ตัวชีว้ ัด ว 2.1 ม.2/1 อธิบายการแยกสารผสมโดยการระเหยแห@ง การตกผลึก การกลั่นอย:างง:าย
โครมาโท-กราฟแL บบกระดาษ การสกัดดว@ ยตวั ทำละลาย โดยใช@หลกั ฐานเชิงประจกั ษ-

ว 2.1 ม.2/2 แยกสารโดยการระเหยแห@ง การตกผลึก การกลั่นอย:างง:าย โครมาโทกราฟL
แบบกระดาษ การสกัดด@วยตวั ทำละลาย

สาระสำคัญ
การระเหยแห@งเป^นการแยกสารละลายที่ประกอบด@วยตัวละลายที่เป^นของแข็งในตัวทำละลายที่เป^น

ของเหลวโดยใช@ความร@อน ซึ่งตัวทำละลายจะระเหยกลายเป^นไอจนหมด จึงเหลือเฉพาะตัวละลายที่เป^น
ของแข็ง เชน: การผลติ เกลอื สมทุ ร

สาระการเรยี นร.แู กนกลาง
การแยกสารผสมให@เป^นสารบริสุทธิ์ทำได@หลายวิธี ขึ้นอยู:กับสมบัติของสารนั้น ๆ การระเหยแห@งใช@

แยกสารละลายซึ่งประกอบด@วยตัวละลายที่เป^นของแข็งในตัวทำละลายที่เป^นของเหลว โดยใช@ความร@อนระเหย
ตัวทำละลายออกไปจนหมด เหลือแต:ตัวละลาย การตกผลึกใช@แยกสารละลายที่ประกอบด@วยตัวละลายที่เป^น
ของแข็งในตัวละลายที่เป^นของเหลว โดยทำให@สารละลายอิ่มตัว แล@วปล:อยให@ตัวทำละลายระเหยออกไป
บางส:วน ตัวละลายจะตกผลกึ แยกออกมา การกลนั่ อยา: งง:ายใช@แยกสารละลายทีป่ ระกอบดว@ ยตัวละลายและตวั
ทำละลายที่เป^นของเหลวที่มีจุดเดือดต:างกันมาก วิธีนี้จะแยกของเหลวบริสุทธิ์ออกจากสารละลายโดยให@ความ
ร@อนกับสารละลาย ของเหลวจะเดือดและกลายเป^นไอแยกจากสารละลายแล@วควบแน:นกลับเป^นของเหลวอีก
ครั้ง ขณะที่ของเหลวเดือด อุณหภูมิของไอจะคงที่ โครมาโทกราฟLแบบกระดาษเป^นวิธีการแยกสารผสมที่มี
ปริมาณน@อยโดยใช@แยกสารที่มีสมบัติการละลายในตัวทำละลายและการถูกดูดซับด@วยตัวดูดซับแตกต:างกัน ทำ
ให@สารแต:ละชนิดเคลื่อนที่ไปบนตัวดูดซับได@ต:างกัน สารจึงแยกออกจากกันได@ อัตราส:วนระหว:างระยะทางที่
สารองค-ประกอบแต:ละชนดิ เคลือ่ นทไ่ี ด@บนตัวดดู ซบั กบั ระยะทางท่ีตัวทำละลายเคลื่อนที่ไดเ@ ป^นค:าเฉพาะตัวของ
สารแต:ละชนิดในตัวทำละลายและตัวดูดซับหนึ่ง ๆ การสกัดด@วยตัวทำละลายเป^นวิธีการแยกสารผสมที่มีสมบัติ
การละลายในตัวทำละลายที่ต:างกัน โดยชนิดของตัวทำละลายมีผลต:อชนิดและปริมาณของสารที่สกัดได@ การ

2

สกัดโดยการกลั่นด@วยไอน้ำใช@แยกสารที่ระเหยง:าย ไม:ละลายน้ำ และไม:ทำปฏิกิริยากับน้ำออกจากสารที่ระเหย
ยากโดยใช@ ไอนำ้ เป^นตัวพา

จดุ ประสงคEการเรียนร.ู
ด.านความรู. (K)
1. อธิบายการแยกสารผสมโดยการระเหยแห@งได@
ด.านทักษะกระบวนการ (P)
1. สงั เกตผลการทดลองการแยกสารโดยการระเหยแห@ง และตอบคำถามทา@ ยกิจกรรมได@
2. ทดลองการแยกสารโดยการระเหยแห@งได@
ดา. นคุณลกั ษณะอนั พึงประสงคE (A)
1. มีความสนใจใฝgร@ู
2. มสี :วนร:วมแสดงความคิดเหน็ และยอมรบั ความคิดเหน็ ของผอ@ู ่ืน
3. มีความรับผดิ ชอบในภาระงานทค่ี รูมอบหมาย
4. ทำงานร:วมกบั ผ@ูอืน่ อยา: งสร@างสรรค-

สมรรถนะสำคญั ของผ.เู รยี น C
1. ความสามารถในการคิด
2. ความสามารถในการส่อื สาร
3. ความสามารถในการแก@ปjญหา

กิจกรรมการเรียนร.ู
& วิธีการสอนโดยเนน. รปู แบบการสอนแบบสบื เสาะหาความร.ู 5Es (5Es Instructional Model)

ขัน้ ท่ี 1 กระต.นุ ความสนใจ (Engage)
1. ครกู ลา: วทกั ทายนักเรยี น และชี้แจงเรือ่ งทจ่ี ะเรยี นคือ เร่ือง การแยกสารผสม
2. ครูยกตวั อย:างการแยกสารผสมในชีวิตประจำวัน โดยให@นักเรยี นระบุวิธีแยกสารผสมทก่ี ำหนดให@
เช:น เหรียญสบิ บาทผสมกับเหรียญบาท ใชว@ ธิ กี ารหยบิ ออก หรอื การแยกนำ้ กบั นำ้ มนั ใช@วธิ ีการริน
ออก เป^นตน@
3. ครใู ชค@ ำถามถามนักเรยี นวา: “นำ้ เชอื่ มทีน่ กั เรยี นรู@จัก ประกอบไปด@วยสารใดทเ่ี ป^นตัวทำละลาย
และสารใดเป^นตัวละลาย”
(แนวคำตอบ : ตอบตามความคดิ ของนกั เรียน เชน: น้ำเช่อื มประกอบไปดว@ ยน้ำเป^นตวั ทำละลาย
และน้ำตาลเปน^ ตวั ละลาย)
4. ครถู ามนักเรยี นตอ: อกี วา: “ในเมือ่ นำ้ เช่อื ประกอบไปด@วยนำ้ และน้ำตาล เราสามารถแยกนำ้ ตาล
ออกจากนำ้ ไดห@ รือไม”:

3

5. จากนน้ั ครูถามคำถามกระตน@ุ ความสนใจของนกั เรยี นเพ่ือนำเข@าสก:ู ารเรยี นการสอนว:า
“การแยกสว: นประกอบของสารผสมแต:ละชนดิ ควรคำนึงถึงสง่ิ ใดบา@ ง”
(แนวตอบ : คำตอบของนักเรียนขึน้ อยกู: บั ดุลยพินิจของครูผ@ูสอน เชน: การแยกสารผสมควรทราบ
สมบัติทางกายภาพของสารทเี่ ป^นองคป- ระกอบกอ: น เพือ่ ที่จะไดเ@ ลอื กวิธีท่ีเหมาะสมในการแยก
สารและสามารถนำสารทแ่ี ยกไปใช@ประโยชนไ- ดต@ :อไป)

ขน้ั ที่ 2 สำรวจค.นหา (Explore)
1. ครอู ธบิ ายกับนักเรยี นว:า “สารผสมเป^นสารบรสิ ุทธ์ิต้งั แต: 2 ชนิดขึน้ ไปมาผสมกนั ในอตั ราส:วนไม:
คงที่ซงึ่ สารแตล: ะชนดิ ยังคงแสดงสมบัติของสารเดมิ อยู: เชน: น้ำเกลอื ประกอบด@วยน้ำและโซเดยี ม
คลอไรด-ผสมกัน สารผสมสามารถพบในรปู สารผสมเน้อื เดยี วและและสารผสมเนือ้ ผสม”
2. ครถู ามคำถามทบทวนความรู@เดิมของนกั เรียนวา: “นักเรยี นรจ@ู กั การแยกสารผสมดว@ ยวธิ ีใดบา@ ง”
(แนวตอบ : คำตอบของนักเรยี นขนึ้ อยู:กับดุลยพนิ ิจของครผู สู@ อน เช:น การแยกสารผสมได@หลาย
วิธี เช:น การกรอง การระเหยแห@ง การตกผลึก การกลนั่ การสกัดด@วยตัวทำละลาย)
3. ครูให@นกั เรียนดกู ิจกรรมการแยกสารโดยการระเหยแห@ง (จากคลิปวิดีโอ วิทยาศาสตร- ม.2) ซ่ึงมี
ขั้นตอนดงั ตอ: ไปนี้
3.1 ตวงสารละลายจนุ สีปริมาตร 2 ลกู บาศก-เซนตเิ มตร จากนั้นเทสารละลายลงในถว@ ยกระเบ้อื ง
เทนำ้ ปรมิ าตร 20 ลกู บาศก-เซนติเมตร โดยประมาณ ลงในบีกเกอร-ขนาด 100 ลูกบาศก-
เซนตเิ มตร
3.2 ใหค@ วามรอ@ นผ:านไอของนำ้ ร@อนทอี่ ยู:ในบกี เกอร- จนของเหลวระเหยจนหมด สังเกตและ
บันทกึ ผล

ขัน้ ที่ 3 อธบิ ายความร.ูและลงข.อสรุป (Explain)
1. ครูให@นกั เรยี นสงั เกตผลการทดลองจากคลปิ วิดโี อ เรื่อง การระเหยแหง@ และตอบคำถามในนาทีท่ี
11.20 ลงในสมดุ ตวั อยา: งคำถาม
1.1 ถา@ นำสารละลายทีม่ ีตวั ละลายเปน^ ของแขง็ 2 ชนดิ ในตัวทำละลายทเ่ี ป^นของเหลว มาแยก
ดว@ ยวิธีการระเหยแห@ง สารทีแ่ ยกได@จะเปน^ อยา: งไร
(แนวคำตอบ : พบวา: สารที่แยกไดป@ ระกอบดว@ ยของแข็ง 2 ชนิดผสมกันอยู:)
1.2 เราสามารถแยกเอทานอลออกจากสารละลายเอทานอลในน้ำด@วยวธิ ีการระเหยแหง@ ได@หรอื ไม:
เพราะเหตใุ ด
(แนวคำตอบ : สารละลายเอทานอลประกอบดว@ ยเอทานอลกบั น้ำ ซึง่ เป^นของเหลวทง้ั ค:ู และ
มีจดุ เดอื ดใกลเ@ คยี งกนั เมือ่ ใหค@ วามร@อนแกส: ารท้ังนำ้ และเอทานอลจะระเหยกลายเปน^ ไอ.
ทงั้ หมด ดงั นน้ั ไมส: ามารถแยกดว@ ยวิธรี ะเหยแห@งได)@

4

ช่วั โมงที่ 2

ขน้ั ที่ 2 สำรวจค.นหา (Explore)
1. ทบทวนความรูจ@ ากชว่ั โมงท่แี ล@วเกีย่ วกบั การระเหยแหง@
2. นกั เรยี นแบง: กลม:ุ กล:ุมละ 5-6 คน เพ่ือทำกิจกรรมการแยกสารโดยการระเหยแห@งในหนงั สอื เรยี น
เพ่ือใหน@ กั เรยี นศึกษาและสามารถแยกสารโดยวิธีการระเหยแหง@ ได@
3. ครูแนะนำอุปกรณก- ารแยกสารโดยการระเหยแห@งทป่ี ระกอบด@วย ไม@ขีดไฟ นำ้ ส@มสายชู จานหลุมโลหะ
หลอดหยด ชุดตะเกียงแอลกอฮอล- และน้ำเกลือ(สารละลายโซเดียมคลอไรด)-
4. ให@นักเรียนดำเนินการแยกสารโดยการระเหยแห@งตามวิธกี ารทดลอง และบันทกึ ผลการ
ทดลอง อภิปรายผลการทดลอง และตอบคำถามท@ายการทดลอง

ข้ันที่ 3 อธบิ ายความรู. (Explain)
1. นกั เรียนออกมานำเสนอผลการทำกิจกรรมการแยกสารโดยการระเหยแห@งบรเิ วณหนา@ ชั้นเรยี น
2. จากน้ันครูสม:ุ นักเรียนเพือ่ ตอบคำถามท@ายทำกิจกรรม โดยใช@คำถามตอ: ไปนี้
- หลังการระเหยสารละลายท้งั 3 ชนดิ มีการเปลีย่ นแปลงอยา: งไร
(แนวตอบ : หลมุ ทบี่ รรจสุ ารละลายโซเดยี มคลอไรดแ- ละหลุมท่บี รรจสุ ารละลายโพแทสเซียม
เปอรแ- มงกาเนตเกดิ ผลกึ ของแข็งเหลอื อย:ู สว: นหลมุ ทบ่ี รรจุสารละลายกรดแอซตี กิ ไม:เหลือผลึก
ของแข็งเหลืออย)ู:
- สารละลายชนิดใดประกอบดว@ ยตัวละลายทีเ่ ป^นของแข็ง
(แนวตอบ : สารละลายโซเดยี มคลอไรดแ- ละสารละลายโพแทสเซยี มเปอร-แมงกาเนตเป^น
สารละลายที่มตี วั ละลายเป^นของแข็ง เน่อื งจากเหลอื ผลกึ ของแขง็ อยภู: ายในหลมุ ส:วน
สารละลายกรดแอซตี กิ เปน^ สารละลายทีม่ ตี ัวละลายเป^นของเหลว ตวั ละลายจึงระเหยออกไป
จนหมด จงึ ไม:เหลอื สารอยู:ในหลุม)
3. นักเรียนแตล: ะกล:ุมอภปิ รายผลการทำกจิ กรรมการแยกสารโดยการระเหยแหง@ เพ่อื ให@ไดข@ @อสรปุ
รว: มกนั ดงั น้ี เม่อื ใหค@ วามร@อนกบั สารละลายจนนำ้ ระเหยออกจนหมด หลมุ ทบี่ รรจสุ ารละลาย
โซเดียมคลอไรด-เกิดผลึกสีขาว หลมุ ท่บี รรจสุ ารละลายโพแทสเซยี มเปอรแ- มงกาเนตเกิดผลึกสมี :วง
สว: นหลุมท่บี รรจสุ ารละลายกรดแอซตี ิกไม:มีผลึกเกิดขน้ึ แสดงวา: สารละลายโซเดียมคลอไรด-และ
สารละลายโพแทสเซยี มเปอรแ- มงกาเนตเป^นสารละลายที่มขี องแขง็ เป^นตวั ละลาย ส:วนสารละลาย
กรดแอซตี กิ เปน^ สารละลายท่ีมขี องเหลวเปน^ ตวั ละลาย

ข้นั ที่ 4 ขยายความเขา. ใจ (Elaborate)
1. ครยู กตวั อยา: งการใช@การระเหยแห@งมาใช@ในอาชพี หรือชีวติ ประจำวนั เช:น การผลติ เกลอื สมทุ ร
2. ครูถามคำถามสำคญั กบั นักเรยี น โดยใชค@ ำถามตอ: ไปนี้

5

- การผลติ เกลอื สมุทรใช@หลกั การระเหยแห@งอย:างไร
(แนวตอบ : การผลิตเกลือสมทุ รเป^นการแยกเกลอื หรือโซเดียมคลอไรดท- ่ีละลายอย:ูในน้ำทะเล
ในรปู ไอออน โดยการใชค@ วามร@อนจากแสงอาทติ ย-ทำให@นำ้ ระเหยกลายเปน^ ไอออกไป จงึ เหลือ
เฉพาะผลึกเกลือสมทุ รหรือผลึกโซเดียมคลอไรด)-

3. ครูใหน@ ักเรยี นทำใบงานหนว: ยการเรยี นร@ูท่ี 2 ใบงานที่ 2.1

ขัน้ ท่ี 5 ประเมิน (Evaluation)
1. ใหน@ ักเรียนแตล: ะคนพิจารณาว:าจากหัวขอ@ ท่ีเรียนมาในคาบน้มี จี ดุ ใดบา@ งท่ียังไม:เขา@ ใจหรือยงั มี
ขอ@ สงสยั ถา@ หากนักเรียนมีข@อสงสัย ครชู :วยอธบิ ายเพิ่มเติม
2. ครปู ระเมินผลการเรียนรู@จากใบงานท่ี 2.1 การตอบคำถามท@ายการทดลองในสมดุ
3. ครูประเมินจากแบบประเมนิ พฤติกรรมรายบคุ คล

สือ่ / แหลงq เรยี นรู.
1. หนงั สอื เรยี นรายวิชาพืน้ ฐาน (ชุด สมั ฤทธ์มิ าตรฐาน) วทิ ยาศาสตร- ม.2 เล:ม 1 หน:วยการเรยี นรู@
ที่ 2 เร่ือง การแยกสารผสม
2. สื่อออนไลน- คลิปวิดีโอ เร่ือง การระเหยแห@ง
3. อปุ กรณก- ารแยกสารโดยการระเหยแหง@

ภาระงาน
1. ใบงานท่ี 2.1 การระเหยแห@ง
2. ตอบคำถามในสมดุ

6

การวดั และประเมนิ ผลความร.ู

รายการวัด วธิ กี ารวัด เครือ่ งมือวัด เกณฑทE ่ีใช. ผู.
แบบประเมินงาน
ประเมนิ ประเมนิ
แบบประเมนิ การ
อธบิ ายการแยกสารผสมโดย ตรวจจากใบงานที่ 2.1 ตอบคำถาม ระดับคุณภาพ ครู

การระเหยแห@งได@ การระเหยแหง@ แบบประเมนิ งาน พอใช@ ผ:านเกณฑ-

สงั เกตผลการทดลองการแยก ตรวจจากการตอบ แบบสงั เกต ระดับคณุ ภาพ ครู
สารโดยการระเหยแห@ง และ คำถามท@ายกิจกรรม พฤตกิ รรม พอใช@ ผ:านเกณฑ-
การทำงาน
ตอบคำถามท@ายกจิ กรรมได@ รายบุคคล
แบบสังเกต
ทดลองการแยกสารโดยการ ตรวจใบบันทึกผลการ พฤติกรรม ระดบั คณุ ภาพ ครู
ระเหยแห@งได@ ทดลอง การทำงานราย พอใช@ ผา: นเกณฑ- ครู
ระดบั คุณภาพ
พฤตกิ รรมการทำงาน สังเกตพฤตกิ รรมการ กลุ:ม พอใช@ ผ:านเกณฑ-
รายบคุ คล ทำงานรายบุคคล แบบบันทกึ การสง:

พฤติกรรมการทำงานรายกล:มุ สงั เกตพฤตกิ รรม งานนกั เรยี น ระดบั คณุ ภาพ ครู
การทำงานรายกลมุ: พอใช@ ผา: นเกณฑ-

คณุ ลกั ษณะอนั พึงประสงค- ตรวจจากการสง: งานใบ ระดับคุณภาพ ครู
นกั เรียนมีความรบั ผดิ ชอบใน งานที่ 2.1 และสมดุ จด พอใช@ ผ:านเกณฑ-
ภาระงานท่ีครูมอบหมาย

เกณฑกE ารประเมินด.านความรู. (K)

ประเด็นการประเมิน 3 ระดบั คณุ ภาพ 0
21

นักเรียนอธิบายการ นักเรียนสามารถ นักเรยี นสามารถ นักเรยี นสามารถ นักเรยี นไม:สามารถ
แยกสารผสมโดยการ อธิบายการแยกสาร อธบิ ายการแยกสาร อธบิ ายการแยกสาร อธบิ ายการแยกสาร

ร ะ เ ห ย แ ห @ ง ไ ด@ ผสมโดยการระเหย ผสมโดยการระเหย ผสมโดยการระเหย ผสมโดยการระเหย
(3คะแนน) แห@งในใบงานท่ี 2.1 แห@งในใบงานที่ 2.1 แห@งในใบงานที่ 2.1 แหง@ ในใบงานที่ 2.1
ได@ถกู ต@อง 3-4 ขอ@ ได@ถกู ต@อง 2 ข@อ ได@ถูกต@อง 1 ขอ@ ไดถ@ กู ตอ@ ง

7

คุณภาพคะแนน

คะแนน ระดบั คณุ ภาพ

3 ดี

2 พอใช@
1 ปรบั ปรุง

เกณฑEการประเมนิ ด.านความรู. (P) 2 ระดบั คณุ ภาพ 0
1
ประเดน็ การประเมนิ นกั เรยี นทดลองการ นกั เรียนไมส: ามารถ
แยกสารโดยการระเหย นักเรยี นทดลองการแยก ทดลองการแยกสาร
ทดลองการแยกสารโดยการระเหย แห@ง และตอบคำถาม สารโดยการระเหยแห@ง โดยการระเหยแหง@
แหง@ และตอบคำถามทา@ ยกจิ กรรม ทา@ ยกจิ กรรมไดก@ ระชบั และตอบคำถามท@าย และตอบคำถามทา@ ย
ไดก@ ระชบั และได@ใจความสมบรู ณ- ได@ใจความสมบูรณ- 2 กิจกรรมไดก@ ระชับ ได@ กจิ กรรมไดก@ ระชับ
(3คะแนน) ข@อ ใจความสมบรู ณเ- พยี ง 1 ไดใ@ จความสมบรู ณ-
ขอ@ (0 ข@อ)

คณุ ภาพคะแนน

คะแนน ระดบั คุณภาพ

2 ดี

1 พอใช@
0 ปรับปรุง

เกณฑEการประเมินดา. นความร.ู (A) 8

ประเดน็ การประเมนิ 3 ระดบั คณุ ภาพ 0
ส:งงานชา@ กวา:
นักเรยี นมีความรบั ผิดชอบใน ส:งงานตรงตามท่ี 21 กำหนดมากกว:า
สง: งานชา@ กว:า สง: งานช@ากวา: 3 วนั หรือไมส: :ง
ภาระงานท่คี รูมอบหมาย กำหนด กำหนด 1-2 วัน กำหนด 3 วนั งานเลย
และสง: งานได@ในระยะเวลาที่
กำหนด (3คะแนน)

คณุ ภาพคะแนน

คะแนน ระดบั คณุ ภาพ

3 ดี
2 พอใช@
0-1 ปรับปรงุ

9

ใบกจิ กรรม 2.1 การแยกสารโดยการระเหยแหง5

จุดประสงคE ทักษะกระบวนการทางวทิ ยาศาสตรE
สามารถแยกสารโดยวธิ ีการระเหยแหง@ ได@ - การสังเกต
- การทดลอง
ระบุปvญหา - การลงความเหน็ จากข@อมลู
สามารถแยกสารละลายทีป่ ระกอบดว@ ยตวั ละลายทเี่ ปน^ จติ วทิ ยาศาสตรE
- ความสนใจใฝgร@ู
ของแขง็ ในตัวทำละลายท่เี ป^นของเหลวออกจากกันได@อย:างไร - ความรอบคอบ
สมมติฐาน

..............................................................................................................................................................................

อุปกรณE 4. หลอดหยด
1. ไมข@ ีดไฟ 5. ชดุ ตะเกียงแอลกอฮอล-
2. น้ำส@มสายชู 6. น้ำเกลือ (สารละลายโซเดียมคลอไรด-)
3. จานหลมุ โลหะ

วธิ ีทดลอง
1. สงั เกตลักษณะของสารละลายทงั้ 2 ชนดิ คอื น้ำเกลือและนำ้ ส@มสายชู แล@วบันทกึ ผล
2. ใช@หลอดหยดดูดสารละลายแต:ละชนดิ หยดลงในจานหลุมโลหะชนิด 1 หลมุ หลุมละ 5 หยด
3. ใหค@ วามรอ@ นกบั สารละลายทง้ั 2 ชนดิ จนของเหลวระเหยหมด สังเกตและบนั ทกึ ผล

บนั ทกึ ผลการทดลอง ลักษณะทางกายภาพของสาร
สารละลายทส่ี งั เกต
กอq นใหค. วามรอ. น หลังให.ความรอ. น
น้ำเกลือ
น้ำส.มสายชู ........................................................... ...........................................................

........................................................... ...........................................................

10
อภิปรายผลการทดลอง
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
........... .................................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
คำถามท.ายการทดลอง
1. น้ำเกลือและนำ้ ส@มสายชู มสี มบตั ทิ างกายภาพเหมือนหรือแตกต:างกนั อย:างไร
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
2. เม่อื ต@มสารละลายทัง้ 2 ชนิด จนหลอมเหลวระเหยไปหมด สง่ิ ท่สี งั เกตเหน็ ในจานหลมุ โลหะเหมอื นหรอื

แตกตา: งกนั อย:างไร
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
3. น้ำเกลอื ประกอบดว@ ยสารใดบา@ ง
.............................................................................................................................................................................
4. นำ้ สม@ สายชปู ระกอบดว@ ยสารใดบา@ ง
.............................................................................................................................................................................

ช่ือ........................................................................................................ช้ัน.......................เลขที่...................

11

เฉลยใบกิจกรรม 2.1 การแยกสารโดยการระเหยแหง5

จุดประสงคE ทกั ษะกระบวนการทางวิทยาศาสตรE
สามารถแยกสารโดยวิธกี ารระเหยแหง@ ได@ - การสงั เกต
- การทดลอง
ระบุปญv หา - การลงความเหน็ จากขอ@ มลู
สามารถแยกสารละลายทป่ี ระกอบด@วยตวั ละลายทีเ่ ป^น จติ วิทยาศาสตรE
- ความสนใจใฝรg ู@
ของแขง็ ในตัวทำละลายที่เปน^ ของเหลวออกจากกันได@อยา: งไร - ความรอบคอบ
สมมตฐิ าน

......ส..า..ม..า..ร..ถ...แ..ย..ก...ส..า..ร..ล..ะ...ล..า..ย..ท...ป่ี ...ร.ะ...ก..อ..บ...ด...ว@ ..ย..ต..ัว..ล...ะ..ล..า..ย...ท..ี่เ.ป...น^...ข..อ..ง..แ...ข..ง็..ใ.น...ต..วั..ท...ำ..ล..ะ..ล...า..ย..ท...ี่เ.ป...^น..ข...อ..ง..เ.ห...ล..ว..ท...ำ..ไ.ด...โ@ .ด..ย...ใ.ช...@ ..
......ว..ธิ ..กี ..า..ร..ร..ะ..เ..ห..ย...แ..ห..ง@...............................................................................................................................................

อปุ กรณE 4. หลอดหยด
1. ไมข@ ดี ไฟ 5. ชุดตะเกยี งแอลกอฮอล-
2. น้ำสม@ สายชู 6. น้ำเกลอื (สารละลายโซเดียมคลอไรด)-
3. จานหลุมโลหะ

วิธีทดลอง
1. สงั เกตลกั ษณะของสารละลายท้ัง 2 ชนดิ คือ น้ำเกลือและน้ำส@มสายชู แล@วบนั ทกึ ผล
2. ใช@หลอดหยดดูดสารละลายแตล: ะชนดิ หยดลงในจานหลุมโลหะชนดิ 1 หลมุ หลมุ ละ 5 หยด
3. ใหค@ วามรอ@ นกับสารละลายท้ัง 2 ชนดิ จนของเหลวระเหยหมด สังเกตและบนั ทึกผล

บนั ทึกผลการทดลอง ลกั ษณะทางกายภาพของสาร
สารละลายท่สี ังเกต
กqอนให.ความร.อน หลังใหค. วามร.อน
นำ้ เกลอื
น้ำส.มสายชู .....ใ..ส...ไ..ม..:ม...สี ..ี.ไ..ม..:ม...ีก..ล...ิ่น........................... ..ม...ีต..ะ..ก...อ..น...ส..ขี..า..ว...ท..ก่ี...น@ ..ห...ล..ุม.....................

.....ใ..ส...ไ..ม..:ม...สี ..ี.ม...กี ..ล...่ิน..ฉ..ุน........................... ...ร..ะ..เ.ห...ย..ห...ม..ด....ไ..ม..ม:...ตี ..ก..ต...ะ..ก..อ...น..ท...ีก่...@น..ห...ล..มุ.

12
อภปิ รายผลการทดลอง
...จ..า..ก..ก...า.ร..ท...ด...ล..อ..ง..จ..ะ...พ..บ...ว..:า...น...้ำ..เ.ก..ล...ือ..เ.ป...น^...ส..า..ร..ล..ะ...ล..า..ย..ท...ี่ม..ตี...วั ..ล..ะ..ล...า..ย...ค...อื ...โ..ซ..เ..ด..ีย..ม...ค..ล..อ...ไ.ร..ด...- .ซ..ง่ึ..เ..ป..น^...ข..อ...ง.แ...ข..ง็..ล..ะ..ล...า..ย......
...อ..ย..ูใ:..น..ต...ัว..ท..ำ..ล...ะ..ล..า..ย....ค..ือ....น...้ำ...ซ..ง่ึ..เ.ป...^น...ข..อ..ง..เ.ห...ล..ว....เ.ม...่ือ..น..ำ..ม...า..ใ.ห...@ค..ว..า..ม...ร..@อ..น...จ..น...ข..อ..ง..เ..ห..ล...ว..ร..ะ..เ.ห...ย..ห...ม..ด...จ..ะ..เ.ห...ล..อื...ต..ะ..ก...อ..น......
...ส..ขี..า..ว..ข...อ..ง..โ.ซ...เ.ด..ยี...ม..ค..ล...อ..ไ..ร..ด..อ-...ย..:ู .ใ..น..ข...ณ...ะ..ท...ส่ี ..า..ร..ล..ะ...ล..า..ย..น...้ำ..ส..@ม...ส..า..ย..ช...ู .เ.ป...^น..ส...า..ร..ล..ะ..ล...า..ย..ท...ี่ม..ีต..วั..ล...ะ..ล..า..ย....ค..อื....ก...ร..ด..แ..อ...ซ..ตี..กิ....
...ท..่ีเ.ป...^น...ข..อ..ง..เ.ห...ล..ว...ล..ะ..ล..า..ย...อ..ย..ูใ:..น..ต...วั..ท...ำ..ล..ะ..ล..า..ย....ค...ือ...น...ำ้ ...ซ..ง่ึ..เ..ป..น^...ข..อ..ง..เ..ห..ล...ว..เ.ช..:น...ก..นั....เ.ม...ือ่ ..น...ำ..ม..า..ใ..ห..@ค...ว..า..ม..ร..อ@...น..จ..น...ข..อ...ง..เ.ห...ล..ว..
...ร..ะ..เ.ห...ย..ห...ม..ด....พ...บ..ว..:า....ไ.ม...:เ.ห..ล...อื ..ต...ะ..ก..อ...น..ใ..ด..ๆ....อ..ย...ทู: ..กี่...@น..ห...ล..ุม...เ.ล..ย....ด..งั..น...ัน้ ....ก..า..ร..ร..ะ..เ.ห...ย..แ...ห..ง@..จ..ึง..เ.ป...น^...ว..ธิ ..กี ..า..ร..แ..ย...ก..ส...า.ร..ผ...ส..ม...ท..ี่...
...เ.ป..^น...ส..า..ร..ล...ะ..ล..า..ย....ซ..ง่ึ..ป...ร..ะ..ก..อ...บ..ด...ว@ ..ย..ต..วั...ล..ะ..ล..า..ย...ท..่เี..ป..น^...ข..อ...ง.แ...ข..ง็..ก..บั...ต..วั..ท...ำ..ล..ะ...ล..า..ย..ท...ี่เ.ป...^น..ข...อ..ง..เ.ห...ล..ว..แ..ต...ไ: .ม...ส: ..า..ม...า..ร..ถ..แ..ย...ก......
...ส..า..ร..ล..ะ..ล...า..ย..ท...่ีม..ที...งั้ ..ต..ัว..ล..ะ...ล..า..ย..แ...ล..ะ..ต...ัว..ท..ำ..ล...ะ..ล..า..ย..เ..ป..^น...ข..อ...ง.เ..ห..ล...ว..ไ.ด...@ ...........................................................................
คำถามทา. ยการทดลอง
1. น้ำเกลอื และนำ้ ส@มสายชู มสี มบตั ิทางกายภาพเหมือนหรอื แตกต:างกัน อย:างไร
....ส...า..ร.ล...ะ..ล..า..ย...ท..งั้...2....ช..น...ดิ....ม..ีล...ัก..ษ...ณ...ะ..ใ..ส..แ..ล...ะ..ไ.ม...:ม..สี...เี .ห...ม..ือ..น...ก..นั....แ...ต..แ:..ต...ก..ต...:า..ง.ก...ัน..ท...ีน่...ำ้ ..ส..@ม..ส...า..ย..ช..มู...ีก..ล...ิ่น..ฉ..ุน.........................
.............................................................................................................................................................................
2. เมอื่ ตม@ สารละลายท้งั 2 ชนิด จนหลอมเหลวระเหยไปหมด สงิ่ ทีส่ งั เกตเหน็ ในจานหลมุ โลหะเหมอื นหรือ

แตกต:างกัน อยา: งไร
....แ...ต..ก..ต...า: ..ง..ก..ัน....ก..ล...า: .ว...ค..ือ....ห..ล...ุม..ท...่ใี .ส...:น..ำ้..เ.ก...ล..ือ...เ.ม..่อื...ร..ะ..เ.ห...ย..แ..ห...@ง..จ..น...ห..ม...ด..จ...ะ..เ.ห...ล..อื..ต...ะ..ก..อ...น..ส...ีข..า..ว..อ..ย...ท:ู ..ก่ี...น@ ..ห...ล..ุม...ใ.น...ข..ณ....ะ........
....ท...่ีห..ล...ุม..ท...่ีใ.ส...:น..้ำ..ส...ม@ ..ส...า.ย...ช..จู..ะ...ไ.ม...:ม..ีต..ะ...ก..อ..น...ห...ร..ือ..ส..า..ร..ใ..ด..ๆ....เ.ห...ล..ือ...อ..ย..:ทู...ี่ก..น@...ห...ล..มุ..เ..ล..ย..........................................................
3. นำ้ เกลือประกอบดว@ ยสารใดบ@าง
...น...้ำ...แ...ล..ะ..โ..ซ..เ.ด...ยี ..ม..ค...ล..อ...ไ.ร..ด..-....................................................................................................................................
4. น้ำส@มสายชปู ระกอบดว@ ยสารใดบ@าง
....น...ำ้ ...แ..ล...ะ..ก..ร..ด...แ..อ..ซ...ตี ..กิ............................................................................................................................................

ชอ่ื ........................................................................................................ชัน้ .......................เลขท่ี...................

13
ใบงานที่ 2.1 เร่ือง การระเหยแห.ง
คำชแี้ จง : จงตอบคำถามต:อไปน้ีใหถ@ ูกต@อง
1. การระเหยแหง@ เปน^ การแยกสารท่ีมีลักษณะอยา: งไร
..............................................................................................................................................................................
2. ยกตัวอยา: งสารผสม ที่เหมาะสมในการแยกดว@ ยวิธีการระเหยแห@ง 4 ตัวอย:าง
..............................................................................................................................................................................
3. การระเหยแห@ง มหี ลักการอย:างไร
..........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
4. ในการทำนาเกลือ ใชห@ ลกั การระเหยแห@ง นกั เรียนจงอธบิ ายขนั้ ตอนและหลกั การทางวทิ ยาศาสตรท- ่เี กิดขน้ึ
ในกระบวนการทำนาเกลือน้ี

..............................................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................
ช่อื ........................................................................................................ชนั้ .......................เลขท.่ี ..................

14
เฉลยใบงานท่ี 2.1 เร่อื ง การระเหยแหง.
คำช้แี จง : จงตอบคำถามตอ: ไปน้ีใหถ@ กู ต@อง
1. การระเหยแห@ง เปน^ การแยกสารที่มลี ักษณะอยา: งไร
.........เ.ป...น^ ...ก..า..ร..แ..ย..ก...ส..า..ร..ผ..ส...ม..ท...ีป่ ...ร..ะ..ก..อ...บ..ด...@ว..ย..ข..อ...ง..แ..ข..ง็ ..ซ..่งึ..ล...ะ..ล..า..ย..อ...ย..ูใ: ..น..ข..อ...ง..เ.ห...ล..ว..........................................................
2. ยกตัวอย:างสารผสม ที่เหมาะสมในการแยกด@วยวธิ กี ารระเหยแห@ง 4 ตัวอย:าง
.........น...้ำ..เ.ก..ล...อื ...น...ำ้ ..เ.ช..ื่อ...ม....น..้ำ..อ...ัด..ล..ม....น...ำ้ ..ท..ะ...เ.ล..............................................................................................................
3. การระเหยแหง@ มหี ลกั การอย:างไร
...น..ำ..ส..า..ร..ด...งั ..ก..ล..:า..ว..ม...า..ใ.ห...@ค..ว..า..ม...ร..@อ..น...จ..น...ต..ัว..ล..ะ...ล..า..ย..ถ...งึ .จ...ุด..เ.ด...อื ..ด....ท...ำ..ใ.ห...@ต..วั..ท...ำ..ล..ะ..ล...า..ย.....
.ร..ะ..เ..ห..ย...ก..ล..า..ย...เ.ป...^น..ไ..อ..น...ำ้ ..ไ.ป...ท..้ัง..ห...ม..ด...จ..น...เ.ห..ล...อื ..ต...วั ..ล..ะ..ล...า..ย..ต..ิด...อ..ย..ท:ู...กี่..น@...ภ...า..ช..น..ะ..............
.........................................................................................................................
4. ในการทำนาเกลอื ใชห@ ลักการระเหยแห@ง นกั เรียนจงอธบิ ายขนั้ ตอนและหลกั การทางวทิ ยาศาสตรท- ีเ่ กดิ ข้ึน
ในกระบวนการทำนาเกลอื น้ี

...1......ส..ูบ...น...ำ้ .ท...ะ..เ..ล..ม..า..ต...า..ก..แ..ด...ด..ไ..ว..@ .1..5...-.2..0....ว..ัน....เ.พ...ื่อ..ใ..ห..น@...ำ้..ร..ะ..เ.ห...ย..เ.พ...่มิ...ป..ร..ิม...า..ณ. ความเขม@ ข@นของน้ำเกลอื
2. วัดดว@ ยปรอท เพอ่ื ให@มีคา: ความถ:วงจำเพาะท่นี ้ำเกลอื พรอ@ มจะตกผลึกเปน^ เกลือ ประมาณ 25-35 ดีกรี
3. ระบายน้ำเกลือเข@าสู:นาปลง ซ่ึงจะมกี ารกล้งิ ดินเพื่อปรบั พน้ื ทใี่ ห@เรียบ ระหว:างทีร่ อใหต@ กผลกึ
4. จากน้นั 20 วนั เกลือแกงจะตกผลกึ จึงสามารถเกบ็ ผลผลติ ได@

15

16

17

18

แผนการจัดการเรยี นร.ูท่ี 2 กล:ุมสาระการเรียนรวู@ ทิ ยาศาสตร-
วชิ า วทิ ยาศาสตร-พนื้ ฐาน รหสั วชิ า ว 22101

โรงเรียนมธั ยมเทศบาล 6 นครอดุ รธานี ชั้นมธั ยมศกึ ษาปLที่ 2 ภาคเรียนท่ี 1 ปกL ารศึกษา 2565
หนว: ยการเรยี นรทู@ ี่ 2 การแยกสารผสม เรอื่ ง การตกผลึก เวลา 2 ชัว่ โมง
ครผู @สู อน นางสาวญาตาวี นสิ ยันต- วนั ที่สอน : วันท่ี ..............เดือน ..............................พ.ศ………….…….

มาตรฐานการเรียนร/ู. ตัวช้วี ดั
มาตรฐาน ว 2.1 เข@าใจสมบัติของสสาร องค-ประกอบของสสาร ความสัมพันธ-ระหว:างสมบัติของ

สสารกับโครงสร@างและแรงยึดเหนี่ยวระหว:างอนุภาค หลักและธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงสถานะของสสาร
การเกิดสารละลาย และการเกดิ ปฏกิ ริ ยิ าเคมี

ตัวชวี้ ดั ว 2.1 ม.2/1 อธิบายการแยกสารผสมโดยการระเหยแห@ง การตกผลึก การกลั่นอย:างง:าย
โครมาโท-กราฟLแบบกระดาษ การสกัดดว@ ยตัวทำละลาย โดยใชห@ ลักฐานเชงิ ประจักษ-

ว 2.1 ม.2/2 แยกสารโดยการระเหยแห@ง การตกผลึก การกลั่นอย:างง:าย โครมาโทกราฟL
แบบกระดาษ การสกดั ดว@ ยตวั ทำละลาย

สาระสำคญั
การตกผลึกเป^นการแยกสารละลายที่ประกอบด@วยตัวละลายที่เป^นของแข็งในตัวทำละลายที่เป^น

ของเหลว โดยทำให@เป^นสารละลายอิ่มตัว แล@วปล:อยให@ตัวทำละลายระเหยออกไปบางส:วน ตัวละลายจึงตก
ผลกึ แยกออกมา เช:น การผลิตน้ำตาลทราย

สาระการเรยี นรู.แกนกลาง
การแยกสารผสมให@เป^นสารบริสุทธิ์ทำได@หลายวิธี ขึ้นอยู:กับสมบัติของสารนั้น ๆ การระเหยแห@งใช@

แยกสารละลายซึ่งประกอบด@วยตัวละลายที่เป^นของแข็งในตัวทำละลายที่เป^นของเหลว โดยใช@ความร@อนระเหย
ตัวทำละลายออกไปจนหมด เหลือแต:ตัวละลาย การตกผลึกใช@แยกสารละลายที่ประกอบด@วยตัวละลายที่เป^น
ของแข็งในตัวละลายที่เป^นของเหลว โดยทำให@สารละลายอิ่มตัว แล@วปล:อยให@ตัวทำละลายระเหยออกไป
บางสว: น ตวั ละลายจะตกผลกึ แยกออกมา การกลน่ั อยา: งง:ายใช@แยกสารละลายที่ประกอบด@วยตัวละลายและตวั
ทำละลายที่เป^นของเหลวที่มีจุดเดือดต:างกันมาก วิธีนี้จะแยกของเหลวบริสุทธิ์ออกจากสารละลายโดยให@ความ
ร@อนกับสารละลาย ของเหลวจะเดือดและกลายเป^นไอแยกจากสารละลายแล@วควบแน:นกลับเป^นของเหลวอีก
ครั้ง ขณะที่ของเหลวเดือด อุณหภูมิของไอจะคงที่ โครมาโทกราฟLแบบกระดาษเป^นวิธีการแยกสารผสมที่มี
ปริมาณน@อยโดยใช@แยกสารที่มีสมบัติการละลายในตัวทำละลายและการถูกดูดซับด@วยตัวดูดซับแตกต:างกัน ทำ
ให@สารแต:ละชนิดเคลื่อนที่ไปบนตัวดูดซับได@ต:างกัน สารจึงแยกออกจากกันได@ อัตราส:วนระหว:างระยะทางที่
สารองค-ประกอบแต:ละชนดิ เคลือ่ นที่ไดบ@ นตวั ดูดซบั กบั ระยะทางท่ตี วั ทำละลายเคล่ือนท่ไี ดเ@ ปน^ ค:าเฉพาะตวั ของ
สารแต:ละชนิดในตัวทำละลายและตัวดูดซับหนึ่ง ๆ การสกัดดว@ ยตัวทำละลายเป^นวิธีการแยกสารผสมที่มีสมบัติ
การละลายในตัวทำละลายที่ต:างกัน โดยชนิดของตัวทำละลายมีผลต:อชนิดและปริมาณของสารที่สกัดได@ การ

19

สกัดโดยการกลั่นด@วยไอน้ำใช@แยกสารที่ระเหยง:าย ไม:ละลายน้ำ และไม:ทำปฏิกิริยากับน้ำออกจากสารที่ระเหย
ยากโดยใช@ ไอน้ำเปน^ ตวั พา

จดุ ประสงคกE ารเรยี นรู.
ด.านความรู. (K)
1. อธิบายการแยกสารผสมโดยการตกผลกึ ได@
ดา. นทักษะกระบวนการ (P)
1. ทดลองการแยกสารโดยการตกผลกึ และตอบคำถามทา@ ยกจิ กรรมได@
ดา. นคุณลกั ษณะอันพงึ ประสงคE (A)
1. มีความสนใจใฝgร@ู
2. มสี ว: นรว: มแสดงความคิดเหน็ และยอมรบั ความคดิ เห็นของผอ@ู นื่
3. มคี วามรับผดิ ชอบในภาระงานทค่ี รูมอบหมาย

สมรรถนะสำคัญของผ.เู รยี น C
1. ความสามารถในการคิด
2. ความสามารถในการสื่อสาร
3. ความสามารถในการแกป@ ญj หา

กิจกรรมการเรยี นร.ู
& วธิ ีการสอนโดยเนน. รูปแบบการสอนแบบสบื เสาะหาความรู. 5Es (5Es Instructional Model)

ข้ันท่ี 1 กระตนุ. ความสนใจ (Engage)
1. ครูนำเข@าสบู: ทเรียน โดยการเปuดรปู เกลือแกง แล@วตัง้ คำถามชวนคิดว:า “ทำอยา: งไรจึงจะได@เกลอื
แกงลกั ษณะแบบน”้ี
(แนวคำตอบ : ข้นึ อยก:ู บั คำตอบของนกั เรียน) และครูจะมาเฉลยท@ายคาบหลังเรียนเรอื่ งการแยก
สารดว@ ยวิธีการตกผลกึ

ขัน้ ที่ 2 สำรวจค.นหา (Explore)
1. ครูใหค@ วามรู@เกย่ี วกับเรื่อง “การตกผลึก” แกน: กั เรยี น โดยใชส@ ือ่ คลปิ วิดโี อ เร่อื ง “การตกผลึก
(วทิ ยาศาสตร- ม.2)” ใหน@ ักเรียนดู (ท่ีมา : https://proj14.ipt.ac.th/m2/m2-sci-book2/sci-
m2b2-007/) และหนังสอื เรยี นรายวิชาพ้นื ฐาน (ชดุ สมั ฤทธม์ิ าตรฐาน) วิทยาศาสตร- ม.2 เล:ม 1
หน:วยการเรียนรท@ู ี่ 2 การแยกสารผสม
2. ครใู ห@นักเรียนดกู จิ กรรมการแยกสารโดยการตกผลึก (จากคลปิ วิดีโอ) ซง่ึ มขี น้ั ตอนดังต:อไปน้ี
2.1 ละลายจนุ สีทีละ 1 ช@อนเบอร- 2 ในนำ้ ปรมิ าตร 20 ลูกบาศกเ- ซนตเิ มตร ทอี่ ุณหภมู หิ อ@ ง
จนกระทัง่ จุนสีไม:สามารถละลายไดอ@ กี
2.2 ให@ความร@อนจนกระท่ังจนุ สลี ะลายหมด จากนัน้ ค:อยๆ เติมจนุ สีทีละช@อน จำนวน 5-10 ชอ@ น

20

ถา@ มจี ุนสที ไี่ มล: ะลายหรอื สารเจอื ปนอืน่ ๆ เหลอื อยใู: นสารละลาย ให@กรองสารละลายจุนสที ่ีได@
ด@วยกระดาษกรอง ในขณะทยี่ ังร@อนอย:ู
2.3 ตั้งสารละลายจุนสีที่กรองแล@วไวแ@ ลว@ จนกระทง่ั สารละลายจุนสีมีอุณหภูมลิ ดลงจนถึง
อณุ หภูมหิ อ@ งและสังเกตการเปล่ียนแปลง แล@วบนั ทกึ ผล
2.4 กรองแยกของแขง็ ออกจากของเหลว สังเกตลกั ษณะของของแข็งทีไ่ ด@ และเปรยี บเทียบ
ของแข็งทีไ่ ดก@ บั จนุ สกี อ: นละลายน้ำ แลว@ บนั ทึกผล
2.5 ครูสรปุ ผลการทำกิจกรรมแยกสารโดยการตกผลกึ

ขั้นที่ 3 อธิบายความรูแ. ละลงข.อสรุป (Explain)
1. ครูให@นักเรียนสังเกตผลการทดลองจากคลิปวดิ ีโอ “การตกผลกึ ” แลว@ ตอบคำถามในนาทีที่ 7.21
ลงในสมุด ตวั อย:างคำถามดงั นี้
1.1 จากภาพ ตวั ทำละลายดงั กลา: วเหมาะสำหรบั ใช@ในการตกผลกึ B และ C หรือไม: เพราะเหตใุ ด
(แนวคำตอบ : เม่อื ลดอุณหภูมิลง สภาพละลายได@ของสาร B ยงั คงเท:าเดิมสาร B จึงไม:ตก
ผลึกแยกออกมาจากสารละลาย สว: นสาร C เมอื่ ลดอุณหภูมิลงสภาพละลายไดข@ องสาร C จะ
ลดลงเพยี งเล็กนอ@ ย สาร C จงึ ตกผลึกแยกออกมาจากสารละลายในปริมาณเพียงเลก็ น@อย
ดงั นั้นตัวทำละลายดังกล:าวไม:เหมาะสำหรับการตกผลกึ ของสาร B และสาร C)
1.2 การแยกสารดว@ ยวิธกี ารระเหยแหง@ และการตกผลึกเหมอื นและแตกต:างกนั อยา: งไร
(แนวคำตอบ : สารทแ่ี ยกได@ทง้ั 2 วธิ ี มสี ถานะเปน^ ของแข็ง แตม: ลี กั ษณะของสารทแ่ี ตกต:าง
กนั โดยวิธีการระเหยแหง@ จะได@สารท่มี รี ูปร:างไม:แน:นอน สว: นวิธีการตกผลกึ มรี ูปรา: งเปน^
เรขาคณิต)
2. ครูสรปุ เนือ้ หาการตกผลึกใหน@ ักเรียนฟjง

ช่วั โมงท่ี 2

ขั้นท่ี 2 สำรวจคน. หา (Explore)
1. ทบทวนความรูจ@ ากชว่ั โมงทแ่ี ล@วเกี่ยวกบั การตกผลกึ
2. นกั เรยี นแบง: กลุ:ม กล:ุมละ 5-7 คน เพ่อื ทำกจิ กรรมการแยกสารโดยการตกผลึกในหนังสอื เรยี น
เพือ่ ให@นกั เรียนศึกษาและสามารถแยกสารโดยวธิ กี ารตกผลึกได@
3. ครูแนะนำอุปกรณก- ารแยกสารโดยการตกผลึกท่ีประกอบดว@ ย น้ำ โกร:งบดสาร ชดุ ตะเกยี งแอลกอฮอล-
บีกเกอรข- นาด 500 ลูกบาศก-เซนตเิ มตร ดา@ ย สารส@ม แท:งแก@วคนสาร
4. เปuดโอกาสให@นกั เรียนดำเนนิ การแยกสารโดยการตกผลึกตามวธิ ีการทดลอง และบนั ทกึ ผลการ
ทดลอง อภิปรายผลการทดลอง และตอบคำถามท@ายการทดลอง

21

ขั้นที่ 3 อธิบายความรู. (Explain)
1. นกั เรียนออกมานำเสนอผลการทำกิจกรรมการแยกสารโดยการตกผลึกบรเิ วณหน@าช้นั เรียน
2. จากนนั้ ครูส:ุมนักเรยี นเพ่ือตอบคำถามท@ายทำกจิ กรรม โดยใช@คำถามตอ: ไปน้ี
- เพราะเหตใุ ดเมอ่ื นำสารละลายสารส@มในบีกเกอรล- งจากตะเกยี งแอลกอฮอล- แล@วจงึ เกิดการ
ตกผลึก
(แนวคำตอบ : เมื่อละลายสารส@มในน้ำที่ให@ความร@อนจะได@สารละลายสารส@มอิ่มตัว และเมื่อนำ
บีกเกอร-ลงจากตะเกียงแอลกอฮอล- ทำให@สารละลายสารส@มอิ่มตัวมีอุณหภูมิลดลง สารส@มจึง
ตกผลกึ แยกออกมาอยู:ในตัวทำละลาย)
- เพราะเหตุใดจึงต@องใชเ@ ส@นดา@ ยผูกผลกึ สารสม@ ทีม่ ีขนาดเล็ก แลว@ นำไปหอ@ ยไวใ@ นสารละลายเดมิ
(แนวคำตอบ : ใชผ@ ลึกขนาดเลก็ มาลอ: ให@เกดิ การตกผลึกมากขึน้ ซ่งึ ผลึกขนาดเล็กจะถกู ใช@เปน^
ฐานใหเ@ กดิ การเกาะของผลกึ จนกลายเป^นกอ@ นผลกึ ขนาดใหญ):
3. นักเรียนแต:ละกลุ:มอภิปรายผลการทำกิจกรรมการแยกสารโดยการตกผลึกเพื่อให@ได@ข@อสรุปร:วมกัน
ดังนี้ เมื่อนำสารส@มมาละลายในน้ำที่ให@ความร@อนจนกลายเป^นสารละลายสารส@มอิ่มตัว แต:เมื่อหยุด
ให@ความร@อน สารส@มที่เป^นตัวละลายจึงตกผลึกแยกออกมา ซึ่งจะเกิดผลึกมีลักษณะเป^นพีระมิดค:ู
ฐานสี่เหลี่ยมและมีขนาดเล็กในช:วงแรก และหากนำผลึกสารส@มขนาดเล็กมาผูกด@วยเส@นด@ายแล@ว
ห@อยในสารละลายเดมิ จะเกิดผลึกสารส@มท่ีมขี นาดใหญ:ขน้ึ ซ่ึงเกาะตัวเพิม่ จากผลึกสารสม@ ทีผ่ ูก
ดว@ ยเสน@ ด@าย

ข้นั ท่ี 4 ขยายความเขา. ใจ (Elaborate)
1. นกั เรียนทำแบบฝก† หดั ทชี่ ว: ยทบทวนเน้ือหาและตรวจสอบความร@คู วามเข@าใจของผเ@ู รียน
2. ครถู ามคำถามสำคัญกบั นกั เรยี น โดยใชค@ ำถามต:อไปน้ี
- การผลิตนำ้ ตาลทรายใชห@ ลกั การตกผลึกอยา: งไร
(แนวคำตอบ : เมือ่ นำน้ำอ@อยมาเคย่ี วเพื่อนำน้ำออกจะไดน@ ำ้ อ@อยเข@มข@น ซง่ึ เม่ือลดอุณหภูมลิ ง
จะเกิดการตกผลึกเปน^ เกลด็ น้ำตาลทรายแยกออกมา)
3. ครใู หน@ ักเรยี นทำใบงานหน:วยการเรียนรทู@ ี่ 2 ใบงานท่ี 2.2

ขั้นที่ 5 ประเมนิ (Evaluation)
1. ให@นักเรยี นแต:ละคนพิจารณาวา: จากหัวข@อทเี่ รยี นมาในคาบน้มี ีจุดใดบ@างที่ยงั ไมเ: ข@าใจหรือยงั มี
ข@อสงสัย ถ@าหากนักเรียนมีขอ@ สงสยั ครชู ว: ยอธิบายเพ่ิมเตมิ
2. ครปู ระเมนิ ผลการเรียนรู@จากใบงานที่ 2.2 การตอบคำถามท@ายการทดลองในสมดุ
3. ครูประเมินจากแบบประเมินพฤตกิ รรมรายบุคคล

22

ส่อื / แหลงq เรยี นรู.
1. หนงั สอื เรยี นรายวชิ าพนื้ ฐาน (ชุดสมั ฤทธ์มิ าตรฐาน) วิทยาศาสตร- ม.2 เล:ม 1 หนว: ยการเรยี นร@ู
ท่ี 2 เร่ือง การแยกสารผสม
2. ส่อื ออนไลน- คลปิ วิดีโอ เร่อื ง การตกผลึก
3. อุปกรณก- ารแยกสารโดยการตกผลึก

ภาระงาน
1. ใบงานที่ 2.2 เร่ืองการตกผลึก
2. ตอบคำถามในสมุด
3. ใบกจิ กรรมการทดลอง

การวัดและประเมินผลความรู.

รายการวดั วิธีการวดั เครอ่ื งมอื วดั เกณฑทE ่ีใช. ผ.ู
แบบประเมินงาน ประเมนิ ประเมิน
อธิบายการแยกสารผสมโดย ตรวจจากใบงานที่ 2.2 ระดบั คุณภาพ
การตกผลกึ ได@ การตกผลกึ แบบประเมนิ การตอบ พอใช@ ผา: นเกณฑ- ครู
คำถาม ระดับคณุ ภาพ ครู
ทดลองการแยกสารโดยการ ตรวจจากการตอบ พอใช@ ผ:านเกณฑ-
ตกผลึกและตอบคำถามท@าย คำถามท@ายกจิ กรรม แบบสังเกตพฤตกิ รรม ครู
กจิ กรรมได@ การทำงาน ระดับคุณภาพ
พฤตกิ รรมการทำงาน สังเกตพฤตกิ รรมการ รายบุคคล พอใช@ ผ:านเกณฑ- ครู
รายบุคคล ทำงานรายบุคคล ครู
แบบสงั เกตพฤตกิ รรม ระดบั คุณภาพ
พฤตกิ รรมการทำงานราย สังเกตพฤตกิ รรม การทำงานรายกลุ:ม พอใช@ ผา: นเกณฑ-
กลมุ: การทำงานรายกลมุ: แบบบันทกึ การส:งงาน ระดบั คุณภาพ
คณุ ลกั ษณะอนั พงึ ประสงค- ตรวจจากการส:งงานใบ พอใช@ ผา: นเกณฑ-
นกั เรียนมคี วามรบั ผดิ ชอบใน งานท่ี 2.2 และสมุดจด นกั เรยี น
ภาระงานท่คี รูมอบหมาย

23

เกณฑEการประเมนิ ด.านความรู. (K)

ประเดน็ การประเมนิ 3 ระดบั คุณภาพ 0
21

นักเรียนอธิบายการ นกั เรยี นสามารถ นักเรียนสามารถ นกั เรียนสามารถ นกั เรียนไมส: ามารถ

แยกสารผสมโดยการ อธบิ ายการแยกสาร อธิบายการแยกสาร อธบิ ายการแยกสาร อธิบายการแยกสาร
ตกผลึกได@ (3คะแนน) ผสมโดยการตก ผสมโดยการตกผลกึ ผสมโดยการตก ผสมโดยการตก
ผลึกในใบงานที่ 2.2 ในใบงานที่ 2.2 ได@ ผลกึ ในใบงานที่ 2.2 ผลกึ ในใบงานท่ี 2.2

ได@ถูกตอ@ ง 3-4 ขอ@ ถูกตอ@ ง 2 ขอ@ ไดถ@ กู ต@อง 1 ขอ@ ไดถ@ กู ตอ@ ง

คณุ ภาพคะแนน

คะแนน ระดบั คณุ ภาพ

3 ดี
2 พอใช@
1 ปรับปรุง

เกณฑEการประเมนิ ด.านความรู. (P)

ประเด็นการประเมนิ ระดบั คุณภาพ 0
21

ทดลองการแยกสารโดยการตก นักเรียนทดลองการแยก นกั เรียนทดลองการแยก นักเรียนไม:สามารถ
ผลกึ และตอบคำถามท@าย สารโดยการตกผลกึ และ สารโดยการตกผลกึ และ ทดลองการแยกสาร
กิจกรรมได@กระชบั และได@ ตอบคำถามท@ายกิจกรรม ตอบคำถามทา@ ยกจิ กรรม โดยการตกผลึก และ

ใจความสมบูรณ- (3คะแนน) ไดก@ ระชบั ไดใ@ จความ ได@กระชบั ไดใ@ จความ ตอบคำถามทา@ ย
สมบรู ณ- 2 ขอ@ สมบรู ณเ- พียง กจิ กรรมไดก@ ระชับ
1 ขอ@ ไดใ@ จความสมบูรณ-

(0 ข@อ)

คุณภาพคะแนน

คะแนน ระดบั คณุ ภาพ

2 ดี
1 พอใช@

0 ปรับปรุง

เกณฑกE ารประเมนิ ดา. นความร.ู (A) 24

ประเดน็ การประเมิน 3 ระดับคณุ ภาพ 0
สง: งานชา@ กวา:
นกั เรยี นมคี วามรับผิดชอบใน ส:งงานตรงตามที่ 21 กำหนดมากกวา:
ภาระงานท่คี รูมอบหมาย และ กำหนด สง: งานช@ากวา: ส:งงานช@ากว:า 3 วันหรือไม:ส:ง
ส:งงานไดใ@ นระยะเวลาท่ี กำหนด 1-2 วนั กำหนด 3 วัน งานเลย
กำหนด (3คะแนน)

คุณภาพคะแนน

คะแนน ระดับคุณภาพ

3 ดี
2 พอใช@
0-1 ปรบั ปรุง

25

ใบกิจกรรม 2.2 การแยกสารโดยการตกผลึก

จุดประสงคE ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตรE
สามารถแยกสารโดยวธิ กี ารตกผลึกได@ - การสงั เกต
- การทดลอง
ระบปุ vญหา - การลงความเห็นจากข@อมลู
การแยกสารสม@ ออกจากสารละลายสารสม@ อมิ่ ตัว จติ วทิ ยาศาสตรE
- ความสนใจใฝรg ู@
ทำไดอ@ ยา: งไร - ความรอบคอบ
สมมติฐาน

..............................................................................................................................................................................

อุปกรณE
1. น้ำ 5. ดา@ ย
2. โกร:งบดสาร 6. สารส@ม

3. ชุดตะเกียงแอลกอฮอล- 7. แทง: แกว@ คนสาร
4. บีกเกอรข- นาด 500 ลกู บาศกเ- ซนติเมตร

วธิ ีทดลอง
1. บดสารสม@ ใหเ@ ป^นกอ@ นเล็กๆ โดยใช@โกรง: บดสาร
2. ใส:นำ้ ปรมิ าตร 250 มิลลลิ ติ ร ลงในบีกเกอร- แลว@ นำไปต@มโดยวางบกี เกอรบ- นตะแกรงลวด
3. ใสส: ารสม@ ท่ีบดไว@ลงในบีกเกอร- ใช@แทง: แก@วคนให@สารสม@ ละลาย
4. เพม่ิ ปรมิ าณสารส@มโดยใส:ลงไปในบีกเกอรเ- รอื่ ยๆ จนกระทัง่ สารส@มไมส: สามารถละลายไดอ@ ีก
5. ยกบกี เกอรล- งจากตะแกรงลวด แล@วนำสารละลายไปกรองผา: นกระดาษกรอง
6. วางสารละลายใหเ@ ย็นลง โดยอาจวางท้งิ ไวป@ ระมาณ 1-2 วนั จนเกิดผลกึ ในสารละลายนัน้
7. เลอื กผลึกทม่ี ลี ักษณะสวยงามมาผกู ดว@ ยเส@นดา@ ย จากนัน้ นำไปหอ@ ยไวใ@ นสารละลายเดมิ ประมาณ
1 สปั ดาห- สังเกตลักษณะผลกึ แลว@ บันทกึ ผล

26
บนั ทึกผลการทดลอง
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
สรปุ ผลการทดลอง
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
คำถามทา. ยการทดลอง
1. ผลกึ ทีไ่ ดจ. ากการทดลองมีลกั ษณะเปนz อยqางไร
.............................................................................................................................................................................
2. เพราะเหตใุ ดเมอ่ื ใสqสารส.มลงไปในบีกเกอรทE มี่ ีนำ้ อยูqจนถงึ ปริมาณหนึง่ แลว. สารสม. จงึ ไมสq ามารถละลาย
ได.อกี ตqอไป
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
3. เมือ่ เพ่ิมอณุ หภมู ิใหแ. กสq ารละลายสารสม. แลว. เติมสารสม. ลงในบีกเกอรอE ีก ผลที่เกิดข้นึ เปนz อยาq งไร
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

ชื่อ........................................................................................................ชัน้ .......................เลขท.่ี ..................

27

เฉลยใบกจิ กรรม 2.2 การแยกสารโดยการตกผลกึ

จุดประสงคE ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตรE
- การสังเกต
สามารถแยกสารโดยวธิ กี ารตกผลึกได@ - การทดลอง

ระบุปญv หา - การลงความเห็นจากข@อมลู
การแยกสารส@มออกจากสารละลายสารส@มอ่ิมตวั จติ วิทยาศาสตรE
- ความสนใจใฝรg @ู
ทำได@อยา: งไร - ความรอบคอบ

สมมติฐาน
.........ก..า..ร..แ...ย..ก..ส...า..ร..ส..ม@ ..อ...อ..ก...จ..า..ก..ส...า..ร..ล..ะ..ล..า..ย...ส..า..ร..ส..ม@...อ..ิม่ ...ต..ัว..ท...ำ..ไ.ด...@โ.ด...ย..ก..า..ร..ต...ก..ผ..ล...ึก..........................................................

อปุ กรณE
1. น้ำ 5. ด@าย

2. โกรง: บดสาร 6. สารส@ม
3. ชุดตะเกียงแอลกอฮอล- 7. แทง: แก@วคนสาร
4. บกี เกอร-ขนาด 500 ลูกบาศกเ- ซนตเิ มตร

วธิ ที ดลอง
1. บดสารสม@ ให@เปน^ ก@อนเลก็ ๆ โดยใช@โกรง: บดสาร
2. ใส:นำ้ ปริมาตร 250 มลิ ลิลิตร ลงในบกี เกอร- แล@วนำไปต@มโดยวางบีกเกอรบ- นตะแกรงลวด
3. ใส:สารส@มท่ีบดไว@ลงในบีกเกอร- ใช@แทง: แก@วคนให@สารสม@ ละลาย
4. เพม่ิ ปริมาณสารสม@ โดยใสล: งไปในบกี เกอรเ- รื่อยๆ จนกระทง่ั สารส@มไม:สสามารถละลายได@อีก
5. ยกบีกเกอร-ลงจากตะแกรงลวด แล@วนำสารละลายไปกรองผ:านกระดาษกรอง
6. วางสารละลายใหเ@ ยน็ ลง โดยอาจวางทิ้งไวป@ ระมาณ 1-2 วนั จนเกดิ ผลกึ ในสารละลายน้ัน
7. เลอื กผลกึ ที่มีลักษณะสวยงามมาผูกด@วยเสน@ ดา@ ย จากนั้นนำไปห@อยไว@ในสารละลายเดิมประมาณ
1 สัปดาห- สงั เกตลกั ษณะผลึก แลว@ บนั ทกึ ผล

28
บนั ทกึ ผลการทดลอง
...ก...า..ร..แ..ย..ก...ส..า..ร..ส..@ม...อ..อ...ก..จ..า..ก...ส..า..ร..ล..ะ..ล...า..ย..ส..า..ร..ส...ม@ ..อ...มิ่ ..ต..วั..โ..ด..ย...ก..า..ร..ต..ก...ผ..ล...กึ ...จ..ะ...ไ.ด...ผ@ ..ล..กึ...ส..า..ร..ส..ม@...ท..ี่ม...ลี..กั...ษ..ณ....ะ..เ.ป...^น...................
...พ...รี ..ะ..ม...ิด..ค...:ูฐ..า..น..ส...ี่เ.ห...ล..่ยี ..ม....ส..ขี...า..ว...............................................................................................................................
สรุปผลการทดลอง
...เ..ม..อ่ื..น...ำ..ส..า..ร..ส...@ม..ท...่ีบ..ด...แ..ล...ว@ ..ไ.ป...ล..ะ..ล...า..ย..น...้ำ.แ...ล..ะ..ใ..ห..@ค...ว..า..ม..ร..อ@...น..จ...น..ก...ร..ะ..ท..งั่..ส...า..ร..ส..@ม..ไ..ม..:ส...า..ม..า..ร..ถ..ล...ะ..ล..า..ย...เ.พ...่มิ ..ไ..ด..อ@..กี...ก..จ็..ะ...ไ.ด...@ .....
...ส...า..ร..ล..ะ..ล...า..ย..ส..า..ร..ส..ม@...อ..ิม่...ต..วั..ท...ี่อ..ุณ....ห..ภ...ูม..ิส...งู ...เ.ม...อ่ื ..ท...้ิง.ไ..ว..@ส..า..ร..ล...ะ..ล..า..ย...ส..า..ร..ส..@ม...อ..ิม่..ต...วั..น...ี้ม..ีอ..ุณ....ห..ภ...มู...ิล..ด..ล...ง...ส..า..ร..ส..ม@...ท...เ่ี .ป..น^...ต..ัว.......
...ล...ะ..ล..า..ย...จ..ะ..ต..ก...ผ..ล...กึ ..แ..ย...ก..อ..อ...ก..จ..า..ก...ส..า..ร..ล..ะ...ล..า..ย...ซ...ึง่ ..ผ..ล..ึก...ส..า..ร..ส..@ม...ม..ลี...กั ..ษ...ณ...ะ..เ..ป..^น...พ...รี ..ะ..ม..ิด...ค..:ฐู..า..น...ส..่เี.ห...ล..ี่ย...ม...ส...ีข..า..ว................
คำถามท.ายการทดลอง
1. ผลกึ ทีไ่ ด.จากการทดลองมลี ักษณะเปนz อยqางไร
...ม...ลี ..ัก...ษ..ณ....ะ..เ.ป...น^ ..พ...รี..ะ..ม...ดิ ..ค...ู:ฐ..า..น..ส...่เี .ห..ล...่ีย..ม....ส..ขี...า..ว.........................................................................................................
2. เพราะเหตุใดเม่ือใสสq ารสม. ลงไปในบกี เกอรEทมี่ นี ำ้ อยqูจนถึงปริมาณหนึ่งแลว. สารสม. จึงไมสq ามารถละลาย
ไดอ. ีกตอq ไป
...ส...า..ร..ล..ะ..ล...า..ย..อ..ย...ใู: .น...ส..ภ...า..ว..ะ..อ..ิม่...ต..ัว...เ..น..อ่ื...ง..จ..า..ก..น...้ำ..ม..ีส...า.ม...า..ร..ถ..ล...ะ..ล..า..ย..ส...า..ร..ส..ม@..ไ..ด..@ใ..น..ป...ร..ิม...า..ต..ร..ส..งู..ส..ดุ....ณ.....อ..ุณ....ห..ภ...มู..ิน...ัน้...แ..ล..ว@.....
.............................................................................................................................................................................
3. เมอ่ื เพ่มิ อณุ หภูมิใหแ. กqสารละลายสารส.ม แลว. เติมสารสม. ลงในบีกเกอรEอีก ผลที่เกิดขึ้นเปนz อยาq งไร
...ส...า..ร..ส..ม@..ท...เี่.ต...มิ ..ไ..ป..ส...า..ม..า..ร..ถ..ล...ะ..ล..า..ย...ไ.ด...@เ.พ...ม่ิ ..อ..กี....จ..น...ถ..ึง..ป...ร..มิ ..า..ณ....ห..น...งึ่ ..ส..า..ร..ส..ม@...จ..ะ..ไ..ม..:ส..า..ม...า..ร..ถ..ล...ะ..ล..า..ย..ไ..ด..@อ...ีก..........................
...เ..ร..ยี ..ก..ว..า:....ส..า..ร..ล..ะ...ล..า..ย..อ...มิ่ ..ต..ัว..ใ..น...อ..ุณ...ห...ภ...ูม..ิ................................................................................................................

ช่อื ........................................................................................................ชั้น.......................เลขที.่ ..................

29

ใบงานท่ี 2.2 เรอื่ ง การตกผลกึ
คำชแี้ จง : จงตอบคำถามตอ: ไปนใ้ี หถ@ กู ตอ@ ง ได@ใจความสมบูรณ-
1. การตกผลึก มีความหมายวา: อย:างไร
…………………………………………………………………………
...................................................................................
………………………………………………………………………...
...................................................................................
2. การตกผลึก (Crystallization) มหี ลกั การอย:างไร
……………………………………………………………………………………...............................................................................
……………………………………………………………………………………...............................................................................
3. จากภาพ เปน^ การตกผลกึ สารสม@ นักเรยี นจงเขียนอธิบายข้นั ตอน ท้ัง 4 ข้ันตอน ให@สมบรู ณ-

……………………………………………………………………………………...............................................................................
……………………………………………………………………………………...............................................................................
……………………………………………………………………………………...............................................................................
……………………………………………………………………………………...............................................................................
……………………………………………………………………………………...............................................................................
……………………………………………………………………………………...............................................................................
4. ทำเครื่องหมาย หน@าข@อความที่ถูกตอ@ ง
.......... 4.1 ผลึกท่ีไดจ@ ากการตกผลึกสารต:างๆ จะมลี ักษณะเหมือนกันทกุ ประการ
.......... 4.2 น้ำเป^นสารท่เี กดิ การตกผลกึ ได@
.......... 4.3 เมือ่ นำน้ำทะเลมาทำการตกผลึกจะได@ผลึกเกลือ
.......... 4.4 การตกผลกึ เปน^ หนึ่งในกระบวนการแยกสารในการทำนำ้ ตาลทราย
ช่อื ........................................................................................................ชน้ั .......................เลขที.่ ..................

30

เฉลยใบงานที่ 2.2 เรื่อง การตกผลึก
คำชี้แจง : จงตอบคำถามต:อไปน้ใี ห@ถูกตอ@ ง ไดใ@ จความสมบูรณ-
1. การตกผลกึ มีความหมายวา: อยา: งไร
……เป…น^ …ก…าร…แ…ย…กต…ัว…ถ…กู ล…ะ…ล…าย…ท…่เี …ป^น…ข…อ…ง…แข…ง็ …อ…อก…จ…า…ก…
....ต..ัว..ท...ำ..ล..ะ...ล..า..ย..ท...่เี .ป...น^ ..ข...อ..ง..เ.ห...ล..ว..ใ..น..ส...ภ..า..พ...ข..อ...ง................
……สา…ร…ล…ะล…า…ย…อ่ิม…ต…วั …ซ…ง่ึ …สา…ร…ท…่ีตอ@…ง…ก…าร…ต…ก…ผล…ึก…จ…ะ……...
....ล..ะ..ล...า..ย..ไ..ด..น@...อ@ ..ย..ใ..น..ต...วั ..ท...ำ.ล...ะ..ล..า..ย...ท..ีอ่...ุณ...ห...ภ..ูม...ปิ ..ก...ต..ิ.........
2. การตกผลึก (Crystallization) มหี ลกั การอย:างไร
เม…ื่อ…ใ…หค@…ว…า…มร…อ@ …น…ก…ับ…ตัว…ท…ำ…ละ…ล…า…ย…ต…ัวถ…กู …ล…ะล…า…ย…จะ…ส…า…ม…าร…ถ…ละ…ล..า..ย..ใ..น..ต...ัว..ท..ำ..ล...ะ..ล..า..ย...ไ.ด..เ@..พ..ิ่ม...ข..น้ึ....จ..น...ก..ล...า..ย..เ.ป...^น...ส..า..ร..ล..ะ..ล. าย
อ…่มิ …ตัว…ท…่ีอ…ณุ …ห…ภ…ูม…ิสงู…แ…ต…:เม…่ือ…อ…ุณ…ห…ภ…มู …ขิ อ…ง…ส…าร…ล…ะ…ลา…ย…ล…ดล…ง…ต…วั …ถ.ูก..ล..ะ...ล..า..ย..จ...ะ..ต..ก...ผ..ล..กึ...แ..ย..ก...อ..อ..ก...ม..า..จ...า.ก...ส..า..ร..ล...ะ..ล..า..ย........
3. จากภาพ เป^นการตกผลึกสารสม@ นักเรียนจงเขยี นอธิบายขนั้ ตอน ท้ัง 4 ขัน้ ตอน ใหส@ มบรู ณ-

…1….…ล…ะ…ลา…ย…ส…าร…ส…ม@ …ลง…ใน…น…้ำ…โ…ด…ยใ…ส…:ส…าร…ส…ม@ ป…ร…ิม…า…ณ…ม…าก…จ…น…ไ…ม:ส...า..ม..า..ร..ถ..ล...ะ..ล..า..ย..ไ..ด..@...................................................
…2….…น…ำ…ไป…ให…ค@…ว…า…มร…อ@ …น…เพ…ิ่ม…เ…พ…่อื …ให…@ส…าร…ส…@ม…ละ…ล…า…ยไ…ด…ห@ …ม…ดเ…ป…น^ .เ.น..อ้ื...เ.ด..ยี...ว..................................................................
…3….…ป…ล…:อ…ยใ…ห…@เย…น็ …ล…งด…ว@ …ยอ…ุณ…ห…ภ…มู …ิ ส…า…ร…ส@ม…จ…ะ…ค…อ: ย…ๆ…จ…ับ…ก…ัน…เป…^น..ผ..ล...กึ ..ข..อ...ง..แ..ข..็ง...........................................................
…4….…ผ…ล…กึ เ…ก…ิดข…น้ึ …อ…ย…:าง…ส…ม…บ…รู ณ…-…………………………………………...............................................................................
4. ทำเครอ่ื งหมาย หนา@ ขอ@ ความท่ีถูกตอ@ ง
.......... 4.1 ผลกึ ทไ่ี ด@จากการตกผลึกสารต:างๆ จะมลี กั ษณะเหมอื นกันทกุ ประการ
.......... 4.2 นำ้ เป^นสารที่เกิดการตกผลกึ ได@
.......... 4.3 เม่ือนำนำ้ ทะเลมาทำการตกผลึกจะได@ผลึกเกลือ
.......... 4.4 การตกผลกึ เป^นหน่ึงในกระบวนการแยกสารในการทำน้ำตาลทราย

ชื่อ........................................................................................................ชั้น.......................เลขท่.ี ..................

31

32

33

34

แผนการจัดการเรยี นร.ทู ่ี 3 กล:มุ สาระการเรียนร@ูวทิ ยาศาสตร-
วชิ า วทิ ยาศาสตรพ- ้ืนฐาน รหัสวชิ า ว 22101

โรงเรียนมธั ยมเทศบาล 6 นครอดุ รธานี ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปLที่ 2 ภาคเรียนท่ี 1 ปLการศกึ ษา 2565
หนว: ยการเรียนร@ูท่ี 2 การแยกสารผสม เรื่อง การกลัน่ แบบธรรมดา เวลา 2 ชั่วโมง
ครูผูส@ อน นางสาวญาตาวี นิสยันต- วันท่ีสอน : วนั ที่ ..............เดือน ..............................พ.ศ………….…….

มาตรฐานการเรยี นร./ู ตวั ชีว้ ัด
มาตรฐาน ว 2.1 เข@าใจสมบัติของสสาร องค-ประกอบของสสาร ความสัมพันธ-ระหว:างสมบัติของ

สสารกับโครงสร@างและแรงยึดเหนี่ยวระหว:างอนุภาค หลักและธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงสถานะของสสาร
การเกดิ สารละลาย และการเกดิ ปฏิกิริยาเคมี

ตวั ชว้ี ัด ว 2.1 ม.2/1 อธิบายการแยกสารผสมโดยการระเหยแห@ง การตกผลึก การกลั่นอย:างง:าย
โครมาโท-กราฟLแบบกระดาษ การสกดั ด@วยตัวทำละลาย โดยใชห@ ลกั ฐานเชงิ ประจักษ-

สาระสำคญั
การกลั่นเป^นการแยกสารละลายที่ประกอบด@วยตัวละลายและตัวทำละลายที่เป^นของเหลว แบ:ง

ออกเป^น 3 ประเภท ได@แก: การกลั่นแบบธรรมดา เป^นการแยกสารละลายที่ประกอบด@วยตัวทำละลายที่เป^น
สารระเหยง:ายและมีจุดเดือดต่ำออกจากตัวละลายที่เป^นสารระเหยยากและมีจุดเดือดสูง ซึ่งจุดเดือดควร
ต:างกันตั้งแต: 30 องศาเซลเซียสขึ้นไป เช:น การกลั่นแยกเกลือออกจากน้ำทะเล การกลั่นแบบไอน้ำ เป^นการ
แยกสารที่มีจุดเดือดต่ำ ระเหยง:าย และไม:ละลายน้ำออกจากสารที่ระเหยยาก โดยอาศัยความดันไอน้ำทำให@
สารเดือดกลายเป^นไอและถูกกลั่นออกมาพร@อมกับไอน้ำ แต:สารที่ถูกกลั่นออกมาจะแยกชั้นกับน้ำ เช:น การ
กลั่นน้ำมันหอมระเหย การกลั่นลำดับส:วน เป^นการแยกสารละลายที่ประกอบด@วยสารที่มีจุดเดือดใกล@เคียงกัน
หรือแยกสารละลายที่มีตัวทำละลายและตัวละลายเป^นสารที่ระเหยง:าย เช:น การกลั่น แยกเอทิล-แอลกอฮอล-
ออกจากน้ำ การกล่นั น้ำมันดิบ

สาระการเรยี นร.ูแกนกลาง

การแยกสารผสมให@เป^นสารบริสุทธิ์ทำได@หลายวิธี ขึ้นอยู:กับสมบัติของสารนั้น ๆ การระเหยแห@งใช@
แยกสารละลายซึ่งประกอบด@วยตัวละลายที่เป^นของแข็งในตัวทำละลายที่เป^นของเหลว โดยใช@ความร@อนระเหย
ตัวทำละลายออกไปจนหมด เหลือแต:ตัวละลาย การตกผลึกใช@แยกสารละลายที่ประกอบด@วยตัวละลายที่เป^น
ของแข็งในตัวละลายที่เป^นของเหลว โดยทำให@สารละลายอิ่มตัว แล@วปล:อยให@ตัวทำละลายระเหยออกไป
บางสว: น ตวั ละลายจะตกผลกึ แยกออกมา การกล่ันอยา: งงา: ยใชแ@ ยกสารละลายทปี่ ระกอบดว@ ยตวั ละลายและตัว
ทำละลายที่เป^นของเหลวที่มีจุดเดือดต:างกันมาก วิธีนี้จะแยกของเหลวบริสุทธิ์ออกจากสารละลายโดยให@ความ
ร@อนกับสารละลาย ของเหลวจะเดือดและกลายเป^นไอแยกจากสารละลายแล@วควบแน:นกลับเป^นของเหลวอีก
ครั้ง ขณะที่ของเหลวเดือด อุณหภูมิของไอจะคงท่ี โครมาโทกราฟLแบบกระดาษเป^นวิธีการแยกสารผสมที่มี
ปริมาณน@อยโดยใช@แยกสารที่มีสมบัติการละลายในตัวทำละลายและการถูกดูดซับด@วยตัวดูดซับแตกต:างกัน ทำ

35

ให@สารแต:ละชนิดเคลื่อนที่ไปบนตัวดูดซับได@ต:างกัน สารจึงแยกออกจากกันได@ อัตราส:วนระหว:างระยะทางท่ี
สารองค-ประกอบแต:ละชนิดเคลอ่ื นทไ่ี ด@บนตัวดดู ซบั กับระยะทางทีต่ ัวทำละลายเคล่ือนทไ่ี ดเ@ ปน^ คา: เฉพาะตวั ของ
สารแต:ละชนิดในตัวทำละลายและตัวดูดซับหนึ่ง ๆ การสกัดด@วยตัวทำละลายเป^นวิธีการแยกสารผสมที่มีสมบัติ
การละลายในตัวทำละลายที่ต:างกัน โดยชนิดของตัวทำละลายมีผลต:อชนิดและปริมาณของสารที่สกัดได@ การ
สกัดโดยการกลั่นด@วยไอน้ำใช@แยกสารที่ระเหยง:าย ไม:ละลายน้ำ และไม:ทำปฏิกิริยากับน้ำออกจากสารที่ระเหย
ยากโดยใช@ ไอน้ำเปน^ ตวั พา

จดุ ประสงคกE ารเรียนร.ู
ด.านความรู. (K)
1. อธบิ ายการแยกสารโดยการกลัน่ ได@
ด.านทักษะกระบวนการ (P)
1. ทดลองการแยกสารโดยการกลั่นแบบธรรมดา และตอบคำถามทา@ ยกจิ กรรมไดก@ ระชบั
ไดใ@ จความสมบรู ณ-
ดา. นคุณลกั ษณะอันพงึ ประสงคE (A)
1. มคี วามสนใจใฝรg @ู
2. มสี :วนรว: มแสดงความคดิ เหน็ และยอมรับความคิดเหน็ ของผ@ูอื่น
3. มีความรับผิดชอบในภาระงานท่ีครูมอบหมาย

สมรรถนะสำคญั ของผเู. รยี น C
1. ความสามารถในการคดิ
2. ความสามารถในการส่อื สาร
3. ความสามารถในการแก@ปjญหา

กิจกรรมการเรยี นรู.
& วิธีการสอนโดยเน.นรปู แบบการสอนแบบสืบเสาะหาความรู. 5Es (5Es Instructional Model)

ข้นั ที่ 1 กระตน.ุ ความสนใจ (Engage)
1. ครนู ำเข@าสบ:ู ทเรยี น โดยการกล:าวถงึ บทเรยี นเรอื่ งการแยกสารด@วยวิธีการระเหยแหง@ และการตก
ผลึกทน่ี ักเรยี นไดท@ ำการศกึ ษาแลว@ เพือ่ เชือ่ มโยงเข@ากับบทเรยี นทีจ่ ะทำการสอน
2. ครยู กตวั อยา: งเหตกุ ารณใ- ห@นกั เรยี นฟงj คือ มีชาวประมงประสบอบุ ตั เิ หตเุ รือลม: แลว@ ตดิ อย:บู นเกาะ
ร@าง ระหว:างน้ันเขารู@สกึ กระหายนำ้ มาก แต:ไม:สามารถกินนำ้ ทะเลไดเ@ พราะมีเกลอื ชนดิ ตา: ง ๆ
ละลายอยูม: ากเกินไป จึงจำเปน^ ต@องแยกน้ำบรสิ ุทธ์อิ อกจากนำ้ ทะเล จากเหตกุ ารณด- งั กล:าวครูใช@
คำถามถามนักเรยี นวา: “เขาจะต@องแยกสารด@วยวธิ กี ารใด”
(แนวคำตอบ : ขึน้ อยก:ู บั คำตอบของนักเรยี น)

36

ขั้นท่ี 2 สำรวจคน. หา (Explore)
1. ครใู หน@ กั เรียนเปดu คลปิ วดี โี อ เรอ่ื ง “การกลั่นอย:างง:าย (วทิ ยาศาสตร- ม.2)” ให@นักเรียนดู
(ท่ีมา: https://proj14.ipst.ac.th/m2/m2-sci-book2/sci-m2b2-008/)
2. ครใู หน@ ักเรียนดกู จิ กรรมแยกสารโดยการกล่ันอยา: งง:าย (จากคลปิ วิดโี อ) ซ่ึงมขี ั้นตอนดงั ตอ: ไปน้ี
2.1 ใส:ก@อนกรวดขนาดเล็ก 2-3 ก@อน ลงในหลอดทดลองขนาดใหญ: แล@วเตมิ สารละลายจนุ สี
ปรมิ าตร 10 ลกู บาศกเ- ซนตเิ มตร
2.2 จากนนั้ ต:อปลายสายยางขา@ งหนงึ่ ตอ: กบั หลอดนำแกส‹ รปู ตัววี แล@วนำหลอดแก‹สรปู ตัววีกับ
เทอร-โมมิเตอรต- :อเขา@ กับจุกยาง
2.3 นำจุกยางไปปuดหลอดทดลองทีม่ ีสารละลายจุนสอี ยู: ยดึ หลอดทดลอง โดยใชข@ าต้ังพรอ@ มทจี่ บั
แล@วดงึ ปลายอกี ด@านหนง่ึ ของสายยางใสล: งในหลอดทดลองขนาดเล็ก
2.4 ใชผ@ @า สำลีหรอื กระดาษเยอื่ ชุบน้ำหมาด ๆ ก:อนแล@วจงึ นำมาพันสายยาง แล@วใชด@ า@ ยมัดใหแ@ นน:
จากนั้นใชห@ ลอดหยดหยดนำ้ ให@พอเปLยก
2.5 ให@ความร@อนแกห: ลอดทดลองขนาดใหญ: จากน้ันสังเกตการเปล่ียนแปลงของสาร อุณหภูมิ
และส่ิงท่ไี ดใ@ นหลอดทดลองขนาดเล็ก
2.6 จากน้ันดึงสายยางออกจากหลอดทดลองขนาดเล็กก:อน แล@วจงึ ดบั ตะเกียงแอลกอฮอล-
2.7 ครสู รปุ ผลการทำกิจกรรมแยกสารโดยการกลั่นอย:างง:าย

ขัน้ ที่ 3 อธิบายและลงข.อสรุป (Explanation)

1. ครูให@นักเรียนสงั เกตผลการทดลองจากคลิปวดิ ีโอ “การกลน่ั อย:างง:าย (วิทยาศาสตร- ม. 2)” แล@ว
ตอบคำถาม 1-2 ในนาทที ี่ 6.44 ลงในสมุด
1.1 การเปลยี่ นแปลงทเ่ี กิดขนึ้ จากการใหค@ วามรอ@ นแก:สารละลายจนุ สี เกดิ ขนึ้ ได@อย:างไร
(แนวคำตอบ : เกดิ จากสารละลายจนุ สีเดอื ดกลายเป^นไอ และเจอกับอณุ หภูมิต่ำทำใหเ@ กดิ การ
ควบแนน: กลายเปน^ ของเหลวไหลลงในหลอดทดลองขนาดเลก็ สารละลายจนุ สจี ึงมีสเี ขม@ ขน้ึ )
1.2 สารในหลอดทดลองขนาดเลก็ คอื อะไร ทราบไดอ@ ยา: งไร
(แนวคำตอบ : สารมีลักษณะเปน^ ของเหลว ใส ไมม: สี ี แสดงวา: เปน^ น้ำ)

2. ครูและนกั เรยี นรว: มกันลงข@อสรุปเรือ่ ง การกล่ัน ( Distillation ) เปน^ กระบวนการในการแยก
ของเหลวผสมของสาร 2 ชนิดขน้ึ ไป โดยอาศยั คณุ สมบัติ จุดเดอื ด ทแี่ ตกต:างกนั โดยเมือ่ ให@ความ
ร@อนกับของเหลวจนอุณหภมู ถิ ึงจดุ เดือดของสารที่มีจุดเดอื ดตำ่ กวา: สารชนดิ น้นั จะระเหยออกมา
เปน^ ไอ เม่ือไอนน้ั เคล่อื นที่ผ:านทอ: ทม่ี กี ารลดอุณหภมู ิ ( โดยการใช@ความเยน็ หลอ: เลย้ี งรอบท:อนั้น )
ทำใหเ@ กิดการควบแน:นกลับมาเปน^ ของเหลวอกี ครงั้

37

ขน้ั ท่ี 4 ขยายความเข.าใจ (Elaborate)
1. ครขู ยายความเข@าใจของนักเรยี น โดยอธิบายเพิ่มเตมิ เรอื่ งการกลั่น ดงั นี้
การกลัน่ มหี ลายประเภท ในการพจิ ารณาวา: จะใชว@ ธิ ีการกลนั่ แบบใดในการแยกสาร ให@
พิจารณาจากจุดเดือดของสารองคป- ระกอบ โดยถา@ สารทเ่ี ป^นองคป- ระกอบในสารท่ตี อ@ งการแยกมี
จดุ เดือดตา: งกนั มาก จะใชก@ ารกล่ันธรรมดา หรอื การกลน่ั แบบง:าย แตถ: @าสารทเ่ี ป^นองคป- ระกอบ
ในสารท่ตี อ@ งการแยกมีจดุ เดอื ดใกลเ@ คยี งกัน จะเหมาะกบั การกลัน่ ลำดับสว: น และถา@ สารที่เป^น
องคป- ระกอบในสารทต่ี อ@ งการแยกนนั้ เป^นสารอนิ ทรยี - ระเหยง:าย ไมท: ำปฏิกริ ิยากบั น้ำ เหมาะท่ี
จะใช@วิธกี ารกลั่นดว@ ยไอน้ำ
2. นักเรยี นทำใบงานท่ี 2.3 เร่อื ง การกลั่นแบบธรรมดา

ขน้ั ที่ 5 ประเมนิ (Evaluation)
1. ให@นักเรยี นแต:ละคนพิจารณาว:าจากหวั ขอ@ ทเ่ี รยี นมาในคาบนมี้ จี ุดใดบ@างทย่ี ังไมเ: ขา@ ใจหรอื ยังมี
ข@อสงสยั ถ@าหากนกั เรยี นมขี อ@ สงสัย ครูช:วยอธิบายเพ่มิ เติม
2. ครูประเมนิ ผลการเรียนรูจ@ ากใบงานที่ 2.3 การตอบคำถามท@ายการทดลองในสมดุ
3. ครูประเมินจากแบบประเมินพฤตกิ รรมรายบคุ คล

ส่ือ / แหลงq เรียนร.ู
1. หนงั สือเรยี นรายวิชาพนื้ ฐาน (ชดุ สัมฤทธม์ิ าตรฐาน) วิทยาศาสตร- ม.2 เล:ม 1 หน:วยการเรียนรู@
ที่ 2 เรอ่ื ง การกลั่น
2. สือ่ ออนไลน- คลปิ วดิ โี อ เร่อื ง การกล่ันแบบธรรมดา

ภาระงาน
1. ใบงานท่ี 2.3 เร่ือง การกลั่นแบบธรรมดา
2. ตอบคำถามในสมุด

38

การวดั และประเมินผลความร.ู

รายการวดั วธิ ีการวดั เครอ่ื งมือวัด เกณฑEท่ใี ช. ผ.ู
แบบประเมินงาน ประเมิน ประเมนิ
อธิบายการแยกสารโดยการ ตรวจจากใบงานที่ 2.3 ระดับคุณภาพ
กลัน่ ได@ การกล่นั แบบธรรมดา แบบประเมนิ การตอบ พอใช@ ผ:านเกณฑ- ครู
ตรวจจากการตอบ คำถาม ระดับคุณภาพ ครู
ทดลองการแยกสารโดยการ คำถามทา@ ยกิจกรรม พอใช@ ผา: นเกณฑ-
กล่ันแบบธรรมดาและตอบ แบบสังเกตพฤติกรรม ครู
คำถามทา@ ย สงั เกตพฤติกรรมการ การทำงาน ระดับคุณภาพ
ทำงานรายบคุ คล รายบคุ คล พอใช@ ผา: นเกณฑ- ครู
พฤตกิ รรมการทำงาน ครู
รายบุคคล แบบสงั เกตพฤตกิ รรม ระดบั คณุ ภาพ
การทำงานรายกลมุ: พอใช@ ผา: นเกณฑ-
พฤติกรรมการทำงานราย สังเกตพฤตกิ รรม แบบบนั ทึกการส:งงาน ระดับคณุ ภาพ
กลม:ุ การทำงานรายกลุม: พอใช@ ผา: นเกณฑ-
นกั เรยี น
คณุ ลักษณะอนั พงึ ประสงค- ตรวจจากการส:งงานใบ
นักเรยี นมคี วามรบั ผดิ ชอบใน งานที่ 2.3 และสมดุ จด
ภาระงานทีค่ รูมอบหมาย

เกณฑEการประเมนิ ด.านความรู. (K)

ประเดน็ การประเมนิ 3 ระดบั คณุ ภาพ 0
21

อธิบายการแยกสาร นกั เรียนสามารถ นักเรียนสามารถ นักเรียนสามารถ นักเรียนไมส: ามารถ

โดยการกลั่นได@ อธิบายการแยกสาร อธบิ ายการแยกสาร อธิบายการแยกสาร อธบิ ายการแยกสาร
(3คะแนน) ผสมโดยการกลน่ั ใน ผสมโดยการกล่นั ใน ผสมโดยการกล่ันใน ผสมโดยการกลน่ั ใน
ใบงานที่ 2.3 ได@ ใบงานท่ี 2.3 ได@ ใบงานที่ 2.3 ได@ ใบงานท่ี 2.3 ได@

ถูกต@อง 3-4 ขอ@ ถูกตอ@ ง 2 ขอ@ ถกู ตอ@ ง 1 ขอ@ ถกู ต@อง

คณุ ภาพคะแนน

คะแนน ระดบั คณุ ภาพ

3 ดี
2 พอใช@

1 ปรบั ปรุง

39

เกณฑกE ารประเมินด.านความร.ู (P)

ประเด็นการประเมิน 2 ระดบั คณุ ภาพ 0

ทดลองการแยกสารโดยการ นักเรียนทดลองการแยก 1 นกั เรียนไม:สามารถ
กลั่นแบบธรรมดาและตอบ สารโดยการกล่ันแบบ ทดลองการแยกสารโดย
คำถามทา@ ยกิจกรรม ธรรมดา และตอบ นกั เรียนทดลองการแยก การกล่นั แบบธรรมดา
(3คะแนน) คำถามทา@ ยกจิ กรรมได@ สารโดยการกล่ันแบบ และตอบคำถามท@าย
กระชบั ได@ใจความ ธรรมดา และตอบ กิจกรรมได@กระชบั ได@
สมบรู ณ- 2 ขอ@ ทา@ ยกจิ กรรมได@กระชบั ได@ ใจความสมบรู ณ- (0 ข@อ)
ใจความสมบรู ณ-เพยี ง 1
ขอ@

คุณภาพคะแนน

คะแนน ระดบั คุณภาพ

2 ดี
1 พอใช@

0 ปรบั ปรุง

เกณฑEการประเมินดา. นความร.ู (A)

ประเดน็ การประเมนิ 3 ระดบั คุณภาพ 0
21
นักเรยี นมีความรบั ผิดชอบใน ส:งงานตรงตามท่ี ส:งงานช@ากวา:
ภาระงานท่คี รูมอบหมาย กำหนด สง: งานช@ากว:า ส:งงานช@ากว:า กำหนดมากกว:า
และส:งงานไดใ@ นระยะเวลาท่ี กำหนด 1-2 วัน กำหนด 3 วนั 3 วันหรือไม:สง:
งานเลย
กำหนด (3คะแนน)

คณุ ภาพคะแนน

คะแนน ระดับคุณภาพ

3 ดี
2 พอใช@

0-1 ปรับปรุง

40
ใบงานท่ี 2.3 เรื่อง การกลนั่ แบบธรรมดา
คำชีแ้ จง : จงตอบคำถามต:อไปน้ีใหถ@ กู ตอ@ ง ได@ใจความสมบูรณ-
1. การกล่ัน (Distillation) คอื ..............................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
2. การกลั่นแบบธรรมดา คอื การแยกสารทมี่ ลี กั ษณะอย:างไร
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
3. จงอธบิ ายขน้ั ตอน และบอกหลกั การของการกล่นั น้ำเกลือให@ไดใ@ จความสมบรู ณ-

.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................

ชื่อ........................................................................................................ชนั้ .......................เลขที่...................

41
เฉลยใบงานที่ 2.3 เรอ่ื ง การกลั่นแบบธรรมดา
คำช้ีแจง : จงตอบคำถามตอ: ไปนใี้ ห@ถกู ต@อง ไดใ@ จความสมบูรณ-
1. การกลน่ั (Distillation) คอื .....ก..า..ร. แ..ย...ก..ส..า..ร..ผ...ส..ม..ท...ี่เ.ป...น^...ข..อ..ง..เ.ห...ล..ว..ห...ร..อื..ข...อ..ง..แ..ข...็ง.ท...ีล่..ะ...ล..า..ย..เ.ป...^น...เ.น...ือ้ ..เ.ด...ยี ..ว..ก..บั..............
........ข..อ..ง..เ.ห...ล..ว....โ.ด...ย..อ..า..ศ...ยั ..ค..ว..า..ม...แ..ต...ก..ต..:า..ง..ข...อ..ง..จ..ุด..เ..ด..อื..ด...แ..ล...ะ..ส..ม...บ..ัต...ิก..า..ร..ร..ะ..เ.ห...ย..ย...า..ก..ข..อ...ง..ส..า..ร.........................................
2. การกล่นั แบบธรรมดา คือการแยกสารทม่ี ลี ักษณะอยา: งไร
...ก..า..ร..ก..ล...ั่น..เ.ป...^น...ก..า..ร..แ..ย...ก..ข..อ...ง..เ.ห..ล...ว..ท...่สี ..า..ม..า..ร..ถ...ร..ะ..เ.ห...ย..ไ.ด...@ .ซ...่ึง.ม...ีอ..ง..ค..ป-...ร..ะ..ก...อ..บ...ต..ง้ั..แ..ต...: .2....ข..้นึ...ไ.ป....ก..า..ร..ก...ล..ั่น...แ..บ...บ..ธ..ร..ร..ม...ด..า.......
...เ.ห..ม...า..ะ..ส..ำ..ห...ร..บั...ใ.ช..@ก...ล..่นั...ข..อ...ง.ผ...ส..ม..ใ..น...ข..อ..ง..เ.ห...ล..ว..ท...มี่...จี ..ดุ ..เ.ด...ือ..ด....(.b...o..i.l.i.n...g...p..o...i.n..t.)...แ..ต...ก..ต...:า.ง..ก...นั ....3..0...อ...ง..ศ..า..เ.ซ...ล..เ.ซ...ยี ..ส............
...ข..น้ึ ..ไ..ป....................................................................................................................................................................
3. จงอธบิ ายข้นั ตอน และบอกหลักการของการกล่ันน้ำเกลอื ให@ได@ใจความสมบูรณ-

...น..้ำ..เ.ก...ล..ือ....จ..ะ..ม...นี ..ำ้..เ..ป..^น...ต..ัว..ล...ะ..ล..า..ย....แ..ล...ะ..น..ำ้..ม...ีจ..ุด..เ..ด..ือ..ด....1..0...0...อ...ง.ศ...า..เ.ซ..ล...เ.ซ..ีย...ส...แ...ล..ะ..เ..ก..ล..อื...เ.ป...^น..ต...วั ..ล..ะ..ล...า..ย..ท..่จี...ดุ ..เ.ด...ือ..ด..........
...ส..ูง..ถ..งึ...1...4..1..3....อ..ง..ศ..า..เ.ซ...ล..เ.ซ...ีย..ส....เ.ม..อ่ื...ไ.ด...@ร..บั ..ค...ว..า..ม..ร..อ@...น....น..้ำ..จ..ะ...ร..ะ..เ.ห...ย..ข..นึ้...ไ.ป...ก..อ:...น....ก..ล...า.ย...เ.ป...น^ ..ไ..อ..น...้ำ..แ..ล..ะ...เ.ม..ื่อ...ไ.อ...น..ำ้..ผ..า:..น........
...เ.ค..ร..่อื...ง.ค...ว..บ...แ..น...น: ...ก...จ็ ..ะ..ก...ล..ับ...ม..า..เ.ป...น^...น..ำ้..ท...่เี .ป...น^ ..ข...อ..ง..เ.ห...ล..ว..อ...ีก..ค..ร..้ัง...แ...ต..:เ.ก...ล..ือ...จ..ะ..ย..งั..ค...ง.อ...ย..ใู:..น..ข...ว..ด..ก..ล...่ัน................................
.............................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................

ชื่อ........................................................................................................ช้ัน.......................เลขที่...................

42

43

44

45

แผนการจัดการเรียนรู.ที่ 4 กลุม: สาระการเรยี นรว@ู ิทยาศาสตร-
วชิ า วิทยาศาสตรพ- ื้นฐาน รหัสวิชา ว 22101

โรงเรียนมัธยมเทศบาล 6 นครอดุ รธานี ชัน้ มธั ยมศึกษาปทL ่ี 2 ภาคเรยี นท่ี 1 ปกL ารศึกษา 2565
หนว: ยการเรยี นร@ูที่ 2 การแยกสารผสม เรอ่ื ง การกลน่ั แบบธรรมดา เวลา 2 ชวั่ โมง
ครูผ@ูสอน นางสาวญาตาวี นสิ ยันต- วันทีส่ อน : วันที่ ..............เดือน ..............................พ.ศ………….…….

มาตรฐานการเรียนร./ู ตวั ชวี้ ดั
มาตรฐาน ว 2.1 เข@าใจสมบัติของสสาร องค-ประกอบของสสาร ความสัมพันธ-ระหว:างสมบัติของ

สสารกับโครงสร@างและแรงยึดเหนี่ยวระหว:างอนุภาค หลักและธรรมชาติของการเปลี่ยนแปลงสถานะของสสาร
การเกิดสารละลาย และการเกดิ ปฏิกริ ยิ าเคมี

ตวั ชีว้ ัด ว 2.1 ม.2/2 แยกสารโดยการระเหยแห@ง การตกผลึก การกลั่นอย:างง:าย โครมาโทกราฟL
แบบกระดาษ การสกดั ดว@ ยตวั ทำละลาย

สาระสำคญั
การกลั่นเป^นการแยกสารละลายที่ประกอบด@วยตัวละลายและตัวทำละลายที่เป^นของเหลว แบ:ง

ออกเป^น 3 ประเภท ได@แก: การกลั่นแบบธรรมดา เป^นการแยกสารละลายที่ประกอบด@วยตัวทำละลายที่เป^น
สารระเหยง:ายและมีจุดเดือดต่ำออกจากตัวละลายที่เป^นสารระเหยยากและมีจุดเดือดสูง ซึ่งจุดเดือดควร
ต:างกันตั้งแต: 30 องศาเซลเซียสขึ้นไป เช:น การกลั่นแยกเกลือออกจากน้ำทะเล การกลั่นแบบไอน้ำ เป^นการ
แยกสารที่มีจุดเดือดต่ำ ระเหยง:าย และไม:ละลายน้ำออกจากสารที่ระเหยยาก โดยอาศัยความดันไอน้ำทำให@
สารเดือดกลายเป^นไอและถูกกลั่นออกมาพร@อมกับไอน้ำ แต:สารที่ถูกกลั่นออกมาจะแยกชั้นกับน้ำ เช:น การ
กลั่นน้ำมันหอมระเหย การกลั่นลำดับส:วน เป^นการแยกสารละลายที่ประกอบด@วยสารที่มีจุดเดือดใกล@เคียงกัน
หรือแยกสารละลายที่มีตัวทำละลายและตัวละลายเป^นสารที่ระเหยง:าย เช:น การกลั่น แยกเอทิล-แอลกอฮอล-
ออกจากน้ำ การกลนั่ นำ้ มันดิบ

สาระการเรียนรู.แกนกลาง

การแยกสารผสมให@เป^นสารบริสุทธิ์ทำได@หลายวิธี ขึ้นอยู:กับสมบัติของสารนั้น ๆ การระเหยแห@งใช@
แยกสารละลายซึ่งประกอบด@วยตัวละลายที่เป^นของแข็งในตัวทำละลายที่เป^นของเหลว โดยใช@ความร@อนระเหย
ตัวทำละลายออกไปจนหมด เหลือแต:ตัวละลาย การตกผลึกใช@แยกสารละลายที่ประกอบด@วยตัวละลายที่เป^น
ของแข็งในตัวละลายที่เป^นของเหลว โดยทำให@สารละลายอิ่มตัว แล@วปล:อยให@ตัวทำละลายระเหยออกไป
บางสว: น ตวั ละลายจะตกผลกึ แยกออกมา การกลัน่ อย:างง:ายใช@แยกสารละลายท่ีประกอบดว@ ยตัวละลายและตวั
ทำละลายที่เป^นของเหลวที่มีจุดเดือดต:างกันมาก วิธีนี้จะแยกของเหลวบริสุทธิ์ออกจากสารละลายโดยให@ความ
ร@อนกับสารละลาย ของเหลวจะเดือดและกลายเป^นไอแยกจากสารละลายแล@วควบแน:นกลับเป^นของเหลวอีก
ครั้ง ขณะที่ของเหลวเดือด อุณหภูมิของไอจะคงท่ี โครมาโทกราฟLแบบกระดาษเป^นวิธีการแยกสารผสมที่มี
ปริมาณน@อยโดยใช@แยกสารที่มีสมบัติการละลายในตัวทำละลายและการถูกดูดซับด@วยตัวดูดซับแตกต:างกัน ทำ

46

ให@สารแต:ละชนิดเคลื่อนที่ไปบนตัวดูดซับได@ต:างกัน สารจึงแยกออกจากกันได@ อัตราส:วนระหว:างระยะทางท่ี
สารองคป- ระกอบแตล: ะชนิดเคลอ่ื นทไี่ ดบ@ นตัวดดู ซบั กับระยะทางทตี่ วั ทำละลายเคลื่อนทไี่ ด@เป^นคา: เฉพาะตัวของ
สารแต:ละชนิดในตัวทำละลายและตัวดูดซับหนึ่ง ๆ การสกัดด@วยตัวทำละลายเป^นวิธีการแยกสารผสมที่มีสมบัติ
การละลายในตัวทำละลายที่ต:างกัน โดยชนิดของตัวทำละลายมีผลต:อชนิดและปริมาณของสารที่สกัดได@ การ
สกัดโดยการกลั่นด@วยไอน้ำใช@แยกสารที่ระเหยง:าย ไม:ละลายน้ำ และไม:ทำปฏิกิริยากับน้ำออกจากสารที่ระเหย
ยากโดยใช@ ไอนำ้ เปน^ ตวั พา

จุดประสงคEการเรยี นรู.
ดา. นความร.ู (K)
1. อธบิ ายการแยกสารโดยการกล่ันได@
ด.านทักษะกระบวนการ (P)
1. ทดลองการแยกสารโดยการกล่นั แบบธรรมดา และตอบคำถามทา@ ยกจิ กรรมได@กระชับ
ไดใ@ จความสมบูรณ-
ดา. นคณุ ลกั ษณะอนั พึงประสงคE (A)
1. มคี วามสนใจใฝรg @ู
2. มีสว: นรว: มแสดงความคิดเหน็ และยอมรับความคดิ เห็นของผู@อืน่
3. มคี วามรับผิดชอบในภาระงานท่คี รมู อบหมาย

สมรรถนะสำคญั ของผ.เู รียน C
1. ความสามารถในการคดิ
2. ความสามารถในการสือ่ สาร
3. ความสามารถในการแก@ปญj หา

กิจกรรมการเรียนร.ู
& วิธีการสอนโดยเนน. รูปแบบการสอนแบบสบื เสาะหาความรู. 5Es (5Es Instructional Model)

ข้ันที่ 1 กระต.ุนความสนใจ (Engage)
1. ครตู ัง้ คำถามกระตุน@ ความคิดของนักเรยี นว:า “การระเหยแหง@ สามารถแยกเกลอื ออกจากน้ำทะเล
ได@แล@วนักเรียนคิดว:ามีการแยกเกลือออกจากนำ้ ทะเลดว@ ยวธิ อี ่นื อีกหรอื ไม”:
(แนวคำตอบ : เกลือสามารถแยกออกจากน้ำทะเลด@วยวธิ กี ารกลั่น)
2. จากน้ันครถู ามคำถามกระต@ุนความสนใจของนักเรยี นเพอ่ื นำเข@าสูก: ารเรียนการสอนว:า
“การกลัน่ เหมาะสำหรับแยกสารท่ีมลี กั ษณะอยา: งไร”
(แนวคำตอบ : คำตอบของนกั เรียนขนึ้ อย:กู ับดุลยพินจิ ของครผู @ูสอน เชน: การกล่ันเป^นการแยก.
สารทอ่ี าศัยจดุ เดอื ดของสารองค-ประกอบ โดยการใหค@ วามรอ@ นกบั สารจนกลายเปน^ ไอ แลว@ ทำให@