หนังสืออนุสรณ์แพทย์หญิงพิศวาส ทองภักดี-

ดว้ ยรักและอาลัย

แพทย์หญิงพศิ วาส ทองภกั ดี

2

3

4

5

6

7

สำ�นกึ ในพระมหากรุณาธิคุณ

นางพศิ วาส ทองภักดี จ.ม. ขา้ ราชการบ�ำนาญ สังกัดกระทรวงกระทรวงสาธารณสขุ ได้
กราบถวายบงั คมลาถงึ แกก่ รรมเนอื่ งจากหวั ใจเตน้ ผดิ จงั หวะ เมอ่ื วนั อาทติ ย์ ท่ี ๒๕ ตลุ าคม พ.ศ. ๒๕๖๓
เวลา ๒๑.๒๖ น. ณ โรงพยาบาลรามาธบิ ดี เขตราชเทวี กรงุ เทพมหานคร
เมอื่ ความทราบฝา่ ละอองธลุ พี ระบาท พระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั ไดท้ รงพระกรณุ าโปรดเกลา้
โปรดกระหมอ่ ม พระราชทานพวงมาลาของพระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อย่หู วั และของสมเดจ็ พระนางเจา้ ฯ
พระบรมราชนิ ี วางท่ีหน้าหีบศพ พระราชทานน้ำ� หลวงอาบศพพรอ้ มดว้ ยเคร่ืองเกยี รติยศประกอบศพ
ท้ังยงั ไดท้ รงพระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ พระราชทานเพลงิ ศพ นางพศิ วาส ทองภกั ดี เมอื่ วนั อาทติ ย์ ที่
๘ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๖๓ ณ เมรวุ ดั พระศรมี หาธาตุ เขตบางเขน กรงุ เทพมหานคร นบั เป็น
พระมหากรุณาธคิ ณุ ล้นเกล้าลน้ กระหมอ่ ม และเป็นเกยี รติยศอนั สูงสุดแกผ่ ู้วายชนมแ์ ละวงศ์ตระกูล
อย่างหาทีส่ ุดมิได้
หากความทราบโดยญาณวิถแี หง่ ดวงวญิ ญาณของ นางพศิ วาส ทองภกั ดี ได้ด้วยประการใด
คงจักมีความปลาบปล้ืมซาบซึ้งในพระมหากรุณาธิคุณที่ได้รับพระราชทานเกียรติยศอันสูงย่ิงใน
วาระสุดท้ายแหง่ ชวี ิตเปน็ ลน้ พน้
ขา้ พระพุทธเจา้ พร้อมดว้ ยบุตรธดิ า ญาตใิ นสกลุ ทองภักดี และสกลุ ทเ่ี ก่ยี วดอง ของนางพิศวาส
ทองภกั ดี ขอพระราชทานพระบรมราชวโรกาสถวายบงั คมแทบเบอ้ื งพระยุคลบาท ด้วยความสำ� นึก
ในพระมหากรุณาธคิ ณุ อยา่ งหาท่สี ดุ มิได้ และจะเทดิ ทูนไว้เหนอื เกลา้ เหนอื กระหมอ่ ม เป็นสรรพสริ ิ
มงคลแก่ข้าพระพทุ ธเจา้ และวงศ์ตระกลู ตลอดไป
ควรมิควรแล้วแตจ่ ะทรงพระกรุณาโปรดเกลา้ โปรดกระหมอ่ ม ขอเดชะ
ข้าพระพทุ ธเจ้า นายอทุ ัย ทองภกั ดี และครอบครัว

8

ส�ำ นึกในพระมหากรณุ าธคิ ณุ

เมอื่ สมเดจ็ พระกนษิ ฐาธิราชเจา้ กรมสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี
ทรงทราบฝา่ ละอองพระบาทวา่ นางพศิ วาส ทองภกั ดี จ.ม. กราบถวายบงั คมลาถงึ แกก่ รรม ไดท้ รง
พระกรณุ าโปรดเกลา้ โปรดกระหมอ่ ม พระราชทานพวงมาลาวางหนา้ หบี ศพ นบั เปน็ เกยี รตยิ ศและ
พระมหากรณุ าธิคุณหาที่สดุ มไิ ด้ ตอ่ นางพิศวาส ทองภักดี และครอบครัว
หากความทราบโดยญาณวิถีแหง่ ดวงวิญญาณของ นางพิศวาส ทองภักดี ไดด้ ว้ ยประการใด
ย่อมจะมคี วามปลาบปลืม้ ปตี ิ โสมนสั และซาบซง้ึ ในพระมหากรุณาธคิ ุณเป็นลน้ พน้
ขา้ พระพทุ ธเจา้ พรอ้ มดว้ ยบตุ รธดิ า ญาตใิ นสกลุ ทองภกั ดี และสกลุ ทเี่ กยี่ วดอง ขอพระราชทาน
กราบถวายบงั คมแทบเบอ้ื งพระบาท ดว้ ยความสำ� นกึ ในพระมหากรณุ าธคิ ณุ เปน็ ลน้ เกลา้ ลน้ กระหมอ่ ม
ควรมคิ วรแล้วแต่จะทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ โปรดกระหมอ่ ม
ขา้ พระพทุ ธเจา้ นายอทุ ัย ทองภักดี และครอบครัว

9

ส�ำ นึกในพระกรุณาธิคณุ

เมื่อสมเด็จเจา้ ฟ้าฯ กรมพระศรีสวางควฒั น วรขตั ติยราชนารี ทรงทราบฝา่ พระบาทว่า
นางพศิ วาส ทองภักดี จ.ม. กราบทูลลาถงึ แก่กรรม ทรงพระกรุณาพระราชทานพวงมาลาวางหนา้
หีบศพ นับเป็นเกียรติยศและเป็นพระกรุณาธิคุณล้นเกล้าล้นกระหม่อมหาที่สุดมิได้ ต่อนางพิศวาส
ทองภกั ดี และครอบครัว
หากความทราบโดยญาณวถิ แี หง่ ดวงวิญญาณของ นางพศิ วาส ทองภักดี ไดด้ ้วยประการใด
ยอ่ มจะมีความปลาบปล้มื ปีติ โสมนัส และซาบซึ้งในพระมหากรณุ าธิคุณเปน็ ลน้ พ้น
ขา้ พระพทุ ธเจา้ พรอ้ มดว้ ยบตุ รธดิ า ญาตใิ นสกลุ ทองภกั ดี และสกลุ ทเี่ กยี่ วดอง ขอพระราชทาน
กราบแทบเบ้อื งพระบาท ดว้ ยความส�ำนกึ ในพระกรุณาธิคณุ หาทส่ี ดุ มิได้

ควรมคิ วรแล้วแตจ่ ะโปรดเกลา้ โปรดกระหมอ่ ม
ข้าพระพทุ ธเจา้ นายอทุ ัย ทองภักดี และครอบครัว

10

ประวตั ิ

แพทยห์ ญงิ พิศวาส ทองภักดี

แพทย์หญิงพศิ วาส ทองภักดี (สกลุ เดมิ จุลเสวก) เกิดเม่อื วนั ท่ี 24 มกราคม พ.ศ. 2471 ที่
กรงุ เทพมหานคร เปน็ บตุ รตรขี องร้อยเอกพสิ ดาร และนางสนทิ จุลเสวก
จบการศกึ ษาในระดับประถมและมธั ยมต้นจากโรงเรยี นเซนต์โยเซฟคอนเวนต์ และมัธยมปลายจาก
โรงเรียนเตรยี มอดุ มศึกษาแหง่ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ตอ่ มาไดศ้ กึ ษาต่อในระดับปรญิ ญาตรีทคี่ ณะแพทยศาสตร์
ศริ ริ าชพยาบาล และสำ� เร็จการศึกษา เมอ่ื ปี พ.ศ. 2496
หลังจากสำ� เรจ็ การศกึ ษาในระดบั ปรญิ ญาตรี แพทย์หญิงพศิ วาสได้เขา้ รับราชการที่กรมการแพทย์
กระทรวงสาธารณสขุ โดยระหวา่ งปี พ.ศ. 2496 - 2497 ไดเ้ ปน็ แพทย์ฝกึ หัดที่ รพ. เลดิ สนิ รพ. กลาง และ
รพ. หญิง ต่อมาระหว่างปี พ.ศ. 2497 - 2499 ได้ปฏบิ ตั ิหน้าทแ่ี พทยเ์ ฉพาะทางท่ี รพ. ประจ�ำจงั หวัดอุบลราชธานี
และระหวา่ งปี พ.ศ. 2500 - 2504 ปฏบิ ัตหิ นา้ ท่ีกุมารแพทย์ ประจำ� รพ. หญงิ และเด็ก
ในปี 2504 - 2506 แพทย์หญงิ พศิ วาสไดร้ ับทนุ การศกึ ษาแผนโคลมั โบ เพอื่ ไปศึกษาต่อในระดับ
ปรญิ ญาโทในสาขากุมารเวชศาสตรท์ ั่วไปท่ี รพ. Great Ormond Street มหาวิทยาลยั ลอนดอน และ ใน
ขณะเดียวกนั ได้ศกึ ษาเพ่ิมเติมในสาขาผวิ หนังที่ รพ. St. Johns กรงุ ลอนดอน สหราชอาณาจักร
ในปี 2506 - 2511 แพทยห์ ญงิ พศิ วาสไดก้ ลับมาปฏิบตั ิหน้าทีก่ ุมารแพทย์ที่ รพ. หญงิ และเด็ก และ
ระหวา่ งปี พ.ศ. 2516 - 2519 ไดย้ ้ายไปปฏิบตั ิหนา้ ทแี่ พทยป์ ระจ�ำ รพ. ปญั ญาออ่ น (ปจั จบุ ัน เปล่ยี นชื่อเป็น
สถาบันราชานกุ ลู )
แพทยห์ ญงิ พศิ วาสสมรสกับนายอุทยั ทองภกั ดี อดีตเอกอัครราชทตู ณ กรงุ วอรซ์ อ (ตำ� แหน่ง
สดุ ท้ายกอ่ นเกษียณ) เมือ่ วันที่ 8 พฤศจกิ ายน 2502 มบี ุตร 2 คน ได้แก่ นางทพิ พา ปราณปี ระชาชน (เอื้อย)
และนายธานี ทองภกั ดี (เอก)
แพทยห์ ญงิ พศิ วาสถงึ แกก่ รรมในวยั 92 ปดี ว้ ยโรคหวั ใจเตน้ ผดิ จงั หวะเมอื่ วนั ท่ี 25 ตลุ าคม พ.ศ. 2563

11

แม่กบั พอ่

12

13

กบั ครอบครวั

14

ระหว่างพ่อประจ�ำ การทีก่ รงุ สตอกโฮล์ม

กรงุ ออสโล

15

16

ระหวา่ งพ่อประจ�ำ การท่กี รงุ ปักกง่ิ

17

ระหวา่ งพอ่ ประจำ�การกรงุ อิสตนั บลู

กรงุ วอร์ซอ โปแลนด์
18

งานแตง่ งานของเอ้อื ยและเปง้

19

งานแต่งงานของเอกและปู

20

แมก่ บั ลูกหลาน

21

22

23

24

25

26

สเว็ตเตอร์ฝมี อื แมท่ ี่ตกทอดมาถงึ ร่นุ หลาน

27

28

29

30

แมก่ บั ญาตๆิ

31

32

33

34

35

36

37

แมก่ บั น้องสาวท้งั สอง

38

ชว่ งบั้นปลาย

39

40

“แม”่ ในความทรงจ�ำ ของลกู

“แม่” ในความทรงจ�ำ ของลกู

แมเ่ ป็นผหู้ ญงิ ตามแบบฉบับหญิงไทยแท้ เป็นภรรยาและแมท่ ่ใี ห้ความรักและดแู ลสามแี ละลกู ๆ
อยา่ งไม่ขาดตกบกพรอ่ ง แมเ่ ปน็ เพ่อื นท่จี ริงใจมากและเปน็ แม่ทีส่ มบูรณแ์ บบทสี่ ุด ไมม่ อี ะไรท่ีแม่ทำ� ไม่ได้
และทำ� ไดด้ เี กือบทุกอยา่ ง
เมอื่ เอื้อยเล็กๆ ครอบครวั ของเราใชช้ วี ิตอยทู่ ีเ่ มอื งสตอกโฮล์ม ประเทศสวีเดน แมม่ ักจะเลา่ ใหเ้ อ้อื ย
กับเอกฟังถงึ ชีวิตในวยั เด็กของแม่ ซง่ึ ทง้ั สร้างความเพลิดเพลินและชวนให้คิดถงึ ภาพชีวิตของแม่ในสมยั กอ่ น
ที่เราไม่เคยทราบ
แมเ่ กิดในครอบครัวไทยโบราณ คณุ ปขู่ องแมค่ อื พระยาสิริ จลุ เสวก เลขานุการในพระองคข์ องเจา้ ฟ้า
จกั รพงษภ์ วู นารถ แมอ่ ยใู่ นความดูแลของคณุ หญงิ เชื้อสิริซึง่ เปน็ คณุ ย่าของแม่ คุณย่าเป็นคนมเี มตตาสงู และ
เปน็ ผรู้ บั ผดิ ชอบดูแลภรรยาอกี ส่ีคนของคณุ ป่หู ลงั จากคุณป่ไู ด้เสยี ไปกอ่ นเวลาอันควร ตั้งแต่อายุสิบขวบ แม่
เตบิ โตมากบั น้องสามคนและนา้ ๆ อาๆ ซ่งึ มอี ายใุ กล้เคียง ไล่เลีย่ กับแม่ยิ่งกวา่ น้องๆ ของแม่เอง ทัง้ หมด
อาศัยอยูใ่ นบ้านหลงั เลก็ ๆ กระจายกันอยใู่ นซอยสิริ จุลเสวก ถนนสลี ม
คุณยา่ เปน็ คนท่ีมีฝมี อื ทางด้านการท�ำอาหาร ดว้ ยทบ่ี ้านอยู่กันแบบครอบครัวใหญ่ คุณย่าจะจัดเตรียม
อาหารไว้พร้อมเสมอ และจดั วางไวใ้ ห้ทโี่ ตะ๊ ตลอดเวลาทัง้ วนั ใครมาชา้ หรือเรว็ ก็สามารถทานไดเ้ ลย ไม่จ�ำเปน็
ตอ้ งรอรับประทานพร้อมๆ กนั แม้คณุ ตา (ขนุ พิศดาร จลุ เสวก) จะได้ย้ายออกไปอยูท่ อ่ี น่ื แล้ว แต่ทุกๆ เย็นจะ
ขับรถคันโปรดมาทานข้าวด้วยเป็นประจ�ำ นอกจากคุณย่าจะมีฝีมือในด้านอาหารคาวแล้ว อาหารหวานก็
ช่�ำชองไม่แพ้กัน โดยเฉพาะข้าวเหนียวมูนซ่ึงอร่อยถึงลือเลื่องในสมัยนั้น พอถึงหน้าข้าวเหนียวมะม่วง คน
ทงั้ บา้ นจะไมต่ อ้ งเปน็ อนั ทำ� อะไรนอกจากเปน็ ลกู มอื มนู ขา้ วเหนยี วของคณุ ยา่ ดว้ ยความทค่ี ณุ ยา่ เกง่ ในเรอื่ ง
การทำ� อาหารทำ� ใหค้ ุณตากับแม่ชอบทำ� อาหารตามคณุ ย่าไปด้วย
แมค้ ุณยา่ จะตอ้ งท�ำอาหารเลี้ยงสมาชกิ ทุกคนในบ้าน แตท่ ่านไมร่ สู้ กึ เหน็ดเหน่อื ยแตอ่ ยา่ งใด ดูจะมี
ความสขุ เสยี ดว้ ยซำ�้ นอกจากทำ� อาหารเลยี้ งลกู หลานญาตมิ ติ รแมแ่ ลว้ ทา่ นยงั ชอบทำ� บญุ ถวายเพลพระเกอื บ
ทกุ วนั และนา่ จะเล้ยี งพระครง้ั ละหลายรูป เพราะเอ้ือยสังเกตว่าคณุ ชวดมีจานชามทองเหลอื งเป็นจำ� นวนมาก
เหมือนจะเลีย้ งเพลพระไดค้ ร้ังละไม่ต�ำ่ กวา่ 30 รูป
ที่บ้านถนนสีลมน้ันยังเป็นศูนย์กลางให้ญาติพ่ีน้องและเพ่ือนฝูงมารวมตัวสังสรรค์เพ่ือรับน้�ำชาและ
ของว่างยามบา่ ย วงไพ่ตองของคณุ ยา่ นน้ั ครกึ ครื้นมาก แม่เปน็ เดก็ คนเดยี วในบ้านทีไ่ ด้รับอนุญาตให้นั่ง
สังเกตการณอ์ ยใู่ กล้ๆ เพือ่ จะไดค้ อยเสิรฟ์ น�้ำและของวา่ งให้พวกผู้ใหญ่ พอวงเลกิ แม่จะไดค้ า่ ขนมหน่ึงบาท
ซ่ึงสมยั นน้ั ถอื วา่ เยอะเหลือเกนิ แลว้ แม่เล่าวา่ คลองเลก็ คลองนอ้ ยแถวสีลมสมัยนั้นมีน�ำ้ ใสแจว๋ มีกงุ้ ปูปลา
อุดมสมบูรณ์ แมก่ บั เพ่ือนจะลงเลน่ น�้ำในคลองและจับก้งุ กนั เปน็ ท่ีสนุกสนาน พอเหน็ น�้ำคลองดำ� ปใี๋ นสีลม
ซอย 7 ในปจั จุบันทำ� ใหน้ ึกภาพไมอ่ อกเลยว่าน�้ำคลองเคยใสสะอาดอย่างท่ีแมเ่ ลา่ ได้อยา่ งไร

42

พระยาสริ ิ จลุ เสวก (คุณปขู่ องแม)่
และ คณุ หญิงเชื้อสิริ (คณุ ยา่ ของแม่)

พระยาสิริ คณุ หญิงเชอ้ื สริ ิ
คณุ ตาพศิ ดาร คณุ ยายสนทิ (ยืน) และนอ้ งๆ คุณตา

คพณุ ระตยาาพสศิิริดคาุณร ห(ใญนิงวเัยชเอ้ืดสก็ ิร)ิ

43

บา้ นคณุ ปคู่ ณุ ยา่ ของแม่ ในซอยสริ ิ จลุ เสวก ถนนสลี ม

44

ขนุ พิสดาร จลุ เสวก (คุณตา) กบั รถคนั โปรด

45

วยั เดก็ ตอนอยบู่ ้านสลี ม แม่กับคณุ ยายพะโยม (อายุ 5-6 ขวบ)
คณุ ตากบั แม่
ทา่ นขนุ พสิ ดาร จลุ เสวก พอ่ ของแม่ ขณะท่ี
ท่านรับราชการทหารบกอยู่น้ัน ท่านมีลูกน้องคน คณุ ยาย น้าสิริ แม่ และน้าพิสมยั
สนทิ อยคู่ นหนง่ึ ชอื่ จา่ บาง ซง่ึ ทำ� หนา้ ทรี่ บั ใชใ้ กลช้ ดิ (ไปสง่ นา้ สิรไิ ปโรงเรียนทอี่ งั กฤษ)
และชว่ ยงานทบี่ า้ นตามแตจ่ ะไดร้ บั มอบหมาย จา่ บาง
ซง่ึ แมเ่ รยี กวา่ พอ่ บางจงึ ไดก้ ลายมาเปน็ พเี่ ลย้ี งจำ� เปน็
ของแมก่ บั นอ้ งตง้ั แตน่ น้ั หลงั จากพอ่ บางเกษยี ณอายุ
พ่อบางก็ไปถีบสามล้อ ถ้าวันไหนฝนตก (ซ่ึงหาก
เปน็ หนา้ ฝนกแ็ ปลวา่ เกอื บทกุ วนั ) พอ่ บางจะมาจอด
สามล้อคู่ใจรออยู่หน้าประตูใหญ่แต่เช้าตรู่เพื่อไป
สง่ แมท่ ่โี รงเรยี นเซนตโ์ ยเซฟคอนเวนต์ เปน็ อยา่ งน้ี
ทกุ วัน ไมเ่ คยขาด ทั้งท่โี รงเรียนก็แสนจะใกลบ้ า้ น
เดินนดิ เดยี วก็ถงึ แลว้
แม่กับน้องๆ เติบโตในสมัยสงครามโลก
ครั้งที่ 2 ตอ้ งหลบหนรี ะเบดิ ย้ายไปเรยี นหนงั สอื ท่ี
ต่างจังหวัด ความเป็นอยู่จึงไม่สะดวกสบายนัก
หลังสงครามแล้ว พอถงึ หนา้ รอ้ นกจ็ ะได้ไปพกั ผอ่ น
กันท่ีหัวหิน แม่กับน้องต้องเย็บบิกิน่ีและชุดสวย
ส�ำหรับใส่เท่ียวทะเลกันเอง พอตกบ่ายสาวๆ ก็จะ
ใส่ชุดสวยท่ีเย็บเองน้ันไปเดินเก๋ๆ ที่สถานีรถไฟ
หัวหิน ตอนอยู่สวีเดนเอื้อยก็เคยขอให้แม่เย็บบิกินี่
ให้ ยงั จำ� ไดว้ า่ ใสว่ า่ ยนำ�้ อยา่ งภาคภมู ใิ จในสระวา่ ยนำ้�
สาธารณะแถวบา้ นตอนหนา้ รอ้ น มนั เปน็ ผา้ คอตตอ้ น
ลายทาง แม้จะหลวมนิดหน่อยเพราะแม่เย็บให้เผ่ือ
โตแตเ่ อื้อยก็รักบิกิน่ีตัวนน้ั ของเอื้อยมาก

46

แมต่ อนเดก็ ๆ (แถวแรก ผู้หญงิ คนท่ี 3) และคุณยา่ ของแม่

คุณตากับแมท่ ีห่ น้าบ้าน 401
47

แม่ คณุ ยาย นอ้ งๆ และคณุ ยายโสพิศ

คณุ ตาพล คณุ ตาพง แม่ คณุ ยายพะโยม นา้ พศิ มยั และน้าพิมพา

48