สมุนไพรลดระดับน้ำตาลในเลือด หลักฐานเชิงประจักษ์

ม ะ รุ ม ห น้ า | 130

HbA1C ผลการวิเคราะห์อภิมานการศึกษาจานวน 2 การศึกษา (3 arms trial) พบว่า
ผู้เข้าร่วมการศึกษาจานวน 90 คนได้รับมะรุมและ 90 คนได้รับยาหลอก พบว่ามะรุมมี
ประสิทธิภาพไม่แตกต่างจากยาหลอกในการลดระดับ HbA1C (MD=0.89; 95%CI=0.00,
1.87; p=0.05) และการรวมผลการศึกษา 2 การศึกษาในประเด็นประสิทธิภาพการลด
ระดับน้าตาลในเลือดหลังรับประทานอาหารผลการศึกษาพบว่าประสิทธิภาพของมะรุมไม่
แตกต่างจากยาหลอกเช่นเดียวกัน (MD=-47.6 มิลลิกรัมต่อเดซิลิตร; 95%CI=-120.88,
25.68; p=0.20) ดังแสดงในภาพประกอบ 10.2 และ 10.3 ตามลาดับ การนาผลการ
วิเคราะห์ไปใช้ควรทาด้วยความระมัดระวังเนื่องจากการจานวนการศึกษาท่ีคัดเข้ามจี านวน
น้อยและแตล่ ะการศึกษามีขนาดตวั อย่างท่ีนอ้ ย รว่ มกบั มีค่า I2 ท่ีสงู มากซงึ่ อาจมีอคติในการ
วิเคราะหไ์ ด้

ภาพประกอบ 10.1 Forest plot ประสทิ ธภิ าพของผลติ ภณั ฑจ์ ากมะรุมตอ่ ระดบั น้าตาล
ในเลอื ด FBS

ภาพประกอบ 10.2 Forest plot ประสิทธภิ าพของผลิตภัณฑ์จากมะรุมตอ่ ระดับนา้ ตาล
ในเลอื ด HbA1C

ภาพประกอบ 10.3 Forest plot ประสิทธภิ าพของผลติ ภณั ฑจ์ ากมะรุมต่อระดับนา้ ตาล
ในเลือดหลังรับประทานอาหาร (PPG)

ม ะ รุ ม ห น้ า | 131

การวเิ คราะหอ์ คติจากการตพี มิ พ์ (Publication bias)
การวิเคราะห์ใช้ Funnel plot ไม่พบอคติจากการตีพิมพ์ของทั้งสองผลลัพธ์

เนือ่ งจากการกระจายของจุดบน Funnel plot สมมาตรกนั

การวิเคราะหค์ วามไว (Sensitivity Analysis)
การวิเคราะห์ความไวจะใช้วิธีการตัดการศึกษาออกที ละการศึกษา (One-

removal analysis) ผลการวิเคราะห์พบว่าเม่ือตัดการศึกษาของ Nambiar และคณะ
(2010) [17] จะทาให้ผลของมะรุมสามารถลดระดับ FBS ได้อย่างมีนัยสาคัญทางสถิติส่วน
ผลลพั ธ์อ่ืน ๆ ยังคงใหผ้ ลการเหมอื นเดิม

อาการไม่พึงประสงค์และความเปน็ พิษ
อาการไม่พึงประสงค์จากผลิตภัณฑ์มะรุมพบได้น้อย จากการศึกษาในสัตว์ทดลอง

โดยใช้ใบมะรุมที่สกัดด้วยน้าในขนาด 400, 800, 1,600 และ 2,000 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม
เป็นเวลานาน 21 วันผลการศึกษาไม่พบการเกิดพิษในหนู [19] แต่จากการศึกษาของ
Asare และคณะ (2012) [20] พบว่าหนูที่ได้รับสารสกัดมะรุมด้วยน้าขนาด 3,000
มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมเป็นเวลานาน 14 วันจะพบความเป็นพิษต่อเซลล์ได้ การศึกษาความ
เป็นพิษโดยให้สารสกัดขนาดสูงของ Awodele และคณะ (2012) [21] ผลการศึกษาพบว่า
จะพบการเกิดพิษเม่ือให้สารสกัดมะรุมด้วยน้าในขนาด 6,400 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมข้ึนไป
และขนาด 1,500 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมโดยการฉีดเข้าทางหน้าท้อง (Intraperitoneal) แต่
ไม่พบพิษเม่ือให้สารสกัดโดยการรับประทาน [22] จากการศึกษาความเป็นพิษเฉียบพลัน
และพิษเรอ้ื รังของสารสกดั มะรุมพบว่าหนูที่ได้รับสารสกัดมะรุมขนาด 10, 100 และ 1,000
มก./กก./วันเป็นเวลานาน 6 เดือนไม่ค่าทางโลหิตวิทยาไม่แตกต่างจากกลุ่มควบคุมและ
การศกึ ษาน้พี บวา่ สารสกัดมะรมุ มีค่า LD50 มากกว่า 20 กรมั ต่อกิโลกรมั [23]

สาหรบั การศึกษาอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้มะรุม การศึกษาก่อนหน้าน้ียงั ไม่
พบอาการไม่พึงประสงค์ที่รุนแรง อาการที่มีรายงานได้แก่ น้าตาลในเลือดต่า (William F,
1993) ซึ่งสอดคล้องกับการศึกษาทางคลินิกอื่นๆ ที่ไม่พบอาการพึงประสงค์และความ
ผิดปกติทางหอ้ งปฏิบัตกิ าร [15, 18]

ตารางท่ี 10.1 การศกึ ษาทางคลนิ ิกฤทธ์ใิ นการลดระดบั น้าตาลในเลือดข

ผ้แู ต่ง ประเทศท่ี รูปแบบ กลมุ่ ตัวอย่าง ระยะเว

ทาวิจยั การศกึ ษา

Kumai, อนิ เดยี RCT ผปู้ ว่ ยเบาหวานชนดิ ที่ 2 40 วัน

2010 [16] (DM type II)

Nambiar, อนิ เดยี RCT ผปู้ ว่ ยไขมนั ในเลอื ด 50 วัน
2010 [17] ผดิ ปกติ

Girighari, อนิ เดยี RCT ผปู้ ว่ ยเบาหวานชนดิ ที่ 2 90 วนั
2011 [15] (DM type II)

Kushwaha, อนิ เดยี RCT ผู้หญิงวยั หมด 90 วัน

ม ะ รุ ม ห น้ า | 132

ของมะรุม ผลการศกึ ษา

วลา รปู แบบของมะรุมและตัว มะรมุ สามารถลดระดับ FBS และ
เปรียบเทยี บ นา้ ตาลในเลือดหลงั รบั ประทาน
อาหาร (PPG) ได้อยา่ งมนี ยั สาคญั
กลมุ่ ทดลองไดร้ บั ใบมะรมุ แบบผง ทางสถติ ิ (p<0.01 และ p<0.05)
(n=46) ตามลาดบั
กลมุ่ ควบคุมไดร้ ับยาหลอก (n=9) มะรมุ ลดระดับนา้ ตาลในเลอื ด FBS
ไดแ้ ตไ่ มแ่ ตกต่างจากยาหลอก แต่
กลมุ่ ทดลองได้รบั มะรมุ แบบเมด็ สามารถลดระดบั Total
ประกอบด้วย beta carotene cholesterol ได้อยา่ งมีนยั สาคญั
3700 ไมโครกรัม (n=17) ทางสถติ ิ
กลุ่มควบคุมไดร้ บั ยาหลอก มะรมุ สามารถลดระดับ HbA1C
(n=18) และ PPG ไดอ้ ยา่ งมีนยั สาคัญทาง
กลมุ่ ทดลองได้รบั มะรมุ แบบเม็ดมี สถิติ
ผงใบมะรมุ เปน็ องค์ประกอบ
98.34% (n=30) มะรมุ ลดระดบั FBS และ HbA1C
กลมุ่ ควบคุมไดร้ ับยาหลอก
(n=30)
กลุ่มทดลอง ได้รับใบมะรมุ ผง 7

ผแู้ ต่ง ประเทศที่ รปู แบบ กลุ่มตัวอยา่ ง ระยะเว
2014 [18] ทาวิจยั
การศกึ ษา

ประจาเดือน

หมายเหตุ: RCT: Randomized controlled trial; FBS : fasting blood gluco

ม ะ รุ ม ห น้ า | 133

วลา รปู แบบของมะรุมและตวั ผลการศกึ ษา
เปรียบเทียบ ไดอ้ ย่างมนี ยั สาคญั ทางสถติ ิ

กรัมต่อวัน (n=30)
กล่มุ ควบคมุ ไดร้ บั ยาหลอก
(n=30)
ose; PPG: post prandial glucose

ม ะ รุ ม ห น้ า | 134

บทสรปุ
มะรุมเป็นสมุนไพรท่ีมีการศึกษากันมากเก่ียวกับฤทธิ์ลดระดับน้าตาลในเลือด

โดยเฉพาะอย่างย่ิงการศึกษาในสัตว์ทดลองแต่การศึกษาทางคลินิกยังคงมีน้อยและเป็น
การศึกษาระยะสั้น ผลการศึกษาก่อนหน้านี้พบว่ากลไกในการลดน้าตาลในเลือดของมะรุม
คือ ยับยั้งกระบวนการ glucose uptake แต่จากการวิเคราะห์อภิมานพบว่าจากข้อมูล
การศึกษาทางคลินิกที่มีในปัจจุบันผลิตภัณฑ์จากมะรุมยังมีประสิทธิผลในการลดระดับ
นา้ ตาลในเลอื ดไมแ่ ตกต่างจากยาหลอก

เอกสารอา้ งองิ
1. RSPG. ม ะรุม . Available from : http://www.rspg.or.th/plants_data/herbs

/herbs_06_7.htm. Accessed : 14 October 2017.
2. Anwar F, Latif S, Asharf M, Gilani AH. Review Article: Moringa oleifera: A

food plant with multiple medicinal uses. Phytother Res 2007;21 : 17-25.
10.
3. Paliwal R, Sharma V, Pracheta. A Review on Horse Radish Tree (Moringa
oleifera): A Multipurpose tree with high economic and commercial
importance. Asian J Biotechnol 2011;3(4) : 317-328.
4. Jaiswal D, Kumar RP, Kumar A, Mehta S, Watal G. Effect of Moringa
oleifera Lam. leaves aqueous extract therapy on hyperglycemic rats. J
Ethnopharmacol 2009; 123(3) : 392-396
5. Seshadri S, Nambiar VS. Kanjero (Digera arvensis) and Drumstick leaves
(Moringa oleifera): Nutrient profile and potential for Human
consumption. In: plants in Human Health and Nutrition policy. World
Rev Nutr Diet 2003; 91 : 41-56.
6. Sahakitpichan P, Mahidol C, Disadee W, Ruchirawat S, Kanchanapoom T.
Unusual glycosides of pyrrole alkaloid and 4'-hydroxyphenylethanamide
from leaves of Moringa oleifera. Phytochemistry. 2011; 72(8) : 791-795.

ม ะ รุ ม ห น้ า | 135

7. Ndong M, Uehara M, Katsumata S, Suzuki K. Effects of oral
administration of Moringa oleifera Lam on glucose tolerance in Goto-
Kakizaki and Wistar Rats. J Clin Biochem Nutr 2007; 40(3): 229–233.

8. Gee JM, DuPont MS, Day AJ, Plumb GW, Williamson G, Johnson IT.
Intestinal transport of quercetin glycosides in rats involves both
deglycosylation and interaction with the hexose transport pathway. J
Nutr 2000; 130(11) : 2765-2771.

9. Kellett GL. The facilitated component of intestinal glucose absorption. J
Physiol 2001; 531(3) : 585–595.

10. Survay NS. Hypoglycemic effects of fruits and vegetables in
hyperglycemic rats for prevention of type 2 diabetes. Korean Journal of
Horticultural Science&technology 2010; 28(5) : 1-7.

11. Kaneto H, Kajimoto Y, Miyagawa J, Matsuoka T, Fujitani Y, Umayahara Y,
et al. Beneficial effects of antioxidants in diabetes: possible protection
of pancreatic beta-cells against glucose toxicity. Diabetes. 1999; 48(12) :
2398-406.

12. Al-Malki A, A. El Rabey H. The antidiabetic effect of low doses of
moringa oleifera lam. seeds on streptozotocin induced diabetes and
diabetic nephropathy in male rats. BioMed Research International 2015:
http://dx.doi.org/10.1155/2015/381040.

13. Ples M, Ho H. Comparative Effects of Moringa Oleifera Lam. tea on
normal and hyperglycemic patients. eHealth Internal J 2009;5(1):30-34.

14. Asawutmangkul S. Effect of Moringa oleifera leaves on glucose
tolerance test in impaired fasting glucose and type 2 diabetic patients.
M.Sc. thesis. Chulalongkorn University. 2011

15. Giridhari VV, Malathi D, Geetha K. Anti diabetic property of drumstick
(Moringa oleifera) Leaf Tablets. Int J Health Nutr 2011 2(1): 1-5.

ม ะ รุ ม ห น้ า | 136

16. Kumari DJ. Hypoglycaemic effect of Moringa oleifera and Azadirachta
indica in type 2 diabetes mellitus. The bio san 2010; 5 (2) : 211-214.

17. Nambiar VS, Guin P, Parnami S, Daniel M. Impact of antioxidants from
drumstick leaves on the lipid profile of hyperlipidemics. Journal of
Herbal Medicine and Toxicology 201; 4(1): 165-172.

18. Kushwaha S, Chawla P, Kochhar A. Effect of supplementation of
drumstick (Moringa oleifera) and amaranth (Amaranthus tricolor) leaves
powder on antioxidant profile and oxidative status among
postmenopausal women. J Food Sci Technol 2014; 51(11) : 3464–3469.

19. Adedapo AA, Mogbojuri OM, Emikpe BO. 2009. Safety evaluations of the
aqueous extract of the leaves of Moringa oleifera in rats. J Med Plant 3:
586–591.

20. Asare GA, Gyan B, Bugyei K, et al. Toxicity potentials of the nutraceutical
Moringa oleifera at supra-supplementation levels. J Ethnopharmacol
2012.; 139: 265–272.

21. Awodele O, Oreagbe IA, Odoma S, et al. Toxicological evaluation of the
aqueous leaf extract of Moringa oleifera Lam. (Moringaceae). J
Ethnopharmacol 2012; 139: 300–306.

22. Stohs SJ, Hartman MJ. Review of the Safety and Efficacy of Moringa
oleifera. Phytother Res 2015; 29: 796–804.

23. Chivapat S, Sincharoenpokai P, Saktiyasuthorn N, et al. Acute and
Chronic Toxicity of Moringa oleifera Linn Leaves Extracts. Thai J Vet
Med 2011. 41(4): 417-424.

ดรรชนี

ก

กระบวนการเมตาบอลสิ ม 2

กลไกการออกฤทธ์ิ 15, 36, 42, 68, 69, 80, 95, 101, 113, 127

การทบทวนวรรณกรรม 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28,
29, 31, 32, 33, 42, 57, 95, 120, 133

การทบทวนวรรณกรรมอยา่ งเปน็ ระบบ 15, 31, 32, 33, 42, 61

การวัดผล 22, 23, 24, 61, 62, 63

การวิเคราะห์อภมิ าน 19, 20, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 31, 32, 40,
56, 57, 70, 71, 82, 92, 93, 95, 102, 114,

121, 128, 129, 133

การศกึ ษาทางคลินิก 15, 29, 30, 31, 32, 37, 41, 42, 54, 61, 68,
71, 73, 80, 81, 83, 84, 90, 91, 95, 101, 105,
116, 127, 129, 130, 132

ค

ความเปน็ พษิ 41, 61, 71, 73, 84, 105, 110, 113, 115, 130

ความไว 13, 40, 41, 42, 60, 73, 74, 83, 104, 105,
ความดนั โลหิต 113, 115, 130
7, 8, 9, 13, 68, 105

ความลาเอยี ง 31

คุณภาพ 7, 40, 57, 80, 82, 91, 92, 112, 113, 128

เครื่องสาอาง 112

แคปซลู 39, 40, 57, 58, 59, 106, 128

โคเลสเตอรอล 68

ช

ช่ือวิทยาศาสตร์ 35, 50, 68, 78, 79, 89, 100, 112, 126

ซ

ซมึ เศรา้ 100

ฐ 21, 25, 32, 40, 70, 82, 91, 92, 102

ฐานขอ้ มูล 13
ด
ดชั นนี าตาล 81, 82, 83, 84, 85
88, 89, 90, 91, 92, 93, 94, 95, 96
ต
2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 13, 14, 15, 40, 41,
ตรีผลา 42, 59, 61, 62, 80, 81, 82, 83, 84, 85, 89,
ตาลงึ 90, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 102, 103, 104,
105, 106, 107, 114, 115, 117, 118, 119,
น 126, 127, 128, 129, 130, 131

นาตาลในเลือด 15, 52, 100
69, 70, 71, 72, 73, 74
ป
51, 73, 126
ปลอดภยั
ปัญจขนั ธ์ 2, 68

ฟ 78, 79, 80
15, 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44
ฟลาโวนอยด์ 15

ภ 40, 41, 42, 43, 44, 56, 57, 61, 62, 63, 69,
70, 71, 73, 74, 80, 81, 82, 84, 85, 90, 92,
ภูมิคุ้มกัน

ม

มะขามปอ้ ม
มะระขีนก
มะรมุ

ย

ยาหลอก

ร 93, 94, 95, 96, 102, 105, 106, 107, 115,
117, 118, 119, 128, 129, 130, 131, 132
โรคเรอื รงั
2, 100
ส
77, 78
สมอไทย 77, 79
สมอพเิ ภก 14, 15, 77, 83, 91, 94, 99, 104, 111, 119,
สมุนไพร 132
22, 24, 25, 27, 50, 51, 52
สรุปผล 35, 36, 39, 51, 52, 68, 72, 79, 89, 90, 91,
สัตว์ทดลอง 100, 102, 104, 113, 119, 129, 129, 132
35, 36, 37, 38, 40, 68, 74, 79, 85, 88, 89,
สารสกดั 90, 91, 93, 94, 100
34, 38, 51, 52, 54, 68, 71, 78, 88, 99, 112,
สารสาคญั 126, 129
19, 22, 23, 28, 90, 91
สุ่ม 98, 99, 100, 101, 102, 103, 104, 105, 106
โสม
49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59,
ห 60, 61, 52
5, 6, 7, 9, 10, 12, 13, 14, 15, 99
หม่อน 7, 9, 10, 12, 13, 14, 49, 99

หลอดเลือด 22, 23, 24, 26, 27, 30, 58, 59, 69, 70, 81,
หวั ใจ 82, 93, 103, 114, 115, 128
2
อ 15
35, 37, 79, 80, 84, 106
อคติ

องค์การอนามยั โลก
อบเชย
อว้ น

อนิ ซูลิน 2, 3, 4, 8, 13, 14, 35, 37, 38, 41, 70, 72, 79,
เอกพันธ์ 94, 101, 104, 105, 106, 112, 113
26, 30, 39, 56, 70, 82, 92, 102

A Index

ADA 1, 5, 6, 7, 11, 12
American Diabetes Association 7
B
BMI 1, 42, 84, 95
C
Cholesterol 50, 51, 53, 86, 97, 113, 130
Cinnamomum bejolghota 111
Cinnamomum burmannii 111
Cinnamomum cassia 111
Cinnamomum loureirii 111
Cinnamomum verum 111
Cinnamomum zeylanicum 111
Coccinia grandis 88, 96, 97
D
Diabetes mellitus 45, 46, 73, 84, 85, 95, 97, 108, 109, 118,
121, 134
E
EMBASE 21
F
FBS 12, 39, 40, 42, 43, 50, 53, 55, 56, 57, 59,
60, 62, 69, 70, 71, 80, 81, 82, 83, 84, 91,
92, 94, 95, 100, 102, 103, 104, 105, 106,
113, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 126,
127, 128, 129, 130, 131

G 67, 74, 75
Gynostemma pentaphyllum
H 10, 11, 12, 39, 40, 42, 43 50, 53, 55, 56, 57,
HbA1C 59, 60, 62, 69, 70, 73, 81, 82, 84, 95, 100,
102, 103, 105, 113, 114, 115, 116, 117,
HDL 118, 119, 121, 126, 127, 128, 130
Heterogeneity 9, 11, 53, 68, 113
J 29, 39, 82, 92, 102,
Jadad scale
L 23
LDL
M 9, 11, 53, 68
Meta-analysis
metabolism 24, 30, 31
microvascular 2, 86, 107, 120
Momordica charantia 5, 7, 10
Moringa oleifera 44, 45, 46
Morus alba 125, 132, 133, 134
O 49
OGTT
P 5, 7, 11, 90, 126
P. Japonicas
P. notoginseng 99
P. pseudoginseng 99
P. quinquefolius 99
P. vietnamensis 99
99

Panax ginseng 99, 107, 108, 109
PPG 11, 42, 56, 58, 59, 60, 61, 62, 91, 92, 95,
127, 128, 130, 131
PRISMA 24, 25
Publication bias 26, 30, 58, 70, 82, 93, 103, 115, 128
PubMed 21, 40, 69
R
Randomization 19, 22
Randomized controlled trial 19, 83, 84, 86
RCT 19, 20, 21, 23, 24, 31, 42, 43, 60, 69, 73,
84, 101, 105, 106, 116, 117, 118, 130, 131
Risk of bias 23, 26, 27, 81
S
Sensitivity Analysis 40, 59, 93, 103, 129
Streptozotocin 79, 86
Systematic review 24, 30
T
Terminalia chebula 77, 85
Triglyceride 51
W
WHO 2, 6
Wistar 35, 52, 53, 54, 86, 89, 97, 120, 126, 133

ผูน้ ิพนธ์
วิระพล ภมิ าลย์

เภสัชศาสตรบณั ฑิต (บริบาลทางเภสัชกรรม)
วิทยาศาสตรมหาบณั ฑติ (สมุนไพรและผลติ ภัณฑธ์ รรมชาติ)

รองศาสตราจารย์ (เภสัชศาสตร์)
กลุ่มวิชาเภสัชกรรมคลินิก
คณะเภสัชศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั มหาสารคาม