การสร้างความเข้าใจในคุณลักษณะ พฤติกรรม และทัศนคติในอนาคต ของชาวดิจิทัลไทย

51 นวััตกรรมการสื่่�อสารในยุุคดิิจิิทััลโดยเฉพาะอย่่างยิ่่�งอิินเทอร์์เน็็ตและเทคโนโลยีี ได้้เข้้ามามีีบทบาทต่่อการมีีปฏิิสััมพัันธ์์ของมนุุษย์์ แทรกซึึมในทุุกส่่วนของกิิจกรรม ในชีีวิิตประจำำวัันของคนรุ่่นใหม่่ ซึ่่�งส่่งผลกระทบทั้้�งในเชิิงบวก-เชิิงลบ และผลลััพธ์์ จากผลกระทบเหล่่านั้้�นยัังสามารถก่่อให้้เกิิดผลกระทบอื่่�น ๆ ตามมาอีีกเป็็นระลอก ซึ่่�งสร้้างความพลิิกผันัและปั่่นป่�่วน หรืือที่่�เรีียกว่่าเป็็นภาวะ “Technological Disruption” ซึ่่�งเป็็นปรากฏการณ์์ที่่�มีีการกล่่าวถึึงกัันมากในปััจจุบัุัน โดยอิินเทอร์์เน็็ตและเทคโนโลยีี เหล่่านี้้�ได้้เข้้ามาเปลี่่�ยนรููปแบบในการสื่่�อสาร ค่่านิิยม ความเชื่่�อ ความคิิด และ อุุดมการณ์์ในการมองโลก รวมถึึงสร้้างพื้้�นที่่�ในการปฏิิสัังสรรค์์เชิิงสัังคมรููปแบบ ใหม่่ ๆ อีีกทั้้�งยัังมีีบทบาทต่่อการเปลี่่�ยนแปลงวิิถีีการดำำเนิินชีีวิิตของสมาชิิกในสัังคม จากรููปแบบออฟไลน์์ (Offline) ในพื้้นที่่� �แห่่งความจริิงมาเป็็นรููปแบบออนไลน์์ (Online) บนพื้้�นที่่�สัังคมเสมืือนมากยิ่่�งขึ้้�น การเปลี่่�ยนแปลงนี้ ้� ส่่งผลต่่อการประกอบสร้้างตััวตน หรืืออััตลัักษณ์์ของชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ รวมถึึงเข้้ามามีีส่่วนในการสร้้างค่่านิิยม การเลืือกรัับหลัักคุุณธรรมที่่�หลากหลายมาปรัับใช้้ในชีีวิิตประจำำวัันโดยไม่่ยึึดติิด อยู่่กัับชุุดความคิิดใดความคิิดหนึ่่�งเฉกเช่่นสัังคมไทยในอดีีต ดัังที่่�สะท้้อนผ่่านคำำพููด ของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ ดัังนี้้� “ผมมองว่่า อััตลัักษณ์์และหลัักคุุณธรรมของคนรุ่่นใหม่่แตกต่่างจากคนรุ่่นก่่อน คืือ อััตลัักษณ์์และหลัักคุุณธรรมของคนรุ่่�นใหม่่เป็็นองค์์รวมของการผสมผสาน ของคุุณธรรมจากหลากหลายสัังคมวััฒนธรรมมากกว่่า เราสามารถเลืือกรัับ ชุุดความคิิดมาได้้จากหลายพื้้�นที่่� ซึ่่�งต่่างจากคนรุ่่�นก่่อนที่่�ส่่วนมากอััตลัักษณ์์และ หลัักคุุณธรรมของเขาจะยึึดติิดอยู่่�กัับความคิิดแค่่ชุุดเดีียวที่่�ผลิิตขึ้้�นมาจากสัังคม ของเขาเอง ไม่่ก็็สัังคมเพื่่�อนบ้้านจากการติิดต่่อนิิด ๆ หน่่อย ๆ ดัังนั้้�นอััตลัักษณ์์ และหลัักคุุณธรรมของคนรุ่่นก่่อนจะมีีลัักษณะตายตััว แข็็งทื่่�อ และมีีการ เปลี่่�ยนแปลงต่ำ ำ� ในขณะที่่�คนรุ่่�นใหม่่ค่่อนข้้างหลากหลายผสมผสาน บางทีีก็็ ขััดแย้้งกัันไปเอง เป็็นพลวััต” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศชาย กรุุงเทพฯ อายุุ 19-23 ปีี)

52 แม้้ว่่าเทคโนโลยีีในยุุคดิิจิิทััลจะเข้้ามามีีบทบาทและอิิทธิิพลต่่อสัังคมทั่่�วทุุกพื้้�นที่่� ของโลก แต่่ด้้วยวััฒนธรรมที่่�แตกต่่างกัันในแต่่ละสัังคม ทำำ ให้้รููปแบบการเปลี่่�ยนแปลง ที่่�เกิดขึ้้ ิ�น เช่่น การเลืือกรัับเทคโนโลยีีหรืือระดัับของผลกระทบที่่�จะเกิดขึ้้ ิ�นในส่่วนต่่าง ๆ ของสัังคม มีีความแตกต่่างกััน จึึงนัับเป็็นความท้้าทายอย่่างยิ่่�งในแต่่ละสัังคม ไม่่เว้้น แม้้แต่่สัังคมไทย ในการรัับมืือต่่อการเปลี่่�ยนแปลงที่่�จะเกิิดขึ้้�นในทุุกมิิติิ ไม่่ว่่าจะเป็็น มิิติิด้้านเศรษฐกิิจ มิิติิด้้านการเมืือง มิิติิด้้านการศึึกษา รวมถึึงมิิติิด้้านสัังคมและ วััฒนธรรม การเปลี่่�ยนแปลงดัังกล่่าวผลัักดันัให้้เกิดิการตั้้�งคำำถาม การย้้อนกลัับไปทบทวน รวมถึึงการเข้้าใจปรากฏการณ์์การประกอบสร้้างชุุดความคิิดต่่าง ๆ ในเชิิงสัังคม เสีียใหม่ว่่ ่า ชาวดิจิทัิัลไทยมีลัีักษณะตััวตนที่่�เหมืือนหรืือแตกต่่างจากชาวดิจิทัิัลในชาติิ อื่น ่� ๆ หรืือไม่่อย่่างไรแนวคิดิหนึ่่�งที่่มีี�ความน่่าสนใจในการย้้อนกลัับไปทบทวนคืือ ความ เกี่่�ยวข้้องระหว่่างอััตลัักษณ์์ของชาวดิิจิิทััลไทยกัับการประกอบสร้้างหลัักคุุณธรรม ที่่�เป็็นเสมืือนกุุญแจสำำคััญในการทำำความเข้้าใจชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ อีีกทั้้�งตอบโจทย์์ ต่่อสัังคมที่่�ยัังขาดองค์์ความรู้้ว่่า ปรากฏการณ์์สัังคมรููปแบบใหม่่ในโลกไร้้พรมแดนนี้ ้� ได้้เสริิมสร้้างหลัักของการมองคุุณธรรมในการดำำเนินชีีวิตขิองคนรุ่่นใหม่่ไปในทิิศทางใด อััตลัักษณ์์กัับการตีีความหลัักคุุณธรรม ความสััมพัันธ์์ของอััตลัักษณ์์ (Identity) และหลัักคุุณธรรม มีีความเกี่่�ยวพััน กัันอย่่างลึึกซึ้้�ง เพราะทั้้�งคู่่คืือสิ่่�งที่่�ตััวบุุคคลเล็็งเห็็นว่่า “มีีคุุณค่่า” สามารถ นำำ มา “ให้้นิิยามในความเป็็นตััวตน” ของเขา และยัังบ่่งบอกถึึงคุุณสมบััติิโดยรวม ที่่�คนรุ่่นใหม่่ยึึดถืือและคิิดว่่าสำำคััญต่่อการดำำรงชีีวิิตในสัังคมไทยผ่่านรููปแบบของ “พฤติิกรรม” อััตลัักษณ์์ร่่วมที่่�ชาวดิิจิิทััลไทยมีีความเข้้าใจเรื่่�องการระบุุตััวตน (Self) จึึงเป็็นผลลััพธ์์ที่่�เกิิดจากการปะทะกัันระหว่่างแรงจากสภาพแวดล้้อมภายนอก (External Force) เช่่น เทคโนโลยีีสัังคม วััฒนธรรม การรัับค่่านิิยมใหม่่ ๆ เป็็นต้้น กัับแรงขัับภายในจิิตใจ (Intrinsic Drive) อัันได้้แก่่ ความต้้องการ ความปรารถนา ความคิิดของการให้้เหตุุผล และความคิิดของการให้้ความสำำคััญที่่�ส่่งผลกระทบต่่อ ตััวเขา จะเห็็นได้้ว่่าตััวตนซึ่่�งเกิิดจากอััตลัักษณ์์จึึงมีีความลื่่�นไหล ประกอบมาจากห้้วง คำำนึึงถึึงตนเองในหลายสภาพการณ์์ที่่�สามารถแสดงออกมาในรููปแบบของตััวตนที่่�

53 อยากเป็็น (Ideal Self) ตััวตนที่่�เป็็นอยู่่ (Current Self) และตััวตนที่่�กลััวว่่าจะเป็็น (Fear Self) ในขณะที่่�คุุณธรรมเองยัังเป็็นเสมืือนกระจกที่่�สะท้้อนชุุดคุุณค่่าต่่าง ๆ ที่่� คอยกำำกัับและทำำ ให้บุุ้คคลมีีส่่วนร่่วมกัับสัังคมหรืือเกิดิข้้อโต้้แย้้งในสิ่่�งที่่�พวกเขาเห็นต่็ ่าง ในงานวิจัิัยนี้้�ได้ศึ้ึกษาชาวดิิจิทัิัลไทยรุ่่นใหม่ที่่่ �เป็็นกลุ่่มคนชาวไทยที่่�อยู่่ในช่่วงวััยรุ่่น อายุุ 13-23 ปีี ช่่วงวััยนี้้�เองเป็็นช่่วงที่่�มีีพััฒนาการด้้านร่่างกายและจิิตใจอย่่างรวดเร็็ว เป็็นวััยแห่่งการเปลี่่�ยนแปลงทางด้้านความคิิดและความรู้้สึึก เนื่่�องจากในช่่วงวััยนี้้� ผู้้ปกครองมัักให้้อิิสรภาพในการตััดสิินใจด้้วยตััวเองมากขึ้้�น อีีกทั้้�งยัังอยู่่ในช่่วงเวลาของ การค้้นหาตััวตน การเปลี่่�ยนผ่่านในช่่วงเวลานี้ ้� ของกลุ่่มวััยรุ่่นชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่จึึงทำำ ให้้ เกิิดการตั้้�งคำำถามกัับตนเองในหลาย ๆ เรื่่�อง เพราะได้้รัับชุุดข้้อมููลอัันหลากหลาย ที่่�ตนเองต้้องนำำมาตััดสิินใจจนทำำ ให้้ความรู้้สึึก ความคิิด มีีความลื่่�นไหลอยู่่ตลอดเวลา โดยเฉพาะในยุุคของชาวดิิจิทัิัลไทยรุ่่นใหม่ที่่่ �บริิบททางสัังคม อาทิิ พื้้นที่่� �ในการเกิดิ ปฏิิสััมพัันธ์์ทางสัังคม มีีความทัับซ้้อนกัันระหว่่างโลกออนไลน์์และโลกออฟไลน์์ รวมถึึง ตััวแสดงต่่าง ๆ ที่่�คนเหล่่านี้้�ต้้องปฏิิสััมพัันธ์์ด้้วยมีีความหลากหลายมากยิ่่�งขึ้้�น ทำำ ให้้ คนรุ่่นใหม่่เหล่่านี้ ้� จำำ เป็็นต้้องโอบรัับชุุดค่่านิิยมจากพื้้�นที่่�ต่่าง ๆ ซึ่่�งในบางครั้้�งก็็มีีความ ขััดแย้้งกัันเอง ดัังที่่�สะท้้อนผ่่านคำำพููดของชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ ดัังนี้้� “โลกดิิจิิทััลมัันทำำ ให้้คนแตกต่่างทางสัังคมวััฒนธรรมกัันสามารถแสดงออกได้้ มากขึ้ ้� น ดัังนั้้�นเราจะเห็็นอะไรที่่�มัันผิิดแปลกไปจากความเชื่่�อเดิิม ๆ ของเรา อยู่่�บ่่อยครั้้�งอย่่างต่่อเนื่่�องและเข้้มข้้นขึ้้�นตลอดเวลาที่่�เราอยู่่�ในพื้้�นที่่�โลกดิิจิิทััล ทำำ ให้้ผู้้คนสามารถส่่งผ่่านแนวคิิดโดยไม่่จำำกััดเรื่่�องพื้้�นที่่�และเวลาได้้มากขึ้้�น มัันทำำ ให้้คนในสัังคมหนึ่่�ง ๆ ในฐานะคนรุ่่นใหม่่อย่่างผมคนหนึ่่�งสามารถรัับ หลัักคุุณธรรมจากพื้้�นที่่�ต่่าง ๆ เข้้ามาได้้มากกว่่าหนึ่่�งช่่องทาง ยกตััวอย่่างเช่่น เมื่่�อก่่อนผู้้ชายต้้องลุุกให้้ผู้้หญิิงนั่่�ง แต่่พอกาลเวลามัันเปลี่่�ยนไป มัันมีีเรื่่�อง Equality มากขึ้้�น มัันก็็ไม่่จำำ เป็็นที่่�จะต้้องลุุกให้้ผู้้หญิิง ซึ่่�งช่่องทางสำำคััญที่่�ทำำ ให้้ แนวคิิดนั้้�นส่่งผ่่านเข้้ามาได้้ก็็คืือโลกดิิจิิทััล แต่่ในขณะเดีียวกััน เราเองก็็เรีียนรู้้ มาจากพ่่อแม่่ที่่�บ้้านด้้วย อย่่างเช่่น คนที่่�บ้้านเป็็นคนที่่�ชอบช่่วยเหลืือคนอื่่�น

54 จะยกเรื่่�องของคนอื่่�นมาคิิดก่่อนเรื่่�องของตนเอง เราก็็เลยดููแล้้วจำำ ๆ มา เพราะฉะนั้้�นเราก็็มัักจะคิิดมากและสัับสนเสมอว่่า เวลาเรานั่่�งอยู่่�บนรถเมล์์หรืือ บีีทีีเอสนั้้�น เราควรจะต้้องลุุกให้้ผู้้หญิิงนั่่�งไหม ซึ่่�งมัันก็็เป็็นสิิทธิิของเราที่่�จะนั่่�ง แต่่มัันก็็ทำำ ให้้เรารู้้สึึกแย่่ได้้เหมืือนกัันถ้้าไม่่ลุุก” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศชาย กรุุงเทพฯ อายุุ 19-23 ปีี) “อััตลัักษณ์์หรืือหลัักคุุณธรรมที่่�ยึึดถืือในทุุกวันนี้้ ั�ก็็มาจากหลายส่่วน ก็็จะมีีจาก อิินเทอร์์เน็็ตบ้้าง หรืือจะมีีเป็็นประสบการณ์์ที่่�ผู้้คนอื่ ่� นบอกมาบ้้าง อย่่างเช่่น ผู้ให้ ญ่่เขาสอนมาว่่าเราควรทำำสิ่่�งที่่�ดีี สิ่่�งไหนที่่ถููกต้�้องอย่่างนี้้�นะ แต่่ทุุกวัันนี้้� เรารู้อะไ้ร เยอะขึ้้�น คุุณธรรมมัันไม่ไ่ด้มี้ชุุดี เดีียว ตััวตนก็็สร้้างได้้หลากหลายผ่่านโลกออนไลน์์ หนููคิิดว่่า เราไม่่ควรยึึดถืืออะไรทั้้�งนั้้�นมาเป็็นแบบ เพราะทุุกวัันนี้้� ทุุกอย่่าง มัันเปลี่่�ยนแปลงอย่่างรวดเร็็ว แต่่เราก็็สามารถเอาคำำสอนของเขามาเก็็บ แล้้วค่่อยมาแก้้ไข หรืือว่่าทำำ ให้้มัันดีีขึ้้�นในรููปแบบของเราได้้ โดยไม่่จำำ เป็็นต้้อง เหมืือนหรืือยึึดตามเป๊๊ะ ๆ เพราะว่่าเดี๋๋�ยวนี้้�ยุุคสมััยมัันก็็ไม่่มีีอะไรเหมืือนเดิิมแล้้ว มีีแต่่แตกต่่างกัันมากขึ้้�น” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศหญิิง เชีียงใหม่่ อายุุ 19-23 ปีี) “เทคโนโลยีีเข้้ามาทำำ ให้้ชีีวิิตเปลี่่�ยนมากค่่ะ มีีอิิสระในการใช้้ชีีวิิตและการ ตััดสิินใจอะไรต่่าง ๆ มากขึ้ ้� น เมื่่�ออยู่่ในโลกโซเชีียล เราก็็จะมีีความเป็็นตััวของ ตััวเองสููง คิิดและเปิิดรัับความรู้้อะไรใหม่่ๆ ได้้ตลอดเวลา โดยเฉพาะเรื่่�อง อััตลัักษณ์์และหลัักคุุณธรรม เราสามารถเอามาจากทั้้�งพ่่อแม่่ ไลฟ์์โค้้ช เน็็ตไอดอลต่่าง ๆ ว่่าเขาคิิดอะไรหรืือทำำอะไร แล้้วเราค่่อยปรัับให้้มัันเข้้ากัับเรา หนููว่่าเดี๋๋�ยวนี้้�เรื่่�องอััตลัักษณ์์และหลัักคุุณธรรมมัันไม่่ได้้ fix แล้้วค่่ะ เปลี่่�ยนไป เรื่่�อย ๆ ตามความคิิดเรา ว่่าเรากำำลัังอิินอยู่่�กัับเรื่่�องอะไร ตอนไหน” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศหญิิง นครพนม อายุุ 19-23 ปีี) จะเห็็นได้้ว่่า บทบาทของเทคโนโลยีีและสภาวะสัังคมรอบตััวเข้้ามามีีอิิทธิิพล อย่่างมากต่่อการประกอบสร้้างอััตลัักษณ์์และความหลากหลายในหลัักคุุณธรรมของ ชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ อีีกทั้้�งส่่งผลให้้ทั้้�งความคิิดเรื่่�องอััตลัักษณ์์และหลัักคุุณธรรม

55 มีีความสลัับซัับซ้้อนและเปลี่่�ยนแปลงอย่่างรวดเร็็วอยู่่ตลอดเวลา ผิิดกัับในยุุคก่่อน ที่่�สามารถระบุุได้้ถึึงความเป็็นกลุ่่มก้้อนของอััตลัักษณ์์รุ่่นวััยและการชี้้�ให้้เห็็นถึึง ชุุดคุุณธรรมหลัักที่่�คนในสัังคมไทยนั้้�นยึึดถืือสืืบทอดกัันมา หลัักคุุณธรรมที่่�หลากหลายของชาวดิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ ในมุุมมองของชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ หลัักคุุณธรรมนั้้�นสามารถมีีได้้หลายชุุด นอกจากความเป็็นปััจเจกชนที่่�ทำำ ให้้เกิิดความแตกต่่างระหว่่างชุุดคุุณธรรมของแต่่ละ บุุคคลแล้้ว ความหลากหลายของหลัักคุุณธรรมยัังผัันแปรไปตามบริิบทและเงื่่�อนไข อาทิิ รุ่่นวััย บริิบทพื้้�นที่่� เพศสภาพ ศาสนา สถานภาพทางสัังคมและเศรษฐกิิจอีีกด้้วย ช่่วงวััยกัับความหลากหลายของหลัักคุุณธรรม คนรุ่่นใหม่่ในแต่่ละรุ่่นวััยหรืือแม้้แต่่คนที่่�อยู่่ในรุ่่นวััยเดีียวกััน แต่่มีีการดำำเนิิน ชีีวิิตและมีีปฏิิสััมพัันธ์์ภายใต้้สิ่่�งแวดล้้อมที่่�แตกต่่างกััน การวิิจััยนี้้�พบว่่า ภายใต้้กลุ่่ม ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ด้้วยกัันเองที่่�มีีอยู่่ 3 กลุ่่มอายุุ คืือชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ตอนต้้น (นัักเรีียน มัธัยมศึึกษาตอนต้้น) ชาวดิิจิทัิัลรุ่่นใหม่ต่อนกลาง (นัักเรีียนมัธัยมศึึกษาตอนปลาย) และ ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ตอนปลาย (นัักศึึกษาระดัับมหาวิิทยาลััยและผู้้ที่่�เพิ่่�งจบการศึึกษา มาเริ่่�มเข้้าสู่่วััยทำำงาน) มีีความคิิดในเรื่่�องหลัักคุุณธรรมที่่�ได้้รัับอิิทธิิพลจากผู้้ปกครอง โรงเรีียน การดำำเนิินชีีวิิตส่่วนตััว และสัังคมรอบข้้างแตกต่่างกััน อีีกทั้้�งยัังมีีพััฒนาการ ของการให้้คำำนิิยามและความเข้้าใจ แม้้แต่่การยึึดจุุดยืืนภายใต้้ประเภทหลัักคุุณธรรม นั้้�น ๆ ตามสิ่่�งที่่�ตนเองให้้คุุณค่่า ความสำำคััญที่่�ยึึดโยงกัับชีีวิิตประจำำวัันและโลกทััศน์์ ของตน หากยกตััวอย่่างของหลัักคุุณธรรมที่่�ชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ได้้นำำ มาใช้้ในชีีวิิต ประจำำวััน เช่่น เรื่่�องวิินััย มาเป็็นเครื่่�องทดสอบ จะเห็็นจุุดยืืนของการยึึดโยงการขยาย โลกทััศน์์ความคิิดความเข้้าใจเรื่่�องวิินััยที่่�สะท้้อนให้้เห็็นถึึงพััฒนาการของความคิิด ประสบการณ์์ชีีวิิต และสิ่่�งที่่�ได้้เรีียนรู้้จากระบบการศึึกษา ทำำ ให้้ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่เริ่่�ม ที่่�จะใช้้ความคิิดเชิิงวิิพากษ์์ในการสร้้างกรอบและเงื่่�อนไขของหลัักคุุณธรรมนั้้�น ๆ ที่่�ตนจะเลืือกเป็็นแนวทางในการดำำเนิินชีีวิิต

56 “ในชีีวิิตประจำวัำ ัน ผมใช้้วิินััย วิินััยในการตรงต่่อเวลา ต้้องตื่ ่� นแต่่เช้้าไปโรงเรีียน ทุุกวััน และมีีระเบีียบ ทำำ ตามกฎเกณฑ์์ต่่าง ๆ ของโรงเรีียนที่่�ครููบอก ที่่�พ่่อแม่่ บอก” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ตอนต้้น กรุุงเทพฯ อายุุ 13-15 ปีี) “วิินััย คืือ การยึึดมั่่�นในหน้้าที่่�และความรัับผิิดชอบที่่�มีีต่่อตนเองให้้มากที่่�สุุด มีีการจััดระเบีียบตััวเอง ต้้องไม่่ให้้มีีการละเมิิดหรืือทำำร้้ายผู้้อื่่�นจากการใช้้วิินััย ที่่�ไม่่ถููกต้้อง” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ตอนกลาง กรุุงเทพฯ อายุุ 16-18 ปีี) “วิินััย คืือ กฎเกณฑ์์ที่่�มีีเหตุุผลมารองรัับ อธิิบายได้้สามารถเปลี่่�ยนแปลงได้้ ตามความเหมาะสม ตามบริิบททางสัังคมและยุุคสมััย และต้้องเป็็นกฎเกณฑ์์ ที่่�ดีีไม่่ผลิิตซ้ำ ำ� ความไม่่เท่่าเทีียมหรืือลิิดรอนสิิทธิิเสรีีภาพ คำำนึึงถึึงหลัักสิิทธิิ- มนุุษยชน” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ตอนปลาย กรุุงเทพฯ อายุุ 19-23 ปีี) หากมองให้้ลึึกซึ้้�งจะเห็็นว่่า การประกอบสร้้างหลัักคุุณธรรมของชาวดิิจิิทััล ตอนต้้น (นัักเรีียนมััธยมศึึกษาตอนต้้น) ยัังคงอยู่่ในกรอบของสัังคมไทยของการรัักษา คุุณงามความดีีตามแบบฉบัับที่่สั�ังคมคาดหวัังไว้้ รััฐอยากจะให้้เป็็น ส่่วนชาวดิิจิทัิัลรุ่่นใหม่่ ตอนกลาง (นัักเรีียนมััธยมศึึกษาตอนปลาย) จะเริ่่�มให้้ความสำำคััญกัับตััวเอง สิิทธิิ และ ความรัับผิดิชอบต่่อผู้อื่่้�นมากยิ่่�งขึ้้�น เริ่่�มที่่�จะกล้้าตั้้�งคำำถามและวิิพากษ์์ต่่อหลัักคุุณธรรม ตามที่่�ตนเห็็นว่่าไม่่สมควร แต่่ยัังคงแสดงออกภายใต้้กรอบและบริิบทที่่�ค่่อนข้้างจำำกััด ด้้วยวััยและประสบการณ์์ ซึ่่�งแตกต่่างจากชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ตอนปลาย (นัักศึึกษาระดัับ มหาวิิทยาลััย หรืือผู้้ที่่�เพิ่่�งจบมาเริ่่�มเข้้าทำำงาน) จะเห็็นได้้ว่่า บริิบทของหลัักคุุณธรรม ถููกยกระดัับให้มีี้การเชื่่�อมโยงทั้้�งในระดัับปััจเจกบุุคคล ระดัับสัังคม ไปจนถึึงระดัับสากล และเป็็นรุ่่นวััยแห่่งการตั้้�งคำำถามเพื่่�อโต้้แย้้งต่่อหลัักคุุณธรรมเดิิมที่่�มีีอยู่่ในสัังคมไทย อีีกทั้้�งยัังเป็็นวััยที่่�เริ่่�มกล้้าแสดงออกถึึงความเป็็นตััวตน ความคิดที่่ ิ �สร้้างสรรค์์ เปิดิใจรัับ ความแตกต่่าง และมองเห็็นสภาพปััญหาทางสัังคมที่่�เกิิดขึ้้�นในสัังคมไทยได้้เป็็นอย่่างดีี

57 ดัังนั้้�นแม้้ว่่าชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่จะเกิิดและเติิบโตมาภายใต้้อิิทธิิพลของเทคโนโลยีี ที่่�คล้้าย ๆ กััน แต่่ไม่่ได้้หมายความว่่า ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ที่่�สามารถแบ่่งออกได้้เป็็น 3 ช่่วงวััยนี้้�จะไม่่มีีความแตกต่่างในแง่่มุุมของการตีีความหลัักคุุณธรรม ความแตกต่่างในการมองหลัักคุุณธรรมยิ่่�งชััดขึ้้�นเมื่่�อเปรีียบเทีียบระหว่่างชาว ดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่กัับชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่า ในสัังคมยุุคปััจจุุบัันที่่�เทคโนโลยีีมีีการพััฒนาและ เปลี่่�ยนแปลงอย่่างรวดเร็็วนั้้�น ทำำ ให้้กลุ่่มชาวดิิจิิทััลถููกแยกออกเป็็นกลุ่่มชาวดิิจิิทััล รุ่่นใหม่่และกลุ่่มชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่าอย่่างเห็็นได้้ชััด ถึึงแม้้ในภาพรวม ทั้้�งสองกลุ่่มต่่างก็็ เติิบโตขึ้้�นมาท่่ามกลางอุุปกรณ์์เทคโนโลยีีและมีีการเรีียนรู้้ในการใช้้เทคโนโลยีีที่่�เกิิดขึ้้�น มาอย่่างรวดเร็็วเหมืือนกััน แต่่ผลกระทบทางเทคโนโลยีีที่่�เกิิดขึ้้�นต่่อชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ และชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่าย่่อมมีีความแตกต่่างกััน เมื่่�อชาวดิิจิิทััลเล่่าเรื่่�องศาสนา นอกจากนั้้�น งานวิิจััยนี้ ้� ยัังค้้นพบว่่า มุุมมองในการประกอบสร้้างหลัักคุุณธรรม ระหว่่างชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่ากัับชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่ที่่่ �สะท้้อนความแตกต่่างก็คื็ ือ บทบาทของ ศาสนาในการเข้้ามามีีอิิทธิิพลต่่อเรื่่�องหลัักคุุณธรรม โดยชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่าส่่วนใหญ่่ จะมองว่่า สถาบัันศาสนายัังคงมีีบทบาทต่่อการประกอบสร้้างคุุณธรรมในกลุ่่มตน แต่่ สำำหรัับชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่มองว่่า บทบาทของสถาบัันศาสนานั้้�นอาจมีีอิิทธิิพลมากน้้อย แตกต่่างกันัไปต่่อการประกอบสร้้างหลัักคุุณธรรม “บทบาทสถาบัันทางศาสนากัับคนยุุคดิิจิิทััลที่่�อยู่่�ในวััยเดีียวกัันนั้้�นมีีบทบาทมาก พอสมควร เช่่น คุุณธรรม คืือแม้้จะเป็็นคนที่่�มีีคุุณวุุฒิิ มีีคุุณภาพมากแค่่ไหน แต่่สุุดท้้ายไม่่มีีคุุณธรรมในจิิตใจตามศาสนาที่่�เป็็นสมาชิิกควบคู่่�กัันไปก็็ไม่่อาจ ทำำ ให้้ชีีวิิตประสบความสำำเร็็จได้้ เพราะฉะนั้้�นการที่่�จะดำำเนิินชีีวิิตอยู่่�ในสัังคม ให้้ได้้อย่่างมีีคุุณภาพที่่�สุุดจะต้้องมีีคุุณธรรมที่่�ได้้รัับการสั่่�งสอนมา สุุจริิต วิินััย พอเพีียง จิิตอาสา อาจจะมีีมากหรืือน้้อยแตกต่่างกัันไปในแต่่ละคน” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่า นครพนม อายุุ 24-29 ปีี)

58 “ผมคิิดว่่าบทบาทศาสนามีีน้้อย เพราะจากที่่�ฟัังข่่าวมา คนรุ่่�นผมในปััจจุุบััน เลืือกที่่�จะไม่่นัับถืือศาสนา ผมว่่าเขาเลืือกที่่�จะเชื่่�อในบางอย่่างสิ่่�งที่่ทำ�ำ ให้้สบายใจ ส่่วนหนึ่่�งก็็จากยุุคดิิจิิทััลด้้วยที่่�ให้้ทุุกคนเห็็นความเป็็นจริิง เข้้าใจชีีวิิตอย่่างที่่�เห็็น ตามประสบการณ์์ต่่าง ๆ มากขึ้ ้� น” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ นครพนม อายุุ 19-23 ปีี) บริิบทของพื้้�นที่่�กัับความแตกต่่างในทััศนคติที่่ิ�มีีต่่อหลัักคุุณธรรม บริิบทของพื้้�นที่่�อาจส่่งผลต่่อความเหมืือนและความต่่างในการประกอบสร้้าง ความรู้้ความเข้้าใจและทััศนคติิเกี่่�ยวกัับการนำำหลัักคุุณธรรมมาประยุุกต์์ใช้้ของชาว ดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ งานวิิจััยนี้้�ได้้ตั้้�งข้้อสัังเกตว่่า สิ่่�งที่่�ส่่งผลต่่อการรัับรู้้ การสร้้างภาพจำำ และการตีีความคุุณธรรมของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ คืือบริิบท สภาวะ และสิ่่�งแวดล้้อม ในพื้้�นที่่�มากกว่่าพื้้�นที่่�ในเชิิงกายภาพโดยตรง ซึ่่�งงานวิิจััยนี้้�พบว่่าชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ ที่่�มาจากพื้้�นที่่�ที่่�มีีความเป็็นเมืืองสููงกัับพื้้�นที่่�ที่่�เป็็นเมืืองรองมีีความเข้้าใจและมีีทััศนคติิ ต่่อการนำำหลัักคุุณธรรมด้้าน “ความพอเพีียง” ไปประยุุกต์์ใช้้ที่่�แตกต่่างกััน คุุณธรรมด้้านความพอเพีียงเป็็นหนึ่่�งในคุุณธรรม 4 ประการที่่�คณะกรรมการส่่งเสริิมคุุณธรรมแห่่งชาติิกำำหนดให้้เป็็นคุุณธรรมพื้้�นฐานที่่�สำำคััญและพยายามปลููกฝััง ในสัังคมไทย และได้้ให้้นิิยามว่่า ความพอเพีียง หมายถึึง “ความพอเพีียงในการดำำเนิิน ชีีวิิตแบบทางสายกลาง มีีเหตุุมีีผล ใช้้ความรู้้ในการตััดสิินใจอย่่างรอบคอบ มีีความ พอประมาณ พอดีี ไม่่เบีียดเบีียนตนเอง สัังคม และสิ่่�งแวดล้้อม ไม่่ประมาท สร้้าง ภููมิิคุ้้มกัันที่่�ดีี รู้้เท่่าทัันการเปลี่่�ยนแปลง” (คณะกรรมการส่่งเสริิมคุุณธรรมแห่่งชาติิ, 2562, น. 28) ซึ่่�งคุุณธรรมด้้านความพอเพีียงนี้ ้�มีีที่่�มาจากแนวคิิดเรื่่�องปรััชญา เศรษฐกิิจพอเพีียงของพระบาทสมเด็็จพระเจ้้าอยู่่หััวรััชกาลที่่� 9 โดยหลัักปรััชญา เศรษฐกิิจพอเพีียงเป็็นหลัักที่่�ประกอบด้้วยคุุณสมบััติิ 3 ประการ และ 2 เงื่่�อนไข ได้้แก่่ คุุณสมบััติิด้้านความพอประมาณ ความมีีเหตุุผล และภููมิิคุ้้มกััน ประกอบกัับ เงื่่�อนไขด้้านความรู้้ที่่�นำำ ไปใช้้ในการพิิจารณาหรืือวางแผน และเงื่่�อนไขคุุณธรรมในการ ดำำเนินชีีวิิต (สุุเมธ ตันติั ิเวชกุุล, 2551)

59 งานวิิจััยนี้้�พบว่่า ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ที่่�มาจากพื้้�นที่่�ที่่�มีีความเป็็นเมืืองสููง ได้้แก่่ เมืืองหลวง (กรุุงเทพมหานคร) และเมืืองหลััก (จัังหวััดเชีียงใหม่่) มีีการตีีความและ มีีความเข้้าใจเกี่่�ยวกัับคุุณธรรมด้้านความพอเพีียงที่่�คล้้ายคลึึงกันัดัังตััวอย่่างต่่อไปนี้้� “ความพอเพีียงกัับคนยุุคนี้้�ต้้องเปลี่่�ยนความหมาย พอเพีียงเราจะคิิดถึึงการ ประหยัดัอดออม แต่่ตอนนี้้�อาจจะไม่มี่ ีแล้้วในการเก็็บผัักเก็็บผลไม้กิ้นิตามชนบท มัันไม่่มีีแล้้ว อาจจะเปลี่่�ยนความหมายเป็็นการประหยััดเสีียมากกว่่า ความ พอเพีียงเปลี่่�ยนไป ปััจจุุบัันค่่าครองชีีพก็็สููงขึ้้�น อาจจะทำำ ให้้เราหาเงิินไม่่ทััน คนส่่วนใหญ่่ไม่่ได้้มีีเงิินเก็็บที่่�จะใช้้ชีีวิิตแบบพอเพีียงอย่่างนั้้�นได้้” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เชีียงใหม่่ อายุุ 19-23 ปีี) จากมุุมมองของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในสัังคมเมืืองส่่วนหนึ่่�งเข้้าใจว่่าความพอเพีียง นั้้�นมีีความจำำเพาะกัับมิิติิการเกษตรเป็็นหลััก และยัังคงมีีกรอบความคิิดที่่�ว่่าหลัักการ พอเพีียงคืือการประหยััดและไม่่สามารถแข่่งขัันหรืือหารายได้้จำำนวนมากได้้ ซึ่่�งสะท้้อนให้้เห็็นว่่าชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในพื้้�นที่่�ที่่�มีีความเป็็นเมืืองสููงมีีการรัับรู้้และความ เข้้าใจในเรื่่�องหลัักปรััชญาเศรษฐกิิจพอเพีียงที่่�ไม่่ได้้ครอบคลุุมเท่่ากัับความหมาย องค์์รวมดัังที่่�ปรากฏในคำำนิิยาม เนื่่�องจากหลัักปรััชญาเศรษฐกิิจพอเพีียงตาม ความหมายที่่�แท้้จริิงนั้้�นเป็็นแนวคิิดที่่�มุ่่งให้้เกิิดความสมดุุลในการดำำรงชีีวิิต ในหลากหลายมิิติิ ทั้้�งในมิิติิด้้านเศรษฐกิิจ สัังคม สิ่่�งแวดล้้อม และวััฒนธรรม โดยเน้้นเรื่่�องการใช้้สติิปััญญาพิิจารณาเหตุุผลอัันเหมาะควร การรู้้จัักประมาณ และการมีีภููมิิคุ้้มกัันพร้้อมรัับต่่อการเปลี่่�ยนแปลงอย่่างรวดเร็็วจากโลกภายนอก (กรชนก สนิิทวงค์์ และณรงค์์ เจนใจ, 2563) ซึ่่�งหลัักการนี้้�สามารถนำำ ไปประยุุกต์์ ใช้้ได้้ในทุุกระดัับ ตั้้�งแต่่ระดัับบุุคคล ครอบครััว ชุุมชน ไปจนถึึงระดัับรััฐ ดัังนั้้�นหลัักเศรษฐกิิจพอเพีียงจึึงไม่่ได้้มีีความจำำเพาะสำำหรัับกลุ่่มเกษตรกร คนยากจน และไม่่ได้้เน้้นเรื่่�องการรััดเข็็มขััดหรืือตระหนี่่�ถี่่�เหนีียว ในทาง ตรงกัันข้้าม ความพอเพีียงนั้้�นสามารถนำำ ไปสู่่การพััฒนาเพื่่�อสร้้างความร่ำ ำ� รวยได้้ ตราบใดที่่�ตั้้�งอยู่่บนรากฐานที่่�มั่่�นคง มีีเหตุุผล มีีคุุณธรรม ไม่่เบีียดเบีียนตนเอง และผู้้อื่่�น (สำำ นัักงานคณะกรรมการพััฒนาการเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิ, 2554)

60 อย่่างไรก็็ตาม ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในเมืืองรอง เช่่น จัังหวััดนครพนม มีีมุุมมอง เรื่่�องความพอเพีียงที่่�แตกต่่างออกไปจากชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในพื้้�นที่่�ที่่�มีีความเป็็นเมืืองสููง โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�ง มุุมมองเกี่่�ยวกัับการเชื่่�อมโยงแนวคิิดเรื่่�องความพอเพีียงมาประยุุกต์์ ใช้้ในวิิถีีชีีวิิตได้้ในหลากหลายมิิติิ เช่่น ความพอประมาณ ความมีีเหตุุผลในการเลืือก บริิโภคหรืือซื้้�อสิินค้้าตามความจำำ เป็็น แต่่ไม่่เน้้นว่่าจะต้้องประหยััดเท่่านั้้�น และการมีี ภููมิิคุ้้มกัันต่่อผลกระทบต่่าง ๆ ดัังตััวอย่่างต่่อไปนี้้� “พอเพีียงเป็็นหลัักคุุณธรรมที่่�คนในนครพนมใช้้นะ พอเพีียง หมายถึึง ความพอประมาณ ความมีีเหตุุผล รวมถึึงความจำำเป็็นที่่�จะต้้องมีีระบบ ภููมิิคุ้้มกัันในตััวที่่�ดีีพอสมควรต่่อการกระทบใด ๆ คิิดก่่อนซื้้�อ คิิดเสมอว่่า สิ่่�งที่่�กำำลัังจะซื้้�อนั้้�นจำำ เป็็นหรืือไม่่ ของที่่�มีีอยู่่�แล้้วยัังใช้้ได้้ดีีหรืือเปล่่า หาก พิิจารณาแล้้วว่่าไม่่จำำ เป็็นก็็ไม่่ต้้องซื้้�อ และใช้้ของเก่่าให้้คุ้้มค่่าก่่อน ไม่่จำำ เป็็นต้้อง กิินของแพง หากนาน ๆ ครั้้�งให้้รางวััลชีีวิิตกัับตััวเองบ้้างก็็ไม่่เป็็นไร แต่่ไม่่ใช่่ว่่า ต้้องกิินข้้าวนอกบ้้านทุุกมื้้�อ ทำำอาหารกิินเองบ้้าง ถููกกว่่า ได้้คุุณค่่าทางโภชนาการ มากกว่่า และยัังสามารถเลืือกสิ่่�งที่่�ดีีให้้กัับสุุขภาพของตััวเองได้ด้้้วย” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ นครพนม อายุุ 19-23 ปีี) เมื่่�อพิิจารณามุุมมองชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ทั้้�ง 3 บริิบทพื้้�นที่่� จะเห็็นได้้ว่่าแม้้จะเป็็น ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่วััยเดีียวกััน แต่่กลัับมีีการตีีความเรื่่�องความพอเพีียงแตกต่่างกััน ออกไป โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�งทััศนคติที่่ิ มีีต่�่อการนำำหลัักคุุณธรรมพอเพีียงมาปรัับใช้้ในชีีวิติ ประจำำวันั ทั้้�งนี้้� อาจเป็็นเพราะชาวดิิจิทัิัลรุ่่นใหม่่ในพื้้นที่่�ที่่�มีี� ความเป็็นเมืืองสููงถููกแวดล้้อม ไปด้้วยบริิบทและสภาพแวดล้้อมที่่�ได้้รัับอิิทธิิพลจากกระแสโลกาภิิวััตน์์ ทุุนนิิยม และ บริิโภคนิิยมที่่�เข้้มข้้นมากกว่่าพื้้�นที่่�ที่่�มีีความเป็็นเมืืองน้้อย จึึงอาจเป็็นเหตุุให้้ชาวดิิจิิทััล รุ่่นใหม่่ในสัังคมเมืืองมุ่่งความสนใจไปที่่�การแข่่งขัันทางเศรษฐกิิจและความก้้าวหน้้า ทัันสมััย ทำำ ให้้ความเข้้าใจที่่�มีีต่่อหลัักคุุณธรรมเรื่่�องความพอเพีียงถููกลดทอนลง และถููกมองแยกส่่วน เนื่่�องจากเมื่่�อพิิจารณาโดยผิิวเผิินแล้้ว ความพอเพีียงอาจฟัังดูู ขััดแย้้งกัับการแสวงหาความมั่่�งคั่่�งและการต่่อสู้้แข่่งขัันในสัังคม นอกจากนี้้� ที่่�ผ่่านมา ได้้มีีการนำำหลัักปรััชญาเศรษฐกิิจพอเพีียงไปประยุุกต์์ใช้้อย่่างแพร่่หลายและเป็็น

61 รููปธรรมที่่�ชััดเจนในภาคเกษตรกรรม โดยมีีเกษตรกรรมตามแนวทฤษฎีีใหม่่เป็็นหลััก (ไสว บุุญมา, 2559) จึึงอาจส่่งผลต่่อภาพจำำและการรัับรู้้ของคนจำำนวนมาก ให้้เกิิดความเข้้าใจว่่าหลัักการพอเพีียงต้้องเชื่่�อมโยงกัับการทำำการเกษตร ดัังนั้้�นชาวดิิจิิทััลในสัังคมเมืืองจึึงมองว่่าหลัักคุุณธรรมเรื่่�องความพอเพีียงมีีข้้อจำำกััด ในการนำำมาประยุุกต์์ใช้้กัับวิิถีีชีีวิิตของตนซึ่่�งไม่่ได้้ทำำการเกษตรแต่่ต้้องต่่อสู้้ แข่่งขัันในเมืือง ทั้้�งที่่�ในความเป็็นจริิงแล้้ว หลัักปรััชญาเศรษฐกิิจพอเพีียง สามารถที่่�จะนำำ ไปปรัับใช้้กัับผู้้คนสัังคมในทุุกระดัับและหลากหลายอาชีีพ อีีกทั้้�ง ยัังเป็็นการวางรากฐานในเรื่่�องการคิิดวิิเคราะห์์อย่่างมีีเหตุุผล รู้้จัักพอประมาณ ไม่่สุุดโต่่ง และมีีภููมิิคุ้้มกัันต่่อความเปลี่่�ยนแปลง ซึ่่�งสามารถนำำ ไปประยุุกต์์ใช้้ สภาพสัังคมเมืืองได้้ เรื่่�องเล่่าของชาวพื้้�นที่่� หลัักคุุณธรรมที่่�ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่โดยเฉพาะในกรุุงเทพฯ คิิดว่่ารััฐ สถาบััน การศึึกษา และคนในสัังคม ควรให้้ความสำำคััญมากขึ้ ้� น คืือการเคารพสิิทธิิ การ ยอมรัับซึ่่�งความหลากหลายและความแตกต่่างทางความคิิด การใส่่ใจคนรอบข้้าง การใส่่ใจเรื่่�องการเมืือง การเปิิดรัับต่่อความเปลี่่�ยนแปลง ไม่่ยึึดติิดกรอบค่่านิิยมดั้้�งเดิิม ที่่�ไม่่สอดคล้้องกัับวิิถีีชีีวิิตในปััจจุุบััน การรู้้จัักการปรัับตััว การมีีวิิจารณญาณในการ รัับฟัังข้้อมููลข่่าวสาร เป็็นต้้น เรื่่�องเล่่าจากชาวดิิจิิทััล กรุุงเทพฯ “การเคารพสิิทธิิอย่่างที่่�บอกว่่า มนุุษย์์อยู่่ร่่วมกัันในสัังคม การที่่�เราจะอยู่่ ร่่วมกัันอย่่างสงบสุุขได้้ต้้องเคารพในสิิทธิิของผู้้อื่่� น และมนุุษย์์ทุุกคนเกิิดมา มีีค่่า เราไม่่สามารถละเลยใครได้้เราต้้องมองความสำำคััญของทุุกคนเช่่นกััน เราถึึงจะสามารถอยู่่�ร่่วมกัันได้้อย่่างสงบสุุขได้้ และเมื่่�อเราเห็็นความสำำคััญของ ผู้้อื่่�น ความคิิดของเขาก็็จะถููกนำำมาพิิจารณา มัันเป็็นส่่วนหนึ่่�งที่่�ทำำ ให้้สัังคม เกิิดการพััฒนาก้้าวหน้้าขึ้้�นไปอีีกด้้วย”

62 “การยอมรัับซึ่่�งความหลากหลายและความแตกต่่างทางความคิิด เพราะบางครั้้�ง การที่่�สัังคมเป็็น Collective มากเกิินไปมัันจะทำำ ให้้เราเปิิดรัับความแตกต่่าง ได้้ยากขึ้้�น ถ้้าเรายึึดเอาไว้้ได้้ว่่าคนเราสามารถแตกต่่างกัันได้้ ทุุกคนควรมอง อะไรที่่�เป็็นปััจเจกบ้้าง” “การใส่่ใจคนรอบข้้าง สมััยนี้้�ทุุกคนใส่่ใจกัันน้้อยลง สัังคมมัันเร็็วขึ้้�น มองแต่่ ตััวเองมากขึ้้�น สัังคมกรุุงเทพฯ อาจจะทำำ ให้้เราเห็็นแก่่ตััวมากขึ้ ้� นด้้วย ถ้้าเรา ไม่่ทำำแบบนี้้�เราก็็จะไม่่ได้้สิิทธิินั้้�น เราต้้องมองข้้ามความเดืือดร้้อนของคนอื่่�นไป เราอาจจะต้้องทำำตััวแย่่ ๆ คนอื่่�นอาจจะได้้รัับผลกระทบจากการกระทำำที่่�แย่่ ๆ ของเราไปด้้วย แต่่ก็็เพื่่�อความอยู่่�รอดของเรา บางครั้้�งมัันก็็ต้้องบีีบบัังคัับให้้เรา ต้้องทำำตััวแย่่ ๆ แบบนั้้�นไป ตััวอย่่างเช่่น ถ้้าเราไม่่รีีบเบีียดขึ้้�นรถไฟฟ้้า เราก็็จะ ไม่่ได้้ขึ้้�นสักทีั ี เวลานั่่�งรถเมล์์ เราก็็เมื่่�อย ถ้้าเราไม่่รีีบพุ่่�งตััวเข้้าไปนั่่�ง เราก็็จะไม่่ได้้ นั่่�ง เราเคยอ่่านเรื่่�องที่่�คนรอรถเมล์์นาน ๆ แล้้วมีีคุุณยายมาถามว่่า จะข้้ามถนน หรืือเปล่่า เขาก็็คิดิในใจว่่าจะทำำยัังไงดีี รถเมล์์ก็็มา แต่่ก็็ควรจะช่่วยยายหรืือเปล่่า? มัันเป็็นเรื่่�องแบบนั้้�น สัังคมมันทำั ำ ให้้เราช่่วยคนอื่นน้ ่� ้อยลงเราก็็ไม่่กล้้าช่่วยคนอื่น ่� เพราะเราก็็ไม่่รู้้ว่่ามาหลอกกัันหรืือเปล่่า ถ้้าเราเจอขอทาน พ่่อเราจะชอบให้้เงิิน ขอทาน แต่่ตอนเรามาอยู่่�กรุุงเทพฯ ใหม่่ ๆ เราก็็รู้้สึึกว่่า เราช่่วยไม่่ได้้แล้้ว เพราะ ไม่่รู้้ว่่าเป็็นพวกต้้มตุ๋๋�นอย่่างที่่�ออกข่่าวหรืือเปล่่า ตอนเรีียนมััธยม เราจะชอบรัับ โบรชััวร์์จากทุุกคนที่่�แจกเพราะเขาจะได้้แจกเสร็็จไว ๆ จะได้กลั้ ับบ้้าน แต่่กลัับมีี ครั้้�งหนึ่่�งที่่�เราเคยโดนยััดใส่่มืือ แล้้วเรีียกเงิิน 20 บาท หลัังจากนั้้�นเราก็็ไม่่เคยคิิด จะรัับอีีกเลย เดิินหนีีตลอด ไม่่อยากมีีปััญหาตามมา” “การใส่่ใจเรื่่�องการเมืือง เพราะการเมืืองเป็็นเรื่่�องของทุุกคน เรารู้้สึึกมากว่่า เราต้้องตระหนัักรู้้ได้้แล้้วว่่า ทุุกอย่่างที่่�หน่่วยปกครองทำำมัันจะส่่งผลกระทบ ต่่อเรา และจะอยู่่�ไปเฉย ๆ ปล่่อยให้้เขาทำำอะไรก็็ได้้ แบบนั้้�นไม่่ได้้ เพราะการที่่� เราปล่่อยให้้เขาทำำอะไรก็็ได้้ มัันไม่่ได้้มีีแค่่เราที่่�ไม่่สนใจ และการที่่�เราไม่่สนใจ มันัเป็น็หนึ่่�งเสีียงที่่�หายไปในการที่่ทำ�ำ ให้มั้นดีัขึ้ีนสำ ้� ำหรัับคนอื่น ่� ๆ ในสัังคมด้้วย”

63 “การเปิิดรัับต่่อความเปลี่่�ยนแปลง เพราะเราคิิดว่่า การที่่�คนรุ่่นก่่อนๆ ยึึดติิด เขากลััวการเปลี่่�ยนแปลงหรืือสิ่่�งใหม่่ๆ ที่่�เขาไม่่รู้้ว่่ามัันจะพาเขาไปจุุดไหน เขาก็็เลยปิิดกั้้�น ซึ่่�งเรามองว่่า มัันก็็เป็็นปััญหาเหมืือนกัันนะ แต่่คนรุ่่�นใหม่่ สามารถเข้้าใจความแตกต่่างว่่ามัันมีีอะไรมากกว่่าที่่�เรารู้้ และเปิิดใจพร้้อมรัับ กัับการเปลี่่�ยนแปลง ความจริิงไม่ไ่ด้้มีีแค่่เพีียงด้้านเดีียว” “คำำว่่า หลัักคุุณธรรม มัันทำำ ให้้เรานึึกถึึงความเป็็น Conservative เราว่่ามััน ไม่่ควรมีีค่่านิิยมที่่�ยึึดเอาไว้้ มัันควรจะเปลี่่�ยนไปเรื่่�อย ๆ ตามสัังคม ตามเวลา ยิ่่�งยุุคนี้้�มีีเทคโนโลยีีเข้้ามา ทุุกอย่่างมัันเปลี่่�ยนไปเร็็วมาก การมีีหลัักคุุณธรรม ยึึดเอาไว้้มัันทำำ ให้้เราไม่่ไปไหน เพราะมัันจะเป็็นสิ่่�งที่่�รั้้�งเราเอาไว้้เมื่่�อสัังคม มัันพััฒนาไปไกลแล้้ว” “การรู้้จัักปรัับตััวสามารถปรัับไปตามการเปลี่่�ยนแปลงได้้โดยที่่�เราไม่่ได้้ทรมาน และไม่่ทำำ ให้้คนอื่ ่� นเดืือดร้้อนด้้วย เช่่น เศรษฐกิิจแย่่ คนจน คนส่่วนใหญ่่ก็็อยาก ได้้เงิิน ถ้้าเราไปปล้้นมัันก็็ไม่ใ่ช่่ความยืืดหยุ่่นในที่่นี้้�คืื�อการปรัับตััวที่่�ไม่่เดืือดร้้อน คนอื่ ่� นด้้วย แล้้วก็็ต้้องมีีCultural Sensitivity คืือยุุคนี้้�มัันผ่่าน Globalization มีีแนวคิิดเรื่่�องโลกไร้้พรมแดน มัันเลยมีีการปะทะกัันเกิิดขึ้้�น มีีการแบ่่งพวกเขา พวกเราทั้้�งที่่�จริิง ๆ มัันไม่่มีีอะไรเลย เราสร้้างความแตกแยกจากสิ่่�งที่่�ไม่่ได้้มีี อะไรเลย เราแค่่แตกต่่างกััน คุุณเป็็นชาติินี้้� ชาติินั้้�น แล้้วยัังไง มัันไม่่ได้้มีีผลอะไร ดัังนั้้�นการมีีความยืืดหยุ่่�นในการทำำความเข้้าใจวััฒนธรรม การเข้้าใจคนอื่่�นโดยที่่� ไม่่มััวแต่่ยึึดว่่าเราเป็็นใครหรืือเขาเป็็นใคร มัันก็็จะทำำ ให้้โลกของเราน่่ารัักขึ้้�น” “การมีีวิิจารณญาณในการรัับฟัังข้้อมููลข่่าวสารเรื่่�องราวต่่าง ๆ เพราะทุุกวัันนี้้� มีีการหลั่่�งไหลของข่่าวสารข้้อมููลความรู้้มากมาย เราควรที่่�จะเช็็คความถููกต้้อง ของข้้อมููลกััน อย่่าเชื่่�ออะไรง่่าย ๆ หรืือรัับฟัังแบบมั่่�ว ๆ เราจะได้้ไม่่ตกเป็็นเหยื่่�อ และรู้้เท่่าทััน นี่่�ก็็เป็็นหลัักคุุณธรรมที่่�ทำำ ให้้เราไม่่ส่่งต่่อข้้อมููลผิิด ๆ ไปสู่่�คนอื่่�น เหมืือนเราก็็อยู่่�ในวงจรที่่�ช่่วยหลอกลวงหรืือประชาสััมพัันธ์์ Fake News”

64 งานวิจัิัยนี้ยั ้� ังได้ค้้น้พบว่่า บริิบทของวััฒนธรรมท้้องถิ่่น�และการดำำเนินชีีวิติในแต่่ละ พื้้�นที่่�ยัังมีีความเชื่่�อมโยงกัับวิิธีีคิิดต่่อหลัักคุุณธรรมที่่�ควรให้้ความสำำคััญ ดัังที่่�ปรากฏ ในบทสััมภาษณ์์ของชาวดิิจิิทััลจัังหวััดเชีียงใหม่่ที่่�ให้้ความสำำคััญกัับการรัับฟัังและ ให้้โอกาสผู้้ที่่�อาวุุโสน้้อยกว่่า ความเสมอภาคเท่่าเทีียม อดทน เสีียสละ การไม่่ เอารััดเอาเปรีียบ และเห็็นอกเห็็นใจซึ่่�งกัันและกััน เป็็นต้้น เรื่่�องเล่่าจากชาวดิิจิิทััล เชีียงใหม่่ “รัับฟัังผู้้น้้อย ส่่วนมากจะยึึดติิดคำำว่่า รัับฟัังผู้ที่่้�อายุุแก่่กว่่าเรา ก็็อยากให้้มีีหลััก ที่่�ว่่า บางทีีเราก็็ควรรัับฟัังความเห็็นจากผู้้น้้อยบ้้าง เพราะว่่าบางทีีมัันก็็อาจจะมีี เหตุุผลของเขา ก็็เลยอยากให้้มีีหลัักคุุณธรรมข้้อนี้้�เอามาใช้้เยอะ ๆ” “น่่าจะเป็็นความเท่่าเทีียมกััน ความเสมอภาค ไม่่เอารััดเอาเปรีียบ เรามอง ย้้อนในสมััยก่่อน เมื่่�อก่่อนคนที่่�โตกว่่าก็็จะกดขี่่�คนที่่�เด็็กกว่่า แต่่ในสมััยนี้้�พยายาม ทำำ ให้้ความคิดิของคนสมััยนั้้�นเปลี่่�ยน อยากให้้ทุุกคนมีีความเสมอภาคกััน ได้รั้ับ อะไรที่่�เท่่า ๆ กััน ไม่่มีีการแบ่่งว่่าได้้เยอะกว่่าได้้น้้อยกว่่า คนที่่�เล็็กกว่่าก็็จะเป็็น คนใช้้ของคนที่่�โตกว่่า” “อยากให้้มีีความอดทนและเสีียสละให้้มาก ๆ เพราะปััจจุุบัันสัังคมไทยความ เสีียสละและความอดทนค่่อนข้้างจะเห็็นได้้ยาก” “ความเห็็นอกเห็็นใจ หมายถึึงว่่าการที่่�คนเราอาจจะไม่่มีีความเอื้้�อเฟื้้�อเผื่่�อแผ่่ คนเราอาจจะอยู่่�ด้้วยตััวของตััวเอง เราก็็อยู่่�ส่่วนเรา เขาก็็อยู่่�ส่่วนเขา ไม่่มีีมิิตรสััมพัันธ์์ที่่�ดีี จิิตใจคนต้้องเข้้มแข็็ง” ในขณะที่่�ชาวดิิจิิทััลในจัังหวััดนครพนมค่่อนข้้างให้้ความสำำคััญกัับความเป็็น สัังคมส่่วนรวม ไม่่ได้้ยึึดภาวะของความเป็็นปััจเจกบุุคคลมาเหนืือชุุมชน เห็็นบทบาท ของตนเองในฐานะปััจเจกบุุคคลที่่�จะต้้องเสีียสละและการเป็็นแบบอย่่างที่่�ดีีแก่่คนใน

65 สัังคม อีีกทั้้�งยัังมีีจุุดเน้้นที่่�สะท้้อนให้้เห็็นว่่า พวกเขายัังได้้รัับอิิทธิิพลจากสถาบัันทาง ศาสนาและหลัักคุุณธรรมที่่�ควรสนัับสนุุนเพื่่�อลดปััญหาที่่�เกิิดขึ้้�นในสัังคมไทย นั่่�นคืือ การส่่งเสริิมค่่านิิยมให้้เห็นคุ็ุณค่่าของรากเหง้้าความเป็็นไทย การอนุรัุักษ์์ไว้้ซึ่่�งวััฒนธรรม ประเพณีีไทยที่่�สืืบสานกัันมา เรื่่�องเล่่าจากชาวดิิจิิทััล นครพนม “คิิดว่่า หนึ่่�ง ต้้องซื่่�อสััตย์์เสีียสละ และอดทน มีีอุุดมการณ์์ในสิ่่�งที่่�ดีีงามเพื่่�อ ส่่วนรวม เพราะความซื่่�อสััตย์์ ความอดทนจะเป็็นการนำำ ไปสู่่�ความสำำเร็็จของ อุุดมการณ์์ และสอง ต้้องมีีความรัักชาติิศาสนา พระมหากษััตริิย์์ เพราะเรา เกิิดมาบนพื้้�นแผ่่นดิินไทย ควรรัักษาไว้้ซึ่่�งความเป็็นไทย มีีศาสนาที่่�สอนให้้เป็็น คนดีี มีีพระราชาทรงห่่วงใยประชาชนทุุก ๆ คน” “ทุุกวัันนี้้�เรามัักจะเห็็นผู้้คนแตกแยกหรืือไม่่ให้้ความเคารพกััน ซึ่่�งแสดงให้้เห็็นถึึง การที่่�ไม่่มีีระเบีียบในสัังคม อย่่างแรกต้้องเริ่่�มที่่�ตััวเราเอง เราควรที่่�จะมีีระเบีียบ วิินััย เคารพกฎหมาย และเคารพผู้้หลัักผู้้ใหญ่่ และสิ่่�งเหล่่านี้้�จะเป็็นต้้นแบบให้้ อีีกหลาย ๆ คนเพื่่�อที่่�จะทำำ ให้้สัังคมไทยนั้้�นเจริิญ” “การเป็็นคนดีีเข้้าวััดทำำบุุญรัักษาศีีลห้้า รัักษาศีีลแปด คืือการทำำบุุญเยอะ ๆ ตายไปจะได้้ขึ้้�นสวรรค์์ การทำำดีีตอบคุุณพ่่อคุุณแม่่และผู้้เลี้้�ยงดููเรา การทำำ ความดีี ทำำ ประโยชน์์ให้้กัับผู้้อื่่� น” “รัักษาวััฒนธรรมประเพณีีไทยอันังดงาม ประชาชนชาวไทยควรที่่�จะภาคภููมิิใจ กัับประเพณีี ศิิลปะอันังดงาม และวััฒนธรรมดั้้�งเดิิม เช่่น วัันปีีใหม่่ของประเทศ ไทย สงกรานต์์ ในขณะนี้้�ค่่านิิยมของตะวัันตกเข้้ามามีีบทบาทกัับการพููดจา กิิริิยา การแต่่งกาย ซึ่่�งทำำ ให้้ประเพณีีเราถดถอยลง เพราะเหตุุนี้้�เราควรที่่�จะเป็็น ต้้นแบบในการอนุุรัักษ์์และสืืบทอดให้ถึ้ึงรุ่่�นน้้องของเราเรีียนรู้้ต่่อไป”

66 เพศสภาพกัับความหลากหลายของหลัักคุุณธรรม หากพิิจารณาถึึงความเกี่่�ยวพัันของเพศสภาพกัับความหลากหลายของหลััก คุุณธรรม ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในงานวิิจััยนี้้�มองว่่า เพศสภาพที่่�แตกต่่างกัันไม่่ได้้เป็็น เงื่่�อนไขสำำคััญที่่�จะทำำ ให้้บุุคคลมีีมุุมมองหรืือตีีความหลัักคุุณธรรมแตกต่่างกัันไป แต่่ ขึ้้�นอยู่่กัับตััวปััจเจกบุุคคลและบริิบทของการขััดเกลาทางสัังคมมากกว่่า ว่่าจะเลืือกรัับ ชุุดคุุณธรรมชุุดใดมานำำ ทางในการดำำเนิินชีีวิิต ดัังการให้สั้ัมภาษณ์์ต่่อไปนี้้� “หนููว่่าคุุณธรรมไม่่ว่่าจะเรื่่�องใดก็็อาจจะมาจากการถููกปลููกฝัังของครอบครััว โรงเรีียน หรืือแม้้แต่่เพื่่�อนฝููง ส่่วนเพศสภาพนั้้�นหนููว่่าไม่่เกี่่�ยวค่่ะ หนููว่่าอาจจะ เกี่่�ยวแค่่ตััวบุุคคลว่่าจะปฏิิบััติิตััวแบบไหนหรืือจะสร้้างแบบไหน” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศหญิิง) “ส่่วนตััวคิดว่ิ ่าเพศสภาพไม่มี่ ีบทบาทต่่อการสร้้างความยึึดมั่่น�ในหลัักคุุณธรรม แต่่อาจจะขึ้้�นอยู่่�กัับตััวบุุคคลนั้้�น ๆ มากกว่่า ทั้้�งความคิิดความอ่่าน การกระทำำ การปลููกฝัังจากครอบครััว ศาสนา วััฒนธรรม รวมถึึงประสบการณ์์ค่่ะ” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศหญิิง) “คิิดว่่าเพศสภาพไม่มี่ ีบทบาทต่่อการคิิดเรื่่�องคุุณธรรมเท่่าไหร่น่ะครัับ ผมคิดว่่ ิา จะเพศไหน ทุุกคนต่่างก็็มีีวิิจารณญาณส่่วนบุุคคลในการสร้้างคุุณธรรมของตััวเอง ทั้้�งนั้้�น จะดีีจะชั่่�วก็็อยู่่�ที่่�ตััวเราเองมากกว่่าว่่ามีีมโนสำำนึึกคุุณธรรมอย่่างไร และ ให้้คุุณค่่ากัับหลัักคุุณธรรมอัันไหน จากประสบการณ์์ตรงของเราทั้้�งทางตรงและ ทางอ้้อม เพศสภาพไม่่ได้้มีีอิิทธิิพลขนาดนั้้�นครัับ” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศชาย) “อย่่างที่่�กล่่าวแหละครัับ เพศหรืือวััยไม่่ได้้เป็็นตััวเปลี่่�ยนแปลงหรืือทำำอะไร ให้้เปลี่่�ยนไป มันขึ้ัน ้� อยู่่กัับตััวของเราเองที่่มี�ีความรัับผิดชิอบมากขนาดไหน เพราะ ทุุกคนมีีสิิทธิิที่่�จะคิิดและทำำ ฉะนั้้�นผมคิิดว่่าไม่่มีีอะไรทำำ ให้้แตกต่่างไป

67 หรืือเปลี่่�ยนไปนอกจากตััวเองครัับ ถึึงผมไม่่ใช่่ชายแท้้นะครัับ ผมคิิดว่่า เพื่่�อนที่่�เป็็นแบบผมก็็มีี หลากหลายประเภท บางคนก็็ดููเป็็นคนดีีต่่อสัังคม พููดจาดีี แต่่อีีกด้้านหนึ่่�งกลัับตรงกัันข้้าม ผมเชื่่�อว่่าคนแบบนี้้�น่่าจะมีีทุุกเพศ ทุุกวััย การกระทำำมัันอยู่่�ที่่�เราเป็็นตััวกำำหนด ทุุกคนรู้้จัักผิิดชอบชั่่�วดีีหมด แต่่การกระทำำนี่่�แหละจะเป็็นตััวบ่่งบอกว่่า เขาคนนั้้�นมีีความคิิด นิิสััยใจคอ เป็็นอย่่างไร เพราะสัังคมปััจจุุบัันมัักดููคนที่่�ภายนอก แต่่งตััวดีี ใช้้ของแพง ติิดหรูู แต่่ชั่่�วก็็มีีเยอะเเยะไป บางคนแต่่งตััวธรรมดาแต่่มีีน้ำ ำ�ใจลุุกให้้คนแก่่นั่่�ง ในรถเมล์์ นี่่�เป็็นจุุดเล็็ก ๆ ของการทำำดีีที่่�ไม่่ได้้หวัังการตอบแทน ทุุกอย่่างมัันอยู่่�ที่่� เราจะทำำหรืือเปล่่าเท่่านั้้�น” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศทางเลืือก) อย่่างไรก็ต็าม เป็็นที่่น่�่าสัังเกตว่่า ชาวดิิจิทัิัลที่่�เป็็นหญิิงและเพศทางเลืือกมีีแนวโน้้ม ที่่�จะเน้้นย้ำ ำ�ในส่่วนของการเคารพสิิทธิิเสรีีภาพ ความเท่่าเทีียม ว่่าเป็็นหลัักคุุณธรรม ที่่�สำำคััญที่่�ต้้องมีี ในขณะที่่�เพศชาย ถ้้ากล่่าวถึึงประเด็็นนี้ ้� มัักพููดว่่าไม่่ได้้เป็็นปััญหา ในสัังคมไทยอีีกต่่อไป “ผมว่่าสมััยนี้้�ผู้้ชาย-ผู้้หญิิงก็็มีีสิิทธิิเท่่าเทีียมกัันแล้้วนะ ทำำเท่่ากัันหมด ไม่่ใช่่ว่่า ผู้้ชายควรทำมำากกว่่า ซึ่่�งสมัยก่่ ั อนอาจจะเป็็นแบบนั้้�น แต่่สมัยนี้้ ั �ก็็เห็็นทำำเท่่าเทียมี กัันทั้้�งสองฝ่่าย” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศชาย) “ค่่านิิยมต่่อผู้้หญิิงที่่�ยัังคงถููกว่่าไม่่เท่่าเทีียมกัับผู้้ชาย แม้้ว่่าสัังคมเปลี่่�ยนไป เรายัังรู้้สึึกว่่าผู้้หญิิงรู้้สึึกท้้อถอยในชีีวิิตมากกว่่าผู้้ชายนะ ว่่าทำำ ไมชีีวิิตการเป็็น ผู้้หญิิงมัันยากจััง และไม่่ใช่่แค่่เราที่่�เจอหรืือมีีความคิิดแบบนี้้� ผู้้หญิิงทั่่�วโลกที่่�ต้้อง พบเจอไม่่มากก็็น้้อยหรืืออาจจะทั้้�งในแบบที่่�แย่่กว่่าเราก็็ได้้ มัันน่่าเศร้้าใจนะ ตอนนั้้�นเราดููหนัังเรื่่�อง On The Basis of Sex ผู้้หญิิงคนหนึ่่�งเขาเก่่งมาก และ เป็็นผู้้หญิิงคนแรกที่่�มีีสิิทธิิได้้เรีียนใน Harvard Law School แต่่กลัับไม่่มีี โอกาสได้้เป็็นผู้้พิิพากษาเพราะเพศสภาพที่่�เป็็นผู้้หญิิงว่่าความไม่่ได้้ แต่่สุุดท้้าย

68 ก็็มีีมหาวิิทยาลััยหนึ่่�งรัับเธอเป็็นอาจารย์์ ด้้วยเหตุุผลที่่�ว่่า การรัับผู้้หญิิงเข้้ามา มัันทำำ ให้้มหาวิิทยาลััยดููดีีเฉย ๆ ดููเปิิดกว้้าง แต่่ก็็ยัังกดทัับความเป็็นผู้้หญิิง ให้้ต่ำ ำ�กว่่าผู้้ชายไว้้อยู่่�ดีี จนสุุดท้้ายเธอก็็ไปต่่อสู้้กัับศาลเรื่่�องนี้้� จนถึึงตอนที่่�เขา แก่่มาก น่่าจะ 70-80 ปีี แม้้ว่่าจะชนะคดีี มัันก็็น่่าคิิดนะว่่ากี่่�ปีีที่่�เธอต้้องเผชิิญกัับ เรื่่�องที่่�ไม่่เป็็นธรรมในชีีวิิต เรามองว่่าผู้้หญิิงยัังคงไม่่ถููกยกให้้เท่่าเทีียมกัับผู้้ชาย ถ้้าเท่่าเทีียมแล้้วมัันจะมีีประเด็็นปััญหาที่่�เกิิดขึ้้�นที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับความรุุนแรงหรืือ ความไม่่เป็็นธรรมต่่อผู้ห้ ญิิงให้้เห็็นอยู่่�เรื่่�อย ๆ อีีกทำำ ไม” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศหญิิง) “ส่่วนเรื่่�องผู้้หญิิง มัันยากมาก ไม่่รู้้จะทำำยัังไง เราจนปััญญาจนอยากจะสาปส่่ง ไม่่อยากเป็็นผู้้หญิิงแล้้ว แล้้วเราเคยเห็็นอย่่างล่่าสุุดก็็ตาม มัันจะมีี ฉากที่่�ตััวละครหนึ่่�งไปวางยาแม่่ของอีีกตััวละครแล้้วโดนผััวตััวเองตบ แล้้วในคอมเมนต์์ก็็แบบเนี่่�ยต้้องโดนสัักทีี เอามัันเลย สะใจมาก แล้้วทุุกคนก็็ดููเลิิฟการที่่�ผู้้หญิิงทำำตััวไม่่ดีีแล้้วต้้องโดนสามีีตบ กลายเป็็นว่่า ถููกแล้้ วที่่�สามีีต้้องสั่่�งสอนภรรยา เราก็็แบบ ทำำ ไมมัันถึึงแบบนั้้�น คุุณแม่่ ตอนที่่�เรีียนภาษาอัังกฤษตอนปีี 2 อาจารย์์ก็็สอนเรื่่�องผู้้หญิิง เขาบอกว่่า ที่่�มัันน่่าเศร้้าเพราะมัันก็็ยัังมีีผู้้หญิิงอีีกมากที่่�โดนกดที่่�เห็็นว่่าสิ่่�งนี้้�ถููกแล้้ว แต่่พอ เราพููดไปว่่า ถ้้าคุุณโดนบ้้างล่่ะ เขาก็็จะบอกว่่า ฉัันจะไม่่ทำำหรอก ฉัันไม่่เป็็น แบบนั้้�น คืือไม่่ว่่ายัังไง การใช้้ความรุุนแรงมัันก็็ไม่่ถููกหรืือเปล่่า ไม่่พอใจอะไร ก็็ไปแจ้้งตำำรวจไหม ไปตบมัันไม่่ได้้ คืือละครมัันดีีนะแต่่มัันวนลููปในสิ่่�งที่่�ทุุกคน พยายามจะรณรงค์์ว่่าเมื่่�อไหร่่ละครแบบนี้้�มัันจะหายไป แล้้วฟีีดในเฟซบุ๊๊�กพอเรา กดไปครั้้�งหนึ่่�ง กลิ่่�นกาสะลองมัันก็็จะรัันมาเรื่่�อย ๆ ใช่่ไหม คืือสุุดท้้ายแล้้วความ คิิดนี้้�มัันก็็ไม่่ได้้หายไปไหน มัันก็็ยัังอยู่่�ของมัันแบบนั้้�น มัันเป็็นคำำว่่า Respect เคารพ ซึ่่�งมัันเป็็นสิ่่�งที่่�ฟัังดููยากมาก มัันเข้้าใจได้้แค่่ว่่าคุุณต้้องเคารพเรา อย่่าง แคมเปญ Don’t tell me how to dress ก็็มาแค่่ช่่วงสงกรานต์์ ตอนนี้้�ก็็หายไป แล้้ว ไม่ไ่ด้้พููดอะไรต่่อ พี่่�เฟลอร์์ (นักัเคลื่่�อนไหวประเด็็นสตรีีนิิยม) ก็็ยัังเป็็นสนาม อารมณ์์ของผู้้คนในโลกออนไลน์์ มัันยาก ผู้้หญิิงด้้วยกัันก็็ยัังไม่่ได้้มองว่่าผู้้หญิิง เป็็นพวกเดีียวกัันด้้วยซ้ำ ำ� เหมืือนเห็็นตััวเองเป็็นอีกีพวกหนึ่่�ง ซึ่่�งคืือพวกไหนก็็ไม่่รู้้” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศหญิิง)

69 “อ๋๋อ เราว่่าคนรุ่่�นก่่อนมีีคุุณธรรมที่่�ไร้้สาระเยอะ เช่่น เรื่่�องผู้้หญิิง สมััยก่่อน ต้้องเป็็นช้้างเท้้าหลััง ถ้้ามีีปากมีีเสีียงมากก็็จะดููไม่่ดีี แต่่ในขณะที่่�ทุุกวัันนี้้�โลก มัันก็็เปลี่่�ยนไป ผู้้หญิิงทำำอะไรได้้มากขึ้้�นโดยที่่�คนไม่่ได้้มองว่่าผู้้หญิิงคนนี้้�เลว หรืือเรื่่�อง free sex ที่่�ดููมีีความเข้้าใจกัันมากขึ้้�น สมััยก่่อนถ้้าใครมีี one night stand หรืือทำำ อะไรพวกนี้้�ก็็จะถููกมองว่่าแย่่ เลว ไปเลย แต่่ทุุกวัันนี้้�มััน เปิิดกว้้างขึ้้�น มีีคนเข้้าใจและยอมรัับมากขึ้้�น ทั้้�งที่่�จริิง ๆ มัันก็็ร่่างกายใคร ร่่างกายมััน จะนอนกัับใครมัันก็็เป็็นสิิทธิิของเขา เราว่่าจริิง ๆ มัันไม่่ได้้มีีอะไร ที่่�เป็็นคุุณธรรมของเราแท้้ ๆ หรอก แต่่ก่่อนอย่่างในนางทาส ผู้้หญิิงยัังใส่่เกาะอก กัันทุุกคนเลย ไม่เ่ห็็นมีีใครบอกว่่าโป๊๊ แต่่เดี๋๋�ยวนี้้�ใครใส่่เกาะอกก็็จะบอกว่่า ได้ยั้ังไง คืือมัันก็็แปรเปลี่่ย�นไป เราว่่ามัันเป็็นอิิทธิิพลจากข้้างนอก ไม่ใ่ช่่จากตััวเรา เมื่่�อก่่อน ผู้้หญิิงก็็เปลืือย ไม่่ใส่่อะไร เหมืือนกัับผู้้ชายนั่่�นแหละ จนมาในยุุควิิกตอเรีีย อะไรสัักอย่่าง ถึึงจะไปรัับเข้้ามา แล้้วทุุกวัันนี้้�กระแสโลกมัันก็็นะ สิิทธิิมัันเข้้ามา แล้้วคนก็็รู้้เรื่่�องพวกนี้้�มากขึ้้�น” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศหญิิง) “ค่่านิิยมทางเพศที่่�มากขึ้้�นค่่ะ คืือปััจจุุบัันค่่านิิยมทางเพศมีีน้้อยค่่ะ เอาแค่่ใน ประเทศไทยนะคะ เหมืือนจะเปิิดกว้้างเกี่่�ยวกัับทางเพศแต่่ก็็ยัังไม่่กว้้างจริิง ๆ เพราะฉะนั้้�นก็็เลยอยากให้้ตััวของคนเรามีีค่่านิิยมทางเพศที่่�มากขึ้้�นกว่่านี้้�เปิิดรัับ ให้้มัันมากกว่่านี้้� เช่่นเปิิดรัับเพศที่่� 3 เพศอื่่�น ๆ ปััจจุุบัันมีีเยอะมากขึ้้�น เช่่น ทอม ดี้้� สาวประเภทสอง แปลงเพศ หรืือยัังไม่่แปลง หรืืออะไรก็็ตาม ก็็อยากให้้ เปิิดรัับมากขึ้้�น ค่่านิิยมเกี่่�ยวกัับรููปร่่างลัักษณะ ปััจจุุบัันเหมืือนคนเราจะยึึดติิด กัับคำำว่่าคนนี้้�ต้้องดููดีี คนนี้้�จะต้้องเป็็นแบบคนนั้้�น คนนี้้�นะถึึงจะดีี บางทีีมัันก็็ ไม่่ต้้องยึึดติิดกัันแบบนี้้�ก็็ได้้ คนเรามัันจะดีีต้้องดีีจากภายในจิิตใจ” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศหญิิง) “หนููคาดหวัังว่่าหนููต้้องประสบความสำำเร็็จในชีีวิิต ทั้้�งเรื่่�องของการงาน การเงิิน ครอบครััว ความรััก หรืือทำำ ในสิ่่�งที่่�เราอยากเป็็น อย่่างหนููอยากเป็็นนางงาม แต่่ คนอาจจะคิิดว่่าหนููเป็็นไม่่ได้้หรอก อย่่างหนููเป็็น LGBT เป็็นไม่ไ่ด้้หรอก ทำำ ไมล่่ะ

70 อย่่างสเปนยัังจััดได้้เลย หนููก็็คิิดว่่าประเทศไทยต้้องมีีจััดขึ้้�นได้้บ้้างแหละ หนูู อยากให้้มีีการเปิิดกว้้าง ในเรื่่�อง Transgender LGBT อย่่างนี้้�มากขึ้้�น หนููอยาก เป็็นนางงาม แต่่ประเทศไทยยัังไม่่ได้้มีีการเปิิดกว้้างสำำหรัับเพศของหนูู อย่่าง เวทีีการประกวดเนี่่�ยคุุณต้้องใช้้คำำนำำหน้้าว่่านางสาวเท่่านั้้�น คุุณต้้องแปลงเพศ แล้้วคุุณถึึงจะประกวดได้้” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศทางเลืือก) “ความรัักที่่�ให้้ทุุกเพศอย่่างเท่่าเทีียม ต่่อให้้เขาคนนั้้�นจะไม่่ชอบกลุ่่�มของเรา เราก็็จะไม่ไ่ ปตัดสิั ินเขาที่่�เพศหรืือสีผิีิวหรืือการสร้้างความแตกต่่างที่่�โดดเด่่นขึ้้�นมา” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เพศทางเลืือก) ศาสนากัับความหลากหลายของหลัักคุุณธรรม ศาสนาเป็็นหลัักคำำสอนที่่�ยึึดเหนี่่�ยวจิิตใจของมนุุษย์์ แต่่ความแตกต่่างกัันในการ นัับถืือศาสนาก็็เป็็นสาเหตุุสำำคััญให้้เกิิดวิิธีีคิิดที่่�แตกต่่างกัันในการใช้้ชีีวิิต ในงานวิิจััยนี้ ้� มีีผู้้ที่่�นัับถืือศาสนาพุุทธร้้อยละ 89 ผู้้ที่่�นัับถืือศาสนาอิิสลามร้้อยละ 4.8 และผู้ที่่้�นัับถืือ ศาสนาคริิสต์ร้์ ้อยละ 3.2 รวมถึึงผู้้ที่่�บอกว่่าตนไม่่นัับถืือศาสนาใดร้้อยละ 3 ซึ่�งจากกา ่ร ประมวลคำำตอบจากคำำสััมภาษณ์์ของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ ทั้้�งหมดมัักตอบเรื่่�อง หลัักคุุณธรรมคล้้าย ๆ กััน ยกเว้้นชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ที่่�นัับถืือศาสนาอิิสลามมีีคำำตอบ ที่่�มีีลัักษณะเฉพาะ ในที่่�นี้ ้� จึึงได้้หยิิบยกประเด็็นที่่�น่่าสนใจเกี่่�ยวกัับอิิทธิิพลของ ศาสนาอิิสลามในการประกอบ-สร้้างหลัักคุุณธรรมต่่อการดำำเนิินชีีวิิตในสัังคม ยุุคปััจจุุบัันในแต่่ละด้้านได้้ ดัังต่่อไปนี้้� คุุณธรรมกัับหลัักการปฏิิบััติิตััวในสัังคม จากการสััมภาษณ์์ชาวดิิจิิทััลถึึงมุุมมองที่่�มีีต่่อสัังคมและการวางตััว การปฏิิบััติิตััว ในการอยู่่ร่่วมกัันในสัังคม ในกรณีีของผู้้นัับถืือศาสนาอิิสลาม สิ่่�งที่่�ชาวดิิจิิทััลมุุสลิิม มีีมุุมมองเป็็นแนวทางเดีียวกัันเกี่่�ยวกัับสิ่่�งสำำคััญที่่�ควรมีีในสัังคมปััจจุุบััน คืือการมีีน้ำำ�ใจ ต่่อกััน การแบ่่งปันั การไม่่เห็น็แก่่ตััว ซึ่่�งมีีอยู่่ในหะดีีษ (คำำสอน) ในหลัักศาสนาอิิสลาม

71 โดยผู้้ให้สั้ัมภาษณ์ทั้้์ �งหมดมองตรงกันว่ั ่าในยุุคปััจจุบัุน ั ด้้วยสภาพสัังคมเมืืองที่่ทุ�ุกคน ต่่างเร่่งรีีบและเห็็นแก่่ผลประโยชน์์มากขึ้ ้� น เอาเปรีียบกัันมากขึ้ ้� น จนทำำ ให้้เกิิดเป็็น ความขััดแย้้งต่่อกัันตามที่่�เห็็นในข่่าวประจำำวััน จึึงมองว่่าการอยู่่ร่่วมกัันในสัังคมควรมีี น้ำ ำ�ใจ เอื้้�อเฟื้้�อเผื่่�อแผ่่ เห็็นแก่่ส่่วนรวม ไม่่เอาเปรีียบ ไม่่เบีียดเบีียน เพราะถ้้าทุุกคน มีีน้ำำ�ใจต่่อกััน สัังคมก็็จะอยู่่ร่่วมกัันอย่่างสงบสุุข โดยการมีีน้ำำ�ใจไม่่จำำ เป็็นต้้องไป แจกของหรืือบริิจาคเป็็นทรััพย์์สิิน อาจเป็็นการช่่วยเหลืือในสิ่่�งเล็็กน้้อยเท่่าที่่�ตนเอง สามารถช่่วยเหลืือได้้โดยไม่่เดืือดร้้อน และต้้องระวัังการถููกเอาเปรีียบ สิ่่�งสำำคััญในสัังคมอีีกประการที่่�ชาวดิิจิิทััลมุุสลิิมส่่วนมากมองว่่าควรมีีในสัังคม ปััจจุุบััน นอกจากการมีีน้ำำ� ใจต่่อกัันคืือความซื่่�อสััตย์์ เช่่นเดีียวกัันกัับชาวดิิจิิทััล ที่่�นัับถืือศาสนาอื่่�น ๆ ที่่�มองว่่าการใช้้ชีีวิิตสัังคม โดยเฉพาะปััจจุบัุัน ต้้องมีีความซื่่�อสััตย์์ เพราะจะทำำ ให้้ได้้รัับการยอมรัับจากคนในสัังคมและทำำ ให้้สามารถดำำเนิินชีีวิิตได้้อย่่าง ปกติิสุุข โดยยกตััวอย่่างที่่�เห็็นชััดเจนจากข่่าวการทุุจริิตของนัักการเมืือง ข่่าวคดีีการโกง ที่่�พบเห็็นบ่่อยครั้้�งบนหน้้าสื่่�อ จะเห็็นได้้ว่่าผู้้ที่่�ทำำการทุุจริิตเป็็นที่่�น่่ารัังเกีียจของสัังคม และนำำมาซึ่่�งความเสื่่�อมเสีียให้้กัับอาชีีพ รวมถึึงตััวเองและครอบครััวด้้วย โดยชาว ดิิจิิทััลได้้ให้้คำำนิิยามของความซื่่�อสััตย์์ในบริิบทของการทำำตามหน้้าที่่�รัับผิิดชอบ การ ไม่่โกง การไม่่โกหก การไม่่ทุุจริิต การทำำตามกฎ การให้้เกีียรติิ และการรัักษาสััจจะ ซึ่่�งทางศาสนาอิิสลามมองว่่า ความซื่่�อสััตย์์ หรืืออะมานะฮฺฺ (อีีมาน) เป็็นหััวใจสำำคััญ ของการใช้้ชีีวิิตที่่�มนุุษย์์ทุุกคนต้้องมีี ไม่่ว่่าคนนั้้�นจะนัับถืือศาสนาใด ๆ ก็ต็าม สัังคมพหุุวััฒนธรรมกัับประเด็็นการเหยีียดศาสนา ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ที่่�นัับถืือศาสนาอิิสลามมัักจะได้้ยิินหรืือเคยมีีประสบการณ์์ พบเห็็นพฤติิกรรมการหมิ่่�นศาสนา เชื้้�อชาติิ วััฒนธรรมที่่�แตกต่่างของคนในสัังคม สำำหรัับกรณีีของชาวดิิจิิทััลมุุสลิิมทั้้�งหมดล้้วนมีีประสบการณ์์การถููกล้้อเลีียนด้้าน ศาสนาโดยทางคำำพููด การเหยีียดทางสื่่�อในรููปแบบการล้้อเลีียน มุุกตลก การเหยีียด บนสัังคมโซเชีียล หรืือการล้้อเลีียนในชั้้�นเรีียน ซึ่่�งชาวดิิจิิทััลมุุสลิิมได้้มีีความเห็็น ที่่�คล้้ายคลึึงกัันต่่อประเด็็นนี้้� คืือมีีความเข้้าใจว่่าผู้้ล้้อเลีียนไม่่มีีความรู้้ความเข้้าใจ ที่่�ถููกต้้องต่่อศาสนาอิิสลาม และเห็็นว่่าถ้้าหากมีีการอธิิบาย อาจทำำ ให้้พฤติิกรรม

72 เหยีียดศาสนาและความขััดแย้้งซึ่่�งมาจากความเข้้าใจที่่�ผิิดหมดไปได้้ จริิงอยู่่ที่่�อาจมีี ชาวมุุสลิิมบางส่่วนที่่�ไม่่พอใจเมื่่�อถููกหมิ่่�น ซึ่่�งเป็็นเรื่่�องปกติิของคนเรา แต่่การเคารพ ให้้เกีียรติิกัันแม้้จะต่่างศาสนาถืือเป็็นสิ่่�งที่่�มุุสลิิมพึึงควรปฏิิบััติิ ซึ่่�งข้้อปฏิิบััติิในการ เคารพ ให้้เกีียรติิ และไม่่ด่่าทอลบหลู่่ ศาสนาอื่่�นนี้ ้�มีีบััญญััติิไว้้ในคััมภีีร์อั์ ัลกุุรอาน บ้้าน โรงเรีียน ชุุมชน: รากฐานคุุณธรรมของชาวดิิจิิทััลมุุสลิิม สำำหรัับชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ที่่�นัับถืือศาสนาอิิสลามยัังมองว่่ามีีความแตกต่่าง ในด้้านการศึึกษาศาสนาอีีกด้้วย กล่่าวคืือ หากยึึดถืือศาสนาอิิสลามแล้้วนั้้�น เยาวชน จะต้้องศึึกษาตามหลัักสููตรอิิสลามศึึกษาในชั้้น�เรีียนหรืือศาสนสถานในชุุมชนเพิ่่�มเติิม โดยเป็็นสิ่่�งที่่�ชาวมุุสลิิมทุุกคนต้้องเรีียน เพราะเกี่่�ยวข้้องกัับการปฏิิบััติิตนตามศาสนกิิจ ของศาสนาอิิสลาม โดยเริ่่�มจากการฝึึกอ่่านอััลกุรุอานไปจนถึึงการเรีียนรู้้เรื่่�องข้้อปฏิิบััติิ ต่่าง ๆ ทางศาสนา เพื่่�อให้้มีีความรู้้ความเข้้าใจที่่�ถููกต้้องในหลัักธรรมของศาสนาและ สามารถปฏิิบััติิตนตามหลัักธรรมของศาสนาได้้โดยสมบููรณ์์ กล่่าวได้้ว่่า เป็็นการศึึกษา เพื่่�อขััดเกลาทางศีีลธรรม เป็็นแนวทางการประกอบกิิจวััตรประจำำวััน และการใช้้ชีีวิิต เพื่่�อการอยู่่ร่่วมกัันอย่่างสัันติิสุุข ถ้้าปฏิิบััติิถููกต้้องตามหลัักศาสนาก็็จะทำำ ในสิ่่�งที่่�ดีี สิ่่�งที่่�ถููกต้้อง ประกอบอาชีีพสุุจริิต มีีชีีวิิตที่่�ดีี คล้้ายกัันกัับทางศาสนาพุุทธที่่�มีีมรรค มีีองค์์ 8 เป็็นหลัักปฏิิบััติิในการดำำเนิินชีีวิิต นอกจากนั้้�น ชาวดิิจิิทััลมุุสลิิมยัังมีีแนวโน้้มที่่�จะให้้ความสนใจในอาชีีพที่่�มีีความ มั่่�นคง ได้้แก่่ การรัับราชการ เนื่่�องจากเห็็นว่่าเป็็นอาชีีพที่่�มีีความมั่่�นคงในชีีวิติ และเป็็น อาชีีพที่่�ทางครอบครััว ผู้้ปกครอง ให้้การสนัับสนุนุนอกจากนั้้�นยัังให้้ความสนใจอาชีีพ ตามทัักษะความถนััด เช่่น การทำำอาหาร เปิิดร้้านขายอาหารเครื่่�องดื่่�ม ร้้านเสื้้�อผ้้า เครื่่�องประดัับ กราฟิิกดีีไซน์์ โปรแกรมเมอร์์ นัักกีีฬา โดยมีีเป้้าหมายในอนาคต ที่่�คล้้ายกััน คืือการประกอบอาชีีพที่่�ให้้รายได้้ที่่�สามารถดููแลสมาชิิกทุุกคนในครอบครััว และตอบแทนพระคุุณของพ่่อแม่่ได้้

73 ชนชั้้�นกัับการประกอบสร้้างหลัักคุุณธรรม ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่โดยส่่วนใหญ่่มีีความเห็็นว่่า ความแตกต่่างทางชนชั้้�นระหว่่าง คนรวยกัับคนจนหรืือชนชั้้�นของคนที่่�มีีต้้นทุุนชีีวิิตมากกว่่านั้้�นจะมีีผลต่่อการ ประกอบสร้้างคุุณธรรม เนื่่�องจากเงื่่�อนไขดัังกล่่าวมีีผลต่่อโอกาสในการดำำเนิินชีีวิิต ตลอดจนแรงผลัักดัันและแรงกดดัันที่่�บีีบบัังคัับให้้ต้้องเลืือกและลัังเลต่่อการปฏิิบััติิ ตามหลัักคุุณธรรม “ฐานะทางเศรษฐกิิจหรืือชนชั้้�นมีีบทบาทให้้คนยึึดถืือหลัักชุุดคุุณธรรมที่่� แตกต่่างกััน บางคนที่่�เป็็นคนฐานะยากจน โดยจริิง ๆ พื้้�นฐานเป็็นคนซื่่�อสััตย์์ แต่่ด้้วยฐานะและอาจจะหาลู่่�ทางในการทำำมาหากิินไม่่ได้้จนต้้องลัักขโมย ไม่่ได้้ อยากทำำแต่่มัันจำำ เป็็น” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กรุุงเทพฯ อายุุ 13-15 ปีี) “อยากรวย ถ้้ามีีเงิินมัันใช้้ชีีวิิตง่่ายขึ้้�น มัันทำำ ให้้เราเข้้าถึึงเทคโนโลยีีง่่ายขึ้้�น เอาง่่าย ๆ แค่่มีีเงิินซื้้�อไอโฟนก็็รู้้สึึกว่่าชีีวิิตง่่ายขึ้ ้� นแล้้ว สิ่่�งที่่�มีีในตััวเครื่่�องมััน ช่่วยเราได้้มาก ซึ่่�งโทรศััพท์์ที่่�ราคาต่ำ ำ�กว่่ามัันไม่่มีีสิ่่�งอำำนวยความสะดวกเหล่่านี้้� หรืืออาจมีีแต่่ทำำ งานได้้ไม่่ดีีเท่่า มีีเงิินซื้้�อเทคโนโลยีีที่่�ดีี ก็็จะช่่วยทำำเกรด ทำำ พอร์์ตโฟลิิโอของเราให้้ดีี เพื่่�อทำำ ให้้เรซููเม่่ของเรามััน Outstanding อาจจะยััง ไม่่ดีีพอหรอก แต่่ก็็ทำำอยู่่�และไม่่หยุุดที่่�จะพััฒนาความคิิดของตััวเอง พยายาม ตามโลกให้้ทัันว่่าเขาทำำอะไรกัันอยู่่� โดยเฉพาะเรื่่�องเทคโนโลยีีที่่�เราจะต้้องตาม ให้้ทัันว่่าเขาพููดถึึงอะไรกัันอยู่่� ทั้้�งหมดเพื่่�อให้้เรามีีงานที่่�ดีี แล้้วฝัันอย่่างอื่่�น มัันจะตามมาเอง” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เชีียงใหม่่ อายุุ 16-18 ปีี) “ผมคิดว่ิ ่าฐานะทางเศรษฐกิิจหรืือชนชั้้นมี�ีบทบาทให้้คนยึึดถืือหลัักชุดคุุณธรรม ที่่�แตกต่่างกัันครัับ คนที่่�ฐานะใกล้้เคีียงกัันมัันจะเข้้าใจกัันมากกว่่าครัับ จะรู้้จััก การให้้เกีียรติิซึ่่�งกัันและกััน และการอยู่่�ในสัังคมก็็ต่่างกััน ชนชั้้�นดีีหน่่อยก็็จะอยู่่�ใน

74 สัังคมของเขา ชนชั้้�นลงมาหน่่อยก็็อยู่่�ส่่วนเขา ต่่อให้ก้ารศึกึษาหรืือเรีียนเหมืือนกััน แต่่สัังคมที่่�เขาอยู่่�นั้้�นต่่างกััน ยัังไงความคิดิก็็ต่่างกัันอยู่่�ดีีครัับ” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ นครพนม อายุุ 16-18 ปีี) “ความยากจนก็็เป็็นปััญหาเหมืือนกััน มัันก็็จะมีีคนทำำผิิดบ้้าง อย่่างเช่่น ค้้า ยาเสพติิด ที่่�เขาทำำ ไปก็็เพราะว่่าเงิินมัันดีี อย่่างเขาเล่่นแชร์์พนัันกััน มัันก็็ได้้ เงิินดีี เขาก็็ไม่่คิิดถึึงความดีี ไม่่คิิดถึึงคุุณธรรมอะไรละ เขาก็็จะทำำ ให้้ตััวเองสบาย มัันก็็จะมีีข่่าวอะไรออกมาเยอะแยะ ฆ่่าชิิงทรััพย์์อะไรอย่่างงี้้� หรืือไม่่ก็็จะเป็็น พวกที่่�เห็็นแก่่ตััว ทำำเพื่่�อตััวเอง แต่่เพราะความที่่�เขาไม่มี่ ีจะกิน ิ บางทีีมันทำั ำ ให้้คน ทำำผิิดได้้เลยนะ แต่่ถ้้าเขามีีเงิิน เป็็นคนรวยเขาก็็คงไม่่มาทำำแบบนี้้�กััน เขามีี ทางเลืือกมากกว่่า ความจริิงคนทุุกคนเขาก็็อยากเป็็นคนดีีนั่่�นแหละ แต่่เขามีี ทางเลืือกไม่่มาก และทางเลืือกที่่�เขามีีบางครั้้�งมัันก็็เป็็นทางที่่�ทำำ ได้้ง่่าย มัันได้้ เร็็ว อะไรอย่่างนี้้�เขาก็็ไหลไปตามสิ่่�งที่่�มัันไม่่ดีี จนสุุดท้้ายเขาก็็ได้้ผลในสิ่่�งที่่�มััน ไม่่ดีีตามมา” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กรุุงเทพฯ อายุุ 19-23 ปีี) “โครงสร้้างของสัังคมไทย คนรวยสามารถรวยได้้มากยิ่่�งขึ้ ้�น ซึ่่�งสามารถกดดััน หรืือเอารััดเอาเปรีียบคนที่่�จนกว่่า ทำำ ให้้คนชนชั้้�นกลางอย่่างเรา การที่่�จะก้้าว ไปสู่่�จุุดสููง ๆ ได้้นั้้�นก็็ค่่อนข้้างยาก ไม่่เหมืือนพวกเขาที่่�ก้้าวกระโดดสููงขึ้้�นไปอีีก ในขณะที่่�อยู่่�จุุดต่ำ ำ� ไม่่มีีทางเงยหน้้าอ้้าปากได้้เลย แต่่สัังคมเราในปััจจุุบัันก็็ทำำ ให้้ เรากล้้าฝัันได้้มากยิ่่�งขึ้้�น เพราะเรามีีบุุคคลตััวอย่่างหลาย ๆ คนในปััจจุุบัันที่่�เขา กล้้าฝััน กล้้าที่่�จะทำำมีีความพยายาม และมีีแพสชััน ที่่�จะ Affort ตััวเองให้้ไป อยู่่�จุุดจุุดนั้้�นได้้ และสัังคมเราในปััจจุุบัันนั้้�นมีีการเปิิดกว้้างมากยิ่่�งขึ้้�น และมีี เทคโนโลยีีและอะไรอีีกหลาย ๆ อย่่างที่่�มาทำำ ให้้เราสามารถใช้้ชีีวิิตหรืือสร้้างเนื้้�อ สร้้างตััวให้้ไปอยู่่�จุุดจุุดนั้้�นได้้ง่่ายขึ้้�น แต่่มัันเป็็นแค่่ส่่วนหนึ่่�งที่่�ทำำ ให้้ผมมองว่่าง่่าย แต่่มัันยัังมีีอีีกส่่วนหนึ่่�งที่่�ทำำ ให้้มองว่่ายาก เช่่น ปััญหาสัังคม ระบบชนชั้้�น การ แข่่งขััน เพราะหลายคนก็็มีกีารพััฒนาความสามารถมากขึ้้�น ถ้้าเราไม่ห่ยุุด เราก็็ต้้อง คอยพััฒนาตััวเอง ต้้องตามงานเสมอ ซึ่่�งบางคนไม่่มีทุุีนหรืือเงิินพอที่่�จะซััพพอร์์ต ตััวเองให้้ได้้รัับการฝึึกฝน เพราะเดี๋๋�ยวนี้้�จะทำำอะไรก็็ต้้องใช้้เงิิน หากเราไม่่มีี

75 ทุุนทรััพย์์ เราก็็ไม่่สามารถยืืนจุุดนั้้�นได้้เลย ส่่วนที่่�สร้้างความฝัันได้้ง่่ายขึ้้�นเลยก็็คืือ แบบแผนตััวอย่่างเป็็นปััจจุุบััน เช่่น ตััวอย่่างของบุุคคลต่่าง ๆ ความเปิดกว้ิ ้างของ สัังคม และส่่วนที่่�ความฝัันเป็็นไปได้้ยาก คืือปััญหาทางสัังคมชนชั้้�น ทุุนทรััพย์์ ผมหวัังว่่าสัังคมไทยจะมีีระบบการจััดการสิ่่�งต่่าง ๆ ไม่่ว่่าจะเป็็นการคมนาคม การจััดการ การบริิหารของฝ่่ายบริิหารต่่าง ๆ รวมถึึงการใช้้กฎหมาย เพื่่�อที่่�จะได้้ มาซััพพอร์์ตชีีวิิตของเราให้้ดีีขึ้้�น เนื่่�องจากการใช้้กฎหมายยัังมีีช่่องโหว่่มากมาย หากเกิิดขึ้้�นกัับเรา มัันไม่่ทำำ ให้้เรารู้้สึึกปลอดภััย เพราะคนที่่�มีีอำำนาจกดขี่่�ข่่มเหง เราได้้คนที่่มี�อำีำนาจเท่่านั้้�นถึึงจะเปลี่่ย�นแปลงหรืือร่่างมัันขึ้้�นมาได้้ ซึ่่�งเราไม่สา่มารถ ทำำอะไรได้้เลย ถึึงแม้้เราจะมีีความรู้้ แต่่คนที่่�มีีเงิินหรืืออำำ นาจก็็เปลี่่�ยนแปลง มัันได้้ เราจึึงถููกเขากดขี่่�” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กรุุงเทพฯ อายุุ 19-23 ปีี) ปััจจััยต่่าง ๆ ข้้างต้้นสะท้้อนให้้เห็็นว่่า การสอนหลัักคุุณธรรมในปััจจุุบัันให้้ สอดคล้้องกัับมุุมมองของชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่เป็็นเรื่่�องที่่�มีีความท้้าทายมากยิ่่�งขึ้้�น เนื่่�องจากชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ประกอบสร้้างหลัักคุุณธรรมผ่่านมุุมมองของตนเอง ซึ่่�งมีีความลุ่่มลึึก ซัับซ้้อน แต่่สะท้้อนที่่�มาที่่�ไปที่่�ค่่อนข้้างชััดเจน มุุมมองเหล่่านี้ ้� เชื่่�อมโยงกัับอัตลัักษณ์์โดยตรง การประกอบสร้้างหลัักคุุณธรรมของคนรุ่่นนี้จึ ้�ึงอยู่่ภายใต้้ เงื่่�อนไขที่่�หลากหลาย อาทิิ ต้้องเน้้นความเป็็นปััจเจก เท่่าทัันต่่อความเปลี่่�ยนแปลง ที่่�รวดเร็็ว ให้้คุุณค่่ากัับความหลากหลาย หลัักคุุณธรรมต้้องมีีเหตุุผลรองรัับ สามารถ อธิิบายได้้ มีีความยืืดหยุ่่น และสามารถนำำ ไปประยุุกต์์ใช้้ได้้จริิง มุุมมองนี้้�สะท้้อนให้้เห็็นว่่าผลกระทบจากเทคโนโลยีีที่่�มีีต่่ออััตลัักษณ์์ในมิิติิต่่าง ๆ เป็็นส่่วนสำำคััญที่่�ทำำ ให้้การสอนหลัักคุุณธรรมต้้องคำำนึึงถึึงสิ่่�งเหล่่านี้้� ดัังนั้้�นการสอน หลัักคุุณธรรมให้้แก่่ชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่จึึงต้้องอาศััยความเข้้าใจเกี่่�ยวกัับอััตลัักษณ์์ เพราะอัตลัักษณ์ข์ องชาวดิิจิทัิัลรุ่่นใหม่นี้่ ้�เปรีียบเสมืือนเป็็นกรอบในการกำำหนดคุุณธรรม ของยุุคสมััยพวกเขา ผู้้มีีส่่วนเกี่่�ยวข้้องในการสอนและปลููกฝัังหลัักคุุณธรรม ไม่่ว่่า จะเป็็นผู้้ปกครอง ครููรวมถึึงนายจ้้างหรืือผู้้บัังคัับบััญชา จึึงจำำ เป็็นต้้องปรัับตััว ปรัับ กระบวนทััศน์์เพื่่�อให้้หลัักคุุณธรรมที่่�ต้้องการถ่่ายทอดนั้้�นสอดรัับกัับวิิธีีคิิด การตีีความ และการนำำ ไปประยุุกต์์ใช้้ได้้จริิงของชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่

76 การเรีียนรู้้หลัักคุุณธรรม (MoralEducation) ที่่�สอดรัับกัับอััตลัักษณ์์ของชาวดิจิทัิัล ไทยรุ่่นใหม่่ รููป 1 ภาพแสดงอััตลัักษณ์์สำำคััญของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ ประกอบด้้วยลัักษณะ ดัังต่่อไปนี้้� รููปภาพข้้างต้้นแสดงอััตลัักษณ์์ที่่�ส่่งผลต่่อการประกอบสร้้างหลัักคุุณธรรมของ ชาวดิิจิิทััลไทยจากการสััมภาษณ์์แบบเจาะลึึก และการวิิเคราะห์์ข้้อมููลที่่�ได้้จากชาว ดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่และรููปแบบของการปลููกฝัังหลัักคุุณธรรมจากผู้้ที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับ ชาวดิิจิิทััลไทย อัันได้้แก่่ ผู้้ปกครอง ครูู/อาจารย์์ และนายจ้้าง/ผู้้บัังคัับบััญชา ซึ่่�งหากบุุคคลแวดล้้อมเหล่่านี้้�สามารถยอมรัับที่่�จะทำำความเข้้าใจพร้้อมจะเปิิดใจ มีความกล้าแสดงออก (Freedom of Self-Expression) มีจุดยืนชัดเจน แต่ก็เปิดกว้างต่อ การต่อรองทางความคิด (Have a Standpoint and Open Thoughts for Negotiation) พัฒนาตัวเอง และจัดลำดับงาน เพื่อให้ เท่าทันต่อสิ่งใหม่ๆ ตลอดเวลา (Seek for Self-development and Use Prioritization in Life) ชอบเลือกรับสาร ที่หลากหลาย (Like to Gather Various Sources of Information) ชื่นชอบการสร้าง ความเท่าเทียมและ รับผิดชอบต่อสังคม (Equality and Social Responsibility) มีความยืดหยุ่นใน การปรับมุมมองและวิถีชีวิต (Flexible and Adaptive) อัตลักษณ์ของ ชาวดิจิทัลไทยรุ่นใหม่ (Thai Digital Natives’ Identities)

77 และปรัับตััวให้้สอดรัับกัับอััตลัักษณ์์และความเป็็นตััวตนของชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ รวมถึึงค่่านิิยมที่่�เปลี่่�ยนแปลงไปในยุุคปััจจุุบััน จะนำำ ไปสู่่การสร้้างการสอนและ การเรีียนรู้้หลัักคุุณธรรม (Moral Education) ในแต่่ละช่่วงชีีวิิตของชาวดิิจิิทััลไทยที่่� สอดรัับกัับความเป็็นคนรุ่่นใหม่่ได้้เป็็นอย่่างดีีทั้้�งนี้ ้�มีีข้้อเสนอแนะดัังต่่อไปนี้้� บทบาทของผู้้ปกครองกัับการขััดเกลาหลัักคุุณธรรมในครอบครััว อัตลัักษณ์์และคุุณลัักษณะที่่�โดดเด่นข่ องชาวดิิจิทัิัลไทยรุ่่นใหม่คื่ ือ การมีีความมั่่น�ใจ และรัับข้้อมููลข่่าวสารจากหลากหลายแหล่่ง ทำำ ให้้คนในช่่วงวััยนี้ ้�มีีนิิสััยเปรีียบเทีียบ คิิดวิิเคราะห์์ วิิพากษ์์วิิจารณ์์อยู่่ตลอดเวลา ผู้้ปกครองจึึงควรเปลี่่�ยนบทบาทจากผู้้อบรม สั่่�งสอน (Teaching and Preaching) เป็็นผู้้ชี้้�แนะ (Guidance) และผู้้เป็็นต้้นแบบ (Role Model) ในการปลููกฝัังลููกหลานชาวดิิจิทัิัลไทยรุ่่นใหม่่ การสั่่�งสอนและอบรมทาง วาจาเพีียงอย่่างเดีียวจึึงอาจกลายเป็็นการสั่่�งสอนให้้เชื่่�อโดยไม่่มีีเหตุุผลเชิิงประจัักษ์์ ซึ่่�งเป็็นวิิธีีการที่่�ถููกโต้้แย้้งและต่่อต้้านจากชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ การปลููกฝัังหลัักคุุณธรรมของผู้้ปกครองจึึงจำำ เป็็นต้้องเริ่่�มจากการปรัับเปลี่่�ยน ความคิิดเกี่่�ยวกัับคนในช่่วงวััยนี้้� รวมถึึงปรัับเปลี่่�ยนมุุมมองที่่�มีีต่่อเทคโนโลยีีซึ่่�งเป็็น ปััจจััยสำำคััญต่่อชีีวิิตของชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ ควบคู่่กัับความเข้้าใจเรื่่�องหลัักคุุณธรรม ที่่�ตนอยากให้้บุุตรนั้้�นมีีได้้เป็็นอย่่างดีี โดยผู้้ปกครองอาจเริ่่�มด้้วยการสัังเกตหรืือพููดคุุย สนทนากัับบุุตรว่่าเขาเปิิดรัับช่่องทางจากสื่่�ออะไรบ้้าง และข้้อมููลแบบไหนที่่�ทำำ ให้้เด็็ก สนใจ แล้้วลองสำำรวจเนื้้�อหาของสื่่�อในช่่องทางนั้้�น ๆ ด้้วยตนเอง ด้้วยวิิธีีการนี้้�จะทำำ ให้้ ผู้้ปกครองเข้้าใจลัักษณะเนื้้�อหาที่่�เด็็กเลืือกเปิิดรัับผ่่านสื่่�อได้้ดีีขึ้้�น ทำำ ให้้ผู้้ปกครองเอง มีีทัักษะและเข้้าใจวิิธีีการใช้้สื่่�อดิิจิิทััลของบุุตร รู้้เท่่าทัันข้้อมููลสาระที่่�เด็็กเลืือกรัับ ที่่�สำำคััญคืือเข้้าใจที่่�มาของความคิิดของเด็็กที่่�เป็็นชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในลำำดัับต่่อไป ผู้้ปกครองสามารถชี้้�แนะแหล่่งข้้อมููลที่่�มีีเนื้้�อหาสอดคล้้องกัับความสนใจของเด็็กที่่�คิิด ว่่าส่่งผลดีีต่่อบุุตรได้้มากยิ่่�งขึ้้�น หรืือแม้้แต่่การเป็็นเพื่่�อนเด็็กในการเปิิดรัับสื่่�อที่่�บุุตรดูู ไปพร้้อม ๆ กันั เช่น่ หากเด็็กดููรายการที่่�เกี่่�ยวกัับการรีีวิิวการใช้ชีีวิ้ติในรููปแบบต่่าง ๆ ของ เน็็ตไอดอลจากช่่องรายการในยููทููบหรืือวิดีีิโอในเฟซบุ๊๊�ก ผู้้ปกครองสามารถใช้้พฤติิกรรม

78 ของเน็็ตไอดอลเหล่่านั้้�นมายกตััวอย่่างเปรีียบเทีียบ สอนให้้เห็็นว่่าพฤติิกรรมเหล่่านั้้�น ดีีหรืือไม่่ดีีอย่่างไร ควรทำำหรืือไม่่ควรทำำเพราะอะไร แต่่สิ่่�งสำำคััญคืือผู้้ปกครองต้้องให้้ เวลา ให้้ความสนใจ มีีความอดทน เปิดิใจ และตั้้�งใจ ที่่�จะเรีียนรู้้ไปพร้้อมกัับบุุตรหลาน ของตนอย่่างจริิงใจ โดยลัักษณะการสอนหลัักคุุณธรรมเช่่นนี้้�จะทำำ ให้้ชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่รู้้สึึกว่่า เป็็นสิ่่�งที่่�เด็็กซึึมซัับได้้ในชีีวิตปร ิะจำำวันัและเป็็นสิ่่�งที่่�ใกล้ตั้ัว เห็น็ ได้้ในสถานการณ์ปั์ ัจจุบัุนั จะทำำ ให้้เด็็กรัับฟัังคำำสอนได้้ดีีขึ้้�น วิิธีีการสอนหลัักคุุณธรรมจากสถาบัันครอบครััวให้้กัับ ชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่จะอยู่่ในรููปแบบของความใกล้้ชิิด ความไม่่เป็็นทางการ แต่่เด็็ก จะเห็น็ ได้้ในชีีวิิตประจำำวัันที่่�คลุุกคลีีกัับสมาชิิกครอบครััว ที่่�สำำคััญที่่�สุุดคืือบุุตรจะจดจำำ สิ่่�งที่่�เห็็นอย่่างสม่ำ ำ� เสมอที่่�ผู้้ปกครองทำำมากกว่่าสิ่่�งที่่�พููดว่่าควรทำำ และจะประเมิินด้้วย ตนเองว่่าสามารถนำำ มาเป็็นแบบอย่่างให้้พวกเขาได้้หรืือไม่่ ไม่่ว่่าจะเลืือกทำำตามเพราะ ได้้ซึึมซัับเป็็นส่่วนหนึ่่�งของเขาด้้วย หรืือเลืือกที่่�จะโต้้แย้้งว่่าไม่่ถููกต้้อง เช่่น การสอนวิินััย จราจร ถ้้าสมาชิิกในบ้้านละเมิิดระเบีียบวิินััยที่่�สั่่�งสอนให้้คนในช่่วงวััยนี้้�เห็็นเสีียเอง คนในช่่วงวััยนี้ก็ ้� ็จะไม่ยึ่ดคำึ ำสั่่�งสอนนั้้น� เป็็นแบบอย่่าง แล้้วหันัไปหาต้้นแบบใหม่่จากพื้้นที่่� � อื่่�น ๆ ทางสัังคมที่่�สร้้างความเชื่่�อมั่่�นและความเชื่่�อใจให้้แก่่ตนเองได้้แทน ถึึงแม้้ว่่าชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่จะสามารถเข้้าถึึงข้้อมููลจากพื้้�นที่่�ต่่าง ๆ ได้้ง่่าย จนทำำ ให้้ต้้นแบบในการประกอบสร้้างคุุณธรรมมัักเป็็นการผสมผสานกันรัะหว่่างต้้นแบบ จากหลาย ๆ พื้้�นที่่� แต่่สถาบัันครอบครััวอัันมีีผู้้ปกครอง รวมไปถึึงการมีีครอบครััว ขยายของญาติิพี่่�น้้องและปู่่ย่่าตายาย สามารถเป็็นต้้นแบบที่่�ชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่เห็็น ได้้บ่่อยที่่�สุุด และยัังเป็็นต้้นแบบหลัักในการประกอบสร้้างหลัักคุุณธรรมให้้กัับคนใน ช่่วงวััยนี้้�อย่่างยาวนานและยั่่�งยืืน เพราะเป็็นการได้้รัับการปลููกฝัังตั้้�งแต่่เกิิดมาในช่่วง เยาว์์วััยอัันสอดคล้้องกัับการพััฒนาเรื่่�องจิิตสำำนึึกในเรื่่�องคุุณธรรมได้้เป็็นอย่่างดีี เพราะ เป็็นช่่วงวััยที่่�ประกอบสร้้างอััตลัักษณ์์ของปััจเจกบุุคคล

79 สถาบัันการศึึกษากัับการถ่่ายทอดหลัักคุุณธรรม สำำหรัับบริิบทการเรีียนการสอนในสถาบัันการศึึกษาในปััจจุุบัันนั้้�น ครูู/อาจารย์์ ควรต้้องปรัับบทบาทจากผู้้คอยหยิิบยื่่�น (Provider) หลัักคุุณธรรมที่่�คิิดว่่าดีีมาเป็็น ผู้้ร่่วมเดิินทางค้้นหาหลัักคุุณธรรมที่่�เหมาะสมไปพร้้อม ๆ กัับชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ (Journey Seeker) โดยส่่งเสริิมให้้คนในช่่วงวััยนี้้�ได้้ใช้้ความคิดวิิเคราะห์ล่์ ่วงหน้้าถึึงการ ตััดสิินใจการกระทำำของตนเองที่่�สามารถส่่งผลกระทบต่่อผู้้อื่่�นและส่่วนรวม เพื่่�อสร้้าง ความรัับผิดิชอบต่่อตนเองและสัังคม ซึ่่�งครููอาจารย์์อาจใช้สื่่้�อผสมผสานเข้้ามากัับบทเรีียน เกี่่�ยวกัับคุุณธรรม เช่่น การเปิิดพื้้�นที่่�ถกเถีียงด้้วยการให้้ผู้้เรีียนจัับประเด็็นจากรายการ อย่่าง TED Talk หรืือพอดแคสต์์ เข้้ามาบููรณาการกัับกรณีีศึึกษาใกล้ตั้ัวผู้้เรีียนในชุุมชน ที่่�อาศััยอยู่่ ซึ่่�งสื่่�อที่่�จะนำำเสนอในห้้องเรีียนอาจได้้มาโดยการให้ผู้้เ้รีียนได้ค้้น้คว้้าและเลืือก เสนอตััวสื่่�อมาก็็ได้้ ซึ่่�งครููทำำหน้้าที่่�เป็็นผู้้ดำำเนินิการสนทนาและสอดแทรกหลัักคุุณธรรม ที่่�เด็็กควรได้้รัับ เสริิมไปกัับประเด็็นที่่�ผู้้เรีียนนำำเสนอหลัังจากที่่�ได้้ฟัังได้้ชมสื่่�อเหล่่านี้้� นอกจากนี้้� ครููควรมีีบทบาทในการชี้้�ให้้เห็็นถึึงกระบวนการต่่อยอดทางความคิิด ที่่�เกิิดจากการตกผลึึกในการสนทนาดัังกล่่าวด้้วยว่่า เรื่่�องที่่�จะนำำ ไปบููรณาการปรัับใช้้ ให้้เข้้ากัับวิิถีีชีีวิิตตามแบบของผู้้เรีียนได้้อย่่างไร จุุดนี้้�ครููและผู้้เรีียนอาจจะตกผลึึก เสนอกิิจกรรมนอกห้้องเรีียนที่่�ผู้้เรีียนและครููสามารถออกไปช่่วยสัังคมได้้อีีกด้้วย อย่่างไรก็็ตาม ทางโรงเรีียนและสถาบัันการศึึกษาไม่่ควรประเมิินการทำำกิิจกรรม เพื่่�อส่่วนรวมและนำำกลัับมาเป็็นคะแนน เพื่่�อให้้ผู้้เรีียนได้้เข้้าใจว่่าเป็็นสิ่่�งที่่�ทำำเพื่่�อสัังคม จริิง ๆ ลัักษณะการเรีียนรู้ห้ลัักคุุณธรรมเหล่่านี้้�จะสอดคล้้องกัับอัตลัักษณ์์ในช่่วงวััยเรีียน ของชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ คืือนอกจากจะเป็็นผู้้ที่่�มีีความมั่่�นใจในตนเองและเปิิดรัับ ข้้อมููลข่่าวสารแล้้ว ยัังเป็็นผู้้ที่่�กล้้าแสดงออก มีีความคิิดเป็็นของตนเองสููง และสนใจ ต่่อสภาพแวดล้้อมทางสัังคมที่่�เกิิดขึ้้�นรอบตนเอง ซึ่่�งถ้้าหากยัังคงสอนหลัักคุุณธรรม ในโรงเรีียนด้้วยวิิธีีดั้้�งเดิิม หรืือมีีการแลกเปลี่่�ยนและวััดผลด้้วยคะแนน จะส่่งผลให้้ เกิิดกระแสต่่อต้้านและโต้้แย้้งมากกว่่าการยอมรัับ

80 ดัังนั้้�นครููจึึงต้้องปรัับตััวจากการเป็็นแม่่พิิมพ์์เหล็็กที่่�ผลิิตคำำสอนเกี่่�ยวกัับหลััก คุุณธรรมเพีียงชุุดเดีียวไปเป็็นแม่่พิิมพ์์ยางที่่�มีีความยืืดหยุ่่น พร้้อมผลิิตหลัักคุุณธรรม ที่่�หลากหลาย รวมถึึงเปิิดพื้้�นที่่�ให้้ชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ได้้แสดงความเห็็นเกี่่�ยวกัับ หลัักคุุณธรรมที่่�ได้้หยิิบยื่่�นให้้พวกเขาด้้วย เพื่่�อเรีียนรู้้และแลกเปลี่่�ยนทััศนะระหว่่างวััย เพื่่�อให้้ต่่างฝ่่ายต่่างเกิิดความเข้้าใจและสามารถปรัับตััวต่่อความแตกต่่างทางความคิิด ของแต่่ละรุ่่นวััย นอกจากนี้้� การลดบทบาทจากผู้พููด้ (Preacher) เป็็นผู้้ฟััง (Listener) และผู้้ให้้การช่่วยเหลืือ (Facilitator) จะทำำ ให้้ครููทำำความเข้้าใจชีีวิติและสภาพแวดล้้อม ของชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ได้้ดีียิ่่�งขึ้้�น สามารถนำำมาประยุุกต์์ใช้้ในการเรีียนการสอน และสะท้้อนภาพคุุณธรรมตามความเป็็นจริิงที่่�จะให้้ผู้้เรีียนสามารถเข้้าใจและสามารถ เชื่่�อมโยงคุุณธรรมกัับสภาพแวดล้้อมหรืือวิถีีชีีวิิตที่่�แท้้จริิง วััฒนธรรมองค์์กรกัับการเรีียนรู้้หลัักคุุณธรรมสำำหรัับวิชิาชีีพ ชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่มีีอััตลัักษณ์์ที่่�ให้้ความสำำคััญกัับความเท่่าเทีียมและชอบ พััฒนาตััวเองอยู่่เสมอ ดัังนั้้�นนายจ้้างยุุคนี้ ้� จึึงจำำ เป็็นต้้องปรัับภาพลัักษณ์์จากการเป็็น หััวหน้้างานผู้้มากด้้วยความรู้้และประสบการณ์์หรืือผู้้เชี่่�ยวชาญ (Knowledgeable Person/Expert) มาเป็็นผู้้นำำทีีม (Coach) ที่่�เปิิดกว้้างต่่อความคิิดที่่�แตกต่่าง นอกจากนี้้�การจััดลำำดัับความคิิดความสำำคััญของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ (Prioritization) อาจไม่่ตรงตามหลัักการทำำงานแบบดั้้�งเดิิมของคนยุุคก่่อน เช่่น สิ่่�งใดสามารถทำำ ให้้ เสร็็จได้้ก่่อนในเวลาที่่�จำำกััดจะเลืือกทำำสิ่่�งนั้้�นก่่อน โดยไม่่ได้้คำำนึึงถึึงการจััดลำำดัับความ สำำคัั ญของงา น เ ป็็น ห ลัักไ ม่่เห มืื อ น ค นยุุ คก่่ อ นที่่�จะเริ่่�มจากการทำำง า น ที่่�สำำคััญให้้ลุุล่่วงก่่อนการทำำงานที่่�ไม่่สำำคััญไว้้ภายหลััง แต่่ชาวดิิจิิทััลไทยจะให้้ ความสำำคััญกัับเรื่่�องการใช้้เวลาเป็็นหลััก โดยจะเลืือกทำำงานที่่�เสร็็จเร็็วก่่อน เพื่่�อจะได้้มีีเวลาเพิ่่�มขึ้้�นในการทำำกิิจกรรมอื่่�น ๆ ทำำ ให้้คนในช่่วงวััยนี้้�ชอบสภาพ การทำำงานที่่�มีีความยืืดหยุ่่นและเปิิดกว้้างต่่อความคิิดของพวกเขา ให้้พวกเขาได้้ ตััดสิินใจเองว่่าจะบริิหารจััดการกระบวนการทำำงาน อย่่างไรเพื่่�อให้้บรรลุุผลสำำเร็็จโดย ไม่่ต้้องมากำำหนดว่่าต้้องทำำอย่่างไรบ้้างในรายละเอีียด

81 ทั้้�งนี้้� นายจ้้างทั้้�งในองค์์กรภาครััฐและเอกชนจึึงควรสร้้างความเข้้าใจและปรัับ มุุมมองต่่อการทำำงานของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ให้้สอดรัับกัับการแสดงออกซึ่่�งตััวตนของ พวกเขา อีีกทั้้�งนายจ้้างจำำ เป็็นที่่�ต้้องเรีียนรู้้การใช้้เทคโนโลยีีให้้เท่่าทัันกัับคนรุ่่นใหม่่ เพื่่�อเป็็นประโยชน์์ในการเข้้าใจถึึงวิิถีีชีีวิิตและพฤติิกรรมของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ ซึ่่�งจะ ส่่งผลดีีต่่อการสร้้างปฏิิสััมพัันธ์์ในองค์์กร ในการละลายพฤติิกรรมและอบรมขััดเกลา วััฒนธรรมองค์์กรให้้กัับชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพ นอกจากนี้้� นายจ้้าง ต้้องคำำนึึงถึึงแนวคิิดในการทำำงานของชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ที่่�ต้้องการการทำำงาน อย่่างมีีความสุุขโดยไม่่เอาเปรีียบคนอื่่�น และไม่่ต้้องการให้้ใครมาเอาเปรีียบตนเอง เช่่นกััน อีีกทั้้�งการที่่�นายจ้้างมีีวิิธีีการสั่่�งงานอย่่างชััดเจน ให้้เหตุุผลที่่�ทำำ ให้้พวกเขา ได้้เห็็นภาพใหญ่่ ภาพรวมของผลลััพธ์์ในชิ้้�นงานนั้้�น ๆ จะทำำ ให้้ไม่่เกิิดการทำำงาน ที่่�ซ้ำ ำ� ซ้้อนและช่่วยลดความขััดแย้้งในการทำำงานร่่วมกััน สิ่่�งเหล่่านี้ ้� คืือหลัักคุุณธรรม ที่่�ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ให้้ความสำำคััญและมองหาในผู้้บัังคัับบััญชาที่่�ดีี บทบาทของรััฐในฐานะผู้้กำำหนดหลัักคุุณธรรมสำำหรัับพลเมืือง ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่มีีทัักษะในการเลืือกรัับข้้อมููล มีีความถี่่�ถ้้วนและรอบคอบ ในการแสวงหาข้้อมููลเพื่่�อเพิ่่�มพููนความรู้้ให้้กัับตนเองอยู่่ตลอดเวลา รััฐจึึงควรต้้อง เปลี่่�ยนบทบาทจากเป็็นผู้้ควบคุุมข้้อมููลข่่าวสาร (Information Controller/Sensor) มาเป็็นผู้้สนัับสนุุนและช่่วยเหลืือชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ให้้เข้้าถึึงข้้อมููลข่่าวสารที่่�จำำ เป็็น (Information Supporter) เพื่่�อพััฒนาศัักยภาพของคนในช่่วงวััยนี้้� อีีกทั้้�งรััฐยัังจำำ เป็็น ต้้องสำำรวจแนวโน้้มความต้้องการว่่ามีีข้้อมููลใดที่่�เด็็กรุ่่นนี้้�สนใจและควรได้้รัับการเข้้าถึึง เพื่่�อเป็็นประโยชน์ต่์ ่อตััวพวกเขา ซึ่่�งอาจกระทำำ ได้ผ่้ ่านการช่่วยส่่งเสริิมผู้้ปกครองในการ แสวงหาช่่องทางสื่่�อที่่�ช่่วยสอนหลัักคุุณธรรมให้้กัับคนในช่่วงวััยนี้้� อีีกทั้้�งรััฐยัังสามารถ ช่่วยส่่งเสริิมผ่่านการรณรงค์์ด้้วยสื่่�อโฆษณาที่่�เน้้นย้ำ ำ� ค่่านิิยมที่่�ดีีและสอดคล้้องกัับวิิธีีคิิด ของคนในวััยนี้้�ในทางอ้้อม แต่่ไม่่ใช่่การหยิิบยื่่�นให้้ว่่าสิ่่�งที่่�เด็็กรุ่่นนี้้�ควรมีีในฐานะหลััก คุุณธรรมควรมาจากชุุดความคิิดชุุดเดีียวตามนโยบายรััฐบาล นอกจากนี้้� รััฐยัังมีีส่่วน ที่่�เป็็นกำำลัังสำำคััญในการสนัับสนุุนครููและนายจ้้าง ส่่งเสริิมให้้ครููและนายจ้้างในองค์์กร มีีการเรีียนรู้้เทคโนโลยีีอย่่างเท่่าทัันต่่อชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่และสามารถใช้้เทคโนโลยีี ได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพอีีกด้้วย

82 การนำำเสนอในประเด็็นที่่�กล่่าวมานี้้�แสดงให้้เห็็นอย่่างชััดเจนว่่า พััฒนาการและ ผลกระทบของเทคโนโลยีีนอกจากจะส่่งผลต่่อการเปลี่่�ยนแปลงโครงสร้้างสัังคมใน ภาพรวมในลัักษณะของ Technological Disruption แล้้ว ภาวะดัังกล่่าวยัังส่่งผลต่่อ การเปลี่่�ยนแปลงอััตลัักษณ์์รุ่่นของชาวดิิจิิทััล ทำำ ให้้ชาวดิิจิิทััลไทยมีีอััตลัักษณ์์รุ่่นที่่� แตกต่่างจากคนรุ่่นก่่อน ซึ่่�งส่่วนหนึ่่�งเนื่่�องมาจากบทบาทของสื่่�อ โดยเฉพาะสื่่�อสัังคม ออนไลน์์ ซึ่�งเข้้ามา ่ มีีอิิทธิิพลอย่่างยิ่่�งต่่อชาวดิิจิิทััลไทยในปััจจุุบััน นอกจากนี้้� ชาวดิิจิทัิัลไทยรุ่่นใหม่ยั่ ังมีีมุุมมองต่่อหลัักคุุณธรรมที่่�แตกต่่างไปจากเดิิม การสอนหลัักคุุณธรรมให้้กัับคนในช่่วงวััยนี้ ้� จึึงจำำ เป็็นต้้องอาศััยการทำำความเข้้าใจเรื่่�อง อัตลัักษณ์รุ่่นที่่ ์ �สามารถนำำกลัับมาใช้้ให้้เกิดปร ิ ะโยชน์์ในการส่่งเสริิมปลููกฝัังหลัักคุุณธรรม ทั้้�งรููปแบบของเนื้้�อหาและวิิธีีการสอนที่่�สอดคล้้องกัับคนรุ่่นใหม่่ ความพยายามในการ ปลููกฝัังหลัักคุุณธรรมให้้คงอยู่่ ลดการต่่อต้้าน และมีีความยั่่�งยืืน จึึงต้้องอาศััยการเข้้าใจ ต้้นเหตุุของการเปลี่่�ยนแปลงที่่�ทำำ ให้้คนในรุ่่นนี้้�มีีองค์์ประกอบทางอััตลัักษณ์์อย่่างไร เป็็นสำำคััญ อีีกทั้้�งชี้้�ให้้เห็็นความสััมพัันธ์์ในรููปแบบที่่�พวกเขาเลืือกรัับได้้จากบุุคคลกลุ่่ม ต่่าง ๆ ในสัังคม เช่่น การสะท้้อนข้้อมููลไปถึึงผู้้ปกครองในแง่่ของการเป็็นตััวแบบที่่�ดีี ให้้กัับชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ได้้เห็็นเป็็นแบบอย่่าง และให้้ผู้้ปกครองได้้ปรัับเปลี่่�ยน มุุมมองใหม่่เกี่่�ยวกัับการใช้้เทคโนโลยีีของชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่จากการมองเทคโนโลยีี ในเชิิงลบ กลายเป็็นมุุมมองต่่อการใช้้เทคโนโลยีีให้้เป็็นประโยชน์์ต่่อการเรีียนรู้้ของลููก มากขึ้้�น สำำหรัับครูู/อาจารย์์สามารถนำำ ไปใช้้ประโยชน์์เพื่่�อเป็็นแนวทางในการสร้้าง ความเข้้าใจและหาแนวทางปลููกฝัังการเป็็นพลเมืืองดิิจิิทััลไทยที่่�ดีี โดยการปรัับตััวใน การเรีียนรู้้มีีการใช้้สื่่�อเทคโนโลยีีเพื่่�อใช้้ในการเพิ่่�มพููนและส่่งต่่อความรู้้ให้้กัับนัักเรีียน นัักศึึกษาให้้กลายเป็็นแรงงานที่่มีีคุ�ุณภาพในอนาคต ในขณะที่่น�ายจ้้างหรืือผู้้บัังคัับบััญชา ที่่�ต้้องทำำงานร่่วมกัับชาวดิิจิิทััลสามารถเตรีียมความพร้้อมเพื่่�อการปรัับตััวและทำำความ เข้้าใจต่่ออััตลัักษณ์์และหลัักคุุณธรรมที่่�ชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ยึึดถืือ เพื่่�อเป็็นประโยชน์์ ต่่อการสื่่�อสารในการทำำงานกัับชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่และรู้้วิิธีีที่่�จะลดความขััดแย้้งใน องค์์กรระหว่่างคนต่่างวััย

83 อีีกทั้้�งความเข้้าใจในพฤติิกรรมของวััยรุ่่นชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ยัังช่่วยผู้้ปกครอง ครููนายจ้้าง และภาครััฐในยุุคดิิจิิทััล ในการประกอบสร้้างอััตลัักษณ์์และหลัักคุุณธรรม ของคนรุ่่นใหม่่ในฐานะทุนุมนุุษย์์ที่่�จะมีีศัักยภาพพััฒนาประเทศไทย ทั้้�งยัังสามารถช่่วย ให้้ผู้้เกี่่�ยวข้้องเองได้้เริ่่�มต้้นปรัับตััวและเปลี่่�ยนรููปแบบบทบาทเพื่่�อให้้สอดรัับกัับทิิศทาง ในการพััฒนาศัักยภาพของชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่และรู้้เท่่าทัันต่่อการใช้้เทคโนโลยีี เพื่่�อจััดการและรัับมืือกัับผลกระทบที่่�จะเกิิดขึ้้�นในสัังคมจากการเข้้ามาของเทคโนโลยีี ได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพในยุุคสัังคมไทย 4.0 ที่่�มุ่่งพััฒนาคนทุุกช่่วงวััยให้้มีีคุุณภาพอย่่าง สมบููรณ์์ มีีวิินััย ใฝ่่รู้้มีีความรู้้มีีทัักษะ มีีความคิิดสร้้างสรรค์์ มีีทััศนคติิที่่�ดีีรัับผิิดชอบ ต่่อสัังคม มีีจริิยธรรมและคุุณธรรม โดยมีีวิิสััยทััศน์์ให้้สัังคมไทยมีีคุุณธรรม เป็็นรากฐาน สำำคััญในการดำำรงชีีวิติสืืบสานความเป็็นไทย อยู่่ร่่วมกันด้ั ้วยความสงบ และเป็็นพลเมืือง ที่่�เข้้มแข็็งเพื่่�อสัันติิสุุข โดยต้้องมีีค่่านิิยมร่่วมในการสร้้างวิิถีีประชาธิิปไตยและความ เท่่าเทีียมเสมอภาคควบคู่่กัับการมีีคุุณธรรม ลัักษณะนิิสััยที่่�ดีี และคุุณธรรมพื้้�นฐาน ที่่�เป็็นความดีีงาม

84 พื้้�นที่่�ความรู้้กัับการพััฒนาทัักษะชาวดิิจิิทััล เพื่่�อรองรัับองค์์กร 4.0

85 ชาวดิิจิิทััลซึ่่�งเป็็นกลุ่่มประชากรที่่�เกิิดและเติิบโตมาในยุุคที่่�สัังคมมีีการพััฒนา เทคโนโลยีีอย่่างก้้าวกระโดด ได้้รัับอิิทธิิพลทางด้้านเทคโนโลยีีและนวััตกรรมอย่่างเต็็ม รููปแบบ และเป็็นกลุ่่มที่่�ถููกคาดหวัังในฐานะกำำลัังหลัักและอนาคตของประเทศชาติิ ประชากรกลุ่่มนี้้�ได้้เรีียนรู้้และพััฒนาทัักษะเฉพาะตััวที่่�ได้้รัับการหล่่อหลอมจากการใช้้ เทคโนโลยีีในชีีวิิตประจำำวัันซึ่่�งถืือเป็็นทัักษะสำำคััญของชีีวิิตในยุุคดิิจิิทััล ไม่่ว่่าจะเป็็น ทัักษะการใช้้งานเครื่่�องคอมพิิวเตอร์์หลากหลายรููปแบบ การจััดการงานได้้หลากหลาย ในคราวเดีียวกััน (Multitasking Skills) ทัักษะการแสวงหาข้้อมููลจากระบบเครืือข่่าย ทัักษะด้้านภาษา และสามารถนำทัำ ักษะเหล่่านี้้�มาปรัับใช้้กัับชีีวิิต การเรีียน การทำำงาน และการใช้้ชีีวิิตประจำำวััน จนกลายเป็็นส่่วนหนึ่่�งของอััตลัักษณ์์เฉพาะของประชากร กลุ่่มนี้้� อย่่างไรก็็ตาม การใช้้เทคโนโลยีีของชาวดิิจิิทััลได้้นำำ ไปสู่่รููปแบบการเรีียนรู้้ ที่่�เปลี่่�ยนแปลงไป ซึ่�งบาง ่ส่่วนสะท้้อนถึึงการลดทอนความรู้้และทัักษะบางประการที่่�ถููก คาดหวัังจากคนในรุ่่นอื่่�น ๆ ว่่าเป็็นความรู้้และทัักษะที่่�จำำ เป็็น นอกจากนั้้�น ชาวดิิจิิทััลได้้สร้้างรููปแบบการเรีียนรู้้แบบใหม่่ที่่�ไม่่ยึึดติิดแค่่การเรีียน ในสถาบัันการศึึกษา ซึ่�งสะ ่ท้้อนให้้เห็็นว่่า พื้้�นที่่�การเรีียนรู้้ซึ่่�งเป็็นตััวแทนในการขััดเกลา คนรุ่่นนี้้�ได้้มีีการปรัับเปลี่่�ยนรููปแบบและเพิ่่�มเติิม ขยายขอบเขตครอบคลุุมทั้้�งในพื้้�นที่่� ทางกายภาพเดิิมและพื้้�นที่่�บนโลกออนไลน์์ที่่�กว้้างไกลไม่่มีีที่่�สิ้้�นสุุด พื้้�นที่่�การเรีียนรู้้ เหล่่านี้ ้�มีีความสำำคััญอย่่างยิ่่�งต่่อการเปลี่่�ยนแปลงในทัักษะ ความรู้้วิิธีีคิิด ตลอดจน พฤติิกรรม ซึ่่�งหล่่อหลอมให้้ชาวดิิจิิทััลสามารถก้้าวขึ้้�นมาเป็็นทรััพยากรบุุคคล โดยเฉพาะการตอบสนองต่่อตลาดแรงงานและองค์์กรในยุุค 4.0 การทำำความเข้้าใจ พื้้�นที่่�การเรีียนรู้้เหล่่านี้ ้� จึึงมีีความสำำคััญต่่อการสร้้างรากฐานในการพััฒนาคนกลุ่่มนี้ ้� ได้้อย่่างสอดคล้้องกัับอััตลัักษณ์์ เพื่่�อเป้้าหมายในการพััฒนาศัักยภาพได้้อย่่างเหมาะสม ไม่่ว่่าจะเป็็นพื้้�นที่่�การเรีียนรู้้ในสถาบัันการศึึกษาซึ่่�งปััจจุุบัันไม่่ได้้จำำกััดอยู่่เฉพาะใน ขอบรั้้�วของสถาบัันเท่่านั้้�น รวมทั้้�งพื้้�นที่่�ความรู้้ในบ้้านที่่�สามารถสร้้างได้้ผ่่านสมาชิิก ในครอบครััว ตลอดจนพื้้�นที่่�ความรู้้บนโลกออนไลน์์ที่่�มีีขอบเขตกว้้างไกลกว่่าพื้้�นที่่� อื่่�น ๆ และสุุดท้้ายคืือพื้้�นที่่�การเรีียนรู้้ในฐานะแรงงานผ่่านการปฏิิสััมพัันธ์์กัับองค์์กร ในรููปแบบต่่าง ๆ

86 “ครูู” กัับบทบาทใหม่่ในฐานะ “ผู้้สนัับสนุุน” การเรีียนรู้้ ในโลกปััจจุุบัันที่่�เต็็มไปด้้วยการลื่่�นไหลทางข้้อมููลที่่�เกิิดการแลกเปลี่่�ยน และแบ่่งปัันอยู่่ตลอดเวลาบนโลกออนไลน์์โดยข้้ามข้้อจำำกััดในเรื่่�องของเวลาและ สถานที่่� อีีกทั้้�งการมุ่่งสกััดเฉพาะประเด็็นสำำคััญของข้้อมููลเพื่่�อทำำ ให้้ง่่ายต่่อความเข้้าใจ ก็็กลายเป็็นอีีกหนึ่่�งคุุณลัักษณะของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ที่่�บ่่งบอกว่่า วิิถีีชีีวิิตของชาว ดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่นั้้�นย่่างก้้าวไปด้้วยความรวดเร็็ว การรัับรู้้ข่่าวสารสามารถทำำ ได้้มากกว่่า หนึ่่�งทางในเวลาเดีียวกััน การทำำ ให้้สั้้�นและกระชัับเป็็นสิ่่�งหนึ่่�งที่่�ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ ต้้องการ ดัังนั้้�นสำำหรัับชาวดิิจิิทััลแล้้ว ครููจึึงไม่่ใช่่ศููนย์์กลางของข้้อมููลอีีกต่่อไป แต่่ได้้เปลี่่�ยนแปลงบทบาทจากผู้้ให้้ความรู้้ (Knowledge Provider) เป็็นผู้้กระตุ้้น การเรีียนรู้้ (Knowledge Facilitator) ผ่่านการใช้้สื่่�อการสอนรููปแบบต่่าง ๆ โดยมีี วััตถุุประสงค์์เพื่่�อกระตุ้้นกระบวนการคิิดของผู้้เรีียนเป็็นหลััก ทั้้�งนี้้� ขึ้้�นอยู่่กัับเงื่่�อนไข ทั้้�งในด้้านทรััพยากร บุุคลากร นโยบาย และรููปแบบการจััดการศึึกษาของสถาบััน การศึึกษาต่่าง ๆ ว่่าจะสามารถส่่งเสริิมกระบวนการเรีียนรู้ใ้นลัักษณะดัังกล่่าวได้้อย่่างไร สาระการเรีียนรู้้กัับการใช้้ชีีวิิตในยุุคดิจิิทััล จากการสำำรวจความคิิดเห็็นของชาวดิิจิิทััลที่่�มีีต่่อเนื้้�อหาวิิชาที่่�ตนคาดหวัังว่่า สถาบัันการศึึกษาควรถ่่ายทอดให้้กัับผู้้เรีียนในยุุคปััจจุุบััน สำำหรัับชาวดิิจิิทััลในระดัับ อุดุมศึึกษา อายุุ 19-23 ปีี สะท้้อนให้้เห็นว่็ ่า การใช้้เทคโนโลยีีเป็็นสิ่่�งที่่�สถาบันัควรจะสอน มากที่่�สุุด ไม่ว่่ ่าจะเป็็นการเขีียนโปรแกรม พื้้�นฐานการใช้้คอมพิิวเตอร์์ การใช้้โปรแกรม Office หรืือการใช้้โปรแกรม Photoshop เป็็นต้้น โดยชาวดิิจิิทััลในวััยทำำงานตอนต้้น อายุุ 24-29 ปีี มีีความสนใจด้้านภาษาและเนื้้�อหาวิิชาที่่�สอนการคิิดวิิเคราะห์์เป็็นพิิเศษ ในขณะที่่�ชาวดิิจิิทััลในวััยทำำงาน อายุุ 30-38 ปีี คิิดว่่าวิิชาหรืือทัักษะที่่�สถาบัันควรจะ สอนมากที่่�สุุดคืือ การใช้้เทคโนโลยีีเพื่่�อที่่�จะนำำ ไปประยุุกต์์ใช้้ในชีีวิิตประจำำวัันและ การทำำงาน ภาษา บุุคลิิกภาพ มารยาท หรืือการมีีระเบีียบวิินััย ที่่�กลุ่่มอายุุนี้ ้� ก็็คิิดว่่า สำำคััญเช่่นกััน

87 จากผลการศึึกษาจะเห็็นได้้ว่่า การใช้้เทคโนโลยีีมีีความสำำคััญอย่่างยิ่่�งในการ พััฒนาศัักยภาพในด้้านอื่่�น ๆ เนื่่�องจากเป็็นการเพิ่่�มคุุณภาพให้้กัับผลงาน เช่่น หาก ตััดต่่อคลิิปวิิดีีโอน่่าสนใจ อาจส่่งผลให้้ได้้รัับการประเมิินในระดัับที่่�ดีีขึ้้�น หรืือการ นำำเสนอที่่�ดีี (การใช้้โปรแกรม PowerPoint) จะส่่งผลต่่อความพึึงพอใจของลููกค้้าหรืือ ผู้้ใช้้บริิการที่่�จะเพิ่่�มมากขึ้้�นเช่่นกััน ในขณะที่่�ภาษาอัังกฤษซึ่่�งปััจจุุบัันมีีการกำำหนดให้้ผู้้เรีียนได้้เรีียนรู้้ตั้้�งแต่่ระดัับ ปฐมวััย แต่ผู้่เ้รีียนบางคนยัังไม่่กล้้าใช้้ภาษาอัังกฤษในการสื่่�อสารกัับชาวต่่างชาติิมากนััก เนื่่�องจากกลััวพููดผิิดไวยากรณ์์ จะถููกครููตำำหนิิและเพื่่�อนล้้อ ชาวดิิจิิทััลจึึงอยากให้้การ เรีียนภาษาอัังกฤษเน้้นที่่�การสื่่�อสารได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพมากกว่่าการใช้้ไวยากรณ์์ ถููกต้้อง และฝึึกให้้กล้้าพููดกล้้าแสดงออกแทนที่่�จะกลััวความผิดิพลาด อย่่างไรก็็ตาม จากผลการศึึกษายัังสะท้้อนให้้เห็็นว่่า มีีเนื้้�อหาการเรีียนการสอน ในบางรายวิิชาที่่�ชาวดิิจิิทััลกลัับเห็็นว่่าไม่่มีีความจำำ เป็็นหรืือไม่่สอดคล้้องกัับการใช้้ชีีวิิต ในปััจจุุบััน สำำหรัับชาวดิิจิิทััลในระดัับอุุดมศึึกษา (กลุ่่มอายุุ 19-23 ปีี) คิิดว่่า มีีวิิชาเรีียน บางรายวิิชาที่่�เคยเรีียนในระดัับมัธัยมศึึกษา แต่่เห็นว่็ ่ายัังไม่่สามารถนำำมาประยุุกต์์ใช้้ได้้ กัับการใช้้ชีีวิิตในโลกปััจจุุบััน เช่่น เย็็บผ้้า ลููกเสืือ ปลููกผััก เนื่่�องจากเห็็นว่่าปััจจุุบััน ไม่่จำำ เป็็นต้้องทำำสิ่่�งเหล่่านี้ ้� ด้้วยตนเอง ส่่วนชาวดิิจิิทััลในช่่วงวััยทำำงานตอนต้้น (กลุ่่ม อายุุ 24-29 ปีี) คิิดว่่า วิิชาที่่�ตนยัังไม่่สามารถนำำมาเชื่่�อมโยงกัับชีีวิิตประจำำวัันได้้ อาทิิ วิิชาศิิลปะ ลููกเสืือ รำำ ไทย การท่่องอาขยาน และกระบี่่�กระบอง เป็็นต้้น และสำำหรัับ ชาวดิิจิิทััลวััยทำำงานตอนปลาย (กลุ่่มอายุุ 30-38 ปีี) คิิดว่่า วิิชาท่่องจำำทุุกวิิชา วิิชา ออกกำำลัังกาย วิิชาศาสนา ตนเองยัังไม่่สามารถนำำ ไปปรัับใช้้ประโยชน์์ได้้เท่่าที่่�ควร ปรากฏการณ์์ดัังกล่่าวแสดงให้้เห็็นว่่า เนื้้�อหาในพื้้�นที่่�การเรีียนรู้้ในสถาบัันการ ศึึกษาบางส่่วนได้้ถููกทำำ ให้้เป็็นเรื่่�องไกลตััวและจัับต้้องได้้ยากในความคิิดของผู้้เรีียน ทำำ ให้้พื้้�นที่่�การเรีียนรู้้ในห้้องเรีียนยัังไม่่สามารถกระตุ้้นความสนใจให้้แก่่ผู้้เรีียนได้้ ทำำ ให้้ ผู้้เรีียนไม่่สามารถที่่�จะพััฒนาความรู้้หรืือทัักษะได้้อย่่างเต็็มที่่� เพราะไม่่ได้้เล็็งเห็็นความ จำำ เป็็นของการเรีียนรู้้อีีกทั้้�งยัังไม่่เห็็นถึึงประโยชน์์ของการนำำสิ่่�งที่่�เรีียนเหล่่านั้้�นไปใช้้

88 ให้้สอดคล้้องกัับการดำำเนินชีีวิิตประจำำวััน นอกจากนั้้�น การเรีียนที่่�เน้้นการฟัังบรรยาย จากผู้้สอนอย่่างเดีียวจึึงไม่่สามารถกระตุ้้นความสนใจของชาวดิิจิิทััลในยุุคสมััยนี้ ้�อีีก ต่่อไป เพราะในมุุมมองของชาวดิิจิิทััลมีีความเห็นว่็ ่าเด็็กสมััยนี้ ้� พััฒนาได้้เร็็วและต้้องการ สิ่่�งดึึงดููดในการเรีียน เช่่น การนำำเครื่่�องมืือเทคโนโลยีีใหม่่ ๆ มาประยุุกต์์ใช้้กัับการเรีียน การสอนในห้้องเรีียน อีีกทั้้�งบางวิิชาที่่�การเรีียนการสอนมีีความซ้ำ ำ� ซ้้อนกัันทำำ ให้้ผู้้เรีียน ไม่่ได้้มีีโอกาสเรีียนรู้้สิ่่�งใหม่่ ๆ ได้้เท่่าทัันการเปลี่่�ยนแปลงตามยุุคสมััย การศึึกษาที่่�ดีี ควรที่่�จะพััฒนาความรู้้หรืือทัักษะในด้้านอื่่�น ๆ ที่่�เหมาะสมกัับบริิบทการใช้้ชีีวิิตและ การทำำงานในปััจจุุบัันนี้้�มากกว่่า เพราะความรู้้และทัักษะในทุุกวัันนี้้�ควรจะมาจากการ สร้้างความคิิด ต่่อยอด มองไปข้้างหน้้า มากกว่่าการท่่องจำำ ในสิ่่�งที่่�ได้้เปลี่่�ยนแปลงไป หรืือสิ่่�งไม่่จำำ เป็็นและในสิ่่�งที่่�ไม่่รู้้ว่่าจะนำำ ไปใช้้อย่่างไรในชีีวิิตประจำำวััน เพราะทุุกอย่่าง มีีการเปลี่่�ยนแปลงไปอย่่างรวดเร็็ว อีีกทั้้�งมีีการคิิดค้้นนวััตกรรมใหม่่ ๆ เพื่่�อช่่วยอำำนวย ความสะดวกในการใช้้ชีีวิิตเป็็นจำำนวนมาก อย่่างไรก็็ดีี ชาวดิิจิิทััลยัังเล็็งเห็็นว่่า การเรีียนการสอนที่่�ผ่่านมายัังมีีข้้อดีีในการที่่� จะช่่วยเอื้้�อต่่อการพััฒนาความรู้้หรืือทัักษะที่่�จะนำำ ไปต่่อยอดได้้ โดยเฉพาะการเรีียน ระดัับอุุดมศึึกษาที่่�มีีความเปิิดกว้้างมากขึ้้�น ทำำ ให้้มีีโอกาสในการแสดงความคิิดเห็็นได้้ มากกว่่าการเรีียนในระดัับประถมศึึกษาหรืือมััธยมศึึกษา เพราะการได้้มีีโอกาสแสดง ศัักยภาพทางความคิิดของชาวดิิจิิทััลซึ่่�งอาจมีีมุุมมองต่่อสัังคมแตกต่่างจากคนรุ่่นอื่่�น ๆ อัันเนื่่�องมาจากประสบการณ์์ชีีวิิตและสิ่่�งที่่�ได้้เรีียนรู้้ผ่่านกระบวนการขััดเกลาทางสัังคม แตกต่่างกััน ซึ่่�งจะนำำ ไปสู่่การแลกเปลี่่�ยนและสร้้างองค์์ความรู้้ในการที่่�จะนำำ ไปต่่อยอด ในการทำำงานได้้ไม่่มากก็็น้้อย อีีกทั้้�งการเรีียนการสอนที่่�ผ่่านมายัังช่่วยในการฝึึกฝน ทัักษะการนำำเสนอผลงานความคิิดและการพููดในที่่�สาธารณะได้้เป็็นอย่่างดีี โดยจะ ส่่งผลดีีในระยะยาวต่่อการทำำงานในองค์์กรในอนาคต โดยเฉพาะการปููพื้้�นฐานในเรื่่�อง การสื่่�อสารและการสร้้างปฏิิสััมพัันธ์์ระหว่่างกัันและกัันผ่่านสื่่�อใหม่่เป็็นสิ่่�งที่่�สำำคััญ เพื่่�อที่่�จะทำำ ให้้การทำำงานในองค์์กรสามารถที่่�จะดำำเนินิไปได้้อย่่างราบรื่่น� และเป็็นไปตาม ประสิิทธิิภาพและเป้้าหมายที่่�องค์์กรกำำหนดไว้้

89 Digital Literacy กัับความจำำเป็น็ ในการใช้้พื้้�นที่่�การเรีียนรู้้บนโลกออนไลน์์ การใช้้เทคโนโลยีีอย่่างคล่่องตััวได้้กลายเป็็นทัักษะที่่�จำำ เป็็นของชาวดิิจิิทััลในการ แสวงหาข้้อมููล โดยจะขอยกตััวอย่่างคำำ ให้้สััมภาษณ์์ ดัังนี้้� “ความสามารถในการเสาะหาข้้อมููล จริิง ๆ มัันควรจะเป็็นอัันแรก ๆ ด้้วยซ้ำ ำ� แต่่พี่่�เอามาไว้้ข้้างหลััง เพราะว่่าทุุกวัันนี้้�เราเข้้าอิินเทอร์์เน็็ตได้้ทุุกคน เราก็็ควร สามารถที่่�จะเข้้าถึึงข้้อมููลเพื่่�อที่่�จะเช็็กอะไรหลาย ๆ อย่่าง เช่่น เวลาเราได้้รัับ ข้้อความ ข้้อมููล อะไรสักัอย่่าง เราควรที่่�จะกลั่่�นกรองอย่่างแท้้จริิงโดยการหาข้้อมููล เบื้้�องต้้นครัับ ซึ่่�งตรงนี้้�พี่่�ว่่ามัันเป็็นสิ่่�งที่่�จำำ เป็็น” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่า กลุ่่มอายุุ 24-38 ปีี) จากคำำตอบของชาวดิิจิิทััลที่่�ยกมาข้้างต้้นนั้้�นสามารถสะท้้อนได้้ว่่า จุุดเริ่่�มต้้น ในการเสาะแสวงหาความรู้้ของคนรุ่่นนี้้�เริ่่�มต้้นจากเครื่่�องมืือการค้น้ หา (Search Engine) บนโลกออนไลน์์ ซึ่่�งแตกต่่างจากคนในรุ่่นก่่อนที่่�เริ่่�มต้้นจากการไปห้้องสมุุดเพื่่�อค้้นหา หนัังสืือในการช่่วยตอบคำำถามในสิ่่�งที่่ตั�ัวเองอยากรู้ห้รืือสงสััย แต่ทุุ่กวันนี้ั ้�แม้้แต่ห้่ ้องสมุดุ เองก็็ย้้ายฐานข้้อมููลมาอยู่่ในโลกออนไลน์์ นอกจากจะสามารถค้้นหาความรู้้ทุุกอย่่างได้้ ผ่่านอิินเทอร์์เน็็ตแล้้ว ยัังสามารถเชื่่�อมต่่อและแลกเปลี่่�ยนความรู้้กัับกลุ่่มคนที่่�มีีความ สนใจในเรื่่�องราวเดีียวกัันอย่่างไร้้ข้้อจำำกััดในเรื่่�องของเวลาและสถานที่่�อีีกด้้วย ซึ่�ง่ทัักษะ ในส่่วนนี้้�จะต่่อยอดสู่่การเรีียนรู้้ได้้อย่่างรวดเร็็ว ตััวอย่่างเช่่น การทำำงานส่่งครููหรืือ อาจารย์์บางวิิชาต้้องตััดต่่อวิิดีีโอหรืือสร้้างภาพยนตร์์ ซึ่�งต้้องอา ่ศััยการค้้นคว้้าออนไลน์์ เป็็นตััวช่่วย เนื่่�องจากไม่่มีีการเรีียนการสอนในเรื่่�องนี้้�โดยตรงในหลัักสููตร ทัักษะความสามารถในการเสาะแสวงหาข้้อมููลของชาวดิิจิิทััลนั้้�นยัังทำำ ให้้เกิิด ความรู้้แบบสกััดและสะสม ซึ่่�งจะก่่อให้้เกิิดการคิิดวิิเคราะห์์ (Analytical Thinking) ข่่าวสารหรืือข้้อมููลที่่�ตนเองได้้รัับ แต่่การแยกแยะว่่าสิ่่�งไหนคืือข่่าวจริิงหรืือข่่าวปลอม นั้้�นอยู่่บนพื้้�นฐานของความรู้้และประสบการณ์์ของชาวดิิจิิทััลแต่่ละคนซึ่่�งมีีความ แตกต่่างกันั ดัังนั้้�น “การรู้้เท่่าทัันดิิจิิทััล (Digital Literacy)” จึึงมีีความจำำ เป็็นอย่่างยิ่่�ง

90 เพราะเป็็นการป้้องกัันตััวเองจากการใช้้ข้้อมููลที่่�ผิิดพลาดหรืือการเผยแพร่่ข้้อมููลเท็็จ ต่่อสาธารณะ จากการสััมภาษณ์์เจาะลึึกกลุ่่มนัักเรีียนนัักศึึกษาเกี่่�ยวกัับการทำำรายงาน การศึึกษาค้้นคว้้าตามที่่�ได้้รัับมอบหมาย พบว่่าส่่วนใหญ่่เป็็นการค้้นคว้้าข้้อมููลจาก อิินเทอร์์เน็็ตโดยไม่่ได้้ให้้ความสำำคััญกัับความน่่าเชื่่�อถืือของข้้อมููลหรืือแหล่่งที่่�มาของ ข้้อมููล อีีกทั้้�งยัังคััดลอก ข้้อมููลมาใช้้ทั้้�งหมดโดยไม่่มีีการถอดความเป็็นการเขีียน ของตนเอง (Paraphrase) ทั้้�งนี้้� เพราะเข้้าใจว่่าแค่่อ้้างอิิงก็็เพีียงพอแล้้ว การค้้นหา ข้้อมููลด้้วยตนเองจึึงเป็็นเสมืือนดาบสองคมที่่�ให้้ทั้้�งด้้านดีีคืือการค้้นได้้ทุุกที่่�ทุุกเวลา แต่่ด้้านที่่�ควรระวัังคืือการนำำข้้อมููลมาใช้้ นอกจากนั้้�น ชาวดิิจิิทััลยัังต้้องการข้้อมููล แบบปััจจุุบััน (Real Time) พวกเขาจึึงใช้้เทคโนโลยีีการสื่่�อสารตลอดเวลาตั้้�งแต่่ ตื่่�นนอนจนเข้้านอน เพื่่�อให้้ทัันต่่อสถานการณ์์และสามารถมีีส่่วนร่่วมในการสนทนา กัับเพื่่�อนในกลุ่่มได้้ “ยุุคนี้้มั�ันเป็็นยุุคของเทคโนโลยีีไร้้พรมแดน เราสามารถติดิตามข่่าวในประเทศและ ต่่างประเทศแบบเรีียลไทม์์ในแอปฯ ทวิิตเตอร์์ ข่่าวก็็จะขึ้้�นมาไวมาก เช่่น เข้้าไป ดููที่่�แฮชแท็็ก เราก็็จะรู้เล้ยว่่าข่่าวนี้้�เป็็นยัังไง อาจจะมีีคนสรุุปมาให้้เราเลยด้้วยซ้ำ ำ�” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 19-23 ปีี) ข้้อจำำกััดของพื้้�นที่่�ความรู้้ในโลกดิิจิิทััล การใช้้เทคโนโลยีีในกระบวนการเรีียนรู้้ของคนรุ่่นใหม่นั้้่น�พบข้้อสัังเกตจากมุุมมอง ของชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่า ดัังต่่อไปนี้้� มิิติิที่่� 1 ความรู้้ขั้้�นพื้้�นฐานถููกลดทอน กล่่าวคืือ เมื่่�อเทคโนโลยีีเข้้ามาช่่วย ในการเรีียนรู้้ของคนรุ่่นใหม่่ อาจทำำ ให้้เกิิดการมองข้้ามความรู้้ขั้้�นพื้้�นฐานบางอย่่าง ที่่�มีีความสำำคััญ ซึ่่�งเป็็นความรู้้ขั้้�นพื้้�นฐานที่่�จะนำำ ไปต่่อยอดหรืือเสริิมสร้้างให้้เกิิด การพััฒนาทัักษะใหม่่ ๆ ได้้ แต่่เมื่่�อเทคโนโลยีีได้้เข้้ามาทำำ ให้้กระบวนการเรีียนรู้้ในขั้้�น พื้้�นฐานถููกข้้ามขั้้�นตอนหรืือลััดขั้้�นตอน เพื่่�อให้้ผู้้เรีียนสามารถค้้นหาคำำตอบหรืือแสดง ผลลััพธ์์ได้้อย่่างรวดเร็็ว ดัังนั้้�นการได้้มาซึ่�งความ ่รู้ที่่้�เป็็นแก่่นของชุดุความรู้้นั้้�น ๆ จึึงได้้

91 ถููกลดทอนแก่่นต้้นตอความเป็็นมาและคุุณค่่าไป ดัังนั้้�น การที่่�เทคโนโลยีีได้้เข้้ามา ทำำ ให้้ชีีวิิตง่่ายขึ้้�นได้้ทำำ ให้้เกิิดการเรีียนรู้้แบบข้้ามขั้้�นตอนโดยมุ่่งใส่่ใจแต่่ผลลััพธ์์มาก จนเกิินไปและทำำ ให้้ขาดการตระหนัักถึึงที่่�มา กระบวนการคิิด หรืือการตั้้�งต้้นของ ความรู้้ว่่าก็็มีีความสำำคััญด้้วยเช่่นกััน ดัังจะเห็็นได้้จากคำำ ให้้สััมภาษณ์์หนึ่่�ง ดัังนี้้� “At least you ต้้อง understand foundation ของมัันน่่ะ แล้้วอัันนี้้�มัันก็็จะไป relate กัับสิ่่�งที่่�ทำำ ไมต้้องรู้้ เพราะ you brief กฎไง เพราะมัันมีกีฎของมััน เพราะ มัันมีี foundation ให้้ you ศึึกษา you เลืือกที่่�จะ skip ไปเจอ answer ก่่อน ซึ่่�งพี่่�รู้้สึึกว่่าเราต้้องเข้้าใจกฎหรืือความรู้้พื้้�นฐานก่่อน ถึึงแม้้ว่่าเทคโนโลยีีมัันมีี ทางลััดให้้ แต่่เราก็็จำำ เป็็นต้้องรู้้ทางตรงว่่ามัันผ่่านอะไรบ้้าง” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่า กลุ่่มอายุุ 24-38 ปีี) มิิติิที่่� 2 ทัักษะในการจััดลำำดัับความสำำคััญของความรู้้ถููกมองข้้าม กล่่าวคืือ เทคโนโลยีีได้้เข้้ามาสร้้างทางลัดัในการเรีียนรู้้ของทุุกชุุดความรู้้ จนอาจทำำ ให้้ชาวดิิจิิทััล เลืือกที่่�จะจััดลำำดัับความสำำคััญของงานตามกำำหนดส่่งมากกว่่าการทำำตามความสำำคััญ ของงานเช่่นเดีียวกัับคนรุ่่นก่่อนหน้้า แต่่มุ่่งไปสนใจในกำำหนดการส่่งและความรวดเร็็ว ในการทำำงานมากกว่่า โดยมองว่่างานใดที่่�ทำำ ได้้เร็็วและง่่ายควรที่่�จะรีีบทำำ ให้้เสร็็จก่่อน และงานใดที่่�ใกล้้กำำลัังส่่งก็็ควรที่่�จะรีีบทำำงานนั้้�นให้้เสร็็จก่่อน มิิติิที่่�3 ไม่่ก่่อให้้เกิิดทัักษะใหม่่เมื่่�อความรู้้พื้้�นฐานไม่่เพีียงพอ ทำำ ให้้ส่่งผลต่่อการ จััดเรีียงลำำดัับความสำำคััญของชุุดความรู้้ ซึ่�งอาจเป็็ ่นอุุปสรรคต่่อการต่่อยอดความรู้้ใหม่่ เพราะเทคโนโลยีีเข้้ามาทำำ ให้้กระบวนการเรีียนรู้้เกิิดการข้้ามขั้้�นตอน และส่่วนใหญ่่ ไม่่ได้้เป็็นการสร้้างความรู้้ใหม่่ แต่่เป็็นการเรีียนรู้้ในความรู้้และทัักษะเดิิมที่่�ถููกทำำ ให้้ ง่่ายขึ้้�น ดัังเช่่นคำำ ให้้สััมภาษณ์์หนึ่่�ง ดัังนี้้� “รู้้สึึกว่่าถ้้าเราได้้ลงมืือทำำเองมัันจะสร้้างทัักษะการทำำ งานได้้ดีีได้้ลึึกซึ้้�งกว่่าการใช้้ เทคโนโลยีีมาช่่วยแบบร้้อยเปอร์์เซ็็นต์์ แต่่ว่่าเทคโนโลยีีก็็เป็็นส่่วนช่่วยส่่วนหนึ่่�งนะ หมายถึึงว่่ามาช่่วยซััพพอร์์ต จะบอกว่่าเราจะไม่่ใช้้เทคโนโลยีีเลยทั้้�งหมดมัันก็็

92 ไม่่ได้้ แต่่แค่่เป็็นส่่วนซััพพอร์์ตดีีกว่่า ไม่่ใช่่เป็็นตััวหลััก ช่่วยซััพพอร์์ตเรา แต่่ก็็ นั่่�นแหละ เทคโนโลยีีไม่่ได้้เสริิมสร้้างทัักษะ แต่่ถ้้าเกิิดเราลงมืือทำำเองจะสร้้าง ทัักษะมากกว่่า พอเรารู้้สึึกว่่าได้้ทำำ ได้้ลองอะไรด้้วยการจััดความคิิด ลงมืือจาก มืือเราแล้้ว เราจะรู้สึ้ึกว่่ามัันสนุุกกว่่า มัันได้้เรีียนรู้้มากกว่่า” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่า กลุ่่มอายุุ 24-38 ปีี) มิิติิที่่� 4 เรีียนรู้้ได้้เร็็วไม่่เท่่ามีีประสิิทธิิภาพ กล่่าวคืือ ความรวดเร็็วได้้กลายเป็็น สิ่่�งที่่�ชาวดิิจิิทััลให้้คุุณค่่า เนื่่�องจากการเรีียนรู้้ได้้เร็็วถืือได้้ว่่าเป็็นข้้อได้้เปรีียบอย่่างหนึ่่�ง ในการดำำรงชีีวิิตในยุุคแห่่งเทคโนโลยีี อย่่างไรก็็ตาม ความรวดเร็็วอาจทำำ ให้้ละเลย หรืือขาดความรอบคอบจนทำำ ให้้งานที่่�ออกมาไม่่ได้้ประสิิทธิิภาพที่่�ดีีเท่่าที่่�ควรจะเป็็น ดัังจะเห็็นได้้จากคำำ ให้สั้ัมภาษณ์์หนึ่่�ง ดัังต่่อไปนี้้� “การนำำ เทคโนโลยีีเข้้ามาใช้้ไม่่ได้้ทำำ ให้้ทุุกคนมีีทัักษะการวิิเคราะห์์ (Analytical Skill) ที่่�ดีีขึ้้�นเพราะแต่่ละคนต่่างก็็พร้้อมที่่�จะรัับหรืือเรีียนรู้้อะไรไม่่เท่่ากััน อีีกอย่่างคืือพอทุุกอย่่างมัันผ่่านเทคโนโลยีีแล้้ว มัันจะดููเหมืือนว่่าทุุกอย่่างมัันง่่าย มัันดููแบบสะดวกไปหมด ซึ่่�งในความเป็็นจริิงแล้้วชีีวิิตมัันไม่่ได้้ง่่ายขนาดนั้้�น แต่่ เราก็็เคยชิินไปแล้้ว ทำำ ให้้เราขาดความรอบคอบ ทำำ ให้้เรามัักง่่ายมากขึ้้�น เดี๋๋�ยวนี้้� อะไรเราก็็ต้้องพึ่่�งมัันน่่ะ พึ่่�งมัันเกิินไปอะไรอย่่างนี้้� ในระยะยาวเทคโนโลยีีอาจจะ ทำำ ให้้เราไม่่มีีกระบวนความคิิด และไม่่ได้้ทำำ ให้้เรามีีทัักษะอะไรใหม่่ ๆ นอกจาก ทัักษะเดิิม ๆ ที่่�มีี แต่่ทำำ ได้้ง่่ายขึ้้�นเพราะมีีเทคโนโลยีี” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่า กลุ่่มอายุุ 24-38 ปีี) จะเห็็นได้้ว่่า ถึึงแม้้พื้้�นที่่�ความรู้้บนโลกดิิจิิทััลจะเป็็นประโยชน์์ต่่อการแสวงหา ความรู้้ของคนรุ่่นใหม่่อย่่างมากก็็ตาม แต่่จำำ เป็็นต้้องนำำ ไปใช้้ควบคู่่กัับการรู้้จัักจััดการ ข้้อมููลและนำำเสนอข้้อมููลที่่�ถููกต้้อง ซึ่�ง่ถืือเป็็นความท้้าทายของสถาบันัการศึึกษาในยุุคนี้ ้� ที่่�ควรมีีบทบาทสำำคััญต่่อกระบวนการคิิดและชี้้�แนะแนวทางในการจััดการข้้อมููลของ ผู้เ้รีียน ตลอดจนการปลููกฝัังองค์์ความรู้้พื้้น�ฐาน แต่่อาจต้้องปรัับเปลี่่�ยนรููปแบบการเรีียน การสอนให้้เน้้นที่่�การกระตุ้้นให้้คิิดและเกิดิกระบวนการเรีียนรู้้ด้้วยตนเอง

93 ครอบครััวกัับพื้้�นที่่�ความรู้้ใหม่่ใกล้้ตััว เนื่่�องจากชาวดิิจิิทััลสามารถเรีียนหรืือค้้นหาข้้อมููลที่่�ไหนก็็ได้้ แม้้ว่่าโรงเรีียนและ มหาวิิทยาลััยยัังเป็็นสถาบัันหลัักในการถ่่ายทอดความรู้้ แต่่เมื่่�อที่่�มา (Source) ของ แหล่่งความรู้้เปลี่่�ยนแปลงไป บ้้านหรืือครอบครััวจึึงเป็็นส่่วนหนึ่่�งของพื้้�นที่่�ความรู้้ได้้ เช่่นกััน ประกอบกัับปััจจุบัุันมีีหลัักสููตรออนไลน์์จำำนวนมากทั้้�งจากมหาวิิทยาลััยต่่าง ๆ ผู้้ประกอบการที่่�มีีชื่่�อเสีียง ตลอดจนการแนะแนวอาชีีพและมีีผู้้แนะแนวทางชีีวิิต (Life Coach) ที่่�สามารถเรีียนรู้้ได้้ผ่่านโลกออนไลน์์ ดัังนั้้�นนอกจากมหาวิิทยาลััยที่่�จำำ เป็็น ต้้องปรัับตััว สถาบัันครอบครััวก็็ต้้องปรัับตััวเช่่นเดีียวกััน เนื่่�องจากหน้้าที่่� (Function) ของสถาบัันครอบครััวเปลี่่�ยนแปลงไป จากเดิิมที่่�สถาบัันการศึึกษาทำำหน้้าที่่�ในการ ถ่่ายทอดความรู้้ให้้กัับสมาชิิกของสัังคมเป็็นหลััก โดยสถาบัันครอบครััวมีีหน้้าที่่�ในการ เลี้้�ยงดูู ปลููกฝััง และขััดเกลา (Socialization) ให้้สมาชิิกในครอบครััวเป็็นบุุคคลที่่� พึึงประสงค์์ต่่อสัังคม แต่่ปััจจุุบัันเมื่่�อลููกสามารถเรีียนรู้้ได้้จากที่่�บ้้านมากขึ้้�น พ่่อแม่่ จึึงต้้องเพิ่่�มหน้้าที่่�เป็็นผู้้สอนหรืือผู้้ที่่�คอยกระตุ้้นการเรีียนรู้้ให้้กัับลููกด้้วยเช่่นกััน จากการสััมภาษณ์์กลุ่่มผู้้เกี่่�ยวข้้อง คืือกลุ่่มผู้้ปกครอง พบว่่า ผู้้ปกครองใช้้พื้้�นที่่� หน้้าจอโทรทััศน์์หรืือการรัับชมรายการที่่นำ�ำเสนอผ่่านทางช่่องยููทููบร่่วมกันัในครอบครััว โดยจะเปิิดรายการที่่�เป็็นประโยชน์์ เช่่น สารคดีี หรืือสิ่่�งที่่�ลููกสนใจ บางครอบครััว สอนลููกจากบทเรีียนและแบบฝึึกหััดที่่�หาจากโลกออนไลน์์ นอกจากนั้้�น การเปิิด พื้้�นที่่�การเรีียนรู้้ในครอบครััวไม่่เพีียงแต่่เป็็นแหล่่งเรีียนรู้้สำำหรัับชาวดิิจิิทััลเท่่านั้้�น ยัังหมายรวมถึึงกลุ่่มผู้้สููงอายุุในครอบครััวที่่�สามารถเปิิดพื้้�นที่่�ความรู้้และพื้้�นที่่� ปฏิิสััมพัันธ์์ในโลกออนไลน์์กัับผู้้อื่่�นได้้เช่่นกััน “หนููสอนยายเล่่นไลน์์ค่่ะ จะได้้คุุยกััน ยายจะได้้ไม่่เหงาด้้วย” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 19-23 ปีี นครพนม) “คุุณปู่่คุุณย่่าส่่งสติิกเกอร์์สวััสดีีมาให้้ทุุกวััน บางทีีก็็ส่่ง Fake News มาบ้้าง ก็็โทร กลัับไปบอกว่่า อย่่าส่่งต่่อ ข่่าวมัันปลอม” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กรุุงเทพฯ กลุ่่มอายุุ 19-23 ปีี)

94 องค์์กร 4.0 กัับพื้้�นที่่�ความรู้้ในชีีวิิตการทำำงาน ตลาดแรงงานในกลุ่่มชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในทุุกวัันนี้้�และต่่อไปในอนาคตได้้เล็็งเห็็น ว่่า การมีีความรู้้และทัักษะในด้้านโปรแกรมคอมพิิวเตอร์์เป็็นสิ่่�งที่่�จะช่่วยพััฒนาและ ต่่อยอดการทำำงานได้้มากยิ่่�งขึ้้�น เพราะงานต่่าง ๆ ล้้วนถููกขัับเคลื่่�อนด้้วยระบบทาง เทคโนโลยีี การตระหนัักถึึงความสำำคััญในประเด็็นนี้ ้� จึึงได้้สร้้างการปรัับตััวขององค์์กร ต่่อการรัับคนเข้้ามาทำำงาน โดยพิิจารณาจากคุุณสมบััติิของการใช้้เทคโนโลยีี และ ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่เป็็นรุ่่นที่่�เติิบโตมาพร้้อมกัับการใช้้ชีีวิิตที่่�ล้้อมรอบไปด้้วยเทคโนโลยีี จึึงทำำ ให้้คนในรุ่่นนี้้� จำำ เป็็นที่่�จะต้้องมีีความรู้้ความเข้้าใจในทัักษะทางด้้านโปรแกรม คอมพิิวเตอร์์ เพื่่�อเพิ่่�มโอกาสในการได้้รัับการคััดเลืือกเข้้าสู่่องค์์กรและสามารถแข่่งขััน กัับคนอื่่�น ๆ ได้้ เนื่่�องจากชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่เกิิดมาอยู่่ในยุุคของเทคโนโลยีีทำำ ให้้ สภาพแวดล้้อมที่่�เติิบโตมาของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ได้้ประกอบสร้้างมุุมมองความคิิดว่่า การมีีความรู้้และทัักษะทางด้้านโปรแกรมคอมพิิวเตอร์์จะมีีผลสำำคััญต่่อในอนาคต ไม่่ว่่าจะเป็็นในแง่่ของการเรีียนหรืือการทำำงาน ดัังตััวอย่่างของผู้้ที่่�ให้้สััมภาษณ์์ ดัังต่่อไปนี้้� “ต้้องมีีความรู้้และทัักษะด้้านโปรแกรมคอมพิิวเตอร์์ พวกโปรแกรม PR ต่่าง ๆ โปรแกรมสร้้างเว็็บ กราฟิกิ หรืือพวกเขียีนโปรแกรม สร้้างโปรแกรม เพราะปััจจุุบััน เป็็นยุุคของเทคโนโลยีี ทุุกองค์์กรก็็ต้้องการคนที่่�ใช้้โปรแกรมได้้หลากหลาย ยิ่่�งใช้้ โปรแกรมต่่าง ๆ ได้้มาก ก็็ยิ่่�งมีีโอกาสได้้งานมากขึ้้�น” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 19-23 ปีี) อย่่างไรก็็ตาม จากมุุมมองของชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่าในเรื่่�องวิิธีีคิิดเกี่่�ยวกัับวััฒนธรรม องค์์กร พวกเขามองว่่า วััฒนธรรมองค์์กรในปััจจุุบัันไม่่สอดคล้้องกัับวิิถีีชีีวิิตและ ความรู้้สึึกนึึกคิิดของพวกเขา โดยคำำตอบส่่วนใหญ่่มีีความเกี่่�ยวข้้องกัับการมีีวิิธีีคิิดที่่� ไม่่เปิิดกว้้าง เพิิกเฉยต่่อการเปลี่่�ยนแปลง และการรัับฟัังความคิิดเห็็นจากผู้้อื่่�นยัังจำำกััด โดยบางครั้้�งยัังยึึดโยงกัับความคิิดแบบเดิิมหรืือความคิิดของผู้้มีีบทบาทในองค์์กรเป็็น ศููนย์์กลาง ในขณะที่่�คุุณค่่าที่่�ชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่ามองวิิถีีการทำำงานและวััฒนธรรมองค์์กร

95 ที่่�ต้้องการคืือ การทำำงานภายใต้้วััฒนธรรมองค์์กรที่่�สามารถช่่วยให้้มีีโอกาสความ ก้้าวหน้้าในชีีวิิตและเพิ่่�มพููนทัักษะความรู้้ได้้ตลอดเวลาเป็็นสิ่่�งที่่�สำำคััญสำำหรัับคนยุุค ดิิจิิทััลในการได้้พััฒนาตััวเองและสามารถนำำความรู้้ไปใช้้เพื่่�อสร้้างอรรถประโยชน์์ ในชีีวิิต โดยมีีประเด็็นที่่�น่่าสนใจ ดัังนี้ ้� การไม่่ยอมรัับระบบการสั่่�งการจากบนสู่่ล่่าง ประเด็็นแรกที่่�ชาวดิิจิิทััลระบุุว่่าเป็็นวิิธีีบริิหารจััดการองค์์กรที่่�ไม่่สอดคล้้องกัับ บริิบทการงานในปััจจุุบัันอีีกต่่อไปแล้้วคืือ การบริิหารจััดการแบบ top-down ที่่�การ ทำำงานอยู่่ในกรอบของโครงสร้้างองค์์กรมากเกิินไปนั้้�นอาจจะไม่่ตอบโจทย์์ในเรื่่�อง การเพิ่่�มทัักษะของชาวดิิจิิทััลอีีกต่่อไป ดัังคำำตอบของผู้้ให้้สััมภาษณ์์ที่่�ได้้อธิิบายว่่า การบริิหารที่่�เป็็นการสั่่�งการจากด้้านบนสู่่ด้้านล่่างไม่่เหมาะกัับคนรุ่่นดิิจิทัิัลอย่่างไรดัังนี้้� “การสั่่�งงานแบบ top-down มัันไม่่ได้้อีีกต่่อไปแล้้ว ทุุกวัันนี้้� โอเค ถ้้าอย่่างธุุรกิิจ บางอย่่างมัันอาจจะได้้ แต่่ว่่าส่่วนใหญ่่ ในสมััยนี้้�พี่่�ว่่าคนเราได้้รัับการศึึกษาและ การพััฒนามุุมมองมาในระดัับหนึ่่�งแล้้วจนกระทั่่�งเรียีนจบ ดัังนั้้�นจะมาบอกเหมืือน สมัยก่่ ัอนว่่า ลููกน้้อง ความรู้แ้กไม่เ่ ท่่าฉััน พี่่ว่่ �าสมัยนี้้ ัทำ�ำ ไม่ไ่ด้้แล้้ว เพราะว่่าสมัยก่่ ัอน ที่่�เขาใช้้คำำว่่าอาบน้ำ ำ� ร้้อนมาก่่อน สมัยนี้้ ัมี�ีเครื่่�องทำำน้ำ ำ� ร้้อนแล้้ว เด็ก็ก็็ได้รั้ับความร้้อน มาพอ ๆ กัับที่่�ผู้้ใหญ่่ได้้...การบริิหารงานแบบ top-down พี่่�ว่่ามัันจบไปแล้้วล่่ะ มัันเก่่าไปแล้้ว มัันปิิดโอกาสการเรีียนรู้้สิ่่�งใหม่่ ๆ” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่า กลุ่่มอายุุ 24-38 ปีี) เพราะฉะนั้้�นการสั่่�งงานแบบบนสู่่ล่่างจึึงเป็็นวััฒนธรรมองค์์กรที่่�ไม่่สามารถที่่�จะ ดึึงดููดความสนใจให้้กัับชาวดิิจิิทััลได้้อย่่างเช่่นที่่�ผ่่านมา ด้้วยทัักษะที่่�เปลี่่�ยนแปลงไป ของชาวดิิจิิทััล ทั้้�งในแง่่ของการหาความรู้้ได้้ด้้วยตััวเองผ่่านนวััตกรรมทางเทคโนโลยีี ที่่�ทัันสมััยและพร้้อมที่่�จะเข้้าถึึงข้้อมููลได้้ตลอดเวลา ส่่งผลต่่อความรวดเร็็วในการทำำงาน ที่่�มากขึ้้�น แตกต่่างจากวิิถีีการทำำงานแบบการสั่่�งการจากด้้านบนสู่่ด้้านล่่างอย่่างสิ้้�นเชิิง

96 ที่่�ทุุกอย่่างจะต้้องทำำ เป็็นลำำดัับขั้้�นตอนอย่่างช้้า ๆ และคนทำำงานที่่�อยู่่ในระดัับล่่าง ก็็ต้้องรัับคำำสั่่�งจากคนที่่�อยู่่ในระดัับสููงกว่่าไปปฏิิบััติิ โดยที่่�ไม่่สามารถที่่�จะตั้้�งคำำถาม หรืือแสดงความเห็็นต่่อคำำสั่่�งเหล่่านั้้�นได้้ ดัังนั้้�นการสร้้างวััฒนธรรมองค์์กรให้้เหมาะสม กัับชาวดิิจิิทััลจึึงควรที่่�จะต้้องปรัับโครงสร้้างองค์์กรให้้มีีความยืืดหยุ่่นและรัับมืือต่่อ สถานการณ์ที่่์ มีี�ความเปลี่่�ยนแปลงได้้ เพื่่�อจะเปิดพื้้ ิ นที่่� �ให้้คนในองค์์กรได้้เปิดรัิ ับสิ่่�งใหม่่ ๆ นำำ ไปฝึึกฝนและพััฒนาความรู้้ทัักษะของตััวเอง โดยทุุกคนสามารถแลกเปลี่่�ยนข้้อมููล และความคิิดเห็็นที่่�เป็็นประโยชน์์ต่่อกััน หมดยุุควััฒนธรรมองค์์กรแบบ “นาย” กัับ “บ่่าว” ความคิิดของชาวดิิจิิทััลต่่อวััฒนธรรมองค์์กรนั้้�นไม่่ได้้มีีเฉพาะเรื่่�องของทัักษะ ที่่�เปลี่่�ยนแปลงไปเท่่านั้้�น แต่่ยัังมีีในของการให้้คุุณค่่า โดยในคำำสััมภาษณ์์จะเห็็นได้้ว่่า ชาวดิิจิิทััลได้้เห็็นความสำำคััญต่่อเรื่่�องการปฏิิบััติิต่่อกัันอย่่างเท่่าเทีียม โดยไม่่คำำนึึงว่่า คนคนนั้้�นจะมีีตำำแหน่่งหรืือสถานภาพทางสัังคมเป็็นอย่่างไร แต่่ทุุกคนต่่างมีีความ เท่่าเทีียมในฐานะที่่มีีศั�ักดิ์์�ศรีีของความเป็็นมนุุษย์์เหมืือน ๆ กันั แต่่หากจะมองในมุุมของ คนรุ่่นก่่อนหน้้านั้้�น คุุณค่่าที่่�ถููกให้้ความสำำคััญอาจจะเป็็นในเรื่่�องของการทำำงานอย่่าง หนัักเพื่่�อองค์์กร หรืือการมีีทัักษะหรืือความเชี่่�ยวชาญเฉพาะตััวในงานที่่�ตนเองทำำ เป็็นสำำคััญ มากกว่่าจะมองในมุุมเรื่่�องของความเท่่าเทีียม ซึ่่�งถ้้าหากมองไปในมุุมของ สัังคมโลกทุุกวัันนี้้�จะเห็น็ ได้้ว่่า ประเด็็นความเท่่าเทีียมก็็เป็็นสิ่่�งที่่�คนรุ่่นใหม่่ในยุุคดิิจิิทััล ให้้ความสำำคััญเป็็นอย่่างมาก ดัังนั้้�นการสร้้างวััฒนธรรมองค์์กรที่่�ดีีสำำหรัับชาวดิิจิิทััล จึึงควรสร้้างความเท่่าเทีียมกันัในองค์์กร ไม่่เลืือกปฏิิบัติัิ เปิดิโอกาสให้้แสดงความคิดิเห็น็ และเปิิดโอกาสในการเรีียนรู้้ให้ผู้้้ที่่�ทำำงานสามารถมีีทัักษะที่่�มีีการพััฒนาต่่อยอดได้้ และ เกิิดการเรีียนรู้้ในระยะยาวได้้อย่่างแท้้จริิง สอดคล้้องกัับทั้้�งในบริิบทของสัังคมตนเอง และบริิบทสัังคมโลก เพื่่�อจะได้้ก่่อให้้เกิิดการแลกเปลี่่�ยนข้้อมููลที่่�มีีประโยชน์์ต่่อองค์์กร “เราควรมีี Open Door Policy ในองค์์กร คืือเวลามีีเรื่่�องสำำคััญก็็สามารถเปิิด ประตููเข้้าไปพููดกัับเจ้้านายได้้โดยไม่่ต้้องคอย ไม่่ต้้องแบบส่่ง request เพื่่�อจะขอ

97 เข้้าพบ คืือแบบ you มีีปััญหาอะไร you สามารถพููดกัับนายได้้ แต่่ถ้้าแบบองค์์กร ไทย ความเป็็นนายมัันคืือความเป็็นอะไรที่่�แตะต้้องไม่่ได้้ เถีียงไม่่ได้้ คุุยด้้วย ไม่่ได้้ มัันไม่่ดีี แล้้วก็็ hierarchy ของไทย คืือเข้้าใจว่่าอาจจะมีีตำำแหน่่งสููงกว่่า หรืือว่่าเงิินเดืือนอาจจะเยอะกว่่า แต่่ว่่ามัันก็็ควร treat ทุุกคนเป็็นคนเท่่ากััน จะเป็็น maid เป็็นเลขาฯ เป็็น ผอ. คืือมัันควรจะคุุยกัันได้้ โดยไม่่ต้้องคอยเกรงใจ กัันและกััน เพราะมัันมีีอะไรสำำคััญก็็ต้้องพููดได้้” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นเก่่า กลุ่่มอายุุ 24-38 ปีี) การเปลี่่�ยนแปลงด้้านบุุคลากรในยุุคการบริิหารราชการแบบ “มหาดไทย 4.0” แนวโน้้มของโครงสร้้างวััฒนธรรมองค์์กรในมุุมมองของชาวดิิจิิทััลในวััยทำำงานนั้้�น มีีความต้้องการที่่�จะเห็น็องค์์กรที่่ตน�เองทำำงานอยู่่มีีความเป็็นลำำดัับขั้้นที่่� �ลดลง และทำำ ให้้ บรรยากาศในการทำำงานในองค์์กรเป็็นสิ่่�งที่่�ทุุกคนเข้้าถึึง เข้้าใจ และมีีส่่วนร่่วมในการ กำำหนดทิิศทางขององค์์กร โดยคำำนึึงถึึงตำำแหน่่งและระดัับขั้้�นการบัังคัับบััญชาน้้อยลง เพื่่�อเพิ่่�มศัักยภาพขององค์์กรที่่�จะสะท้้อนปััญหา รัับฟัังซึ่่�งกัันและกััน ร่่วมกัันแก้้ปััญหา เพื่่�อนำำพาองค์์กรไปสู่่เป้้าหมายที่่�ตั้้�งใจไว้้ได้้ และให้้ความเคารพต่่อกัันโดยที่่�ทุุกคน มีีสิิทธิิที่่�จะแสดงความคิิดเห็็นได้้อย่่างอิิสระแต่่มีีกาลเทศะ และรัับรู้้ถึึงวิิสััยทััศน์์ของ องค์์กรร่่วมกันั อีีกทั้้�งส่่งเสริิมพััฒนาคนในองค์์กรให้มีี้ความรู้และ้ทัักษะที่่�เท่่าทันต่ั ่อความ เปลี่่�ยนแปลง และสามารถนำำ เทคโนโลยีีมาใช้้ให้้เกิิดประโยชน์์ต่่อองค์์กรได้้อย่่างสููงสุุด ทั้้�งนี้้� องค์์กรในยุุค 4.0 ต้้องการคนที่่�มีีทัักษะและวิิธีีคิิดที่่�จํําเป็็นสํําหรัับการทำำงาน ในยุุคนี้้� ได้้แก่่ ความคิิดในเชิิงสร้้างสรรค์์ (Creative Thinking) ความคิิดในเชิิงออกแบบ (Design Thinking) การคิิดแบบรวบยอด (Conceptual Thinking) การทํํางานร่่วมกัับ คนอื่่�น เป็็นต้้น อีีกทั้้�งการบริิหารงานแบบเดิิม ๆ ในลัักษณะของการสั่่�งการและควบคุุม (Command and Control) นั้้�น ไม่่เหมาะต่่อความเชื่่�อของชาวดิิจิิทััลที่่�ไม่่ยึึดติิดกัับ โครงสร้้างและตำำแหน่่ง แต่่มีีความต้้องการในแนวทางการบริิหารงานร่่วมกััน มีีความ เป็็นทีีมมากขึ้้�น จะเห็็นว่่า แม้้ว่่าองค์์กรของรััฐเองก็็ยัังต้้องการบุุคลากรที่่�มีีกระบวนการ

98 คิดที่่ ิ �เป็็นระบบและสร้้างสรรค์์ ดัังนั้้น�การปลููกฝัังกระบวนคิดิควรเริ่่�มที่่�สถาบันัครอบครััว ส่่งต่่อมาสู่่สถาบัันการศึึกษา เพื่่�อให้้หล่่อหลอมจนเกิิดเป็็นบุุคลากรที่่�มีีคุุณภาพและ เป็็นที่่�ต้้องการของตลาดแรงงานและประเทศชาติิต่่อไป

100 Digital Agency กัับการตอบสนอง ความกลััว ความฝัั น ความหวััง ที่่�เกิิดจากโครงสร้้างสัังคม