การสร้างความเข้าใจในคุณลักษณะ พฤติกรรม และทัศนคติในอนาคต ของชาวดิจิทัลไทย

101 มุุมมองหรืือทััศนคติิของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในประเทศไทยในแง่่มุุมของความกลััว ความฝััน และความหวััง ส่่วนหนึ่่�งเกิิดขึ้้�นจากประสบการณ์์ที่่�ชาวดิิจิิทััลไทยได้้พบเห็็น หรืือเผชิิญด้้วยตนเอง และอีีกส่่วนหนึ่่�งนั้้�นเป็็นความกลััว ความฝััน และความหวััง ที่่�เกิิดจากอิิทธิิพลและเงื่่�อนไขทางเศรษฐกิิจ สัังคม วััฒนธรรม การเมืือง และการ เปลี่่�ยนแปลงทางเทคโนโลยีีการสื่่�อสาร มากไปกว่่านั้้�น การแสดงออกถึึงความกลััว ความฝััน และความหวัังของชาวดิิจิิทััลไทย ยัังได้้รัับอิิทธิิพลจากความเชื่่�อหรืือค่่านิิยม เรื่่�องใดเรื่่�องหนึ่่�ง อัันมีีที่่�มาจากประสบการณ์์ของสมาชิิกกลุ่่มใดกลุ่่มหนึ่่�งในสัังคมที่่�ถููก ถ่่ายทอดและส่่งต่่อกันัมาจนกลายเป็็นบรรทัดัฐานหรืือแบบแผนการปฏิิบัติัิให้้แก่่สมาชิิก คนอื่่น� ๆ ด้้วยเงื่่�อนไขเชิิงโครงสร้้างและปััจจััยทางด้้านความเชื่่�อ ค่่านิิยม และบรรทัดัฐาน ในสัังคม ทำำ ให้้เกิิดแนวความคิิดและพฤติิกรรมในการตอบสนองต่่อความฝัันและความ คาดหวััง รวมถึึงแนวทางในการลดทอนหรืือหลีีกเลี่่�ยงความน่่ากลััวจากสิ่่�งที่่�ไม่พึ่ ึงประสงค์์ Hage (2003, p. 24) อธิิบายว่่า “ความหวััง” เป็็นสิ่่�งที่่�เกิิดขึ้้�นควบคู่่ไปกัับ “ความกลััว” การเกิิดขึ้้�นของทั้้�งสองสามารถเป็็นไปได้้ในสองลัักษณะคืือ มนุุษย์์เกิิด ความกลััวเมื่่�อไม่่รู้้สึึกมีีความหวััง และในแบบที่่�สองคืือ แม้้ว่่ามีีความกลััวแต่่ก็็ยัังมีี ความหวัังอยู่่ด้้วย กระบวนการประกอบสร้้างความหวัังและความกลััวนัับว่่าเป็็นการ ผสมผสานกัันจากความรู้้สึึกภายในของมนุุษย์์ที่่�ปะทะกัันระหว่่างความรู้้สึึกด้้านลบคืือ ความกลััว และความรู้สึ้ึกด้้านบวกคืือความหวััง ในขณะที่่� Cook (2018, p. 8) อธิิบาย เพิ่่�มเติิมว่่า การเกิิดความหวัังในลัักษณะที่่�ยัังมีีความกลััวในด้้านหนึ่่�งคืือความพยายาม ที่่�จะต่่อสู้้กัับความไม่่แน่่นอนด้้วยการสร้้างเป้้าหมายและทำำ ให้้อนาคตของปััจเจกนั้้�น มีีความหมาย นอกจากนั้้�น “ความเสี่่�ยง” คืือส่่วนประกอบสำำคััญที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับความกลััว ความฝันั และความหวัังโดยตรง เนื่่�องจากความเสี่่�ยงคืือการคิดิอย่่างมีีเหตุุผลของมนุุษย์์ ว่่าสิ่่�งใดควรทำำหรืือไม่่ โดยมนุุษย์์จะมีีการคาดการณ์์ไปถึึงผลที่่�จะเกิดขึ้้ ิ�นในอนาคตและ คำำนวณถึึงความคุ้้มค่่าก่่อนที่่�จะตััดสิินใจ ทั้้�งนี้้� Cook (2018, p. 2) ได้นำ้ ำเสนอประเด็็น สำำคััญคืือ ความหวััง มีีบทบาทสำำคััญในการบริิหารจััดการความเสี่่�ยงต่่ออนาคต และ เป็็นสิ่่�งที่่ผู้�ค้นใช้ต่้ ่อสู้้กัับความรู้้สึึกหวาดกลััวหรืือสิ้้น�หวัังต่่อปััจจุบัุนัด้้วยเหตุนีุ้้� ความหวััง

102 จึึงเกิิดขึ้้�นเมื่่�อมนุุษย์์มีีการคิิดคำำนวณเกี่่�ยวกัับความเสี่่�ยง มากไปกว่่านั้้�น การคำำนึึงถึึง ความคาดหวัังและการคำำนวณสิ่่�งที่่�จะเกิดขึ้้ ิน�ในอนาคตสามารถพััฒนาเพื่่�อให้้ครอบคลุุม เฉพาะระดัับปััจเจกหรืือไปสู่่ระดัับประเทศ โดยที่่�มโนทััศน์์เกี่่�ยวกัับอนาคตอาจมีี ความแตกต่่างกัันไปในแต่่ละวััฒนธรรม ช่่วงเวลาทางประวััติิศาสตร์์ สัังคม และ ยุุคสมััย (Generation) จากการวิิเคราะห์์ข้้อมููลสััมภาษณ์์เจาะลึึกของชาวดิิจิิทััลทั้้�งในพื้้�นที่่�กรุุงเทพมหานคร เชีียงใหม่่ และนครพนม จะเห็็นได้้ว่่า การประกอบสร้้างความกลััว ความฝััน และความหวััง มีีความเชื่่�อมโยงสััมพันธ์ั ์กัันและถููกกำกัำ ับโดยกลไกทางสัังคม ความกลััว นำำ ไปสู่่การสร้้างความฝัันและตั้้�งความหวััง ทั้้�งนี้้� ทััศนคติิ คุุณลัักษณะ และอััตลัักษณ์์ ของชาวดิิจิทัิัลไทย มีีการปรัับตััวและเปลี่่�ยนแปลงไปตามโครงสร้้าง ทางสัังคม การเมืือง และเศรษฐกิิจที่่�มีีอยู่่ดั้้�งเดิิมและในสภาพการณ์์และบริิบทที่่�เปลี่่�ยนแปลงไป ดัังนั้้�น การเข้้าใจความรู้้สึึกและประสบการณ์์ที่่�เกี่่�ยวกัับความกลััว ความฝััน และความหวััง จึึงสะท้้อนมุุมมอง ทััศนคติิ ค่่านิิยม และพฤติิกรรม ที่่�สะท้้อนค่่านิิยมและคุุณธรรม ในรููปแบบดั้้�งเดิิมและสะท้้อนค่่านิิยมและคุุณธรรมที่่�อุุบััติิขึ้้�นใหม่่ในสัังคมไทย การศึึกษาครั้้�งนี้้�ต้้องการศึึกษาและทำำความเข้้าใจทััศนคติิของชาวดิิจิิทััลไทย ตอนต้้นซึ่่�งอยู่่ในวััยนัักเรีียนระดัับชั้้�นมััธยมศึึกษาตอนต้้น (13-15 ปีี) ตอนกลางซึ่่�งอยู่่ ในระดัับชั้้�นมััธยมศึึกษาตอนปลาย (16-18 ปีี) และตอนปลายซึ่�งอ่ ยู่่ในระดัับอุุดมศึึกษา (19-23 ปีี) ในประเด็นที่่ ็ �เกี่่�ยวข้้องกัับความกลััว ความฝันั และความหวััง โดยต้้องการ หาคำำตอบว่่าชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ทั้้�งสามกลุ่่มอายุุมีีมุุมมองต่่ออนาคตอย่่างไร และ ปััจจััยเชิิงโครงสร้้าง อัันได้้แก่่ สัังคม เศรษฐกิิจ การเมืือง หลัักความเชื่่�อทางศาสนา ค่่านิิยม และหลัักคุุณธรรม มีีอิิทธิิพลอย่่างไรต่่อทััศนคติิในการวิิเคราะห์์และคำำนวณ ความเสี่่�ยงในอนาคต รวมถึึงปััจจััยทางเทคโนโลยีีช่่วยให้้ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ได้้นำำมา ประยุุกต์์ใช้้เพื่่�อนำำมารัับมืือกัับความกลััวจากความเสี่่�ยงในปััจจุบัุนัหรืือในอนาคตอย่่างไร การศึึกษาในส่่วนนี้้�ได้้ใช้้กรอบแนวคิดิเกี่่�ยวกัับโครงสร้้าง (Structure) และผู้ก้ระทำำ (Agency) ซึ่�ง่พััฒนาโดย Anthony Giddens (1971, 1979) เพื่่�อนำำมาวิิเคราะห์์และ

103 ทำำความเข้้าใจชาวดิิจิทัิัลไทยรุ่่นใหม่่ในฐานะที่่�เป็็น “ผู้ก้ระทำำการดิิจิทัิัล” หรืือ “Digital Agency” ที่่�สามารถตอบสนองต่่อความรู้้สึึกกลััวจากการเผชิิญกัับภาวะเสี่่�ยงภััยหรืือ ความไม่่มั่่�นคงโดยอาศััยองค์์ความรู้้ทางเทคโนโลยีีที่่�ทัันสมััยเป็็นเครื่่�องมืือในการเข้้าถึึง ทรััพยากร ความกลััว ความฝััน และความหวัังที่่�ถููกกำำหนดโดยโครงสร้้างสัังคม หนึ่่�งในข้้อค้้นพบสำำคััญจากการศึึกษาครั้้�งนี้ ้� คืือ เงื่่�อนไขในด้้านศาสนาอาจไม่่ได้้มีี ความเชื่่�อมโยงโดยตรงในการประกอบสร้้างคุุณลัักษณะและอััตลัักษณ์์ของชาวดิิจิิทััล ตััวอย่่างเช่่น ไม่่พบว่่าชาวดิิจิิทััลมีีการแสดงออกถึึงความกลััว ความฝััน และความหวััง ที่่มีี�ความสััมพันธ์ักั์ ับความเชื่่�อ แนวคิดิ หรืือพิธีีิกรรมทางศาสนา กล่่าวคืือ พวกเขาไม่่ได้มีี้ ความหวัังหรืือความฝัันที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับศาสนา และแม้้ว่่าชาวดิิจิิทััลจะมีีความกลััวตาย และกลััวความเจ็็บป่่วย ชาวดิิจิทัิัลไทยไม่่ได้้มองว่่าหลัักธรรมคำำสอนทางศาสนาจะมาช่่วย แบ่่งเบาหรืือทำำ ให้้ความรู้้สึึกกลััวนั้้�นหายไป อนึ่่�ง ข้้อมููลสััมภาษณ์์เจาะลึึกของประชากร ชาวดิิจิิทััลไทยในสามพื้้�นที่่�การวิิจััย พบว่่าคุุณธรรมพื้้�นฐานสำำคััญที่่�พััฒนามาจาก หลัักธรรมคำำสอนในศาสนาพุุทธเรื่่�อง “ความกตััญญูู” ได้้รัับการยอมรัับและกล่่าวถึึง ในการอธิิบายถึึงความกลััว ความฝันั และความหวัังมากที่่�สุุด “ความกลััว” “ความฝััน” และ “ความหวััง” ที่่�เชื่่�อมโยงกัับ “ความกตััญญูู” ความกตััญญูู หมายถึึงการตระหนัักถึึงความดีีหรืือประโยชน์์ที่่�ผู้้อื่่�นมาปฏิิบััติิต่่อ เราอยู่่เสมอและตอบแทนเมื่่�อมีีโอกาส การตอบแทนดัังกล่่าวอาจจะเป็็นไปได้้ทั้้�งการ ให้้เกีียรติิและให้้ความเคารพ สร้้างความสุขุหรืือความสบายใจให้ผู้้้มีีพระคุุณ รวมไปถึึง การช่่วยเหลืือหรืือเลี้้�ยงดููเมื่่�อผู้้มีีพระคุุณตกทุุกข์์ได้้ยากหรืือยามแก่่ชรา ซึ่่�งตามหลััก ความเชื่่�อทางพุุทธศาสนาอธิิบายว่่า ความกตััญญููจะนำำมาซึ่่�งความรุ่่งเรืืองและสิ่่�งดีี ๆ ในชีีวิิตของผู้้ปฏิิบััติิและคนรอบข้้าง ในขณะเดีียวกััน การเป็็นคน “อกตััญญูู” หรืือ “เนรคุุณ” โดยไม่่ตอบแทนบุุญคุุณของบิิดามารดาหรืือบุุพการีีที่่�เลี้้�ยงดููเรามา นั้้�นถืือเป็็นการทำำบาป หรืือบุุคคลผู้้นั้้�นจะถููกตราหน้้าว่่าเป็็นคนเลว ดัังนั้้�นกล่่าวได้้ว่่า

104 หลัักธรรมคำำสอนในศาสนาพุุทธเรื่่�องความกตััญญููนั้้�นมีีอิิทธิิพลต่่อการกำำหนด คุุณลัักษณะของ “คนดีี” และ “คนไม่่ดีี” ในบริิบทของสัังคมไทย และกลายเป็็น ค่่านิิยมในสัังคมไทยที่่�ทุุกคนให้้คุุณค่่า ให้้การยกย่่องและชื่่�นชมผู้้ที่่�มีีความกตััญญูู ในฐานะคนดีี เป็็นที่่�ยอมรัับในสัังคม และค่่านิิยมเหล่่านั้้�นถููกบ่่มเพาะ ปลููกฝััง และ ถ่่ายทอดจากรุ่่นสู่่รุ่่น ทั้้�งในสถาบัันครอบครััวและสถาบัันการศึึกษา หรืือสื่่�อต่่าง ๆ เช่่น หนัังสืือ ละคร โทรทััศน์์ พื้้�นฐานคุุณธรรมเรื่่�องความกตััญญููได้้รัับการปลููกฝััง ในทุุกกลุ่่มประชากรของทั้้�งสามพื้้�นที่่�การวิิจััย จากคุุณธรรมพื้้�นฐานในสัังคมไทยที่่�บ่่มเพาะมาจากหลัักธรรมคำำสอน ในศาสนาพุุทธเรื่่�องความกตััญญููนำำมาซึ่่�งการประกอบสร้้างความกลััวใน ลัักษณะที่่�ปััจเจกไม่่สามารถตอบแทนบุุญคุุณของบุุพการีี และจากการศึึกษาพบว่่า รููปแบบการตอบแทนบุุญคุุณพ่่อแม่่ของประชากรรุ่่นก่่อนหน้้าอาจมุ่่งเน้้น ไปที่่�การปรนนิิบััติิหรืือการทำำหน้้าที่่�ต่่าง ๆ แทนบุุพการีี เช่่น การทำำงานบ้้าน หรืือการ สร้้างความภาคภููมิิใจในลัักษณะการวางตััวให้้สอดคล้้องกัับหลัักคุุณธรรมและ ค่่านิิยมที่่�สัังคมยอมรัับ เช่่น การแต่่งงานมีีครอบครััวเพื่่�อสืืบสกุุล หรืือการวางตััว เป็็นคนดีี อย่่างไรก็็ดีีมุุมมองของชาวดิิจิิทััลไทยในปััจจุุบัันพบว่่า รููปแบบของการ แ สดงความกตััญญููโดยการตอบแท นบุุ ญคุุ ณส่่ ว น ใหญ่่ จะ เป็็นลัักษณะ การตอบแทนในเชิิงเศรษฐกิิจ ซึ่่�งในประเด็็นนี้ ้� ชััดเจนว่่าระบบเศรษฐกิิจแบบ ทุุนนิิยมมีีอิิทธิิพลต่่อการเปลี่่�ยนแปลงของคุุณค่่าและความหมายของการตอบแทน บุุญคุุณ ส่่งผลให้้สัังคมเริ่่�มให้้ความสำำคััญกัับการศึึกษาที่่�นำำ พาไปสู่่การได้้มาซึ่่�งทุุน หรืือผลตอบแทนในรููปแบบของเงิินเดืือนที่่�มากขึ้้�นในอนาคต อีีกทั้้�งยัังมีีเทคโนโลยีี เข้้ามาช่่วยกระจายค่่านิิยมเหล่่านั้้�นให้้รวดเร็็วยิ่่�งขึ้้�น ทำำ ให้้ความหมายและค่่านิิยมต่่อ การตอบแทนบุุญคุุณถููกนิิยามผ่่านการสร้้างความสำำเร็็จในการศึึกษา ข้้อมููลจากการสััมภาษณ์์เจาะลึึกพบว่่า ชาวดิิจิิทััลกลุ่่มอายุุตอนต้้น (13-15 ปีี) ตอนกลาง (16-18 ปีี) และตอนปลาย (19-23 ปีี) ทั้้�งในเขตกรุุงเทพฯ ชั้้�นในและชั้้�นนอก จัังหวััดเชีียงใหม่่ และจัังหวััดนครพนม ทั้้�งสามกลุ่่มนี้ ้�ที่่�อยู่่ในวััยที่่�กำำลัังศึึกษามองว่่า รููปแบบหนึ่่�งของการตอบแทนบุุญคุุณพ่่อแม่่และได้้แสดงออกถึึงความเป็็นลููกกตััญญูู

105 คืือ การประสบความสำำเร็็จทางการศึึกษาและการมีีทรััพยากรที่่�สามารถสนัับสนุุนการ ตอบแทนบุุญคุุณพ่่อแม่่ในทางเศรษฐกิิจ ได้้แก่่ เงิินและเวลา ด้้วยนิิยามและค่่านิิยม ในการตอบแทนบุุญคุุณบุุพการีีที่่�เปลี่่�ยนไป จึึงมีีผลให้้ชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่มีีการ แสดงออกถึึงความฝััน ความกลััว และความหวัังที่่�คล้้ายคลึึงกััน เช่่น “ฝันที่่ ั �จะได้้เลี้้�ยงดูู พ่่อแม่่” “กลััวการไม่่ได้ทำ้ ำตามความหวัังของครอบครััว” “กลััวทำำ ให้พ่้ ่อแม่่เสีียใจผิดิหวััง” “กลััวจะทำำผิิดพลาด” ดัังเช่่นชาวดิิจิิทััลในกรุุงเทพฯ สะท้้อนว่่า “ชีีวิิต ณ ตอนนี้้� มีีความฝัันต่่อตนเอง อยากที่่�จะช่่วยเหลืือคนอื่่�น และเติิบโต ขึ้้�นเป็็นคนที่่�ดีีของสัังคม เรีียนให้้จบและสอบติิดมหาวิิทยาลััย และต่่อจากนั้้�น ก็็ฝัันอยากที่่�จะจบปริิญญาตรีี เพื่่�อได้้ทำำงานอย่่างที่่�หวัังไว้้ หรืือได้้ทำำ งานในสิ่่�งที่่� ตนเองรััก แล้้วก็็ฝัันอยากที่่�จะทำำ งานให้้มีีเงิินเก็็บจำำนวนมากเพื่่�อจะได้้เลี้้�ยงดูู พ่่อแม่่ยามแก่่เฒ่่าและมีีครอบครััวได้้ โดยฝัันอยากที่่�จะมีีครอบครััวที่่�มีีความสุุข แบบพ่่อแม่่ลููกที่่�อยู่่�กัันอย่่างพร้้อมหน้้าพร้้อมตากััน ส่่วนสำำหรัับในบั้้�นปลายชีีวิิต นั้้�นก็็มีีความฝัันอยากที่่�จะไปเที่่�ยวต่่างประเทศ” (ชาวดิิจิิทััล กลุ่่มอายุุ 13-15 ปีี) จากความฝัันในการตอบแทนบุุพการีีทางเศรษฐกิิจ นำำมาสู่่การเกิดิความกลััวของ ชาวดิิจิิทััลไทยที่่�จะไม่่ได้้ทำำหน้้าที่่�ลููกกตััญญููดัังที่่�มีีชาวดิิจิิทััลตอนกลางในกรุุงเทพฯ รายหนึ่่�งอธิิบายว่่า “ถ้้าเป็็นยุุคหนููรุ่่�นหนููตอนนี้้� กลััวการไม่่ได้้เข้้ามหาลััยดีี ๆ กลััวการไม่่ได้้ทำำตาม ความคาดหวัังของครอบครััวได้้ขนาดนั้้�น เพราะพ่่อแม่่รุ่่�นหนููคาดหวัังสููงมากกัับ การเรีียนค่่ะ...เพราะว่่าเหมืือนเขาเจอโลกเขามาก่่อน เหมืือนเห็็นเพื่่�อนเขา การศึกึษาดีีกว่่า ได้้งานดีีกว่่า เงิินดีีกว่่า ก็็อยากให้ลููก้เราเป็็นอย่่างนั้้�นบ้้าง อยากให้้ ลููกเราเรีียนสููง ๆ เพื่่�อที่่�จะเป็็นเหมืือนเพื่่�อนแม่่เขา” (ชาวดิิจิิทััล กลุ่่มอายุุ 16-18 ปีี) ในขณะที่่�ชาวดิิจิิทััลในจัังหวััดเชีียงใหม่่สะท้้อนถึึงความฝัันและความกลััวที่่�

106 คล้้ายคลึึงกันกัับประชากรดิิจิิทััลในพื้้�นที่่�กรุุงเทพฯ “กลััวทำำ ให้้พ่่อแม่่เสีียใจ ผิิดหวััง บางทีีก็็ไม่่อยากให้้เขาคาดหวัังเยอะ หนููบอก แล้้วว่่าคาดหวัังเยอะไปก็็ไม่่ดีี เราต้้องมองแบบว่่าลููกถนััดด้้วย แต่่จริิง ๆ พ่่อแม่่หนูู ไม่่ได้้ปิิดกั้้�นว่่าจะต้้องเป็็นแบบนู้้นแบบนี้้� แต่่ก็็อยากให้้ประสบความสำำเร็็จ เพราะ หนููเป็็นลููกสาวคนเดีียว คืือความหวัังเดีียวค่่ะ” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 16-18 ปีี) และแม้้ว่่าชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่จะยัังอยู่่ในวััยเรีียนและไม่่มีีรายได้้ประจำำจากการ ทำำงาน แต่่พวกเขาก็็แสดงความกัังวลและความกลััวว่่า จะไม่่สามารถมีีเงินิและทรััพยากร ที่่�เพีียงพอที่่�จะดููแลสุุขภาพของพ่่อแม่่ได้้ ดัังเช่่นกรณีีของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ตอนกลาง และตอนปลายที่่�กล่่าวว่่า “กัังวลว่่าจะดููแลคนในครอบครััวไม่ดีี่ ค่่ะ มีีเวลาให้้ หนููอยากอยู่่ดูู�แลเขา เผื่่�อมีีอะไร จะได้้ช่่วยเขาทััน” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 16-18 ปีี) ในขณะที่่�ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ตอนปลายที่่�กำำลัังศึึกษาอยู่่ในระดัับมหาวิิทยาลััยและ เริ่่�มต้้นทำำงานในระยะเวลาสั้้�น ๆ มีีความกลััวว่่า จะมีีกำำลัังทรััพย์์หรืือเงิินทุุนไม่่พอ ที่่�จะนำำมาเลี้้�ยงดููเหล่่าบุุพการีีของพวกเขาในอนาคต ยกตััวอย่่างเช่นที่่ ่ �ชาวดิิจิทัิัลยุุคใหม่่ ตอนปลายอธิิบายไว้้ว่่า “กลััวดููแลพ่่อแม่่ตอนป่่วยไม่่ไหว ไม่่มีีเงิินค่่ารัักษาพยาบาล” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 19-23 ปีี) “กลััวเรื่่�องสุุขภาพไม่่ดีี กลััวไม่่มีีสวััสดิิการค่่ารัักษาพยาบาล กลััวเรื่่�องค่่าใช้้จ่่าย พวกสวััสดิิการหลัังเกษีียณ หรืือค่่าครองชีีพมัันสููงขึ้้�น กลััวเงิินเดืือนที่่�เราได้้ มัันไม่่พอใช้้ กลััวไม่่เพีียงพอให้้เราดููแลพ่่อแม่่” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 19-23 ปีี)

107 ความกลััวที่่�จะไม่่ได้้ตอบแทนบุุณคุุณพ่่อแม่่ หรืือความกลััวที่่�เกิิดจากค่่านิิยมร่่วม ในสัังคม เมื่่�อวิิเคราะห์์เชิิงเปรีียบเทีียบกัับความกลััว ความฝััน และความหวัังในสัังคม ตะวัันตก จะเห็็นได้้ว่่า ความกลััวที่่�ถููกสร้้างจากคุุณธรรมเรื่่�องความกตััญญููนั้้�น เป็็นสิ่่�งที่่�ทำำ ให้้ชาวดิิจิิทััลไทยมีีความแตกต่่างจากชาวดิจิิทััลในสัังคมตะวัันตก เมื่่�อชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ได้้แสดงออกถึึงความกตััญญููซึ่่�งแม้้จะมีีการปรัับเปลี่่�ยน รููปแบบในลัักษณะของการแลกเปลี่่�ยนและตอบแทนเชิิงเศรษฐกิิจ อย่่างไรก็็ดีี การ อธิิบายถึึงความกลััว ความหวััง และความฝัันของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ ที่่�อยู่่ในกรอบความ เชื่่�อเรื่่�องการได้้รัับผลจากการกระทำำที่่�ดีีจากการแสดงออกถึึงความกตััญญูู ในด้้านหนึ่่�ง สะท้้อนถึึงความพยายามในการปรัับตััวและต่่อรองของชาวดิิจิิทััลระหว่่างชุุดคุุณธรรม ดั้้�งเดิิมและชุุดคุุณธรรมใหม่่ การใช้้ชีีวิิตอยู่่ท่่ามกลางคู่่ตรงข้้ามของแนวคิิดเชิิงคุุณธรรม ทำำ ให้้ปััจเจกต้้องตั้้�งคำำถามว่่า วิิถีีการดำำรงชีีวิิตแบบใดที่่�เหมาะสมกัับตน เปิิดโอกาสให้้ ประเมิินศัักยภาพและความสามารถของตน ทำำ ให้้เขาได้้สะท้้อนว่่าอะไรคืือข้้อจำำกััด ของตนเอง พร้้อมทั้้�งค้้นหาทรััพยากรและช่่องทางต่่าง ๆ ในการลดทอนความกลััว และ นำำ ไปสู่่การวางแผนและวางแนวทางการดำำเนิินชีีวิิตในอนาคตเพื่่�อพััฒนาตนเองต่่อไป ความเสี่่�ยงในมุุมมองของชาวดิิจิิทััลไทยบนความคาดหวัังและข้้อจำกัำ ัดทางสัังคม “ความเสี่่�ยง” ในที่่�นี้้�หมายถึึงการคิิดและประเมิินสถานการณ์์อย่่างมีีเหตุุผลของ มนุุษย์์ว่่าสิ่่�งใดควรทำำหรืือไม่่ โดยที่่�มนุุษย์์จะมีีการคำำนวณความคุ้้มค่่าก่่อนการตัดสิั ินใจ ทั้้�งนี้้� ความหวัังมีีบทบาทที่่�สำำคััญในการบริิหารจััดการความเสี่่�ยงต่่ออนาคตและเป็็น สิ่่�งที่่�ผู้้คนใช้้ต่่อสู้้กัับความรู้้สึึกหวาดกลััวหรืือสิ้้�นหวัังต่่อปััจจุุบััน (Cook 2018, p. 2) เมื่่�อพิิจารณาคำำอธิิบายข้้างต้้นและนำำมาประกอบกัับข้้อมููลที่่�ได้้จากการสััมภาษณ์์ เจาะลึึกชาวดิิจิิทััลไทยที่่�อธิิบายเกี่่�ยวกัับสภาพปััญหาที่่�เขาพบเจอ โดยความคาดหวััง จากสัังคมที่่�ชาวดิิจิิทััลได้้รัับการปลููกฝัังและบ่่มเพาะมาคืือ การที่่�เยาวชนไทยต้้องมีี คุุณลัักษณะในอุุดมคติิ โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�งความคาดหวัังที่่�ต้้องการให้้เยาวชนไทย ประสบความสำำเร็็จทางวิิชาชีีพ อย่่างไรก็ดีี็ เยาวชนไทยกลุ่่มที่่�เกิดิและเติิบโตมาพร้้อม ๆ กัับความเจริิญทางด้้านเทคโนโลยีีอย่่างใกล้้ชิิด หรืือที่่�เรีียกว่่าชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่

108 กลัับสะท้้อนถึึงสภาพปััญหาเชิิงโครงสร้้างและความไม่่พร้้อมของสัังคมไทย ที่่�จะเอื้้�อหรืือสนัับสนุุนให้้พวกเขาประสบความสำำเร็็จในการประกอบอาชีีพตามที่่�สัังคม คาดหวัังกัับพวกเขาไว้้ ในอดีีตที่่�ผ่่านมา ความคาดหวัังของสัังคมที่่�มีีต่่อประชากรรุ่่นใหม่่คืือ ต้้องการให้้ เป็็นบุุคลากรที่่มีีคุ�ุณภาพที่่�สามารถเป็็น “ความหวัังของชาติิ” ซึ่่�งต้้องเป็็น “คนเก่่ง” และ “คนดีี” ทั้้�งนี้้� ตามค่่านิิยมดั้้�งเดิิมของสัังคมไทยอธิิบายว่่า “คนดีี” คืือบุุคคลที่่�มีีคุุณธรรม และมุ่่งกระทำำสิ่่�งที่่�สัังคมเห็็นว่่าดีีรวมถึึงมีีความซื่่�อสััตย์์ มีีความพยายาม และมีีความ กตััญญูู ในขณะที่่� “คนเก่่ง” คืือบุุคคลที่่�มีีสติิปััญญาดีีประสบความสำำเร็็จทางการศึึกษา และการทำำงาน และในบางครั้้�งอาจหมายถึึงบุุคคลที่่�ประกอบอาชีีพเฉพาะทาง ได้้แก่่ แพทย์์ วิิศวกร หรืือนัักธุุรกิิจ เจ้้าของกิิจการ เป็็นต้้น ดัังที่่�ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่คนหนึ่่�ง เล่่าถึึงคุุณลัักษณะที่่�พึึงประสงค์์ของเยาวชนไทยในอดีีตว่่า “เหมืือนกัับว่่ามัันเป็็นคำำสอนตั้้�งแต่่เด็็ก เด็็กคืืออนาคตของชาติิ โตไปไม่่โกง แล้้วต้้องทำำ งานดีี ๆ ต้้องเป็็นหมอ ต้้องเป็็นทหาร ต้้องเป็็นตำำรวจ ต้้องเป็็นครูู ถึึงเป็็นอาชีีพที่่�ประสบความสำำเร็็จ” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 16-18 ปีี) จากการศึึกษาพบว่่า ชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่ที่่�ยัังอยู่่ในวััยเรีียนในสามพื้้�นที่่�การวิิจััย รัับรู้และ้ตระหนัักถึึงความฝันัและความคาดหวัังของรััฐบาลที่่มีีต่�่อตนเองว่่า อยากให้้เป็็น คนดีี เป็็นพลเมืืองดีีปฏิิบัติัติามกรอบของศีีลธรรมอันดีี ังาม และปฏิิบัติัติามกรอบที่่รั�ัฐบาล กำำหนด รัักษาระเบีียบวิินััยในสัังคม และสามารถช่่วยพััฒนาประเทศในหลาย ๆ ด้้าน ในขณะเดีียวกัันชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ก็็มีีความฝัันและความหวัังต่่อรััฐบาลเช่่นกััน คืือ ต้้องการให้้รััฐบาลเปิิดกว้้างและสร้้างพื้้�นที่่�ของการมีีส่่วนร่่วมเพื่่�อรัับฟัังความเห็็นของ คนรุ่่นใหม่่ให้้มากกว่่านี้้� เพื่่�อที่่�จะเอื้้�อต่่อการทำำ ให้้ความฝันัและความหวัังที่่�พวกเขาวาดไว้้ เป็็นความจริิง นอกจากนี้้� เมื่่�อพููดถึึงสภาพ “สัังคมไทยในอุดุมคติิ” ชาวดิิจิทัิัลไทยรุ่่นใหม่่ ในวััยเรีียนมีีการเติิบโตทางความคิดที่่ ิ �เริ่่�มเห็็นและตั้้�งคำำถามกัับสิ่่�งที่่�เกิิดขึ้้�นในสัังคมและ

109 กล้้าที่่�จะวิิพากษ์์ปััจจััยต่่าง ๆ ที่่�ไม่่สนัับสนุุนให้้ความหวัังและความฝัันของพวกเขาเป็็น ความจริิง ชาวดิิจิิทััลได้้สะท้้อนถึึงปััญหาและอุุปสรรคสำำคััญที่่�ทำำ ให้้พวกเขาไม่่สามารถ พััฒนาศัักยภาพของตนเองได้้อย่่างเต็็มที่่� และสามารถเลื่่�อนระดัับไปสู่่คุุณลัักษณะ ประชากรที่่�มีีคุุณภาพที่่�จะนำำพาประเทศไทยพััฒนาไปสู่่ยุุค 4.0 ได้้ โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�งคุุณลัักษณะของความเป็็นผู้้ประกอบการที่่�สามารถเข้้าถึึงแหล่่ง ทรััพยากรและสะสมทุุนด้้วยตนเอง ได้้แก่่ ปััญหาความเหลื่่�อมล้ำ ำ�ในเศรษฐกิิจและสัังคม โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�งปััญหาเรื่่�องการกระจายของทรััพยากร และการขยายโอกาสทางการ ศึึกษาที่่�ไม่่เท่่าเทีียม ซึ่่�งชาวดิิจิิทััลไทยในพื้้�นที่่�จัังหวััดเชีียงใหม่่และนครพนมได้้สะท้้อน ว่่า สภาพสัังคมไทยในปััจจุุบัันไม่่ได้้สนัับสนุุนความฝัันของพวกเขา โดยเฉพาะความฝััน ในการประกอบอาชีีพของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ที่่�ต้้องอาศััยองค์์ความรู้้และทัักษะทางด้้าน เทคโนโลยีีดัังที่่�ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่คนหนึ่่�งสะท้้อนว่่า “สำำหรัับเรามัันคืือสิ่่�งที่่�เป็็นไปได้้ด้้วยมืือของเรา อย่่างเช่่น ถ้้าเราอยากเป็็นนัักบิิน อวกาศ แต่่เราไม่่มีีความรู้้ เราก็็คงไม่่กล้้าหวััง มัันเป็็นไปไม่่ได้้ สำำหรัับคนอื่่�น อาจมองว่่าความฝัันเป็็นสิ่่�งที่่�ลอย ๆ แต่่ความหวัังสำำหรัับเรามัันควรจัับต้้องได้้ มัันทำำ ให้้เราพยายาม สมมติิเราเชื่่�อว่่าเรารวยได้้ นั่่�นหมายความว่่าเราก็็ต้้องพยายาม หาเงิิน ถึึงแม้้เราจะเหนื่่�อย แต่่เราก็็ยัังมีีความหวัังว่่ามัันจะเป็็นจริิง” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 16-18 ปีี) สอดคล้้องกัับชาวดิิจิิทััลในจัังหวััดนครพนมที่่�กล่่าวว่่า “สภาพสัังคมไทยตอนนี้้�ไม่่ค่่อยเอื้้�อเท่่าไหร่่ ขณะนี้้�กลายเป็็นปััญหาใหญ่่ของ สัังคมไทยยุุคโลกาภิิวััตน์์ ปััญหาอัันยิ่่�งใหญ่่ตามมาคืือปััญหาด้้านสัังคม จนอาจ สรุุปเป็็นข้้อความสั้้�น ๆ แต่่น่่าคิิดอย่่างยิ่่�งว่่า เศรษฐกิิจก้้าวหน้้า สัังคมมีีปััญหา การพััฒนาไม่่ยั่่�งยืืน” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 16-18 ปีี)

110 รวมถึึงระบบอุปถัุัมภ์์ในสัังคมไทย ซึ่่�งปััญหาและอุปุสรรคดัังกล่่าวทำำ ให้้การเดิินตาม เส้้นทางความฝัันและความหวัังของเขาสะดุุดลง ซึ่่�งจะทำำ ให้้เกิิดความไม่่เป็็นธรรมและ การกระจายทรััพยากรที่่�ไม่่เท่่าเทีียมในสัังคมไทย ดัังที่่มีี�ชาวดิิจิทัิัลไทยคนหนึ่่�งสะท้้อนว่่า “ผมจึึงฝัันว่่าในอนาคตจะมีีเจ้้าหน้้าที่่ที่่�มี�รีะบบจัดกัารที่่�ดีีกว่่านี้้�หรืือสามารถจัดกัาร คนเหล่่านี้้�ได้้ เพราะหากโยงไปถึึงเจ้้าหน้้าที่่ที่่�ถููกซื้้� �อด้้วยเงิินนั้้�นคลั่่�งอำำนาจ พวกเขา ไม่่สนใจเรื่่�องถููกผิิด ไม่่มีีคุุณธรรม ไม่่มีีจิิตอาสา มองเห็็นเงิินสำำคััญกว่่าความ ถููกต้้อง ไม่่มองเห็็นสัังคมโดยรวม ถ้้าพวกเขายึดึตรงนี้้�ได้้ พวกเขาจะไม่เป็็นแบบ ่ นี้้�” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 19-23 ปีี) เมื่่�อพิิจารณาถึึงมุุมมองและการอธิิบายของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในสามพื้้นที่่� �การวิิจััย แล้้ว พบว่่าส่่วนใหญ่่สะท้้อนถึึงข้้อจำกัำ ัดด้้านทรััพยากรทางเศรษฐกิิจและสัังคม รวมถึึง ระบบการกระจายทรััพยากรที่่�ไม่่เท่่าเทีียมและทั่่�วถึึง ปััญหาอุุปสรรคเหล่่านี้้�ไม่่เอื้้�อให้้ ชาวดิิจิิทััลสามารถดำำเนิินชีีวิิตตามความหวัังและความฝัันที่่�ตั้้�งไว้้ โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�ง การประกอบอาชีีพที่่�ต้้องอาศััยองค์์ความรู้ทางเทคโ้นโลยีี ข้้อจำำกัดัเหล่่านี้ทำ ้� ำ ให้้พวกเขา ต้้องหันัมาพึ่่�งพาตนเอง และต้้องการพััฒนาความรู้และ้ฝึึกฝนทัักษะของตนในการทำำงาน ที่่�ตนวาดฝัันไว้้ มากกว่่าที่่�จะรอคอยรััฐบาลหยิิบยื่่�นโอกาสหรืือทรััพยากรให้้ อย่่างไรก็็ดีี ด้้วยข้้อจำำกัดขัองสภาพสัังคมและเศรษฐกิิจของประเทศไทย กลัับกลายเป็็นแรงผลัักดันั และกระตุ้้นให้้ชาวดิิจิทัิัลค้น้หาแนวทางอื่่น� ๆ ที่่�จะสามารถเข้้าถึึงทรััพยากรทางเศรษฐกิิจ และสัังคมที่่�มีีความจำำ เป็็นที่่�สามารถทำำ ให้้ความฝัันและความหวัังของตนเป็็นจริิงได้้ ซึ่่�งสะท้้อนให้้เห็็นว่่า ชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่มีีคุุณลัักษณะที่่�มีีศัักยภาพที่่�สามารถพััฒนา ไปสู่่ความเป็็นผู้้ประกอบการได้้ ได้้แก่่ การดำำเนิินชีีวิิตด้้วยความอิิสระ ความใฝ่่เรีียนรู้้ ความต้้องการความสำำเร็็จ รวมถึึงการคิิดค้้นนวััตกรรมสิ่่�งใหม่่ Digital Agency as “Entrepreneur” ประเทศไทยพยายามผลัักดัันนโยบายไทยแลนด์์ 4.0 ในขณะเดีียวกัันก็็มีีการ นำำเสนอคุุณลัักษณะ 11 ประการของคนไทยที่่�จะช่่วยทำำ ให้้ประเทศไทยพััฒนาไปสู่่

111 ไทยแลนด์์ 4.0 และหนึ่่�งในคุุณลัักษณะสำำคััญนั้้�นคืือ “ความโน้้มเอีียงในการเป็็น ผู้้ประกอบการ” (Entrepreneurial Orientation) (อานนท์์ ศัักดิ์์�วรวิิชญ์์, 2561) ทั้้�งนี้้� ความโน้้มเอีียงในการเป็็นผู้้ประกอบการคืือลัักษณะนิิสััยและบุุคลิิกภาพที่่� โน้้มเอีียงไปในการเป็็นผู้้ประกอบการ มีีกิิจการเป็็นของตััวเอง สามารถเริ่่�มต้้นธุุรกิิจ เองได้้ (Start Up) บุุคลิิกภาพเหล่่านี้้� ได้้แก่่ ความใฝ่่เรีียนรู้้ (Learning Orientation) ความต้้องการความสำำเร็็จ (Achievement) ความต้้องการเป็็นอิิสระในตััวเอง (Autonomy) มีีความทะเยอทะยาน ชอบการแข่่งขััน ชอบคิิดค้้นนวััตกรรมหรืือ สิ่่�งใหม่่ กล้้าเสี่่�ยง และมีีความริิเริ่่�มในตนเองที่่�จะทำำสิ่่�งใหม่่ ๆ เกี่่�ยวข้้องกัับนวััตกรรม ไม่่ว่่าจะเป็็น Product Innovation หรืือ Process Innovation ซึ่่�งหากมีี หััวธุุรกิิจเพีียงพอก็็สามารถนำำ ไปต่่อยอดในเชิิงพาณิิชย์์ (Commercialization) และ สร้้างความสามารถในการแข่่งขััน (Competitive Advantage) ได้้ เมื่่�อวิิเคราะห์มุ์ุมมองและทััศนคติิ ตลอดจนประสบการณ์ข์องชาวดิิจิทัิัลในประเด็น็ ที่่�เกี่่�ยวกัับความกลััว ความฝััน และความหวััง พบว่่า ชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่มีีความคิิด และพฤติิกรรมที่่�นัับเป็็นคุุณลัักษณะของความเป็็นผู้้ประกอบการ ได้้แก่่ การมีีอิิสระ ในการวางแผนตัดสิันิใจเลืือกประกอบอาชีีพ ความใฝ่่เรีียนองค์์ความรู้ให้ม่่ ๆ โดยเฉพาะ การเรีียนรู้้เทคโนโลยีี และความคิิดริิเริ่่�มในการคิิดค้้นนวััตกรรมหรืือสิ่่�งใหม่่ ผู้้ประกอบการดิิจิิทััลกัับอิิสระในเส้นท้างสายอาชีีพ ชาวดิิจิทัิัลไทยรุ่่นใหม่ส่่ ่วนใหญ่่ในพื้้นที่่� �กรุุงเทพฯ และจัังหวัดัเชีียงใหม่มีี่ ความใฝ่่ฝันั ถึึงชีีวิตที่่ ิอิ�ิสระโดยที่่�ไม่่ต้้องใช้ชีีวิ้ติอยู่่พร้้อมหน้้ากัับครอบครััวตลอดเวลา กล่่าวได้ว่้่าชาว ดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ต้้องการมีีชีีวิิตที่่�อิิสระและสามารถยืืนหยััดได้้ด้้วยตนเอง และคาดหวัังว่่า พ่่อแม่่จะสามารถดููแลตนเองได้้ในระดัับหนึ่่�ง ดัังที่่�มีีชาวดิิจิิทััลตอนต้้นรายหนึ่่�งกล่่าวว่่า “เราเกิิดมาคนเดีียวก็็สามารถตายไปคนเดีียวได้้ ควรยืืนด้้วยตััวเองให้้ได้้ และ พ่่อแม่่ก็็ควรยืืนได้้ด้้วยตััวเขาเอง แต่่มองว่่าเป็็นหน้้าที่่�ของรััฐบาลที่่�ควรมีีเบี้้�ย ซััพพอร์์ตพวกท่่านเพื่่�อเพิ่่�มความมั่่�นคงให้้แก่่เขาในอนาคต สามารถแยกกัันอยู่่�กัับ

112 ครอบครััวได้้ ชีีวิิตใครชีีวิิตมััน ไม่่คาดหวััง ทุุกคนมีีทางของตนเองเสมอ” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 13-15 ปีี) ข้้อมููลจากการสััมภาษณ์์เจาะลึึกสะท้้อนว่่า ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ส่่วนใหญ่่มีีความ ต้้องการที่่�จะมีีอำำนาจในการเลืือกประกอบอาชีีพตามที่่�ตนถนััด ชื่่�นชอบ หรืือมีีความ สนใจ หรืืออาชีีพที่่�พวกเขาคิิดว่่ามีีความเหมาะสมกัับตััวตนของเขามากที่่�สุุด การได้้ ทำำงานในอาชีีพที่่�พึึงปรารถนาจะทำำ ให้้ปััจเจกมีีความสุุขและสนุุกไปกัับการประกอบ อาชีีพนั้้�น ๆ อย่่างไรก็็ตาม สำำหรัับคนรุ่่นพ่่อแม่่ของชาวดิิจิิทััลให้้คุุณค่่ากัับการ ประกอบอาชีีพเป็็นข้้าราชการ เพราะเป็็นอาชีีพที่่�มีีเกีียรติิและมีีความมั่่�นคง ในขณะเดีียวกันั ชาวดิิจิทัิัลรุ่่นใหม่่ให้้ความสำำคััญกัับความเป็็นส่่วนตััว ความอิิสระ และเสรีีภาพในการตััดสิินใจในชีีวิิตเรื่่�องการประกอบอาชีีพ รวมถึึงการตั้้�งความหวััง ต่่อตนเองที่่�กำำลัังอยู่่ในวััยเรีียนว่่าต้้องการหารายได้้พิิเศษระหว่่างเรีียน และหวัังว่่าการ ทำำงานที่่�มีีผลตอบแทนสููงช่่วยสร้้างคุุณค่่าในชีีวิติ “อยากเห็็นสัังคมที่่�มีีความเป็็น Individualistic มากกว่่านี้้� แต่่ก็็ยัังคงความเป็็น Unity คืือทุุกคนสามารถเป็็นอะไรก็็ได้้ ทำำอะไรก็็ได้้ แต่่ไม่่ไปเบีียดเบีียนชาวบ้้าน ทุุกคนต่่างรู้้หน้้าที่่�ของตััวเอง รู้้ขอบเขตที่่�ตััวเองควรจะอยู่่� ที่่�ควรจะทำำมัันถึึงจะ ทำำ ให้้เราอยู่่�ร่่วมกัันได้้อย่่างสงบสุุข มีีการเคารพผู้อื่่้�น” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 16-18 ปีี) “การใฝ่่หาความสำำเร็็จ” ในฐานะแรงผลัักดันสู่ั่ความเป็็นผู้้ประกอบการดิิจิิทััล การสะท้้อนมุุมมองและความเข้้าใจต่่อการเป็็นผู้้ประกอบการผ่่านการอธิิบายถึึง ความกลััว ความฝััน และความหวัังนั้้�น มีีความแตกต่่างกัันในแต่่ละกลุ่่มอายุุและพื้้�นที่่� การวิิจััย ชาวดิิจิิทััลไทยในพื้้�นที่่�กรุุงเทพฯ ทุุกกลุ่่มอายุุส่่วนใหญ่่มีีความฝัันและ ความหวัังที่่�ต้้องการที่่�จะประสบความสำำเร็็จ มีีความร่ำ ำ� รวย เพราะเข้้าใจว่่าการมีีเงิิน

113 จะทำำ ให้้การเข้้าถึึงเทคโนโลยีีทำำ ได้้ง่่ายยิ่่�งขึ้้�น อีีกทั้้�งก็็ยัังสร้้างความสะดวกสบายให้้กัับ ชีีวิิต ชาวดิิจิิทััลที่่�อาศััยในเขตกรุุงเทพฯ ส่่วนใหญ่่มีีความฝัันอยากที่่�จะประกอบธุุรกิิจ ส่่วนตััว ประชากรดิิจิิทััลในกรุุงเทพฯ ในกลุ่่มอายุุ 13-15 ปีี รัับรู้้ได้้ถึึงความคาดหวััง ของสัังคมและพ่่อแม่่ต่่อตนเองว่่า อยากให้้พวกเขาประสบความสำำเร็็จในวิิชาชีีพ นัักเรีียนมััธยมในกรุุงเทพฯชั้้�นในรายหนึ่่�งกล่่าวว่่า “พ่่อแม่่คาดหวัังให้้เราไปบริิหาร ธุุรกิิจ” ในขณะที่่�ชาวดิิจิิทััลกลุ่่มอายุุ 16-18 ปีี มีีความคาดหวัังว่่า ตนเองสามารถเป็็น ผู้้ประกอบการได้้ หรืือหารายได้้ด้้วยตนเองในลัักษณะหรืือเป็็นเจ้้าของกิิจการ “ความคาดหวัังต่่ออนาคตตััวเองคืือ ไม่่อยากเป็็นลููกจ้้าง อยากตั้้�งตััวได้้ แต่่ว่่า ต้้องไปฝึึกงานเป็็นลููกจ้้าง เป็็นลููกน้้องเขาก่่อน จึึงจะต่่อยอดมาเป็็นหััวหน้้างาน” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 16-18 ปีี) ส่่วนชาวดิิจิิทััลในพื้้�นที่่�เมืืองหลัักอย่่างจัังหวััดเชีียงใหม่่ กลุ่่มอายุุ 13-15 ปีี อธิิบาย ถึึงความแตกต่่างในเรื่่�องความฝัันและความคาดหวัังในการประกอบอาชีีพ โดยมีีผู้้ให้้ สััมภาษณ์์คนหนึ่่�งกล่่าวว่่า ตนมีีความฝัันและหวัังว่่าอยากทำำงานที่่�ได้้รัับค่่าตอบแทนสููง โดยใช้้ระยะเวลาการทำำงานที่่�สั้้�น “ผมฝัันเป็็นแบบพวกทำำ งานเป็็นช่่าง เป็็นเหมืือนพ่่อที่่�ทำำ งานเป็็นก่่อสร้้างครัับ พ่่อผมก็็ก่่อสร้้าง ทำำออกแบบแบบนี้้�ครัับ ก็็เลยอยาก...เพราะมัันได้้เงิินเยอะครัับ ทำำเสร็็จทีีเป็็นล้้านแต่่ละงาน” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 13-15 ปีี) ในขณะเดีียวกััน ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่บางคนยัังแสดงออกถึึงการสร้้างแรงบัันดาลใจ ให้้ทำำตามความฝัันและความหวัังของตนให้้สำำเร็็จ โดยอาศััยพลัังจากความเชื่่�อมั่่�นและ ความภาคภููมิิใจในตนเอง ดัังเช่่นชาวดิิจิิทััลรายหนึ่่�งสะท้้อนว่่า

114 “ผมมีีตััวเองเป็็นแรงบัันดาลใจ ผมอยากไปให้้สุุดทางของผม เพราะจะล้้มเหลว หรืือผิิดพลาดยัังไง ผมก็็มีีความสุุขกัับมัันเพราะผมได้้ลองมัันแล้้ว” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 19-23 ปีี) บทบาทของเทคโนโลยีีและนวััตกรรมกัับความเป็นผู้้ ็ ประกอบการดิิจิิทััล สำำหรัับชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่นั้้�นมีีความสนใจในเรื่่�องการทำำงานที่่�ใช้้เทคโนโลยีี เช่่น งานที่่�เกี่่�ยวกัับคอมพิิวเตอร์์และยููทููบเบอร์์ และด้้วยปััจจััยทางเทคโนโลยีีที่่�ช่่วยขยาย มุุมมองการเรีียนรู้้และประสบการณ์์ของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ให้้มองโลกและโอกาสในการ ประกอบอาชีีพที่่�กว้้างขวางและหลากหลายมากยิ่่�งขึ้้�น ทำำ ให้้กลุ่่มชาวดิิจิิทััลตอนต้้น (13-15 ปีี) และตอนกลาง (16-18 ปีี) ของทั้้�งสามพื้้�นที่่�การวิิจััยสามารถใช้้เทคโนโลยีี เพื่่�อเข้้าถึึงความฝันัและสามารถค้น้พบช่่องทางต่่าง ๆ ในพื้้นที่่�ข�องโลกเสมืือนจริิงในการ สืืบค้้นและทดลองทางเลืือกใหม่่ ๆ เพื่่�อเดิินทางไปสู่่ความฝัันและความหวัังนั้้�น โดยที่่� ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ให้้ความสนใจประกอบอาชีีพโดยมีีการประยุุกต์์ใช้้ฐานข้้อมููลและ ข่่าวสารจากเทคโนโลยีีเป็็นฐานทรััพยากรหลััก สำำหรัับกลุ่่มประชากรดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในเขตกรุุงเทพฯ คิิดว่่าเทคโนโลยีีช่่วยสร้้าง โอกาสให้้ตนเองในอนาคตและช่่วยให้้สัังคมดีีขึ้้�นได้้ “เทคโนโลยีีช่่วยอำำนวยความสะดวกเรา ให้้เราก้้าวไปถึึงสิ่่�งที่่�ทำำ ให้้ประโยชน์์ต่่อ สัังคมง่่ายยิ่่�งขึ้้�น...เราอาจจะใช้้เทคโนโลยีีในการศึึกษาเล่่าเรีียน...เราอาจจะใช้้ อิินเทอร์์เน็็ตเป็็นตััวช่่วยให้้เราศึึกษามากขึ้้�นและกว้้างขึ้้�น” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 13-15 ปีี) “เทคโนโลยีีอย่่างโซเชีียลมีีเดีียทำำ ให้้ติิดต่่อกัันได้้ทุุกที่่�ทุุกเวลา...ช่่วยสร้้างความ สะดวกสบายให้้แต่่ละคน มีีการสื่่�อสารติิดต่่อกัันได้้ดีี แล้้วก็็มีีข้้อมููลไว้้ตลอดเวลา แค่่เสิร์ิ์ชครัับ” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 16-18 ปีี)

115 อย่่างไรก็็ดีี ข้้อมููลจากการสััมภาษณ์์เจาะลึึกพบว่่า ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในจัังหวััด เชีียงใหม่่และนครพนมไม่่ได้้มองว่่าความเป็็นผู้้ประกอบการเกิิดจากการผลัักดัันหรืือ การส่่งเสริิมนโยบายไทยแลนด์์ 4.0 โดยภาครััฐ แต่่เกิิดจากการสืืบค้้นและแสวงหา ทดสอบและเรีียนรู้้แบบอย่่างความสำำเร็็จและแนวทางเดิินไปสู่่ความสำำเร็็จนั้้�น ๆ ด้้วยตนเอง จากสื่่�อสัังคมออนไลน์์ เช่่น เฟซบุ๊๊�กและยููทููบ “ผมหวัังเรื่่�องการเรีียนก่่อน เรีียนจบแล้้วก็็ลองหางานทำำ ก็็หวัังว่่าอยากเป็็น ยููทููบเบอร์์ ประมาณนั้้�น คืือหลายคน เราดููคลิิปของเขาแล้้วตลก สนุุกสนาน แล้้วเราก็็อยากทำำ ให้้คนอื่่�นเห็็นบ้้าง อยากให้้คนอื่่�นมีีความสนุุก” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 13-15 ปีี) นิิยามใหม่่ของผู้้ประกอบการดิิจิิทััลในพื้้�นที่่�เฉพาะ ในขณะที่่�ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในพื้้�นที่่�กรุุงเทพฯ รวมถึึงในจัังหวััดเชีียงใหม่่และ นครพนมส่่วนใหญ่่สะท้้อนมุุมมองและทััศนคติิเกี่่�ยวกัับความกลััว ความฝััน และความ หวััง ที่่�แสดงออกถึึงความพยายามในการแสดงศัักยภาพของความเป็็นผู้้ประกอบการ อย่่างไรก็็ดีี จากข้้อมููลการสััมภาษณ์์เจาะลึึกของชาวดิิจิิทััลไทยตอนกลาง (16-18 ปีี) ซึ่่�งกำำลัังศึึกษาอยู่่ในระดัับมััธยมในพื้้�นที่่�จัังหวััดนครพนมจำำนวนหนึ่่�งที่่�ไม่่สามารถเลืือก ตััดสิินใจในการประกอบอาชีีพได้้อย่่างอิิสระ โดยมีีตััวอย่่างของผู้้ให้้ข้้อมููลอธิิบาย เพิ่่�มเติิมว่่า เขามีีความคาดหวัังในการตััดสิินใจเลืือกประกอบอาชีีพตามกรอบของ ค่่านิิยมและการยอมรัับจากครอบครััว สัังคม และหมู่่บ้้าน แม้้จะพบว่่า ประชากรกลุ่่มนี้้�สะท้้อนค่่านิิยมบางประการในการยกย่่องและเชิิดชูู ผู้้ที่่�สอบได้้คะแนนสููงและประสบความสำำเร็็จหรืือมีีความเป็็นเลิิศในการศึึกษา ซึ่่�งมีี ความคล้้ายคลึึงกัับประชากรดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ส่่วนใหญ่่ในสามพื้้�นที่่�การวิิจััย อย่่างไรก็็ดีี ข้้อมููลจากการสััมภาษณ์์ชาวดิิจิิทััลในพื้้�นที่่�จัังหวััดนครพนมมีีความแตกต่่างจากพื้้�นที่่� อื่่น� ๆ ที่่�สะท้้อนว่่าการตัดสิันิใจเลืือกประกอบอาชีีพนั้้น�ได้รั้ับอิิทธิิพลจากค่่านิิยมในสัังคม ที่่�มองว่่าการได้้ทำำอาชีีพเป็็นข้้าราชการคืือความภููมิิใจสููงสุุดของครอบครััว เพราะการ

116 รัับราชการสามารถสร้้างรายได้้ที่่�มั่่�นคง ลดความเสี่่�ยงเพราะไม่่มีีการลงทุุน และได้้รัับ การยอมรัับนัับหน้้าถืือตาจากสัังคม ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในพื้้�นที่่�จัังหวััดนครพนมส่่วนใหญ่่มีีความหวัังและความฝััน ในการสอบบรรจุุเป็็นข้้าราชการครูู เพราะอาชีีพครููมีีบทบาทในการถ่่ายทอด คุุณธรรมแก่่คนรุ่่นต่่อ ๆ ไป ดัังที่่�มีีผู้้ให้้สััมภาษณ์์กล่่าวไว้้ว่่า “ความฝัันในอนาคตของฉัันก็็คืือ การประสบความสำำเร็็จในชีีวิิต การเรีียนจบ ในระดัับมหาวิิทยาลัยั และได้ทำ้ ำงานที่่�อยากทำำมากที่่สุุด�นั่่�นก็็คืือคุุณครูู อยากเป็็น ครููเพราะมัันเป็็นความใฝ่่ฝัันของฉัันที่่�ฉัันตั้้�งใจเอาไว้้ ได้้สอนถ่่ายทอดความรู้้เเละ คุุณธรรมให้้เเก่่นักัเรีียน เเละยัังเป็็นอาชีีพที่่�มีีเกีียรติิเเละศักดิ์์ ั �ศรีีอีีกด้้วย หากทำำ ได้้ ดั่่�งความฝัันก็็จะมีีความสุุขในการทำำงานที่่�เรารักัและเราชอบ ทำำ ให้้เราประสบความ สำำเร็็จได้้ดัังฝััน ทำำ ให้้เรา พ่่อแม่่ และทุุกคนในครอบครััว ภููมิิใจในตััวของเราที่่�ตั้้�งใจ เรีียน มีีความขยััน อดทน และมุ่่�งมั่่�น ในการเรีียนที่่�ต้้องเจออุุปสรรคต่่าง ๆ ที่่�เรา ฝ่่าฟัันไปได้้ ผลที่่�ออกมาก็็คืือความสำำเร็็จในชีีวิิต” (ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ กลุ่่มอายุุ 16-18 ปีี) ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในจัังหวััดนครพนมเล่่าให้้ฟัังว่่า เขาไม่่สามารถเข้้าถึึงทรััพยากร ในระบบเศรษฐกิิจแบบทุุนนิิยมได้้อย่่างเท่่าเทีียมกัับชาวดิิจิิทััลในพื้้�นที่่�กรุุงเทพฯ เขาจึึง เลืือกโอกาสจากเศรษฐกิิจที่่�มีีพื้้�นฐานจากคุุณธรรม เช่่น หลัักปรััชญาเศรษฐกิิจพอเพีียง มาเป็็นเครื่่�องมืือสำำคััญในการรัักษาสถานภาพทางสัังคมและเศรษฐกิิจของตนไว้้ ผู้้กระทำำการดิิจิิทััลกัับการจััดการความเสี่่�ยงและความกลััวเชิิงโครงสร้้าง กรอบแนวคิิดเรื่่�องโครงสร้้างและผู้้กระทำำการที่่�ถููกพััฒนาและเสนอโดย Giddens (1979, 1984) นั้้�นมีีคุุณููปการต่่อการประนีีประนอมความขััดแย้้งระหว่่าง โครงสร้้างและผู้้กระทำำ Giddens เสนอมโนทััศน์์ที่่�ไปไกลกว่่าความขััดแย้้งและเสนอ แนวทาง “โครงสร้้างแบบทวิิลัักษณ์์” (Duality of Structure) โดยเสนอว่่า โครงสร้้าง

117 ทางสัังคมเป็็นทั้้�งสื่่�อกลางและผลลััพธ์์ของการกระทำำทางสัังคม นอกจากนั้้�น ผู้้กระทำำ และโครงสร้้างมีีความสััมพัันธ์์และเป็็นส่่วนหนึ่่�งของการประกอบสร้้างกัันและกััน ด้้วยศัักยภาพที่่�เท่่าเทีียมกััน สำำหรัับ Giddens แล้้ว ผู้้กระทำำมีีปฏิิสััมพัันธ์์กัับโครงสร้้างอยู่่ตลอดเวลาจนเป็็น ส่่วนหนึ่่�งของระบบบรรทัดัฐาน นั่่นคื�ือจุดกำุำเนิดขิ องโครงสร้้าง สะท้้อนถึึงประสบการณ์์ (Reflexivity) ถููกนำำ มาใช้้เมื่่�อผู้้กระทำำสามารถที่่�จะกระทำำการใด ๆ ด้้วยมโนสำำนึึก ในบริิบทของโครงสร้้างนั้้�น ๆ ทั้้�งนี้้�กระแสโลกาภิิวััตน์์และกระแสการกลัับมาของ รููปแบบทางสัังคม “แบบหลัังธรรมเนีียมนิิยม (Post-traditional Society)” ที่่�อนุุญาต การสะท้้อนมุุมมองทางสัังคมที่่�ผสมผสานระหว่่างค่่านิิยมและบรรทััดฐานของสัังคม สมััยใหม่่และสัังคมดั้้�งเดิิมที่่�เกิิดเป็็นการสะท้้อนความเข้้าใจในสัังคมกว้้างขวางมากขึ้้�น ผู้้กระทำำการดิิจิิทััลกัับกระบวนการประเมิินความเสี่่�ยง กรอบแนวคิิดโครงสร้้างและผู้้กระทำำสามารถนำำมาประยุุกต์์ใช้้ในการทำำความ เข้้าใจมุุมมองหรืือทััศนคติิของชาวดิิจิิทััลไทยต่่อการประเมิินสถานการณ์์ความเสี่่�ยงที่่� เกิิดขึ้้�นในปััจจุุบัันและอนาคต ทั้้�งนี้้� การสะท้้อนประสบการณ์์ของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ ในประเด็็นที่่�เกี่่�ยวกัับความกลััว ความฝััน และความหวััง ในด้้านหนึ่่�งคืือการสะท้้อน ความสััมพันธ์ัร์ะหว่่างชาวดิิจิทัิัลในฐานะ “ผู้ก้ระทำำการดิิจิทัิัล” หรืือ “Digital Agency” ที่่�มีีความสามารถและศัักยภาพที่่�จะประเมิินความเสี่่�ยง แสวงหา และทดสอบแนวทาง ต่่าง ๆ ที่่�จะสามารถนำำพาพวกเขาให้้เข้้าถึึงทรััพยากร และทำำ ให้้ความหวัังและความฝััน ที่่�พวกเขาวาดไว้้เป็็นความจริิง นอกจากนั้้�นการอธิิบายในรายละเอีียดถึึงรููปแบบความ กลััว การตั้้�งความหวัังและความฝััน รวมถึึงการพยายามพััฒนาศัักยภาพตนเองให้้มีี ความพร้้อมในการเป็็นผู้้ประกอบการในยุุคดิิจิิทััล ที่่�ต้้องอาศััยการศึึกษาค้้นคว้้าและ เรีียนรู้้เทคโนโลยีีใหม่่ ๆ เพื่่�อพััฒนาทัักษะในการทำำงานของตน รวมถึึงการตั้้�งเป้้าหมาย ความสำำเร็็จในรููปแบบของความหวัังและความฝัันที่่�จะสามารถสืืบทอดคุุณธรรม เรื่่�องความกตััญญูู แต่่ในขณะเดีียวกัันก็็มีีการปรัับทััศนคติิให้้ตนเองสามารถอยู่่รอดได้้ ในระบบเศรษฐกิิจแบบทุุนนิิยมได้้อย่่างอิิสระและไม่่ขึ้้�นอยู่่กัับโครงสร้้างทางสัังคม

118 จนไม่่สามารถพััฒนาองค์์ความรู้และ้คิดค้ิ นสิ่่ ้ �งใหม่่ได้้ กล่่าวคืือ ชาวดิิจิทัิัลคืือผู้ก้ระทำำการ ที่่�สามารถต่่อรอง โต้้แย้้ง และเปลี่่�ยนแปลงโครงสร้้างทางสัังคม คุุณธรรม และ เศรษฐกิิจได้้ ดัังนั้้�นการสะท้้อนถึึงความกลััว ความฝััน และความหวััง ไม่่ได้้มีีเพีียงแค่่ การยอมรัับและสนัับสนุุนหรืือสืืบทอดชุุดคุุณธรรมดั้้�งเดิิม แต่่ในขณะเดีียวกัันก็็พร้้อม ที่่�จะต่่อรองและโต้้แย้้งคุุณธรรม และสามารถกระทำำการเปลี่่�ยนแปลงโครงสร้้างได้้ ขึ้้�นอยู่่กัับฐานทรััพยากรที่่�จะโต้้แย้้งกัับหลัักคุุณธรรม ดัังนั้้�นผู้้กระทำำการชาวดิิจิิทััล สามารถสะท้้อนอััตลัักษณ์์ของตนต่่อชุุดคุุณธรรมดั้้�งเดิิมได้้มากน้้อยต่่างกััน ขึ้้�นอยู่่กัับ ทรััพยากรทางเศรษฐกิิจสัังคมและการเมืืองที่่�แต่่ละคนสามารถเข้้าถึึงได้้ ทั้้�งนี้้� การปรัับตััวและต่่อรองกัับโครงสร้้างทางสัังคม เศรษฐกิิจ การเมืือง และ บรรทััดฐาน ตลอดจนคุุณค่่าและคุุณธรรมพื้้�นฐานในสัังคมไทย ปรากฏให้้เห็็นได้้จาก การสะท้้อนถึึงความกลััว ความฝััน และความหวัังในกลุ่่ม ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ทั้้�งสามกลุ่่ม สะท้้อนถึึงความเข้้าใจและความพร้้อมในการรัับมืือกัับความเสี่่�ยงและความกลััวได้้ แตกต่่างกััน ขึ้้�นอยู่่กัับทรััพยากรที่่�สามารถเข้้าถึึงได้้ ตััวชี้ ้� วััดสำำคััญประการหนึ่่�งที่่�จะ ช่่วยฉายภาพความพร้้อมและศัักยภาพของชาวดิิจิิทััลต่่อการรัับมืือกัับความเสี่่�ยง ดัังกล่่าวคืือ ความพร้้อมในการเป็็นผู้้ประกอบการของชาวดิิจิิทััลในระดัับที่่�แตกต่่างกััน ในแต่่ละช่่วงอายุุ ผู้้กระทำำการดิิจิิทััลกัับทรััพยากรในการตอบสนองต่่อความเสี่่�ยงและความกลััว ประเด็น็การรัับมืือกัับความเสี่่�ยงและความกลััวของชาวดิิจิทัิัลที่่กำ�ำลัังอยู่่ในวััยเรีียน ระดัับมััธยมศึึกษาตอนต้้นซึ่่�งมีีอายุุระหว่่าง 13-15 ปีี และกลุ่่มอายุุ 16-18 ปีีนั้้�น ประชากรส่่วนใหญ่่มัักจะสะท้้อนมุุมมองเรื่่�องความกลััว รวมถึึงการตั้้�งความฝัันและ ความหวัังที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับความกตััญญูและกาูรทดแทนคุุณ เนื่่�องจากเป็็นวััยที่่มีี�การเรีียนรู้้ และมีีประสบการณ์ที่่์ �เกิดิจากสายสััมพันธ์ั ์ภายในครอบครััวที่่�เหนีียวแน่น่จึึงได้รั้ับอิิทธิิพล จากค่่านิิยมและหลัักคุุณธรรมเรื่่�องความกตััญญููดัังนั้้�นชาวดิิจิิทััลกลุ่่มนี้ ้� จึึงสะท้้อน มุุมมองเรื่่�องความกลััวหรืือการตั้้�งความหวัังและความฝันขัองตนในรููปแบบของการต้้อง

119 เป็็นลููกที่่�ดีีทำำหน้้าที่่�ของตนเองให้้ดีีที่่�สุุดด้้วยการตั้้�งใจศึึกษาเล่่าเรีียน และสามารถ ดำำรงตนอยู่่ในกรอบของคุุณธรรมและค่่านิิยมที่่�สัังคมยอมรัับ สิ่่�งเหล่่านี้ ้� คืือการ แสดงออกถึึงการเป็็นลููกที่่�มีีความกตััญญููดัังนั้้�นความพยายามที่่�จะลดทอน “ความกลััว ที่่�จะไม่่ได้้ตอบแทนบุุญคุุณพ่่อแม่่” จะเป็็นไปในลัักษณะของการทำำหน้้าที่่�เป็็นลููกที่่�ดีี พยายามตั้้�งใจเรีียนและสร้้างความภููมิิใจให้้แก่่พ่่อแม่่ ทั้้�งนี้้� การทำำหน้้าที่่�เป็็นลููกกตััญญูู โดยการตอบแทนพ่่อแม่่อาจเป็็นแรงจููงใจและแรงผลัักดัันให้้ชาวดิิจิิทััลกลุ่่มนี้้�สามารถ เข้้าถึึงทรััพยากรเพื่่�อสร้้างอนาคตที่่�มั่่�นคงในอนาคต สำำหรัับชาวดิิจิทัิัลที่่�อาศััยอยู่่ในพื้้นที่่� �กรุุงเทพฯ และจัังหวัดัเชีียงใหม่ที่่่ �เป็็นเมืืองเอก ที่่�มีีการพััฒนาทางเศรษฐกิิจ พบว่่า ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่กลุ่่มอายุุ 13-15 ปีี และ 16-18 ปีี มีีการสะท้้อนมุุมมองเรื่่�องความหวัังและความฝัันในลัักษณะที่่�สะท้้อนถึึงความใฝ่่ฝััน ความทะเยอทะยานที่่�ต้้องการคว้้าความสำำเร็็จด้้วยตนเองในระบบเศรษฐกิิจแบบทุนนิุิยม และในกลุ่่มอายุุ 16-18 ปีีในพื้้�นที่่�นครพนม พบว่่า มีีเรื่่�องความกลััวในการหางานทำำ กลััวการตกงาน และความกลััวเรื่่�องความกิินดีีอยู่่ดีีสิ่่�งเหล่่านี้ ้� ชี้ ้� ชััดว่่าพวกเขาสะท้้อน ว่่า ความอยู่่รอดในชีีวิติทางสัังคมและเศรษฐกิิจของพวกเขาขึ้้�นอยู่่กัับความอยู่่รอดของ โครงสร้้างทางสัังคมและเศรษฐกิิจของประเทศ อย่่างไรก็็ดีี ในกลุ่่มอายุุชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่กลุ่่มอายุุ 13-15 ปีี และ 16-18 ปีี มีีความ ตื่่�นตััวในการเรีียนรู้้และประยุุกต์์ใช้้เทคโนโลยีีใหม่่ ๆ เพื่่�อการศึึกษาและการใช้้ชีีวิิต ประจำำวััน สื่่�อสัังคมออนไลน์์เป็็นส่่วนหนึ่่�งของวิิถีีชีีวิิตและเป็็นพื้้�นที่่�ในการแสดงออกถึึง ความต้้องการตััวตน รวมไปถึึงเป็็นที่่�แบ่่งปันัหรืือนำำเสนอประสบการณ์ส่์ ่วนตััวไปสู่่ชุุมชน สาธารณะ ดัังนั้้�นประชากรดิิจิิทััลในสองกลุ่่มอายุุที่่�กำำลัังศึึกษาในระดัับมััธยมเล็็งเห็็น ถึึงข้้อดีีและข้้อเสีียของเทคโนโลยีีโดยเฉพาะผลกระทบของการใช้้สื่่�อสัังคมออนไลน์์ แต่่ในขณะเดีียวกััน ประชากรกลุ่่มนี้ ้�มีีความคาดหวัังและความฝัันว่่าตนเองจะสามารถ นำำเอาด้้านดีีหรืือผลกระทบเชิิงบวกของเทคโนโลยีีมาใช้้ในการสร้้างโอกาสในการ ทำำงานของตนเองได้้อย่่างอิิสระและไม่ขึ้้่�นอยู่่กัับความคาดหวัังหรืือแรงกดดันัจากสัังคม

120 ในขณะที่่�ความฝัันของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในกลุ่่มอายุุ 19-23 ปีี ในพื้้�นที่่�กรุุงเทพฯ และจัังหวัดัเชีียงใหม่นั้้่น�ให้คุุ้ณค่่าต่่อความเป็็นปััจเจกและอัตลัักษณ์ตั์ ัวตนที่่�หลากหลาย มากยิ่่�งขึ้้น� และการที่่สั�ังคมไทยไม่่เอื้้�ออำำนวยต่่อการสร้้างความฝันขัองคนในรุ่่นนี้้�ให้้เป็็น จริิงได้้นั้้�นก็็สร้้างความอึึดอััดให้้กัับคนรุ่่นใหม่่ไม่่มากก็น้็ ้อย แต่่เมื่่�อชีีวิิตของพวกเขาต้้อง ดำำเนิินต่่อไป การเลืือกสรรความฝัันที่่�คิิดว่่าพอจะทำำ ได้้ ประกอบกัับการใช้้เทคโนโลยีี ที่่�จะช่่วยสร้้างทางเลืือกใหม่่ ๆ ให้้กัับชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในวััยนี้้�ได้้ เพื่่�อเอื้้�อให้้ชีีวิิตได้้ ดำำเนิินไปตามแนวความคิิดของ Work-Life Balance ที่่�ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ต้้องการนั้้�น ก็็คืือ การทำำงานอย่่างมีีความสุุข การมีีสุุขภาพที่่�ดีี ได้้งานที่่�ดีีมั่่�นคง และงานที่่�แสดง ความพยายามของเขาให้้เกิดิผลลััพธ์ที่่์ มีี�ความหมาย นอกจากนั้้น� ในช่่วงกลุ่่มอายุทีุ่่กำ�ำลััง ศึึกษาในระดัับมหาวิิทยาลััยยัังมีีความฝัันอยากที่่�จะประกอบธุุรกิิจส่่วนตััว ซึ่่�งเป็็นสิ่่�งที่่� สะท้้อนได้้ว่่า ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ส่่วนมากในงานวิิจััยนี้ ้�มีีความต้้องการที่่�จะประสบความ สำำเร็็จ อยากสร้้างความร่ำ ำ� รวย เพราะพวกเขาไม่่สามารถที่่�จะปฏิิเสธได้้ว่่า การมีีเงิิน จะทำำ ให้้การเข้้าถึึงเทคโนโลยีีทำำ ได้ง่้่ายยิ่่�งขึ้้น�อีีกทั้้�งยัังสร้้างความสะดวกสบายให้กั้ับชีีวิติ ผลการศึึกษาวิิจััยยัังพบว่่า ประชากรชาวดิิจิิทััลกลุ่่มนัักศึึกษามหาวิิทยาลััยจาก กรุุงเทพฯ ต้้องการประกอบอาชีีพธุุรกิิจส่่วนตััว ในขณะที่่�ประชากรวััยเดีียวกัันใน จัังหวััดนครพนมส่่วนใหญ่่มีีความหวัังและความฝัันในการประกอบอาชีีพที่่�สามารถ สืืบทอดหลัักคุุณธรรมพื้้�นฐานและความดีีงามในสัังคมได้้ นั่่�นคืือการประกอบอาชีีพ เป็็นข้้าราชการครูู นอกจากนั้้�น การตั้้�งความหวัังของประชากรในกลุ่่มอายุุนี้ ้� ของพื้้�นที่่� นครพนมยัังสะท้้อนถึึงความต้้องการในการที่่�จะเห็็นความปรองดองและสมานฉัันท์์ ของประเทศ ซึ่่�งมีีส่่วนช่่วยให้้การพััฒนาทางเศรษฐกิิจในระดัับรากหญ้้าในพื้้�นที่่�ให้้ เป็็นไปโดยราบรื่่�น จากข้้อค้้นพบในการศึึกษาครั้้�งนี้้� สรุุปได้้ว่่า ชาวดิิจิิทััลไทยรุ่่นใหม่่แม้้จะมีี ความกลััว ความหวััง และความฝััน ที่่�เกิิดจากอิิทธิิพลในเชิิงโครงสร้้างทางสัังคม เศรษฐกิิจ การเมืือง รวมถึึงกรอบของค่่านิิยมและคุุณธรรมพื้้�นฐาน ชาวดิิจิิทััลไทย ก็็ไม่่ยอมจำำนนหรืือยอมรัับต่่อข้้อจำำกััดในเชิิงโครงสร้้างที่่�ทำำ ให้้มองได้้ว่่า สัังคมไทย ยัังมีีทรััพยากรที่่�ไม่่เพีียงพอที่่�จะสนัับสนุุนปััจเจกให้้ทำำตามความหวัังและความฝััน

121 ของเขาให้้เป็็นจริิง ในทางกลัับกััน ชาวดิิจิิทััลไทยพยายามค้้นหาและทดลองแนวทาง ที่่�หลากหลายในการเข้้าถึึงแหล่่งทรััพยากร ซึ่่�งดำำเนิินการไปพร้้อม ๆ กัับการประเมิิน ศัักยภาพและความสามารถของตนเอง เพื่่�อนำำมารัับมืือกัับความเสี่่�ยงหรืือสถานการณ์์ ใด ๆ ที่่�อาจเกิดขึ้้ ิ�นนอกกรอบของความหวัังและความฝัันที่่�ตนได้้วาดเอาไว้้

122 ความเหลื่่�อมล้ำำ �ในการรัับมืือ กัับการเปลี่่� ยนแปลง: เงาสะท้้อนเบื้้�องหลัังนโยบาย Thailand 4.0

123 การพััฒนาเทคโนโลยีีได้ก่้ ่อให้้เกิดิการเปลี่่�ยนแปลงครั้้�งยิ่่�งใหญ่่ในสัังคม โดยเฉพาะ เทคโนโลยีีสารสนเทศและการสื่่�อสารที่่�เข้้าสู่่ยุุคสื่่�อสัังคมออนไลน์์ ซึ่่�งส่่งผลให้้เกิิดการ เปลี่่�ยนแปลงในวิิถีีชีีวิิต พฤติิกรรม ตลอดจนความคิิดของคนในสัังคมอย่่างมาก ไม่่ว่่า จะเป็็นการเปลี่่�ยนแปลงในรููปแบบการปฏิิสััมพันธ์ั ์ การส่่งผ่่านข้้อมููลข่่าวสารที่่�กว้้างขวาง และรวดเร็็ว การเกิิดขึ้้�นของบรรทััดฐานใหม่่ ๆ ไม่่ว่่าจะเป็็นการเลืือกปฏิิบััติิต่่อกััน การตััดสิินความผิิดชอบชั่่�วดีี การใช้้ภาษา วิิธีีคิิดต่่อการใช้้ชีีวิิต การสร้้างและนำำเสนอ ตััวตน ตลอดจนปััญหาสุขุภาพรููปแบบใหม่ที่่่ท้�้าทายการบำำบัดรัักษา นอกจากนั้้น� สถาบันั ทางสัังคมต่่าง ๆ ยัังได้รั้ับผลกระทบจากการเปลี่่�ยนแปลง ทั้้�งในเชิิงโครงสร้้าง สถานภาพ และบทบาท องค์์กรที่่�เกี่่�ยวข้้อง ตลอดจนการทำำหน้้าที่่� ไม่่ว่่าจะเป็็นสถาบันัการศึึกษา ครอบครััว เศรษฐกิิจ การเมืืองการปกครอง รวมทั้้�งศาสนาและความเชื่่�อของผู้้คน อย่่างไรก็ต็าม ผลการศึึกษาการเปลี่่�ยนแปลงและผลกระทบเหล่่านี้้�โดยผ่่านมุุมมอง ของประชากรดิิจิิทััลทั้้�ง 5 กลุ่่ม ได้้สะท้้อนให้้เห็น็อย่่างชััดเจนว่่า ไม่่ใช่่เฉพาะประชากร ชาวดิิจิิทััลเท่่านั้้�นที่่�มีีวิิถีีชีีวิิตที่่�เปลี่่�ยนแปลงไปและได้้รัับผลกระทบจากการพััฒนา เทคโนโลยีีดัังกล่่าว แต่่หมายรวมถึึงประชากรทุุกกลุ่่มในสัังคมที่่�ใช้้ชีีวิิตอยู่่ร่่วมสมััย เดีียวกััน ซึ่่�งจะเห็็นได้้ว่่าประชากรร่่วมสมััยเหล่่านี้้�ได้้ถููกผลัักดัันให้้ต้้องเปลี่่�ยนแปลง พฤติิกรรม ทััศนคติิ และการดำำเนิินชีีวิิตประจำำวััน โดยตกอยู่่ในภาวะพึ่่�งพิิงเทคโนโลยีี มากขึ้้�นอย่่างหลีีกเลี่่�ยงได้้ยาก และถึึงแม้้ว่่าเทคโนโลยีีและการสื่่�อสารสมััยใหม่่เหล่่านี้้� จะนำำ ไปสู่่การพััฒนาทัักษะชีีวิิตและการเรีียนรู้้รููปแบบใหม่่ก็็ตาม แต่่ในขณะเดีียวกััน ได้้นำำ ไปสู่่การลดศัักยภาพและทัักษะบางประการของชาวดิิจิิทััลไปด้้วยเช่่นกััน นอกจากนั้้น� ผลกระทบที่่ต�ามมาอีีกประเด็น็หนึ่่�งคืือ การสร้้าง “ความเหลื่่�อมล้ำ ำ�” ในมิิติิทางสัังคมรููปแบบต่่าง ๆ ซึ่�งไ่ม่่เพีียงแต่่ความเหลื่่�อมล้ำ ำ� อัันเกิิดจากการไม่่สามารถ เข้้าถึึงเครื่่�องมืือหรืือสื่่�อกลางด้้านเทคโนโลยีีเท่่านั้้�น แต่่หมายรวมถึึงความเหลื่่�อมล้ำ ำ� ในการจััดการชีีวิิตอัันได้้รัับผลกระทบจากปรากฏการณ์์ดัังกล่่าวด้้วยเช่่นกััน เพราะ ถึึงแม้้ประชากรในยุุคนี้ ้� ต่่างได้้รัับผลกระทบจากการเปลี่่�ยนแปลงอัันเนื่่�องมาจาก พััฒนาการทางเทคโนโลยีีในรููปแบบที่่�ใกล้้เคีียงกัันก็็ตาม แต่่ความสามารถและข้้อจำกัำ ัด ของแต่่ละคนในการตอบสนองหรืือรัับมืือกัับการเปลี่่�ยนแปลงยัังแตกต่่างกัันไปตาม

124 เงื่่�อนไขทางเศรษฐกิิจและสัังคม จึึงนัับเป็็นความเหลื่่�อมล้ำ ำ�ในอีีกรููปแบบหนึ่่�งที่่�ไม่่ควร มองข้้าม โดยเฉพาะเมื่่�อสัังคมไทยกำำลัังถููกผลัักดันัให้้เข้้าสู่่ “สัังคม 4.0” ภายใต้้นโยบาย “Thailand 4.0” ที่่�ถููกใช้้เป็็นโมเดลในการขัับเคลื่่�อนประเทศไทยไปสู่่ความมั่่�งคั่่�ง มั่่�นคง และยั่่�งยืืน โดยกำำหนดเป้้าหมายให้้ครอบคลุุมทั้้�งมิิติิด้้านความมั่่�งคั่่�งทาง เศรษฐกิิจ ความอยู่่ดีีมีีสุขุทางสัังคม การยกระดัับคุุณค่่ามนุุษย์์ และการรัักษ์สิ่่์ �งแวดล้้อม ทั้้�งนี้้� ในทางปฏิิบััติิอาจไปถึึงเป้้าหมายดัังกล่่าวได้้ยากหากไม่่ได้้พิิจารณาความ เหลื่่�อมล้ำ ำ�ในประเด็็นดัังต่่อไปนี้้�เพิ่่�มเติิม การเรีียนรู้้และรููปแบบการศึึกษาภายใต้สั้ังคม 4.0 ในการขัับเคลื่่�อน Thailand 4.0 วาระหนึ่่�งที่่�สำำคััญอย่่างยิ่่�งคืือ การตระเตรีียม เมล็็ดพัันธุ์์ชุุดใหม่่ด้้วยการเตรีียมคนไทย 4.0 ให้้พร้้อมในการก้้าวสู่่โลกที่่�หนึ่่�ง ประชากร ดิิจิิทััลจึึงถืือเป็็นเป้้าหมายหลัักสำคัำ ัญของการขัับเคลื่่�อนสัังคมไทยในยุุคนี้้� จนเรีียกได้้ว่่า เป็็น “มนุุษย์์ที่่�สมบููรณ์์ในศตวรรษที่่� 21” ที่่�มีีปััญญาที่่�เฉีียบแหลม (Head) มีีทัักษะ ที่่�เห็็นผล (Hand) มีีสุุขภาพที่่�แข็็งแรง (Health) และมีีจิิตใจที่่�งดงาม (Heart) ทั้้�งนี้้� เครื่่�องมืือสำคัำ ัญที่่�จะสามารถบ่่มเพาะเมล็็ดพัันธุ์์กลุ่่มนี้้�ได้้คืือ การเรีียนรู้้และรููปแบบการ ศึึกษาที่่�ต้้องปรัับเปลี่่�ยนให้้สามารถตอบสนองต่่อการเปลี่่�ยนแปลงและความต้้องการ จำำ เป็็นของสัังคม เพื่่�อเปลี่่�ยนจากคนไทยที่่�มีีความรู้้ ความสามารถ และทัักษะที่่�จำำกััด เป็็นคนไทยที่่�มีีความรู้้และทัักษะสููง ตลอดจนมีีความสามารถในการรัังสรรค์์นวััตกรรม จากเป้้าหมายของนโยบายดัังกล่่าว ประกอบกัับการเปลี่่�ยนแปลงทางสัังคมและ วััฒนธรรมอัันเนื่่�องมาจากพััฒนาการทางเทคโนโลยีี โดยเฉพาะเทคโนโลยีีสารสนเทศ และการสื่่�อสาร ได้ทำ้ ำ ให้ทั้้้ �งผู้เ้รีียนและผู้สอ้นหรืือผู้้ที่่�เคยทำำหน้้าที่่�ในการถ่่ายทอดความรู้้ ต้้องถููกผลัักดัันให้้ใช้้เทคโนโลยีีเป็็นเครื่่�องมืือทั้้�งในการเรีียนรู้้และการถ่่ายทอดความรู้้ ในขณะที่่�การแสวงหาความรู้ใ้นอดีีตได้้ถููกจำำกััดด้้วยเงื่่�อนไขเรื่่�องเวลา สถานที่่� ประเภท ของแหล่่งเรีียนรู้้รููปแบบสื่่�อการเรีียนรู้้ตลอดจนเพศและวััยของผู้เ้รีียน แต่ปั่ ัจจุบัุนสัังคม ดิิจิิทััลได้้ปลดปล่่อย “ผู้้เรีียน” ออกจากพัันธนาการเหล่่านี้้� ไม่่ว่่าจะเป็็นการแสวงหา

125 ความรู้้ “ในห้้องเรีียน” หรืือ “นอกห้้องเรีียน” ก็็ตาม โดยโลกอิินเทอร์์เน็็ตได้้กลาย เป็็น “ห้้องสมุุด” ที่่�ไม่่เคยมีีเวลาเปิิด-ปิิด สำำหรัับผู้้เรีียนรู้้ทุุกคนที่่�สามารถเข้้าถึึงระบบ เครืือข่่ายได้้ ในขณะเดีียวกััน “ผู้สอ้น” เองจำำต้้องเปลี่่�ยนแปลงบทบาทของตนจากผู้้ที่่�ผููกขาด ในฐานะศููนย์์กลางในการถ่่ายทอดความรู้้มาเป็็นการทำำหน้้าที่่�ในฐานะศููนย์์กลางในการ ชี้้�แนะแหล่่งข้้อมููลและความรู้้ที่่�ผู้้เรีียนจะสามารถเรีียนรู้้ได้้ด้้วยตััวเองเป็็นหลััก อีีกทั้้�ง ในปััจจุุบัันผู้้สอนเองได้้ถููกผลัักดัันให้้นำำ เทคโนโลยีีมาใช้้กัับระบบการเรีียนการสอน ให้้ได้้มากที่่�สุุด ไม่่ว่่าจะเป็็นเอกสารประกอบการสอนในรููปแบบไฟล์์อิิเล็็กทรอนิิกส์์ การส่่งงาน การศึึกษาค้้นคว้้า หรืือการสร้้างระบบห้้องเรีียนออนไลน์์ เป็็นต้้น ทั้้�งนี้้� เพื่่�อเพิ่่�มประสิิทธิิภาพในการจััดการเรีียนการสอนและลดการใช้้ทรััพยากรต่่าง ๆ เช่่น การลดการใช้้กระดาษในการจััดทำำเอกสารประกอบการสอน อย่่างไรก็็ตาม สิ่่�งที่่�มาพร้้อมกัับประสิิทธิิภาพในการจััดการเรีียนการสอนและการ เรีียนรู้้เหล่่านี้้� คืือการผลัักภาระต้้นทุุนที่่�เกิิดจากการใช้้เทคโนโลยีีเพื่่�อการเรีียนการสอน เหล่่านั้้�นไปที่่�ผู้้เรีียน เนื่่�องจากไม่่ใช่่ผู้้เรีียนทุุกคนจะสามารถเข้้าถึึงอุุปกรณ์์สื่่�อการเรีียนรู้้ เหล่่านี้้�ได้้อย่่างเท่่าเทีียม ดัังนั้้�นสิ่่�งที่่�ควรระมััดระวัังและคำำนึึงถึึงอย่่างยิ่่�งคืือ การที่่�ผู้้สอน และสถาบัันการศึึกษาจะตกอยู่่ในฐานะผู้้สร้้างความเหลื่่�อมล้ำ ำ�ให้้เกิิดขึ้้�นในกลุ่่มผู้้เรีียน โดยมิิได้้เจตนา การจะดำำเนินิการในสิ่่�งเหล่่านี้จึ ้�ึงจำำ เป็็นต้้องมีีการวางแผนในการบริิหาร จััดการ การเก็็บข้้อมููลข้้อจำำกััดและเงื่่�อนไขของผู้้เรีียนแต่่ละราย เพื่่�อลดความเหลื่่�อมล้ำ ำ� ในกระบวนการเรีียนรู้้ให้้ได้้มากที่่�สุุด ทั้้�งนี้้� ความเหลื่่�อมล้ำ ำ�ในการตอบสนองต่่อการเปลี่่�ยนแปลงในรููปแบบการเรีียนรู้้ และการเรีียนการสอนตามมุุมมองของประชากรดิิจิทัิัลและผู้เ้กี่่�ยวข้้องกัับประชากรดิิจิทัิัล ทั้้�งในฐานะผู้้สอน ผู้้ปกครอง และผู้บั้ังคัับบััญชา สามารถเกิิดขึ้้�นได้้ในประเด็็นต่่อไปนี้้�

126 เมื่่�อ “การศึึกษา” คืือ “การลงทุุน” การลงทุุนด้้านเทคโนโลยีีสำำหรัับการศึึกษากลายเป็็นเงื่่�อนไขสำำคััญส่่วนหนึ่่�งของ ความสำำเร็็จและประสิิทธิิภาพทางการศึึกษาอย่่างไม่่อาจปฏิิเสธได้้ เนื่่�องจากการเรีียน การสอนในปััจจุุบัันเน้้นการใช้้เทคโนโลยีีเป็็นส่่วนสำำคััญของกระบวนการเรีียนรู้้ ในที่่�สุุดจะเห็็นได้้ว่่า ผู้้เรีียนมีีความจำำ เป็็นต้้อง “ลงทุุน” ซื้้�อหาอุุปกรณ์์การเรีียนชิ้้�นแรก นั่่�นคืือเครื่่�องคอมพิิวเตอร์์ ซึ่่�งมีีความแตกต่่างกัันในประสิิทธิิภาพและความสะดวก ในการใช้้งานไปตามรููปแบบของอุุปกรณ์์ เช่่น คอมพิิวเตอร์์แบบตั้้�งโต๊๊ะ โน้้ตบุ๊๊�ก หรืือ แท็็บเล็็ต เป็็นต้้น ทั้้�งนี้้� ขึ้้�นอยู่่กัับข้้อจำกัำ ัดในการเข้้าถึึงอุปุกรณ์์ของแต่่ละบุุคคล ถึึงแม้้ ปััจจุุบัันอุุปกรณ์์เหล่่านี้้�จะสามารถซื้้�อหาได้้ในราคาที่่�หลากหลายก็็ตาม ชาวดิิจิิทััลที่่�มีี ความสามารถและข้้อจำำกััดในด้้านงบประมาณที่่�แตกต่่างกัันจึึงสามารถเข้้าถึึงอุุปกรณ์์ ที่่�เชื่่�อมโยงกัับประสิิทธิิภาพการเรีียนรู้้ที่่�แตกต่่างกัันด้้วย ถึึงแม้้ว่่าสถาบัันการศึึกษา แต่่ละแห่่งจะพยายามจััดสรรอุุปกรณ์์เหล่่านี้้�ไว้้เป็็นส่่วนกลางเพื่่�อให้้สิิทธิิแก่่ผู้้เรีียนได้้ใช้้ อุุปกรณ์์ดัังกล่่าวอย่่างเท่่าเทีียมกัันก็็ตาม แต่่ในทางปฏิิบััติิแล้้ว ผู้้เรีียนที่่�สามารถเข้้าถึึง อุุปกรณ์์อื่่�น ๆ ที่่�มีีประสิิทธิิภาพเหนืือกว่่าได้้ด้้วยตนเองย่่อมมีีโอกาสเข้้าถึึงในสิ่่�งที่่� เอื้้�อต่่อการเรีียนรู้้ได้้มากกว่่า ตััวอย่่างเช่่น เมื่่�อผู้้เรีียนได้้รัับมอบหมายให้้ศึึกษาค้้นคว้้า และจััดทำำรายงาน โดยกำำหนดระยะเวลาในการดำำเนิินการไว้้อย่่างชััดเจน ผู้้เรีียนที่่�มีี อุปุกรณ์ส่์ ่วนตััวซึ่่�งสามารถใช้้งานได้ทุุ้กที่่ทุ�ุกเวลา และสามารถเข้้าถึึงระบบเครืือข่่าย เช่น่ ระบบ Wi-Fi ที่่�มีีประสิิทธิิภาพสููงกว่่า ย่่อมมีีโอกาสและเวลาในการค้้นคว้้าและจััดทำำ รายงานดัังกล่่าวได้้มากกว่่าผู้้เรีียนที่่�ต้้องอาศััยอุุปกรณ์์ที่่�จััดไว้้ให้้ในสถาบัันการศึึกษา ซึ่่�งสามารถเข้้ามาใช้้งานได้้ในสถาบันัในวัันและเวลาที่่�จำำกััดเท่่านั้้�น ทั้้�งนี้้� จากการสััมภาษณ์์ผู้้เกี่่�ยวข้้องกัับชาวดิิจิิทััลซึ่่�งเป็็นอาจารย์์ในสถาบััน อุุดมศึึกษาหลัังจากได้้ทดลองใช้้การสอบโดยอนุุญาตให้้ผู้้เรีียนได้้นำำอุุปกรณ์์ช่่วยในการ ค้น้คว้้าเข้้ามาใช้้ในการสอบได้้ พบว่่า จากการประเมินิผลและสอบถามความคิดิเห็นข็อง ผู้เ้รีียน การสอบโดยที่่�ให้มีี้การเปิดตำิ ำรา (Open Book) ได้นั้้้ นมีี�ข้้อจำำกัดั เนื่่�องจากเอกสาร ส่่วนใหญ่่มีีลัักษณะเป็็นไฟล์์อิิเล็็กทรอนิิกส์์ ซึ่่�งถ้้าต้้องพิิมพ์์ออกมาเป็็นเอกสารจะทำำ ให้้ สิ้้�นเปลืืองค่่าใช้้จ่่ายอย่่างมาก แต่่หลัังจากมีีการอนุุญาตให้้เอาอุุปกรณ์์อิิเล็็กทรอนิิกส์์

127 เข้้าสอบเพื่่�อค้้นคว้้าได้้โดยไม่่ได้้กำำหนดรููปแบบของอุุปกรณ์์ ทำำ ให้้เห็็นอย่่างชััดเจนว่่า ลัักษณะอุปุกรณ์ที่่์ �แตกต่่างกันส่ั ่งผลต่่อประสิิทธิิภาพการค้น้คว้้าและความสะดวกในการ ใช้้งานในห้้องสอบได้้แตกต่่างกััน ซึ่่�งผู้้เรีียนเห็็นว่่าทำำ ให้้เกิิดการได้้เปรีียบเสีียเปรีียบกััน ขึ้้�น นอกจากนั้้�น ผู้้เรีียนยัังประเมิินและตััดสิินใจที่่�จะลงทุุนกัับเครื่่�องมืืออื่่�น ๆ นอกเหนืือจากคอมพิิวเตอร์์ซึ่่�งถููกมองว่่าเป็็นการลงทุุนที่่�คุ้้มค่่ากว่่า เช่่น การลงทุุนซื้้�อ เครื่่�องอ่่านอีีบุ๊๊�กแทนการอ่่านเอกสารหรืือหนัังสืือในรููปแบบกระดาษและแทนการลงทุนุ ซื้้�อหนัังสืือในแบบรููปเล่่ม เนื่่�องจากสามารถพกพาง่่ายกว่่าและลดค่่าใช้้จ่่ายที่่�เกิิดจาก การใช้้กระดาษ เช่่น การถ่่ายเอกสาร เพื่่�อนำำเงิินมาลงทุุนกัับเครื่่�องมืือที่่�ประเมิินแล้้วว่่า สามารถใช้้งานได้้ยาวนานกว่่า อีีกทั้้�งการเรีียนการสอนในปััจจุุบัันถููกออกแบบให้้เป็็น ห้้องเรีียนออนไลน์์ ทำำ ให้้เอกสารต่่าง ๆ ที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับการเรีียนถููกเผยแพร่่และส่่งต่่อ ในรููปแบบไฟล์์อิิเล็็กทรอนิิกส์์แทนการพิิมพ์์เอกสารประกอบการสอน ซึ่่�งอาจจะ กลายเป็็นภาระสำำหรัับผู้้เรีียนที่่�ไม่่มีีอุุปกรณ์์สำำหรัับจััดเก็็บเอกสารเหล่่านี้้�แทน ดัังนั้้�นจะเห็็นได้้ว่่า เครื่่�องมืืออิิเล็็กทรอนิิกส์์ที่่�มีีความหลากหลาย นอกจากจะมีี ความแตกต่่างในแง่ข่องการใช้้งานแล้้ว แน่น่อนว่่ายัังสร้้างความรู้้สึึกได้้เปรีียบเสีียเปรีียบ ระหว่่างผู้้เรีียนในการเข้้าถึึงองค์์ความรู้้ที่่�แตกต่่างกัันด้้วย ซึ่่�งทำำ ให้้บางครั้้�งการกำำหนด รููปแบบการเรีียนการสอนที่่�ต้้องอาศััยเทคโนโลยีีเหล่่านี้ ้� ถููกตั้้�งคำำถามว่่า อาจยุุติิธรรม สำำหรัับกลุ่่มคนกลุ่่มหนึ่่�ง แต่่เกิิดช่่องว่่างและสร้้างความไม่่เท่่าเทีียมสำำหรัับคนอีีก กลุ่่มหนึ่่�งที่่�เข้้าไม่่ถึึงอุุปกรณ์์เหล่่านี้้� ซึ่่�งเป็็นการสร้้างความเหลื่่�อมล้ำ ำ�ในกระบวนการ เรีียนรู้้อัันเนื่่�องมาจากเทคโนโลยีีและสื่่�อการสอนสมััยใหม่่ที่่�ผู้้มีีส่่วนเกี่่�ยวข้้องใน กระบวนการดัังกล่่าวพึึงให้้ความสำำคััญ เมื่่�อ “การเรีียนรู้้” จำำเป็็นต้้องมีี“ผู้้สนัับสนุุน” นอกจากข้้อจำำกััดในการเข้้าถึึงอุุปกรณ์์การเรีียนรู้้ดัังที่่�กล่่าวมาแล้้ว รููปแบบการ เรีียนรู้้ในปััจจุุบัันที่่�อยู่่บนพื้้�นฐานการใช้้งานเทคโนโลยีีนอกจากจะสร้้างความแตกต่่าง

128 ด้้วยการเข้้าถึึงอุุปกรณ์์ที่่�แตกต่่างกันัแล้้ว ในกระบวนการเรีียนรู้้ของผู้้เรีียนที่่�จำำ เป็็นต้้อง มีีผู้้ช่่วยหรืือผู้้สนัับสนุุนยัังเป็็นอีีกประเด็็นหนึ่่�งที่่�ควรให้้ความสำำคััญ ทั้้�งนี้้�เนื่่�องจาก ความพร้้อมของบรรยากาศหรืือบริิบทการเรีียนรู้้ของผู้้เรีียนเป็็นส่่วนหนึ่่�งที่่�ส่่งผล กระทบต่่อประสิิทธิิภาพการเรีียนรู้้ในปััจจุุบััน โดยเฉพาะผู้้เรีียนชาวดิิจิิทััลในระดัับชั้้�น มััธยมศึึกษาทั้้�งตอนต้้นและตอนปลาย ถึึงแม้้ว่่าเด็็กกลุ่่มนี้้�จะเรีียกได้้ว่่าเป็็นกลุ่่มที่่�เกิิดมาพร้้อมกัับยุุคเทคโนโลยีีมีีความ คุ้้นเคย ตลอดจนมีีทัักษะการใช้้เทคโนโลยีีอยู่่ในระดัับที่่�พึ่่�งพาตนเองได้้ก็็ตาม แต่่ สำำหรัับการเรีียนรู้้ในบางรููปแบบที่่�อาจจำำ เป็็นต้้องอาศััยผู้้ชี้้�แนะหรืือแนะนำำ โดยเฉพาะ ในครอบครััว ซึ่่�งแต่่ละครอบครััวต่่างมีีความพร้้อมในการดููแลและรัับภาระในส่่วนนี้ ้� ได้้แตกต่่างกัันไป เช่่น ในครอบครััวที่่�มีีผู้้ปกครองซึ่่�งมีีทัักษะในการใช้้เทคโนโลยีีในการ ทำำงานค่่อนข้้างสููงจะมีีโอกาสที่่�จะช่่วยชี้้�แนะเด็็กในการเรีียนรู้้สิ่่�งเหล่่านี้้�ได้ดีี้กว่่า เป็็นต้้น ทั้้�งนี้้� จะเห็น็ ได้ว่้่า บทเรีียนหรืือสาระการเรีียนรู้้ของนัักเรีียนในระดัับชั้้นมั�ธัยมศึึกษา ในปััจจุุบัันได้้มีีการปรัับเปลี่่�ยนเพื่่�อรองรัับกัับสัังคมแห่่งเทคโนโลยีี เช่่น มีีรายวิิชาที่่� เกี่่�ยวข้้องกัับคอมพิิวเตอร์์และการเขีียนโปรแกรมจำำนวนมากเพื่่�อเป็็นพื้้�นฐานสำำหรัับ การเรีียนรู้้ในระดัับที่่�สููงขึ้้�น หรืือการกำำหนดให้้ทำำ โครงงานในลัักษณะการสร้้างสรรค์์ นวััตกรรมรููปแบบต่่าง ๆ ซึ่่�งจากการสััมภาษณ์์นัักเรีียนในระดัับชั้้�นมััธยมศึึกษาทำำ ให้้ เห็็นได้้ว่่า ความแตกต่่างในพื้้�นฐานการเรีียนรู้้จากคนในครอบครััวทำำ ให้้เด็็กมีีศัักยภาพ และโอกาสในการเรีียนรู้้ได้้แตกต่่างกััน ซึ่่�งเด็็กที่่�มีีข้้อจำำกััดในแง่่ของผู้้สนัับสนุุน ในครอบครััวจำำ เป็็นต้้องอาศััยการเรีียนรู้้ด้้วยตนเองเป็็นส่่วนใหญ่่ นอกจากนั้้�น เด็็กบางคนยัังจำำ เป็็นต้้องรัับภาระอื่่�น ๆ ในครอบครััว เช่่น ภาระ ในเรื่่�องค่่าใช้้จ่่ายในบ้้าน หรืือไม่่ได้้อยู่่ร่่วมกัับบิิดามารดา โดยเฉพาะเด็็กในต่่างจัังหวััด หลายคนที่่�บิิดามารดาต้้องเข้้าไปทำำงานที่่�กรุุงเทพฯ หรืือจัังหวััดอื่่�นและต้้องอาศััยอยู่่ ร่่วมกัับสมาชิิกในรุ่่นปู่่ย่่าตายายซึ่่�งค่่อนข้้างมีีข้้อจำำกััดในการทำำหน้้าที่่�เป็็นผู้้สนัับสนุุน และให้คำ้ ำแนะนำำเกี่่�ยวกัับบทเรีียนเหล่่านี้้� จึึงจำำ เป็็นต้้องพึ่่�งพาตนเองและแสวงหาความรู้้ และสร้้างความเข้้าใจในกระบวนการเรีียนรู้้สิ่่�งเหล่่านี้ ้� ด้้วยตนเอง ข้้อจำำกััดในเรื่่�องของ

129 ความพร้้อมของผู้้สนัับสนุุนจึึงเป็็นอีีกประเด็็นหนึ่่�งซึ่่�งทำำ ให้้ชาวดิิจิิทััลแต่่ละกลุ่่มมีีความ เหลื่่�อมล้ำ ำ�ในการได้้รัับประโยชน์์จากพััฒนาการทางเทคโนโลยีีเหล่่านี้้�เพิ่่�มเติิมจาก ข้้อจำำกััดในด้้านเศรษฐกิิจซึ่่�งเป็็นความเหลื่่�อมล้ำ ำ�ในรููปแบบเดิิมที่่�ยัังคงมีีอยู่่เช่่นกััน รููปแบบการทำำงานและองค์์กร 4.0 เนื่่�องจากเศรษฐกิิจยุุค 4.0 เป็็นเศรษฐกิิจที่่�กำำลัังอยู่่ในช่่วงเปลี่่�ยนผ่่านจากรููปแบบ อุุตสาหกรรมไปสู่่ธุุรกิิจที่่�ต้้องผสมผสานความรู้้ความคิิด นวััตกรรมซึ่่�งจำำ เป็็นต้้องอาศััย คนรุ่่นใหม่่ในองค์์กรที่่�เป็็นประชากรดิิจิิทััลรุ่่นเก่่าอายุุระหว่่าง 24-38 ปีี มาเป็็นกำำลััง สำำคััญ จึึงเป็็นความท้้าทายขององค์์กรว่่า จะทำำอย่่างไรที่่�จะสามารถทำำ ให้้คนกลุ่่มนี้ ้� ทำำงานร่่วมกัับกลุ่่มคนอาวุุโสในองค์์กรได้้อย่่างลงตััวและอยู่่กัับองค์์กรให้้ได้้อย่่างยั่่�งยืืน ซึ่่�งจำำ เป็็นต้้องมีีการเตรีียมความพร้้อมในแง่่ของการพััฒนาทัักษะสำำคััญที่่�จำำ เป็็นและ เป็็นที่่�ต้้องการขององค์์กร ไม่่ว่่าจะเป็็นทัักษะด้้านเทคโนโลยีีทัักษะด้้านการจััดการ ข้้อมููล ทัักษะด้้านภาษา และทัักษะด้้านการสื่่�อสาร เป็็นต้้น อย่่างไรก็็ตามในขณะที่่�ประชากรกลุ่่มนี้ ้� ถููกคาดหวัังจากองค์์กรและสัังคมให้้ต้้องมีี ทัักษะเหล่่านี้้�เพื่่�อตอบสนองความต้้องการภายนอก แต่่ตลอดเส้้นทางในการพััฒนา ทัักษะดัังกล่่าวกลัับพบว่่า ยัังมีีช่่องว่่างและข้้อจำำกััดที่่�ทำำ ให้้ประชากรกลุ่่มนี้้�บางส่่วน ไม่่สามารถที่่�จะพััฒนาตนเองเพื่่�อไปถึึงเป้้าหมายดัังกล่่าวได้้ ซึ่่�งถืือเป็็นความเหลื่่�อมล้ำ ำ� ในการเข้้าถึึงโอกาสในการพััฒนาทัักษะที่่�จำำ เป็็นสำำหรัับการทำำงานในองค์์กรยุุคดิิจิิทััล ดัังประเด็็นต่่อไปนี้้� เมื่่�อเส้้นแบ่่งระหว่่าง “เวลางาน” กัับ “เวลาส่่วนตััว” ช่่างเบาบาง เนื่่�องจากการทำำงานในปััจจุุบัันนอกจากจะถููกคาดหวัังให้้สามารถทำำงานโดย ผ่่านการใช้้เทคโนโลยีีได้้อย่่างคล่่องแคล่่วแล้้ว ความก้้าวหน้้าของเทคโนโลยีีการสื่่�อสาร ยัังทำำ ให้้การทำำงานไม่จำ่ ำ เป็็นต้้องยึึดติิดกัับทั้้�งพื้้�นที่่�และเวลาอีีกต่่อไป นั่่�นหมายความว่่า การทำำงานสามารถเกิิดขึ้้�นได้้ทุุกสถานที่่�ทั้้�งในและนอกพื้้�นที่่�ทางกายภาพขององค์์กร

130 และทุุกเวลาที่่�สามารถเข้้าถึึงเทคโนโลยีีเพื่่�อช่่วยการทำำงานได้้ ดัังนั้้�นคำำว่่า Office Hour ที่่�เคยหมายถึึงเวลาทำำงานของออฟฟิิศหรืือเวลาสำำหรัับการทำำงานในองค์์กร จึึงเปลี่่�ยนแปลงไป นอกจากนั้้�น ในบางองค์์กรยัังสามารถให้้พนัักงานทำำงานจากที่่�บ้้าน แล้้วส่่งผลงานผ่่านทางระบบเครืือข่่ายให้้กัับองค์์กรได้้ ในขณะที่่�การติิดต่่อเกี่่�ยวกัับ เรื่่�องงานก็็สามารถดำำเนิินการได้้นอกเวลางานปกติิด้้วยเช่่นกััน เนื่่�องจากการเชื่่�อมโยง ข้้อมููลองค์์การผ่่านระบบออนไลน์์และการบริิการงานผ่่านระบบออนไลน์์ที่่�สามารถ ดำำเนินิการได้้ในทุุกพื้้�นที่่� สิ่่�งที่่�ตามมาคืือ การไม่่มีีเส้้นแบ่่งระหว่่างงาน (Work Time) กัับเวลาส่่วนตััว (Leisure Time) ซึ่่�งส่่งผลให้้ Work-Life Balance ของคนทำำงานเปลี่่�ยนไป เพราะ ต้้องรัับภาระงานที่่�ทำำ ได้้ทุุกที่่�ทุุกเวลา ทั้้�งนี้้� หมายรวมถึึงทั้้�งงานในองค์์กรและงานอาชีีพ อิิสระอื่่�น ๆ ที่่�สามารถดำำเนินิการผ่่านระบบออนไลน์์ได้้ เช่่น การค้้าขายสิินค้้าออนไลน์์ หรืืองานบริิการที่่�ดำำเนิินการผ่่านระบบแอปพลิิเคชันัออนไลน์์ต่่าง ๆ เช่่น บริิการรัับ-ส่่ง สิินค้้า และการให้้บริิการรัับ-ส่่งผู้โ้ดยสาร นอกจากนั้้�น ชาวดิิจิิทััลกลุ่่มนี้ ้� ยัังถููกคาดหวัังว่่าจะต้้องมีีทัักษะการทำำ ได้้ หลายอย่่างในคราวเดีียวกััน (Multitasking Skills) ซึ่่�งตลาดแรงงานส่่วนใหญ่่ มีีแนวโน้้มที่่�จะนำำคอมพิิวเตอร์์และเทคโนโลยีีเข้้ามาอำำนวยความสะดวกเพื่่�อให้้การ ทำำงานหลายอย่่างในคราวเดีียวกัันมีีความเป็็นไปได้้มากขึ้้�น ซึ่่�งเป็็นการลดขั้้�นตอนและ เวลาลง ในขณะที่่�ทัักษะการทำำงานแบบซ้ำ ำ� ๆ (Routine Work) อย่่างเช่่นในอดีีต ไม่่เพีียงพอที่่�จะตอบโจทย์์องค์์กรในยุุคดิิจิิทััลอีีกต่่อไป อย่่างไรก็ต็าม ชาวดิิจิทัิัลซึ่่�งเป็็นกลุ่่มวััยทำำงาน โดยเฉพาะกลุ่่มวััยทำำงานตอนปลาย อายุุระหว่่าง 24-38 ปีี ซึ่่�งมีีภาระหน้้าที่่�รัับผิิดชอบในชีีวิิตด้้านอื่่�น ๆ โดยเฉพาะภาระ ในครอบครััว เห็็นว่่า ตนเองค่่อนข้้างมีีข้้อจำำกััดในการได้้มีีโอกาสพััฒนาทัักษะเพื่่�อ เพิ่่�มขีีดความสามารถและศัักยภาพของตน ไม่่ว่่าจะเป็็นการพััฒนาทัักษะด้้านภาษา หรืือความชำำนาญพิิเศษอื่่�น ๆ อัันจะนำำมาซึ่่�งโอกาสในการทำำงานที่่�เปิิดกว้้างมากขึ้้�น และโอกาสก้้าวหน้้าในหน้้าที่่�การงาน ซึ่่�งปััจจุุบัันได้้รัับการพิิจารณาจากการมีีศัักยภาพ

131 และทัักษะที่่�ตอบสนองคุุณประโยชน์์ต่่อองค์์กรได้้อย่่างเต็็มที่่� ตััวอย่่างเช่่น ชาวดิิจิิทััล รุ่่นเก่่ารายหนึ่่�งซึ่่�งทำำงานในองค์์กรมาเป็็นเวลานานหลายสิิบปีี แต่่ยัังไม่่มีีโอกาสได้้ เข้้ารัับการฝึึกอบรมการใช้้โปรแกรมสำำเร็็จรููปที่่�จำำ เป็็นต้้องใช้้ในการทำำงาน เช่่น การ จััดทำำเว็็บไซต์์ การตััดต่่อคลิิปวิิดีีโอ และการทำำอิินโฟกราฟิิก เพื่่�อให้้ตนเองมีีโอกาส ในความก้้าวหน้้าหรืืออาจเปลี่่�ยนแปลงงานในอนาคต เนื่่�องจากต้้องรัับภาระแต่่เพีียง ผู้้เดีียวในการดููแลบิิดาซึ่่�งช่่วยเหลืือตนเองไม่่ได้้และมารดาซึ่�งเป็็ ่นผู้้สููงอายุุ ในขณะที่่�คนทำำงานรุ่่นใหม่ยั่ ังสามารถใช้้เวลาที่่ว่�่างเว้น้จากการทำำงานในการเรีียนรู้้ ทัักษะที่่�ตนสนใจเพิ่่�มเติิมผ่่านทางสื่่�อออนไลน์์รููปแบบต่่าง ๆ เช่่น การฝึึกฝนทัักษะ ด้้านภาษาอัังกฤษ ซึ่่�งปััจจุุบัันสามารถเรีียนรู้้ด้้วยตนเองผ่่านสื่่�อออนไลน์์ได้้ เป็็นต้้น ปรากฏการณ์์ดัังกล่่าวสะท้้อนให้้เห็็นว่่า ในขณะที่่�ชาวดิิจิิทััลถููกคาดหวัังและผลัักดััน จากนโยบายขององค์์กรที่่�ต้้องการคนทำำงานที่่�มีีประสิิทธิิภาพภายใต้้แนวคิดิองค์์กร 4.0 ซึ่่�งใช้้เทคโนโลยีีเป็็นฐานการขัับเคลื่่�อนเศรษฐกิิจในรููปแบบเดีียวกันั แต่บุุ่คลากรในองค์์กร ไม่่สามารถเข้้าร่่วมแข่่งขัันเพื่่�อพััฒนาศัักยภาพตนเองได้้อย่่างเท่่าเทีียม เนื่่�องจากฐาน ของทรััพยากรที่่�แต่่ละคนมีีแตกต่่างกััน ซึ่่�งในกรณีีนี้้� คืือโอกาสในการพััฒนาศัักยภาพ ของตนอัันเนื่่�องมาจากข้้อจำำกััดด้้านภาระความรัับผิิดชอบอื่่�น ๆ ซึ่่�งยัังไม่่มีีระบบที่่� สามารถรองรัับหรืือช่่วยจััดการภาระเหล่่านี้้�ได้้อย่่างเต็็มที่่� เช่่น ระบบการดููแลผู้้สููงอายุุ และผู้้พิิการในบ้้านที่่�ไม่่มีีผู้้ดููแล เมื่่�อ “แรงบัันดาลใจ” และ “ความคิิดสร้้างสรรค์์” ถููกปิิดกั้้�น การจะพััฒนาทัักษะความสามารถของชาวดิิจิิทััลเพื่่�อตอบสนององค์์กรและการ ทำำงานในยุุค 4.0 ได้จำ้ำ เป็็นต้้องมีีการวางรากฐานการเรีียนรู้้ที่่�เหมาะสมและสอดคล้้อง กัับการพััฒนาศัักยภาพดัังกล่่าว โดยผ่่านรููปแบบการเรีียนรู้แบบ Purposeful Learning ้ เพื่่�อเสริิมสร้้างแรงบัันดาลใจและความมุ่่งมั่่�นผ่่านรููปแบบการเรีียนรู้้ที่่�เน้้นการเรีียน ด้้วยความกระตืือรืือร้้น (Active Learning) ควบคู่่ไปกัับการเรีียนรู้้ที่่�เกิิดจากความ ต้้องการหรืือความอยากรู้้ของตััวผู้้เรีียนเอง (Passion Driven) และควรเป็็นการเรีียนรู้้ เพื่่�อตอบโจทย์ข์องแต่่ละบุุคคล (Personalized Learning) เช่น่เดีียวกัับการส่่งเสริิมการ

132 เรีียนรู้้ในรููปแบบ Generative Learning ที่่�เน้้นการบ่่มเพาะความคิิดสร้้างสรรค์์และ ความสามารถในการรัังสรรค์นวั์ตักรรม โดยเปลี่่�ยนการเรีียนรู้เดิิม ๆ เป็็ ้นการเรีียนรู้้นอก ห้้องเรีียน นอกโรงเรีียน และนอกระบบ อีีกทั้้�งปรัับเปลี่่�ยนจากการเรีียนจากข้้อเท็็จจริิง (Fact-Based) เป็็นการเรีียนที่่�เริ่่�มจากการใช้้ความคิิด (Idea-Based) และปรัับเปลี่่�ยน จากการคิิดในกรอบ (In the Box) เป็็นการคิิดนอกกรอบ (Out of the Box) ตลอดจน ปรัับเปลี่่�ยนจากการเรีียนแบบถ่่ายทอด (Transmitting) เป็็นการเรีียนแบบชี้้�แนะ (Mentoring) ซึ่่�งรููปแบบการเรีียนรู้เห้ล่่านี้มีีส่้� ่วนสำำคััญอย่่างยิ่่�งในการวางรากฐานในการ พััฒนาทัักษะและขีีดความสามารถให้้ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่สามารถเข้้าสู่่ชีีวิิตการทำำงาน จากผลการศึึกษาผ่่านการสััมภาษณ์์ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ทั้้�งในระดัับมััธยมศึึกษาและ ระดัับอุุดมศึึกษาสะท้้อนให้้เห็นว่็ ่า ชาวดิิจิิทััลได้้รัับการส่่งเสริิมและสนัับสนุนุให้้เกิิดการ เรีียนรู้้ในรููปแบบดัังกล่่าวแตกต่่างกัันไปตามบริิบทของพื้้�นที่่�สถาบัันการศึึกษาและ พื้้�นฐานครอบครััว สำำหรัับชาวดิิจิิทััลซึ่่�งศึึกษาอยู่่ในเมืืองใหญ่่และอยู่่ในสถาบัันที่่�มีี ชื่่�อเสีียง ซึ่่�งมีีการแข่่งขัันกัันในระบบการศึึกษาค่่อนข้้างสููง ด้้วยระบบการจััดลำำดัับ สถาบันัและการจัดัการแข่่งขันต่ั ่าง ๆ เพื่่�อใช้้เป็็นตััวชี้วั ้� ดัในการจัดอันดัับผู้เ้รีียนในสถาบันั ดัังกล่่าว จึึงมีีแนวโน้้มที่่�จะมีีโอกาสได้้รัับการปลููกฝัังทัักษะผ่่านกระบวนการเรีียนรู้้ ในรููปแบบนี้้� เนื่่�องจากเป็็นการเพิ่่�มศัักยภาพในการแข่่งขัันของสถาบััน อย่่างไรก็็ตาม ไม่่ใช่่ว่่าชาวดิิจิิทััลทุุกรายจะมีีความพร้้อมสำำหรัับการเรีียนรู้้ใน รููปแบบดัังกล่่าว เนื่่�องจากข้้อจำำกััดของแต่่ละคน เช่่น พื้้�นฐานครอบครััวซึ่่�งไม่่ได้้มีี ความพร้้อมในการสนัับสนุุน อย่่างไรก็็ตาม การมีีกรอบในเรื่่�องของการแข่่งขัันและ การจััดอัันดัับสถาบัันการศึึกษาอาจเป็็นส่่วนหนึ่่�งในการปิิดกั้้�นโอกาสในการคิิด นอกกรอบ และโอกาสในการเรีียนรู้้เพื่่�อตอบสนองความต้้องการของตนเองของผู้้เรีียน เป็็นไปได้้ยากขึ้้�นเมื่่�อเป็็นการเรีียนรู้้ในห้้องเรีียน จึึงทำำ ให้้ผู้้เรีียนที่่�ยัังคงมีีความใฝ่่ฝััน และความต้้องการส่่วนตััวจำำ เป็็นต้้องแสวงหาแหล่่งเรีียนรู้้นอกห้้องเรีียนด้้วยตนเอง ซึ่่�งเด็็กแต่่ละคนอาจจะมีีโอกาสและทรััพยากรที่่�ช่่วยสนัับสนุุนการเรีียนรู้้นอกห้้องเรีียน ได้้แตกต่่างกันัดัังประเด็นที่่ ็ �กล่่าวถึึงไปแล้้วในเรื่่�องของความเหลื่่�อมล้ำ ำ�ในแง่ข่องอุปุกรณ์์ และการเข้้าถึึงเทคโนโลยีีสนัับสนุุนการเรีียนรู้้ทั้้�งในระดัับมัธัยมศึึกษาและอุุดมศึึกษา

133 นอกจากนั้้�น รููปแบบของสถาบัันการศึึกษายัังมีีผลต่่อการกำำหนดกรอบในการ เรีียนรู้้ของผู้้เรีียนด้้วยเช่่นกััน โดยเฉพาะในระดัับชั้้�นมััธยมศึึกษา ในขณะที่่�สถาบััน การศึึกษาของรััฐมีีแนวโน้้มที่่�จะกำำหนดกรอบตามกฎเกณฑ์์หรืือกรอบของกระทรวง ศึึกษาธิิการในการจััดการเรีียนการสอนอย่่างเคร่่งครััด ด้้วยระบบการจััดการหลัักสููตร และเอกสารที่่�เกี่่�ยวข้้องในรููปแบบที่่�เป็็นมาตรฐานเดีียวกััน แต่่สถาบันัการศึึกษาเอกชน อาจมีีโอกาสที่่�จะเลืือกสื่่�อการเรีียนรู้้และการจััดกิิจกรรมเสริิมทัักษะ ตลอดจนหลัักสููตร การจััดการศึึกษาที่่�มีีความหลากหลายและเป็็นอิิสระมากกว่่าภายใต้้กรอบมาตรฐาน เดีียวกััน ดัังนั้้�นจึึงมีีความเป็็นไปได้้ที่่�ผู้้เรีียนจากสถาบัันการศึึกษาในแต่่ละรููปแบบจะมีี โอกาสในการพััฒนาทัักษะที่่�จำำ เป็็นต้้องการทำำงานในอนาคตเหล่่านี้้�ได้้แตกต่่างกััน ในระดัับหนึ่่�ง ตััวอย่่างเช่่น การตััดสิินใจเลืือกศึึกษาต่่อในสายอาชีีพแทนการศึึกษาต่่อในสาย สามััญ ซึ่่�งแทบไม่่มีีการพููดถึึงสำำหรัับนัักเรีียนชั้้�นมััธยมศึึกษาตอนต้้นในเขตกรุุงเทพฯ ส่่วนหนึ่่�งเนื่่�องจากระบบค่่านิิยมในการเรีียนระหว่่างสายอาชีีพกัับสายสามััญในกรุุงเทพฯ ค่่อนข้้างเข้้มข้้นและมีีอิิทธิิพลต่่อเด็็กมากกว่่า แต่่สำำหรัับจัังหวััดเชีียงใหม่่เด็็กระดัับ มััธยมศึึกษาชั้้�นปีีที่่� 3 หลายคนคิิดว่่า ตนเองจะเลืือกศึึกษาต่่อในสายอาชีีพแทนการ เรีียนต่่อในสายสามััญที่่�สถาบัันการศึึกษาเดิิม ถึึงแม้้ว่่าสถาบัันเดิิมจะเป็็นสถาบัันที่่�มีี ชื่่�อเสีียงและมีีมาตรฐานการจััดการเรีียนการสอนในระดัับดีีก็็ตาม โดยให้้เหตุุผลไว้้ หลากหลาย ทั้้�งเห็็นว่่าการศึึกษาสายสามััญที่่�เรีียนมาไม่่ได้้ตอบโจทย์์ความต้้องการ และการใช้้ชีีวิิตในอนาคตของตน และการให้คุุ้ณค่่าในการเรีียนสายอาชีีพไม่่ได้้แตกต่่าง จากการเรีียนสายสามััญ ซึ่่�งเป็็นความแตกต่่างในเชิิงค่่านิิยมที่่�มีีต่่อรููปแบบการศึึกษา ระหว่่างเด็็กในกรุุงเทพฯ กัับจัังหวััดอื่่�น เป็็นต้้น อีีกทั้้�งตลาดแรงงานในกรุุงเทพฯ ยัังคง ให้้ความสำำคััญกัับการคััดเลืือกบุุคคลโดยวััดจากสถาบัันการศึึกษาและผลสััมฤทธิ์์�ทาง การศึึกษาเป็็นหลััก จึึงทำำ ให้้เด็็กในกรุุงเทพฯ ไม่่สามารถหลุุดพ้้นจากกรอบดัังกล่่าวได้้ ถึึงแม้้ตนเองจะมีีโอกาสในการพััฒนาทัักษะในด้้านต่่าง ๆ มากกว่่าก็็ตาม

134 กิิจกรรมและความสััมพัันธ์์ของครอบครััวในยุุคเทคโนโลยีชี้้�นำำ จากรููปแบบการทำำงานโดยผ่่านเทคโนโลยีีการสื่่�อสารทำำ ให้้กิิจกรรมของงานไม่่ได้้ ถููกแยกออกจากกิิจกรรมส่่วนตััวอย่่างชัดัเจน เช่น่เดีียวกัับการที่่�เวลาส่่วนตััวไม่่ได้ถูู้กแยก ออกจากเวลาทำำงานด้้วยเช่่นกััน ทำำ ให้้รููปแบบความสััมพัันธ์์ของผู้้คนที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับ ทั้้�งมิิติิการทำำงานและมิิติิส่่วนตััวของคนในยุุคนี้ ้�มีีการเปลี่่�ยนแปลงไป สำำหรัับชาวดิิจิิทััล รุ่่นใหม่่ซึ่่�งอยู่่ในวััยเรีียนเป็็นหลััก โดยเฉพาะชาวดิิจิิทััลที่่�กำำลัังเรีียนอยู่่ในระดัับมััธยม ศึึกษามีีความเห็็นพ้้องต้้องกัันว่่า นอกจากเทคโนโลยีีจะมีีผลต่่อการเปลี่่�ยนแปลงวิิธีีคิิด และวิถีีชีีวิตขิองตนแล้้ว ยัังมีีผลต่่อการเปลี่่�ยนแปลงชีีวิติและพฤติิกรรมของคนรุ่่นพ่่อแม่่ ด้้วยเช่่นกััน โดยเฉพาะในมิิติิของกิิจกรรมและความสััมพัันธ์์ระหว่่างกัันในครอบครััว ถึึงแม้้เทคโนโลยีีจะเข้้ามาช่่วยสร้้างโอกาสทางเศรษฐกิิจให้้กัับคนในสัังคมและอำำนวย ความสะดวกในการจัดัการกิิจกรรมต่่าง ๆ โดยเฉพาะการเกิดขึ้้ ิ�นของการทำำงานที่่�บ้้าน (Work From Home) เพื่่�อลดเวลาจากการเดิินทาง การทำำธุุรกิิจออนไลน์์ ซึ่่�งไม่่ใช่่ เฉพาะการค้้าขายสิินค้้าผ่่านสื่่�อออนไลน์์ อย่่างเฟซบุ๊๊�ก ไลน์์ หรืืออิินสตาแกรม ที่่�จะช่่วย ลดต้้นทุุนค่่าใช้้จ่่ายในเรื่่�องค่่าเช่่าหรืือการหาสถานที่่�เพื่่�อเปิิดเป็็นหน้้าร้้านเท่่านั้้�น แต่่ รวมทั้้�งบริิการต่่าง ๆ บนแอปพลิิเคชัันด้้วย เช่่น การให้้บริิการผ่่าน Grab ทั้้�งใน รููปแบบ Grab Car, Grab Bike และ Grab Food เป็็นต้้น ทั้้�งในรููปแบบของอาชีีพเสริิม อาชีีพหลััก และบางรายอาจปรัับเปลี่่�ยนจากอาชีีพเสริิมจนกลายเป็็นอาชีีพหลัักในที่่�สุุด อย่่างไรก็ต็าม ภาวะดัังกล่่าวได้ก่้ ่อให้้เกิดิการเปลี่่�ยนแปลงในวิถีีชีีวิตขิองผู้้ที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับ กระบวนการดัังกล่่าว โดยเฉพาะสมาชิิกในครอบครััวเดีียวกััน ซึ่่�งรายได้้ที่่�เพิ่่�มขึ้้�นจาก โอกาสทางเศรษฐกิิจอาจต้้องแลกมากัับความสััมพันธ์ั ์ในครอบครััวที่่�เปลี่่�ยนไป ซึ่�งแ่ต่่ละ ครอบครััวต่่างมีีโครงสร้้างครอบครััวและความสััมพันธ์ั ์เดิิมที่่�ไม่่ได้้เอื้้�อต่่อการเปลี่่�ยนแปลง ดัังกล่่าว เช่่น ครอบครััวเลี้้�ยงเดี่่�ยว หรืือครอบครััวที่่�มีีข้้อจำำกััดในเรื่่�องของเวลา เป็็นต้้น ในขณะที่่�เรื่่�องปากท้้องของคนในครอบครััวก็็เป็็นเรื่่�องสำำคััญเช่่นกััน

135 เมื่่�อ “ปากท้้อง” เป็็นเรื่่�องสำำคััญ ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่หลายรายพยายามทำำความเข้้าใจเมื่่�อคนในครอบครััว ไม่่ว่่า จะเป็็นพ่่อหรืือแม่่ มีีความจำำ เป็็นต้้องทำำกิิจกรรมอื่่�น ๆ ในบ้้านไปพร้้อมกัับการทำำงาน มีีชาวดิิจิิทััลจำำนวนไม่่น้้อยที่่�ยัังคงมีีความต้้องการทำำกิิจกรรมร่่วมกัับผู้้ปกครองหรืือ ต้้องการมีีโอกาสได้้ออกไปทำำกิิจกรรมร่่วมกัับคนในครอบครััวนอกบ้้านในวัันหยุุด แต่่เนื่่�องจากเทคโนโลยีีช่่วยทำำลายขอบเขตในเชิิงเวลาและพื้้�นที่่�ลง ทำำ ให้้กิิจกรรม ต่่าง ๆ ที่่�พ่่อแม่่เคยต้้องกระทำำบนพื้้�นที่่�และเวลาที่่�จำำกััด เช่่น ต้้องไปทำำงานที่่�ทำำงาน ต้้องออกไปธนาคารเพื่่�อจััดการเรื่่�องค่่าใช้้จ่่าย ต้้องออกไปประชุุม เป็็นต้้น เมื่่�อสิ่่�งเหล่่านี้ ้� สามารถจััดการให้้สำำเร็็จได้้โดยไม่่จำำ เป็็นต้้องก้้าวเท้้าออกจากบ้้าน ทำำ ให้้ชาวดิิจิิทััล รุ่่นใหม่่มองว่่ามีีโอกาสที่่�จะได้้เห็็นพ่่อแม่่อยู่่ติิดบ้้านมากขึ้้�น อย่่างไรก็็ตาม การอยู่่ติิดบ้้านที่่�ว่่าอาจไม่่ได้้หมายความว่่าเป็็นการอยู่่บ้้านเพื่่�อมีี ปฏิิสััมพัันธ์์กัับลููกได้้มากขึ้้�น เพราะลููก ๆ หลายคนตััดพ้้อว่่า พ่่อแม่่ยัังคงให้้ความสนใจ กัับกิิจกรรมที่่�เคยต้้องทำำนอกบ้้าน แต่่สามารถทำำ ได้้ที่่�บ้้านแทน โดยที่่�ยัังคงไม่่มีีโอกาส ได้้มีีปฏิิสััมพัันธ์์กัับลููกอยู่่ดีี เช่่น การทำำงาน หรืือในบางรายก็็ยอมรัับว่่า พ่่อแม่่สนใจ สื่่�อและข้้อมููลตลอดจนการติิดต่่อพููดคุุยกัับคนภายนอกที่่�ต้้องติิดต่่อในเรื่่�องงานผ่่าน อุุปกรณ์์สื่่�อสารมากกว่่าปฏิิสััมพัันธ์์กัับตนแม้้จะอยู่่ติดบ้ิ ้านกัันก็็ตาม ปรากฏการณ์์ดัังกล่่าวนอกจากจะเกิิดขึ้้�นกัับลัักษณะครอบครััวโดยทั่่�วไปแล้้ว เป็็นที่่�น่่าสัังเกตว่่า ชาวดิิจิิทััลที่่�อยู่่ในครอบครััวซึ่่�งมีีโครงสร้้างครอบครััวเลี้้�ยงเดี่่�ยว หรืือมีีพ่่อหรืือแม่่เลี้้�ยงลููกตามลำำพัังไม่่ว่่าจะชั่่�วคราวหรืือถาวรก็็ตาม มัักพููดถึึงหรืือให้้ ความสำำคััญกัับประเด็็นดัังกล่่าวค่่อนข้้างมาก ถึึงแม้้จะเป็็นการพููดถึึงด้้วยความเข้้าใจ ก็็ตาม ซึ่่�งการพยายามปรัับตััวเพื่่�อรองรัับกัับสถานการณ์์ที่่�เกิิดขึ้้�น ส่่วนใหญ่่เด็็กเหล่่านี้ ้� จะพยายามพึ่่�งพาตนเองเมื่่�อต้้องอยู่่ในบ้้านหรืือหากิิจกรรมในบ้้านซึ่่�งส่่วนใหญ่่เป็็น กิิจกรรมบนหน้้าจอมืือถืือเป็็นหลััก ซึ่�ง่มีีส่่วนทำำ ให้้เด็็กกลุ่่มนี้ ้�มีีกิิจกรรมนอกบ้้านน้้อยลง อันัเนื่่�องมาจากข้้อจำำกัดัในเรื่่�องเวลาทำำงานของสมาชิิกในบ้้านถึึงแม้้จะอยู่่ในบ้้านเดีียวกันั ก็็ตาม ทั้้�งนี้้� แสดงให้้เห็็นว่่า การเปลี่่�ยนแปลงรููปแบบการทำำงานโดยผ่่านเครื่่�องมืือ

136 เทคโนโลยีีการสื่่�อสารได้นำ้ ำ ไปสู่่การเปลี่่�ยนแปลงและปรัับเปลี่่�ยนวิิถีีชีีวิตขิองผู้เ้กี่่�ยวข้้อง อย่่างไรก็ต็าม ชาวดิิจิิทััลซึ่่�งอยู่่ในโครงสร้้างครอบครััวที่่�แตกต่่างกัันอาจได้้รัับผลกระทบ ในระดัับและรููปแบบที่่�แตกต่่างกัันได้้ ซึ่�งกา ่รเปลี่่�ยนแปลงดัังกล่่าวยัังส่่งผลให้้ชาวดิิจิิทััล ในกลุ่่มนี้้�ให้้ความสำำคััญกัับกิิจกรรมในโลกออนไลน์์เป็็นส่่วนใหญ่่ เนื่่�องจากเป็็นหนทาง หนึ่่�งในการจัดัการกัับการเปลี่่�ยนแปลงความสััมพันธ์ั ์ภายในบ้้าน เมื่่�อ “ความสััมพัันธ์์” ผัันแปรไปตาม “เครื่่�องมืือ” นอกเหนืือจากรููปแบบการทำำงานของสมาชิิกในครอบครััวจะส่่งผลต่่อการ เปลี่่�ยนแปลงกิิจกรรมและความสััมพัันธ์์ในบ้้านแล้้ว การใช้้เทคโนโลยีีเพื่่�อความบัันเทิิง ภายในบ้้านยัังถืือเป็็นเงื่่�อนไขหนึ่่�งซึ่่�งนำำ ไปสู่่การเปลี่่�ยนแปลงในประเด็็นดัังกล่่าวได้้ เช่่นกััน ซึ่่�งครอบครััวที่่�มีีความสามารถในการเข้้าถึึงเทคโนโลยีีได้้แตกต่่างกัันมีีโอกาส ที่่�ความสััมพันธ์ั ์ภายในบ้้านจะปรัับเปลี่่�ยนไปตามรููปแบบเทคโนโลยีีที่่�ใช้้ด้้วยเช่่นกััน สำำหรัับคนในรุ่่นพ่่อแม่่ของชาวดิิจิิทััลจะมีีความรู้้สึึกคุ้้นเคยกัับการใช้้พื้้�นที่่�หน้้าทีีวีี ร่่วมกัันของคนในครอบครััวเพื่่�อรัับชมข่่าวสารความบัันเทิิงร่่วมกัันของสมาชิิกในบ้้าน ซึ่่�งมีีทางเลืือกไม่่มาก แต่่เป็็นพื้้�นที่่�ที่่�ทุุกคนในบ้้านได้้มีีโอกาสเรีียนรู้้ทั้้�งเรีียนรู้้ที่่�จะ แบ่่งปััน เรีียนรู้้รสนิิยม ความชอบของสมาชิิกแต่่ละคนในแง่่ของความบัันเทิิง หรืือ แม้้แต่่แลกเปลี่่�ยนถกเถีียงกัันในสิ่่�งที่่�กำำลัังนำำเสนอในทีีวีี ซึ่่�งบรรยากาศเหล่่านี้ ้� กำำลััง หายไปหรืือได้้หายไปแล้้วในหลายครอบครััวของชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ เนื่่�องจากปััจจุุบััน มีีเครื่่�องมืือที่่�จะทำำ ให้้แต่่ละคนสามารถเข้้าถึึงความบันัเทิิงข่่าวสารที่่�สามารถเลืือกเองได้้ ตามต้้องการ ไม่ว่่ ่าจะเป็็นการอ่่านหรืือรัับชมข่่าวผ่่านทางสื่่�อสัังคมออนไลน์์ความบันัเทิิง รููปแบบใหม่่ ๆ ทั้้�งการดููหนััง ฟัังเพลง ชมซีีรีีส์์ ทำำ ให้้ต่่างคนต่่างเลืือกจัับจองพื้้�นที่่�ของ ตนเองภายในบ้้านที่่�สามารถเข้้าถึึงความบัันเทิิงเหล่่านี้้�ได้้โดยไม่่ต้้องพึ่่�งพาทีีวีีอีีกต่่อไป แม้้แต่่คนรุ่่นพ่่อแม่่เองก็็อาศััยความบัันเทิิงผ่่านทีีวีีน้้อยลงเช่่นกััน พื้้�นที่่�หน้้าทีีวีี ที่่�หายไปของครอบครััวจึึงส่่งผลต่่อความสััมพันธ์ั ์หน้้าทีีวีีที่่�หายตามไปด้้วย ในทางกลัับกันั ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่หลายรายได้้ชี้้�ให้้เห็็นว่่า ได้้ดึึงพื้้�นที่่�หน้้าจอทีีวีีกลัับมาได้้โดยอาศััย เทคโนโลยีีของทีีวีีสมััยใหม่่ (Smart TV) ซึ่�งสามา ่รถเชื่่�อมต่่อช่่องความบันัเทิิงผ่่านระบบ

137 ออนไลน์์ได้้ ครอบครััวของตนจึึงกลัับมามีีกิิจกรรมและความสััมพัันธ์์ใหม่่ที่่�ไม่่เคยทำำ ร่่วมกัันมาก่่อน ชาวดิิจิิทััลบางคนเพิ่่�งค้้นพบว่่า ตนเองมีีสิ่่�งที่่�ชื่่�นชอบเช่่นเดีียวกัับพ่่อแม่่ โดยการเลืือกรัับชมผ่่านยููทููบ ซึ่่�งเข้้าถึึงสื่่�อได้้หลากหลายมากกว่่า รวมทั้้�งมีีโอกาส ดึึงโลกภายนอกที่่�เคยห่่างกัันระหว่่างตนเองกัับคนรุ่่นพ่่อแม่่ให้้มาอยู่่ในโลกโซเชีียล ที่่�ใกล้้ชิิดกัันมากขึ้้�นได้้ เนื่่�องจากการรัับชมผ่่านหน้้าจอทีีวีีขนาดใหญ่่มีีความสะดวก มากกว่่าการดููผ่่านเครื่่�องโทรศััพท์์ขนาดเล็็กหรืือแท็็บเล็็ตเท่่านั้้�น สะท้้อนให้้เห็็นว่่า รููปแบบของอุุปกรณ์์หรืือเครื่่�องมืือที่่�ใช้้ในการสร้้างความสััมพัันธ์์มีีผลไม่่น้้อยต่่อรููปแบบ ความสััมพัันธ์์ของคนในครอบครััว อุุปกรณ์์สื่่�อสารขนาดเล็็กเหมาะสมกัับการใช้้งาน ส่่วนบุุคคล จึึงทำำ ให้้เกิิดการแยกตััวเพื่่�อต่่างคนต่่างสร้้างความบัันเทิิงผ่่านอุุปกรณ์์ของ ตนเอง ในขณะที่่�อุุปกรณ์์ขนาดใหญ่่เอื้้�อต่่อการรัับชมร่่วมกัันได้้สะดวกกว่่า จึึงมีีโอกาส ดึึงคนกลุ่่มใหญ่่ในครอบครััวเข้้ามามีีกิิจกรรมร่่วมกัันได้้มากกว่่า ความกลััว ความฝััน และความหวััง ที่่�ถููกผลัักดันั ด้้วยเทคโนโลยีี เมื่่�อพััฒนาการทางสัังคมและเทคโนโลยีีได้้นำำชาวดิิจิิทััลไปสู่่ความกลััว ความฝััน และความหวัังรููปแบบใหม่่ ๆ แต่่ยัังคงมีีพื้้�นฐานมาจากหลัักคุุณธรรมพื้้�นฐานเดิิมที่่�ถููก ปลููกฝััง โดยเฉพาะในเรื่่�อง “ความกตััญญูู” “ความสำำเร็็จ” และ “ความเป็็นปััจเจก” ซึ่่�งมีีความสััมพัันธ์์กัันอย่่างแยกออกได้้ยาก อย่่างไรก็็ตาม ในขณะที่่�เทคโนโลยีีและ สื่่�อสัังคมออนไลน์์ได้้สร้้างภาพความกลััว ความฝััน และความหวัังเหล่่านั้้�น ให้้กัับชาว ดิิจิิทััลได้้เฝ้้าใฝ่่ฝััน แต่่สัังคมกลัับไม่่ได้้วางรากฐานหรืือสนัับสนุุนทรััพยากรเพื่่�อให้้ชาว ดิิจิิทััลได้้หลีีกหนีีจากความกลััว ตอบสนองความฝััน และผลัักดัันให้้ความหวัังเหล่่านั้้�น เป็็นจริิงได้กั้ับชาวดิิจิทัิัลทุุกคนอย่่างเท่่าเทีียมกันั เนื่่�องจากเงื่่�อนไขทั้้�งในระดัับบุุคคลและ สัังคมที่่�เอื้้�ออำำนวยแตกต่่างกัันโดยเฉพาะเงื่่�อนไขทางเศรษฐกิิจสัังคม เมื่่�อ “ความกลััว” ถููกทำำ ให้้เป็็นส่่วนหนึ่่�งของชีีวิิต ถึึงแม้้ชาวดิิจิิทััลจะเล่่าถึึงเรื่่�องความกลััวโดยพููดถึึงความกลััวในรููปแบบที่่�แตกต่่าง กัันไปก็็ตาม แต่่เมื่่�อพิิจารณาถึึงรากฐานความกลััวเหล่่านั้้�นแล้้ว กลัับพบว่่าความกลััว

138 เหล่่านั้้�นของชาวดิิจิิทััลยัังคงมีีรากฐานมาจากค่่านิิยมพื้้�นฐานของสัังคมไทยในเรื่่�อง “ความกตััญญู” “ความูสำำเร็็จ” และ “ความเป็็นปััจเจก” เช่่น ชาวดิิจิิทััลที่่�กลััวทำำ ให้้ พ่่อแม่่ผิิดหวััง กลััวดููแลพ่่อแม่่ไม่่ได้้ เนื่่�องจากค่่านิิยมเรื่่�องความกตััญญููยัังคงทำำงาน อยู่่ในมโนสำำนึึก จึึงมีีความวิิตกกัังวลเกี่่�ยวกัับชีีวิิตในวัันข้้างหน้้าซึ่่�งไม่่ได้้มีีเพีียงการ รัับผิิดชอบชีีวิิตของตนเองเท่่านั้้�น แต่่ยัังคงมีีหน้้าที่่�ในการดููแลพ่่อแม่่อยู่่ในแผนชีีวิิต ในวัันข้้างหน้้าด้้วย หรืือกรณีีของชาวดิิจิิทััลที่่�กลััวผิิดพลาด พ่่ายแพ้้ ไม่่มีีความสุุข และความจน ซึ่่�งมีีพื้้�นฐานมาจากวิิธีีคิิดในการใช้้ชีีวิิตแบบทุุนนิิยมที่่�ต้้องการประสบ ความสำำเร็็จ โดยเฉพาะความสำำเร็็จที่่�มีีตััวชี้ ้� วััดด้้วยฐานะทางเศรษฐกิิจ ในขณะที่่� ความกลััวในมิิติิของปััจเจกได้้เริ่่�มปรากฏในห้้วงคิิดของชาวดิิจิิทััล ไม่่ว่่าจะเป็็นการกลััว ถููกวิิจารณ์์ กลััวการดููถููก และกลััวไม่่ได้้เป็็นตััวของตััวเอง อย่่างไรก็ต็าม จะเห็น็ ได้้ว่่า ถึึงแม้้ชาวดิิจิิทััลจะมีีความกลััวบนพื้้�นฐานจากค่่านิิยม เดีียวกััน แต่่กลัับมีีความพร้้อมในการตอบสนองหรืือจััดการต่่อความกลััวเหล่่านี้้�ได้้ แตกต่่างกัันไป อีีกทั้้�งให้้ความสำำคััญกัับความกลััวแต่่ละส่่วนแตกต่่างกัันด้้วยเช่่นกััน ตััวอย่่างเช่่น ชาวดิิจิิทััลที่่�ค่่อนข้้างมีีข้้อจำำกััดทางเศรษฐกิิจในปััจจุุบัันมีีแนวโน้้มที่่�จะมีี ความวิิตกกัังวลหรืือพููดถึึงความกลััวที่่�จะไม่่สามารถดููแลพ่่อแม่่ได้้มากเป็็นอัันดัับต้้น ๆ ในขณะที่่�ชาวดิิจิทัิัลที่่�ไม่่ได้มีี้ข้้อจำำกัดัทางเศรษฐกิิจพููดถึึงความกลััวบนพื้้น�ฐานของความ กตััญญููในแง่่ของความกลััวที่่�จะทำำ ให้้พ่่อแม่่ผิิดหวัังมากกว่่า ถึึงแม้้จะเป็็นความกลััว บนพื้้�นฐานของความกตััญญููเหมืือนกััน ในขณะที่่�ชาวดิิจิิทััลในเมืืองใหญ่่อย่่างกรุุงเทพฯ และเชีียงใหม่่มีีการพููดถึึงความกลััวในระดัับบุุคคลหรืือในมิิติิความเป็็นส่่วนตััวให้้เห็็น ค่่อนข้้างมาก ไม่่ว่่าจะเป็็นการกลััวการถููกดููถููกจากคนอื่่�น เช่่น กรณีีชาวดิิจิิทััลที่่�ไม่่ ต้้องการให้้เพื่่�อนดููถููกฝีีมืือการเล่่นเกมออนไลน์์ของตนเอง หรืือดููถููกผลงานที่่�เป็็นของ ตนเอง ในขณะที่่�ชาวดิิจิิทััลในเมืืองรองอย่่างนครพนมมัักพููดถึึงความกลััวที่่�เชื่่�อมโยงกัับ ความไม่่มั่่�นคงทางเศรษฐกิิจของสัังคมไทยที่่�จะส่่งผลต่่อชีีวิิตความเป็็นอยู่่ของตนเอง และครอบครััวจนอาจทำำ ให้้ไม่่สามารถดููแลพ่่อแม่่ได้้ และกลััวความยากจน แทนที่่� จะกลััวล้้มเหลวหรืือไม่่ประสบความสำำเร็็จเหมืือนอย่่างชาวดิิจิิทััลในเมืืองใหญ่่ เป็็นต้้น การจััดการกัับความกลััวเหล่่านี้ ้� จึึงขึ้้�นอยู่่กัับความแตกต่่างในวิิถีีชีีวิิตความเป็็นอยู่่ ซึ่่�งผููกติิดกัับเงื่่�อนไขทางเศรษฐกิิจและสัังคมเป็็นหลััก จึึงทำำ ให้้ชาวดิิจิิทััลแต่่ละคน มีีโอกาสในการตอบสนองต่่อความกลััวเหล่่านี้้�ได้้แตกต่่างกััน

139 เมื่่�อ “ความฝััน” ถููกจัับใส่่กรอบ เห็็นได้้อย่่างชััดเจนว่่า โลกดิิจิิทััลได้้สร้้างความฝัันรููปแบบใหม่่ๆ ให้้กัับเด็็กยุุค ดิิจิิทััล ที่่�เห็็นได้้อย่่างชััดเจนคืือ ความฝัันในด้้านอาชีีพที่่�แตกต่่างจากคนรุ่่นก่่อน อย่่างเห็็นได้้ชััด ทั้้�งนี้้� เมื่่�อถามชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ โดยเฉพาะในระดัับมัธัยมศึึกษา ถึึงสิ่่�งที่่� อยากเป็็นในอนาคต พบว่่าอาชีีพหนึ่่�งที่่มีี�การพููดถึึงค่่อนข้้างมากคืือ การได้้เป็็นยููทููบเบอร์์ ซึ่่�งในปััจจุุบัันมีีเด็็กหลายคนที่่�มีีช่่องยููทููบของตััวเองและเรีียกได้้ว่่าเป็็น “ยููทููบเบอร์์” ได้้แล้้วตั้้�งแต่่ตอนนี้้� โดยรููปแบบของการนำำเสนอที่่�พบเจอในเด็็กผู้้ชายมัักจะเป็็นการ นำำเสนอผ่่านการเล่่นเกม หรืือการรีีวิิวเกม ตลอดจนสิ่่�งที่่�เป็็นความสนใจของกลุ่่ม เดีียวกััน อย่่างไรก็ต็าม เมื่่�อสอบถามถึึงความเห็น็หรืือมุุมมองที่่�ผู้้ปกครองแสดงออกต่่อสิ่่�งที่่� พวกเขาเป็็น พบว่่าหลายรายยอมรัับว่่าผู้้ปกครองไม่่เห็็นด้้วยและยัังเห็็นว่่าการเล่่นเกม เป็็นเรื่่�องไร้้สาระ แต่่ในมุุมมองของเด็็กเหล่่านี้้�กลัับเห็นว่็ ่า เป็็นเรื่่�องจริิงจัังและเป็็นพื้้�นที่่� ที่่ทำ�ำ ให้้ได้้สร้้างคอนเทนต์ข์องตนเอง และแสดงความสามารถและความสนใจของตนเอง ได้้อย่่างเต็็มที่่� บางรายจริิงจัังจนถึึงขั้้น�อยากทำำ เป็็นอาชีีพเลี้้�ยงครอบครััวในอนาคต เพราะ คิิดว่่าสิ่่�งเหล่่านี้้�สามารถสร้้างรายได้้ได้้เช่่นเดีียวกัับอาชีีพอื่่�น ๆ จะเห็็นได้้ว่่าเงื่่�อนไข ในเรื่่�องของการยอมรัับจากครอบครััวเป็็นสิ่่�งสำำคััญในการตอบสนองความฝัันของเด็็ก เหล่่านี้้� ทั้้�งนี้้�เงื่่�อนไขของครอบครััวหมายรวมทั้้�งมุุมมองหรืือค่่านิิยมของครอบครััวที่่มีีต่�่อ อาชีีพ ตลอดจนรููปแบบการเลี้้�ยงดููและการใช้้อำำนาจในครอบครััวซึ่่�งจะเป็็นตััวกำำหนด ความเป็็นไปได้้ในความฝัันของเด็็กเหล่่านี้ ้� นอกจากนั้้�น เงื่่�อนไขทางเศรษฐกิิจยัังนัับเป็็นข้้อจำำกััดสำำคััญที่่�ทำำ ให้้เด็็กหลายคน กล้้าที่่�จะฝัันทั้้�ง ๆ ที่่�รู้้อยู่่แล้้วไม่่มีีทางเป็็นไปได้้ในปััจจุุบััน ด้้วยสถานะของครอบครััว ที่่�ทำำ ให้้ไม่่สามารถเข้้าถึึงทรััพยากรที่่�จะตอบสนองความฝัันเหล่่านั้้�น ในขณะที่่�เด็็ก ที่่�มีีฐานะอาจไม่่สามารถเลืือกเรีียนเต้้นเพราะอยากเป็็นนัักเต้้น เนื่่�องจากครอบครััว ไม่่สนัับสนุนุเพราะอยากให้ตั้้้ �งใจเรีียนและได้้ผลการเรีียนดีีมากกว่่า เด็็กที่่มีี�ข้้อจำำกัดัทาง เศรษฐกิิจของครอบครััวอาจจะได้้รัับการสนัับสนุุนจากครอบครััวอย่่างเต็็มที่่�ในการเป็็น

140 ยููทููบเบอร์์ แต่ยั่ ังไม่่สามารถทำำ ได้้เพราะไม่มีีอุ่ ปุกรณ์์หรืือเครื่่�องไม้้เครื่่�องมืือในการถ่่ายทำำ ที่่มีีคุ�ุณภาพเพื่่�อตอบสนองความฝันขัองตนเอง จนเรีียกได้ว่้่า “ฝันัได้้ไกล แต่่คงไปไม่่ถึึง” เป็็นที่่�น่่าสัังเกตว่่า หากถามถึึงความฝัันของเด็็กในเมืืองใหญ่่อย่่างกรุุงเทพฯ และ จัังหวััดเชีียงใหม่่ ความฝัันเหล่่านั้้�นยัังสะท้้อนให้้เห็็นความเป็็นปััจเจกหรืือความฝััน ที่่�มีีความเป็็นตััวของตััวเองอย่่างชััดเจน เช่่น ความฝัันถึึงชีีวิิตที่่�เป็็นอิิสระ ในขณะที่่�เด็็ก ในต่่างจัังหวััดอาจฝัันถึึงชีีวิิตที่่�ได้้อยู่่พร้้อมหน้้ากัับครอบครััว เด็็กในกรุุงเทพฯ กลัับคิิด ว่่าอยากอยู่่แยกตััวอย่่างอิิสระแต่่ไม่่ได้้ตััดขาดจากคนในครอบครััว หรืือการฝัันถึึงชีีวิิต ที่่�มีีความสุุข ซึ่่�งไม่่ใช่่ความสุุขที่่�มาจากการได้้อยู่่อย่่างพอกิินพอใช้้เท่่านั้้�น แต่่ต้้องมีี เหลืือพอให้้ตนเองได้้ใช้้ชีีวิิตในแบบที่่�ต้้องการด้้วย เช่่นเดีียวกัับเด็็กในจัังหวััดเชีียงใหม่่ ที่่�มีีความฝัันเกี่่�ยวกัับอาชีีพในอนาคตที่่�ถึึงแม้้จะยัังทำำ ไม่่ได้้ในปััจจุุบัันก็็ตาม เช่่น อยาก เป็็นยููทููบเบอร์์ นัักร้้อง นัักเต้้น และเจ้้าของร้้านอาหาร เป็็นต้้น ในขณะที่่�ชาวดิิจิิทััล ในจัังหวััดนครพนมมัักผููกติิดความฝัันของตนเองไว้้กัับความเป็็นไปได้้หรืือพื้้�นฐานทาง เศรษฐกิิจของครอบครััวและสัังคม เนื่่�องจากเห็็นว่่าสภาพสัังคมที่่�เป็็นอยู่่ไม่่ได้้เอื้้�อหรืือ สนัับสนุุนให้้ได้้ทำำตามความฝััน อย่่างไรก็็ตาม สิ่่�งที่่�ยัังคงเป็็นจุุดร่่วมในประเด็็นเรื่่�องความฝัันของชาวดิิจิิทััล ไม่่ว่่าจะในพื้้�นที่่�ไหนก็็ตาม คืือความฝัันเหล่่านี้ ้� ยัังคงไม่่หลุดพุ้้นไปจากกรอบของค่่านิิยม ที่่�กล่่าวมา ไม่่ว่่าจะเป็็นกรอบของ “ความกตััญญูู” “ความสำำเร็็จ” และ “ความเป็็น ปััจเจก” แต่่ยัังคงมีีความแตกต่่างกัันไปตามบริิบทและสภาพแวดล้้อมที่่�มีีผลต่่อวิิธีีคิิด ในการกำำหนดความฝัันของตนเอง ภายใต้้เงื่่�อนไขทรััพยากรที่่�สามารถตอบสนองต่่อ ความฝัันของชาวดิิจิิทััลแต่่ละคนได้้แตกต่่างกััน เมื่่�อ “ความหวััง” มาพร้้อมกัับ “ความคาดหวััง” สำำหรัับชาวดิิจิิทััลแล้้ว “ความหวััง” ดููเหมืือนจะมีีความเป็็นไปได้้มากกว่่า “ความฝััน” แต่่ไม่่ใช่่ชาวดิิจิิทััลทุุกคนที่่�จะกล้้าหวััง เนื่่�องจากความหวัังส่่วนใหญ่่มัักมา พร้้อมกัับความคาดหวััง ซึ่�งหลายค ่ รั้้�งไม่่ใช่่ความคาดหวัังที่่�มาจากชาวดิิจิิทััลเอง แต่่เป็็น

141 ความคาดหวัังจากบุุคคลที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับชาวดิิจิทัิัลที่่ถูู�กทำำ ให้้เป็็นความหวัังของชาวดิิจิทัิัล ไปโดยปริิยาย ซึ่่�งที่่�มาของการยอมรัับความคาดหวัังเหล่่านั้้�นมาเป็็นความหวัังของตน ยัังคงอยู่่ภายใต้้เงื่่�อนไข 3 ประการดัังกล่่าว นั่่�นคืือ “ความกตััญญ” “ความสำำเร็็จ” และ “ความเป็็นปััจเจก” นั่่�นเอง ทำำ ให้้ชาวดิิจิิทััลแต่่ละคนมีีโอกาสกำำหนดความหวััง ของตนเองได้้ต่่างกัันและมีีโอกาสในการทำำตามความหวัังนั้้�นได้้แตกต่่างกัันด้้วย จากผลการศึึกษาจะเห็็นได้้ว่่า เมื่่�อถามถึึง “ความหวััง” ของเด็็กในพื้้�นที่่�จัังหวััด เชีียงใหม่่และนครพนม ความหวัังอย่่างหนึ่่�งที่่�ปรากฏเด่่นชััดในชาวดิิจิิทััลกลุ่่มนี้ ้� คืือ ความหวัังที่่�จะสามารถทำำตาม “ความคาดหวััง” ของครอบครััวรวมถึึงชุุมชนที่่�ตนเอง เติิบโตมา เด็็กบางคนถึึงกัับกล่่าวว่่า “ผมเป็็นความหวัังของหมู่่บ้้าน” ซึ่่�งเกิดิจากความ คาดหวัังของครอบครััวและคนในพื้้�นที่่� ซึ่่�งคาดหวัังว่่าเด็็กเหล่่านี้ ้�ที่่�ได้้รัับการศึึกษา สมััยใหม่่จากสถาบัันการศึึกษาที่่�มีีชื่่�อเสีียงในจัังหวััดจะสามารถมาเป็็นกำำลัังสำำคััญ ในการจุุนเจืือครอบครััวและพััฒนาชุุมชนบ้้านเกิดขิองตนเองได้้ เช่่นเดีียวกัับชาวดิิจิิทััล ในพื้้�นที่่�จัังหวััดนครพนม เห็็นได้้ว่่าความคาดหวัังของอนาคตตนเองของคนกลุ่่มนี้ ้� คืือ อยากเห็็นคนในครอบครััวได้้ใช้้ชีีวิิตอย่่างสบายและมั่่�นคง และเป็็นที่่�น่่าสัังเกตว่่า ความ คาดหวัังในการตััดสิินใจเลืือกประกอบอาชีีพในอนาคตนั้้�นถููกกำำหนดโดยครอบครััว สัังคม และชุุมชนด้้วยเช่่นกััน เช่่น การได้้เป็็นข้้าราชการถืือเป็็นความภููมิิใจสููงสุุด ของครอบครััว เพราะมองว่่าจะมีีรายได้้ที่่�มั่่�นคงและมีีเกีียรติิ ได้้รัับการยอมรัับ นัับหน้้าถืือตาจากสัังคม และเช่่นเดีียวกัับความฝัันของเด็็กกลุ่่มนี้ ้�ที่่�ความหวัังนอกจาก จะผููกติิดกัับค่่านิิยม “ความกตััญญูู” แล้้ว ยัังคงผููกติิดกัับความมั่่�นคงทางเศรษฐกิิจ ทั้้�งของตนเองและสัังคมด้้วยเช่่นกััน ในขณะที่่�เมื่่�อพิิจารณาความหวัังของชาวดิิจิิทััลในเขตกรุุงเทพฯ ซึ่่�งพบว่่า ยัังคง ตั้้�งอยู่่บนพื้้�นฐานของค่่านิิยม “ความกตััญญูู” ด้้วยเช่่นกััน เนื่่�องจากเด็็กกลุ่่มนี้ ้� ยัังมีี ความหวัังที่่�คาบเกี่่�ยวกัับความต้้องการในการดููแลบุุพการีีเป็็นพื้้น�ฐาน แต่่ในขณะเดีียวกันั เด็็กกลุ่่มนี้มีี้� โอกาสได้พููด้ ถึึงความหวัังเกี่่�ยวกัับชีีวิตที่่ ิ ปร�ะสบความสำำเร็็จของตนเอง โดยมีี แนวโน้้มที่่�จะหลุดุจากกรอบของความคาดหวัังจากครอบครััวได้้ในระดัับหนึ่่�ง ซึ่่�งอาจจะ แตกต่่างจากวิธีีคิดิเกี่่�ยวกัับชีีวิติในแบบเดิิม โดยเริ่่�มมีีการพููดถึึงความสำำเร็็จที่่�มาพร้้อมกัับ

142 ความสมดุุลในการใช้้ชีีวิิต โดยเฉพาะชาวดิิจิิทััลในระดัับอุุดมศึึกษาที่่�กำำลัังจะก้้าวข้้าม ไปสู่่ชีีวิิตของการทำำงานในอนาคต ซึ่่�งจะเห็็นว่่าเป็็นความหวัังที่่�ค่่อนข้้างมีีอิิสระจาก รากฐานเดิิม และเริ่่�มคิิดถึึงความหวัังต่่อชีีวิิตในอนาคตที่่�ไม่่ได้้ผููกติิดกัับแค่่ตััวชี้ ้� วััดหรืือ เงื่่�อนไขเรื่่�องรายได้้เท่่านั้้�น แต่่มีีความหวัังถึึงชีีวิิตที่่�ได้้ทำำ ในสิ่่�งที่่�คิิดหวัังไว้้ เช่่น การได้้ ท่่องเที่่�ยว การได้้ใช้ชีีวิ้ติอย่่างอิิสระและคุ้้มค่่า และการได้ทำ้ ำตามแรงบันดั าลใจที่่ส่�่วนหนึ่่�ง อาจจะมาจากคนในครอบครััว แต่สุ่ดทุ้้ายได้ถูู้กหลอมรวมเป็็นส่่วนหนึ่่�งของแรงบันดั าลใจ ของตนเอง เช่น่ ชาวดิิจิทัิัลรายหนึ่่�งที่่�มองเห็น็แม่่เป็็นต้้นแบบของความสำำเร็็จ เนื่่�องจากแม่่ สามารถบุุกเบิิกและสร้้างธุรกิุิจด้้วยความสามารถและความมุ่่งมั่่นข�องตน จึึงเห็น็แม่่เป็็น แบบอย่่างและคิดว่ิ ่าตนเองอยากจะประสบความสำำเร็็จและมีีสิ่่�งที่่�สร้้างขึ้้น�เองได้้เช่นกั่นั ความหวัังของชาวดิิจิทัิัลเหล่่านี้น ้� อกจากมีีพื้้น�ฐานมาจากบริิบทของครอบครััวและ ชุุมชนที่่�ตนเติิบโตมาแล้้ว ส่่วนหนึ่่�งคงปฏิิเสธไม่่ได้้ว่่าเกิิดขึ้้�นจากการรัับรู้้ข้้อมููลข่่าวสาร ผ่่านสื่่�อสัังคมรููปแบบต่่าง ๆ ชาวดิิจิทัิัลบางรายพููดถึึงการสร้้างแรงบันดั าลใจให้กั้ับตนเอง โดยผ่่านการรัับชมรัับฟัังบุุคคลที่่�ประสบความสำำเร็็จหรืือมีีประสบการณ์์ในการก้้าวข้้าม ผ่่านความยากลำำบากต่่าง ๆ หรืือที่่�เรีียกว่่า “นัักสร้้างแรงบัันดาลใจ” ต่่าง ๆ ที่่�มีีการ เผยแพร่่ผ่่านทางช่่องยููทููบทั้้�งชาวไทยและต่่างประเทศ สิ่่�งเหล่่านี้ ้� ล้้วนเป็็นตััวกระตุ้้น ให้้ชาวดิิจิิทััลมองเห็็นเส้้นทางในการสร้้างความหวัังของตนเอง ถึึงแม้้ว่่าเงื่่�อนไขในการ ไปสู่่ความมุ่่งหวัังเหล่่านั้้�นจะมีีเงื่่�อนไขและข้้อจำำกััดแตกต่่างกัันไปก็็ตาม การโต้้แย้้งต่่อหลัักคุุณธรรมที่่�ถููกรื้้�อสร้้างในยุุคดิจิิทััล ด้้วยอััตลัักษณ์์ของชาวดิิจิิทััลที่่�ค่่อนข้้างเปิิดรัับสิ่่�งใหม่่ได้้ง่่าย ตลอดจนตื่่�นตััวต่่อ การรัับข้้อมููลข่่าวสารใหม่่ ๆ อย่่างต่่อเนื่่�อง ทำำ ให้้บรรทััดฐานด้้านคุุณธรรมในมุุมมอง ของชาวดิิจิิทััลมีีความเป็็นพลวััตไม่่หยุุดนิ่่�งตายตััวและมีีความหลากหลาย ซึ่่�งอาจจะ แตกต่่างไปจากสิ่่�งที่่�ผู้้มีีอำำนาจต่่อชาวดิิจิิทััล ไม่่ว่่าจะเป็็นครอบครััวหรืือสถาบัันอื่่�น ๆ พยายามกำำหนดหลัักคุุณธรรมเหล่่านี้้�เพื่่�อให้้ชาวดิิจิทัิัลใช้้เป็็นแนวทางในการดำำเนินชีีวิติ เนื่่�องจากเห็็นว่่า “ดีี” และ “มีีคุุณค่่า” ควรแก่่การประพฤติิปฏิิบััติิ โดยพยายาม สอดแทรกสิ่่�งเหล่่านี้้�ให้กั้ับชาวดิิจิทัิัลโดยผ่่านกลไกของแต่่ละสถาบันั เช่น่ผ่่านการอบรม

143 ในครอบครััว ผ่่านการสอนโดยสถาบัันการศึึกษา และผ่่านนโยบายการพััฒนาประเทศ ชาวดิิจิิทััลจึึงเรีียนรู้้และยอมรัับหลัักคุุณธรรมต่่าง ๆ โดยผ่่านข้้อมููลหลายชุุด ประกอบ กัับวิิธีีการเรีียนรู้้ที่่�ถููกฝึึกให้้ตั้้�งคำำถามและคิิดเชิิงวิิพากษ์์ ทำำ ให้้เมื่่�อถามถึึงวิิธีีคิิดต่่อ หลัักคุุณธรรม 4 ประการ ได้้แก่่ วิินััย สุุจริิต จิิตอาสา และพอเพีียง จึึงพบว่่าชาวดิิจิิทััล ส่่วนหนึ่่�งของการวิิจััยนี้ ้�มีีแนวโน้้มที่่�จะมีีวิิธีีคิิดในการตีีความที่่�อาจจะแตกต่่างไปจาก คนรุ่่นก่่อน และคิิดเชิิงวิิพากษ์์ต่่อหลัักคุุณธรรมเหล่่านี้้�ได้้หลากหลายรููปแบบแตกต่่าง กัันไป โดยเฉพาะเมื่่�อมีีข้้อมููลจากสื่่�อออนไลน์์เป็็นเครื่่�องมืือในการแพร่่กระจาย เมื่่�อคิิด “โต้้แย้้ง” แต่่“ต่่อรองไม่่ได้้” การตั้้�งคำำถามต่่อปฏิิบััติิการของหลัักคุุณธรรมปรากฏโดยทั่่�วไปในกลุ่่มชาวดิิจิิทััล ทั้้�งนี้้� ไม่่ได้้หมายความว่่าชาวดิิจิิทััลเหล่่านี้้�ไม่่ยอมรัับในหลัักคุุณธรรมเหล่่านั้้�น แต่่ เห็็นว่่าควรถููกตีีความใหม่่และนำำ ไปใช้้ในบริิบทที่่�แตกต่่างจากสิ่่�งที่่�ได้้รัับการปลููกฝัังมา และควรมีีความสมเหตุุสมผลในการปฏิิบัติัิมากขึ้้น�อีีกทั้้�งมีีลัักษณะเป็็นคุุณธรรมในระดัับ ปััจเจกมากขึ้้น� กล่่าวคืือ ถึึงแม้้ชาวดิิจิทัิัลจะได้รั้ับการปลููกฝัังคุุณธรรมจากสถาบันต่ั ่าง ๆ มาในรููปแบบใดก็็ตาม แต่่ชาวดิิจิิทััลเหล่่านี้ ้� ต่่างตีีความและเลืือกรัับเฉพาะส่่วนที่่�เห็็นว่่า เหมาะสมสอดคล้้องและเป็็นประโยชน์์ต่่อการใช้้ชีีวิิตของตนเอง ที่่�เห็็นได้้ชััดเจนคืือการ ประยุุกต์์หลัักคุุณธรรมเหล่่านี้ ้� กัับความสำำเร็็จในการเรีียนซึ่่�งเป็็นเรื่่�องใกล้้ตััวที่่�สุุด เช่่น การตั้้�งคำำถามกัับเรื่่�อง “วิินััย” โดยเฉพาะวิินััยเกี่่�ยวกัับการแต่่งกายด้้วยเครื่่�องแบบของ สถาบัันการศึึกษา ซึ่�ง่ปรากฏทั้้�งในระดัับมัธัยมศึึกษาและระดัับอุุดมศึึกษา เช่่น การตั้้�ง คำำถามเกี่่�ยวกัับการใช้้ถุุงเท้้าซึ่่�งจำำ เป็็นต้้องใช้้เฉพาะถุุงเท้้าที่่�เป็็นสััญลัักษณ์์ของโรงเรีียน เท่่านั้้�น ไม่่สามารถใช้้ถุุงเท้้าทั่่�วไปที่่�หาซื้้�อได้้จากแหล่่งอื่่�น หรืือการตั้้�งคำำถามกัับความ จำำ เป็็นในการแต่่งชุุดนิิสิิต/นัักศึึกษาในระดัับมหาวิิทยาลััย ซึ่่�งมองว่่าไม่่มีีความจำำ เป็็น และไม่่ได้้สะท้้อน “วิินััย” แต่่มองว่่ากลัับขัดกัับหลััก “ความพอเพีียง” เพราะเป็็นการ เพิ่่�มค่่าใช้้จ่่ายที่่�ไม่่จำำ เป็็นให้้กัับผู้้เรีียน เป็็นต้้น อีีกทั้้�ง “วิินััย” ควรถููกปรัับใช้้กัับเรื่่�องอื่่�น ที่่สำ�ำคััญต่่อชีีวิติมากกว่่า เช่น่วิินััยในการปฏิิบัติัิหน้้าที่่ต�ามความรัับผิดิชอบ ซึ่่�งชาวดิิจิทัิัล เห็็นว่่า หากไม่่มีีวิินััยจะไม่่สามารถปฏิิบััติิหน้้าที่่�ตามความรัับผิิดชอบได้้ คำำว่่า “วิินััย”

144 จึึงถููกตีีความจากชาวดิิจิิทััลในเชิิงอรรถประโยชน์์มากกว่่าการบัังคัับหรืือการปฏิิบััติิเพื่่�อ สะท้้อนความเป็็นพวกเดีียวกัันหรืือเพื่่�อให้้ง่่ายต่่อการควบคุุม อย่่างไรก็็ตาม การคิิดโต้้แย้้งเหล่่านี้ ้� ส่่วนหนึ่่�งเกิิดจากการที่่�ชาวดิิจิิทััลถููกขััดเกลา จากสถาบัันการศึึกษาให้้รู้้จัักคิิดตั้้�งคำำถาม คิิดเชิิงสร้้างสรรค์์ และคิิดเชิิงวิิพากษ์์ แต่่ ในขณะเดีียวกััน การปฏิิบััติิเพื่่�อแสดงออกถึึงความคิิดเชิิงโต้้แย้้งเหล่่านั้้�นกลัับปรากฏ ให้้เห็็นไม่่ชััดเจน กล่่าวคืือ ถึึงแม้้จะไม่่เห็็นด้้วยแต่่ยัังคงปฏิิบััติิตามเพื่่�อหลีีกเลี่่�ยงผล กระทบที่่�อาจเกิิดขึ้้�นหากแสดงออกถึึงการโต้้แย้้งดัังกล่่าว ซึ่่�งการแสดงออกถึึงการ โต้้แย้้งดัังกล่่าวมีีแนวโน้้มที่่�จะผัันแปรไปตามเงื่่�อนไขของสถาบัันการศึึกษา เช่่น หาก เป็็นสถาบัันการศึึกษาของรััฐที่่�มีีชื่่�อเสีียงหรืืออยู่่ในระดัับชั้้�นนำำ ทั้้�งในระดัับมััธยมศึึกษา และระดัับอุดุมศึึกษา ชาวดิิจิทัิัลกลัับมีีแนวโน้้มที่่�จะพยายามรัักษาสถานภาพของตนเอง เอาไว้้โดยยอมปฏิิบัติัติามเงื่่�อนไขดัังกล่่าว ถึึงแม้้จะไม่่ยอมรัับในวิธีีคิดิเรื่่�องวิินััยที่่กำ�ำหนด ให้้ก็็ตาม หรืือพยายามแสดงออกเพื่่�อต่่อรองเพีียงเล็็กน้้อย เช่่น เลืือกปฏิิบััติิตามและ โต้้แย้้งบ้้างตามสถานการณ์์ที่่�เห็็นว่่าสามารถหลีีกเลี่่�ยงผลกระทบได้้ ซึ่่�งปรากฏการ กระทำำ ในลัักษณะดัังกล่่าวกัับชาวดิิจิิทััลในกรุุงเทพฯ และจัังหวััดเชีียงใหม่่ ในขณะที่่� ชาวดิิจิทัิัลในจัังหวัดนัครพนมไม่ค่่ ่อยปรากฏการโต้้แย้้งในประเด็น็เหล่่านี้้� ทั้้�งนี้ส่ ้� ่วนหนึ่่�ง สะท้้อนให้้เห็็นถึึงโอกาสในการคิิดและแสดงออกถึึงการโต้้แย้้งต่่อหลัักคุุณธรรมที่่� แตกต่่างกััน โดยชาวดิิจิิทััลเลืือกที่่�จะประเมิินถึึงผลกระทบจากการกระทำำ โต้้แย้้ง ก่่อนจะตัดสิั ินใจปฏิิบััติิต่่อ “วิินััย” ในแบบที่่�ควรจะเป็็น กัับ “วิินััย” ในแบบที่่�อยากเป็็น นอกจากการประเมิินผลกระทบแล้้ว วััยวุุฒิิและความเอื้้�ออำำนวยในการ แสดงความคิิดเห็็นในบริิบทที่่�แตกต่่างกัันยัังเป็็นเงื่่�อนไขอีีกประการหนึ่่�งที่่�เอื้้�อต่่อ การแสดงออกถึึงการโต้้แย้้งคุุณธรรมได้้ เช่่น ชาวดิิจิิทััลในระดัับอุุดมศึึกษามีี โอกาสที่่�จะแสดงออกถึึงการโต้้แย้้งได้้มากกว่่าชาวดิิจิิทััลในระดัับมััธยมศึึกษา ซึ่่�งมีีกรอบของคุุณธรรม โดยเฉพาะเรื่่�องของ “วิินััย” ที่่�เข้้มข้้นกว่่า และ สถาบัันการศึึกษามีีอำำนาจเบ็็ดเสร็็จมากกว่่าในการควบคุุม ในขณะที่่�สถาบัันอุุดมศึึกษา เป็็นพื้้�นที่่�ที่่�เปิิดโอกาสให้้ชาวดิิจิิทััลได้้มีีอิิสระในการคิิดเชิิงวิิพากษ์์และ แสดงออกได้้หลากหลายรููปแบบ ทั้้�งการแสดงความคิิดเห็็นและแสดงออกในรููปแบบ

145 ที่่�ไม่่สร้้างผลกระทบต่่อผู้้อื่่�น อีีกทั้้�งกิิจกรรมการเรีียนการสอนในระดัับอุุดมศึึกษา มีีแนวโน้้มที่่�จะเอื้้�อต่่อการคิิดและการแสดงออกเชิิงวิิพากษ์์ได้้มากกว่่า โดยเฉพาะ การวิิพากษ์์ถึึงหลัักคุุณธรรมเรื่่�อง “ความสุุจริิต” ซึ่่�งถููกผููกโยงเข้้ากัับปรากฏการณ์์ ทางการเมืืองในสัังคมไทยที่่�ชาวดิิจิิทััลมีีแนวโน้้มที่่�จะนำำ ไปเชื่่�อมโยงกัับพฤติิกรรมทุุจริิต ที่่�ปรากฏให้้เห็็นเป็็นรููปธรรมชััดเจนในแวดวงการเมืืองไทย เมื่่�อสิ่่�งที่่�“เห็็น” ไม่่สอดคล้้องกัับสิ่่�งที่่�“เป็็น” การคิิดโต้้แย้้งต่่อหลัักคุุณธรรมมีีแนวโน้้มที่่�จะปรากฏให้้เห็็นชััดเจนขึ้้�นในกลุ่่ม ชาวดิิจิิทััลที่่�มีีประสบการณ์์ชีีวิิตที่่�ขััดแย้้งกัับหลัักคุุณธรรมในรููปแบบดั้้�งเดิิมที่่�ได้้รัับการ ปลููกฝัังมา ตััวอย่่างเช่่น ชาวดิิจิิทััลที่่�เติิบโตในครอบครััวที่่�มีีผู้้เลี้้�ยงดููเพีียงคนเดีียวคืือ พ่่อหรืือแม่่ มีีวิิธีีคิิดโต้้แย้้งกัับหลััก “ความกตััญญูู” ชุุดเดิิมที่่�ระบุุว่่าลููกควรกตััญญููต่่อ พ่่อแม่่ จึึงเริ่่�มตั้้�งคำำถามว่่า ตนเองจำำ เป็็นต้้องกตััญญููต่่อพ่่อแม่่หรืือไม่่หากพ่่อแม่่ไม่่เคย ส่่งเสีียเลี้้�ยงดููตนเองก็็คงไม่จำ่ ำ เป็็นต้้องเลี้้�ยงดููพ่่อแม่่ในอนาคตได้้เหมืือนกันั เงื่่�อนไขเรื่่�อง ประสบการณ์์และโครงสร้้างของครอบครััวจึึงเป็็นตััวกำำหนดที่่�สำำคััญต่่อวิิธีีคิิดในการ โต้้แย้้งและความชอบธรรมในการเลืือกปฏิิบััติิต่่อหลัักคุุณธรรมในทางปฏิิบััติิที่่�มีีความ สมเหตุุสมผลมากกว่่า ปรากฏการณ์์เกี่่�ยวกัับการโต้้แย้้งทางคุุณธรรมยัังเกิิดขึ้้�นกัับกรณีี ของคุุณธรรมด้้าน “ความพอเพีียง” ซึ่�งผลกา ่รศึึกษาวิจัิัยนี้ ้� ชี้้�ให้้เห็นว่็ ่า ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ โดยเฉพาะในเขตพื้้�นที่่�ที่่�มีีความเป็็นเมืืองสููง ยัังมีีความเข้้าใจที่่�ไม่่รอบด้้านเกี่่�ยวกัับ หลัักคิดิเรื่่�องปรัชัญาเศรษฐกิิจพอเพีียง อีีกทั้้�งยัังมีีภาพจำำเกี่่�ยวกัับแนวคิดนี้้ ิ ที่่�ค่�่อนข้้าง จำำกััด เช่่น เข้้าใจว่่าเป็็นเรื่่�องของการประหยััด ห้้ามใช้้จ่่ายของที่่�มีีราคาสููง ห้้ามมีี รายได้้มาก ห้้ามใช้้ชีีวิิตสะดวกสบาย และยัังเชื่่�อมโยงเศรษฐกิิจพอเพีียงเข้้ากัับการทำำ การเกษตรเป็็นหลััก ซึ่�งอาจเป็็ ่นเพราะสภาพแวดล้้อมและกระแสทุุนนิิยมในสัังคมเมืือง ที่่�ได้ปลูู ้กฝัังให้้คนมุ่่งเน้น้เรื่่�องการต่่อสู้ กา้รแข่่งขันั และความทันัสมััย ประกอบกัับตััวอย่่าง ที่่�เคยได้้รัับรู้้มาถึึงการประยุุกต์์ใช้้แนวคิิดเศรษฐกิิจพอเพีียงอย่่างเป็็นรููปธรรมคืือด้้าน การเกษตร จึึงส่่งผลให้้ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในสัังคมเมืืองมีีความคิิดเชิิงโต้้แย้้งกัับคุุณธรรม ด้้านความพอเพีียงว่่าไม่่สอดคล้้องหรืือไม่่สามารถประยุุกต์์ใช้้ได้้ในบริิบทของตนเอง ทั้้�งที่่�ในความเป็็นจริิงแล้้วแนวคิดิเรื่่�องความพอเพีียงมีีความหมายที่่ลึ�ึกซึ้้�งและกว้้างขวาง

146 โดยให้้ความสำำคััญกัับการใช้้ความรู้้ประกอบกัับหลัักเหตุุผลในการคิิดพิิจารณาถึึงความ พอเหมาะพอดีี ไม่สุ่ดุโต่่ง ไม่่เบีียดเบีียนตนเองและสัังคม โดยไม่่ได้ปิ้ดกั้้ ิน�การสร้้างความ เจริิญหรืือการพััฒนา หากแต่่เป็็นการส่่งเสริิมการพััฒนาที่่�ต้้องไม่่อยู่่บนพื้้น�ฐานที่่อ่�่อนแอ พึ่่�งพาตนเองไม่่ได้้ หรืือก่่อให้้เกิิดความเสีียหายต่่อสภาพแวดล้้อมทางธรรมชาติิและ สัังคม อีีกทั้้�งปรััชญาเศรษฐกิิจพอเพีียงยัังเน้้นย้ำ ำ� เรื่่�องการสร้้างภููมิิคุ้้มกัันต่่อความเสี่่�ยง และผลกระทบที่่�อาจเกิิดจากการเปลี่่�ยนแปลงทั้้�งภายในและภายนอกอีีกด้้วย (สุุเมธ ตัันติิเวชกุุล, 2551) ดัังนั้้�นจากการสััมภาษณ์์เชิิงลึึกในงานวิิจััยนี้ ้�ที่่�พบว่่า ชาวดิิจิิทััล รุ่่นใหม่่ในสัังคมเมืืองไม่่ได้้กล่่าวถึึงแง่่มุุมที่่�แท้้จริิงของหลัักปรััชญาเศรษฐกิิจพอเพีียง เหล่่านี้้� จึึงเป็็นการสะท้้อนให้้เห็็นว่่า ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ไม่่ได้้รัับความเข้้าใจที่่�ถููกต้้อง และไม่่ได้้เห็็นภาพแนวทางการประยุุกต์์ใช้้หลัักปรััชญาเศรษฐกิิจพอเพีียงอย่่างเป็็น รููปธรรมในบริิบทสัังคมเมืือง เช่น่เดีียวกัับกรณีีของหลัักคุุณธรรมเรื่่�อง “จิติอาสา” ที่่ถูู�กตั้้�งคำำถามจากชาวดิิจิทัิัล ทั้้�งในเขตกรุุงเทพฯ และจัังหวััดเชีียงใหม่่ถึึงความสมััครใจในการแสดงออกถึึงจิิตอาสา เนื่่�องจากสถาบัันการศึึกษามัักปลููกฝัังสิ่่�งเหล่่านี้ ้� ผ่่านทางกิิจกรรมเสริิมหลัักสููตรที่่�มีีการ ประเมิินผลหรืือให้้คะแนนกิิจกรรม โดยมีีการมอบหมายให้้ผู้้เรีียนเข้้าร่่วมกิิจกรรม ต่่าง ๆ ในเชิิงกิิจกรรมเสริิมหลัักสููตร ในขณะที่่�ภาพที่่�เห็็นจากสื่่�อออนไลน์์ซึ่่�งเป็็นข้้อมููล เชิิงประจัักษ์์ได้้ชี้้�ให้้เห็็นว่่า เมื่่�อสัังคมไทยต้้องการความช่่วยเหลืือ คนในสัังคมก็็พร้้อม ที่่�จะร่่วมกันัสนัับสนุนุถึึงแม้้จะไม่่ได้รั้ับผลตอบแทนใด ๆ ก็ต็าม สิ่่�งเหล่่านี้ทำ ้� ำ ให้้ชาวดิิจิทัิัล ตั้้�งคำำถามกัับการปลููกฝัังหลัักคุุณธรรมเรื่่�องจิติอาสาของสถาบันัการศึึกษาและเลืือกที่่�จะ เรีียนรู้้สิ่่�งเหล่่านี้ผ่ ้� ่านทางปรากฏการณ์์และประสบการณ์์ทางสัังคมของตนเองมากกว่่า ในทางกลัับกััน ผลการวิจัิัยกลัับพบว่่า ชาวดิิจิิทััลในพื้้�นที่่�เมืืองรอง ได้้แก่่ จัังหวััด นครพนม มีีความคิิดเชิิงโต้้แย้้งคุุณธรรมในด้้านความพอเพีียงและจิิตอาสาค่่อนข้้าง น้้อย ยกตััวอย่่างเช่่น ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ในจัังหวััดนครพนมมีีทััศนคติิต่่อหลัักคุุณธรรม ด้้านความพอเพีียงว่่า มีีความสอดคล้้องและสามารถประยุุกต์์ใช้้ได้้จริิงในบริิบทของ ตนเอง จึึงสะท้้อนให้้เห็็นว่่าสภาพบริิบทสัังคมที่่�มีีความเป็็นเมืืองน้้อยอาจมีีวิิถีีชีีวิิต ความเป็็นอยู่่ที่่�สอดคล้้องกัับแนวคิิดเรื่่�องความพอเพีียงอยู่่เดิิมแล้้ว ประกอบกัับ ตััวอย่่างที่่�เป็็นรููปธรรมของหลัักปรััชญาเศรษฐกิิจพอเพีียงที่่�เป็็นด้้านการเกษตร จึึงอาจ

147 จะทำำ ให้้ชาวดิิจิิทััลที่่�ไม่่ได้้อยู่่ในสัังคมเมืืองสามารถเชื่่�อมโยงหลัักปรััชญาเศรษฐกิิจ พอเพีียงกัับวิิถีีความเป็็นอยู่่ในสภาพสัังคมของตนได้้ชััดเจนกว่่า รวมไปถึึงคุุณธรรม ด้้านจิิตอาสาที่่�หลอมรวมอยู่่ในชีีวิิตความเป็็นอยู่่ที่่�เน้้นการช่่วยเหลืือพึ่่�งพากัันในชุุมชน ซึ่่�งล้้วนเป็็นบริิบทที่่�คุ้้นเคยของชาวดิิจิิทััลยุุคใหม่่ในพื้้�นที่่�นี้้� จึึงเป็็นการปลููกฝัังให้้ สามารถมองเห็็นความเกี่่�ยวข้้องและการประยุุกต์์ใช้้คุุณธรรมพื้้�นฐานเหล่่านี้้�ได้้ไม่่ยาก ในขณะที่่�ชาวดิิจิิทััลในเขตกรุุงเทพฯ และจัังหวััดเชีียงใหม่่มัักพููดถึึงและให้้ความ สำำคััญกัับหลัักคุุณธรรมในระดัับสากลนอกเหนืือจากหลัักคุุณธรรมพื้้�นฐานของสัังคม ไทย เช่่น สิิทธิิ เสรีีภาพ และความเท่่าเทีียม เนื่่�องจากวิิถีีชีีวิิตที่่�ทำำ ให้้เริ่่�มคิิดโต้้แย้้งกัับ หลัักคุุณธรรมเดิิมและเริ่่�มนำำหลัักคุุณธรรมสากลเหล่่านี้ ้�ที่่�คิิดว่่าสอดคล้้องกัับวิิถีีชีีวิิต และการปฏิิบัติัิมากกว่่า อีีกทั้้�งสามารถนำำ มาใช้ต่้ ่อรองกัับหลัักคุุณธรรมดั้้�งเดิิมที่่ตนคิ�ดว่ิ ่า ขััดกัับหลัักการใช้้ชีีวิิต เช่่น การนำำหลัักคิิดเรื่่�องสิิทธิิและเสรีีภาพมาใช้้เป็็นกรอบในการ โต้้แย้้งกัับหลัักคุุณธรรมในเรื่่�อง “วิินััย” ที่่�มาในรููปแบบของการถููกบัังคัับและควบคุุม หรืือการเรีียกร้้องให้้มีีการตรวจสอบการทุุจริิตคอร์์รััปชัันของนัักการเมืือง เพื่่�อแสดง ให้้เห็็นถึึงหลัักคุุณธรรมด้้านความสุุจริิตและเห็็นว่่าเป็็นสิิทธิิเสรีีภาพที่่�ประชาชน พึึงกระทำำ ได้้ เป็็นต้้น ซึ่่�งชาวดิิจิิทััลในจัังหวััดนครพนมยัังไม่่ได้้กล่่าวถึึงหลัักคุุณธรรม สากลในส่่วนนี้้�มากนััก เนื่่�องจากยัังเห็็นว่่าเป็็นเรื่่�องไกลตััวและหลัักคุุณธรรมพื้้�นฐาน ของสัังคมยัังสามารถนำำมาปรัับใช้้ได้้ในชีีวิิตของชาวดิิจิิทััลกลุ่่มนี้ ้� การสร้้างและนำำเสนอตััวตนผ่่านโลกดิจิิทััล อััตลัักษณ์์ส่่วนหนึ่่�งของประชากรดิิจิิทััลซึ่่�งแตกต่่างกัันไปตามแต่่ละรุ่่นของ ประชากรคืือ ความมีีอิิสระในตนเองในการค้้นหาและสร้้างตััวตน ซึ่่�งปััจจุุบัันสื่่�อสัังคม ออนไลน์์ได้้กลายเป็็นเครื่่�องมืือสำำคััญส่่วนหนึ่่�งในการเสนอตััวตนของชาวดิิจิิทััล สู่่สาธารณะ โดยเงื่่�อนไขที่่�มีีผลต่่อการสร้้างและนำำเสนอตััวตนของคนกลุ่่มนี้ ้� ส่่วนหนึ่่�ง มาจากการอาศััยภาพของต้้นแบบ แรงบัันดาลใจ และวิิธีีคิิดต่่อสัังคมที่่�ผ่่านการประเมิิน เลืือกสรร และตััดสิินใจ นำำ มาใช้้เป็็นแนวทางในการสร้้างและนำำเสนอตััวตนของชาว ดิิจิิทััล โดยมีีข้้อมููลจากสื่่�อสัังคมออนไลน์์เป็็นตััวกระตุ้้นสำำคััญในการสร้้างทางเลืือก ในการนำำเสนอตััวตนให้กั้ับชาวดิิจิิทััล

148 อย่่างไรก็็ตาม ถึึงแม้้สัังคมจะมีีแนวโน้้มที่่�จะเปิิดกว้้างต่่อการยอมรัับความ หลากหลายในตััวตนของคนในสัังคมได้้มากกว่่าสัังคมในอดีีต แต่่ยัังคงแตกต่่างไปตาม บริิบทและเงื่่�อนไขของสัังคมและบรรทััดฐานในแต่่ละกลุ่่มสัังคมที่่�ประชากรดิิจิิทััล เป็็นสมาชิิกอยู่่ จึึงทำำ ให้้ถึึงแม้้ว่่าปััจจุุบัันชาวดิิจิิทััลจะถููกกระตุ้้นและผลัักดัันให้้คิิดว่่า การสร้้างและนำำเสนอตััวตนนั้้�นเป็็น “หน้้าที่่�” และ “ความรัับผิิดชอบ” ของบุุคคล ในการที่่�จะค้้นหาและนำำเสนอตััวตนในแบบฉบัับของตััวเอง ซึ่่�งแตกต่่างจากสัังคม ในอดีีตที่่�ตััวตนของบุุคคลถููกกำำหนดไว้้อย่่างเคร่่งครััดภายใต้้กรอบบรรทััดฐานของ สัังคมและไม่่ได้้มีีความหลากหลายเหมืือนในปััจจุุบััน แต่่ในขณะเดีียวกััน ชาวดิิจิิทััล ที่่�อยู่่ในบริิบทหรืือสถานะแตกต่่างกัันต่่างมีีโอกาสในการนำำเสนอตััวตนตามความ ต้้องการได้้มากน้้อยแตกต่่างกันัไป เมื่่�อ “ปกปิิด” อาจจะดีีกว่่า “เปิิดเผย” ในกลุ่่มประชากรดิิจิทัิัลด้้วยกันัเองมีีแนวโน้้มที่่�จะมีีอัตลัักษณ์ที่่์ �เปิดรัิ ับและยอมรัับ สิ่่�งใหม่่ที่่�แตกต่่างจากบรรทััดฐานเดิิมได้้ไม่่ยาก อีีกทั้้�งเข้้าใจและเปิิดใจยอมรัับในความ หลากหลายทางสัังคมวััฒธรรมซึ่่�งรวมทั้้�ง “ความหลากหลายทางเพศ” ด้้วย มีีชาวดิิจิทัิัล จำำนวนไม่่น้้อยที่่�ยอมรัับว่่า ตนเองอยู่่ในกลุ่่มคนที่่�มีีความหลากหลายทางเพศ และ บางคนแสดงออกให้้เห็น็อย่่างชััดเจนโดยไม่ป่กปิิด ซึ่�ง่ปรากฏทั้้�งในพื้้�นที่่�กรุุงเทพฯ และ จัังหวััดเชีียงใหม่่ อย่่างไรก็็ตาม เมื่่�อสอบถามถึึงการเปิิดเผยหรืือยอมรัับจากคนใกล้้ชิิด กลัับมีีเด็็กบางส่่วนยอมรัับว่่า สามารถเปิดิเผยตััวตนในรููปแบบนี้้�ได้กั้ับกลุ่่มเพื่่�อนเท่่านั้้น� แต่่ยัังไม่่สามารถเปิิดเผยตััวตนกัับคนในครอบครััวหรืือครููอาจารย์์ได้้ โดยเฉพาะชาว ดิิจิิทััลในระดัับชั้้�นมััธยมศึึกษาและชาวดิิจิิทััลที่่�เป็็นเพศหญิิงรัักหญิิง เพราะเพศสภาพ ดัังกล่่าวยัังคงไม่่สามารถสัังเกตเห็็นจากภายนอกได้้ชััดเจนหากไม่่ได้้เจตนาจะนำำเสนอ ตััวตนดัังกล่่าวต่่อสาธารณะ สิ่่�งเหล่่านี้้�สะท้้อนให้้เห็็นว่่า ถึึงแม้้ข้้อมููลข่่าวสารที่่�สะท้้อนการเปลี่่�ยนแปลงของ สัังคมจะทำำ ให้้ประชากรชาวดิิจิิทััลมีีวิิธีีคิิดเกี่่�ยวกัับตััวตนที่่�หลากหลายและสามารถ ยอมรัับตััวตนที่่�หลากหลายของตนเองได้้ แต่่ยัังไม่่ใช่่ชาวดิิจิิทััลทุุกคนที่่�จะกล้้าเปิิดเผย

149 ตััวตนดัังกล่่าวต่่อสาธารณะ โดยเฉพาะกัับประชากรในรุ่่นอื่่�นซึ่่�งอยู่่ในบริิบทของสัังคม วััฒนธรรมที่่�อาจไม่่สามารถยอมรัับความหลากหลายดัังกล่่าวได้้ เช่่นเดีียวกัับตััวตน ในด้้านอาชีีพและความใฝ่่ฝัันต่่ออาชีีพในอนาคตของชาวดิิจิิทััล ที่่�บางอาชีีพยัังคงเป็็น อาชีีพที่่�ไม่่ได้้รัับการยอมรัับจากประชากรรุ่่นก่่อน อย่่างการเป็็นผู้้ผลิิตรายการบนยููทููบ (YouTuber) หรืือนัักรีีวิิวสิินค้้า (Reviewer) ที่่�ทำำ ให้้คนธรรมดาทั่่�วไปกลายเป็็นคนดััง ในชั่่�วข้้ามคืืนได้้ ซึ่่�งคนรุ่่นก่่อนยัังมองว่่าเป็็นอาชีีพที่่�ไม่่มั่่�นคงและไม่่ยั่่�งยืืน ในขณะที่่�ชาว ดิิจิิทััลมองว่่าสิ่่�งเหล่่านี้้�สามารถยึึดเป็็นอาชีีพเลี้้�ยงดููตนเองและครอบครััวในอนาคตได้้ โอกาสในการนำำเสนอตััวตนของชาวดิิจิิทััลจึึงแตกต่่างกัันไปตามบริิบทของครอบครััว และสัังคมที่่�ชาวดิิจิิทััลดำำรงอยู่่ด้้วย นอกจากนั้้�น โอกาสในการนำำเสนอตััวตนเหล่่านี้ ้� ยัังขึ้้�นอยู่่กัับความเป็็นปััจเจก ของชาวดิิจิิทััลเองด้้วยสำำหรัับชาวดิิจิิทััลในเมืืองใหญ่่ โดยเฉพาะในกรุุงเทพฯ ที่่�เติิบโต มาพร้้อมกัับบริิบทที่่�ส่่งเสริิมความเป็็นปััจเจก สามารถเลืือกคิดิ เลืือกทำำ และเลืือกเป็็น ในสิ่่�งที่่�เป็็นไปตามความต้้องการของตนเองได้้ โดยสนใจหรืือให้้ความสำำคััญกัับกรอบ ของสัังคมน้้อยกว่่าชาวดิิจิิทััลที่่�ใช้้ชีีวิิตอยู่่ในจัังหวััดอื่่�น ๆ และถึึงแม้้เชีียงใหม่่จะถืือเป็็น เมืืองใหญ่่ แต่่ด้้วยบริิบททางสัังคมวััฒนธรรมที่่�ประเพณีีนิิยมดั้้�งเดิิมยัังคงมีีบทบาท สำำคััญต่่อวิิถีีชีีวิิตชาวเชีียงใหม่่และถููกผนวกเข้้ากัับวิิถีีชีีวิิตสมััยใหม่่ในแบบฉบัับของ เมืืองเชีียงใหม่่เอง ทำำ ให้้กรอบของสัังคมยัังคงมีีอิิทธิิพลต่่อการตััดสิินใจในการเลืือก นำำเสนอตััวตนของชาวดิิจิิทััล เช่่นเดีียวกัับในจัังหวััดนครพนมซึ่่�งจะปรากฏชาวดิิจิิทััล ที่่�ยึึดความเป็็นปััจเจกในการนำำเสนอตััวตนได้้น้้อยกว่่าอย่่างเห็็นได้้ชััด ดัังนั้้�น ถึึงแม้้ ชาวดิิจิทัิัลเหล่่านี้้�จะถููกเหมารวมว่่าเป็็นคนรุ่่นใหม่ที่่่ มีีตั�ัวตนหลากหลาย แต่่กลัับมีีโอกาส ในการแสดงออกถึึงตััวตนตามปััจเจกได้้ในระดัับที่่�แตกต่่างกัันไปตามเงื่่�อนไขดัังที่่�กล่่าว มา เมื่่�อฉัันก็็“อยากมีี” และ “อยากเป็็น” เหมืือนคนอื่ ่� น นอกจากสื่่�อสัังคมออนไลน์์จะเป็็นพื้้นที่่� �ในการนำำเสนอตััวตนของชาวดิิจิทัิัลรวมทั้้�ง ประชากรในรุ่่นอื่่�น ๆ อย่่างกว้้างขวางผ่่านการนำำเสนอภาพการใช้้ชีีวิิตหลากหลาย

150 รููปแบบ ตั้้�งแต่่คนธรรมดาไปจนถึึงเซเลบหรืือเหล่่าศิิลปินิในสัังคม อีีกทั้้�งข้้ามเขตเชิิงพื้้นที่่� � ไปได้้ทั่่�วโลกแล้้ว ในขณะเดีียวกััน สื่่�อสัังคมออนไลน์์เหล่่านี้้�ได้้กลายมาเป็็นตััวกระตุ้้น ให้้ผู้้ที่่�มีีโอกาสได้้เข้้ามาสััมผััสรููปแบบการใช้้ชีีวิิตเหล่่านี้้�เกิิดรู้้สึึก “อยากมีี” และ “อยากเป็็น” อย่่างภาพที่่�ปรากฏเหล่่านั้้�นบ้้าง มีีชาวดิิจิิทััลหลายคนที่่�ยอมรัับว่่า ได้รั้ับ แรงบัันดาลใจจากบุุคคลในสื่่�อออนไลน์์ในการสร้้างและค้้นหาตััวตน ตััวอย่่างที่่�เห็็นได้้ ชัดัเจนอย่่างหนึ่่�งคืือความคาดหวัังในเรื่่�องของอาชีีพ จากข้้อมููลข่่าวสารและสภาพสัังคม ที่่�ถููกเล่่าผ่่านประสบการณ์์ของผู้้คนบนโลกออนไลน์์ในปััจจุุบััน ทำำ ให้้ชาวดิิจิิทััลรุ่่นใหม่่ ตั้้�งแต่่ในระดัับมัธัยมศึึกษาตอนปลายและมหาวิิทยาลััยเริ่่�มวางแผนในเรื่่�องการประกอบ อาชีีพที่่�แตกต่่างไปจากวิิธีีคิิดต่่ออาชีีพแบบเดิิมในปััจจุุบััน หรืือการตััดสิินใจที่่�จะขอ หยุุดพัักเพื่่�อค้้นหาตนเองก่่อนที่่�จะเริ่่�มตัดสิันิใจเลืือกเส้น้ทางอาชีีพของตนเอง ปััจจุุบัันรููปแบบของอาชีีพซึ่่�งสะท้้อนถึึงทางเลืือกและตััวตนของชาวดิิจิิทััลคืือ การตััดสิินที่่�จะเริ่่�มต้้นธุุรกิิจของตนเองแทนที่่�จะเลืือกทำำงานในองค์์กร ซึ่่�งชาวดิิจิิทััล หลายรายได้้เริ่่�มลงมืือทำำตั้้�งแต่่ยัังเรีียนอยู่่ในสถาบัันการศึึกษาในรููปแบบของธุุรกิิจ ออนไลน์์ เนื่่�องจากบนพื้้�นที่่�แห่่งนี้้�ได้้กลายเป็็นแหล่่งสร้้างรายได้้แห่่งใหม่่สำำหรัับชาว ดิิจิิทััล ซึ่่�งไม่่มีีกำำแพงทั้้�งในเรื่่�องของความรู้้ ความสามารถ ใบปริิญญา อายุุ และเพศ อีีกต่่อไป เพราะแม้้แต่่นัักเรีียนหรืือนิสิตินัักศึึกษาซึ่่�งเป็็นชาวดิิจิทัิัลรุ่่นใหม่ต่่ ่างก็็สามารถ สร้้างรายได้้ผ่่านทางพื้้�นที่่�ออนไลน์์แห่่งนี้้�ได้้ เช่่น นัักศึึกษาบางคนโพสต์รููป์ภาพที่่�ตนเอง ถ่่ายเก็็บไว้้เป็็นโปรไฟล์์และโพสต์์รัับจ้้างถ่่ายรููปหรืือรัับตััดต่่อจััดทำำคลิิปวิิดีีโอซึ่่�งเป็็น ทัักษะที่่�ชาวดิิจิิทััลถนััดและไม่่จำำ เป็็นต้้องอาศััยการลงทุุนจำำนวนมาก ไม่่จำำ เป็็นต้้อง เป็็นการประกอบอาชีีพบนพื้้�นที่่�นี้้�เท่่านั้้�น แต่่สามารถอาศััยพื้้�นที่่�นี้้�เป็็นช่่องทางในการ สร้้างรายได้้ภายนอกด้้วย อย่่างไรก็็ตาม ไม่่ใช่่ชาวดิิจิิทััลทุุกรายจะสามารถเลืือกที่่�จะเป็็นในแบบที่่�ตนเอง ต้้องการได้้ ด้้วยข้้อจำำกัดทั้้�งในด้้านเศรษฐกิิจซึ่่�งอาจทำำ ให้้ต้้องชะลอเป้้าหมายด้้านอาชีีพ ของตนเองออกไปก่่อน เพราะต้้องสะสมความมั่่�งคั่่�งและมั่่น�คงทางเศรษฐกิิจ นอกจากนั้้น� สำำหรัับชาวดิิจิทัิัลรุ่่นเก่่าที่่�ได้้เริ่่�มลงมืือทำำงานและอาจมีีภาระความรัับผิดิชอบในเรื่่�องอื่่น�