RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 100 Mp3, PDF, video, plaginlər və şablonlar kimi yüklənmiş və ya ötürülən rəqəmsal fayllar şəklində olurlar. Rəqəmsal məhsul (xidmət) - Rəqəmsal məkanda istehsal olunan və/və ya təqdim olunan məhsul (xidmət); Bir məhsulun (xidmətin) görüntüsü olan rəqəmsal proseslərin həyata keçirilməsindən yaranan məhsulun (xidmətin) xüsusiyyətlərindən biri; Alıcıların pul ödəməyə hazır olduqları dəyərli məlumatlar və ya elektron xidmətə giriş. Rəqəmsal məkan - Rəqəmsal prosesləri, rəqəmsal qarşılıqlı əlaqə vasitələrini, informasiya resurslarını, o cümlədən rəqəmsal infrastrukturlar toplusunu tənzimləmə standartlarına, təşkilati, idarəetmə və istifadə mexanizmlərinə əsaslanan inteqrasiya. Rəqəmsal memarlıq - Məhsulun tətbiqinin bütün mərhələlərində iştirak edən rəqəmsal texnologiyaların əsasını təşkil edən arxitekturanın ayrıca bir istiqamətidir: layihələndirmədən onun istismara verilməsinə qədər. Rəqəmsal məzmun (kontent) - Məlumat, habelə məlumat ötürmə şəbəkələri və mobil şəbəkələrin abunəçilərinə rəqəmsal formada verilən və rəqəmsal qurğulardan istifadə edərək istehlak edilən məhsullar. Bu, hər hansı bir veb resursunun məzmunu ola bilər: mətn, audio, video, şəkillər. Rəqəmsal müəssisə - İşinin bütün sahələrində rəqabət üstünlüyü əldə etmək üçün rəqəmsal texnologiyadan istifadə edən təşkilat: istehsal,
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 101 inzibati proseslər, marketinq, müştəri və təchizatçı əlaqələri. Rəqəmsal müəssisə son illərin texnoloji innovasiyalarına əsaslanan modeldir ki, onların arasında bulud hesablamaları, böyük məlumatları, mobilliyi və sosial şəbəkələri fərqləndirmək lazımdır. Rəqəmsal nişanın (tokenin) sahibi - Mülki hüquq subyektidir, rəqəmsal nişanın mülkiyyət hüququna və ya digər hüquqa aid olduğu hal. Rəqəmsal platforma - 1. Rəqəmsal bazarlarda fəaliyyət göstərmək üçün ortaq bir platformada maraqlı tərəflərin fəaliyyətinin (iş fəaliyyəti daxil olmaqla) modeli; Çox sayda istehlakçı tərəfindən rəqəmsal məhsulların (xidmətlərin) avtomatlaşdırılmış prosesləri dəstəkləyən platforma; Texnoloji sahədə (əməliyyat, inteqrasiya və s.) aparıcı həllərdən birinə çevrilmiş informasiya sistemi. 2. Maraqlı subyektlərin qarşılıqlı əlaqəsinin təşkili ilə hədəf sahəsinin ixtisaslı idarə olunması üçün nəzərdə tutulmuş vahid avtomatlaşdırılmış funksional sistemə informasiya və texnoloji cəhətdən inteqrasiya olunmuş rəqəmsal məlumatların, modellərin (məntiqin,alqoritmlərin) və alətlərin (metodların, vasitələrin) məcmusu. Rəqəmsal proses - Məlumatların rəqəmsal formada ötürülməsi, saxlanması və istifadəsi prosesi; iqtisadiyyatın rəqəmsal transformasiya kontekstində rəqəmsal platforma əsasında həyata keçirilən iş prosesi kimi başa düşülür. Rəqəmsal rəqabət qabiliyyətinin dünya reytinqi - İdarəetmə sisteminin, iş modellərinin və bütövlükdə cəmiyyətin transformasiyası
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 102 da daxil olmaqla ölkələrin rəqəmsallaşma sahəsindəki inkişaf səviyyəsini xarakterizə edir. Reytinq hər il Lozannadakı İsveçrə Beynəlxalq İdarəetmə və İnkişaf İnstitutu tərəfindən tərtib edilir. Rəqəmsal savad - Əhalinin rəqəmsal alətlərə sahib olmaq üçün əsas biliyə malik olması. Rəqəmsal savad və rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas səlahiyyətləri - Fərdi kompüterdən, iş, təhsil üçün, digər insanlarla, təşkilatlarla və dövlətlə ünsiyyət qurmaq üçün lazım olan müəyyən bilik və bacarıqlardan ibarət olan informasiya texnologiyalarından istifadə bacarıqlarının olması. Rəqəmsal savadlılıq - Müasir dünyada rəqəmsal texnologiyalardan və internet resurslarından təhlükəsiz və səmərəli istifadə etmək üçün zəruri olan bilik və bacarıqların məcmusudur. Rəqəmsal səhiyyə - Rəqəmsal texnologiyaların, rəqəmsal infrastrukturun, rəqəmsal xidmətlərin və məlumatların geniş istifadəsinə əsaslanan ictimai sağlamlıq fəaliyyətləri. Rəqəmsal sənaye - Rəqəmsal texnologiyaların, rəqəmsal infrastrukturun, rəqəmsal xidmətlərin və məlumatların geniş miqyaslı istifadəsinə əsaslanaraq xammal və yanacaq hasilatı, enerji və alət istehsalı, materialların və istehsal olunan məhsulların emalı, istehlak mallarının istehsalı üzrə fəaliyyətlər.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 103 Rəqəmsal səriştələr - İnformasiya və kommunikasiya texnologiyalarından istifadə etməklə müxtəlif xarakterli problemləri effektiv həll etmək bacarığıdır. Rəqəmsal simvolların yerləşdirilməsi - Yüksək Texnologiyalar Parkının rezidenti vasitəsilə belə rəqəmsal nişanları (tokenləri) yaradan şəxs tərəfindən müəyyən edilmiş şərtlərlə ilk sahiblərinə rəqəmsal nişanların (simvolların) ötürülməsinə yönəlmiş mülki hüquqi əməliyyatlar və ya digər hüquqi əhəmiyyətli işlərin həyata keçirilməsi, o cümlədən xarici valyutanı, elektron pulu, rəqəmsal nişanları ilk sahiblərindən cəlb etmək məqsədilə. Rəqəmsal sondan - sona texnologiyaları - Yüksək texnologiyalı məhsulların və xidmətlərin yaradılmasını təmin edən və iqtisadiyyatın inkişafına ən güclü təsir göstərən, mövcud bazarlarda vəziyyəti kökündən dəyişdirən və (və ya) yeni bazarların formalaşmasına töhfə verən qabaqcıl elmi - texniki sənaye sahələri. Rəqəmsal strategiya - Rəqəmsal strategiyanın məqsədi biznesin ümumi inkişafı və transformasiyası, məhsulun və ya markanın populyarlaşdırılması; milli səviyyədə - elmin və istehsalın qabaqcıl nailiyyətləri əsasında iqtisadiyyatın və cəmiyyətin həyatının bütün aspektlərində hərtərəfli dövlət transformasiya proqramı (rəqəmsal transformasiya).
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 104 Rəqəmsal suverenlik - İdeya milli və ya fərdi səviyyədə həyata keçirilir və tərəflərin suverenliyini öz rəqəmsal məlumatları üzərində təmin edən məlumatların emal üsullarını nəzərdə tutur. Rəqəmsal təhsil - Əhalinin təhsili (dövlət səviyyəsində), eləcə də rəqəmsal texnologiyaların geniş miqyaslı istifadəsinə əsaslanaraq bilik, bacarıq, dəyər, təcrübə və səriştələrin əldə edilməsi (fərdi səviyyədə) üzrə fəaliyyətlər; texnologiyalar, rəqəmsal infrastruktur, rəqəmsal xidmətlər və məlumatlar. Rəqəmsal televiziya - Analoq siqnallardan istifadə edən əvvəlki analoq televiziya texnologiyasından fərqli olaraq rəqəmsal kodlaşdırma istifadə edərək televiziyanın audiovizual siqnallarının ötürülməsi. Rəqəmsal texnologiya - 1. Analoji texnologiyadan fərqli olaraq, bütün siqnalların (məsələn, səslər, görüntülər, məlumatlar) 0 - 1 şəklində qeydinə əsaslanan texnologiya növü; 2. Müxtəlif cihazların - kompüterlərin (və onlardan asılı olan tətbiqlərin), eləcə də kiber məkana çıxışı təmin edən video kameralar, mobil qurğular (telefonlar və PDA) və digər cihazların istifadəsinə əsaslanan texnologiya. Rəqəmsal texnologiyalar üzrə direktor - Şirkətin rəhbərliyi, şirkətin rəqəmsal strategiyasına cavab verən şirkətin ən yüksək İnzibati vəzifələrindən biridir; rəqəmsal transformasiya layihələrinin həyata keçirilməsini və rəqəmsal ekosistemin digər şirkətlərinin layihələri ilə əlaqələndirilməsini və dövlət rəqəmsal platformaları və layihələri ilə
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 105 əlaqələndirilməsini təmin edən rəqəmsal transformasiya və ya rəqəmsal inkişaf siyasətinin bələdçisi. Rəqəmsal transformasiya - Texnologiya, əməliyyatlar, müştəri xidməti, işçilərin səlahiyyətləri və təşkilati mədəniyyətində, habelə məlumatlara əsaslanaraq yeni məhsul və xidmətlər yaratmaq prinsiplərində əsaslı dəyişikliklər tələb edən İT həllərinin işin bütün sahələrinə inteqrasiyası prosesi. Rəqəmsal transformasiya - Rəqəmsal transformasiya rəqəmsal texnologiyaların biznesin bütün sahələrinə inteqrasiyasıdır. Başqa sözlə, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi ilə mövcud ənənəvi, qeyri - rəqəmsal proses və xidmətlərin təkmilləşdirilməsi və ya bazar tələblərinə uyğun yenilərinin yaradılmasıdır. Rəqəmsal transformasiya ofisi - Rəqəmsal transformasiya strategiyasını həyata keçirmək üçün şirkətdə yaradılan xüsusi bir bölmə. Rəqəmsal transformasiya strategiyası - 1. Şirkətin hədəflərini, hədəf dəyərlərini, inkişaf üçün strateji istiqamətlərini, rəqəmsal infrastrukturun inkişafını, təşkilati dəyişiklikləri, kadr və səriştələrin inkişafını və rəqəmsal transformasiya sahəsində idarəetmə modelini müəyyənləşdirən müəssisə sənədi.2.İqtisadiyyatın rəqəmsal transformasiyasının strateji vəzifələrinin yerinə yetirilməsinə yönəlmiş müəssisənin (dövlətin) məqsədlərinə nail olmaq üçün nəzərdə tutulmuş biznesdə (milli siyasətdə) inteqrasiya edilmiş fəaliyyət modeli.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 106 Rəqəmsal transformasiya strategiyası seçimi/variantı - Rəqəmsal transformasiya strategiyasının sənədli təqdimatının versiyası; rəqəmsal transformasiya strategiyasının variantları (əsas mətn, ətraflı mətn və təqdimat) ictimaiyyətə, məzmuna, həcminə və təmsil formatına görə fərqlənir. Rəqəmsal Transformasiya Təşəbbüsü - Şirkət bölməsinin və ya rəqəmsal transformasiya çərçivəsində işçi qrupunun məqsədi: a) rəqəmsal həllin tətbiqi; b) korporativ proqram təminatının tətbiqi və ya rəqəmsal infrastrukturun inkişafı; c) təşkilati dəyişikliklərin həyata keçirilməsi (personalın və şirkətin səlahiyyətlərinin inkişafı daxil olmaqla). Rəqəmsal transformasiya üzrə direktor - Rəqəmsal transformasiya və ya rəqəmsal inkişaf üçün vahid siyasət/strategiyanın hazırlanmasını və həyata keçirilməsini təmin edən təşkilatın ən yüksək inzibati vəzifələrindən biridir. Rəqəmsal Transformasiya üzrə rəhbər - Zəruri səlahiyyət səviyyəsinə malik rəqəmsal transformasiya strategiyasının həyata keçirilməsindən və rəqəmsal transformasiya strategiyasında müəyyən edilmiş məqsədlərə çatmaqdan məsul olan təşkilatdakı vəzifəli; Rəqəmsal transformasiya liderinin rolu, təşkilatda başqa lider mövqeyi ilə birləşdirilə bilər.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 107 Rəqəmsal transformasiyanın ümumi sxemi - Rəqəmsal transformasiya strategiyasının elementlərini və onların arasındakı əlaqəni müəyyən edən qrafik sənəd. Rəqəmsal transformasiyaya hazırlıq - Ekspert qruplarının işlərində təklif etdikləri rəqəmsal texnologiyalardan, alətlərdən və metodlardan istifadə göstəriciləri əsasında müəssisə və iqtisadiyyat sahələrinin reytinq qiymətləndirilməsi. Rəqəmsal valyuta - Alternativ və ya əlavə valyuta kimi istifadə olunan elektron pul. Çox vaxt onların dəyəri milli valyutalara bağlıdır, lakin mübadilə üçün başqa əsaslar da var. Rəqəmsal vətəndaş - Sosial - iqtisadi fəaliyyətlərdə məsuliyyətli iştirak etmək üçün İnternetdən və digər rəqəmsal texnologiyalardan səmərəli istifadə etmək bacarığı və biliklərini inkişaf etdirən şəxs. Rəqəmsal xidmət - İnternet məlumat xidmətləri, proqram satışı, onlayn təhsil, sosial media, onlayn bazarlar (toplayıcılar daxil olmaqla), bulud hesablama kimi rəqəmsal xidmətlər. Rəqəmsal yetkinlik - Rəqəmsal transformasiya tədbirlərinin həyata keçirilməsi çərçivəsində şirkətin tərəqqi səviyyəsi. Rəqəmsallaşma - Məlumatları istifadə edərək, həmçinin İT həllərini tətbiq edərək mövcud texnoloji və iş proseslərinin yenidən mühəndisləşdirilməsi.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 108 Rəqəmsallaşma İndeksi - Nəzarət obyektinin rəqəmsal transformasiya proqramlarının həyata keçirilməsi çərçivəsində rəqəmsal həllərin sınaqdan keçirilməsi və monitorinqi zamanı rəqəmsallaşma səviyyəsinin və əldə edilən effektlərin qiymətləndirilməsinin təbii göstəricisi. REST nümayəndəli dövlət transferi - Müştəri - Server arxitekturasında tez - tez İnternetdə fiziki cəhətdən ayrı komponentlər arasında vahid interfeysi təsvir edən proqram arxitektura üslubu. Robot - Stasionar və ya hərəkətli şəkildə fəaliyyət göstərən maşınlar olub, verilmiş proqram əsasında müəyyən işləri yerinə yetirirlər. Robotlaşdırma - İntellektual robototexnika komplekslərin istifadəsi, onların funksional xüsusiyyətləri əməliyyat zonasında dəyişikliklərə kifayət qədər çevik reaksiya verməkdən ibarətdir. Robototexnika komponentləri - Fiziki cisimlərin hərəkəti ya tamamilə müstəqil şəkildə (avtonom robotlar), daimi insan nəzarəti olmadan (yarı avtomatik robotlar) və ya insanla təmas olmadan müəyyən bir proqramı yerinə yetirə bilən mexanizmlərin qismən və ya tam yaradılmasına imkan verən texnologiyalar (distansion robotlar). Robototexnika və sensorika - Gələcəyin əsas transformasiya texnologiyalarından biri 5 - 10 ildən sonra hər yerdə yayılacaq. Maşın öyrənməsinə, əşyaların interneti və simsiz rabitəyə əsaslanan bu texnologiyalar istehsalın çevikliyinin və səmərəliliyinin maksimuma
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 109 çatdırılmasını, onun tam avtomatlaşdırılmasını və "insan amili"nin istisna edilməsini nəzərdə tutur. S Sadə Obyekt Giriş Protokolu (SOAP) - Mərkəzləşdirilməmiş, paylanmış tətbiq mühitlərində məlumat mübadiləsi üçün istifadə olunan yüngül XML əsaslı protokoldur. Sahibkarlığı dəstəkləmə mərkəzləri - Kiçik və orta sahibkarlığın subyektlərinin inkişafını dəstəkləməyə istiqamətlənən kompleks xidmətlərin göstərilməsi üçün yaradılan hüquqi şəxsdir. Satış infrastrukturu - İstehsalçı tərəfindən innovasiya məhsulunun bazarda irəliləyişini təmin edir. Məhsulun irəliləyişinin klassik üsulları sərgidə iştirak, internet vasitəsilə, satış vasitələri yanaşı yeni üsulların tətbiqini tələb edir Sənaye İnterneti - Sənaye infrastrukturu elementlərindən informasiyanın toplanmasını və bu infrastrukturun işinin səmərəliliyinin artırılması məqsədilə onun avtomatlaşdırılmış emalını, həmçinin bu cür yığım və emalın mümkünlüyünü təmin edən texnologiyaları nəzərdə
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 110 tutan kommersiya sahəsində böyük məlumat texnologiyalarından istifadə. Sənəd İdarəetmə Xidmətləri (MDS) - Həm çap, həm də elektron sənədlər üçün təşkilatın sənəd infrastrukturunu və iş axınını optimallaşdırmaq və idarə etmək üçün kənar tərəflər tərəfindən göstərilən xidmətlərdir. Sərbəst proqram təminatı - Mətnlərə sərbəst girişi təmin edən və aşağıdakı şərtlərlə tətbiq olunan proqram təminatı: proqramda hər hansı məqsəd üçün sərbəst işlmək; proqramın işini sərbəst öyrənmək və ehtiyaclara uyğunlaşdırmaq; başqalarına kömək etmək üçün kopyaları sərbəst şəkildə paylamaq imkanı; proqramı sərbəst şəkildə təkmilləşdirmək və bu təkmilləşdirmələri cəmiyyətin xeyrinə ictimaiyyətə açıq şəkildə təqdim etmək. Sərhədlərarası elektron əməliyyat - İcra formasından asılı olmayaraq, müxtəlif yurisdiksiyalarda olan tərəflərin elektron rabitə vasitələri vasitəsilə qeydə alınır. Server - Kompüter şəbəkəsində öz disklərini, eləcə də periferiya qurğularını, məsələn, printerləri və modemləri birgə istifadəyə verən kompüter. Server şəbəkədə başlıca kompüterdir və şəbəkədəki bütün kompüterlər ona birləşir ki, onun sərt disklərinə və şəbəkə printerinə müraciət edə bilsin. Serverlər "servislər" adlanan müxtəlif funksiyaları, məsələn, çoxsaylı müştərilər arasında məlumat və ya resursların paylaşılmasını, yaxud hesablamaların aparılmasını həyata keçirir.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 111 Simsiz internet abonentləri - Mobil, peyk, simsiz yerüstü sabit və mobil İnternet xidmətlərinin aktiv abunəçiləri. Simsiz rabitə - İki və ya daha çox nöqtə arasında üçün elektrik keçiricisi, optik lif və ya digər davamlı idarə olunan mühitdən istifadə etmədən məlumatlaın ötürülməsidir. Ən çox yayılmış simsiz texnologiyalar radio dalğalarından istifadə edir Simsiz şəbəkə - Yüksək sürətli simli internetə çıxışı və ya geniş ərazidə kompüter şəbəkələrinə çıxışı təmin edən telekommunikasiya texnologiyası Simsiz texnologiyalar - Elektromaqnit şüalanmasından və ya digər fiziki hadisələrdən istifadə etmədən iki və daha çox kompüter arasında siqnalların ötürülməsinə imkan verən texnologiyalar. Simsiz rabitə texnologiyası insanlara məsafədən asılı olmayaraq ətraf dünya ilə qarşılıqlı əlaqə yaratmağa imkan verir. Bu texnologiyalar yerli və qlobal şəbəkələr, o cümlədən İnternet vasitəsilə məlumatların ötürülməsini əhatə edir. Smart müqavilə - 1. Əməliyyatlar bloklarının reyestrində (blockchain), əməliyyatların avtomatlaşdırılmış yerinə yetirilməsi və (və ya) icrası və ya digər hüquqi cəhətdən əhəmiyyətli əməliyyatların həyata keçirilməsi məqsədi ilə digər paylanmış informasiya sistemində fəaliyyət göstərmək üçün nəzərdə tutulmuş proqram kodu; 2. Bu, blokçeyndə yerləşən və dəyişməzliyini təmin edən protokoldur (rəqəmsal müqavilə).
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 112 Əgər müqavilə düzgün yazılmışdırsa, onda müqavilədə göstərilən şərtlər əldə olunandan sonra o avtomatik olaraq yerinə yetiriləcəkdir. Smartfon - 1. Fərdi elektron köməkçilərin növü, cib kompüteri ilə müqayisə oluna bilən geniş funksiyalı cib telefonudur. 2. Ağıllı əməliyyatları icra edə bilən mobil telefon. SMS - Qısa Mesaj Xidməti - qısa mətn mesajları göndərmək; Sorğu sürətləndiricisi - Sorğu sürətləndiricisi tərtibatçılara və məlumat mühəndislərinə sorğuları tez optimallaşdırmağa və hesablamanı dataya yaxınlaşdırmağa kömək edir, bununla da məlumatların hərəkətini minimuma endirir. Bu texnologiya, tənzimləmə sorğularının çox vaxt sadə olmadığı məlumat göllərində, obyekt mağazalarında və ya mürəkkəb məlumat anbarlarında saxlanılan məlumatlarınız olduqda faydalıdır. Məlumatların virtualizasiya sistemlərindən fərqli olaraq, sorğu sürətləndiriciləri məlumat mənbələrindən yalnız seçilmiş məlumatları əldə edərək təkmilləşdirilmiş sorğu optimallaşdırıcısı vasitəsilə sorğuları sürətləndirir. Qarşıdakı illərdə daha da inkişaf edəcəyi gözlənilir, təkmilləşdirilmiş süni intellekt/maşın öyrənməsi və məlumat intellektinin qurulması, paylanmış məlumatların avtomatlaşdırılmış inteqrasiyası ilə birlikdə. Sosial şəbəkə - 1. Oxşar maraqları və ya oflayn əlaqələri olan insanlar arasında ünsiyyət, tanışlıq, sosial əlaqələr yaratmaq, həmçinin əyləncə (musiqi, film) və iş üçün istifadə olunan onlayn platforma.2. İnsanlar arasında qarşılıqlı əlaqəni asanlaşdıran, məlumat və fikir yaratdıqları,
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 113 paylaşdıqları və virtual cəmiyyətdə mübadilə etdikləri bir sıra veb vasitələri, tətbiqlər və xidmətlər. Sosial Tərəqqi İndeksi - Sosial tərəqqinin üç aspektini əks etdirən sosial və ekoloji göstəricilərin məcmunun qiymətləndirməsidir: əsas insan ehtiyacları, insan rifahının əsasları və inkişaf imkanları. İndeks The Social Progress Imperative tədqiqat layihəsinin analitik qrupu tərəfindən hazırlanır. Spam - Kütləvi olaraq yayılan və eyni zamanda alınması arzuolunmaz olan reklam və ya digər məzmunlu məlumatdır. İlk növbədə spam termini elektron məktublara şamil olunur. Başqa sözlə, spam – tələb edilməmiş məlumatların kütləvi və anonim göndərilməsidir. Startap - Yeni yaradılmış və sürətlə inkişaf edən, biznes modelləri olan innovativ məhsullar və ya xidmətləri inkişaf etdirən və ya təmin edən şirkət. Startap layihə - Əvvəllər şirkətdə mövcud olmayan və ya bu formada təqdim edilməyən ideya və ya qərara əsaslanan innovativ tədbirlər kompleksi. Strukturlaşdırılmamış məlumatlar - Qeyd şəklində və ya fayl səviyyəsində heç bir quruluşun olmaması ilə xarakterizə olunan məlumatlar.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 114 Strukturlaşdırılmış məlumatlar - Məlumatlar əvvəlcədən təyin edilmiş (tətbiq olunan) qaydalar əsasında təşkil edilir. Məlumatların quruluşunun əsasını tənzimləyən əvvəlcədən təyin edilmiş qaydalar toplusu açıq şəkildə ifadə edilməli və dərc edilməlidir. Əvvəlcədən təyin edilmiş məlumat modeli, məlumatların quruluşunu idarə etmək üçün tez - tez istifadə olunur. Süni intellekt - 1.İnsan məntiqini maşınlarda tətbiq etmək məqsədi daşıyan riyazi elm. Sİ sahəsində aparılan tədqiqatlar kompüter elmləri, psixologiya, fəlsəfə, linqvistika, iqtisadiy yat, optimizasiya, məntiq nəzəriyyəsi və bir sıra başqa sahələrə əsaslanır. 2.tapşırıqları yerinə yetirmək üçün insan davranışını təqlid edə bilən və topladığı məlumatlardan tədricən öyrənə bilən sistem və ya maşın Süni intellekt sistemi - Problemləri həll etmək üçün süni intellektdən istifadə edən texniki sistem. Süni intellekt texnologiyaları - Kompüter görmə, təbii dil emalı, nitqin tanınması və sintezi, qərarların qəbul edilməsi üçün intellektual dəstək və süni intellekt perspektivli üsulları daxil olmaqla süni intellektin istifadəsinə əsaslanan texnologiyalar. Süni intellektin əlaqəli istifadəsi - Süni intellektin robototexnika və pilotsuz nəqliyyat vasitələrinin idarə edilməsi də daxil olmaqla əvəzolunmaz element olaraq istifadə edildiyi texnologiyalar və texnoloji həllər.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 115 Sürət - Artım sürəti və nəticələr əldə etmək üçün sürətli məlumat emalına ehtiyac var. Böyük verilənlərin emal sürəti çox yüksəkdir və ildən ilə bu sürət artmaqda davam edir. Sürətlə artan verilənlər, əməliyyatların sayının və müxtəlifliyinin də eyni sürətlə artmasına gətirib çıxarır. Sürət - Həm artım tempi, həm də yüksək sürətli emal ehtiyacı və nəticələr baxımından İnformasiyanın emal olunma tezliyi. Ş Şəbəkə etiketi - İstifadəçinin kompüter şəbəkəsində riayət etməli olduğu bir sıra etik qaydalar. Şəbəkə partisipativliyi (iştirakı) - Şəbəkə effektlərinin təmin edilməsi mexanizmi: kollektiv şəbəkə qarşılıqlı əlaqədə iştirak, daxil olma, iştirak etmə, uyğunluq və qarşılıqlı əlaqə. Şəbəkə stiqmergiyası - Stiqmerqiyanın xüsusi növü, harada ki, ətraf mühit - infoset, infometkalar - infosetdə hərəkətlər təsvir edilir və rəqəmsal formada saxlanılır. Şəbəkə təşkilatı - İstehsal idarəçiliyində və işində şəbəkə əlaqələrindən və texnologiyalarından istifadə edən təşkilat növü.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 116 Şəbəkə trafiki - Müəyyən bir müddət ərzində kompüter şəbəkəsi üzərindən ötürülən məlumatların miqdarıdır. Trafikin miqdarı həm paketdə, həm də bit, bayt və onların törəmələri ilə ölçülür: kilobayt (KB), meqabayt (MB) və s. Şəbəkə trafikini hesablayan proqramlar: TMeter, BWMeter, NetWorx, DU Meter, NetTraffic, NetBalancer. Şəxsi bulud - Tək kirayəçi və ya korporativ mühitdir. Bir təşkilatın istifadə üçün nəzərdə tutulmuş infrastrukturu, o cümlədən bir neçə istehlakçı (məsələn, bir təşkilatın bölmələri), ola bilsin bu təşkilatın sifarişçiləri və podratçıları istifadə edə bilər. Şəxsi bulud həm təşkilatın, həm də üçüncü tərəfin (və ya hər hansı bir korporasiyanın) mülkiyyətində, idarə edilməsində və istismarında ola bilər və fiziki olaraq həm sahibinin sahəsidə, həm də xaricində mövcud ola bilər. Şəxsi məlumat üzrə operator - Fərdi məlumatların işlənməsini təşkil edən və (və ya) həyata keçirən dövlət orqanı, Bələdiyyə orqanı, hüquqi və ya fiziki şəxs, habelə fərdi məlumatların emalı məqsədlərini, emal edilməli olan şəxsi məlumatların tərkibini, şəxsi məlumatlarla edilən hərəkətləri (əməliyyatları) təşkil edən və (və ya) həyata keçirən digər şəxslərdir. Şəxsi məlumatlar - Ölkənin qanunvericilik aktlarına uyğun olaraq əhali reyestrinə daxil edilməli olan fərdin əsas və əlavə şəxsi məlumatları, habelə belə şəxsin tanınmasına imkan verən digər məlumatlar.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 117 Şəxsi məlumatların anonimləşdirilməsi - Əlavə məlumatdan istifadə etmədən şəxsi məlumatların konkret subyektə məxsusluğunu müəyyən edə bilməmək. Şəxsi məlumatların bloklanması - Fərdi məlumatların emalının müvəqqəti dayandırılması (fərdi məlumatların dəqiqləşdirilməsi üçün emalın tələb olunduğu hallar istisna olmaqla). Şəxsi məlumatların emalı - Avtomatlaşdırma vasitələrindən istifadə etməklə və ya bu cür vasitələrdən istifadə etmədən şəxsi məlumatları olan, o cümlədən toplama, qeyd etmə, sistemləşdirmə, toplama, saxlama, aydınlaşdırma (yeniləmə, dəyişdirmə), həyata keçirilən hər hansı bir hərəkət (əməliyyat) və ya hərəkətlər (əməliyyatlar) , istifadə, ötürmə (paylama, təminat, giriş), bloklama, silmə, şəxsi məlumatların məhv edilməsi. Şəxsi məlumatların transsərhədlə ötürülməsi - Şəxsi məlumatların xarici dövlətin ərazisinə xarici dövlət orqanına, xarici fiziki və ya xarici hüquqi şəxsə ötürülməsi. Şəxsi məlumatların verilməsi - Şəxsi məlumatları müəyyən şəxsə və ya müəyyən şəxs dairəsinə açıqlamağa yönəlmiş hərəkətlər. Şəxsiyyətin informasiya mədəniyyəti - Həm ənənəvi, həm də yeni informasiya texnologiyalarından istifadə edərək fərdi məlumat ehtiyaclarını optimal şəkildə qarşılamaq üçün məqsədyönlü müstəqil fəaliyyət göstərən bilik və bacarıqlar sistemi.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 118 Şirkətin rəqəmsal yetkinliyi - 1. Əldə edilən iqtisadi effektdə ifadə olunan əsas fəaliyyət sahələrinin rəqəmsal transformasiya dərəcəsidir. Töhfə verən amillər: rəqəmsal infrastrukturun rəqəmsal həllərin tətbiqinə uyğunlaşması, işçilərin rəqəmsal səriştələri və ən yaxşı beynəlxalq təcrübələrlə müqayisə əsasında rəqəmsal transformasiya idarəetmə sisteminin mükəmməlliyi. 2. Biznes proseslərinin rəqəmsallaşdırılması, verilənlərə əsaslanan idarəetmə, rəqəmsal infrastruktur kimi rəqəmsal transformasiyanın bir neçə əsas istiqamətləri üzrə şirkətin inkişaf səviyyəsinin ümumi qiymətləndirilməsi, müştəri inkişaf prinsiplərinin tətbiqi, məhsul və xidmətlərin dəyərinin idarə edilməsi, R&D (Research and Development) - hipotezlərin axtarışı – innovasiyaların inkişafı və yeni məhsulların yaradılması, rəqəmsal mədəniyyət və rəqəmsal tərəfdaşlıq. Şirkətlərə yenidən satış (montajçılar, avadanlıq, proqram təminatı, xidmətlər və s.) - İKT məhsullarını son istifadəçi şirkətlərinə alan və satan şirkətlərdir. T Tamlıq - 1. mövcud informasiyanın nisbətini göstərən informasiyanın xassəsi; 2. proqnoz tapşırıqlarının etibarlı ilkin informasiya ilə təmin olunma dərəcəsi.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 119 TCP/IP - Protokollar cəmi - şəbəkələrdə istifadə olunan müxtəlif dərəcəli DOD qarşılıqlı şəbəkə təsiri göstərən modelə əsaslanmiş, şəbəkə protokolları dəstidir Təhlükəsiz proqram təminatı və xidməti - İnformasiya təhlükəsizliyi tələblərinə uyğun olaraq sertifikatlaşdırılmış proqram təminatı və xidməti texniki müdaxilə sahəsində səlahiyyət verilmiş və texniki informasiya mühafizəsi. Təhlükəsizlik - Təhlükəsizlik, başqalarının hərəkət etmək azadlığını məhdudlaşdırmaqla, başqalarının vurduğu potensial zərərdən qorunmaq və ya onlara qarşı davamlı olmaqdır. Təkmilləşdirmə innovasiyası - Buraxılmış məhsulun (malın, işin, xidmətin) təkmilləşdirilməklə hazırlanmasına xidmət edən yeni nəsil maşın, material, material növlərinin və metodların yaradılmasıdır. Telekommunikasiya - Radio sistemi, kabel, optik və ya digər elektromaqnit sistemləri üzərindən hər hansı şüalanma, siqnalların, səsli məlumatların, yazılı mətnin, şəE453killərin, səslərin və ya hər hansı mesajın ötürülməsi və ya alınması. Telefon, teleqraf, faks əlaqəsi, məlumat ötürülməsi və digər sənədli mesajlar (kompüterlər arasında məlumat mübadiləsi də daxil olmaqla) təmin edən şəbəkələr və qurğular, həmçinin televiziya, səs və digər radio yayımı növləri daxildir. Telekommunikasiya sahəsindəki xidmətlərin həcmi - Telekommunikasiya xidmətlərinin, əlaqə və trafik ötürülməsi
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 120 xidmətlərinin, radio tezlik spektrinin və radioelektron vasitələrin istifadəsinin tənzimlənməsini təmin edən xidmətlərin dəyəri. Təşkilati innovasiya - Sahibkarlıq təcrübəsində yeni iş yerlərinin və ya xarici əlaqələrin təşkilinin yeni təşkilatı üsuludur. Təşkilatın innovativ fəaliyyəti - Müəyyən bir dövrdə təşkilatın ümumi və ya ayrı - ayrı növlərinin innovativ fəaliyyətlərin həyata keçirilməsində iştirak dərəcəsini xarakterizə edir. Təşkilatlar tərəfindən məhsulların, işlərin, xidmətlərin elektron alqı - satqısı - Təşkilatlar arasında avtomatlaşdırılmış mesajlaşma sistemlərindən istifadə etməklə veb saytda və ya extranetdə yerləşdirilmiş xüsusi formalar vasitəsilə verilən sifarişlər üzrə məhsulların, işlərin, xidmətlərin satın alınması (satışı). Təşkilatların innovativ fəaliyyət səviyyəsi - Adətən texnoloji, təşkilati və ya marketinq innovasiyalarını həyata keçirən təşkilatların sayı ölkədə müəyyən müddət ərzində araşdırılmış təşkilatların ümumi sayına olan nisbəti kimi müəyyən edilir. Tətbiqi innovasiya - Fəaliyyəti elmi innovasiya fəaliyyətinin həyata keçirilməsi ilə əldə edilmiş yeni elmi biliklərin mövcud olan digər qabaqcıl elmi bilik, texnologiya və s. ilə yekun innovasiya məhsulunda inteqrasiyanın formalaşmasına yönəldilmişdir. Bu yekun innovasiya məhsulu daha yüksək texnoloji səviyyə, yeni istehlakçı keyfiyyətləri və ya xidmətləri ilə seçilməli və daha rəqabətədavamlı olmalıdır. Təcrübədə
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 121 tətbiqi innovasiya fəaliyyəti qarşılıqlı surətdə əlaqəli kompüterləşdirilmiş layihə–texnoloji, informasiya və istehsal - təşkilati sistemlərin cəmindən ibarət olan innovasiya infrastrukturunda realizə olunur. Tətbiqi proqramlaşdırma interfeysi iqtisadiyyatı APİ - Müasir rəqəmsal iqtisadiyyatda API - lərin istifadəsi əsasında hazırlanmış biznes modelləri və təcrübələri toplusu. Texniki tərəqqi - 1. Elmin nailiyyətlərindən istifadə etməklə istehsalın texniki səviyyəsinin yüksəldilməsi; 2. istehsal proseslərinin səmərəliliyinin və keyfiyyətinin yüksəldilməsi, insanların tələbatlarının daha yaxşı ödənilməsi məqsədilə təsərrüfatda, istehsalda elm və texnikanın, texnologiyanın ən yeni nailiyyətlərinin tətbiqi. Texnologiya - 1. “Tеxnoc” (mədəniyyət, elm,sənət) və “loqos” (söz, öyrətmək) sözlərinin birləşməsindən ibarətdir. Lüğətlərə görə “texnologiya” istehsal vasitələrinə uyğun olan məhsul, material və ya polifabrikatlara təsir üsulları haqqında elm adlanır. 2. Müasir elmi nailiyyətlərə əsaslanan materiallar, istehsal üsulları, avadanlıqların istifadəsi ilə bağlı bilik və yanaşmalar. Texnologiya ticarəti - Xarici ölkələrlə, texniki xarakterli texnologiya və xidmətlərin ixracı və idxalı ilə əlaqədar bütün ticarət əməliyyatları, o cümlədən xarici tərəfdaşlarla (qeyri - rezidentlərlə) müstəqil şəkildə müqavilə (müqavilələr) bağlayan ölkədə fəaliyyət göstərən xarici
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 122 təşkilatların filiallarının, nümayəndəliklərinin əməliyyatları texnologiya mübadiləsi üçün əhatə olunur. Texnologiyanın hazırlıq səviyyəsi konsepsiyası - Texnoloji həllərin onların "yetkinlik" dərəcəsi və istehsalata hazırlıq üzrə qiymətləndirildiyi metodika. Bir texnologiyanın TRL, proqram anlayışlarını, texnologiya tələblərini və nümayiş olunan texnologiya imkanlarını araşdıran bir Texnoloji Hazırlıq Qiymətləndirməsi (TRA) zamanı müəyyən edilir. TRL - lər 1 - dən 9 - a qədər olan bir tərəziyə əsaslanır və 9 ən yetkin texnologiyadır. Texnoloji cəhətdən müstəqil proqram təminatı və xidmət - Ölkənin bütün ərazisində istifadə oluna biləcək proqram təminatı və servisi təşkilatların zəmanət və texniki dəstəyi ilə təmin edilir, ölkə ərazisində modernləşdirilməsi təşkilatlar tərəfindən həyata keçirilir, xaricdən məcburi modernləşmə və İdarəetmə yoxdur. Texnoloji cəhətdən müstəqil proqram təminatı və xidməti - Ölkənin bütün ərazisində istifadə oluna bilən proqram təminatı və servisi təşkilatların zəmanət və texniki dəstəyi ilə təmin edilir, ölkə ərazisində modernləşdirilməsi həyata keçirilən və informasiyanın, o cümlədən texnoloji informasiyanın icazəsiz ötürülməsini həyata keçirməyən xaricdən məcburi yeniləşməyə və idarəetməyə malik deyildir. Texnoloji inkubator - İnnovasiya fəaliyyəti subyektlərinə hüquqi, elmi, texnoloji, istehsal, kadr, marketinq, lizinq və digər xidmətlər göstərən hüquqi şəxsdir.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 123 Texnoloji innovasiyalar - İnnovasiya fəaliyyətinin son nəticəsi bazarda tətbiq edilən yeni və ya təkmilləşdirilmiş məhsul və ya xidmət şəklində təcəssümü almış, praktiki fəaliyyətdə istifadə edilən xidmətlərin yeni və ya təkmilləşdirilmiş prosesi və ya istehsal (ötürülmə) üsulu. Texnoloji qayda - İctimai istehsalın müəyyən inkişaf səviyyəsi üçün səciyyəvi olan texnoloji əlaqəli istehsalatların kompleksi (texnoloji quruluşun özəyi), onun formalaşmasının əsas amili müəyyən texnoloji istiqamətlərin inkişafıdır. Texnoloji sahibkarlıq - Yüksək potensialı olan texnoloji cəhətdən intensiv biznes imkanlarının müəyyənləşdirilməsi prosesinə, eləcə də real vaxt rejimində qərar qəbuletmə bacarıqlarından istifadə edərək sürətli artımın idarə edilməsinə əsaslanan biznes liderliyidir. Texnoloji trend - Əvvəlki dövr şəraitində tam və ya qismən formalaşan və gələcəkdə də davam etdirilməsi üçün əhəmiyyətli şərtlərə malik olan mövzu daxilində inkişaf istiqaməti. Texnopark - İnnovasiyaların istehsalı və kommersiyalaşdırılması məqsədilə əlverişli şəraiti olan elmi - tədqiqat, tədris və istehsal müəssisələrini birləşdirən və müəyyən əraziyə malik olan hüquqi şəxsdir. Tövsiyə sistemləri və intellektual qərar qəbul etmək üçün dəstək sistemləri - Prosesin insanın iştirakı olmadan yerinə yetirildiyi həllər
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 124 sistemi, həllin seçilməsində dəstək, həmçinin onun profilinin məlumatı üzrə istifadəçiyə maraqlı olacaq obyektlərin proqnozlaşdırılması. Transaksiya - 1. Sistemdə dəyişikliklərlə nəticələnən bir sıra məlumat mübadiləsi. 2.məna kəsb edən və yalnız tam şəkildə tamamlana bilən ən kiçik məntiqi mənalı əməliyyat. 3. pul vəsaitləri ilə həyata keçirilən əməliyyatlara deyilir: köçürmə, çıxarma və ya hesaba qoyma. Yəni bank hesabından istifadə ilə bağlı hər hansısa bir proses. Bu söz ingilis dilindən götürülüb (transaction) və “iş, müqavilə, razılaşma” deməkdir. Transfer - İnnovasiya layihəsinin realizəsini öyrənilmiş texnologiyaların başqa predmet və ya coğrafi sahəyə ötürülməsi yolu ilə təmin edilən innovasiya texnologiyalarının bir növüdür. Tranzaksiya bloklarının reyestri (blokçeyn) - 1.Məlumatların saxlanması vasitəsi və yaxud tranzaksiyaların, müqavilələrin, sövdələşmələrin rəqəmsal reyestridir. 2. İnternetdə bir - birinə bağlı bir çox kompüterdə eyni vaxtda saxlanılan mərkəzləşdirilməmiş verilənlər bazası. 3. blokların bir - biri ilə kriptoqrafik olaraq birləşmələrindən formalaşan zəncirdir və bu zəncirə “Paylanmış hesablar sistemi” (ing.: “Distributed Ledger Technologie”) də deyilir. Blokçeyn texnologiyası: bir - birləri ilə aparılan əməliyyatlar və hər kəsin hesabı hər kəsə agah olur.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 125 Treninq - İnnovasiyalara xidmət üçün innovasiyanın və ya kiçik innovasiya firmasının kadr hazırlığı mərhələsini təmin edən innovasiya texnologiyalarının bir növüdür. U Universal kvant kompüteri - İxtiyari başlanğıc kvant vəziyyətindən istənilən kvant vəziyyətini simulyasiya edə bilən hesablama qurğusu. Ü Üçüncü sənaye inqilabı - 1. Üçüncü sənaye inqilabı, adətən, "rəqəmsal inqilab" adlandırılır: İstehsalatda postindustrial cəmiyyətin formalaşmasına səbəb olan informasiya - kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqinə keçid; üçüncü inqilab haqqında kütləvi nəşrlər XXI əsrin əvvəllərində yaranmışdır; 2. İnformasiya əsri, rəqəmsal sənaye, robotlaşdırma. 3.0 sənayesi istehsalda elektronika və informasiya texnologiyalarının istifadəsi ilə bağlıdır. Era həmçinin alternativ energetikanın fəal lobbiləşdirilməsi və İstehsalatda
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 126 ekologiyaya qənaətcil münasibət sayəsində də tanınır. O isə XX əsrin 60 - 70 - ci illərində kompüterin ixtirasından başladı. İnternetin, İKT - nin, Rabitə və informasiya kanallarının inkişafı, həndəsi tərəqqidə məlumatların həcminin artması, bulud texnologiyalarının, rəqəmsal platformaların meydana gəlməsi - bütün bunlar informasiya bumuna gətirib çıxardı. Rəqəmsal sistemlər açıq, sənaye şəbəkələri qloballaşdı. Onların sayəsində şirkətlər səylərini birləşdirməyə və bir neçə sənaye sahələrində irəliləməyə başladılar. Dördüncü sənaye inqilabı gözəgörünməz şəkildə üzə çıxdı. Ümumdünya hörümçək toru - Virtual aləmdə hörümçək şəbəkələri kimi bir - biri ilə əlaqəli səhifələrdən, İnternet üzərində işləyən və "www" ilə başlayan ünvanlardakı səhifələrin göstərilməsini təmin edən servistir. Ümumi istifadə rabitə şəbəkəsi - Ölkə ərazisində rabitə xidmətlərindən istifadə edən istənilən istifadəçiyə elektrik rabitəsi xidmətlərinin ödənişlə göstərilməsi üçün nəzərdə tutulmuşdur. Ümumi mülkiyyət dəyəri (TCO) - İstehlakçı və müəssisə menecerlərinə adətən proqram təminatı və ya aparat təminatı ilə bağlı birbaşa və dolayı xərcləri qiymətləndirməyə kömək etmək üçün nəzərdə tutulmuş maliyyə qiymətləndirilməsidir. Bu tam məsrəf uçotunun bir forması və təkcə satınalma dəyərini deyil, həm də nəzərdən keçirilən avadanlıq, cihaz və ya sistemin sonrakı istifadəsi və saxlanması ilə bağlı bütün aspektləri əks etdirir.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 127 Ümumi Ünvan Bazarı (TAM) - Müəyyən bir məhsul və ya xidmət çeşidi üçün mövcud olan və ya nəzərdə tutulan ümumi gəlir imkanıdır. V Vahid rəqəmsal platforma - Elektron standartlaşdırılmış xidmətlərdən istifadə edərək iştirakçılar arasında qarşılıqlı əlaqənin qurulduğu və dəyər zənciri modullarının gəlirliliyin qiymətləndirilməsinə əsaslanaraq idarə olunduğu təşkilatın rəqəmsal mühiti. Veb - İnternet məkanı. Veb - İnternetə qoşulmuş müxtəlif kompüterlərdə əlaqəli sənədlərə daxil olmaq üçün sistem Veb 1.0 - İnternet inkişafında ilkin mərhələdir. Bu dövrdə sayt yaradanların sayı azlıq təşkil edirdi. İnternet istifadəçiləri əsasən istehlakçılar idi. Şəbəkədə sadə resurslar yerləşdirilirdi. İnternetin inkişafının bu dövründə şəxsi saytlar(vizit kartı saytları) məşhur idilər. Veb 2.0 - Veb 2.0 dövrünün məhsullarıdır. dövrünün əsas yenilikləri texnologiyada deyil, texnologiyadan istifadə üsullarında idi. İnteraktiv veb - saytlar şəbəkəsidir. Sosial şəbəkə platformaları olan Facebook,
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 128 YouTube и Twitter istifadəçi məlumatına və sosial qarşılıqlı əlaqəyə yönəlmiş Veb 4.0 - Veb 4.0 dövrü internet texnologiyalarının sürətli inkişafının nəticəsdir. Veb 4.0 istifadəcilər və robotlar arasında mobillik və səsli qarşılıqlı əlaqədir.Bu dövrdə virtual və əlavə reallıqlardan istifadə edərək müxtəlif xidmətlər təklif edən saytları sayı durmadan artır. Virtual reallığın xüsusi qurğuları daha funksional və populyar olurlar. Veb 3.0 - İnternetdən istifadənin təkamülü və onun sərhədləri daxilində qarşılıqlı əlaqənin nəticəsidir. İnternet məlumat bazası oldu. Bu mərhələdə saytların daxili hissəsinin optimallaşdırılmasına böyük diqqət yetirilir. İnternetin inkişafının bu dövründə ən çox saytların və bütövlükdə İnternetin fəaliyyətinə innovasiya tətbiq edildi.Semantik Veb məlumatın təhlil prosesini və saytların sıralanmasını dəyişdi. Bu dövrdə saytlara nəzarət üçün robotlardan istifadə etməyə başlanılır. Veb konfrans - Real vaxtda internet üzərindən onlayn müzakirə və ya təqdimatın keçirilməsidir. Bu müddət ərzində iştirakçıların hər biri öz kompüteri ilə qoşulur və hər bir iştirakçının kompüterində quraşdırılmış və ya hansısa veb saytından yüklənə bilən proqram vasitəsi ilə aralarındakı əlaqə İnternet vasitəsilə təmin edilir. Həmçinin onlayn seminarda iştirak etmək üçün müvafiq veb saytın ana səhifəsinə daxil olmaqla tətbiqi aktivləşdirməlisiniz.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 129 Veb portal - 1. Əsas məlumat və xidmət mənbələrinin təqdimat səviyyəsində inteqrasiya mexanizmi olan, onlara fərdi giriş üçün vahid giriş nöqtəsi təmin edən məlumat sistemi. 2. istifadəçiyə bu sayt çərçivəsində fəaliyyət göstərən müxtəlif interaktiv İnternet xidmətlərini təqdim edən kompüter şəbəkəsində sayt. Veb portal bir neçə saytdan ibarət ola bilər. Veb sayt - 1. İnternetdə ünvanı ilə təyin olunan yerdir, həmçinin veb səhifələrdən ibarətdir. Statistik müşahidədə, təşkilatın internetdə ən azı bir səhifəsi varsa, məlumatı dərc olunursa və mütəmadi olaraq yenilənirsə, veb saytın mövcudluğu deməkdir. 2. HTTP/HTTPS protokolları vasitəsilə İnternetdə müraciət etmək mümkün olan, vahid mövzulu veb - səhifələrin sistemidir. Veb səhifə - İnternet üçün nəzərdə tutulmuş, ən azı bir hiperkeçidə malik olan, xüsusi format olunmuş və özündə mətn (text), qrafika (graphic), istinadları (hyperlink) və animasiyaları (animation) göstərən sənəddir. Veb səhifə dedikdə veb saytın hər hansı bir səhifəsi nəzərdə tutulur. Veb saytların hazırlanması hər bir veb - səhifəyə uyğun olan informasiyanın yerləşdirilməsi, funksional əlavələrin quraşdırılması və media (şəkil və s.) elementlərinin əlavə edilməsi nəticəsində həyata keçirilir. Veb server - TCP protokoluna əsaslanan sorğulara xidmət etməklə veb səhifələri təmin edən proqram vasitəsi. TCP protokoluna əsaslanan
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 130 sorğu nümunələri HTTP, HTTPS protokollarının sorğularıdır və veb serverlərin digər nümunələri Apache, Internet Information Server və s. Veb ünvan - TCP/IP protokollarının yığını vasitəsi ilə informasiya resursunu müəyyən etməyə imkan verən simvollar dəsti. Vebinar - Veb - konfrans, qayda olaraq, iştirakçıların birtərəfli əlaqəsini nəzərdə tutur. Birgə vebinarlar səsvermə və sorğu sessiyalarının keçirilməsinə imkan verir. Bununla da vebinarın aparıcısı və auditoriya arasında tam qarşılıqlı əlaqə təmin edilir. Vebinar iştirakçıları anonim də ola bilər. Vençur fondu - Əldə ediləcək mənfəətdən müəyyən pay sahibi olmaq şərti ilə innovasiya layihələrinin maliyyələşdirilməsini həyata keçirən hüquqi şəxsdir. Vençur fondları yüksək gəlir əldə etmək məqsədi yüksək risk dərəcəli müəssisələrə və qiymətli kağızlara investisiya qoyurlar. Adətən bu cür qoyuluşlar ən yeni elmi işləmələr, yüksək texnologiyalar sahəsinə edilir. Vençur kapitalı bazarı - Xüsusi risk kapitalının tədavül dairəsidir. Burada subyektlər kimi, bir tərəfdən elmi və innovasiya fəaliyyəti ilə məşğul olan təşkilat və insanlar, digər tərəfdən isə investisiyanı həyata keçirən təşkilat və sahibkarlar çıxış edirlər. Verilən (məlumat) - 1. Texniki vəsaitlərlə saxlanması, emal edilməsi və ötürülməsi üçün formal şəkildə təsvir olunan (kodlaşdırılan) məlumatdır. Verilənlər faktları, mətn, qrafik, müxtəlif şəkilləri, səsləri,
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 131 analoq və ya rəqəm video - seqmentləri təsvir edirlər. 2. Məlumatların avtomatik işlənməsi üçün uyğun formada təqdim edilməsi. Versiyaya Nəzarət Sistemi (VCS) - Dəyişən məlumatlarla işləməyi asanlaşdıran proqram təminatı. Versiyaya nəzarət sistemi sizə eyni sənədin bir neçə versiyasını saxlamağa, zərurət yarandıqda əvvəlki versiyalara qayıtmağa, kimin və nə vaxt dəyişikliyi etdiyini müəyyən etməyə və s. imkan verir. Virtual "pul qabı" - Rəqəmsal simvolların (tokenlərin) saxlanması üçün nəzərdə tutulmuş və sahibinə onlarla əməliyyatlar aparmağa imkan verən proqram və ya proqram - texniki vasitə. Virtual aləm - İnformasiya və kommunikasiya texnologiyalarından istifadə edərək ortaya çıxan və fəaliyyət göstərən cəmiyyət növü. Virtual iqtisadiyyat - İstehsal, paylama, mübadilə, istehlak virtual Kompüter - rəqəmsal məkana keçir. Bu, təkcə istehsala aid deyil, səhiyyəyə, təhsilə, elmə də aiddir. Virtual ofis - İşçilərin kompüter şəbəkəsindən istifadə edərək fərqli yerlərdən əməkdaşlıq etdiyi iş mühiti. Virtual reallıq - Texniki vasitələrlə yaradılan, hisslər vasitəsilə insana ötürülən dünya (obyektlər və subyektlər): görmə, eşitmə, qoxu, toxunma və s. Virtual reallıq həm zərbəni, həm də təsirə reaksiyaları simulyasiya edir.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 132 Virtual reallıq texnologiyası - Mürəkkəb multimedia əməliyyat mühitlərinin köməyi ilə stereoskopik olaraq təqdim edilən "virtual dünyada" real vaxtda birbaşa iştirak illüziyasını reallaşdıran təmassız informasiya qarşılıqlı təsir texnologiyasıdır. Virtual rezident - Xüsusi olaraq yaradılmış rəqəmsal mühitdə qeydiyyatdan keçən və bu mühitdə vergiyə cəlb olunan fəaliyyət göstərən qurum. Virtual şəxsi (özəl) şəbəkə - Ən azı iki kompüter arasında məlumatları virtual tunel vasitəsi ilə şifrələyərək ötürən əlaqə vasitəsidir Virtual ticarət və malların qlobal hərəkəti - Dünyada ən dinamik inkişaf edən texnologiya bazarlarından biridir. İnternetdə ticarət tədricən dünya iqtisadiyyatının ayrılmaz bir hissəsinə çevrilir. Milli əmtəə və xidmət bazarlarının fəaliyyəti, onların dünya iqtisadi sisteminə inteqrasiyası ticarət əməliyyatlarının bütün mərhələlərində informasiya - kommunikasiya texnologiyalarından istifadə kimi başa düşülən virtual ticarətin inkişafı olmadan, o cümlədən malların axtarışı və sifarişi, istehlakçılara malların və xidmətlərin ödənilməsi və çatdırılması da daxil olmaqla mümkün deyildir. Virtual ticarət pərakəndə, topdansatış ticarətində, eləcə də dövlət satınalmalarında tətbiq olunur. Virtual valyuta - Rəqəmsal formada satıla bilən qiymətin rəqəmsal vasitəsidir. Virtual valyuta köçürmə və/və ya hesabi pul vahidi və/və ya qiymətin saxlanması vasitəsi kimi həyata keçirilir. Virtual valyuta qanuni ödəniş vasitəsi statusuna malik deyil. Virtual valyuta nəğdsiz pul
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 133 deyil. Virtual valyuta həm ənənəvi dövlət valyutaları həm də qeyri dövlət özəl valyutalar ola bilər. Virtual valyuta mərkəzləşdirilmiş idarəetmə, nəzarət müəssiəsinə malik deyil. Buna görə də bazar iştirakçıları birbaşa alqı - satqı apara bilərlər. Virtual valyuta – müəyyən alqoritmə hesablanan şifrdir. Virus (kompüter virusu) - Zərərverici proqramdır.Texniki vasitələrlə bir kompüterdən digər kompüterə keçməyə cəhd edən, verilənlərin korlanmasına (dəyişdirilməsi və ya silinməsi) gətirən və ya istifadəçinin işinə mane olan, digər proqramlarda gizlənmiş kiçik həcmli proqramlardır. Virus proqram özünü təxminən bioloji virus kimi aparır: özü - özünə çoxalır, sistem faylları daxilində maskalanır və kompüterə və ya sistemə ziyanlı təsirlər göstərir (əməliyyatlar yerinə yetirir). Vizual - 1. Gözlə və ya aparatla görünən 2.qrafik şəkildə təqdim edilən məlumat Vizuallaşdırma - Bir şəxs tərəfindən qavranılmasını asanlaşdırmaq üçün təhlilin nəticələrini vizual olaraq təqdim etmək bacarığı. VR (virtual reallıq) - Həm təsiri, həm də təsirə reaksiyalarını imitasiya edir. Xüsusi cihazlar vasitəsilə modelləşdirilmiş üçölçülü məkandır. Virtural reallığa dalmaq üçün istifadə olunan əsas cihaz VR - eynəkdir. Eyni zamanda bazarda vibrogödəkçə, bel çantası formasında kompüter və digər məhsullar var.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 134 WiFi texnologiyası - İstifadəçilərin bir - biri ilə ünsiyyət qurmasına və ya 100metrədək məsafədə müxtəlif xidmətlərə simsiz olaraq daxil olmasına imkan verən texnologiya. Y Yardımçı dövlət informasiya ehtiyatı və sistemi - Qurumların sahibi və istifadəçisi olduğu, həmin qurumların daxili fəaliyyətini təmin etmək məqsədi ilə yaradılan informasiya ehtiyatı və sistemi; Yaxşılaşdırıcı innovasiya - Məhsul (xidmət) bazarının xüsusiyyətlərinin (parametrlərinin) yaxşılaşdırılması məqsədi ilə sifariş edilmiş elmi, layihə - texnoloji, yaxud təşkilati işlərin nəticələrinin istifadəsini nəzərdə tutan innovasiyadır. İnnovasiyaların bu növü mövcud tələbatların inkişafı və daha tam təmin olunmasına, göstərilmiş malların (xidmətlərin) yeni nəslinin realizəsinə kömək edir. Yeni istehsal texnologiyaları - Yüksək potensiala malik, lakin artıq özünü sübut etmiş, sürətli inkişaf nümayiş etdirən, lakin ənənəvi texnologiyalarla müqayisədə hələ də çox az yayılmış, qlobal rəqabət qabiliyyətli məhsulların dizaynı və istehsalı üçün istifadə olunan yeni yanaşmalar, materiallar, üsullar və proseslər dəsti.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 135 Yeni nəsil rabitə şəbəkələri - Əşyaların interneti və sənaye interneti qurğularında istifadəsi məqsədilə beşinci nəsil "İnternet" şəbəkəsinə qoşulmaq üçün nəzərdə tutulmuş texnoloji sistemlər. Yerli hesablama şəbəkəsi - İki və ya daha çox kompüteri (ehtimal ki, müxtəlif tipli), habelə bir və ya bir neçə qonşu binada yerləşən printerləri, skanerləri, siqnalizasiya sistemlərini və digər istehsal avadanlıqlarını və ya periferik cihazları birləşdirir və ümumi ünsiyyət vasitələrindən istifadə etmir. Yerli onlayn xidmətlərin indeksi - Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqtisadi və Sosial İnkişaf Departamenti (UN DESA) tərəfindən bələdiyyə səviyyəsində e - hökumətin inkişafını qiymətləndirmək üçün qlobal e - hökumət indeksinin formalaşdırılması çərçivəsində hesablanmış inteqral indeksi. Yol xəritəsi - 1. Obyektin inkişaf strategiyasını, layihənin başlanğıc mərhələlərini və məhsulun tanıtımını vizuallaşdırmaq üçün bir vasitədir. Bu, məqsədə çatmaq üçün lazım olan əsas addımları təsvir edən sənəd və ya qrafik fayldır. 2. Rəqəmsal transformasiya təşəbbüsü, resurs məhdudiyyətləri və mənbələrdən ədalətli istifadə arasındakı əlaqəni nəzərə alaraq rəqəmsal transformasiya strategiyasının həyata keçirilməsi üçün zaman göstəricisi. Yol xəritəsi inkişaf etdirilərkən rəqəmsal transformasiya göstəriciləri rəqəmsal transformasiya təşəbbüslərinin vaxtı nəzərə alınmaqla təqvim dövrləri ilə hesablanır.
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 136 İNGILIS – AZƏRBAYCAN LÜĞƏTI İngilis Azərbaycan 1G 1G 2G 2G 3G 3G 4G 4G 5G 5G Acceptable Use Policy (AUP) Məqbul İstifadə Siyasəti (AUP) Access to the information Məlumata giriş Active subscribers of communication services Rabitə xidmətlərinin aktiv abunəçiləri Additive manufacturing Additiv istehsal Additive technologies Additiv texnologiyalar Advanced manufacturing technology Qabaqcıl istehsal texnologiyaları Adware is software Reklam proqramı Aggregate level of innovation activity İnnovasiya aktivliyinin ümumi səviyyəsi Aggregator Aqreqator (toplayıcı) Algorithm Alqoritm Algorithm economy Alqoritmlərin iqtisadiyyatı Ameliorating innovation Yaxşılaşdırıcı innovasiya Animation Animasiya
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 137 İngilis Azərbaycan Anonymization of personal data Şəxsi məlumatların anonimləşdirilməsi Anonymous networks Anonim şəbəkələr Anti-spam filters Anti-spam filtrlər Antivirus Antivirus API (Application programming interface) API(Tətbiq proqramlaşdırma interfeysi) Application programming interface economy (API) Tətbiqi proqramlaşdırma interfeysi iqtisadiyyatı APİ Applied innovation Tətbiqi innovasiya AR (augmented reality) AR(artırılmış reallıq) Arpanent Arpanet Artificial intelligence (AI) Süni intellekt Artificial intelligence (AI) system Süni intellekt sistemi Artificial intelligence technologies Süni intellekt texnologiyaları ASCII ASCII Assistive technology Assistive texnologiya (köməkçi texnologiya) Assistive Technology Köməkçi texnologiya Automation Avtomatlaşdırma Auxiliary state information resource and system Yardımçı dövlət informasiya ehtiyatı və sistemi Avatar Avatar Basic innovation Bazis innovasiya Big data Big data (böyük həcmli məlumatlar) Big data Böyük məlumatlar bazası BIOS (Basic Input/Output System) BIOS (Əsas Giriş/Çıxış Sistemi) Bit bit
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 138 İngilis Azərbaycan Bitcoin Bitkoin Bitmap bitmap Blockchain Blokçeyn Blockchain technologies Blokçeyn texnologiyaları Blocking of personal data Şəxsi məlumatların bloklanması Blog Blog Blog bloq Blogger Bloger Blogosphere Bloqosfer Bluetooth Bluetooth Bot bot Botnet Botnet Bps BPS (saniyədə bit) Broadband Internet access İnternetə genişzolaqlı çıxış Broadband Genişzolaqlı Build Qurmaq (proqramlaşdırmaq) Business model Biznes model Business process Biznes-proses business process Biznes-proses Byte Bayt Chat Gap (çat) Chat bot Çat bot Chief Digital Officer Rəqəmsal texnologiyalar üzrə direktor Chief Digital Transformation Officer Rəqəmsal transformasiya üzrə direktor Circular economy Dairəvi iqtisadiyyat Cloud Application Management for Platforms (CAMP) Platformalar üçün Bulud Tətbiqinin İdarə Edilməsi (CAMP) Cloud computing Bulud hesablamaları Cloud services Bulud xidmətləri
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 139 İngilis Azərbaycan Cloud storage Bulud saxlama Cloud technologies Bulud texnologiyaları Cloud Technology Provider Bulud Texnologiyası Provayderi Collective use centers (KIM) Kollektiv istifadə mərkəzləri (KİM) Communication channel bandwidth Rabitə kanalının ötürücülük qabiliyyəti Communication tools Əlaqə vasitələri Community cloud İcma buludu Completeness Tamlıq Computer Assisted Instruction(CAI) Kompüter DəstəkTəlimatlar (CAI) Computer attack Kompüter hücumu Computer Based Training (CBT) Kompüter Əsaslı Təlim (CBT) Computer Engineering Kompyuter injinirinqi Computer network Kompyuter şəbəkəsi Computing system Hesablama sistemi Confidentiality of information Məlumatın məxfiliyi Consulting Konsaltinq Consulting infrastructure Konsaltinq infrastrukturu Content Məzmun Cookies Kukilər (Cookies) Cost of innovation İnnovasiya xərcləri Country scientific specialization index Ölkənin elmi ixtisaslaşma indeksi Course Management System (CMS) Məzmun İdarəetmə Sistemi (CMS) Cross-border electronic transaction Sərhədlərarası elektron əməliyyat Cross-border transfer of personal data Şəxsi məlumatların transsərhədlə ötürülməsi
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 140 İngilis Azərbaycan Crowdfunding Kraudfandinq (kütləvi maliyyələşdirmə) Crowdinvesting Kraudinvestinq Crowdsourcing Kraudsorsinq Cryptocurrency Kriptovalyuta Cryptoplatforms Kriptoplatformalar Customization Fərdiləşdirmə Cyberphysical system Kiberfiziki sistem Cyber-physical systems Kiberfiziki sistemlər Cybersecurity Kiber təhlükəsizlik Cyberspace Kiberməkan Cybersquatting Kiberskvotinq Cyberterrorism Kiberterrorçuluq Darknet Darknet (qaranlıq şəbəkə) Darknet markets Darknet bazarı Data Verilən (məlumat) Data analytics Məlumat təhlili Data as a product (DaaP) Məlumat məhsul kimi (DaaP) Data as a service (DaaS) Məlumat xidmət kimi (DaaS) Data controller Şəxsi məlumat üzrə operator Data economy Məlumat iqtisadiyyatı Data markup Məlumatın nişanlanması Data mesh Məlumat toru Data mining Data mining (məlumat hasilatı) Data model Məlumat modeli Data processing Məlumatların emalı Data processing center Məlumat emalı mərkəzi Data processing speed Məlumatların emal sürəti Data protection Məlumatların qorunması Data set Məlumat dəsti Data transmission channels Məlumat ötürmə kanalları
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 141 İngilis Azərbaycan Data type Məlumat növü Data variability Məlumatların dəyişkənliyi (variasiyası) Data veracity Məlumatların doğruluğu Data volatility Məlumat dəyişkənliyi Data volume Məlumatın həcmi Database Məlumat bankı (data bankı) Database Məlumat bazası DDP (Distributed data processing) DDP (Paylanmış məlumatların emalı) Deep web Deep veb (dərin veb) DevOps (development & operations) DevOps (inkişaf vəistismar) DFS (Distributed file system) DFS (Paylanmış fayl sistemi) Digital (electronic) economy Rəqəmsal (elektron) iqtisadiyyat Digital age Rəqəmsal əsr Digital agenda Rəqəmsal gündəlik Digital agriculture Rəqəmsal kənd təsərrüfatı Digital architecture Rəqəmsal memarlıq Digital asset Rəqəmsal aktiv Digital banking Rəqəmsal bankçılıq Digital business Rəqəmsal biznes Digital business space Rəqəmsal biznes məkanı Digital citizen Rəqəmsal vətəndaş Digital competencies Rəqəmsal səriştələr Digital competencies of personnel Kadrların rəqəmsal bacarıqları Digital consumer Rəqəmsal istehlakçı Digital content Rəqəmsal məzmun (kontent) Digital control Rəqəmsal idarəetmə Digital culture Rəqəmsal mədəniyyət Digital currency Rəqəmsal valyuta
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 142 İngilis Azərbaycan Digital development Rəqəmsal inkişaf Digital device Rəqəmsal cihaz Digital economy Rəqəmsal iqtisadiyyat Digital ecosystem Rəqəmsal ekosistem Digital education Rəqəmsal təhsil Digital end-to-end technologies Rəqəmsal sondan-sona texnologiyaları Digital energy Rəqəmsal enerji Digital enterprise Rəqəmsal müəssisə Digital financial assets Rəqəmsal maliyyə aktivləri Digital fluency Rəqəmsal savadlılıq Digital footprint Rəqəmsal iz Digital goods Rəqəmsal mallar (məhsullar) Digital growth Rəqəmsal artım Digital healthcare Rəqəmsal səhiyyə Digital image Rəqəmsal görüntü Digital industry Rəqəmsal industriya Digital industry Rəqəmsal sənaye Digital inequality Məlumat bərabərsizliyi Digital infrastructure Rəqəmsal infrastruktur Digital innovation Rəqəmsal İnnovasiyalar Digital library Rəqəmsal kitabxana Digital literacy Rəqəmsal savad Digital literacy and key competencies of the digital economy Rəqəmsal savad və rəqəmsal iqtisadiyyatın əsas səlahiyyətləri Digital market Rəqəmsal bazar Digital marketing Rəqəmsal marketinq Digital maturity Rəqəmsal yetkinlik Digital maturity of the company Şirkətin rəqəmsal yetkinliyi Digital platform Rəqəmsal platforma
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 143 İngilis Azərbaycan Digital process Rəqəmsal proses Digital product Rəqəmsal məhsul Digital product (service) Rəqəmsal məhsul (xidmət) Digital professional skill Peşəkar rəqəmsal bacarıq Digital revolution Rəqəmsal inqilab Digital rights Rəqəmsal hüquqlar Digital science Rəqəmsal elm Digital sector of economy İqtisadiyyatın rəqəmsal sektoru Digital service Rəqəmsal xidmət Digital Signage rəqəmsal lövhə Digital skills Rəqəmsal bacarıqlar Digital society Rəqəmsal cəmiyyət Digital society Rəqəmsal cəmiyyət Digital sovereignty Rəqəmsal suverenlik Digital sovereignty of the country Ölkənin rəqəmsal suverenliyi Digital space Rəqəmsal məkan Digital strategy Rəqəmsal strategiya Digital streaming Rəqəmsal axın Digital technology Rəqəmsal texnologiya Digital television Rəqəmsal televiziya Digital transaction Rəqəmsal əməliyyat Digital transformation Rəqəmsal transformasiya Digital transformation Rəqəmsal transformasiya Digital Transformation Initiative Rəqəmsal Transformasiya Təşəbbüsü Digital Transformation Leader Rəqəmsal Transformasiya üzrə rəhbər Digital transformation of the economy İqtisadiyyatın rəqəmsal transformasiyası Digital transformation office Rəqəmsal transformasiya ofisi
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 144 İngilis Azərbaycan Digital transformation strategy Rəqəmsal transformasiya strategiyası Digital transformation strategy option Rəqəmsal transformasiya strategiyası seçimi/variantı Digital twin Rəqəmsal əkiz Digitalization Rəqəmsallaşma Digitalization Index Rəqəmsallaşma İndeksi Dissemination of information Məlumatın yayılması Distance learning technologies Distant təhsil texnologiyaları Distributor Distribyutor DLT (Distributed ledger technology) DLT(Paylanmış hesablar sistemi və ya Bölüşdürülmüş kitabça texnologiyası) DOI (Digital object identifier) DOI (Rəqəmsal obyektin identifikatoru) E- learning Elektron təhsil Ecosystem Ekosistem Ecosystem of the digital economy Rəqəmsal iqtisadiyyatın ekosistemi Educational programs in the field of information security İnformasiya təhlükəsizliyi sahəsində təhsil proqramları E-education E-təhsil E-farming Elektron kənd təsərrüfatı (E-kənd təsərrüfatı) e-government Elektron hökumət (E-hökümət) E-government development index Elektron hökumətin inkişafı indeksi E-government infrastructure Elektron hökumət infrastrukturu E-health Elektron səhiyyə Electron currency Elektron valyuta Electronic business Elektron biznes Electronic business Elektron sahibkarlıq fəaliyyəti
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 145 İngilis Azərbaycan Electronic commerce Elektron ticarət Electronic culture Elektron mədəniyyət Electronic data interchange Elektron məlumat mübadiləsi Electronic digital signature Elektron rəqəmsal imza Electronic document Elektron sənəd Electronic document management Elektron sənəd dövriyyəsi Electronic economy Elektron iqtisadiyyat Electronic economy Elektron iqtisadiyyat Electronic Government Information System (EHIS) Elektron Hökumət İnformasiya Sistemi (EHİS) Electronic marketplace Elektron ticarət platforması Electronic message Elektron mesaj Electronic money Elektron pul Electronic purchases and sales of goods, works, services by organizations Təşkilatlar tərəfindən məhsulların, işlərin, xidmətlərin elektron alqı -satqısı Electronic readiness Elektron hazırlıq Electronic signature Elektron imza Electronic state Elektron dövlət (E-dövlət) Electronic transaction Elektron əməliyyat E-marketing Elektron marketinq End-to-end business Е2Е biznes Engineering İnjinirinq Engineering centers İnjinirinq mərkəzləri Enterprise digital strategy Müəssisənin rəqəmsal strategiyası Entrepreneurship support centers Sahibkarlığı dəstəkləmə mərkəzləri Extranet Extranet Feedback Feedback (əks əlaqə) Financial bots Maliyyə botları Financial infrastructure Maliyyə infrastrukturu
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 146 İngilis Azərbaycan First industrial revolution (Industry 1.0) Birinci Sənaye İnqilabı (Sənaye 1.0) Fişinq Fişinq Fog computing Duman hesablaması Fourth Industrial Revolution (Industrial 4.0) Dördüncü sənaye inqilabı (Sənaye inqilabı 4.0) Free software Sərbəst proqram təminatı Freedom of information İnformasiya azadlığı Freelancer Freelancer Gadget Qacet Game bot Oyun botu General scheme of digital transformation Rəqəmsal transformasiyanın ümumi sxemi Gig economy Gig-İqtisadiyyat Git Git GitHub GitHub Global Competitiveness Index Qlobal Rəqabətlilik İndeksi Global Cybersecurity Index Qlobal Kiber Təhlükəsizlik İndeksi Global information infrastructure Qlobal informasiya infrastrukturu Global information network Qlobal məlumat şəbəkəsi Global Innovation Index Qlobal İnnovasiya İndeksi Hacker Haker Hardware Aparat təminatı Hardware support Aparat dəstəyi Hosting Hostinq Hybrid applications Hibrid tətbiqlər Hybrid cloud Hibrid bulud ICT Development Index İKT İnkişaf İndeksi ICT-enabled service İKT əsaslı xidmət Improvement innovation Təkmilləşdirmə innovasiyası
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 147 İngilis Azərbaycan Independent Software Vendors (ISV) Müstəqil Proqram Təchizatçıları (ISV) Index of Production Driver İstehsalçı Drayver İndeksi Industrial Internet Sənaye İnterneti Influencerin İnfluençerinq Information İnformasiya Information and communication infrastructure İnformasiya və kommunikasiya infrastrukturu Information and communication technologies İnformasiya-kommunukasiya texnologiyaları Information and communication technology (ICT) costs İnformasiya və kommunikasiya texnologiyası (İKT) xərcləri Information and telecommunication network İnformasiya və telekommunikasiya şəbəkəsi Information commmunicatin technologies (ICT) İnformasiya-kommunukasiya Information crime İnformasiya cinayəti Information environment İnformasiya mühiti Information holder Məlumat sahibi Information industry İnformasiya sənayesi Information infrastructure İnformasiya infrastrukturu Information legislation İnformasiya hüququ Information market İnformasiya bazarı Information network İnformasiya şəbəkəsi Information potential İnformasiya potensialı İnformation processes İnformasiya prosesləri Information product İnformasiya məhsulu Information provision Məlumatın verilməsi Information resource İnformasiya mənbəyi Information resource user İnformasiya ehtiyatının istifadəçisi
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 148 İngilis Azərbaycan Information security İnformasiya təhlükəsizliyi Information security products İnformasiya təhlükəsizliyi sahəsindəki məhsullar Information security services İnformasiya təhlükəsizliyi xidmətləri Information security tools İnformasiya təhlükəsizliyi vasitələri Information service İnformasiya xidməti Information society İnformasiya cəmiyyəti Information society İnformasiya cəmiyyəti Information sphere İnformasiya sahəsi Information system İnformasiya sistemi Information system operator Məlumat sistemi operatoru Information technologies İnformasiya texnologiyaları Information technology industry İnformasiya texnologiyaları sahəsi Information technology market İnformasiya texnologiyaları bazarı Information war İnformasiya müharibəsi Information weapon İnformasiya silahı Informational space İnformasiya məkanı Informatization İnformasiyalaşdırma Infrastructure İnfrastruktur Infrastructure as a Service (IaaS) İnfrastruktur xidməti (IaaS) Innovation İnnovasiya Innovation İnnovatika Innovation center İnnovasiya mərkəzi Innovation Development Areas (IDAs) İnnovasiya inkişafı əraziləri (İİƏ) Innovation ecosystem İnnovasiya ekosistemi Innovation fund İnnovasiya fondu Innovation market İnnovasiyalar bazarı
RƏQƏMSAL İQTİSADİYYAT. İZAHLI LÜĞƏT 149 İngilis Azərbaycan Innovation policy İnnovasiya siyasəti Innovation policy of the state Dövlətin innovasiya siyasəti Innovation potential İnnovasiya potensialı Innovation potential İnnovasiya potensialı Innovation process İnnovasiya prosesi Innovation program İnnovasiya proqramı Innovation program İnnovasiya proqramı Innovation projects İnnovasiya layihələri Innovation-investment infrastructure İnnovasiya-investisiya infrastrukturu Innovation-investment process İnnovasiya-investisiya prosesi Innovation-technology center İnnovasiya-texnologiya mərkəzi Innovative activity İnnovasiya fəaliyyəti Innovative activity of the organization Təşkilatın innovativ fəaliyyəti Innovative goods, works, services İnnovativ məhsullar, işlər, xidmətlər Integration İnteqrasiya Integrative (complex) innovation Birləşdirici (kompleks) innovasiya Intellectual labor market İntellektual əmək bazarı Intelligent mobility İntellektual mobillik Interactive İnteraktiv Internal costs for the development of the digital economy Rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı üçün daxili xərclər International Digital Economy and Society Index (DESI) Rəqəmsal İqtisadiyyat və Cəmiyyət İndeksi International Networked Readiness Index Beynəlxalq Şəbəkə hazırlığı indeksi Internet İnternet Internet access subscribers İnternetə daxil olan abunəçilər