นวัตกรรมการใช้ประโยชน์ของสมุนไพรกับการสร้างความเข้มแข็งชุมชน1

๑๔๐

๔. การควบคุมคุณภาพสินคาสําเร็จรูปก:อนส:งจําหน:ายเป3นขั้นตอนหลังจากกระบวนการผลิต
การควบคุมข้ันน้ีก็ตองระวัง การตรวจสอบคุณภาพ การคัดเลือกผลิตภัณฑสําเร็จรูป การบรรจุ การ
ขนส:งตา: งๆ เพือ่ ใหสินคาส:งถึงลูกคาไดตามเงือ่ นไขและขอกําหนดทไ่ี ดตกลง

๒. ขยายขอบเขตทางธุรกิจ นวัตกรรมทางธุรกิจเพื่อความยั่งยืน การที่ธุรกิจจะประสบ
ความสําเร็จและ ย่ังยืนได ธุรกิจตองคนหา นวัตกรรมธุรกิจออกสู:ตลาดอย:างต:อเน่ือง นวัตกรรมมิใช:
เพียงแค:ความคิดสรางสรรค ความคิดใหม:ๆ แต:ตองเป3น ความคิดใหม:ๆท่ีสามารถขายได หรือ การทํา
ใหความคิดใหม:ๆ มีมูลค:าเชิงพาณิชย แหล:งท่ีสําคัญที่สุดของการเกิดนวัตกรรม อย:ูท่ีลูกคาหรือตลาด
การแข:งขันเพราะจะแสดงถึงความตองการของผูบริโภค ความมีผลิตภัณฑใหม:ที่คู:แข:งนําหนาเขามาสู:
ตลาดจะสรางอัตราเร:งสนู: วัตกรรมใหมข: องธรุ กจิ

๑. ตองมีความกาวหนาในองคความรูและเทคโนโลยี ในลักษณะวัฒนธรรมการเรียนแบบรับรู
ซ่ึงในต:างประเทศมีการพัฒนาต:อยอดความรูและเทคโนโลยีข้ันสูงอย:างต:อเนื่อง จากการสรางพื้นฐาน
มาอยา: งยาวนาน โดยเฉพาะสถาบันการศึกษาและธุรกิจเอกชนทีเ่ ป3นบรษิ ทั ระดบั โลก

๒. การสรางนวตั กรรมใหม: ๆ ของธุรกิจ แยกเปน3

๒.๑ นวัตกรรมผลิตภัณฑ เป3นการใชเทคโนโลยีขั้นสูงหรือความรูใหม:เพ่ือผลิตสินคา
หรอื ผลิตภัณฑออกมาสตู: ลาด

๒.๒ นวตั กรรมกระบวนการทางธุรกจิ ทสี่ ามารถใสห: รือสรางนวตั กรรมใหม: ๆ เพื่อให
ธุรกจิ มีความแตกต:างเหนอื คูแ: ข:งขัน

๒.๓ นวัตกรรมธุรกิจความรู คือ การที่ธุรกิจมุ:งสนใจในนวัตกรรมผลิตภัณฑและ
นวัตกรรมกระบวนการมาอยา: งยาวนาน จึงเกิดความคิดใหม:ท่ีจะแสวงหานวัตกรรมใหม:ทางธุรกิจ เช:น
นวัตกรรมการตลาด นวัตกรรมการจัดการ เพราะเป3นส่ิงที่ครอบคลุมประเด็นนวัตกรรมใหม: ๆ ท่ี
เกดิ ขึ้น

๓. การเพิ่มอัตราเรง: ส:นู วัตกรรมใหมๆ:

๓.๑ เรง: การเรียนรู ความรูใหม: เทคโนโลยใี หม: จากทกุ แหง: ท่วั ทกุ ที่จากทุกมมุ โลก

๓.๒ ธุรกิจคงตองทบทวนความคิดใหม:ว:า การเป3นองคกรแห:งการเรียนรู นั้น เป3น
การศึกษาและเรียนรูแบบวัฒนธรรมการเรียนรูแบบการรับรู วัฒนธรรมการเรียนรูแบบการผลิตภาพ
หรอื การเรยี นรูแบบนวัตกรรมและผลิตภาพ

๑๔๑

๓.๓ ธุรกิจตองเรียนรูและเขาใจทั้งนวัตกรรมผลิตภัณฑ นวัตกรรมกระบวนการและ
นวัตกรรมธุรกิจความรูการเป3นองคกรแบบใหม:ที่องคกรนวัตกรรมและผลิตภาพจะทําใหธุรกิจเป3น
ธุรกจิ แห:งนวัตกรรมท่ีมนี วัตกรรมใหม: ๆ เกิดขึ้นไดอยา: งย่งั ยืน

๔. ขยายขอบเขตคุณภาพของผลิตภัณฑ ม:ุงพัฒนาในผลิตภัณฑเดิม และผลิตภัณฑเดิม เป3น
Single Brand เป3นการขยายแบรนดดานลึก (Brand Depth) มีลักษณะการขยายขอบเขตของแบรนด
เป3นไปไดในบางทิศทาง เพราะถูกกําหนดโดยป>จจัย ๔ ตัว คือ เทคโนโลยี กลุ:มลูกคา ช:องทางการจัด
จําหนา: ย และคุณภาพ

๕. ลดตนทุนและวัตถุดิบในการผลิต ทําอย:างไรใหตนทุนต่ํา. การทํางานเพื่อลดตนทุน ตอง
คาํ นงึ ถึงสงิ่ ต:างๆ ตอ: ไปนี้ คอื

๑.ระมัดระวังการทาํ งานไมใ: หเกดิ การ สูญเสยี วัตถุดิบหรือสูญเสียใหนอยท่ีสุด และไม:
ใชวัตถุดิบเกนิ กําหนด

๒.ซอื้ และเกบ็ พัสดคุ งคลงั ในปรมิ าณพอดี เพอื่ ไม:ใหเกิดกรณพี ัสดุหมดอายกุ :อนใชงาน
๓.ลองหาวสั ดทุ ีม่ คี ุณสมบตั ิเหมอื นกันแต:ราคาตํ่ากวา:
๔.หมั่นดูแลทาํ ความสะอาดและตรวจสอบเครือ่ งจักรทุกวัน
อย:าใหเคร่ืองจักรทาํ งานทง้ั ทย่ี งั ไม:พรอม
๖.ถา: ยเอกสารใหถูกตองต้งั แต:ครั้งแรก
๗.อยา: ปลอ: ยใหเกิดการสูญเปล:า เช:น รองาน รออุปกรณ จนตองไปทํางานล:วงเวลา
๘.ปรับวิธีทํางานใหง:ายขึ้นและใชเวลานอยลง ๘ วิธีง:ายๆ เหล:านี้ หากไดมีการ
ดําเนินการอย:างตอ: เน่อื งจรงิ จัง รับรองว:าเห็นผล
๖. พัฒนาคุณภาพการผลติ
จากการพัฒนาผลิตภัณฑไปสู:การพัฒนากระบวนการทํางาน การพัฒนาโดยกล:ุมควบคุม
คุณภาพจนถึงการควบคุมคุณภาพทั่วท้ังองคกร โดยมีเป|าหมายสําคัญดังนี้ คือ การเพ่ิมผลผลิตของ
องคกร ความพยามในการเพิ่มผลผลิตใหกับองคกร ทําใหประเทศประสบความสําเร็จในการพัฒนา
อตุ สาหกรรมและการคานในทุกดาน

บทท่ี ๕

สรุป และขอเสนอแนะ

การศึกษาในครั้งนี้มีวัตถุสรางนวัตกรรมการใชประโยชนของสมุนไพรกับการสรางความ
เขมแข็งชุมชน ตลอดจนการศึกษาหารูปแบบท่ีจะนําไปพัฒนา การร:วมกลุ:มเพ่ือดําเนินกิจกรรมศึกษา
การจัดการใชประโยชนของสมุนไพรกับการสรางความเขมแข็งชุมชน โดยรวมถึงการศึกษาป>ญหาและ
อุปสรรคในการปรับปรุงแกไขการใชประโยชนของสมนุ ไพรกบั การสรางความเขมแข็งชุมชนในเทศบาล
ตําบลยางฮอม อาํ เภอขุนตาล จงั หวดั เชียงราย

ประชากรแกล:ุมตัวอย:างท่ีใชในการวิจัยคร้ังน้ี ไดแก: โดยเลือกกลุ:มตัวอย:างจาก สมาชิกสภา
หมอเมืองพื้นบาน ผูนําทองถิ่น และประชาชนท่ีใชประโยชนของสมุนไพร อําเภอขุนตาล จังหวัด
เชยี งราย จํานวน ๓๔ คน กลม:ุ ตัวอย:างท่ใี ชในการวจิ ัย ใชวิธกี ารสุ:มตัวอยา: งแบบเจาะจง

การศึกษาวิจัยวัตกรรมการใชประโยชนของสมุนไพรกับการสรางความเขมแข็งชุมชนเป3น
การศึกษาแบบผสมผสานจากเอกสารแผนพัฒนา ๓ ป‰ และการศึกษาในภาคสนามทําการศึกษาเฉพาะ
สมาชิกสภาหมอเมืองลานนาเชียงราย(ผูผลิต) ผูนําทองถ่ิน และประชาชนท่ีใชประโยชนของสมุนไพร
โดยเนนการศกึ ษาเชงิ สาํ รวจเครอ่ื งมือในการศึกษา คือ การสนทนากล:ุม (Focus Group) ซ่ึงในอดีตถึง
ป>จจุบันไดมีการหารูปแบบในการสนับสนุนใหเกิดเป3นรูปธรรมครอบคลุ:มทุกพ้ืนท่ี จากการจัดสรร
ดานงบประมาณและการบริหารจดั การขององคการส:วนทองถิ่นซึง่ สรุปการศึกษาได ดังนี้

๕.๑ สรุปผลศกึ ษากระบวนการสบื สานภูมิปpญญาทองถิ่น การใชประโยชนของสมุนไพร
เพื่อสขุ ภาพสรางความเขมแขง็ ชุมชน

จากการวิจัยคร้ังนี้ ไดแก: หมอเมือง ผูนําทองถ่ิน และประชาชนท่ีใชประโยชนของสมุนไพร
ตําบลยางฮอม อําเภอขุนตาล จังหวัดเชียงราย การวิเคราะหขอมูลพ้ืนฐานการจัดการวัตกรรมการใช
ประโยชนของสมุนไพรกับการสรางความเขมแข็งชุมชน ไดแก: กลุ:มตัวอย:างในพ้ืนที่ตําบลยางฮอม
อําเภอขนุ ตาล จังหวัดเชยี งราย

การสืบทอดภูมิป>ญญาทองถิ่นการใชประโยชนจากสมุนไพรกับการสรางความเขมแข็งชุมชน
พบว:า นโยบายของผูบรหิ ารทองถน่ิ และแผนพัฒนาเทศบาลตาํ บลยางฮอม ๓ ป‰ (พ.ศ. ๒๕๖๐-๒๕๖๑)

๑๔๓

ยังไม:มีการสนับสนุนโดยยึดหลักป>ญหาความเดือดรอนและผลประโยชนของประชาชนเป3นหลักมี
ค:อนขางนอยอยู: การแกไขป>ญหาความเดือดรอนของประชาชนเม่ือเปรียบเทียบกับโครงสรางพื้นฐาน
ของชุมชน การก:อสราง ซ:อมแซม ปรับปรุง ถนนสายต:าง ๆ มีจํานวนมาก ยุทธศาสตรท่ี ๓ การดํารง
ฐานวัฒนธรรมลานนา เพื่อเพ่ิมมูลค:าการท:องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมเชิงนิเวศ และเชิงสุขภาพยังไม:
สอดคลองกับความตองการของชุมชนอย:างแทจริง การจัดทํางบประมาณ โครงการการพัฒนา
คุณภาพชวี ติ และสงั คมลดลงตามลําดับ การสืบสานภูมิป>ญญาทองถ่ินท่ีจะใชประโยชนจากสมุนไพรจึง
มีนอย แนวทางในการบริหารจัดการสมุนไพรท่ีเป3นตนทุนทางสังคมแทบจะสูญหาย กิจกรรมดาน
วิชาการ ประเพณี วัฒนธรรม การมีส:วนร:วมของชุมชนแทบจะไม:พบเห็นในชุมชน การสืบทอดภูมิ
ป>ญญาส:วนมากมาจากบรรพบุรุษที่เป3นผูถ:ายทอดความรูใหร:ุนลูกรุ:นหลาน บุคคลที่จะไดรับการ
ถ:ายทอดท่ีมาจากนอกครอบครับแทบจะไม:มี ผูที่สนใจสมุนไพรจึงมีการศึกษาคนควาดวยตนเอง
เพ่ือที่จะนํามาซึ่งอาชีพท่ีจะสรางรายไดใหกับตนเอง ผูท่ีชอบหรือสนใจนําประโยชนสมุนไพรมารักษา
โรคพยายามศกึ ษาแหล:งเรยี นรูจากพับสา จากการเล:ามาจากอดีต เพื่อจะนํามาผลิตเสริมสรางรายไดที่
จะกาวสู:กระบวนการภาคอุตสาหกรรมทางอาหาร ยา เคร่ืองดื่ม เคร่ืองสําอาง ที่จะสรางรายไดใน
สภาวะเศรษฐกิจตกต่ํา การว:างงานของคนที่อาศยั อยู:ในชมุ ชนเร่มิ มากขน้ึ ตามลําดับ

การใชประโยชนจากสมุนไพรสรางความเขมแขง็ ชุมชนสามารถแบ:งพจิ ารณาได ดงั นี้
๑. ตนน้ํา

การพิจารณาการใชประโยชนจากสมุนไพรซึ่งเป3นกระบวนการตนนํ้าท่ีมีการผลิตดาน
วัตถุดิบเบ้ืองตนท่ีจะนํามาใชในกระบวนการผลิตในระดับต:อไปจะตองมีลักษณะตามที่ตองการ คือ
ดานสายพนั ธพุ ืช คุณภาพของสมนุ ไพร และปรมิ าณมากพอกบั ความตองการแปรรูปตามเวลาที่กําหนด
การผลิตสมุนไพรจะตองตรงตามวัตถุประสงคที่เป3นมิตรกับส่ิงแวดลอม การจัดเก็บท่ีถูกวิธี การ
คดั เลือกสิ่งแปลกปลอม และมรี าคาตามสภาพความเป3นจรงิ ท่เี หมาะสม

- จํานวนหมอเมอื ง กลม:ุ ของหมอเมอื ง
- การวางแผนร:วมกันกบั ทุกภาคสว: น
- การบริหารจดั การอยา: งมรี ะบบ ขนั้ ตอน
- ลักษณะกลม:ุ หมอเมือง
- การเพ่มิ รายได ความคุมคา:
- การสรางเครอื ขา: ยสมุนไพร
๒. การกําหนดพ้ืนท่ี ระบบการผลิตท่ีเหมาะสม การใชป”ุยอินทรีย ลดการใชสารเคมีในการ
ผลิต การใชเทคโนโลยีท่ีเหมาะสมกับการผลิตในพ้ืนที่ และการพัฒนากระบวนการผลิตที่เป3นมิตรกับ
ธรรมชาติ

๑๔๔

๓. การเก็บสมุนไพร การบริหารจัดการผลิตท่ีมีความเหมาะสมกับพันธุพืชและพ้ืนที่การ
เพาะปลูก

๔. การเก็บเกีย่ วสมุนไพร ในวัน เวลาท่ีเหมาะสม
๕. การลดความเสย่ี งจากการใชประโยชนจากสมุนไพรไม:ถูกวธิ ี
การพฒั นาสมนุ ไพรสู:การแปรรปู ทไี่ ดมาตรฐานสากลจะตองผ:านกระบวนการที่มีคุณภาพ ดังนี้
๑. การใชเทคโนโลยีการผลิตที่เหมาะสมกับกระบวนการผลิตลดความสูญเสียจากการผลิต มี
ประสิทธิภาพ
๒. การนํานวัตกรรมมาใชในการพฒั นาการผลิตภัณฑอยา: งเหมาะสม
๓. การเกบ็ รักษาสมุนไพรจะตองมคี ุณภาพ
๔. บรรจภุ ณั ฑสมนุ ไพรจะตองมคี วามเป3นสากล
๕. สินคาทีไ่ ดจากการแปรรปู ทุกชนิดจะตองมีการรบั รองมาตรฐานสากล
๒. กลางนาํ้
เป3นกระบวนการผลิตที่รับช:วงจากตนนํ้าส:ูการแปรรูปของสมุนไพรท่ีมีลักษณะการบริหาร
จัดการท่ีถูกวิธี เนนการท่ีนํามาใชรักษาผูปzวยที่สรางความเช่ือถือ สะดวก พรอมบริโภค สมุนไพรที่มี
การแปรรูปจะตองเปน3 ผลิตภัณฑทตี่ รงความตองการของผูบริโภค ท่ีมีวัยที่แตกต:างกัน และจะตองเป3น
มิตรกับสิ่งแวดลอม มีคุณภาพดานสรรพคุณที่มีการศึกษาทดลองที่เป3นมาตรฐานสากล เหมาะสมกับ
การรกั ษาผปู zวย ตลอดจนความเปน3 ธรรมดานราคาท่ีเหมาะสม
ในการแปรรูปที่จะตองมีการคัดกรองสมุนไพรที่เป3นไปตามคุณลักษณะที่ตองการแลว การ
แปรรูปท่ไี ดมาตรฐานทจ่ี ะตองนาํ มาซึง่ คุณภาพของสมนุ ไพรจะตองคํานงึ ดงั น้ี
๑. สายพันธุท่ีเป3นวัตถุดิบ คุณภาพท่ีเป3นสรรพคุณของตัวสมุนไพร ปริมาณที่เหมาะสมและ
การเก็บเกย่ี วตามชว: งเวลาทไี่ ดคุณภาพดีท่สี ดุ
๒. วสั ดุและอปุ กรณทใี่ ชในกระบวนการแปรรปู จะตองมีความเหมาะสม และปลอดภัย
๓. เครอ่ื งจกั รจะตองมีมาตรฐานเชือ่ ถอื ได
๔. การบรรจภุ ัณฑจะตองเปน3 มาตรฐานสากล
๓. ปลายน้ํา
เป3นกระบวนการสุดทายในการนําผลิตภัณฑท่ีผลิตขึ้นมาเพื่อสนองความตองการของชุมชนที่
ตองการนําไปรักษาโรค จะตองมีมาตรฐานดานความปลอดภัย รสชาติ มีคุณประโยชนต:อสุขภาพและ
เป3นมิตรตอ: ธรรมชาติ ราคายตุ ธิ รรม ซึง่ มีป>จจยั ทมี่ ผี ลกระทบต:อการปฏิบตั งิ านอย:หู ลายอย:าง ดงั นี้
๑. ตลาด เปน3 ป>จจัยท่สี :งผลต:อตนนํ้า กลางน้ําเป3นอย:างยิ่งท่ีเป3นกระบวนการผลิตและแปรรูป
ที่จะตองคํานงึ ถงึ องคประกอบหลายอย:าง ดังนี้
- ผลติ ภณั ฑสมุนไพร

๑๔๕

- ชนดิ ของสมนุ ไพร
- การออกแบบผลติ ภัณฑในรปู แบบตา: ง ๆ เช:น ยาเมด็ แค็บซูล เปน3 ตน
- ลกั ษณะของการคาสมนุ ไพร
- การบริหารจดั การดานการคาสมนุ ไพร
กระบวนการในการจดั ป>จจัยท่ีสง: ผลกระทบในการจาํ หน:ายสมุนไพร
๑. ปริมาณวัตถดุ บิ คณุ ภาพ แหล:งผลิตสมนุ ไพร สถานท่ีและฤดกู าล
๒. การออกแบบบรรจุภณั ฑ
๓. วัสดแุ ละอุปกรณ
๔. ชอ: งทางในการจาํ หน:ายสมุนไพร
กระบวนการแปรรูปสมุนไพรท่สี :งผลกระทบกระบวนการบริหารจัดการในภาพรว: ม
๑. การนาํ เทคโนโลยมี าใชในการผลติ สมุนไพร เพอื่ พัฒนาคณุ ภาพ ความเส่ียง ในการจัดการ
๒. การบรหิ ารจัดการระบบท่ีมปี ระสทิ ธิภาพ
๓. การพัฒนาวิธกี ารจําหน:ายในพ้ืนที่และนอกพ้นื ท่มี ากข้นึ
๒. ดานการบรโิ ภค จะตองสรางความมนั่ ใจใหผูบรโิ ภคโดยตรงไดเพราะเปน3 การนาํ ไปใชรักษา
สขุ ภาพของมนษุ ยทมี่ คี วามรอบคอบตอ: ชวี ติ จะตองมีองคประกอบ ดังนี้
๑. ความมั่นใจในผลติ ภัณฑสมุนไพรในการบรโิ ภค
๒. ความเชือ่ และทัศนคตติ :อสมนุ ไพร
๓. พฤติกรรมการใชสมุนไพรรักษาโรคซ่ึงมีความเกี่ยวของกับ ชนิด ปริมาณ คุณภาพ และ
แหล:งผลิตสมนุ ไพร
๔. สรรพคุณของสมุนไพรใชรักษาโรค
๕. การส:งเสรมิ อาชพี การสรางรายไดในการบรโิ ภคสมนุ ไพร

๕.๒ ศึกษาการพัฒนาสมุนไพรเพื่อสขุ ภาพสรางความเขมแขง็ ชมุ ชนเชิงพาณชิ ย

กระบวนการพัฒนาสมุนไพรเพ่ือสุขภาพที่จะสามารถส:ูเชิงพาณิชยไดจะตองมีการระดม
ความคดิ ประสบการณของปราชญในชมุ ชน ตลอดจนการส:งเสริมดานวิชาการจากแพทยแผนไทยของ
โรงพยาบาลท่ีจะมาเสริมดานองคความรูในการผลิตที่ซับซอน เพื่อสรางความเช่ือม่ัน ปลอดภัยใหกับ
ผูบริโภค

ผลจากการสนทนากลมุe การใชประโยชนจากสมุนไพรกับการสรางความเขมแขง็ ชุมชน
การสํารวจแหล:งขอมูลของภูมิป>ญญาทองถิ่น จากการใชประโยชนจากสมุนไพรในการนํามา
รักษาโรคจะตองมีการพัฒนาในเรื่องของวัตถุดิบท่ีจะนํามาผลิตภัณฑที่จําเป3นจะตองมีการควบคุมการ

๑๔๖

ปลูกที่มีสภาพภูมิอากาศท่ีเหมาะสม การจัดตั้งศูนยเรียนรูในการใหการอบรมความรูใหม: ๆ ท่ีจะ
ตองการนาํ มาเทคนิคน้ันมาเผยแพร:ใหกับชุมชนไดเขาใจ การแลกเปลี่ยนเรียนรูจะตองมีอย:างต:อเนื่อง
และเป3นจุดเปล่ียนที่จะมีการปรับปรุงแกไขในผลิตภัณฑสมุนไพรใหสอดคลองกับการตลาดที่ตองการ
การสนับสนุนจากองคกรภาครัฐและเอกชนก็เป3นส:วนหนึ่งที่จะขับเคล่ือนหมอเมืองพื้นบานและ
สมนุ ไพรไดมกี ารพฒั นา

กลุม: หมอเมืองจะตองมีการรวบรวมพนั ธสุ มุนไพรที่ใชประโยชนในการรักษาโดยการจัดต้ังศูนย
สมนุ ไพรที่มีพนั ธกจิ หลักในการพฒั นา ส:งเสรมิ สนับสนุน ขบั เคลอื่ นสมุนไพรใหสู:มาตรฐานสากล ดงั นี้

๑. รวบรวมพนั ธุสมุนไพรทใ่ี ชรกั ษาโรคในพื้นท่ี การคดั เลอื กสายพนั ธุ
๒. การวิจัย การพัฒนาสมุนไพรที่ใชรักษาแต:ละสายพันธุ การจําแนกสายพันธุ การนําสู:
หองปฏิบัตกิ ารวิเคราะหสรรพคณุ ใหชัดเจน
๓. การสรางเครอื ขา: ย ในการบรหิ ารจัดการสมุนไพรใหมีมาตรฐานสากล
ผลจากการสมั ภาษณการใชประโยชนจากสมุนไพรกบั การสรางความเขมแข็งชมุ ชน
การสัมภาษณผูใชประโยชนของสมุนไพรกับการสรางความเขมแข็งชุมชนในสถานท่ีใหบริการ
สมุนไพรซ่ึงมวี ัดบานหวยสัก โรงเรียนสมนุ ไพรบานหวยสกั ประชาชนทใี่ ชประโยชนจากสมนุ ไพรในการ
รักษาโรคในชีวิตประจําวัน แพทยแผนไทยโรงพยาบาลขุนตาล ซึ่งแหล:งที่ใหบริการสมุนไพรส:วนมาก
จะนิยมใชแพทยแผนไทยโรงพยาบาลขุนตาลเป3นหลัก เม่ือพิจารณาจากความเช่ือม่ัน ความปลอดภัย
ในการรักษาดวยสมุนไพรจะมีมาตรฐานกว:าท่ีอ่ืน ๆ เพราะการใชบริการส:วนใหญ:ที่เลือกโรงพยาบาล
อนั เนอื่ งมาจากไมต: องมีคา: ใชจ:ายใด ๆ ซ่ึงเป3นการบริการฟรีแก:ประชาชน ความสนใจที่จะใชบริการจึง
มมี ากกว:าแหลง: ใหบริการอื่น ผลที่พบการใชสมุนไพรรกั ษาโรคสว: นใหญเ: ปน3 การบรรเทา หรือการรักษา
เบื้องตนก:อนไปหาหมอ
ความรว: มมอื กบั ทุกภาคส:วนส:งผลใหมีการพัฒนาคุณภาพของสมุนไพรอย:างต:อเน่ือง โดยมีสิ่ง
ทีจ่ ะตองทําใหเปน3 รูปธรรม สรางความเชือ่ ถอื ความม่ันใจใหกบั ผบู รโิ ภคสมนุ ไพรในการรักษาโรค ดังน้ี
๑. สรางระบบการบริหารจดั การฐานขอมูลสมนุ ไพรในระบบสารสนเทศในจงั หวัดเชยี งราย
๒. สรางระบบเครือข:ายในพื้นท่ี และสมาชิกสภาหมอเมืองในการการเผยแพร:องคความรูใหม:
ในเรือ่ งสมนุ ไพรใหกับผูที่สนใจ
๓. ส:งเสริม สนบั สนนุ ผลติ ภัณฑสมนุ ไพรของจังหวดั เชยี งรายใหมีการพฒั นาเฉพาะดาน
การใชประโยชนจากสมุนไพรสรางความเขมแข็งชุมชนเพื่อส:งเสริมสุขภาพของชุมชนและผูท่ี
นาํ สมุนไพรรักษาโรค ทําใหเกิดความร:วมมือทุกภาคส:วนการกําหนดทิศทางการสรางรายไดของคนใน
พื้นที่ซึ่งเป3นมิตรต:อสิ่งแวดลอม ความหลากหลายทางชีวภาพของสมุนไพรท่ีจะนําเผยแพร:และ
ถ:ายทอดโดยรวมกลุ:มทําการรวบรวมสมุนไพร พรอมภูมิป>ญญาทองถ่ินสรางผลิตภัณฑจากสมุนไพรให
มีมูลค:าเพ่ิมสรางรายไดแก:ประชาชนในพ้ืนท่ีแลวนําความคิดเห็นของหมอพื้นบานทุกแง:มุมมาทําการ

๑๔๗

ยกระดับสมนุ ไพรสเู: ชิงพาณชิ ยระดับกลางน้าํ ตนนาํ้ ทีม่ ศี ักยภาพในพื้นที่และค:าเฉล่ียพื้นฐานท่ีแตกต:าง
กัน ศักยภาพในการบริหารจัดการดานสมุนไพรในพื้นที่นํามาหารือร:วมกัน สามารถประสานความ
ร:วมมือเครือข:ายอ่ืน ๆ และขอความอนุเคราะหความร:วมมือหองปฏิบัติการทางวิทยาศาสตรของ
โรงพยาบาลพญาเม็งราย โรงพยาบาลขุนตาลที่ไดมาตรฐานสากล ในการน้ีไดดําเนินพัฒนาการบริหาร
จัดการใหสอดคลองกับนโยบายของประเทศโดยการวางแผนกลุ:มผลิตภัณฑสมุนไพรพื้นบานใหมีการ
ร:วมกล:ุมกันเพื่อสะดวกในการจัดการ การอบรม การใหความรูใหม:ทางดานสมุนไพร ผลิตภัณฑ
ช:วยเหลือซ่ึงกันและกัน และการดําเนินงานประสานงาน ช:วยเหลือซ่ึงกันและกันพัฒนาสมุนไพรใหมี
ประสิทธิภาพมากขึ้นตลอดจนการประชาสัมพันธถึงสรรพคุณที่ไม:เป3นพิษ และเป3นมิตรต:อ
สภาพแวดลอม

ผลจาการสัมภาษณการใชประโยชนจากสมุนไพรกบั การสรางความเขมแขง็ ชุมชน
การสมั ภาษณผูใชประโยชนของสมุนไพรกับการสรางความเขมแข็งชุมชนในสถานที่ใหบริการ
สมนุ ไพรซึง่ มวี ัดบานหวยสกั โรงเรียนสมนุ ไพรบานหวยสกั ประชาชนที่ใชประโยชนจากสมนุ ไพรในการ
รักษาโรคในชีวิตประจําวัน แพทยแผนไทยโรงพยาบาลขุนตาล ซึ่งแหล:งท่ีใหบริการสมุนไพรส:วนมาก
จะนิยมใชแพทยแผนไทยโรงพยาบาลขุนตาลเป3นหลัก เม่ือพิจารณาจากความเช่ือมั่น ความปลอดภัย
ในการรักษาดวยสมุนไพรจะมีมาตรฐานกว:าท่ีอื่น ๆ เพราะการใชบริการส:วนใหญ:ที่เลือกโรงพยาบาล
อนั เนื่องมาจากไม:ตองมคี า: ใชจ:ายใด ๆ ซ่ึงเป3นการบริการฟรีแก:ประชาชน ความสนใจท่ีจะใชบริการจึง
มีมากกว:าแหลง: ใหบรกิ ารอืน่ ผลท่พี บการใชสมนุ ไพรรกั ษาโรคส:วนใหญ:เป3นการบรรเทา หรือการรักษา
เบอ้ื งตนกอ: นไปหาหมอ
กิจกรรมการประชุมเชิงวิชาการเพอ่ื กําหนดแนวทางการพัฒนาชุมชนสมุนไพรเพื่อสขุ ภาพ
การประชุมไดถกู จดั ขึน้ ในวนั ท่ี ๑๕ มิถุนายน ๒๕๕๐ เวลา ๑๘.๐๐ น. ณ ศาลาเอนกประสงค
โดยมีผูใหญ:บานเป3นประธาน ไดนําสถานการณท่ีเกิดขึ้นในชุมชนต้ังแต:อดีตจนถึงป>จจุบัน ขอมูลท่ีได
จากการประชุมคร้ังก:อนที่มีการคนหาป>ญหาและจัดลําดับความสําคัญของป>ญหาขอมูลที่ไดจากการ
เดินสํารวจ ถึงแหล:งประโยชนต:าง ๆ ท่ีชุมชนมีอยู: หลังจากน้ันใหกลุ:มช:วยกันใหขอมูลเพ่ิมเติมและ
แกไขขอมูลท่ไี ม:ถูกตอง วเิ คราะหจดุ อ:อน จดุ แข็งของชุมชน และชว: ยกันพิจารณาศักยภาพของตนเองที่
พฒั นาไปสก:ู ารเป3นชุมชนนา: อยู: และกาํ หนดแผนปฏิบตั ิการท่ีสามารถนําไปสู:การปฏิบัติไดทันที สรุปได
ดงั น้คี วามหมาย มกี ารเสนอความคดิ เห็นกันอย:างกวางขวาง โดยแต:ละคนจะให
ความสําคัญในแต:ละประเด็นแตกต:างกัน ส:วนมากจะใหความสําคัญกับเร่ืองรายได ท่ีจะทําใหมีเงิน
สาํ หรับใชจา: ย โดยเฉพาะกับเรือ่ งเงนิ ทนุ สาํ หรับทําการเกษตร และการศึกษาของบุตร จนสุดทายมี๗๐
การลงความเหน็ และผูวิจัยเสนอแนะว:าควรจะมีการเสนอเป3นวิสัยทัศน หรือคําขวัญส้ัน ๆ ไดใจความ
ที่ทุกคนตองการ และสรุปไดว:าชุมชนน:าอย:ูในมุมมองของชุมชน คือ กินดี อย:ูดี มีแฮง มีศีลมีธรรม ซึ่ง
แต:ละคํามีความหมายดังนี้ ๑ ) กินดี คือ การท่ีชาวบานทุกคนมีรายไดเพียงพอกับค:าใชจ:าย ทั้งค:า

๑๔๘

ลงทุนการทํามาหากินซึ่งจะนํามาซึ่งความเป3นอย:ูท่ีดีขึ้น ค:าใชจ:ายในครัวเรือน ค:าเทอมบุตร เป3นตน
๒ ) อยู:ดี คือ มีบานเป3นของตัวเองท่ีมั่นคงป|องกันแดดฝนได มีท่ีดินเป3นของตัวเอง บานเมืองสงบ
ปลอดภยั จากโจรผูราย ไม:มลี กั เล็กขโมยนอย และมีส่ิงแวดลอมทดี่ ี อากาศปลอดโปร:งสบาย ไม:มีกลิ่นขี้
หมู ไม:มีขยะ ๓) มีแฮง คือ สุขภาพสมบูรณแข็ง ไม:เจ็บไขไดปzวยสามารถออกไปทํางานได ไดรับการ
ตรวจเช็คร:างกายเป3นประจํา ไม:ตองไปหาหมอไกล ๆ หมู:บานสะอาด ปลอดจากสารพิษตกคาง เด็ก
เล็กไดรับการฉีดวัคซีนครบ ไม:มีโรคระบาด ๔) มีศีลมีธรรมคือ ผูใหญ:และผูสูงอายุเป3นตัวอย:างท่ีดีแก:
เยาวชนไมด: ื่มเหลา สบู บุหร่ี เขาวดั วัดฟ>งธรรมในวนั ศีลวันพระ มีการสืบถอดภมู ิปญ> ญาพ้ืน เช:น การตัด
ตุง การทําโคมประดับ ดนตรีพื้นเมือง เป3นตนรวมทั้งถ:ายทอดประเพณีวัฒนธรรมต:าง ๆ โดยเฉพาะ
ประเพณีท่ีเก่ียวกับพุทธศาสนาจุดแข็งของชุมชน ไดแก: มีผูนําที่ดี มีความสามัคคีในหม:ูคณะ มีกองทุน
เงนิ ลานไวเป3นแหล:งทุนสําหรับทําการเกษตร มีนํ้าประปาภูเขาไวใชในชุมชน มีวัดไวสําหรับทํานุบํารุง
จิตใจมีกล:มุ ตา: ง ๆ ในการช:วยทาํ กิจกรรมตา: ง ๆ ในหมบู: านใหลลุ :วงไปไดดวยดีจุดอ:อนของชุมชน ไดแก:
ผูใหญ:เป3นตัวอย:างที่ไม:ดีต:อเด็กในการดื่มสุรา เด็กเยาวชนขับรถเสียงดัง ไม:มีเงินทุนในการประกอบ
อาชีพ การศึกษานอย ส่ิงแวดลอมไม:ดีเหม็นกล่ินขี้หมูในการจัดลําดับความสําคัญของป>ญหา พบว:า
ปญ> หาเกอื บทกุ ป>ญหามีความสําคัญต:อชุมชนใกลเคียงกัน มีความเกี่ยวของทับซอนกันดวย ดังนั้นกลุ:ม
จึงพิจารณาถึงความเป3นได ความยากง:ายของการแกป>ญหา และงบประมาณท่ีมี หลังจากน้ันจึงใหทุก
คนยกมือเลือกป>ญหาท่ีจะแกไขก:อน แลวร:วมกันระดมความเห็นอีกคร้ังในการทําแผนปฏิบัติการ ซ่ึง
แสดงใหเห็นวา: ชมุ ชนมีความสามารถที่คนหาศกั ยภาพของตนเองในการแกไขป>ญหา หรือพัฒนาตนเอง
ในดานต:าง ๆ ไดเปน3 อยา: งดี และมศี กั ยภาพในการพัฒนาชมุ ชนไปสู:ชุมชนนา: อยไ:ู ด

๕.๓ นําเสนอองคความรจู ากการวจิ ยั

ความคดิ รวบยอด หลักการ วิธกี าร ที่อยใ:ู นตาํ รา อยู:ในหองสมุด ซึ่งอยู:ภายนอกตัวบุคคล ท่ีส่ัง
สมกนั มาเพือ่ ใหคนรุ:นหลงั ไดเรยี นรู โครงสรางความรู ความรทู ีอ่ ยู:ภายในตวั บคุ คล ทีเ่ กดิ จากการเรียนรู
ของบุคคลนั้นๆ ซึ่งไมไ: ดลอกเลยี นมาจากองคความรู แตผ: เู รียนตองสรางข้ึนมาดวยตนเอง เป3นความรูท่ี
เกิดข้ึนใหม: เมื่อพัฒนาโครงสรางความรูต:อไปก็สามารถสรางผลงานเป3นองคความรูใหคนอ่ืนคนควา

องคความรู เป3นความรูท่ีเกิดขึ้นต:อเรื่องยาสมุนไพรทองถ่ิน ซ่ึงอาจเกิดขึ้นจากการถ:ายทอด
จากประสบการณ หรือ จากการวิเคราะหและสังเคราะหขอมูล โดยความรูเกิดข้ึนน้ันผูรับสามารถ
นาํ ไปใชไดโดยตรง หรือสามารถนํามาปรับใชได เพ่ือใหเหมาะกับสถานการณหรืองานท่ีกระทําอยู:เป3น
ความรูท่ีเกิดข้ึน โดยความรูที่เกิดข้ึนนั้นผูรับสามารถนําไปใชในลักษณะมีลักษณะเป3นนามธรรม
มากกว:ารปู ธรรม

๑๔๙

การจัดการองคความรู เปน3 การรวบรวมองคความรูทมี่ ีอยู: ซง่ึ กระจดั กระจายอย:ูในตัวบุคคลหรือ
เอกสาร มาพัฒนาใหเป3นระบบ เพือ่ ใหทกุ คนสามารถเขาถึงความรู และพฒั นาตนเองใหเป3นผูรู รวมท้ัง
ปฏิบัติงานไดอย:างมีประสิทธิภาพ อันจะส:งผลใหองคกรมีความสามารถในเชิงพาณิชยซ่ีงแบ:งออก ๒
ประเภท คอื

๑. ความรูที่ฝ>งอยู:ในคน เป3นความรูท่ีไดจากประสบการณ พรสวรรคหรือสัญชาตญาณของแต:
ละบุคคลในการทําความเขาใจในสิ่งต:างๆ เป3นความรูท่ีไม:สามารถถ:ายทอดออกมาเป3นคําพูดหรือลาย
ลกั ษณอกั ษรไดเป3นความรูแบบนามธรรม

๒. ความรทู ีช่ ัดแจง เป3นความรูทส่ี ามารถรวบรวม ถ:ายทอดไดโดยผ:านวิธีต:างๆ เช:น การบันทึก
เปน3 ลายลกั ษณอกั ษร ทฤษฎีคู:มอื ต:าง ๆ ชดุ ความรยู าสมนุ ไพรท่ีเป3นความรูแบบรปู ธรรม

๕.๔ ขอเสนอแนะจากผลการศกึ ษา

ป>ญหาและอุปสรรคการใชประโยชนจากสมุนไพรกับการสรางความเขมแข็งชุมชน การมีส:วน
ร:วมของชุมชน โดยเฉพาะผูนําในชุมชนที่จะใหความสนใจ ผูท่ีส:งเสริม สนับสนุนใหมีการรณรงคใช
สมุนไพรใกลตวั ในการรกั ษาเบ้อื งตน

๑. การสืบสานภูมิป>ญญาในอดีตถึงป>จจุบันซ่ึงเป3นการสืบสานใหลูกหลานท่ีตองการสืบต:อกัน
ไปเพื่อเป3นอาชีพ หารายไดเลี้ยงครอบครัว ป>จจุบันการส:งเสริมใหมีการพัฒนาดานคุณภาพ ความ
ปลอดภัย การนํามารักษาไม:ชัดเจนทั้งการปฏิบัติและเชิงนโยบายของภาครัฐ การดําเนินกิจกรรม
ทางดานสมุนไพรมีนอย ตลอดจนการการจูงใจทีจะเขามาศึกษาคนควายังมีนอย การเรียนการสอน
สถาบนั การศึกษายงั มขี ดี จํากัดในการรับนักศึกษา ภูมิป>ญญาที่สืบทอดมีวงจํากัดแคบจึงยากที่จะมีการ
สบื สาน

๒. การมีส:วนร:วม ประชาชนและหมอเมืองพื้นบานจะตองมีการพัฒนา สืบสาน ฟFGนฟูสมุนไพร
ไวคู:กับชุมชนแลวการมีส:วนร:วมท่ีเป3นอิสระโดยความสมัครใจ ในการร:วมคิด ร:วมตัดสินใจ ร:วมลงมือ
การปฏิบัติ รว: มประเมินผล และรว: มกับประโยชนการมีส:วนร:วมของประชาชนก็มีความจําเป3นจะเป3น
อันหน่ึงกนั เดียวกนั กิจกรรรมการพัฒนาของรัฐตามทม่ี ีการส:งเสริม สนับสนุนในการเขาร:วมในพิธี หรื
งานต:าง ๆ ที่รัฐกําหนด ประชาชน กลุ:ม ชุมชน ร:วมกันคิดและตัดสินใจกําหนดทิศทางการพัฒนาการ
ดํารงชีวิต ร:วมปฏิบัติตามแผนของกลุ:มหรือของชุมชนและรับประโยชนร:วมกันโดยรัฐเป3นเพียง
ผูสนับสนุน ผูนําชุมชนจะตองมีบทบาทในการส:งเสริมใหมีการปรับตัวของชุมชนในการพรอมรับการ
เปลยี่ นแปลงในการทาํ งานร:วมกันเป3นทมี การทํางานที่จะตองมกี ารเก่ียวของกนั ตั้งแต:ตนนํ้า กลางนํ้า
และปลายนา้ํ

๑๕๐

๓. สถานบริการ การกระทําหรือดําเนินการอย:างใดอย:างหน่ึงเพ่ือตอบสนองความตองการ
ของบุคคลหรือองคกรใหไดรับความพึงพอใจสมความม:ุงหมายที่บุคคลหรือองคกรน้ันตองการ
ผลสาํ เรจ็ ของการบริการขึ้นอยก:ู บั ความพึงพอใจซึ่งเป3นเร่ืองของความรูสึก ครอบครัว เพ่ือนฝูง หรือใน
สังคมขยายท่ีมากข้ึน ลวนแลวแต:มีการกระทําเพ่ือใหคนอื่นไดรับความสุขท่ีเกิดจากความพึงพอใจ
ทั้งสิ้น ทางชุมชนจะตองคํานึงถึงสถานท่ีในการตอนรับผูทีเขามาศึกษา ดูงาน หองนํ้าท่ีมีเพียงพอต:อ
การมาเยอื น รานอาหารสะอาด ความพรอมดานชุมชนทุกมติ ิจะตองมีการพฒั นาใหสอดคลองกับสภาพ
ทีเ่ ป3นปจ> จุบัน

๔. การจัดกลุ:มเพ่ือเป3นกล:ุมผูที่สนใจจะเป3นรูปแบบของชมรมของผูอนุรักษภูมิป>ญญาทองถิ่น
ท่ีจะตองมีหนาที่ในการถ:ายทอดองคความรูที่เป3นตนทุนในอดีตสู:คนร:ุนใหม:ใหคงอย:ูคู:ชุมชนไม:ใหสูญ
หาย การจัดต้ังศูนยเรียนรูเพ่ือมีการจัดกิจกรรมร:วมกันในการแลกเปล่ียนเรียนรูในองคความรูเดิม
และองคความรูใหม:ท่ีเก่ียวของกับสมุนไพร การจัดการบริหารกล:ุมจะตองมีการทําเป3นระบบการ
บริหารจะตองการแบ:งป>นหนาที่ มีระเบียบ การเงิน การคลังเพื่อที่จะทํากิจกรรมอย:างสะดวก
นอกจากนย้ี งั มีการดําเนินงานในรูปแบบท่ีจะตองขับเคล่ือนเครือข:ายเพ่ือท่ีจะไดมีสมาชิกมากข้ึน กลุ:ม
จะตองมีการพัฒนาสมาชกิ ในการรับขอมูลข:าวสารอย:างต:อเน่ือง

๕. การสนับสนุนใหรับใบอนุญาต ซึ่งในอดีตการส:งเสริม หรือการสนับสนุนใหหมอเมือง
พื้นบานไดมีโอกาสไดรับใบประกอบวิชาชีพทางการแพทยแผนโบราณเพ่ือการรักษาค:อนขางยากหรือ
เปน3 ไปไมไ: ด แมนว:าหมอเมืองพื้นบานจะมีประวัติการรักษาเป3นท่ียอมรับของคนท่ัวไป มีความชํานาญ
ตั้งแต:บรรพบุรุษสรางความเช่ือถือใหกับผูเขาการรักษา สิ่งเหล:านี้จึงเป3นไปไดยากที่จะสนับสนุนให
ไดรับอนุญาตใบประกอบวิชาชีพเพราะส:วนใหญ:หมอเมืองพ้ืนบานจบการศึกษาในระดับต่ํา การให
โอกาสทางการศึกษาในชนบทห:างไกลในอดีตมีนอย ความเลื่อมลํ้าของสังคมประกิตยังมีช:องว:าง
มากมายท่ีไมส: ามารถใหไดมีการเรียนการศึกษาไดกวางขวาง องคความรูท่ีไดส:วนมากศึกษาเรียนรูจาก
บรรพบุรุษ สถาบันท่ีใหความรูทางดานสมุนไพรยังมีนอยปราชญชาวบานที่ทําการรักษาโรคดวย
สมุนไพรในป>จจบุ นั จงึ มนี อยและกาํ ลังจะหายไปในสังคมป>จจบุ ัน

ขอเสนอแนะการแกไขปpญหา
การนําสมุนไพรมารักษาโรคซ่ึงมีขีดจํากัดในการใชในอัตราที่เหมาะสม ประกอบกับการศึกษา
ตัวยาสมนุ ไพรมนี อย ผทู ่จี ะเขามาขับเคลอ่ื นเร่ืองวิชาการ ศึกษาอย:างแทจริงในการใชสมุนไพรทั้งรอน
และเย็นว:ามีตัวอย:างเป3นอย:างไร รับประทานหรือใชจํานวนมากนอยเท:าไหร: การที่ใชสมุนไพรรักษา
เป3นเวลาเท:าไหรจ: ึงจะหาย สง่ิ ต:าง ๆ เหล:าน้ีส:งผลใหความเช่ือถือของผูบริโภคขาดความเชื่อมั่น ไม:ว:า
จะเป3นการจดั เกบ็ อยา: งไรจะรกั ษาคุณภาพยาสมนุ ไพรไวได ป>ญหาและอุปสรรคไม:ไดรับการสนใจของ
ผูท่ีเก่ียวของ ความสําคัญท่ีจะเป3นไปไดในการพัฒนาต:อยอดสมุนไพรใหมีการนําไปใชในครัวเรือน
โรงพยาบาลชุมชนยงั มนี อย กลมุ: ทเ่ี กดิ ข้ึนโดยการรวมตวั ของผูท่ีสนใจสมนุ ไพรจงึ หายไปในท่ีสุด ดังน้ัน

๑๕๑

การท่ีจะใหสมุนไพรมีความเชื่อม่ันของผูบริโภคจะตองใหองคของรัฐและเอกชนเขามามีบทบาทในการ
ขับเคลื่อนตั้งแต:วตั ถดุ บิ กระบวนการผลติ และผลติ ภณั ฑท่ไี ดมาตรฐานสากล ดังน้ี

๑. บุคลากรที่มีความรู ท่ีจะตองมีการผลิตบุคลากรท่ีมีความรูทางดานสมุนไพรใหมีจํานวน
มากจากสถาบันการศึกษาอย:างเป3นจริงเป3นจัง เพราะอดีตการสืบสานภูมิป>ญญาทองถ่ินจะมาจาก
บรรพบุรุษ จึงมีป>ญหาในการเผยแพร:องคความรูส:ูสังคม การที่จะพัฒนาสมุนไพรไดนั้นจะตองมีส:วน
ร:วมของประชาชน วัด โรงเรียนที่เป3นฐานรากทางสังคม การส:งเสริมใหปลูกพืชสมุนไพรในวัด
โรงเรียน และตามบานประชาชนจึงจะทําใหมีแหล:งวัตถุดิบที่เพียงพอต:อการกาวสู:ภาคอุตสาหกรรม
สมนุ ไพร ส:วนกระบวนการผลิตจะตองใหหน:วยงานที่เก่ียวของในพ้ืนท่ีมาช:วยในการใหความรูส:ูชุมชน
ผลผลิตท่ีไดจะตองมีรานคาชุมชน สถานท่ีจําหน:ายยาสมุนไพรในหม:ูบาน และการเป„ดช:องทาง
จําหนา: ยในงานหรือกจิ กรรมท่ีทางรฐั และเอกชนจดั ข้นึ ในแตล: ะป‰

๒. วตั ถุดิบ การผลติ ภัณฑสมนุ ไพรจะเกิดข้นึ ไดจะตองการเร่ิมที่วตั ถดุ ิบที่จะตองมีคุณภาพจึงมี
ความจําเปน3 ท่ีหนว: ยงานของรัฐและเอกชนเขามาบริการความรูใหประชาชนที่สนใจไดรูถึงวิธีการผลิตที่
ถูกตอง การเก็บยาสมุนไพร การรักษาไวในสถานท่ี การท่ีสมุนไพรไดปลูกกันในพื้นท่ีหรือนอกพื้นท่ี
ส:วนมากกระจัดกระจายยากต:อการรวบรวม จึงมีจําเป3นจะตองมีการส:งเสริมปลูกพืชสมุนไพรข้ึนใน
พ้ืนที่เพื่อการรวบรวมง:าย การใหความรูในการดูแล ตลอดจนการพัฒนาการปลูกที่ถูกวิธี การกําจัด
ศัตรูพืชไดอย:างเหมาะสม และพรอมท่ีจะป|อนผลผลติ สก:ู ระบวนการผลิตไดอย:างเพียงพอ

๓. การรณรงคการใชสมุนไพรรักษาโรค การสนับสนุนใหมีการนําสมุนไพรมารักษาโรคใน
ชุมชนลดคา: นยิ มนํายานอกมารักษาจะตองมกี ารปลูกฝ>งใหกับคนรุ:นใหม: หรือการจัดการเรียนการสอน
ในหลักสูตรการศึกษาทั้งในระบบและนอกระบบ การศึกษาใหความรูแก:ผูสนใจในการนําพืชสมุนไพร
มาใชในการรักษาโรคทั้ง ราก ใบ ลําตน เปลือก ว:ามีสรรพคุณในการรักษาอะไร ปริมาณมากนอย
เพียงใด ระยะเวลาในการรกั ษาตลอดจนการติดตามประเมินการรกั ษา

๔. การเปลี่ยนแปลงทางสังคม ค:านิยมคนป>จจุบันใชเวลาทํางานกับภาคอุตสาหกรรมมากข้ึน
อันเนื่องจากสภาพการณทางดานสังคมเศรษฐกิจไดมีค:าครองชีพสูงข้ึนตามลําดับ ส่ิงอํานวยความ
สะดวกที่จําเป3นต:อชีวิตมากขึ้นจึงจะตองมีการพัฒนาส:ูสังคมใหม:ท่ีตองคํานึงถึงเวลาเป3นสําคัญ การท่ี
เจ็บปzวยแลวใชวิธีการนําสมุนไพรมารักษาใหหายเร็วนั้นเป3นไปไดยาก ประกอบกับการทํางานไม:
สอดคลองกับสภาพจริง ความนิยมที่จะนํามาใชจึงมีนอยไปเรื่อย ๆ ความจําเป3นที่จะตองพัฒนาใหมี
กาวหนาทางวิชาการทีจ่ ะใหผลิตภณั ฑมีคณุ ภาพเท:าเทยี มกบั ยาปฏชิ วี นะ

๕. การพัฒนาผลิตภัณฑสมุนไพร การท่ีหน:วยงานภาครัฐและเอกชนมาช:วยในการพัฒนา
ผลิตภัณฑนั้นมีนอยเพราะการพัฒนาส:วนอื่น ๆ ท่ีสรางความคุมทุนกว:าการที่จะมาพัฒนาทางพืช
สมุนไพรเพราะเหตุผลว:าการพัฒนาเมืองไปไกลที่จะมาสนใจส่ิงเหล:าน้ี การที่จะรวบรวมองคความรูมี
นอย การร:วมกล:มุ ไม:มเี อกภาพ เสถียรภาพในการผลิต กระบวนการ ผลิตผล จึงเห็นเป3นรูปธรรมนอย

๑๕๒

มาก การพฒั นาทกุ วันนก้ี ม็ าจากผูทส่ี นใจลองผิดลองถูก ยังไม:มีการยอมรับในการพัฒนา การใหการ
รบั รองมาตรฐานยังไมเ: กิดขนึ้ อย:างแทจรงิ

๖. การใหการสนับสนุนกล:ุมหมอเมืองพ้ืนบานในเรื่องใบอนุญาตประกอบวิชาชีพแพทยแผน
โบราณ เป3นเรื่องยากท่ีจะใหทางส:วนที่เกี่ยวของรับรองหรือใหใบอนุญาตประกอบวิชาชีพเพราะ
กระบวนการผลิตยงั ไมไ: ดมาตรฐาน การจดั เก็บสมนุ ไพร ความรูที่หมอเมืองพ้ืนบานยังไม:เป3นที่ยอมรับ
ว:ามีมาตรฐานตามกฎเกณฑท่ีวางไว ถึงจะมีการจัดอบรม สัมมนา เพื่อใหความรูอย:ูสมํ่าเสมอก็ตาม
ความรทู ห่ี มอเมืองพืน้ บานมีจะนาํ ไปสอบเพ่ือการวัดเกณฑมาตรฐานถือว:ายากไม:สามารถผ:านเกณฑได
เพราะความรูท่ีมีไม:สามารถจะนํามาวัดได การวินิจฉัยโรคของหมอเมืองพ้ืนบานยังถือว:าไม:เป3นท่ี
ชัดเจนต:างคนตา: งทํา

๗. ผลิตชุดความรูดานสมุนไพร การรวบรวมองคความรูไวในเอกสารหรืออีเล็คทรอนิคสใน
อดตี สูป: จ> จบุ ันยงั ไมเ: กดิ ขึ้นอย:างเป3นจริงเปน3 จงั มากนกั การที่จะเขียนลงในตํารานั้นจะตองมีการทดลอง
หรือมีการยอมรับว:าสมุนไพรน้ันดี ถูกตอง สามารถรักษาโรคไดจริง การรวบรวมจึงเป3นไปไดยาก
เพราะหมอเมืองพ้ืนบานแต:ละคนจะหวงแหนความรูที่ตนมีไม:ยอมใหนํามาเผยแพร: ประกอบกับไม:มี
นักวิชาการที่สนใจที่จะเขามาบริหารจัดการชุมชนอย:างแทจริง อีกประการหน่ึงท่ีนักวิชาการเก็บ
รวบรวมองคความรูในชมุ ชนไปเปน3 ผลงานของตนเอง

๕.๕ ขอเสนอแนะสําหรับการวจิ ยั ในครั้งตeอไป

จากผลการศึกษานวัตกรรมการใชประโยชนของสมุนไพรกับการสรางความเขมแข็งชุมชนเชิง
เอกสาร และเชิงคุณภาพที่เก่ียวของกับการจัดนวัตกรรมการใชประโยชนของสมุนไพรกับการสราง
ความเขมแข็งชุมชน ตําบลยางฮอม อําเภอขุนตาล จังหวัดเชียงราย พบว:า การใชประโยชนของ
สมุนไพร การสรางเศรษฐกจิ จากการทอ: งเที่ยว โดยเฉพาะชุมชนทองถ่นิ ทอี่ ยู:กับพื้นที่ สามารถยกระดับ
ไปสู:การท:องเท่ียวท่ีชุมชนไดรูทุน รูศักยภาพของตัวเอง ทุนทางสังคม หรือท:ุนท่ีเป3นผูรูในชุมชน ภูมิ
ป>ญญาทองถิ่นของชุมชนบนฐานงานวิจัยเพื่อเสริมสรางเศรษฐกิจและรายไดใหกับชุมชนทองถ่ิน เป3น
การจัดการท:องเท่ียวเพ่ือเฟGFอฟูชีวิตชุมชนทองถ่ินในดานการวางแผน การใชจ:าย โครงการ และการมี
สว: นรว: มจากผลการศกึ ษาคร้งั น้ี จงึ มขี อเสนอแนะในระดบั ต:าง ๆ ดังน้ี

๕.๕.๑ การสืบสานภูมิปpญญาทองถ่ินการใชประโยชนจากสมุนไพรกับการสรางความ
เขมแข็งชมุ ชน

การสบื สานภมู ิป>ญญาทองถิน่ ในการใชประโยชนจากสมนุ ไพรในอดีตถึงปจ> จุบนั มกี ารสืบสานท่ี
ไม:ยอมใหมีการเปล่ียนแปลง ไม:ว:าจะเป3นองคความรูท่ีไดศึกษารํ่าเรียนมาจากบรรพบุรุษ การสืบทอด
ถ:ายความรูจึงไม:เกิดข้ึน เพราะว:ามีความเช่ือว:าความรูน้ีจะตองอยู:ค:ูกับวงคตระกูล คนอ่ืนไม:สามารถ

๑๕๓

เรียนรูเอาไปประกอบวิชาชีพได ส่ิงเหล:าน้ีเป3นป>ญหามานานไม:ไดรับการไขภูมิป>ญญาท่ีมีสืบทอด
ลูกหลานเทา: น้ัน การเรียนรูไม:เกิดข้ึนอย:างแทจริง การพัฒนาไม:ว:าจะเป3นตัวยาสมุนไพร กระบวนการ
ผลิตท่ีถูกวิธี การใชประโยชนจากสมุนไพร เพ่ือการรักษาโรคจึงไม:เกิดความมั่นใจของผูบริโภค การ
พัฒนาประสบการณ การศกึ ษาคนควาดวยตนเอง การหวงแหนสมบัติท่ีสืบทอดมาโดยไม:มีการแบ:งป>น
จงึ เป3นการยากท่จี ะไปชว: ยเหลือ ใหความรูใหเกดิ ผลติ ภัณฑทไ่ี ดมาตรฐาน

๕.๕.๒ การสนบั สนุนการผลติ ภณั ฑการใชประโยชนจากสมนุ ไพร
การใชประโยชนสมนุ ไพรท้ังการปรงุ เป3นตวั ยา การอบสมุนไพร ยาผง เปน3 น้ํามัน ลูกกลอน ลูก
ประคบ แคบซูล ทั้งหลายเหล:าน้ีลวนแต:สนับสนุนใหมีช:องทางในการจําหน:ายท้ังส้ิน การพัฒนา
ผลิตภัณฑสมุนไพรใหเทียบเท:ายาปฏิชีวนะในเรื่องของตัวยา บรรจุภัณฑสิ่งเหล:าน้ีจะตองมีการพัฒนา
ใหต:อเนื่อง ทุกโรคท่ีสมุนไพรสามารถบรรเทา หรือรักษาได แต:ใชระยะเวลานาน สิ่งที่สําคัญในการ
ขับเคลื่อนสมุนไพรเพราะมีราคาถูกยาบางชนิดยังเป3นท้ังยาและอาหาร ผูปzวยสามารถปลูกในบาน
รักษาตนเองได
๕.๕.๔ การใชประโยชนจากสมนุ ไพร
การใชประโยชนจากสมุนไพรในชีวิตประจําวันท่ีอย:ูค:ูกับวิถีชุมชนมานาน การนําสมุนไพรมา
รักษาโรคหรือสขุ ภาพมีการนํามาทัง้ การดื่มกิน รับประทาน ทา ถู นวด ประคบ ดองสุรา ประโยชนท่ีใช
ท้ังหมดนี้เป3นการนําวิธีการรักษาแบบสมัยโบราณที่สืบทอดกันมา การใชสมุนไพรมีประโยชนในการ
รกั ษาในอดีตที่ทําใหสุขภาวะของชุมชนดีขึ้นประกอบกับสามารถปลูกเอง กินเองได ทั้งรูปแบบอาหาร
และยา การปรุงยาสมุนไพรมีข้ันตอนง:ายไม:ย:ุงยากประโยชนไม:ใช:เฉพาะยารักษาโรค ยังช:วยในการ
ระบายไดอกี สมนุ ไพรสาํ หรบั ผูใหบริการยังชว: ยใหเกดิ อาชีพ รายไดใหกับครอบครัวลดการเดินทางเขา
ในเมอื งเพอ่ื หางานทาํ ความอบอน:ุ เกดิ ขึ้นในครอบครับ การพัฒนาสังคมก็ตามมาในทีสดุ
๕.๕.๕ การสรางความเขมแข็งชุมชน
ความสามัคคีเกิดข้ึนในครอบครัวเน่ืองจากมีอาชีพ รายไดเสริมเขามาในบาน การร:วมมือร:วม
ใจในการมีส:วนร:วมที่จะจัดกลุ:มที่มีความสนใจเดียวกัน อาชีพเดียวกัน ส่ิงดังกล:าวจึงเป3นการร:วมกัน
เป3นทีมเพื่อท่ีจะมีอํานาจในการศึกษา คนควา ขอรับความช:วยเหลือจากภาครัฐและเอกชนในการให
การสนับสนุนท้ังงบประมาณ และวิทยากรท่ีจะใหความรู การปลูกจิตสํานึก การใหคนในชุมชนรู
ตนทุนของชุมชนในการเสริมสรางงาน รายไดท่ีเกิดจากสมุนไพร และมีการพัฒนาเป3นแหล:งท:องเท่ียว
เพ่ือสุขภาพตามเสนทางสมุนไพรทองถ่ินตลอดจนการเขามาศึกษาดูงาน เป3นท่ีพักผ:อน แหล:งเรียนรู
แลกเปลี่ยนซ่ึงกันและกัน การเผยแพร:องคความรูใหม: นวัตกรรมใหม:ที่เกิดจากการพัฒนาสมุนไพร
ทองถิน่ รวมทั้งประชาชนในชุมชนพง่ึ พาตนเองได

บรรณานกุ รม

ก. ขอมลู ปฐมภูมิ
-

ข. ขอมูลทุติยภมู ิ
๑. หนังสือภาษาไทย
กาญจนา แกวเทพ และกนกศกั ด์ิ แกวเทพ. การพ่ึงตนเอง ศักยภาพในการพัฒนาชนบท. กรุงเทพฯ :

สภาคาทอลิคแห:งประเทศไทย. ๒๕๓๐.
คมคาย เชียงบาล, การพัฒนาหลักสูตรผลิตภัณฑจากสมุนไพรในทองถิ่นของนักเรียนช้ันประถม

ศึกษาปfท่ี ๖, อดุ รธานี: มหาวทิ ยาลัยราชภฎั อุดรธาน,ี ๒๕๕๑.
ณรงค เส็งประชา. มนษุ ยกับสังคม. พิมพครัง้ ท่ี ๒. กรุงเทพฯ : โอเดียนสโตร. ๒๕๓๒.
นัฐยา แคฝอย. (๒๕๔๖). การเปล่ียนแปลงดานเศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรมหลังวิกฤตเศรษฐกิจ

ปf ๒๕๔๐ ทน่ี ําไปสูe ความเขมแขง็ ของชุมชน : กรณศี ึกษาชุมชนภูผาสวรรค อําเภอพยุหะ
คีรี จังหวัดนครสวรรค. วิทยานิพนธ ปริญญามหาบัณฑิต สาขาพัฒนาสังคม สถาบัน
บณั ฑิตพฒั นบริหารศาสตร.
นิพนธ สมบูรณพูลเพิ่ม, พฤติกรรมการเสรมิ สรางความเขมแขง็ ดานการจดั การธรรมชาตแิ ละส่ิงแวด
ลอมของผนู ําชุมชนอาํ เภอแมแe จมe จงั หวัดเชียงใหมe,กรุงเทพมหานคร:มหาวิทยาลัยศิลปกร,
๒๕๕๖.
ประเวศ วะสี. ภูมิปpญญาชาวบานกับการพัฒนาชนบท. กรุงเทพฯ : อมรินทรพร้ินต้ิงกรšุป จํากัด.
๒๕๓๖.
พวงผกา คุโรวาท. คูeมือประวัติเครื่องแตeงกาย. พิมพครั้งท่ี ๕ ฉบับปรับปรุงและแกไขเพ่ิมเติม.
กรุงเทพฯ: รวมสาสน. ๒๕๔๐.
ไพศาล วรคาํ . การวจิ ยั เพื่อการศกึ ษา.(มหาสารคาม :มหาวิทยาลัยราชภฎั มหาสารคาม พิมพคร้ังที่ ๓.
๒๕๕๓.
เฟF—องฟ|า ลัยมณี. การปรับปรนวิถีชีวิตของชาวไทใหญe :กรณีศึกษาหมูeบานนาหวาย ตําบลเมืองนะ
อําเภอเชียงดาว จังหวัดเชียงใหมe. วิทยานิพนธปริญญามหาบัณฑิต สาขาการวิจัยและ
พฒั นาทองถนิ่ มหาวิทยาลัยราชภัฎเชยี งใหม:. ๒๕๔๘.
ภัทตราภรั ณ ถอื ธรรม, ออกแบบลายกราฟฟ…คบนบรรจุภัณฑ สบeสู มนุ ไพร พรศิริ, กรุงเทพมหานคร:
มหาวิทยาลยั ศลิ ปกร, ๒๕๕๖.

๑๕๕

ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒. กรุงเทพฯ : นานมีบุšค
พับลิเคชั่นส. ๒๕๔๒.

รัชนี เพ็ชรชางม, การใชประโยชนความหลากหลายทางชีวภาพของพืชสมุนไพรท่ีใชเปTนอาหาร
ตามเสนทางทeองเท่ียวเชิงนิเวศภูพญาพeอ อุทยานแหeงชาติลําน้ํานeาน จังหวัดอุตรดิตถ,
อตุ รดติ ถ: มหาวิทยาลัยราชภฎั อตุ รดติ ถ, ๒๕๕๒.

ร:งุ ทพิ ย จติ มกลา: , การศกึ ษาความหลากหลายทางชีวภาพและการใชประโยชนของพืช สมุนไพรใน
เขตเขาชอนเดือ่ , นครสวรรค: มหาวทิ ยาลยั ราชภฎั นครสวรรค, ๒๕๕๑.

เสรี พงศพศิ . ภมู ิปpญญาชาวบานกับการพัฒนาชนบท. พิมพครั้งที่ ๒. กรุงเทพฯ : อัมรินทรพริ้ นต้ิง.
๒๕๓๖.

สํานักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห:งชาติ. มรดกภูมิปpญญาทางวัฒนธรรม.กรุงเทพฯ: กระทรวง
วฒั นธรรม. ๒๕๕๒.

สํานักงานปฏริ ูประบบสขุ ภาพแหง: ชาติ สถาบันวจิ ัยระบบสาธารณสขุ ,๒๕๔๓.
สุพฤกษา ท:าสระ, พฤติกรรมและการตัดสินใจซื้อเครื่องสําอางสมุนไพรของประชาชนในจังหวัด

พระนครศรอี ยุธยา, พระนครศรีอยธุ ยา: มหาวทิ ยาลัยราชภัฎพระนครศรีอยุธยา, ๒๕๕๑.
อภิชาติ มหาราชเสนา, กระบวนการจัดการกลุeมสeูการพัฒนาวิสาหกิจชุมชนกรณีศึกษาบานธูป

สมุนไพร ตําบลบางนํ้าผ้ึง อําเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ, กรุงเทพมหานคร:
มหาวิทยาลัยราชภฎั พระนคร, ๒๕๕๑.

ภาคผนวก ก
เครื่องมือวิจยั

๑๕๗

แบบสมั ภาษณเพอื่ การวจิ ยั

เรือ่ ง นวัตกรรมการใชประโยชนของสมุนไพรกับการสรางความเขมแข็งชมุ ชน

แบบสมั ภาษณ ผปู วz ยทร่ี กั ษาดวยสมนุ ไพรกับหมอเมอื งลานนา

*****************************************************

๑. ช่อื ผใู หขอมลู ............................................................อายุ.................ป‰ เพศ.................................

๒. ประวตั สิ ว: นตัว โสด สมรส หมาย อ่ืน ๆ โปรดระบุ........................

๓. การศึกษา

ระดบั ประถม ระดบั มัธยม ปริญญาตรี สงู กวา: ปริญญาตรี

๔. กระบวนการสืบสานภูมิป>ญญาทองถ่นิ

วัด เพ่อื น บรรพบุรษุ สถาบนั การศกึ ษา

๕. ประเภทการใชประโยชนจากสมุนไพรใชบริการ

๑ ประเภท ๒ ประเภท ๓ ประเภท ๔ ประเภท

๖. วธิ กี ารใชสมนุ ไพรรกั ษาโรค

การอบสมุนไพร การนวด การรบั ประทาน การประคบ

๗. สถานท่ีใชบริการดานสมุนไพรในการรักษาโรค

วัด โรงพยาบาล ศูนยเรียนรู

สถานที่อน่ื ๆ โปรดระบุ..............................................................................................

๘.ระยะการตดิ ตามในการรกั ษาผูปวz ยทใี่ ชสมุนไพร

ใชเวลาเปน3 อาทติ ย ใชเวลาเป3นเดือน ใชเวลาเปน3 ป‰

๙.ระยะการติดตามในการรกั ษาผูปวz ยท่ใี ชสมนุ ไพรอาการดีขนึ้

ใชเวลาเปน3 วัน ใชเวลาเปน3 อาทติ ย ใชเวลาเปน3 เดอื น

ใชเวลาเป3นป‰

๑๐.ตองการใชสมนุ ไพรในการรักษาโรคต:อไปหรือไม:

ตลอดไป เป3นบางครัง้ ไมใ: ช

๑๑. รจู กั สถานท่ใี หบริการสมุนไพรทางสือ่ ใด

การซักถามพูดคุย สอ่ื วทิ ยุ สื่อสารมวลชน ปา| ยโฆษณา

๑๒. ชื่อผเู ก็บขอมูล.......................................................................วัน/เดอื น/ป.‰ .......................................

ภาคผนวก ข
หนงั สอื เชญิ ผทู รงคณุ วุฒิ ผใู หขอมลู

๑๕๙

ที่ ศธ. ๖๑๕๓.๒.๓/๐๑๓ วิทยาลยั สงฆเชียงราย
มหาวิทยาลัยมหาจฬุ าลงกรณราชวทิ ยาลัย
ตําบลเวยี ง อาํ เภอเมือง จงั หวัดเชยี งราย
โทร. ๐๕๓-๗๑๗๐๕๕

๒๕ กุมภาพนั ธ ๒๕๕๙

เร่อื ง ขอความอนุเคราะหเป3นผเู ชยี่ วชาญตรวจสอบเครอ่ื งมอื

เรยี น ผศ.ประกอบ อยูช: มบุญ

ดวย นายนเรศร บุญเลิศ นักวิจัยมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ
เชยี งราย ไดวิจยั เรอ่ื งนวตั กรรมการใชประโยชนของสมนุ ไพรกับการสรางความเขมแขง็ ชุมชน

ทางมหาวทิ ยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเชียงราย จึงขอความอนุเคราะห
จากทา: นเปน3 ผเู ชีย่ วชาญในการตรวจสอบเครือ่ งมือทใ่ี ชในการเก็บขอมูล เพือ่ ทําการวิจยั ในครั้งนี้

จึงเรียนมาเพ่ือโปรดพิจารณา ทั้งน้ีหวังเป3นอย:างยิ่งว:าคงไดรับความอนุเคราะหจากท:านและ
ขอขอบคณุ มา ณ โอกาสน้ี

ขอแสดงความนบั ถอื

(นายนเรศร บุญเลิศ)
อาจารยประจํา

กลม:ุ งานวิจยั วทิ ยาลยั สงฆเชยี งราย
โทร. ๐๙-๓๑๙๔-๙๐๕๕

๑๖๐

ท่ี ศธ. ๖๑๕๓.๒.๓/๐๑๔ วทิ ยาลยั สงฆเชียงราย
มหาวทิ ยาลยั มหาจฬุ าลงกรณราชวทิ ยาลัย
ตําบลเวียง อําเภอเมือง จงั หวัดเชยี งราย
โทร. ๐๕๓-๗๑๗๐๕๕

๒๕ กมุ ภาพนั ธ ๒๕๖๑

เร่อื ง ขอความอนเุ คราะหเป3นผเู ชี่ยวชาญตรวจสอบเครอื่ งมอื

เรียน นายดําเนิน ป>ญญาผ:องใส

ดวย นายนเรศร บุญเลิศ นักวิจัยมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ
เชียงราย ไดวิจัย เรือ่ งนวตั กรรมการใชประโยชนของสมุนไพรกับการสรางความเขมแขง็ ชุมชน

ทางมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเชียงราย จึงขอความอนุเคราะห
จากทา: นเปน3 ผเู ช่ยี วชาญในการตรวจสอบเคร่ืองมือทใ่ี ชในการเกบ็ ขอมูล เพื่อทําการวิจัยในครั้งนี้

จึงเรียนมาเพื่อโปรดพิจารณา ท้ังนี้หวังเป3นอย:างย่ิงว:าคงไดรับความอนุเคราะหจากท:านและ
ขอขอบคุณมา ณ โอกาสนี้

ขอแสดงความนับถือ

(นายนเรศร บญุ เลิศ)
อาจารยประจาํ

กล:มุ งานวจิ ยั วทิ ยาลัยสงฆเชียงราย
โทร. ๐๙-๓๑๙๔-๙๐๕๕

๑๖๑

ท่ี ศธ. ๖๑๕๓.๒.๓/๐๑๕ วิทยาลัยสงฆเชยี งราย
มหาวทิ ยาลัยมหาจฬุ าลงกรณราชวิทยาลยั
ตําบลเวยี ง อาํ เภอเมือง จังหวัดเชยี งราย
โทร. ๐๕๓-๗๑๗๐๕๕

๒๕ กมุ ภาพันธ ๒๕๖๑

เรอื่ ง ขอความอนุเคราะหเป3นผเู ชี่ยวชาญตรวจสอบเครือ่ งมอื

นมัสการ พระมหาผดงุ ศักดิ์ เสสปุ-ฺโญ

ดวย นายนเรศร บุญเลิศ นักวิจัยมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ
เชยี งราย ไดวิจยั เรื่องนวัตกรรมการใชประโยชนของสมนุ ไพรกับการสรางความเขมแขง็ ชุมชน

ทางมหาวทิ ยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเชียงราย จึงขอความอนุเคราะห
จากทา: นเป3นผเู ช่ยี วชาญในการตรวจสอบเคร่อื งมอื ทใี่ ชในการเกบ็ ขอมูล เพ่อื ทาํ การวิจัยในครัง้ นี้

นมัสการเพ่ือโปรดพิจารณา ทั้งนี้หวังเป3นอย:างย่ิงว:าคงไดรับความอนุเคราะหจากท:านและ
ขอขอบคุณมา ณ โอกาสน้ี

ขอแสดงความนบั ถอื

(นายนเรศร บญุ เลิศ)
อาจารยประจํา

กลม:ุ งานวจิ ัยวิทยาลยั สงฆเชียงราย
โทร. ๐๙-๓๑๙๔-๙๐๕๕

๑๖๒

ที่ ศธ. ๖๑๕๓.๒.๓/๐๑๖ วิทยาลยั สงฆเชียงราย
มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลยั
ตาํ บลเวยี ง อาํ เภอเมือง จังหวัดเชียงราย
โทร. ๐๕๓-๗๑๗๐๕๕

๒๕ กมุ ภาพนั ธ ๒๕๖๑

เรอ่ื ง ขออนุญาตทดลองใชเครอื่ งมือในการวิจยั

เรียน นายสน่นั กติ ตศิ ักดิเ์ จริญ

ดวย นายนเรศร บุญเลิศ นักวิจัยมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ
เชยี งราย ไดวจิ ยั เรอ่ื งนวัตกรรมการใชประโยชนของสมุนไพรกับการสรางความเขมแขง็ ชุมชน

ทางมหาวทิ ยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเชียงราย จึงขอความอนุเคราะห
ใหนักวิจัยดังกล:าว ทดลองใชเครื่องมือในการทําวิจัยกับโรงเรียนสมุนไพรบานหวยสัก ตําบลยางฮอง
อําเภอขุนตาล จังหวดั เชยี งราย

จึงเรียนมาเพื่อโปรดพิจารณา ทั้งน้ีหวังเป3นอย:างย่ิงว:าคงไดรับความอนุเคราะหจากท:านและ
ขอขอบคณุ มา ณ โอกาสนี้

ขอแสดงความนับถือ

(นายนเรศร บญุ เลศิ )
อาจารยประจํา

กลุม: งานวจิ ยั วทิ ยาลยั สงฆเชียงราย
โทร. ๐๙-๓๑๙๔-๙๐๕๕

๑๖๓

ท่ี ศธ. ๖๑๕๓.๒.๓/๐๒๐ วทิ ยาลยั สงฆเชยี งราย
มหาวทิ ยาลัยมหาจฬุ าลงกรณราชวิทยาลัย
ตําบลเวียง อาํ เภอเมือง จงั หวัดเชียงราย
โทร. ๐๕๓-๗๑๗๐๕๕

๒๕ พฤศจกิ ายน ๒๕๖๐

เรอ่ื ง ขอเขารว: มการสนทนากลม:ุ
เรยี น ผูเขาร:วมกลุ:มสนทนากล:ุม

ดวย นายนเรศร บุญเลิศ นักวิจัย มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ
เชียงราย ไดวิจัย เร่ืองนวัตกรรมการใชประโยชนของสมุนไพรกับการสรางความเขมแข็งชุมชน ไดรับ
การสนับสนุนจากสถาบันวิจัยพุทธศาสตร มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ใหดําเนินการ
รางการวิจยั เพอ่ื พัฒนาองคความรูเกีย่ วกบั การดาํ เนนิ งาน ทิศทาง และยุทธศาสตร

ในการน้ี มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆเชียงราย จึงใคร:ขอเรียน
เชิญท:านเขาร:วมการสนทนากลุ:ม เร่ืองนวัตกรรมการใชประโยชนของสมุนไพรกับการสรางความ
เขมแข็งชุมชน ใน วันท่ี ๓๐ ธันวาคม ๒๕๖๐ ตั้งแต:เวลา ๐๙.๐๐ - ๑๑.๐๐ น. ณ บานผูใหญ:บาน
หวยสกั ตาํ บลยางฮอง อาํ เภอขนุ ตาล จงั หวัดเชียงราย

ทัง้ นี้ไดแนบเอกสารสนทนากลุ:ม มาใหท:านไดพิจารณากอ: น พรอมกบั จดหมายฉบับนแ้ี ลว

จงึ เรยี นมาเพ่อื โปรดเชารว: มการสนทนากล:มุ ตามวัน และเวลาดงกล:าวดวยจกั เป3นพระคุณย่ิง

ขอแสดงความนับถอื

(นายนเรศร บญุ เลศิ )
อาจารยประจํา

กลุ:มงานวจิ ยั วทิ ยาลัยสงฆเชยี งราย
โทร. ๐๙-๓๑๙๔-๙๐๕๕

๑๖๔

ผูใหขอมลู ตาํ แหนeง ทอี่ ยeูปจp จุบนั /ทํางาน
นายกเทศมนตรี องคการบริหารสว: นตาํ บลยางฮอม
ที่ ชื่อ-สกุล รองนายกเทศมนตรี องคการบริหารส:วนตําบลยางฮอม
๑ นายอําโพน อโนราช สมาชกิ อบต. องคการบริหารส:วนตําบลยางฮอม
๒ นายจนั ทร กนั ทะสมบัติ หัวหนาแพทยแผนไทย
๓ นางสมศรี มงคลคลี ประธานหมอเมืองขุนตาล โรงพยาบาลขุนตาล
๔ นายกวิน ขา: ยแกว หมอเมืองขนุ ตาล สมาชกิ หมอเมืองลานนา
๕ นายสนน่ั กิตตศิ ักดิ์เจริญ สมาชกิ หมอเมืองลานนา
๖ นายเหมย อนิ ทรยี หมอเมืองขนุ ตาล
หมอเมืองขนุ ตาล สมาชิกหมอเมอื งลานนา
๗ นายเงนิ สุวรรณสอน หมอเมืองขุนตาล สมาชกิ หมอเมอื งลานนา
๘ นายสวัสด์ิ พานวลเศษ หมอเมืองขนุ ตาล สมาชกิ หมอเมืองลานนา
๙ นายขัน ถาริยะ หมอเมืองขุนตาล สมาชกิ หมอเมอื งลานนา
๑๐ นายป>น กันทะสมบตั ิ หมอเมืองขุนตาล สมาชิกหมอเมอื งลานนา
๑๑ นายแกว ปง„ ตšะจม:ุ หมอเมืองขนุ ตาล สมาชิกหมอเมืองลานนา
๑๒ นายฉัน กองสขุ หมอเมืองขุนตาล สมาชกิ หมอเมืองลานนา
๑๓ นางบวั คาํ กันทะเนตร สมาชกิ หมอเมืองลานนา
๑๔ นางคําแปง คําทะ ผใู หญบ: าน ประชาชนบานหวยสัก
๑๕ นายพร คําปน> ผช.ผูใหญบ: าน ประชาชนบานหวยสกั
๑๖ นายธราพงษ ใจกวาง ผช.ผูใหญ:บาน ประชาชนบานหวยสัก
๑๗ นายฉลอง สวยสม กรรมการหมู:บาน ประชาชนบานหวยสกั
๑๘ นายสทุ ธนิ นั ท อนิ ตะš นัน กรรมการหม:ูบาน ประชาชนบานหวยสกั
๑๙ นางนาง โชติรตั นสิรกิ ุล กรรมการหมู:บาน ประชาชนบานหวยสกั
๒๐ นางคําใส คํางาน กรรมการหม:ูบาน ประชาชนบานหวยสัก
๒๑ นางคํามลู วิลยั กรรมการหมู:บาน ประชาชนบานหวยสัก
๒๒ นางคําแปง อินนันชัย กรรมการหม:ูบาน ประชาชนบานหวยสัก
๒๓ นายจาํ นง แสนสอบ กรรมการหม:ูบาน ประชาชนบานหวยสกั
๒๔ นายคาํ มา ตบ๊ิ ปะใจ กรรมการหมู:บาน
๒๕ นายทน นาระตšะ กรรมการหมู:บาน ประชาชน
๒๖ นายสองเมือง การิวงค ประชาชน

๒๗ น.ส.นงคคราญ กติ ติศักดิ์เจริญ กรรมการหมู:บาน ๑๖๕
๒๘ นายสมบรู ณ หลาพรม กรรมการหมู:บาน
ท่ี ช่ือ-สกลุ ประชาชน
๒๙ นางมนญั ญา จันทิมา ตําแหนงe ประชาชน
๓๐ นางหลวง ถาริยะ กรรมการหม:ูบาน ท่อี ยeูปจp จุบนั /ทาํ งาน
๓๑ นางศิรารตั น สิงหแกว กรรมการหมู:บาน ประชาชน
๓๒ นายแกว ปวงคํา กรรมการหม:ูบาน ประชาชน
๓๓ นางฟองคาํ จนั ทรกลาง กรรมการหม:ูบาน ประชาชน
๓๔ นางศรี อุ:นมา กรรมการหมู:บาน ประชาชน
กรรมการหม:ูบาน ประชาชน
ประชาชน

ภาคผนวก ค
ภาพถeายการลงพน้ื ที่ทาํ วิจยั การสัมภาษณ

๑๖๗

การประชมุ คณะกรรมการทาํ งานรว: มทมี งานวจิ ัยและหมอเมอื งพนื้ บาน
การสนทนากล:ุม

ป|ายการแลกเปลี่ยนเรยี นรูการใชประโยชนจากสมนุ ไพรกบั การสรางความเขมแขง็ ชมุ ชน

๑๖๘

ผลติ ภัณฑสมุนไพรของชมุ ชนภายใตโครงการวิจยั การใชประโยชนของสมนุ ไพรฯ

กระบวนการสบื สานภมู ปิ ญ> ญาทองถน่ิ
การใชประโยชนของสมนุ ไพรเพ่ือสุขภาพสรางความเขมแข็งชุมชน
การพฒั นาสมนุ ไพรเพื่อสุขภาพสรางความเขมแขง็ ชมุ ชนเชิงพาณิชย

ภาคผนวก ง
การรับรองการนําไปใชประโยชน

๑๗๐

๑. ดานการจดั การเรียนการสอน

๑.๑ อาจารยวิทยาลัยสงฆเชียงราย ตําบลเวียง อําเภอเมือง จังหวัดเชียงราย สามารถนํา
กิจกรรมดานการศึกษา กิจกรรมการเขารว: มเพื่อชุมชน กิจกรรมนันทนาการ และกิจกรรมเขาร:วมดาน
บริหารวิชาการกับสังคม และการท:องเที่ยวเพื่อสุขภาพ ประกอบการเรียนการสอนส:ูการปฏิบัติ
รายวชิ ากฎหมายทั่วไป

๑.๒ นํารูปแบบการร:วมกล:ุมการมีส:วนร:วมของผูนํา และผูที่เกี่ยวของในชุมชนท่ีตนเองอย:ู
เพอ่ื เพม่ิ คณุ ค:าสมุนไพร สรางอาชพี รายไดใหกับประชาชนสรางชุมชนใหเขมแข็ง

๑.๓ ผูนําชุดความรูท่ีไดจากการถอดบทเรียนชุมชนและจัดอบรมวิชาการใหกับชุมชนและผูท่ี
สนใจตลอดท้ังเครือขา: ยและการมีสว: นร:วมในการเขาร:วมกิจกรรมในภาพรวม

๒. ดานพัฒนาบุคลากรทางการศึกษา

๒.๑ กล:ุมหมอเมืองลานนาสามารถพัฒนาวิธีการผลิต กระบวนการแปรรูป และบรรจุภัณฑ
เพ่อื เพิม่ มูลค:าเพมิ่ ใหกบั สินคา

๒.๒ ผูที่เก่ียวของ ผูนําชุมชน ผูสนใจและเครือข:ายสามารถนําไปพัฒนาผลิตภัณฑเพ่ือสราง
อาชีพ เสรมิ รายไดใหกบั ครอบครัว สรางสขุ ภาวะทดี่ ใี หกบั ชมุ ชน

๒.๓ การใชประโยชนสมนุ ไพรกบั การสรางความเขมแขง็ ชุมชนเพ่อื จะใหชุมชนไดเรยี นรูว:า
ตนทนุ ทางภมู ปิ ญ> ญาทองถิน่ มีอะไรบางที่มอี ยู:ในพ้ืนที่ในการเปน3 ศูนยกลางของการแลกเปล่ยี นเรยี นรู
ใหกบั ผูที่สนใจและชมุ ชนใกลเคยี ง

ภาคผนวก จ
ผลติ ผลติ ผลลพั ธ และผลกระทบจากงานวจิ ยั

๑๗๒

ผลงานท่คี าด รายละเอยี ดของ จาํ นวนนบั ผลลพั ธท่ี ผลกระทบท่ี

วา: จะไดรบั ผลผลติ ปf ปf ปf ปf ปf รวม หนว: ยนบั คาดว:าจะ คาดวา: จะ
2561 2562 2563 2564 2565 ไดรับ ไดรบั

1. ตนแบบ ผลติ ภณั ฑสมุนไพร ตนแบบ ผลติ ภัณฑ การสง: เสรมิ
ผลติ ภัณฑ – ชุดความรูสมุนไพร
ระดบั - - - - 50 สมนุ ไพร ดานเศรษฐกิจ
อตุ สาหกรรม จํานวน 5 ชมุ ชน
13. องค
ความรูใหม: ชนดิ

เร่ือง รูปแบบ ชดุ ความรู

การ สมนุ ไพร หมอ

- - - - 50 ส:งเสริม เมือง และคู:มอื

สมนุ ไพร เอกสารการ

ทองถิ่น ฝก• อบรม

ประวตั ิผวู จิ ยั

๑๗๔

ประวัตผิ ูวจิ ยั

๑.ช่ือ - นามสกลุ (ภาษาไทย) นายนเรศร บุญเลศิ
ช่อื - นามสกุล (ภาษาอังกฤษ) Mr.Naret Bunloet
๒.เลขหมายบตั รประจําตวั ประชาชน ๓ ๕๗๙๙ ๐๐๒๖๖ ๕๙ ๕
๓.ตาํ แหนeงปpจจุบนั อาจารยประจํา
๔.หนวe ยงานและสถานทอ่ี ยทeู ี่ติดตอe ไดสะดวก มหาวทิ ยาลัยมหาจฬุ าลงกรณราชวิทยาลัย

วิทยาลัยสงฆเชยี งราย ถนนไตรรตั น ตําบลเวียง อาํ เภอเมอื งเชยี งราย

จังหวดั เชยี งราย รหัสไปรษณยี ๕๗๐๐๐

โทรศัพท ๐๕๓-๗๑๕๘๗๖ โทรศัพทเคลอ่ื นที่ ๐๙๓-๑๙๔๙๐๕๕

โทรสาร ๐๕๓-๗๑๕๘๗๖ E-mail. [email protected]

๕. ประวัตกิ ารศึกษา - ปรญิ ญาตรวี ิทยาศาสตรบัณฑติ สาขาวทิ ยาการคอมพวิ เตอร
(มหาวิทยาลัยราชภัฎเชยี งราย)

- ปริญญาโทครศุ าสตรมหาบัณฑติ สาขาเทคโนโลยแี ละสอ่ื สารการศกึ ษา
(มหาวทิ ยาลัยราชภัฎเชยี งราย)