รวมแนวคิด ทฤษฎี และโน๊ตเพลง

e) สูงขน้ึ คู่ 2 ออกเมนเทด
f) สูงขน้ึ 1 ครงึ่ เสยี ง
g) สูงขนึ้ 1 คูแ่ ปด
h) สูงขน้ึ 1 คูแ่ ปด

44

i) สูงขึ้น 1 คู่แปด
j) สูงขน้ึ 1 คแู่ ปด

45

ทรัยแอดส์
(Triads)

ทรัยแอดท่ีสรา้ งขน้ึ บนบนั ไดเสียงเมเจอร์ ตาํ แหนง่ ที่ 3 (Mediant) และตําแหน่งท่ี 7 (Leading note)
จะเปน็ ทรัยแอดส์ไมเนอรแ์ ละทรยั แอดสด์ มิ นิ ิชทต์ ามลําดับ สว่ นในบันไดเสียงไมเนอรจ์ ะเป็นทรัยแอดส์ออกเมน
เทดและทรัยแอดส์ดมิ นิ ชิ ท์ตามลําดบั เชน่ กัน

C เมเจอร์ A ไมเนอร์

III VII III VII

ไมเนอร์ ดิมินิชท์ ออกเมนเทด ดิมนิ ิชท์

1. จงบอกชือ่ บันไดเสยี งเมเจอร์ และตาํ แหนง่ ของรากหรอื การพลิกกลับของทรยั แอดตอ่ ไปน้ีให้ถูกต้อง
a) b) c) d)

Eb เมเจอร์ _________________ _________________ __________________

ตาํ แหนง่ ท่ี III พลกิ กลบั ครงั้ ที่ 1 _________________ _________________ __________________

46

f) g) h) i)

______________________ ___________________ __________________ __________________
______________________ ___________________ __________________ __________________

j) k) l) m)

______________________ ___________________ __________________ __________________
______________________ ___________________ __________________ __________________

n) o) p) q)

______________________ ___________________ __________________ __________________
______________________ ___________________ __________________ __________________

47

r) s) t) u)

______________________ ___________________ __________________ __________________
______________________ ___________________ __________________ __________________

v) w) x) y)

______________________ ___________________ __________________ __________________
______________________ ___________________ __________________ __________________

48

2. บอกช่ือบันไดเสียงไมเนอร์และชอ่ื ตําแหนง่ รากและการพลิกกลบั ของทรั ยแอดต่อไปน้ี

a) b) c) d)

A ไมเนอร์ _________________ __________________ __________________
ตําแหน่งท่ี III รูปพ้ืนต้น
_________________ __________________ __________________
f)
g) h) i)

______________________ ___________________ __________________ __________________
______________________ ___________________ __________________ __________________

j) k) l) m)

______________________ ___________________ __________________ __________________
______________________ ___________________ __________________ __________________

49

n) o) p) q)

______________________ ___________________ __________________ __________________
______________________ ___________________ __________________ __________________

r) s) t) u)

______________________ ___________________ __________________ __________________
______________________ ___________________ __________________ __________________

v) w) x) y)

______________________ ___________________ __________________ __________________
______________________ ___________________ __________________ __________________

50

3. จงเขียนทรัยแอดตามคําสั่งข้างลา่ งพรอ้ มท้ังใส่เคร่ืองหมายกาํ หนดกญุ แจเสียงในแต่ละข้อให้ถูกต้อง

a) b) c) d)

III รากใน VII พลกิ กลับครัง้ ที่ 1 III พลกิ กลบั ครั้งท่ี 1 III ราก
C เมเจอร์ Eb เมเจอร์ C ชารป์ ไมเนอร์ G ไมเนอร์
e) g)
f) h)

VII พลิกกลบั ครัง้ ท่ี 2 III พลกิ กลับครง้ั ท่ี 2 VII ราก VII พลิกกลับครงั้ ที่ 2

E ไมเนอร์ G ไมเนอร์ B ไมเนอร์ A เมเจอร์

i) j) k) l)

III พลกิ กลบั คร้งั ท่ี 2 VII พลกิ กลบั ครงั้ ท่ี 2 III พลิกกลับครงั้ ที่ 2 VII ราก
E แฟลต เมเจอร์ F เมเจอร์ A แฟลต เมเจอร์ D เมเจอร์
j)
k) l) m)

III พลิกกลบั ครง้ั ที่ 2 VII ราก III พลิกกลบั ครง้ั ท่ี 2 III พลิกกลบั ครั้งท่ี 1
C ไมเนอร์ C ชารป์ ไมเนอร์ E เมเจอร์ D เมเจอร์

51

n) o) p) q)

VII พลกิ กลบั คร้งั ที่ 1 VII พลิกกลับคร้ังท่ี 2 III พลกิ กลับครัง้ ท่ี 2 III พลิกกลับครัง้ ท่ี 2
F ชาร์ป ไมเนอร์ F ไมเนอร์
B แฟลต เมเจอร์ D เมเจอร์
r) s)
t) u)

III พลิกกลับครั้งท่ี 2 I พลิกกลบั ครงั้ ท่ี 2 I พลกิ กลับครง้ั ที่ 2 I พลกิ กลบั คร้งั ที่ 1
F ชาร์ป ไมเนอร์ A แฟลต ไมเนอร์ D แฟลต เมเจอร์ G แฟลต เมเจอร์
x)
v) w) y)

II พลกิ กลับครง้ั ที่ 1 II พลกิ กลบั ครั้งที่ 2 II พลิกกลับคร้งั ท่ี 1 VI พลิกกลับครง้ั ท่ี 1
C ชาร์ป ไมเนอร์ F ชาร์ปไมเนอร์ B แฟลต ไมเนอร์ G แฟลต เมเจอร์
z)
aa) bb) cc)

IV พลิกกลบั คร้ังท่ี 2 V พลกิ กลบั ครง้ั ที่ 2 VI พลกิ กลับครง้ั ที่ 2 VI พลิกกลับครงั้ ที่ 1
G แฟลต เมเจอร์ G ชาร์ปไมเนอร์ B เมเจอร์ B แฟลต ไมเนอร์

52

dd) ee) ff) gg)

V พลิกกลับคร้ังที่ 2 I พลิกกลับครัง้ ท่ี 2 VII ราก I ราก
E แฟลต ไมเนอร์ E แฟลต ไมเนอร์ B แฟลต ไมเนอร์ D แฟลต เมเจอร์

53

Appoggiatura = โน้ตประดบั (Ornaments) Played
Acciaccatura = Played
Upper Mordent = Written Played
Lower Mordent = Written Played
Turn = Written Played
Shake or Trill = Written
Written

54

โนต้ ประดับ
(Ornament)

1. จากโน้ตประดับท่ีกาํ หนดไว้ จงเขียนวิธปี ฏบิ ัติจรงิ
a)

b)

c)

55

d)
e)
f)
g)

56

h)
i)
j)
k)

57

l)

m)
n)
o)
p)

58

q)
r)
s)
t)
u)

59

v)
w)
x)
y)

60

z)
aa)

61

ศพั ทด์ นตรี
(Terminology)

1. ใหค้ วามหมายของศัพท์ดนตรีตอ่ ไปนี้ เปน็ ภาษาไทยและภาษาองั กฤษ

ภาษาไทย ภาษาอังกฤษ

1. Rubato _________________ __________________
2. Calando
3. Portamento _________________ __________________
4. Grazioso
5. Con molto ________________ __________________
6. Pesante
7. Largamente ________________ __________________
8. Attacca
9. Opus ________________ __________________
10. Main droite
________________ __________________

________________ __________________

________________ __________________

________________ __________________

________________ __________________

62

2. เขยี นศัพท์ตอ่ ไปน้เี ปน็ ภาษาอติ าเลยี น

1. ย้ังไว้ ________________________________
2. ชา้ และเศร้าสร้อย ________________________________
3. ไม่มากเกนิ ไป ________________________________
4. ตามสบาย, อย่างอิสระ ________________________________
5. ความเร็วพอเหมาะ ________________________________
6. At a consistent speed ________________________________
7. Reinforcing the note ________________________________
8. With feeling ________________________________
9. Playfully ________________________________
10. Slow and solemn ________________________________

3. เขยี นคาํ ย่อของศัพทต์ ่อไปน้ี

1. Forte – piano ________________________________

2. Tenuto ________________________________

3. Subito ________________________________

4. Sforzando ________________________________

5. Rinforzando ________________________________

63

4. จําแนกศัพทต์ ่อไปน้ใี ห้อยู่ในหมวด ความเรว็ ของจงั หวะ (speed) และความเข้มของเสียง
(intensity of sound) และอื่น ๆ (Other terms)

agitato, tranquillo, cantando, grave, prestissimo, dolente, ben marcanto,
quasi, con grazia, larghetto, smorzando, sotto voce, con molto, simplice,

stringendo, loco, non troppo, assai, con anima, calando

ความเร็วของจังหวะ (speed)
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________

ความเข้มของเสียง (intensity of sound)
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________

อื่น ๆ (Other terms)
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________

64

** หมายเหตุ ควรทบทวนศัพท์ท้งั หมดตามหลกั สตู ร

1. นาคาต่อไปนไ้ี ปใส่หนา้ ขอ้ ทม่ี ีความสัมพันธก์ ัน
Fill in the blanks with these related words.

Baroque, Classic, Romantic, Vivaldi, Bach, Händel, Haydn, Mozart, Beethoven, Schubert,
Tchaikovsky, Chopin, Brahms and Verdi

1. __________________ The Marriage of 11. __________________ Brandenburg
Figaro Concerto
12. __________________ Polyphonic music
2. __________________ Fidelio 13. __________________ Homophonic music
3. __________________ The Four Seasons 14. __________________ Nationalism
4. __________________ The Creation 15. __________________ Symphony
5. __________________ The Trout 16. __________________ Suite
6. __________________ Aida 17. __________________ Program music
7. __________________ Minute Waltz 18. __________________ Concerto grosso
8. __________________ Hungarian
Dance No. 5 19. __________________ Figure bass
9. __________________ Messiah 20. __________________ Counterpoint
10. __________________ The Nutcracker

65

2. ผลงานประพันธต์ อ่ ไปน้ีเปน็ ผลงานประเภทใด
Identify kinds of music of these following compositions

1. __________________ Swanlake 11. __________________ The Nutcracker

2. __________________ Hungarian Dance No. 5 12. __________________ The Four Seasons

3. __________________ Minute Waltz 13. __________________ The Creation

4. __________________ The Trout Quintet 14. __________________ The Chorale

5. __________________ Don Giovanni 15. __________________ The Eroica

6. __________________ Water Music 16. __________________ The Sleeping

Beauty

7. __________________ Eine Kleine Nacht Musik 17. __________________ Royal Fireworks

8. __________________ An der Musik 18. __________________ The Magic Flute

9. __________________ Messiah 19. __________________ La Traviata

10. __________________ The Marriage of Figaro 20. __________________ Eugene Onegin

66

3. ตอบคาถามต่อไปนสี้ นั้ ๆ
Answer the Following questions

1. ผลงานการประพันธ์ลําดับสุดท้ายของ Mozart คอื อะไร
_____________________________________________________________________________

2. ซมิ โฟนีบทใดของ Beethoven แสดงออกถงึ ลักษณะบทเพลงในยคุ โรแมนตกิ
_____________________________________________________________________________

3. ซมิ โฟนีบทสดุ ท้ายของ Beethoven มชี ือ่ ว่าอะไร และท่อนใดมีลกั ษะพเิ ศษมากทส่ี ดุ เพราะเหตใุ ด
_____________________________________________________________________________

4. บอกช่ือเต็มของซิมโฟนีหมายเลข 41 ของ Mozart พรอ้ มชื่อเฉพาะที่ทกุ คนรู้จักดี
_____________________________________________________________________________

5. โอเปราเร่ืองสุดท้ายของ Mozart คืออะไร ประสบความสําเร็จมากน้อยเท่าใดในการแสดงครัง้ แรก
_____________________________________________________________________________

6. โอเปราเรอ่ื งเดยี วท่ี Beethoven ประพันธ์มีชือ่ วา่ อะไร ประพันธเ์ มื่อใด
_____________________________________________________________________________

7. ผู้ประพันธส์ องทา่ นในยคุ บาโรคทีเ่ กดิ ในปีเดียวกนั คือใคร และเปน็ ชนชาติเดียวกนั คอื ชนชาตใิ ด
_____________________________________________________________________________

8. Brahms ประพันธซ์ ิมโฟนีไว้ทั้งหมดกี่บท โดยทวั่ ไปมลี กั ษณะทัว่ ไปเหมือนซิมโฟนขี องใคร
_____________________________________________________________________________

9. Chopin เคยประพันธ์เพลงซิมโฟนีหรือไม่ เพราะเหตใุ ด
_____________________________________________________________________________

10. Aida โดย Verdi คอื ผลงานประเภทใด ประพันธเ์ พ่ือโอกาสใด
_____________________________________________________________________________

11. ซิมโฟนที มี่ ีช่ือเสียงของ Schubert มชี ือ่ ว่าอะไร มีก่ีทอ่ น
_____________________________________________________________________________

12. The Four Seasons เปน็ ผลงานของใคร มีลักษณะอย่างไร

67

_____________________________________________________________________________
13. Jesu Joy of Man desiring เป็นผลงานประเภทใด ใครเป็นผูป้ ระพนั ธ์
_____________________________________________________________________________
14. Haydn มีความสาํ คญั อยา่ งไร
_____________________________________________________________________________
15. ผลงานทีม่ ชี อื่ เสียงของ Händel มีชื่อว่าอะไร เปน็ เพลงประเภทใด
_____________________________________________________________________________

68

4. อธิบายสง่ิ ต่อไปใหไ้ ด้ความ
Describe these following words
1. ลักษณะ ความสาํ คัญ และตัวอยา่ งของ Nationalism
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
2. Counterpoint
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
3. Symphony No. 40 in G minor K. 550 by Mozart
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
4. Symphony No. 6 in F major “Pastoral” Op. 68 by Beethoven
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
5. ลักษณะของและตัวอยา่ งของ Cantata
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________

69

6. ลักษณะและตวั อย่างของ Concerto
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________

7. ลักษณะและประวัติของ The Trout Quintet
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
8. ประวัตแิ ละผลงานสําคัญของ Brahms
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
9. ประวตั ิและผลงานสาํ คัญของ Verdi
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
10. คอนแชรโ์ ตทีน่ ่าสนใจของ Tchaikovsky
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________

70

11. The Lark เปน็ ผลงานประเภทใด ใครเปน็ ผปู้ ระพันธ์ มลี ักษณะอยา่ งไร
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
12. Moonlight Sonata เป็นผลงานของใคร มีลักษณะอย่างไร
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
13. ยกตวั อย่างผลงานสาํ คัญในยุคบาโรค พรอ้ มชือ่ ผูป้ ระพันธ์เพลง
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
14. ยกตวั อย่างผลงานสาํ คัญในคลาสสกิ พรอ้ มชื่อผ้ปู ระพันธเ์ พลง
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
15. ยกตัวอย่างผลงานสาํ คัญในคลาสสกิ พรอ้ มชื่อผ้ปู ระพันธ์เพลง
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________

71

16. ลกั ษณะสาํ คัญและประวตั โิ ดยยอ่ ของ Symphony
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
17. ยกตัวอย่าง Concerto ในยคุ บาโรค คลาสสกิ และโรแมนติกอย่างละ 3 บท
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
18. Mozart และ Beethoven มีอะไรทเ่ี หมือนกนั และต่างกัน
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
19. Bach และ Händel มีอะไรที่เหมือนกนั และตา่ งกัน
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
__________________________________________________________________________

72

20. นักเรียนชอบผลงานการประพันธ์ของผู้ประพันธ์เพลงทา่ นใด เพราะเหตใุ ด อธบิ ายให้ชัดเจน
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________

5. ลักษณะดนตรียุคบาโรคมีลักษณะเฉพาะอย่างไรบา้ ง อธบิ ายเปน็ ข้อ ๆ และยกตัวอยา่ งประวัติ
ผปู้ ระพันธเ์ พลง 1 ทา่ น พร้อมนาเสนอผลงานสาคัญ 2-3 ผลงาน
Describe characteristics of Baroque music, and biographical sketch of one composer with
his 2-3 important compositions
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________

73

สังคตี นยิ ม ประวตั ิศาสตรแ์ ละความรทู้ ่วั ไปเกยี่ วกบั ดนตรีตะวนั ตก (ฉบบั ย่อ)

บทนา

สังคีตนิยม เป็นเร่ืองราวที่กล่าวถึง ความไพเราะ ความซาบซึ้งในสุนทรียรสของโสตศิลป์ ซึ่งเกี่ยวข้อง
กับความเข้าใจในดนตรี ในเบื้องต้นน้ี เนื้อหาที่ควรศึกษา ได้แก่ ความซาบซ้ึงในดนตรี การฟัง ส่วนประกอบ
ของดนตรี ประเภทของดนตรี และยุคต่าง ๆ ของดนตรี ซ่ึงเรื่องราวเหล่านี้เป็นพื้นฐานสําคัญเพื่อความเข้าใจ
และการพฒั นาความซาบซึ้งของผู้ฟังดนตรีในข้ันสูงต่อไป

ลกั ษณะของการฟัง

การฟังท่จี ะเกิดความซาบซึง้ ข้ึนอยู่กบั ลักษณะและเจตคติของผู้ฟังในการฟัง ซึ่งหนังสือหลายเล่มกล่าว
ไวค้ ลา้ ยคลงึ กัน โดยจัดแบง่ การฟังเป็น 4 ประเภท ผู้เขียนสรปุ และยกตวั อย่างเพอ่ื ใหเ้ กิดความเข้าใจดังน้ี

การฟังอย่างมิไดต้ ั้งใจ การได้ยินเสียงดนตรีโดยมิได้มีความต้ังใจในการฟัง เนื่องจากเสียงดนตรี
เป็นเพียงส่วนประกอบของเหตุการณ์ใด หรือสถานการณ์ใด
(Passive Listening) สถานการณ์หน่ึง เช่น การฟังเพลงในขณะรับประทานอาหาร การฟัง

เพลงระหวา่ งเดินซ้ือของตามศนู ย์การค้า

การฟังเนื่องจากดนตรีทาให้สนใจ การฟังที่เกิดจากความไพเราะของเสียงดนตรี ทําให้ผู้ฟังรู้สึกฉงน ต้อง
ฟังเพราะรู้สึกว่าดนตรีไพเราะจับใจ การฟังชนิดน้ีทําให้ผู้ฟังรู้สึก
(Sensuous Listening)
ซาบซง้ึ ในดนตรีในระดับหน่ึง แตไ่ ม่ถงึ ระดับความซาบซ้ึงท่ีแท้จริง เช่น

ระหว่างเดินซ้ือของตามศูนย์การค้า เม่ือได้ยินเสียงเพลง ๆ หน่ึงท่ี

ไพเราะหรือถูกใจ ทําให้ผู้น้ันหยุดฟังเพลงดังกล่าวอย่างตั้งใจ โดยมิได้

สนใจการเลือกสนิ ค้าไปช่วั ขณะ

การฟังเนอื่ งจากอารมณ์ การฟังทผ่ี ้ฟู งั มคี วามรู้สกึ ต่อเพลงท่ีตนชอบฟังไปตามอารมณ์ของตนเอง
โดยมคี วามตง้ั ใจฟงั มากกว่าการฟังเน่ืองจากดนตรีทําให้สนใจ แต่มิได้มี
(Emotional Listening) ความเขา้ ใจในดนตรีจนถึงขั้นซาบซ้ึงอย่างแท้จริง เช่น การไปเลือกซ้ือ
ซีดีเพลงท่ีตนสนใจ เม่ือได้ฟังจากที่ใดท่ีหนึ่ง และนําบทเพลงน้ันมาฟัง
หลายคร้ังหลายคราว เน่ืองจากเกิดความชอบ ความรู้สึกว่าบทเพลง
น้ันไพเราะนา่ ฟังย่งิ

การฟงั โดยรับรู้ การฟังลักษณะน้ีแตกต่างไปจากการฟังที่กล่าวมาแล้ว เน่ืองจากใช้
สมาธิ ความต้ังใจในการฟังดนตรี โดยมีความเข้าใจเป็นพ้ืนฐาน ซ่ึงจะ

74

(Perceptive Listening) นําไปสู่ความซาบซึ้งท่ีแท้จริง ความซาบซึ้งในลักษณะน้ีจัดเป็นความ
ซาบซ้งึ ท่ีแท้จรงิ เพราะผฟู้ ังเข้าใจส่ิงที่ได้ยินและมีจุดมุ่งหมายในการฟัง
การฟังดนตรีในลักษณะน้ีเป็นการรับรู้ดนตรีในลักษณะโสตศิลป์อย่าง
แท้จริง เช่น การค้นคว้า ศึกษาเร่ืองราวของบทเพลงท่ีตนชอบอย่าง
ตั้งใจ ทําให้เกิดความรู้ความเข้าใจ และนําความรู้ความเข้าใจที่ได้มา
ฟังเพลงทีต่ นชอบอย่างจริงจัง ทําให้ตนเกิดการรับรู้บทเพลงท่ีฟังอย่าง
ถ่องแท้ ได้เห็นถึงความงดงามของเสียงดนตรี จึงเกิดความซาบซ้ึงได้
มากกว่าการฟังทั้งสามประเภทที่ได้กล่าวมาแล้ว การศึกษาวิชาสังคีต
นิยมจึงควรใช้กระบวนการฟงั โดยการรับรู้เป็นหลกั ในการฟังเพลง

75

สว่ นประกอบของดนตรี

สว่ นประกอบท่ที ําให้เกิดเปน็ ดนตรีขึ้นมาอาจจะแบ่งได้เป็นสองสว่ นใหญ่ ๆ คอื
1. สว่ นทเ่ี กย่ี วกบั มนุษย์ ไดแ้ ก่ ผ้ปู ระพันธเ์ พลง ผู้แสดง และผู้ฟงั
2. ส่วนที่เก่ียวกับเครื่องมือ ได้แก่ เครื่องดนตรี (เสียงมนุษย์จัดเป็นเครื่องดนตรีประเภทหน่ึง) การ

พมิ พ์ สอ่ื การเสนอดนตรี
สิง่ ท่เี รยี กวา่ ดนตรีเกิดขึ้นได้ เมื่อมีองค์ประกอบเหล่าน้ีครบถ้วน ถ้าขาดอย่างหน่ึงอย่างใดไป ดนตรีจะ

ไม่เปน็ ดนตรีโดยสมบรู ณ์ เชน่ บทเพลงท่ปี ระพันธ์ไวเ้ รยี บร้อยและไม่มีผู้แสดงนําไปเล่นดนตรีย่อมไม่เกิดขึ้น เป็น
ต้น ในปัจจุบันจะเห็นได้ว่าส่วนที่เก่ียวกับเครื่องมือ คือ ส่ือการเสนอดนตรีมีความเจริญก้าวหน้ามาก
โดยเฉพาะด้านเทคโนโลยี ทําให้การฟังเพลงง่ายมากข้ึน จึงกล่าวได้ว่า เทคโนโลยีเป็นปัจจัยสําคัญย่ิงท่ีทําให้
กระบวนการศกึ ษาดนตรพี ฒั นาไปอยา่ งมาก

76

การแสดงดนตรี

การแสดงดนตรี ดนตรีตะวนั ตกมีองคป์ ระกอบสําคัญ 3 ประการ คือ ผู้แสดง ผู้อาํ นวยเพลง และผู้
วจิ ารณด์ นตรี

(รปู ประกอบ1.1)

ผ้แู สดง (Performer)

โดยปกติ นักดนตรีท่ีมีช่ือเสียง มีฝีมือในการเล่นดนตรีเป็นที่ยกย่องของคนท่ัวไปมักจะมีความ สามารถ
ด้านดนตรีมาตั้งแต่เล็กทงั้ สิน้ เช่น มีเสยี งไพเราะ มีความจําด้านทํานองดีเสิศ นักเปียโน และนักไวโอลิน มักจะ
แสดงดนตรีเป็นอาชีพก่อนอายุสิบขวบ ในขณะที่นักร้องและผู้เล่นเครื่องเปุาจะมีอายุมากกว่า ท้ังน้ีต้องรอให้
รา่ งกายเจรญิ เติบโตเตม็ ท่ี เพราะการร้องเพลงและเลน่ เครอ่ื งเปุา ตอ้ งการใช้อวยั วะหลายส่วนทสี่ มบูรณแ์ ลว้

นักแสดงที่เก่งมากๆจะถกู เรยี กว่า “Virtuoso” เช่น Franz Liszt นกั เปยี โน

(รปู ประกอบ 1.2)

ผู้อานวยเพลง (Conductor)

ผอู้ ํานวยเพลง คือ หัวหนา้ ของนักดนตรี ซึ่งมีหน้าทีร่ ับผดิ ชอบผลการแสดงท่อี อกมา ถา้ การแสดงเปน็
ที่ช่ืนชอบของผชู้ ม ผอู้ าํ นวยเพลงมักจะได้รับคําชมเชย แต่ถา้ ผลการแสดงออกมาไมด่ ี ผู้อํานวยเพลงก็มักจะ
ได้รับการตาํ หนิก่อนผู้อื่นเช่นเดียวกัน เคร่ืองดนตรีของผู้อํานวยเพลง คือ วงออร์เคสตรา วงดนตรีประเภท
อนื่ ๆ หรือวงขบั ร้องประสานเสียง โดยปกตผิ อู้ าํ นวยเพลงมักจะใช้เคร่ืองมือเปน็ ไมส้ ีขาว คอื บาตอง (Baton) ใน

77

การกํากบั จงั หวะ และด้วยมอื อกี ข้างหนึ่ง ผูอ้ ํานวยเพลงจะใช้ในการควบคุมความกลมกลืนของทว่ งทํานองที่
เคร่อื งดนตรีต่างๆ เลน่ อยู่ซง่ึ ทําให้ดนตรีมชี วี ิตชีวา มีความเปน็ หนึง่ ลีลาในการอาํ นวยเพลงของผู้อาํ นวยเพลง
แต่ละคนจะแตกต่างกนั ไป

ผอู้ าํ นวยเพลงเอก มศี พั ทเ์ ฉพาะเรียกวา่ ไมสโตร (Maestro)

ผูว้ จิ ารณ์ดนตรี (Critique)

ส่ิงที่เกิดขนึ้ ควบคู่ไปกบั การแสดงดนตรี คอื การวิจารณ์ดนตรี ในการแสดงดนตรีแต่ละครงั้ ผู้ชม
ธรรมดาท่ีไม่ใชน่ ักวิจารณ์ หรือนักวจิ ารณ์อาจจะมีความเห็นแตกต่างกนั ไปได้ตา่ ง ๆ กนั ท้งั น้กี ารวิจารณ์ดนตรี
เปน็ เรือ่ งท่ีคอ่ นข้างจะเป็นความรสู้ กึ ส่วนตัวเสียมาก การแสดงครงั้ หนงึ่ อาจจะมผี ู้หน่งึ วจิ ารณว์ า่ เป็นการแสดงที่
สมบรู ณ์ เตม็ ไปด้วยการแสดงออกทางศิลปะท่หี าทีเ่ ปรียบไม่ได้อีกแลว้ ในขณะที่อาจจะมีอีกผหู้ นึง่ วจิ ารณ์วา่
การแสดงคร้งั น้ีเป็นการแสดงทเี่ ย็นชาไมน่ า่ กล่าวถงึ เสียเลยดว้ ยซ้าํ ไป กลา่ วไดว้ า่ โดยปกติมกั ไม่มีความเหน็ ที่
เหมือนกนั หรือตรงกันในเร่ืองของดนตรีทเ่ี ราฟังหรอื ความรู้สึกที่เราได้จากดนตรี

สง่ิ ทผ่ี ฟู้ งั ไดร้ บั จากการฟังดนตรี คือ ความพึงพอใจ ซ่ึงส่ิงน้ีเกดิ ข้ึนเม่ือผู้นั้นไดศ้ ึกษาทาํ ความเขา้ ใจกับ
ดนตรแี ละบทเพลงทีจ่ ะฟังดีมากนอ้ ยเพียงใด การศึกษา การทําความเข้าใจย่งิ มากทาํ ให้ผนู้ นั้ รบั รู้ และเรม่ิ สรา้ ง
เกณฑ์การยอมรบั ในเรื่องความไพเราะความสมบรู ณ์แบบของการแสดงมากขน้ึ เท่านั้น ซ่ึงเป็นการแปล
ความหมายของโน้ตดนตรตี ัวเดียวกันออกมาเป็นเสยี งดนตรี เกณฑ์อนั นี้อาจจะแตกต่างกันไปในแตล่ ะบคุ คล
จงึ ทําใหแ้ ต่ละคนวิจารณ์การแสดงแตกต่างกันไป จงึ อยู่ท่วี จิ ารณญาณของผู้ฟังในการอ่านงานวิจารณ์ดนตรี
และต้องตดั สนิ ใจว่าควรเช่ือในคาํ วจิ ารณข์ องผวู้ ิจารณ์มากนอ้ ยเพียงใด ซงึ่ ข้อมลู ที่ผฟู้ ังไดจ้ ากงานวจิ ารณ์ดนตรี
มปี ระโยชน์ในด้านการเรียนรู้สาระ หรอื แง่มุมต่าง ๆ เก่ียวกับการแสดงดนตรีครง้ั นนั้ ๆ ซ่งึ ส่งผลให้ผฟู้ ังมี
ประสบการณ์ในเรอื่ งดนตรีเพิ่มมากข้นึ

ประเภทของดนตรี

ดนตรีมอี ยหู่ ลายลกั ษณะ ที่จะกลา่ วตอ่ ไปนี้ เปน็ ประเภทของดนตรที ี่ควรแก่การสนใจ เพราะจดั ว่าเปน็
ดนตรีทีม่ ีรูปแบบเป็นของตนเองและมมี านาน ควรแก่การศึกษาและฟังเป็นอย่างยิ่ง อันได้แก่ดนตรีพ้นื บา้ น และ
ดนตรีศิลปะ

78

ดนตรพี ้ืนบ้าน (Folk Music)

ลักษณะของดนตรีพ้ืนบ้าน คือ ดนตรีท่ีมีมาแต่ดั้งเดิมในกลุ่มสังคมทุกกลุ่มทั่วโลก เพลงพ้ืนบ้านมักจะ

เป็นเพลงท่ีมีการร้องประกอบเป็นส่วนมาก จึงเรียกกันอีกช่ือหนึ่งว่า เพลงพ้ืนบ้าน หรือ folk song โดยปกติ

ดนตรีพืน้ บ้านมีลักษณะดังน้ี

1. บทเพลงต่าง ๆ ตลอดจนวิธีเล่น วิธีร้อง มักจะได้รับการถ่ายทอดโดยการสั่งสอนกันต่อ ๆ มาด้วย
วาจา และการเล่นหรือร้องให้ฟัง การบันทึกเป็นโน้ตเพลงไม่ใช่เป็นลักษณะด้ังเดิมของดนตรี
พื้นบ้าน อย่างไรก็ตามในปัจจุบันได้มีการถ่ายทอดดนตรีพื้นบ้านโดยการใช้โน้ตกันบ้างแล้ว
ตัวอยา่ งเพลงพ้ืนบา้ นของไทยท่ถี า่ ยทอดกันมา เช่น เพลงเรือ เพลงอีแซว เพลงลําตัด จะเห็นได้
ว่าเพลงเหล่าน้ีมีการร้องเล่นกันมาแต่โบราณไม่มีการบันทึกเป็นตัวโน้ตและสอนกันให้ร้องจาก
โน้ตแต่อย่างใด

2. เพลงพืน้ บ้านมกั เป็นบทเพลงท่ใี ชใ้ นการประกอบกิจกรรมเพลงพ้ืนบ้านมักเป็นบทเพลงที่ใช้ในการ
ประกอบกจิ กรรมตา่ ง ๆ มิใช่แต่งขึ้นมาเพื่อให้ฟังเฉย ๆ หรือเพื่อให้รู้สึกถึงศิลปะของดนตรีเป็น
สําคัญ จะเห็นได้ว่า เพลงกล่อมเด็กมีข้ึนมาเพราะต้องการใช้ร้องกล่อมให้เด็กนอน เพลงเกี่ยว
ข้าวใช้ร้องเล่นในเทศกาลเกี่ยวข้าว เนื่องจากเสร็จภารกิจสําคัญแล้ว ชาวนาจึงต้องการเล่น
สนกุ สนานกนั หรือเพลงเรือใชป้ ระกอบการเลน่ เรือหน้าน้ําหลาก เปน็ ต้น

3. รูปแบบของเพลงพื้นบ้านไม่ซับซ้อน มักมีทํานองหลัก 2-3 ทํานองร้องเล่นกันไป โดยการเปลี่ยน
เน้ือร้อง จังหวะประกอบเพลงมักจะซํ้าซากไปเร่ือย ๆ อาจจะกล่าวได้ว่า ดนตรีหรือเพลง
พ้นื บา้ นเน้นท่ีเนอ้ื รอ้ ง หรือการละเล่นประกอบดนตรี เช่น การฟอู นราํ หรอื เตน้ ราํ

4. ลักษณะของทํานองและจังหวะเป็นไปตามลักษณะของกิจกรรม หรือการละเล่น เช่น เพลงกล่อม
เด็กจะมีทํานองเย็น ๆ เรื่อย ๆ จังหวะช้า ๆ เพราะจุดมุ่งหมายของเพลงกล่อมเด็กต้องการให้
เด็กผ่อนคลายและหลับในที่สุด ตรงกันข้ามกับเพลงรําวงจะมีทํานองและจังหวะสนุกสนานเร็ว
เร้าใจเพราะตอ้ งการใหท้ ุกคนออกมารา่ ยราํ เพื่อความครึกครื้น

5. ลีลาการร้องเพลงพื้นบ้านมักเป็นไปโดยธรรมชาติ การร้องมิได้เน้นในด้านคุณภาพของเสียงสัก
เท่าใด ลีลาการร้องไม่ได้ใช้เทคนิคมากมายนัก โดยปกติเสียงท่ีใช้ร้องเพลงพื้นบ้านไม่ว่าชาติใด
ภาษาใดมักจะเป็นเสียงที่ออกมาจากลําคอมิใช่เป็นเสียงท่ีออกมาจากท้องหรือศีรษะ ซ่ึงเป็น
ลีลาการร้องของพวกเพลงศิลปะ

6. เครื่องดนตรีท่ีใชบ้ รรเลงเพลงพ้นื บา้ นมลี กั ษณะเฉพาะเป็นของทอ้ งถิ่นน้ัน ๆ เป็นส่วนใหญ่ ซึ่งส่ิงน้ี
เป็นเคร่ืองหมายหรือสัญลักษณ์ที่ทําให้ทราบว่า ดนตรีพื้นบ้านที่ได้ยินได้ชมเป็นดนตรีของ
ท้องถิ่นใด หรือของชนเผ่าใดภาษาใด ตัวอย่างเช่นดนตรีพื้นบ้านของชาวอีสานจะมีแคน
โปงลางทางภาคเหนือจะมี ซึง และสะลอ้ เปน็ ต้น

79

เพลงพ้ืนบ้านจะพบได้ในทุกประเทศท่ัวโลก และเป็นเพลงที่มีผู้ศึกษาเก็บรวบรวมไว้ เนื่องจากเป็น
วัฒนธรรมอย่างหน่ึงของชาติ เช่น ประเทศฮังการี นักดนตรีศึกษา คือ โคดายและบาร์ตอค ได้รวบรวมเพลง
พื้นบ้านของฮังการีไว้ และนํามาใช้สอนอนุชนรุ่นหลัง นอกจากนี้ยังมีผู้ประพันธ์เพลงหลายคนนําเอาทํานอง
เพลงพื้นบา้ นมาเป็นทํานองหลกั ของเพลงที่ตนประพันธ์ เชน่ บาร์ตอค ดวอชาค เปน็ ต้น

ดนตรศี ิลปะ (Art Music)

ดนตรศี ิลปะ ได้แก่ ดนตรีท่ีประพันธ์ข้ึนอย่างต้ังใจ โดยผู้ประพันธ์เพลงศึกษาดนตรีมาอย่างมีระเบียบ
แบบแผน ดนตรีประเภทนี้เป็นการสร้างสรรค์ข้ึนเพ่ือให้เห็นถึงความสวยงามของศิลปะดนตรีซ่ึงเป็นโสตศิลป์
ดนตรีประเภทนี้ ได้แก่ ดนตรีตะวันตก (Western Music) ที่รู้จักกันในนามของดนตรีคลาสสิก (Classical
music) และดนตรปี ระจาํ ชาติต่าง ๆ ที่เรียกวา่ Traditional music

ดนตรตี ะวนั ตก (Western Music)

เนื้อหาของดนตรีท่ีจะกล่าวถึงต่อไปในหนังสือเล่มน้ี ได้แก่ ดนตรีตะวันตก หรือท่ีรู้จักกันทั่วไปว่า
ดนตรีคลาสสิก ซึ่งมีหลายความหมาย แต่ความหมายที่เข้าใจโดยทั่วไป คือ ดนตรีท่ีมีลักษณะแตกต่างจาก
ดนตรสี มยั นยิ ม ดนตรปี ระเภทน้มี ีพัฒนาการมาเป็นเวลาช้านานจนมีรูปแบบแน่นอน มีทฤษฎีที่สามารถเรียนรู้
กันได้อย่างเป็นเรื่องเป็นราวจนถึงระดับปริญญาเอก ในด้านการเล่นดนตรี ผู้ศึกษาต้องเอาจริงเอาจัง และมี
การศึกษาถึงระดบั ปริญญาเอกได้เช่นกัน ดนตรีประเภทน้ีมีความละเอียดอ่อน และต้องการความรู้ความเข้าใจ
ในอันท่ีจะเข้าถึงหรือซาบซึ้ง ทั้งน้ีเนื่องจากผู้สร้างสรรค์ดนตรีหรือผู้ประพันธ์เพลง (Composer) มีหลักเกณฑ์
ในการประพันธ์ ผลงานท่ีออกมาจึงมีลักษณะซับซ้อน ลึกซึ้ง ซึ่งผู้ท่ีมิได้ศึกษา หรือมีพื้นฐานเกี่ยวกับ
องค์ประกอบดนตรีพอเพียง อาจไม่รลู้ ึกถงึ ความไพเราะเมื่อได้ฟังดนตรปี ระเภทนแี้ ต่อยา่ งใด

ลักษณะเด่น ๆ ของดนตรีตะวันตกท่ีพอจะกล่าวได้อย่างส้ัน ๆ คือ ดนตรีท่ีมีลักษณะตรงกันข้ามกับ
ดนตรีพื้นเมืองนั่นเอง กล่าวคือ เป็นดนตรีท่ีสร้างสรรค์ขึ้นมาเพ่ือศิลปะ มีรูปแบบท่ีสลับซับซ้อนไม่ว่าจะเป็น
ทาํ นอง จังหวะ และยังมีองค์ประกอบอ่ืน ๆ ท่ีอาจไม่พบในดนตรีพ้ืนเมือง เช่น การประสานเสียง เคร่ืองดนตรี
ท่ีใช้บรรเลงเพลงประเภทนี้เป็นเครื่องดนตรีที่ได้มาตรฐาน และต้องการนักดนตรีที่มีทักษะในการบรรเลง
เพราะบทประพนั ธ์แต่ละชิ้นมีเน้ือหาที่ต้องการเทคนิควิธีในการบรรเลงเสมอ รวมทั้งการร้องด้วย นักร้องเพลง

80

ประเภทน้ีเป็นทีร่ ้จู ักกันว่า นักร้องโอเปรา นักร้องเหล่านี้ต้องมีเทคนิควิธีร้องมากมาย และต้องศึกษาเล่าเรียน
ฝึกฝนจนถงึ ระดับหน่ึง จึงสามารถออกโรงแสดงได้

นอกจากดนตรีประเภทนี้ยังมีการพัฒนารูปแบบมาโดยตลอด จึงมีการแบ่งเป็นยุคดนตรี ต่าง ๆ
กนั ซึง่ ได้กลา่ วโดยสรุปไวแ้ ลว้ ในหวั ขอ้ “ยุคต่าง ๆ ของดนตรีตะวันตก” ตอนท้ายของบทน้ี เพลงในแต่ละยุคมี
ลักษณะท่ีคล้ายคลึงกันโดยจะต่างจากยุคอ่ืน ๆ ดังนั้นการฟังเพลงประเภทนี้เม่ือมีความรู้ความเข้าใจพอเพียง
ผฟู้ งั สามารถบอกได้ว่าเป็นเพลงในยุคใด และอาจจะบอกต่อไปได้ด้วยว่าใครเป็นผู้ประพันธ์ ท้ังนี้ผู้ประพันธ์แต่
ละคนมีลลี าการประพันธเ์ ป็นของตนเองดว้ ยเช่นกัน

ดนตรีประจาชาตติ ่าง ๆ (Traditional Music)

ดนตรีอีกประเภทหนึ่งท่ีจัดเป็นดนตรีศิลปะเช่นกัน คือ ดนตรีประจําชาติต่าง ๆ เช่น ดนตรีไทย
กาเมลัน (Gamelan) ของอินโดนีเซีย เป็นต้น ดนตรีประเภทนี้ได้รับการสร้างสรรค์ขึ้นอย่างประณีต มีแบบ
แผนเปน็ ของตนเอง ซ่ึงต่างไปจากดนตรีพื้นบา้ น ดนตรปี ระจาํ ชาตติ ่าง ๆ มักจะได้รับการพัฒนาเปล่ียนรูปแบบ
ไปบ้างเนื่องจากสภาพสังคมที่เปลี่ยนไป แต่ลักษณะท่ัวไปยังคงเหมือนเดิม ซึ่งต่างไปจากดนตรีตะวันตกที่มี
การพัฒนาเปลี่ยนรูปแบบ เปล่ียนแนวการประพันธ์ไปตลอดเวลา ทาํ ใหแ้ บง่ เป็นยคุ ต่าง ๆ ไดด้ ังกล่าวมาแล้ว

ดนตรีประจําชาติต่าง ๆ มีลักษณะเป็นของตนเอง ซ่ึงเม่ือฟังแล้วผู้ฟังพอจะบอกได้ว่า เป็นดนตรีของ
ชาติใด ท้ังน้ีเน่ืองมาจากระบบเสียงที่ใช้ ลีลาการบรรเลง และการร้องมีลักษณะเฉพาะ และที่สําคัญคือ
เครื่องดนตรีที่มีลักษณะและเสียงแตกต่างกันออกไป เช่น เครื่องดนตรีไทยที่ใช้ในวงป่ีพาทย์ คือ ระนาด ปี่
กลอง ฉ่งิ ฉาบ เปน็ ต้น ซึ่งทําให้ตา่ งไปจากเครือ่ งดนตรีของอนิ เดียท่ีมีพวกพิณต่าง ๆ เป็นต้น ดนตรีประจําชาติ
ท่ีมีอิทธิพลต่อดนตรีตะวันตก คือ ดนตรีของชาวตะวันออกกลางของพวกมุสลิม ระบบเสียงท่ีดนตรีตะวันตก
เรียกว่า ไมเนอร์ น้ัน ได้รับรูปแบบมาจากดนตรีของ ชาวมุสลิม ซ่ึงต่างไปจากระบบเสียงเมเจอร์ ซึ่งเป็นระบบ
เสียงของทางตะวันตก นอกจากน้ีเครื่องดนตรีบางช้ินท่ีดนตรีตะวันตกใช้บรรเลงอยู่ก็มีวิวัฒนาการมาจากเครื่อง
ดนตรีของชาวมุสลมิ เชน่ ไวโอลนิ เปน็ ตน้

การศกึ ษาดนตรีประจําชาติ และดนตรีพ้ืนบ้าน เป็นท่ีสนใจของนักการศึกษาดนตรีตะวันตกเป็นอย่าง
มากและเพ่ิมข้ึนทุกที การศึกษาแขนงนี้มีช่ือว่า ดนตรีเผ่าพันธุ์วิทยา (Ethnomusicology) การศึกษารูปแบบ
ของดนตรีชาติต่าง ๆ ทําให้นักประพันธ์เพลงตะวันตกนําเอารูปแบบเหล่าน้ีไปใช้ในการประพันธ์เพลงอยู่
เหมอื นกัน

81

การศึกษาดนตรีประจําชาติต่าง ๆ เป็นเร่ืองท่ีน่าสนใจ ผู้ศึกษาจะได้รับความรู้แปลก ๆ ใหม่ ๆ ด้าน
เน้ือหาดนตรี แต่เนื่องจากกฎเกณฑ์หลักทฤษฎีของดนตรีแต่ละชาติแตกต่างกันไป การศึกษาจึงมีความ
ยากลําบากอย่เู หมอื นกัน

82

องคป์ ระกอบของดนตรี

องค์ประกอบของดนตรี คือ ส่วนสําคัญพื้นฐานท่ีทําให้ดนตรีเป็นรูปร่างข้ึนมาได้ ซ่ึงประกอบไปด้วย
องค์ประกอบต่าง ๆ คือ เสียง เวลา ทํานอง เสียงประสาน สีสัน ลักษณะของเสียง รูปพรรณของดนตรี และ
รูปแบบของดนตรี

1. เสยี ง (Tone)

เสยี ง หรอื Tone ในทน่ี ้แี ตกต่างไปจาก Noise เนื่องจากการทําให้เกิด Tone เป็นในลักษณะของการ
ส่นั สะเทือนของอากาศอยา่ งสม่าํ เสมอ มีระบบระเบยี บเปน็ การต้ังใจสร้างสรรค์ขึ้นมา ส่วน Noise เกิดจากการ
ส่ันสะเทือนของอากาศท่ีไม่สมํ่าเสมอ ไม่มีระบบ มิได้ตั้งใจสร้างข้ึนมา เช่น เสียงรบกวนของการจราจร เป็น
เสียงรบกวนท่ีไม่น่าฟัง เสียงดนตรีที่เกิดจาการเปุา การร้อง การดีด การสี เป็น Tone เพราะการส่ันสะเทือน
เปน็ ไปอย่างสมํา่ เสมอ มีระบบระเบยี บ จึงเป็นเสียงที่นา่ ฟัง

คุณสมบตั ิของเสยี ง

เสียง ประกอบไปด้วยคุณสมบัติสําคัญ 4 ประการ คือ ระดับเสียง ความยาวของเสียง ความ
เข้มของเสยี ง และคุณภาพของเสยี ง

1. ระดับเสียง (Pitch) หมายถึง ความสูงตํ่าของเสียง ในเชิงกายภาพ ความถี่ของการ
ส่ันสะเทือนเร็วเสียงจะสูง ถ้าการสั่นสะเทือนช้าเสียงจะตํ่า หูคนสามารถแยกเสียงต้ังแต่ระดับ
ความเร็ว 16 ครั้ง/วินาที จนถึง 20,000 คร้ัง/วินาที เปียโนซึ่งเป็นเคร่ืองดนตรีท่ีมีเสียงต่ําจนถึง
สงู สุดทใ่ี ช้อยใู่ นดนตรีแทบทง้ั หมดมีช่วงกวา้ งของเสยี งตงั้ แต่ 30- 4,000 ครง้ั /วนิ าที

2. ความยาวของเสยี ง (Duration) เสียงดนตรีอาจจะมีความแตกต่างกันในเรื่องของ
ความยาวของเสียง เช่น เสียงส้ัน หรือเสียงยาวมาก ๆ คุณสมบัติข้อน้ีเป็นพื้นฐานในเรื่องของจังหวะ
(Rhythm)

3. ความเข้มของเสียง (Intensity) เสียงอาจจะมีความแตกต่างจากค่อยไปจนถึงดัง
คุณสมบัติข้อนี้ทําให้เกิดจังหวะทางด้านดนตรี คือ จังหวะเน้น เป็นต้น และเป็นพ้ืนฐานของ
องค์ประกอบในเรอื่ งเกย่ี วกบั ความดังค่อย

4. คุณภาพของเสยี ง (Quality) คุณภาพของเสียงดนตรีแต่ละชนิดย่อมแตกต่างกันไป
ซึ่งเกิดจากคุณสมบัติทางกายภาพของการสั่นสะเทือน คุณภาพของเสียงเป็นพื้นฐานของ
องค์ประกอบทางดนตรที ่สี ําคัญอย่างหน่ึง คือ สสี นั (Tone color)

83

คุณสมบัติท้ัง 4 ประการของเสียง รวมกันทําให้เกิดเสียงดนตรีที่หลากหลายจนทําให้ดนตรีเป็นศิลปะ
อย่างหนึ่ง โดยสรุปเสียงดนตรีมีได้ตั้งแต่ ตํ่า-สูง, สั้น-ยาว, ค่อย-ดัง, และมีเสียงท่ีแตกต่างกันของเคร่ืองดนตรี
แตล่ ะชนดิ

2. เวลา (Time)

ดนตรีเป็นเร่ืองของเสียงท่ีเคล่ือนที่ไปในช่วงเวลา ดังนั้นองค์ประกอบเรื่องเวลาจึงเป็นส่วนสําคัญอีก
ส่วนหน่ึงของดนตรี ทางดนตรีองค์ประกอบเรื่องเวลาประกอบไปด้วย ความเร็วของจังหวะ (tempo) อัตรา
จงั หวะ (Meter) และจังหวะ (Rhythm)

ความเร็วจังหวะ (Tempo) Tempo เป็นภาษาอิตาเลียน หมายถึงเวลา ในทางดนตรี
หมายถงึ ความเร็ว (Speed) ดนตรีอาจมีจังหวะปานกลางหรือช้าก็ได้ ปกติในทางดนตรีมีการกําหนด
ความเร็วของจังหวะต่าง ๆ กันออกไป โดยมีเคร่ืองให้ความเร็วจังหวะท่ีเรียกว่า เมโทรโนม (Metro-
nome) และมชี อื่ เรียกความเร็วของจงั หวะ

ตัวอย่างความเร็วของจังหวะ เช่น Allegro แปลวา่ เร็ว
Andante แปลวา่ ช้า, ก้าวสบาย ๆ เป็นตน้

เมโทรโนม คอื เครอื่ งกาํ หนดจังหวะ โดยกําหนดจํานวนจังหวะตบใน 1 นาที หรือจํานวนครั้งของ
จงั หวะตบต่อนาที (คร้ัง/นาที) เช่น allegro คือจังหวะท่ีมีความเร็วกําหนดไว้ว่ามีจํานวนจังหวะตบ 70 ครั้งต่อ
นาที เปน็ ต้น

อัตราจังหวะ (Meter) โดยปกติในทางดนตรีจะมีการจัดกลุ่มจังหวะตบเป็น 2, 3, 4,…. ตาม
ธรรมชาติของความหนักเบาของจังหวะตบที่เกิดขึ้น เนื่องจากจังหวะทางดนตรี การรวมกลุ่มจังหวะ
เช่นน้ที างดนตรี เรยี กวา่ อัตราจังหวะ ซ่งึ เป็นลกั ษณะของบทเพลงท่ีเกิดข้ึนในศตวรรษท่ี 13 ดนตรียุค
ก่อนหน้าน้ีส่วนใหญ่ไม่มีลักษณะของอัตราจังหวะแต่ประการใด บทเพลงต่าง ๆ เป็นการร้องหรือเล่น
ไปเรื่อย ๆ ไม่มีการจัดกลุ่มของจังหวะเป็นอัตราจังหวะ ลักษณะของอัตราจังหวะที่ปรากฏอยู่ใน
ปัจจุบันเป็นการพัฒนามาจากลักษณะของอัตราจังหวะดนตรีในศตวรรษที่ 14 ความรู้สึกในเรื่องของ
อัตราจังหวะข้ึนอย่กู ับความเรว็ ของอตั ราจังหวะด้วย การรวมกลุ่มของจังหวะมีหลายลักษณะ
กลุม่ ของจังหวะอาจแบ่งเป็น กลมุ่ จังหวะธรรมดา และกลุ่มจังหวะผสม

กลมุ่ จังหวะธรรมดา เชน่ 42 , 34 , 44

กลุม่ จงั หวะผสม เช่น 86 , 89 , 182 , 45

84

นอกจากน้เี พลงบางเพลงในยคุ ศตวรรษที่ 20 มกี ารใช้อัตราจังหวะท่ตี ่างกนั ในเพลงเดยี วกนั ด้วย
จังหวะ (Rhythm) จังหวะเป็นแนวคิดทางดนตรีท่ียากที่สุดท่ีจะให้คําจํากัดความ โดยปกติ

จังหวะประกอบดว้ ยการเน้น และความยาว
การเน้น (Accent) คือ จังหวะท่ีหนักกว่าจังหวะข้างเคียง กล่าวคือ ตามโครงสร้างของ

อัตราจังหวะนั้น จังหวะท่ีหน่ึงในทุกกลุ่มจังหวะ เป็นจังหวะหนักกว่าจังหวะอ่ืน ๆ เช่น
จังหวะที่หน่ึงในกลุ่ม 3 จังหวะเป็นจังหวะที่หนักกว่าจังหวะท่ีสองและสาม บางครั้งการเน้น
อาจเรยี กว่า จงั หวะหนกั (Strong beat)

ความยาว (Duration) ได้แก่ ความยาว-สั้นของจังหวะ นอกจากน้ียังมีลักษณะของ
จังหวะขัดที่เรียกว่า Syncopation คือ การเน้นของจังหวะที่ไม่เป็นไปตามโครงสร้างของ
อัตราจังหวะ เชน่

คุณสมบัติทั้งสาม คือ ความเร็วจังหวะ อัตราจังหวะ และจังหวะ เมื่อมารวมกันจะทํา
ให้เกิดความหลากหลายของจังหวะ ทําให้ดนตรีมีหลายหลากรส เช่นเดียวกับลักษณะ
ของเสียงดังกล่าวมาแล้ว บทเพลงต่าง ๆ ที่ผู้ประพันธ์กําหนดเร่ืองจังหวะเอาไว้ ถ้าผู้เล่น
ไมเ่ ล่นตามนั้นกจ็ ะไมไ่ ดอ้ รรถรสหรอื อารมณต์ ามทผี่ ้ปู ระพันธต์ ้องการ

3. ทานอง (Melody)

ทํานอง คอื การจดั เรยี งของเสียงที่มีความแตกตา่ งของระดบั เสียงและความยาวของเสียงตามแนวนอน
โดยท่ัวไปดนตรีประกอบด้วยทํานองซ่ึงเป็นองค์ประกอบที่ง่ายต่อการจดจํามากท่ีสุด ทํานองมีหลายหลาก
ลักษณะแตกต่างกันออกไป ทํานองคล้ายกับภาษาพูด คือ เป็นภาษาดนตรีที่ประกอบเป็นประโยคเพื่อสนอง
ความคิดของผู้พูด ดังนั้นการเข้าใจดนตรีจึงต้องจําลักษณะทํานองให้ได้ ทางดนตรีมีศัพท์มากมายท่ีหมายถึง
ทาํ นอง เชน่ tune, air, theme และ melodic line คุณสมบัติของทาํ นองทค่ี วรทราบไดแ้ ก่

85

1. จังหวะของทานอง (Melodic rhythm) คือ ความส้ันยาวของระดับเสียงแต่ละเสียงที่ประกอบ
กนั เป็นทาํ นอง

2. มิติ (Melodic dimensions) มติ ขิ องทาํ นองประกอบดว้ ย 2 ส่วน คือ ความยาว และ ชว่ งกวา้ ง
2.1 ความยาว (Length) ทํานองบางครั้งอาจจะส้ัน ๆ เป็นส่วน ๆ ซ่ึงส่วนท่ีเล็กสุดหรือสั้นท่ีสุด

เรียกว่า โมทีฟ (Motive) บางทาํ นองอาจเปน็ ทํานองท่ียาวมาก ๆ เรยี กว่าประโยค (Sentence)
2.2 ช่วงกวา้ ง (Range) คอื ระยะระหว่างระดับเสยี งต่ําสดุ จนถึงเสยี งสงู สดุ

3. ช่วงเสียง (Register) ทํานองอาจจะอยู่ในช่วงเสียงใดช่วงเสียงหนึ่ง เช่น ในช่วงเสียงต่ํากลาง
และสูง บางครั้งทํานองอาจจะเคลือ่ นจากช่วงเสียงหน่ึงไปอีกชว่ งเสียงหนง่ึ กไ็ ด้

4. ทิศทางของทานอง (Direction) ทํานองอาจจะเคลื่อนไปในหลายทิศทาง เช่น ข้ึน ลง หรืออยู่
กับที่ โดยปกติทํานองมักจะเคลื่อนท่ีข้ึนจุดสูงสุด เม่ือเน้ือหาของเพลงถึงจุดสําคัญที่สุด ปกติการเคล่ือนไปของ
ทาํ นอง อาจจะเปน็ ในลกั ษณะกระโดด (Disjunct Progression) หรอื เรียงกนั ไป (Conjunct progression)

ผลรวมของคุณสมบัติต่าง ๆ ของทํานองทําให้บทเพลงนั้นน่าสนใจน่ารับฟัง หรือชวนฉงนฉงายทํานอง
จัดเป็นลักษณะพื้นฐานของดนตรีหรือบทเพลง โดยทั่วไปทํานองที่เป็นหลักในบทเพลงหนึ่งจะเรียกว่าทํานอง
หลัก (Theme) ในแต่ละบทเพลงจะมีทํานองหลกั ได้มากกวา่ 1 ทํานอง

4. เสยี งประสาน (Harmony)

เสยี งประสาน คือ องค์ประกอบดนตรีท่ีเกิดข้ึนจากการผสมผสานของเสียงมากกว่า 1 เสียงในแนวต้ัง
หรือในเวลาเดียวกัน ซึ่งตรงกันข้ามกับทํานองซ่ึงเป็นการจัดเรียงของเสียงตามแนวนอน เสียงประสานเป็น
องค์ประกอบดนตรีท่ีสลับซับซ้อนกว่าจังหวะ และทํานอง และจะไม่พบการประสานเสียงในดนตรีของสังคม
ล้าสมัย แม้ในสังคมตะวันตกเองการประสานเสียงก็มีข้ึนช้ากว่าองค์ประกอบดนตรีอ่ืน ๆ คือ ในราว
คริสต์ศตวรรษที่ 9 ตวั อย่างของการประสานเสยี ง คือ ในเพลง Home on the Range ส่วนที่เห็นเป็นโน้ตตาม
แนวต้งั หลาย ๆ ตวั คอื แนวการประสานเสยี ง ซงึ่ จะเคลื่อนท่ตี ามแนวตั้งในขณะทท่ี ํานองจะเป็นเพียงโน้ตแต่ละ
ตัวเคล่อื นท่ีไปตามแนวนอน แนวคิดในเรอ่ื งการประสานเสียงท่ีควรทราบ คอื คอร์ด

86

คอร์ด (Chords)
คอร์ด คือ กลุ่มของเสียงตั้งแต่สามเสียงข้ึนไปมาจัดเรียงกันตามแนวตั้ง (เสียงต้ังแต่สองเสียงข้ึนไป

จัดเรียงกันไมเ่ รียกว่าคอร์ด แต่เรียกว่า ขั้นคู่เสียง) หลักการขั้นพื้นฐานของการประสานเสียง คือ เร่ืองของการ
สรา้ งคอรด์ และการจัดเรียงของคอร์ด

1. การสร้างคอร์ด (Chord Construction) หลักการในการสร้างคอร์ดที่เป็นข้ันพ้ืนฐานท่ีควรทํา
ความเข้าใจมีอยปู่ ระมาณ 3- 4 ประเภท คือ

1.1 คอร์ด 3 เสียง (Triads) คอร์ด 3 เสียง เป็นหลักในการสร้างคอร์ดง่ายท่ีสุด คือ การสร้าง
คอร์ดจากเสียงหลักโดยเติมเสียงตําแหน่งท่ี 3 และตําแหน่งท่ี 5 จากเสียงหลักลงไป เช่น เสียงหลัก คือ C
ตําแหนง่ ท่ี 3 คือ E และตําแหนง่ ท่ี 5 คอื G ดังน้ันคอร์ด C จะประกอบด้วยโนต้ ตวั C-E-G

คอร์ด 3 เสียงที่สําคัญ คือ คอร์ดตําแหน่งที่ 1, ที่ 4 และท่ี 5 ของบันไดเสียง ดังนั้นในบันไดเสียง ซี
เมเจอร์ คอรด์ ท่ี 1 คือ ซี เมเจอร์ คอร์ดท่ี 4 คอื เอฟ เมเจอร์ และคอรด์ ท่ี 5 คอื จี เมเจอร์

1.2 คอร์ด 4 เสียง (Seventh chords) ได้แก่ คอร์ด 3 เสียง ท่ีเติมตําแหน่งที่ 7 จากตัวที่ห้าลง
ไป เช่น คอร์ด G ประกอบด้วย G-B-D คอร์ด G7 จะเติมตัว F ลงไป คือ เป็นโน้ตตําแหน่งที่ 7 จาก G ดังนั้น
คอร์ด G7 จะมตี วั โน้ต 4 ตวั คือ G-B-D-F

87

1.3 คอร์ด 5 เสียง (Ninth chords) ได้แก่ คอร์ดท่ีประกอบด้วยคอร์ด 4 เสียง และเติมเสียงโน้ต
ตาํ แหนง่ ท่ี 9 เขา้ ไป (1-3-5-7-9) เชน่ คอรด์ G9 ประกอบด้วยเสยี งตัวโนต้ G-B-D-F-A

ต่อไปนีเ้ ป็นแผนภาพแสดงคอร์ดลกั ษณะตา่ ง ๆ
ท้งั คอรด์ 3 เสียง 4 เสยี ง และ 5 เสียง

คอรด์ C Major คอร์ด C Major
แสดงตวั โน้ตในคอรด์ 3 เสยี ง
แสดงการสรา้ งคอรด์ 3 เสยี ง โดยเทยี บโนต้ ใน
คอรด์ กบั คยี เ์ ปยี โน

คอร์ด c minor
คอร์ด 3 เสยี ง

88

คอร์ด C7 คอรด์ G9
คอรด์ 4 เสยี ง คอรด์ 5 เสยี ง

2. การจัดเรียงคอร์ด (Chord Progression) การเปลี่ยนคอร์ดจะเป็นไปตามลักษณะของทํานอง
ซึ่งทําให้มีการจัดเรียงของคอรด์ ข้นึ ความไพเราะของบทเพลงข้ึนอยู่กับการจัดเรียงของคอร์ด เพลงเดียวกันอาจ
มกี ารจัดเรยี งของคอรด์ ต่างกันได้ ข้นึ อยู่กับความสามารถหรอื ความตอ้ งการของผู้ประพันธเ์ พลง

ความกลมกลืนและความไมก่ ลมกลนื (Consonance and Dissonance)

การนาํ เสยี งต้ังแต่สองเสียงขึ้นไปมาเล่นพร้อมกัน จะเกิดการผสมของเสียง ซึ่งผลที่เกิดขึ้นจะได้เสียงที่
กลมกลืนและไม่กลมกลืน คอร์ดท่ีสร้างขึ้นมาบางคอร์ดเป็นคอร์ดที่มีเสียงกลมกลืนแต่บางคอร์ดเป็นคอร์ดที่มี
เสียงไมก่ ลมกลืน คอร์ดท่ีให้เสยี งกลมกลนื คอื คอร์ดสามเสียง

เสียงที่กลมกลืนกันทําให้รู้สึกสบายหู มีเสียงกลมกล่อม โดยปกติเพลงต่าง ๆ มักจะจบด้วยคอร์ดท่ีมี
เสียงกลมกลนื

เสียงท่ีไม่กลมกลืนทาํ ให้รู้สึกขัดหู ตึงเครียด ค้างหรือแขวนอยู่ ซึ่งโดยปกติคอร์ดที่มีเสียงไม่กลมกลืน
มักจะตามด้วยคอร์ดที่มีเสียงกลมกลืน ซึ่งทําให้รู้สึกว่าจบตอนหรือจบเพลง เรียกว่า Resolution คอร์ดท่ีให้
เสียงไม่กลมกลนื คือ คอรด์ สี่เสยี งขึน้ ไป

การประสานเสียงมักจะมีท้ังการให้คอร์ดท่ีมีเสียงกลมกลืนและไม่กลมกลืน (Consonant และ
Dissonant chords) โดยปกตเิ พลงบางเพลงอาจจะมคี อร์ดท่มี ีเสยี งไม่กลมกลืนน้อย แต่เพลงบางเพลงอาจมีคอร์ด
ทม่ี เี สยี งไมก่ ลมกลืนมาก ซึง่ มักเป็นเพลงแนวสมยั ใหม่

89

เพลงท่ีใช้การประสานเสียงโดยมีคอร์ดในบันไดเสียงเมเจอร์หรือไมเนอร์ มักจะเป็นเพลงท่ีเรียกว่า
Diatonic harmony คือ ใช้ขั้นคู่เสียงที่เป็นเสียงเต็มมาก ได้แก่ เพลงท่ีมี แฟลต (b) ชาร์ป (#) และ natural (b)
นอ้ ย สว่ นเพลงท่มี ีคอรด์ ท่มี ที ัง้ แฟลท ชาร์ป หรือ เนเชอรัล มาก จะเป็นเพลงที่ใช้ การประสานเสียงโครมาติค
คือใชข้ นั้ คเู่ สยี งทเ่ี ป็นครง่ึ เสียงมาก

5. ระบบเสียง (Tonality)

ดนตรีเป็นเรื่องของเสียงซ่ึงมีการจัดเป็นระบบ เรียกว่า ระบบเสียง (Tonality) ซึ่งมีอยู่หลายลักษณะ
ด้วยกัน แต่โดยท่ัวไประบบเสียงของดนตรมี ักจะเป็นดนตรีท่มี รี ะบบเสยี งทเ่ี รยี กว่า Tonal music

1. ดนตรีท่ีมีระบบเสียง (Tonal Music) ดนตรีโดยท่ัวไปมีหลักการประพันธ์โดยใช้เสียงหนึ่งเป็น
เสียงหลักและการประสานเสียงจะเกีย่ วพนั กัน เสียงหลักน้ีเรียกว่า เสียงโทนิค (Tonic) เพลงจะมีความรู้สึกจบ
ได้เม่ือการประสานเสียงจบลงท่ีคอร์ดท่ีสร้างขึ้นจากเสียงโทนิค เม่ือโทนิคเป็นเสียง ซี จึงเรียกเพลงนั้นอยู่ใ น
บนั ไดเสียง ซี ถ้าเพลงที่มีโทนิคเป็นเสียง เอฟ จะกล่าวว่าเพลงน้ันอยู่ในบันไดเสียง เอฟ ลักษณะของดนตรีท่ีมี
การประพันธ์โดยยึดบนั ไดเสยี งดงั กล่าวน้ีเรียกวา่ ระบบเสยี ง เพลงคลาสสกิ สว่ นใหญจ่ ะบอกว่าอยู่ในบันไดเสียง
ใดเสมอ เช่น โซนาตา ในบันไดเสียง ดี เมเจอร์ หรือ ซิมโฟนีหมายเลข 40 ในบันไดเสียง จี ไมเนอร์ ดนตรี
เหล่าน้ีเป็นดนตรีที่มีระบบเสียง มีดนตรีอีกจําพวกหนึ่งไม่มีโทนิคเป็นดนตรีท่ีไม่มีระบบเสียง (atonal music)
เชน่ ดนตรใี นศตวรรษที่ 20 เปน็ ตน้

เพลงคลาสสิกส่วนใหญ่มีหลักการประพันธ์โดยมีการเปล่ียนบันไดเสียงโทนิคไปสู่บันได เสียงโดยใช้โท
นิคตวั อื่น แตใ่ นท่ีสดุ จะกลับมาจบท่โี ทนิคเดมิ เช่น ผ้ปู ระพันธ์ใช้บันไดเสยี ง ซี เมเจอร์ เปน็ หลักในการประพันธ์
ในบทเพลงแนวทํานองอาจจะเปล่ียนจากบันไดเสียง ซี เมเจอร์ ไปสู่ จี เมเจอร์ และจะค่อย ๆ เปลี่ยนกลับมา
จบในบันไดเสียง ซี เมเจอร์ อีกครั้งหน่ึง การเปลี่ยนของบันไดเสียงน้ีอาจเปลี่ยนไปเรื่อย ๆ ได้ตามแต่แนวการ
ประพนั ธ์ แตจ่ ะตอ้ งกลับมาจบท่บี นั ไดเสยี งหลกั ทบี่ ทเพลงเริ่มต้นเสมอ

การเปลย่ี นไปของบนั ไดเสียง เรียกวา่ Modulation

2. ดนตรีระบบทวิภาพ (Polytonality) ดนตรีท่ีใช้บันไดเสียงตั้งแต่สองบันไดเสียงข้ึนไปมารวมกันใน
การประพันธ์เพลง เช่น แนวทํานองอาจเป็นบันไดเสียง ซี เมเจอร์ ส่วนแนวประสานเสียงอาจจะเป็น เอฟ
เมเจอร์

3. ดนตรีระบบพหุภาพ (Mulitonality) ดนตรีที่มีการเปล่ียนของบันไดเสียงตลอดเวลาอย่าง
รวดเรว็ ทาํ ให้ยากที่จะฟังออกได้ว่า ขณะน้นั เพลงอยูใ่ นบันไดเสยี งใด

90

4. ดนตรรี ะบบเสมอภาพ (Atonality) คือ ดนตรที ่ีไมม่ คี วามรู้สกึ ของความมเี สียงหลัก ไม่เป็นไดอะ
โทนกิ แตใ่ ชเ้ สยี งท้ัง 12 เสยี งทม่ี อี ยใู่ นดนตรีสากล ทกุ เสยี งมีความเทา่ เทยี มกนั เช่น เพลงของโชนเบิร์ก ซึ่งเป็น
เพลงในศตวรรษที่ 20

5. ดนตรีระบบอนุภาพ (Microtonality) คือ ดนตรีท่ีใช้ระบบเสียงย่อยกว่าระบบคร่ึงเสียงปกติ
ระบบเสียงในดนตรีตะวนั ตกแบ่งย่อยได้ 12 ช่วง เรียกว่า ครึ่งเสียง แต่มีดนตรีของบางชาติที่แบ่งเสียงย่อยกว่า
ครึ่งเสียง เช่น ดนตรีของอียิปต์โบราณ และดนตรีของอินเดีย เป็นต้น มีผู้ประพันธ์เพลงคลาสสิกหลายคนนํา
แนวความคดิ เร่ืองดนตรีอนภุ าพมาใชใ้ นการแต่งเพลง ซ่ึงมักเป็นดนตรสี มยั ใหมใ่ นศตวรรษท่ี 20

6. สีสัน (Tone Color)

สสี นั (Tone color หรือ timbre) คอื คณุ สมบตั ิของเสียงของเคร่ืองดนตรี รวมทั้งเสียงร้องของมนุษย์
ซึ่งมคี วามแตกต่างกัน ท้ังน้ีเนื่องมาจากคุณสมบัติของการเกิดเสียง (Overtone) ในทางดนตรี สีสันอาจจะเป็น
ลักษณะของการแสดงเดี่ยว คือ การเล่นหรือร้องโดยเคร่ืองดนตรี หรือคนเพียงคนเดียว (Solo) หรืออาจจะเป็น
การรวมกนั ของเครอ่ื งดนตรี หรอื เสียงรอ้ งต่าง ๆ ของคน ทําให้เกิดเปน็ การรวมวง (Ensemble) ขึ้นมา

1. เสยี งรอ้ งของมนุษย์ (Human Singing Voices) เสียงร้องของมนุษย์จัดได้ว่าเป็นเคร่ืองดนตรีท่ี
มีติดตัวมากับมนุษย์ทุกคน เสียงร้องของมนุษย์จัดเป็นเคร่ืองดนตรีที่สามารถถ่ายทอดอารมณ์และสื่อ
ความหมายได้ดีที่สุด ยากจะหาเคร่ืองดนตรีชนิดใด ๆ มาเทียบได้ เสียงร้องของมนุษย์มีการจัดแบ่งเป็นหลาย
ประเภทเน่อื งจากชว่ งเสียงสงู ตํา่ และคุณภาพของเสยี งท่ีต่างกัน โดยทั่วไปเสียงร้องแบ่งได้เป็น 4 ประเภทใหญ่
ๆ คือ โซปราโน อัลโต ซ่ึงเป็นเสียงของผู้หญิง เทเนอร์ และเบส ซ่ึงเป็นเสียงของผู้ชาย นอกจากน้ียังสามารถ
แบง่ ประเภทของเสยี งย่อยลงไปอกี ได้ดังน้ี

1.1 โซปราโน (Soprano) คอื เสียงสงู สดุ ของผูห้ ญิง (A´´ C´)

1.2 เมสโซ โซปราโน (Mezzo Soprano) เสียงกลางของผู้หญิง

1.3 อลั โตหรอื คอนทรัลโต (Alto or Contralto) คือ เสยี งต่ําของผหู้ ญิง

1.4 เทเนอร์ (Tenor) คอื เสยี งสูงของผชู้ าย

1.5 บารโิ ทน (Baritone) คือ เสยี งกลางของผชู้ าย

1.6 เบส (Bass) คอื เสียงตํา่ สุดของผู้ชาย

91

แผนภาพ1.3 แสดงชว่ งเสยี งร้องระดับต่าง ๆ ของมนุษย์เทยี บกบั ช่วงเสยี งของเปยี โน

คาสทราโต (Castrato) เป็นเสียงขับร้องของผู้ชายท่ีมีเสียงแหลมสูงเช่นเดียวกับเสียง
โซปราโน หรืออัสโตของผู้หญิง คาสทราโต เป็นวัฒนธรรมการใช้เสียงที่นิยมในช่วง
ศตวรรษที่ 17-18 คอื ยุคบาโรค และตน้ ยุคคลาสสิก เสียงลักษณะน้ีเกิดข้ึนโดยเป็นเสียง
ของเด็กผู้ชายที่มีเสียงใส สูงแหลม เรียกว่า เสียงโซปราโนเด็กชาย (Boy Soprano)
ได้แก่เสียงเด็กชายท่ียังไม่แตก ซึ่งนิยมใช้เช่นกัน เน่ืองจากคุณภาพเสียงสดใสมาก
ก่อนที่เสียงเด็กชายจะแตกและกลายเป็นเสียงผู้ชาย มีการทําการตอน (Castration)
เพอ่ื มใิ ห้ฮอร์โมนเพศชายทํางาน คณุ ภาพเสียงสูงแหลมจึงยงั คงอยู่ แต่มีความหนักแน่น
มากกวา่ เสียงโซปราโนเดก็ ชาย
แต่มีลักษณะเสียงอีกประเภทหนึ่ง คือ เคานเตอร์เทเนอร์ (Counter Tenor) ซึ่งเป็น
เสียงของผู้ชายที่ใช้เทคนิคในการขับร้องให้มีเสียงสูงในระดับโซปราโน หรืออัลโต ซ่ึง
ลักษณะเสียงเชน่ น้ยี ังคงมีอยู่ในปัจจุบัน และสามารถขบั ร้องทดแทนเสียงคาสทราโตได้

1. .เครื่องดนตรี (Music Instruments) เสียงของเคร่ืองดนตรีแต่ละชนิดมีความแตกต่างกันออกไป แต่
สามารถจัดเป็นประเภทใหญ่ ๆ ตามลกั ษณะของเสียงท่คี ลา้ ยคลึงกนั และลกั ษณะของเครื่องมือได้เป็นประเภท
ต่าง ๆ ดงั น้ี

1.1 เครือ่ งดนตรีประเภทคียบ์ อร์ด (Keyboard Instruments) เคร่ืองดนตรีประเภทคีย์บอร์ดท่ีพบ
ได้ในปจั จุบันมีอยดู่ ้วยกัน 4-5 ชนดิ คือ

1. เปียโน (Piano) เปยี โนเรม่ิ ใชอ้ ยา่ งแพรห่ ลายในราวศตวรรษที่ 18 ตอนปลาย เปียโนเกิดเสียง
จากการตีสาย เปียโนสามารถจะทําให้เสียงยาวได้ โดยเหยียบ Pedal ช่วงเสียงของเปียโน
กวา้ งมาก และสามารถเลน่ ใหม้ ีเสียงดงั -ค่อยได้หลายระดบั ตามแรงทีผ่ ู้เล่นกดลงบนคีย์เปียโน

92

2. ออร์แกน (Organ) เป็นเคร่ืองดนตรีที่มีมานานแล้ว สามารถทําให้เกิดเสียงได้หลายลักษณะ
ทําให้เสียงมีหลายชนิดได้ สสี ันต่าง ๆ กัน และสามารถยืดเสียงให้ยาวได้โดยไม่หยุดเน่ืองจาก
เปน็ เสยี งเกดิ จากการเปาุ ลม

3. ฮาร์พซิคอร์ด (Harpsichord) เป็นเคร่ืองดนตรีท่ีใช้กันมาในศตวรรษที่ 16, 17 และ 18 การ
เกิดเสียงของ ฮาร์พซิคอร์ด เกิดจากการดีด ฮาร์พซิคอร์ดไม่สามารถเล่นให้เกิดเสียงดัง-ค่อย
ไดอ้ ย่างเปียโน แต่ใหเ้ สียงทช่ี ัดเจนซง่ึ มีความดงั และความยาวของเสียงจาํ กดั

4. คลาวิคอร์ด (Clavichord) เป็นเครื่องดนตรีท่ีมีลักษณะคล้าย ฮาร์พซิคอร์ด แต่การเกิด
เสียงเกิดจากการตี ใหเ้ สียงมคี วามแตกต่างได้ไม่มากนกั ใชต้ งั้ แตย่ ุคกลางจนถงึ ศตวรรษที่ 18

5. คยี บ์ อร์ดประเภทอ่ืน ในปัจจุบันมีคีย์บอร์ดมากมาย เช่น ออร์แกนไฟฟูา อีเลคโทน และพวก
เครื่องดนตรีประเภทอีเล็กทรอนิกส์ (Electronic music instruments) ซ่ึงให้เสียงแตกต่าง
กนั ได้มากมายในเครื่องเดยี ว

2.2 เครื่องสาย (String Instruments) คือ เครื่องดนตรีที่เกิดเสียงโดยการดีด หรือสีท่ีสายขนาด
ตา่ ง ๆ ท่มี ีอยู่ที่เครื่องดนตรีนั้น ท่สี าํ คญั คอื

1 ไวโอลิน (Violin) เริ่มมีปรากฏในศตวรรษที่ 17 ไวโอลินเป็นเคร่ืองดนตรีเอกในวงออร์เคส
ตรา มีสายท้ังหมด 4 สาย สามารถให้เสียงที่แหลมและต่ําปานกลาง มีเทคนิควิธีเล่นต่าง ๆ
มากมาย ทง้ั การสีและการดดี ใหเ้ กิดเสียง

2 วิโอลา (Viola) ลักษณะเหมือนไวโอลิน แต่มีขนาดใหญ่กว่า มักใช้เล่นแนวประสานเสียงกับ
ไวโอลนิ ในวงออรเ์ คสตรา

3 วโิ อลอนเชลโล (Violoncello) มลี ักษณะใหญ่กวา่ วิโอลามาก ต้องต้ังกับพื้นและนั่งสี บางคร้ัง
เรยี กสัน้ ๆ ว่า เชลโล

4 เบส (Bass) คือเครื่องสายที่ใหญ่ท่ีสุดที่ใช้ในวงออร์เคสตราใช้เล่นแนวเบส มักจะไม่ใช้เล่นแนว
ทาํ นอง ชือ่ เต็มคือดับเบลิ เบส (Double Bass)

5 ฮาร์พ (Harp) เป็นเคร่ืองดนตรีท่ีมีมาแต่โบราณ เกิดเสียงโดยการดีด มีสายทั้งหมด 43 สาย
และมี Pedal 7 อนั ใชเ้ ทา้ เหยียบเพือ่ ปรบั เสียงใหเ้ ป็นไปตามบนั ไดเสยี งต่าง ๆ

6 ลูต (Lute) เป็นเครอ่ื งดนตรโี บราณเก่าแกม่ าก ใช้การดดี ทําใหเ้ กดิ เสียง มสี าย 6 สาย
7 กีตาร์ (Guitar) เป็นเคร่ืองดนตรีที่ใช้การดีดทําให้เกิดเสียง มีสาย 6 สาย นิยมใช้เล่นประชัน

กบั วงออรเ์ คสตรา

93