tesu Pazari{te i nekropole na lokalitetu Kamenitica, u pritesanog kamena vezanog malterom. U ju`nom de-
sklopu radova na trasi novog auto-puta E-75, na Ko- lu memorije otkriveno je sedam grobova, od kojih je
ridoru 10. Istra`eni su ostaci velike rimske nekropo- najstariji tipa Mala Kopa{nica–Sase II. Tu su i dva
le, odnosno 349 grobova, od kojih 313 sa spaljenim, groba zidana od opeka (sl. 45d), pri ~emu jedan ima
a 36 sa inhumiranim pokojnicima. Nekropola se pro- pokriva~ od velikih podnih opeka, a drugi od dva re-
stire na ~itavoj povr{ini Kamenitice ugro`enoj iz- da velikih kamenih plo~a. U oba su otkriveni ostaci
gradnjom budu}e trase auto-puta, pribli`ne veli~ine spaljenih pokojnika, najverovatnije bra~nog para vi-
300 x 35 m (sl. 18). Du` nekropole je otkriven rim- {eg dru{tvenog statusa, na {ta ukazuju nakit i delovi
ski put, sa~uvan u segmentima (sl. 63).766 ode}e od plemenitih metala, zlata i srebra, koji se
mogu datovati u drugu polovinu i kraj 3. veka. Po-
Ostaci spaljenih pokojnika su polagani u grobove slednjem horizontu u memoriji pripadaju ~etiri groba
tipa Mala Kopa{nica–Sase, ~ije rake imaju jedan ili sa inhumiranim pokojnicima, od kojih je jedan pri-
dva eta`a, {to je naj~e{}i vid sahrane na ovoj nekro- mercima novca opredeljen u prvu polovinu 4. veka.
poli (sl. 45a, b). Grobovi su du`im stranama orijenti-
sani u pravcu severoistok–jugozapad, a re|e u pravcu U severnoj, manjoj prostoriji istra`en je dvo-
sever–jug, uz odstupanja razli~itog stepena. Prilozi u eta`ni grob, u kojem su potvr|eni tragovi o{te}enja
njima su veoma brojni. To su naj~e{}e kerami~ke {o- nastali prilikom plja~ke, najverovatnije jo{ u rimskom
lje, zdele, lampe, staklene posude, novac, bronzani periodu.
predmeti, gvozdeni no`evi, bode`i, strigili, kao i zlat-
ni (dijademe, nau{nice, ogrlice), re|e srebrni nakit, Na osnovu sveobuhvatnih rezultata dobijenih to-
zatim narukvice i perle od staklene paste, itd. M. Ga- kom iskopavanja od 60-ih godina 20. veka do danas,
ra{anin i Lj. Zotovi} su zaklju~ili da se ovaj na~in sa- ustanovljeno je da se na lokalitetu Kamenitica radi o
hranjivanja, praktikovan od 2. do kraja 3. i po~etka 4. velikoj nekropoli na kojoj se, prema dosada{njim po-
veka, mo`e vezati za autohtono stanovni{tvo, odnosno dacima, nalazilo 526 grobova sa spaljenim i inhumi-
za plemenski savez Dardanaca.767 Grobovi sa inhu- ranim pokojnicima.768
macijom pripadaju mla|em horizontu sahranjivanja
koji je, na osnovu nalaza, opredeljen u prvu i delom u Godine 2003, severozapadno od nekropole, na
drugu polovinu 4. veka. Orijentisani su u pravcu se- udaljenosti od pribli`no 50 metara, otkriven je i deo
ver–jug ili severoistok–jugozapad. Pokojnici su naj- naselja. Istra`en je jugoisto~ni krak gra|evinskog
~e{}e polagani u jednostavne rake ukopane u zdravicu kompleksa, sa severnim, isto~nim i ju`nim ogradnim
(sl. 45e). Rake su samo ponekad ozidane kamenom, zidovima od manjih ili ve}ih oblutaka i lomljenih ka-
opekama, tegulama (sl. 45f), a re|e i imbreksima, ko- menih plo~a vezanih blatom. Na osnovu oja~anja is-
ji su kori{}eni i za poplo~avanje, odnosno pokrivanje to~nog zida, raspore|enih na uzajamnoj udaljenosti
grobova. Naj~e{}i prilog u grobovima sa inhumiranim od 2,5 m, pretpostavlja se da se ovde nalazio prolaz
pokojnicima je novac. Osim toga, prisutne su i kera- ili kapija. Na takvu mogu}nost donekle ukazuje i ras-
mi~ke posude, naj~e{}e kr~azi, zatim fibule, kop~e, pored objekata, sa slobodnim prostorom u vidu dvori-
perle i drugi predmeti. {ta, kao i blizina izlaznog otvora kanala u zidu. Kanal,
{irine od 0,75 do 0,80 m, prolazi dvori{tem od zapa-
Osobenost ove nekropole predstavljaju tri zidane da ka istoku, u du`ini od 9 m. Sagra|en je uglavnom
memorije, koje znatno dopunjuju saznanja o sahra- od opeka (34 x 33 x 5 cm) i tegula (48 x 37 x 5 cm) i
njivanju na njoj. Prva i tre}a memorija su jednostav- predstavlja nastavak dva paralelna kanala, isto~nog i
ne gra|evine kvadratne osnove, od kojih su sa~uvani zapadnog, od plo~astog lomljenog kamenja. Zapadno
samo temelji. Daleko vi{e podataka pru`a druga me- od njih je ve}a gra|evina, povr{ine 10 x 10 m, zida-
morija, sa bolje o~uvanim zidovima, a posebno sa na od lomljenog kamena i kamenih plo~a vezanih
grobovima u ve}oj odaji (sl. 44). Za sada je samo de-
limi~no istra`ena jer zalazi ispod lokalnog puta. Na 766 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
ispitanoj povr{ini definisane su dve celine – central- 767 Gara{anin 1968, 5–28; Zotovi} 1968, 25–27; dokumenta-
na odaja sa zidovima debljine od 0,90 m i naknadno
prizidana severna prostorija, sa zidovima debljine od cija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
0,60 m. Temelji su bili od oblutaka, a gornja zona od 768 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
blatom, sa tri prostorije razli~itog oblika i dimenzija. ka. Ispred jedne ku}e kod `elezni~ke pruge mo`e se
Na unutra{nje lice ogradnih zidova bili su prislonje- videti baza stuba sekundarno iskori{}ena za klupu. U
ni objekti. jugozapadnom delu Moravi{ta, prilikom kopanja baze-
na, na imanju Petrovi}a na|eni su grobovi sa skeletnim
Ostaci zidova konstatovani su i izvan kompleksa, ostacima. Pored same obale Ju`ne Morave u Maloj
uz njegov ju`ni zid. To su gra|evine razli~itih dimen- Kopa{nici, na mestima gde ima ku}a, vlasnici nisu na-
zija, sa bondru~nom, odnosno kanatnom konstrukci- ilazili na pokretne nalaze ili ostatke arhitekture, {to
jom zidova, podignute na rastojanju od petnaestak se mo`e objasniti izme{tanjem korita ove reke.772
metara. Imale su dvoslivni krov od duga~kih i debe-
lih drvenih greda pokrivenih tegulama. 113b. Mala Kopa{nica, Pazari{te, naselje
O Pazari{tu je pisao jo{ F. Kanic, sme{taju}i ga na
Na osnovu pokretnih arheolo{kih nalaza, T. Cvje- u{}e Kopa{nice (Kopa{ni~ke reke) u Ju`nu Moravu.
ti}anin i S. Fidanovski zaklju~uju da je gra|evinski Ovde su, kako je zabele`io, postojali ostaci „starog
kompleks podignut tokom 3, a da je kori{}en i u 4. ve- grada“.773 Lokalitet se pru`a isto~no od nekropole na
ku. Stradao je u po`aru krajem 4. ili na samom po~etku Kamenitici. Arheolo{ka istra`ivanja ovog polo`aja
5. veka. Razlozi njegovog izbijanja mogu biti i lokal- prvi put su sprovedena 2012. godine, i to u cilju za-
nog karaktera. Autori navode da ustanovljena strati- {tite usled radova na izgradnji auto-puta E-75, na Ko-
grafska slika pokazuje da poru{eni objekti nisu obno- ridoru 10.
vljeni, ograni~avaju}i se samo na istra`eni deo.769
U konfiguraciji terena je uo~eno da se lokalitet
113. Mala Kopa{nica, Lug, mo`e podeliti na severozapadni, uzdignuti deo, na
neopredeljeni lokalitet nekada{njoj re~noj terasi, i jugoisto~ni, na ni`im ko-
V. Ivanovi} je zabele`io podatak da su 13. marta 1953. tama, koji je podlo`an plavljenju. Danas su odvojeni
godine, prilikom kopanja jarka na putu od Leskovca jazom. Na Pazari{tu je evidentirana periferija rim-
do Vranja, na 319. kilometru, kod `elezni~ke ~uvare, na skog naselja, sa ostacima zidova, komunikacijom (?)
njivi zvanoj Lug, u vlasni{tvu Jordana Petrovi}a, radni- i velikim brojem jama774 pored jaza na istoku, gde je
ci iskopali rimski spomenik, koji je prenet u Narodni bio i kraj naselja. Duboki slojevi naplavina (pesak,
muzej u Leskovcu.770 D. Trajkovi} navodi da su, osim {ljunak, mulj) ukazuju na ~esta izlivanja Ju`ne Mora-
pomenutog spomenika, kod Male Kopa{nice tokom ve, {to je svakako uticalo na veli~inu naselja. Zahva-
izgradnje `elezni~ke pruge na|ene dve rimske statue: ljuju}i obimnom arheolo{kom materijalu, naro~ito
jedna od kamena, a druga od bronze. Statue su objav- nalazima novca i kerami~kih posuda, ovaj deo nase-
ljene u listu Pravda od 9. septembra 1930. godine.771 lja mo`e se datovati u 3–4. vek.775
113a. Mala Kopa{nica, Moravi{te, 114. Mala Kopa{nica, @irova padina, vodovod
naselje i nekropola Lokalitet @irova padina ubiciran je na desnoj strani
Lokalitet Moravi{te sme{ten je u ravnici na levoj oba- puta koji vodi iz Male u Veliku Kopa{nicu, na imanju
li Ju`ne Morave. Od brdskog masiva na kome su lo-
cirani lokaliteti @irova padina i Crkvi{te–Branik deli 769 Fidanovski, Cvjeti}anin 2005, 75–83.
ga potes Kamenitica, dok se isto~no od njega, ka Gr- 770 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
deli~koj klisuri, pru`a Pazari{te. Ve}i deo lokaliteta
le`i ispod ku}a u Maloj Kopa{nici. Tokom za{titnih Ivanovi}a o starinama u okolini Leskovca).
arheolo{kih iskopavanja 2003. godine, S. Fidanovski 771 Trajkovi} 1961, 11.
i T. Cvjeti}anin su ovo nalazi{te tretirali u sklopu po- 772 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
tesa Kamenitica–Moravi{te, naglasiv{i ipak njihove 773 Kanic 1985, 252; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 31,
posebne geografske odlike.
br. 144.
Razgovorom sa me{tanima sela dobijeni su va`ni 774 Iz jama poti~u mnogobrojni fragmenti rimske i sporadi~no
podaci, zahvaljuju}i kojima se mo`e nazreti areal pro-
stiranja rimskog naselja. Stanovnici i danas na potesu srednjovekovne keramike (dokumentacija Arheolo{kog in-
Moravi{te nalaze pokretni arheolo{ki materijal, uglav- stituta u Beogradu).
nom novac koji je okvirno datovan u period 2–4. ve- 775 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
Krste Jovanovi}a. Prema re~ima vlasnika, prilikom zanog malterom (sl. 38), {to se uo~ava na mestima gde
kopanja temelja za ku}u, na dubini od 0,60 m uo~en su o{te}eni divljim kopanjem. Sa najvi{e ta~ke utvr-
je zid od re~nih oblutaka i lomljenog kamena, sa spo- |enja sagledava se {irok prostor ka zapadu, odnosno
radi~nom upotrebom opeka. Pored samog puta, oko ka Pustore~kom polju, i severu, ka Ju`noj Moravi,
200 m od ku}e Krste Jovanovi}a, na imanju Tomisla- {to mu daje poseban zna~aj. Na povr{ini se nailazilo
va Stoji~i}a, tokom postavljanja stuba za dalekovod, na ulomke kerami~kih posuda. Na|en je i fragment
na dubini od 1 do 1,5 m otkriven je vodovod od ke- opeke dimenzija 7,5 x 7 x 4,5 cm, ukra{en pravolinij-
rami~kih cevi. U „Hronici“ Leskova~kog zbornika za skim paralelnim `lebovima izvedenim pomo}u tri pr-
1984. godinu, u izve{taju sa rekognosciranja, S. Pa- sta.782 U Narodnom muzeju u Leskovcu ~uva se i
vlovi} i D. Kosti} ovaj vodovod opredeljuju u rimski jedan ulomak opeke dimenzija 11 x 8 x 4 cm, sa oti-
period. Cevi, pre~nika 10 cm, pravljene su od svetlo- skom `ivotinjske {ape.783
crvene pe~ene zemlje.776
118. Me|a, Manastiri{te, neopredeljeni lokalitet
115. Me|a, atar sela, neopredeljeni lokalitet J. Jovanovi} bele`i da se na ju`nim padinama Dobre
Sa nepoznatih lokaliteta iz sela Me|e poti~u bronzani glave, na polo`aju Manastiri{te, nalaze tragovi anti~-
amulet i trobridi vrh strele sa trnom i blago nagla{e- kog naselja.784
nim grani~nikom, koji je datovan u 4–5. vek.777
119. Me|a, Potok, neopredeljeni lokalitet
U selu Me|i, na lokalitetu Potok, na|en je olovni teg
115.1 Bronzani amulet za kantar kru{kastog oblika. Teg je poklonjen Narod-
Amulet od bronze u vidu prstenaste alke koja se zavr{ava nom muzeju u Leskovcu 1965. godine.785
predstavom vulve i falusa, dimenzija 3 x 2 cm.778
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 235 119.1 Olovni teg
Olovni teg za kantar, kru{kastog oblika. Na gornjem, ma-
115.2. Vrh strele lo udubljenom delu nalazi se o{te}ena petlja. Visina pred-
Trobridi vrh strele od gvo`|a, sa trnom kru`nog preseka. meta iznosi 4 cm, a te`ina 260 g.786
Probojac strele je romboidnog oblika, a na prelazu se~iva
u trn nalazi se blago nagla{en grani~nik. Du`ina strele je Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 234
6 cm, a {irina 1,1 cm.779
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. A-AZ/222
116. Me|a, Gradi{te, utvr|enje 776 Pavlovi}, Kosti} 1984, 514; Ercegovi}-Pavlovi}, Ko-
Lokalitet Gradi{te sme{ten je na jednom uzvi{enju sti} 1988, 92, br. 145.
severozapadno od sela Me|e. Prema kazivanju me{ta-
na, odavde poti~e gra|evinski {ut od kamena i opeke. 777 Joci} 2000, 309; Nino{evi}, Pe{i}, Jovi} 2011, 50.
J. Jovanovi} pominje ostatke anti~kog grada na ovom 778 Joci} 2000, 309, T. IV, sl. 12.
polo`aju.780 779 Nino{evi}, Pe{i}, Jovi} 2011, 154, kat. br. 132.
780 Jovanovi} 1978a, 16; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988,
117. Me|a, Kuli{te,781 utvr|enje
Lokalitet Kuli{te, Kale ili Kali{te (sl. 15) nalazi se is- 93, br. 153.
to~no od sela Me|e. Me{tani ga nazivaju i Rimski
grad ili Rimska tvr|ava. Tu se nalazi utvr|enje ovalne 781 M. \. Mili}evi} je zabele`io podatak o starom poru{enom
osnove, pribli`no orijentisano u pravcu sever–jug. Sa gradi}u nazvanom Dobra glava, koji se nalazi u ataru sela
isto~ne i zapadne strane ome|eno je strmim padina- Pe~enjevca (Mili}evi} 1884, 23). Kako S. Ercegovi}-Pa-
ma, na kojima su podignuti bedemi koji prate konfi- vlovi} i D. Kosti} navode, nije isklju~eno da se taj podatak
guraciju terena i jasno se uo~avaju u vidu osutog ka- odnosi na lokalitet Kuli{te (Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti}
menja. Fortifikaciji, na nadmorskoj visini od 312 m, 1988, 93, br. 154).
pristupa se sa severne i ju`ne strane, putem koji di-
rektno vodi iz polja. Bedemi su zidani od kamena ve- 782 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
783 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (stara knjiga
inventara, br. 181).
784 Jovanovi} 1978a, 16.
785 Joci} 2000, 310.
786 Joci} 2000, 309, 310, T. V, sl. 13.
120. Miro{evce, okolina sela, masivan zid od opeka i gra|evinski {ut, koji se uglav-
neopredeljeni lokalitet nom sastojao od fragmentovanih opeka sa ostacima
Izme|u Vu~ja i Miro{evca, oko 20 km od Leskovca, debelog sloja maltera.793
na prostoru duga~kom 1 km nalazi se „zidina pod ze-
mljom“. U okolini je evidentiran stari novac. Sa ovog 124. Novo Selo, Leskova padina, utvr|enje
polo`aja poti~e jedna opeka, koja se danas ~uva u F. Kanic je na lokalitetu Leskova padina konstatovao
Narodnom muzeju u Leskovcu, u koji je dospela kao ostatke utvr|enja, protuma~iv{i ih kao anti~ki kastel
poklon Sergija Dimitrijevi}a.787 koji je {titio rudnike kod Ruplja, kori{}ene jo{ u an-
ti~kom dobu.794 J. Jovanovi} bele`i podatak da je
rimski put i{ao uz Vlasinu i vodio do sela Ruplja i
120.1 Opeka s natpisom788 njegovih rudnika gvo`|a.795
Fragmentovana opeka s natpisom na gornjoj povr{ini,
koji se nastavlja u dve dijagonalne trake. Dimenzije ope- 125. Oraovica, Dvorinje ili Dvori{te,
ke su 24 x 31 x 3,5 cm. Natpis je dat latinskim kurzivom: neopredeljeni lokalitet
Deus ad(i)uvet vobis et nobis (Bog poma`e tebi i meni) Lokalitet Dvorinje le`i u ravnici na levoj obali Orao-
vi~ke reke, na imanju Vlade Stojanovi}a. M. Gara{a-
Poklon S. Dimitrijevi}a nin je tokom rekognosciranja nai{ao na rimske opeke,
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. 114 me|u kojima su neke bile {estougaonog oblika.796
121. Miro{evce, Seli{te–Sala~ina, naselje (?) 126. Oraovica, Mitrov grob,
Lokalitet Seli{te–Sala~ina nalazi se sa obe strane puta neopredeljeni lokalitet
koji iz Miro{evca vodi ka Bunu{i, kod seoske cigla- Sa lokaliteta Mitrov grob u Oraovici poti~u „srebrni
ne, na imanjima porodica Stamenkovi}, Jovi}, Stan- novac Konstantinov“ i jedan prsten.797
kovi} i Petrovi}. Na ravnom terenu, koji se pru`a u
pravcu severoistok–jugozapad, arheolo{ki materijal 127. Ora{ac, atar sela, neopredeljeni lokalitet
je nala`en u du`ini od oko 200 m.789 Sa ovog polo- Na nepoznatom lokalitetu u selu Ora{cu na|en je pri-
`aja poti~u nalazi rimskih opeka i tegula.790 merak rimskog bronzanog novca sa ven~i}em na re-
versu.798
122. Miro{evce, Seli{te I, naselje (?)
Na levoj obali Veternice, u neposrednoj blizini Ci- 787 Gara{anin M. i D. 1951, 161; Trajkovi} 1961, 10; Er-
gan-male, sa obe strane puta koji vodi u selo Vinu, cegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 33, br. 75.
nalazi se lokalitet Seli{te I. D. Trajkovi} bele`i da su
levo od ovog puta, kod vodenice, otkrivene tegule 788 Petrovi} 1979, 125, no. 115; Joci} 2005, 192, br. 8.
rimskog objekta.791 S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Ko- 789 Gara{anin, Ivanovi} 1958, 44; Ercegovi}-Pavlovi},
sti} navode da se prilikom rekognosciranja nailazilo
na fragmentovane rimske opeke i ulomke kerami~kih Kosti} 1988, 21, br. 300; Bulatovi}, Jovi} 2010, 257.
posuda i da se u konfiguraciji terena uo~avaju obrisi 790 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
mo`da ve}ih gra|evina, kao i da su me{tani pre dva-
deset godina ovde nai{li na temelje masivnih zgrada Ivanovi}a o starinama u okolini Leskovca).
od kamena, opeke i maltera. Sa ovog lokaliteta se po- 791 Trajkovi} 1961, 11.
minju i nalazi bakarnog novca. Rekognosciranje je 792 Pavlovi}, Kosti} 1980, 360; Ercegovi}-Pavlovi}, Ko-
izvr{eno 1979. godine.792
sti} 1988, 33, br. 156; dokumentacija Arheolo{kog insti-
123. Nakrivanj, Seli{te, naselje (?) tuta u Beogradu (gra|a pripremana za monografiju Istorija
Ome|en potesima Ra{in Laza i Bojin Laza, lokalitet Leskovca i okoline).
Seli{te se prostire u atarima Nakrivnja i ^ukljenika, 793 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 41, br. 164.
na imanjima Vasilija \eki}a i Milana Di{i}a. U nepo- 794 Jovanovi} 1978, 16.
srednoj blizini svoje ku}e, V. \eki} je na{ao ranovi- 795 Kanic 1985, 275; Gara{anin M. i D. 1951, 135.
zantijski bronzani novac, folis sa oznakom M, dok je 796 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
M. Di{i}, prilikom dubljeg kopanja, nai{ao na veoma sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
797 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
128. Ora{ac, Gornje Crni~e, vidu venca. Ogrlica je izra|ena od zlatnog lima, u tehni-
neopredeljeni lokalitet ci iskucavanja preko matrice. Njena du`ina je 32,5 cm,
Sa lokaliteta Gornje Crni~e u Ora{cu poti~e novac visina lamela je 2 cm, a {irina 0,6 cm, dok du`ina klipsa
Eudoksije. iznosi 2,3 cm. Datovana je u 3. vek.
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 191
128.1 Novac Eudoksije, Konstantinopolj, semisis799
Av.: AEL EVDO-XIA AVC Poprsje carice okrenuto na- 130.2 Zlatni medaljon s predstavom Meduze (sl. 100b)
desno, sa dijademom, hitonom i paludamentumom. Zlatni ovalni medaljon sa kasetom ~iji je okvir dekorisan
Rv.: Krst u vencu. U ise~ku CONOB. prolamanjem. U kaseti se nalazi kameja od poludragog
kamena, s predstavom Meduze. Predstava je bele boje,
Te`ina: 2,48 g dok je osnova kamena plava. Dimenzije medaljona su
MIRB 51 (439–455) 2,3 x 1,8 x 1,2 cm.
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. NI/1 159
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 192
129. Ora{ac, Kaldrme, put
Prilikom izgradnje puta u selu Ora{cu, na imanju Todo- 130.3 Zlatni medaljon s predstavom Meduze (sl. 100c)
ra Stojkovi}a i Milana \oki}a otkrivena je kaldrma od Zlatni ovalni medaljon sa kasetom ~iji je okvir dekorisan
oblutaka. Re~ je o putu koji je pratio tok Drnske reke. tordiranom `icom.805 U kaseti se nalazi kameja od polu-
V. Ivanovi} smatra da poti~e iz rimskog perioda.800 dragog kamena, s predstavom Meduze. Predstava je bele
boje, dok je osnova kamena plava. Dimenzije medaljona
130. Ora{ac, Lusarije, neopredeljeni lokalitet su 2,3 x 1,7 x 1,2 cm.
Lokalitet Lusarije801 ubiciran je severno od sela, sa
desne strane puta koji iz Slatine vodi ka Ora{cu. To- Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 193
kom dubljeg oranja zemlje za sa|enje vinograda, na
imanju Jordana Krsti}a na|en je nakit, na kome se 130.4 Kameja s predstavom Atene (sl. 100d)
uo~ava helenisti~ki uticaj. Po{to nalaz predstavlja ce- Kameja s predstavom poprsja `ene okrenutog nalevo, sa
linu, S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} iznose pret- dugom kosom i {lemom na glavi. U pitanju je najvero-
postavku da je re~ o o{te}enom grobu ili ostavi.802 vatnije boginja Atena. Lik boginje je u boji slonove kosti,
Sastoji se od zlatne ogrlice od 31 lamele u obliku stili-
zovanih ptica (pataka), sa zavr{ecima ukra{enim orna- 798 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (kucani nu-
mentom u vidu palmete,803 dva elipsoidna medaljona mizmati~ki inventar, br. 153); dokumentacija Arheolo{kog
sa zlatnim okvirima, u ~ije je sredi{te umetnuta gema instituta u Beogradu (gra|a pripremana za monografiju
s predstavom Meduze, zatim kameje sa likom najve- Istorija Leskovca i okoline).
rovatnije Atene i perli od zlatnog lima. Sa istog ima-
nja poti~e i jedan zlatnik Filipa Makedonskog, kao i 799 Du{ani} 1961, 96, br. 5, sl. 5.
dva Aleksandra Makedonskog. Na ovom polo`aju, 800 Trajkovi} 1961, 11, 12; dokumentacija Arheolo{kog insti-
prema kazivanju Todora Stojkovi}a, nailazilo se i na
ulomke rimskih opeka.804 tuta u Beogradu (bele{ke sa rekognosciranja M. Gara{ani-
na iz 1951. godine; gra|a pripremana za monografiju Isto-
rija Leskovca i okoline).
130.1–7 O{te}en grob ili ostava nakita 801 Pod toponimom Lusarije podrazumeva se prostor na padi-
ni ispod Ja{areve njive (dokumentacija Arheolo{kog insti-
130.1 Zlatna ogrlica (sl. 100a) tuta, bele{ke sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951.
Zlatna ogrlica sastavljena od 31 lamele u obliku stilizo- godine).
vanih ptica (pataka), spojene zadnjim krajevima i pove- 802 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 34, br. 168.
zane alkama. Na zavr{ecima lamela nalazi se ornament u 803 Jovanovi} 1978, 46, kat. 1; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti}
vidu palmete. Detalji na glavama i telima ptica izvedeni su 1988, 34, br. 168; sl. na str. 35; Joci} 1993, cat. 120.
otiskivanjem u zlatnom limu. Klips ima trougaoni oblik, 804 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 34, br. 168; doku-
a ukra{en je redukovanim floralnim ornamentom. Zadnje mentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke sa re-
strane lamela spojene su zlatnom `icom, koja je savijena kognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine; gra|a pri-
u petlju. Petlje su me|usobno povezane provla~enjem u premana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
805 Joci} 1993, cat. 120. Zlatni medaljoni sa kamejama na ko-
jima je reljefno prikazana glava Meduze u upotrebi su od
sredine 2. veka do kraja kasnoanti~kog perioda. Kasete sa
okvirima ukra{enim tordiranom `icom pojavljuju se sredi-
nom 2. veka, a u najve}oj upotrebi su tokom 3. veka (Po-
povi} 1996, 44).
dok je osnova kamena plava. Dimenzije kameje su 2,2 x –zapad/severozapad. Severoisto~no od njega uzdi`u
1,8 x 0,5 cm. se blaga kosa i brdo ^ukar. Ispod imanja Petra Jovano-
vi}a uo~avaju se tragovi zida od rimskih opeka, dok je
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 188 ru{evinski {ut zabele`en uz reku, na prostoru duga~-
kom oko 200 m.808 Sa lokaliteta Seli{te poti~e slu~a-
130.5 Osam perli od zlatnog lima (sl. 100e) jni nalaz vrha koplja od gvo`|a, du`ine od 21,6 cm,
Perle od zlatnog lima, koni~nog oblika i deformisane. sa se~ivom duga~kim 16 cm i {irokim 5,4 cm, i tul-
Pre~nik svake perle je 0,8 cm, a visina 0,4 cm. Du`ina cem pre~nika 2 cm. Koplje je u obliku {irokog lista
nanizanih perli iznosi 3,5 cm. blago nagla{enog rebra, sa perforacijom za klin na
kratkom koni~nom usadniku. M. Nino{evi}, J. Pe{i}
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 196 i S. Jovi} ga opredeljuju u {iri vremenski raspon od
2. do 6. veka.809
130.6 Perla od zlatnog lima (sl. 100f)
[uplja perla od zlatnog lima, sa pro{irenim krajevima, 134. Pade`, jugozapadno od sela, utvr|enje
kvadratnog preseka. Njene dimenzije su 2,2 x 0,7 cm. Jugozapadno od sela Pade`a, F. Kanic je registrovao
ostatke rimskog kastela.810
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 195
135. Pe~enjevce, Imanje @ivkovi}a, naselje (?)
130.7 ^etiri perle od zlatnog lima (sl. 100g) Dvori{te Koste @ivkovi}a nalazi se na kosi koja se
^etiri {uplje izdu`ene perle od zlatnog lima, koje se sa- prostire isto~no od reke [aranice i severozapadno od
stoje od dva spojena dela u vidu pe{~anog sata i trbu{aste polo`aja Klepala, u ataru sela Pe~enjevca. U bele{ka-
posude. Dve perle se na jednom kraju zavr{avaju u`im ma M. Gara{anina nalazi se podatak da su na ovom
cevastim dodatkom, a jedna ima i o~uvanu petlju pri~vr- imanju otkriveni stubi}i od opeka dimenzija 28 x 28
{}enu na cevasti deo, kroz koju je provu~ena tanka zlatna x 4 cm, kao i zid od opeka vezanih debljim slojem
`ica. Jedna perla je deformisana. Du`ina jedne perle iz- maltera pome{anim sa tucanom ciglom. M. Gara{a-
nosi 2,2 cm, a {irina 0,8 cm. Du`ina tri u nizu, sa petlja- nin smatra da je o~igledno re~ o ostacima hipokausta.
ma, iznosi 7,8 cm, dok je tanka zlatna traka duga~ka 3 cm. U izve{taju sa rekognosciranja pominje da se tu nai-
lazilo na rimske vodovodne cevi i hidrauli~ni malter.
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 197 Prema re~ima Koste @ivkovi}a, vodovodne cevi su
otkrivene u blizini njegove avlije, u pravcu Klepala.
131. Ora{ac, Padina, neopredeljeni lokalitet U susednom dvori{tu, na imanju Blagoja @ivkovi}a,
U selu Ora{cu, na lokalitetu Padina, na|en je folis Ju- na|ena je mala kamena baza stuba, a na granici dva
stinijana I.806 imanja kapitel dimenzija 32 x 32 x 21 cm. Danas u
dvori{tu @ivka @ivkovi}a, sina pokojnog Koste @iv-
kovi}a, nema tragova opeka iz rimskog perioda, ali je
131.1 Novac Justinijana I, Kizik, folis sada{nji vlasnik, kopaju}i rupe za silos, na 3 m dubi-
Av.: D N IVSTINI-¡ANVS P P AVC¿ Poprsje cara prika- ne tako|e nailazio na polo`enu opeku. O `ivotu na
zano spreda, sa {lemom, dijademom i oklopom; desnom ovom prostoru u anti~kom periodu verovatno svedo-
rukom dr`i glob sa krstom, levom {tit s predstavom ko-
njanika nadesno, koji kopljem probada neprijatelja. U 806 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
polju desno krst. 807 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 76, br. 170.
Rv.: M, gore +, levo A/N/N/O, desno X/II/I, dole A. U 808 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
ise~ku KYZ.
sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine; gra|a
Pre~nik: 40 mm; osa: 5 pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
MIBE 120a (1) (539–540) 809 Nino{evi}, Pe{i}, Jovi} 2011, 35, 144, br. 105.
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. NI/2–50 810 Kanic 1985, 552.
132. Ora{ac, Rudinje ili Sasi, rudarstvo
Polo`aj Rudinje ili Sasi nalazi se na padini neposredno
ispod lokaliteta Staro groblje u Ora{cu. Oba toponi-
ma upu}uju na rudarenje. U Narodnom muzeju u Le-
skovcu se sa ovog mesta ~uvaju gvozdeni no` duga~ak
14,5 cm i gvozdena strelica sa trnom za nasa|ivanje.807
133. Ora{ac, Seli{te, naselje (?)
Lokalitet Seli{te sme{ten je u ravnici na desnoj obali
Drnske reke. Orijentisan je u pravcu istok/severoistok
~e i primerci srebrnog novca, mo`da rimskih denara,
iskopani na ovom imanju.811 138.1 Ostava denara i antoninijana (137 komada)
Ostava rimskog srebrnog novca sa 137 denara i antoni-
136. Pe~enjevce, Ov~arnik, naselje (?) nijana kovanih u vremenu od cara Antonina Pija do Fili-
Lokalitet Ov~arnik se prostire na seoskoj utrini u na- pa I. Njen sastav je slede}i: Antonin Pije (1), Faustina II
stavku polo`aja Seli{te, sa leve strane puta Pe~enjev- (1), Komod (1), Klodije Albin (1), Septimije Sever (10),
ce–Ka{tavar i desno od njega, na levoj obali [aranice, Julija Domna (9), Karakala (11), Geta (3), Makrin (1),
na kosi koja se pru`a u pravcu sever–jug. Tu su otkri- Elagabal (14), Aleksandar Sever (15), Julija Meza (5),
veni zidovi, a na povr{ini se nailazi na ve}u koli~inu Julija Mamea (4), Maksimin I (5), Gordijan III (46) i Fi-
rimskih opeka, kao i na fragmente kerami~kih posu- lip I (10).817
da. V. Ivanovi} bele`i ostatke rimskih gra|evina. Na
zapadu, pri dnu padine, na zadru`nom imanju tako|e Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. NI/19–155
su uo~eni ostaci zidova, dok je ~itav potes du` puta
za Ka{tavar pod intenzivnim {utom.812 138.2 [aka od bronze (sl. 95)
[uplje livena {aka od bronze, naknadno obra|ena cizeli-
137. Pe~enjevce, Seli{te, naselje (?) ranjem. Plasti~no oblikovani prsti blago su savijeni. Palac
Potes Seli{te se prostire na niskoj terasi na desnoj je ispru`en. Nokti su nagla{eni reljefom i urezivanjem.
obali [aranice, u podno`ju brda Vu~jaka, sa njegove Dlan nije obra|en. [aka je dlanom le`ala na nekom pred-
jugoisto~ne strane. Prema bele{kama M. Gara{anina, metu. Pripadala je statui u prirodnoj veli~ini. Dimenzije
ovde su nala`ene rimske opeke, a po kazivanju me- {ake su 15 x 9,4 x 5,9 cm.818
{tana, i novac. Pretpostavlja se da je re~ o rimskom
naselju. U produ`etku ovog polo`aja nalazi se lokali- Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 214
tet Ov~arnik.813
139. Podrimce, Ogra|e, vila (?)
138. Podrimce, Belije, vila (?) U selu Podrimcu, na lokalitetu Ogra|e, me{tanin Sta-
Lokalitet Belije se nalazi na desnoj obali [aranice, na noje Tasi} nailazio je na ulomke rimskih kerami~kih
putu prema selu Ka{tavaru. Tu su me{tani, prilikom posuda. Prema V. Ivanovi}u, kod istog me{tanina se
zemljanih radova, nailazili na masivne zidove od ka- nalazi i jedan kapitel.819
mena. Uo~i Drugog svetskog rata, me{tanin Vasiljko
Stojanovi} je na{ao dva kapitela i {aku bronzane sta- 140. Priboj, Gradi{te, utvr|enje
tue u prirodnoj veli~ini, koja se danas ~uva u Narod- Kod Priboja, na kupastom brdu zvanom Gradi{te, D.
nom muzeju u Leskovcu. Kapitelima se izgubio sva- Sabovljevi} je zabele`io tragove zidova, za koje je
ki trag. U staroj knjizi inventara leskova~kog muzeja smatrao da pripadaju rimskom periodu.820
postoje podaci o stopama dva stuba koje su na|ene
na ovom polo`aju.814 811 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
[ezdesetih godina 20. veka, u selu Podrimcu je
otkrivena ostava rimskog srebrnog novca, ~iji se deo 812 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
od 137 komada iz perioda od sredine 2. do sredine 3. sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine; gra|a
veka ~uva u Narodnom muzeju u Leskovcu, dok je pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
ostatak nestao. Novac se nalazio u kerami~koj posudi
s jednom dr{kom. S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} 813 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
ga vezuju upravo za lokalitet Belije, uz napomenu da sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
ne postoji ta~na naznaka o mestu nalaza.815 Na osno-
vu analize najmla|ih komada, primeraka Filipa I, za 814 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (stara knjiga
ostavu iz Podrimca odre|ena je 244. godina kao ter- inventara, br. 988, 989).
minus post quem njenog pohranjivanja.816 Mo`e se
samo pretpostaviti da se na ovom prostoru nalazila 815 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 34, br. 188.
vila rustika. 816 Stamenkovi} 2005, 143, 149–151.
817 Stamenkovi} 2005, 146.
818 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 34, br. 188, sl. na
str. 34; dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
819 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
820 Sabovqevi} 1886, 28.
141. Radonjica, Crkvi{te, neopredeljeni lokalitet 144. Razgojna, Seli{te, naselje (?)
Nalazi se na levoj obali Veternice, sa leve strane sta- Lokalitet Seli{te se prostire na kosi orijentisanoj u
rog seoskog puta koji iz Radonjice vodi za Leskovac. pravcu sever–jug, na mestu gde se sastaju Babi~ki i
Od sela Radonjice udaljen je oko 1 km ka severoza- Le{tarski potok, isto~no od seoskog groblja, na imanji-
padu. Le`i na kosi orijentisanoj u pravcu sever–jug, ma Jordana Koci}a, Blagoja Aran|elovi}a i Slavka
sa blagim padom prema istoku, na njivama Vojislava Jovanovi}a. Zauzima povr{inu od oko 250 x 100 m.
i Lazara Gligorijevi}a. Prema kazivanju vlasnika, Na severu se blago spu{ta u udolinu. M. Gara{anin i
prilikom obrade zemlje nailazi se na fragmente kera- V. Ivanovi} pominju da su ovde na|eni ostaci ku}nog
mike, me|u kojima ima i ulomaka rimske grn~arije, lepa, neolitske keramike i kremenog oru|a, ali i retki
kovane eksere („~avle ve}ih dimenzija“), neobra|eni fragmenti kerami~kih posuda iz rimskog perioda. To-
kamen i ve}e kamene plo~e.821 kom obilaska terena 1978. godine, S. Ercegovi}-Pavlo-
vi} i D. Kosti} nisu uo~ile povr{inske nalaze.824
142. Razgojna, Crkvi{te, naselje (?)
Lokalitet Crkvi{te le`i na terasi na desnoj obali Ju`ne 145. Rudare, Crkva Sv. Petke ili Rudarska crkva,
Morave, izme|u crkve i zadru`nog doma u Razgojni. neopredeljeni lokalitet
Prilikom obrade zemlje, na povr{ini od oko 400 x Crkva Sv. Petke ili Rudarska crkva je jednobrodna
250 m, konstatovane su rimske opeke i tegule, kao i gra|evina sa pripratom, bez kupole, zasvedena polu-
ostaci zidova. Jugozapadno od ovog polo`aja, u use- obli~astim svodom (sl. 69). Spolja{nja strana apside
ku na samoj obali Ju`ne Morave, vide se dublje uko- je polukru`na. Crkva je podignuta na temeljima sta-
pane jame. Prema kazivanju me{tana, ovde su nala- rijeg sakralnog objekta. Prema zapisu na spoljnoj pri-
`eni grobovi. U jednom od njih navodno je bio zlatni prati, obnovljena je 1791. ili 1799. godine. F. Kanic
prsten, koji je kasnije izgubljen. Pretpostavlja se da je je ovde zatekao stopu ranovizantijskog stuba i, kako
na Crkvi{tu postojalo ve}e rimsko naselje.822 navodi, kapitel od tvrdog pe{~anika.825 Ispred crkve,
K. J. Jovanovi} je video dva kapitela od kre~njaka,
143. Razgojna, Gluva padina, naselje (?) ve}ih dimenzija. Objavio je fotografiju jednog kapi-
Jugoisto~no od starog groblja, u njegovoj neposred- tela koji je, kako bele`i, le`ao u uglu izme|u dva zi-
noj blizini, sme{ten je lokalitet Gluva padina. Nalazi da. Njegove dimenzije su 95 x 75 x 65 cm.826 Prema
se na bre`uljku koji se u pravcu zapad–severozapad V. Ivanovi}u, crkva je sagra|ena na ru{evinama mno-
spu{ta ka potoku Osojci, na imanju Slavka i Vidana go ve}e bazilike iz 6. veka, od koje je ostao jedan ka-
Caki}a. Tu su iskopane zidine, a opeke sa njih upo- pitel, preme{ten u Narodni muzej u Leskovcu 1948.
trebljene su za zidanje novih ku}a. Prema re~ima vla- godine. D. Trajkovi}, me|utim, bele`i da su kod Ru-
snika, zid debljine 1 m orijentisan je u pravcu istok- darske crkve na|ena ~etiri kapitela iz ranovizantij-
–zapad. Konstatovani su i pregradni zidovi, {to
pokazuje da je re~ o vi{e prostorija. Na povr{ini su 821 Gara{anin, Ivanovi} 1958, 45; Ercegovi}-Pavlovi}, Ko-
mestimi~no vidljivi ostaci zidova, a nailazilo se i na sti} 1988, 77, br. 198.
fragmentovane opeke, keramiku, staklo i ljudske ko-
sti. Opeke su „ukra{ene“ raznim ornamentima i oti- 822 Trajkovi} 1961, 12; dokumentacija Arheolo{kog instituta
scima `ivotinjskih {apa. Isti nalazi zabele`eni su i u u Beogradu (bele{ke sa rekognosciranja M. Gara{anina iz
useku puta. 1951. godine; gra|a pripremana za monografiju Istorija
Leskovca i okoline).
Pribli`no 200 m jugozapadno, u okviru lokaliteta
Gluva padina, na desnoj obali Osojke, na njivi Milu- 823 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
tina Pe{i}a tako|e su uo~ene zidine, orijentisane u sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine; gra|a
pravcu istok/severoistok–zapad/jugozapad. Prilikom pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
rekognosciranja, M. Gara{anin je u jendeku zabele`io
tragove rimskih opeka gorelih u po`aru. Oko 50 m ka 824 Gara{anin, Ivanovi} 1958, 45; Ercegovi}-Pavlovi},
zapadu, na desnoj strani potoka, ispod njive Ljubo- Kosti} 1988, 23, br. 202; dokumentacija Arheolo{kog in-
mira Stankovi}a, na dubini od 1,05 m otkriveno je stituta u Beogradu (bele{ke sa rekognosciranja M. Gara{a-
ognji{te duga~ko 1,30 metara.823 nina iz 1951. godine).
825 Kanic 1985, 246.
826 Vasi}, Jovanovi} 1909, 32, 33.
skog perioda, od kojih su dva 1933. godine odneta u 147. 2 Votivna ara posve}ena Jupiteru
Veliku Grabovnicu, jedan u Veliko Trnjane, a jedan u Votivna ara od kre~njaka, dimenzija 76 x 48 x 38 cm,
Narodni muzej u Leskovcu. M. Gara{anin navodi da potpuno o~uvana. Dimenzije natpisnog polja su 51,5 x
su 1935. godine iz Rudara u Veliku Grabovnicu prene- 43 cm, a visina slova je 5 cm. Ta~ke razdvajanja su na
te baze dva stuba, za koje u izve{taju sa rekognosci- po~etku i iza svakog znaka. Natpis glasi:
ranja daje bli`i opis.827
·I· O· M·
C· C· S·
145.1 Jonski impost kapitel (sl. 91b) V· T· P?
Jonski impost kapitel sa kru`nom donjom povr{inom i Razre{enje natpisa: I(ovi) O(ptimo) M(aximo) () v(o)t(um)
kvadratnom gornjom ravni. Na prednjoj i zadnjoj strani p(osuit)834
kapitela predstavljene su dve sna`ne spojene volute, sa Spomenik je izgubljen.
krstom u sredini i akantusovim li{}em, dok su bo~ne stra-
ne kapitela ukra{ene samo listovima akantusa.828 148. Strojkovce, atar sela, neopredeljeni lokalitet
Iz sela Strojkovca poti~u 34 primerka rimskog nov-
Analogije: trikonhalna crkva, Kur{umlija; episkopska ca, koji se ~uvaju u Narodnom muzeju u Leskovcu.
bazilika, Cari~in grad.829 Sli~an primerak je poznat sa lo- Re~ je verovatno o ostavi.835
kaliteta Crkvina ili Crkvene livade u Mrve{u.830
149. Stupnica, ^ukar, utvr|enje
Narodni muzej u Leskovcu, stari inv. br. 991 Severoisto~no od sela Stupnice, F. Kanic je uo~io tra-
gove vojnog utvr|enja, za koje je pretpostavio da po-
145.2 Baza stuba (sl. 70) ti~e iz rimskog perioda.836 J. Jovanovi} je zabele`io
Baza stuba sa visokim postamentom ~etvrtastog oblika. da se na polo`aju ^ukar u Stupnici nalazio mali ka-
Njena visina iznosi 43 cm, a povr{ina donje ravni je 46 x stel, u kome su na|ene anti~ke opeke.837 Utvr|enje je
44 cm. podignuto na uzvi{enju koje dominira Stupni~kom
rekom; sa tri strane je ome|eno strmim padinama, a
Analogije: bazilika episkopa Filipa, Stobi831 na severoisto~noj je omanji plato na padini koja se
Pored seoske crkve spu{ta ka fortifikaciji. Na toj, lako pristupa~noj strani
146. Rudare, Rudarska ~uka, 827 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
neopredeljeni lokalitet pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline; be-
U bele{kama V. Ivanovi}a postoji podatak da su na le{ke sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
lokalitetu Rudarska ~uka, pored `elezni~ke ~uvare,
nala`eni pitosi. D. Trajkovi} navodi da su na ovom 828 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 52, sl. 86; Caillet, Duval,
polo`aju me{tani na{li anti~ke vr~eve.832 Jeremi} 2010, 364, fig. V, 39 d-e.
147. Sejanica, Ornice ili Orni~je, 829 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 52, br. 87, 88.
neopredeljeni lokalitet 830 Videti kat. 22.
U anti~kim razvalinama na lokalitetu Ornice na|ena 831 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 24, sl. 128.
je ara, kojoj se danas izgubio svaki trag. Iz Sejanice 832 Trajkovi} 1961, 11; dokumentacija Arheolo{kog instituta
poti~e i jedan primerak novca Antonina Pija. A. Kra-
sovski i D. Trajkovi} lokalitet nazivaju Orni~je i ta- u Beogradu (gra|a pripremana za monografiju Istorija Le-
ko|e navode votivnu aru iz anti~kih ru{evina.833 skovca i okoline).
833 Gara{anin M. i D. 1951, 134; Trajkovi} 1961, 11; Petrovi}
1979, 125; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 37, br.
147.1 Novac Antonina Pija, Rim, sestercij (sl. 76) 331; dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra-
Av.: ANTONINVS AVG PI-VS P P TR P COS III Glava |a pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
cara okrenuta nadesno, sa lovorovim vencem. 834 Gara{anin M. i D. 1951, 134; Petrovi} 1979, 125, no. 117;
Rv.: SECVRIT-A-S PVBLICA S C Sekuritas stoji okre- Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 37, br. 331.
nuta nalevo, u desnoj ruci dr`i skiptar, levom se naslanja 835 Rajkovi} 1996, 275.
na stub. 836 Kanic 1985, 193.
837 Jovanovi} 1978a, 16.
Pre~nik: 3,3 cm; te`ina: 24 g; osa: 12
RIC III, p. 112, no. 641 (140–144)
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. NI/1 18
prilaz je branjen bedemom, koji se jasno uo~ava u je u`lebljen. Njegov pre~nik iznosi 50 cm, a dimenzije
konfiguraciji terena. Na prostoru samog utvr|enja i na o~uvanog fragmenta 9 x 8 cm.
okolnim padinama nailazi se na ulomke kerami~kih
posuda, opeke i komade zgure. Prema Sa{i Filipovi}u, Narodni muzej u Leskovcu
na ~ijem je imanju plato sa utvr|enjem, na lokalitetu
su na|eni bronzani novac cara Konstantina I i bron- 149.7 Pehar
zana oplata, a nailazilo se i na ostatke „topionice“.838 Fragment oboda, vrata i trbuha pehara (?). Obod je prste-
nasto profilisan, a vrat je u`lebljen. Pehar je ra|en na vi-
tlu, od gline sa malo primesa sitnozrnog peska i liskun-
149.1 Lonac skog praha, sive boje pe~enja. Pre~nik oboda iznosi 16 cm.
Fragment oboda i vrata lonca izra|enog na vitlu, od gline Dimenzije o~uvanog fragmenta su 5,8 x 4,8 cm.
sa malo primesa sitnozrnog peska i liskunskog praha. Obod
je razgrnut. Na vratu i na prelazu vrata ka trbuhu nalazi Narodni muzej u Leskovcu
se po jedna kanelura. Njegov pre~nik iznosi 23,8 cm. Di-
menzije o~uvanog fragmenta su 8,2 x 3,2 cm. 149.8 Poklopac
Poklopac sa dugmetastom dr{kom, izra|en na vitlu, od
Narodni muzej u Leskovcu gline sa primesama krupnozrnog peska, sivomrke boje
pe~enja i neobra|ene povr{ine. Pre~nik vrha poklopca je
149.2 Lonac 3 cm. Dimenzije o~uvanog fragmenta su 7 x 4 cm.
Fragment oboda, vrata i trbuha lonca tankih zidova, izra-
|enog na vitlu, od gline sa veoma malo primesa sitnozr- Narodni muzej u Leskovcu
nog peska i liskunskog praha, sive boje pe~enja. Obod je
razgrnut i na unutra{njoj strani blago u`lebljen. Na vratu 149.9 Dr{ka
i na prelazu vrata ka trbuhu nalazi se po jedna kanelura. Fragment `lebljene dr{ke od gline sa primesama sitnozr-
Pre~nik oboda iznosi 16,2 cm, a visina o~uvanog frag- nog peska i malo liskunskog praha, mrke boje pe~enja.
menta 4 cm. Dimenzije o~uvanog fragmenta su 4,4 x 3,2 cm.
Narodni muzej u Leskovcu Narodni muzej u Leskovcu
149.3 Lonac 150. Stupnica, Talambas, neopredeljeni lokalitet
Fragment oboda, vrata i trbuha manjeg lonca (?) izra|e- Na mestu zvanom Talambas, na imanju Danila Groz-
nog na vitlu, od gline mrkosive boje pe~enja. Obod je ho- danovi}a nalaze se ru{evine iz kojih su, kako bele`i
rizontalno razgrnut i na unutra{njoj strani blago u`le- M. Gara{anin, me{tani vadili velike rimske opeke. Na
bljen. Njegov pre~nik je 16 cm, a dimenzije o~uvanog ovom polo`aju uo~avaju se i ostaci zidova.839
fragmenta iznose 3,6 x 2, 4 cm.
151. [i{ince, Dolina, neopredeljeni lokalitet
Narodni muzej u Leskovcu Na lokalitetu Dolina u selu [i{incu, na imanju Dragi}a
\or|evi}a, zabele`eni su fragmenti rimskih tegula.840
149.4 Lonac
Fragment oboda i vrata manjeg lonca izra|enog na vitlu, 152. Tulovo, Slani{te ili Tursko groblje,
od gline sa veoma malo primesa sitnozrnog peska, sive neopredeljeni lokalitet
boje pe~enja i neobra|ene povr{ine. Obod je razgrnut, a Lokalitet Slani{te ili Tursko groblje ubiciran je u bra-
na unutra{njoj strani je koso zase~en. Pre~nik oboda je ni{tu Borka \or|evi}a i Milutina Todorovi}a. Prosti-
11,8 cm, a visina o~uvanog fragmenta 1,8 cm. re se na {irem potesu zvanom Ba~evi{te. U konfigura-
ciji terena se uo~avaju obrisi ku}a. Sa ovog prostora
Narodni muzej u Leskovcu poti~u dve trobride strelice od gvo`|a, koje se ~uvaju
149.5 Lonac 838 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 37, br. 235; doku-
Fragment trbuha i dna lonca (?) izra|enog na vitlu, od gli- mentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
ne sa primesama sitnozrnog peska i liskunskog praha, mrke
boje pe~enja i neobra|ene povr{ine. Pre~nik dna iznosi 839 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
13 cm. Dimenzije o~uvanog fragmenta su 7 x 1,1 cm. sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
Narodni muzej u Leskovcu 840 Trajkovi} 1961, 11; dokumentacija Narodnog muzeja u
Leskovcu (bele{ke V. Ivanovi}a o starinama u okolini Le-
149.6 Zdela skovca).
Fragment oboda, vrata i trbuha zdele ra|ene na vitlu, od
gline sa primesama krupnozrnog peska i liskunskog pra-
ha, mrkosive boje pe~enja i neobra|ene povr{ine. Obod
u Narodnom muzeju u Leskovcu. Tokom rekognosci- 157. Veliko Trnjane, Latinska crkva,
ranja 1979. godine povr{inskih nalaza nije bilo.841 neopredeljeni lokalitet
Lokalitet Latinska crkva nalazi se na groblju u selu
153. Velika Grabovnica, atar sela, nekropola Velikom Trnjanu. Krajem 19. veka tu je podignuta
Lj. Zotovi} navodi da su u selu Velikoj Grabovnici manja crkva na temeljima starije koja je, prema S.
otkriveni grobovi tipa Mala Kopa{nica – Sase. Svr- Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti}, najverovatnije bila
stava ih u IV i V tip grobova sa spaljenim pokojnici- vizantijska bogomolja. U oltarskom delu crkve nala-
ma na teritoriji Gornje Mezije. Prema istom autoru, zi se ranovizantijski kapitel. Autorke navode podatak
grobovi tipa IV odlikuju se pravougaonim i ovalnim iz dokumentacije Narodnog muzeja u Leskovcu, po
rakama, sa nagorelim dnom i bo~nim stranama, dok kome je pomenuti kapitel u Veliko Trnjane donet iz
tip V karakteri{u eta`ni grobovi, po obliku sli~ni tipu Rudarske crkve.850
IV, ali sa manjom rakom. Datuju se u vreme od dru-
ge polovine 2. do prvih decenija 3. veka.842
157.1 Jonski impost kapitel
154. Velika Grabovnica, Crkvi{te, Jonski impost kapitel ukra{en akantusovim li{}em, sa kr-
neopredeljeni lokalitet stom na ~eonoj strani i volutama i stilizovanim akantusi-
Lokalitet Crkvi{te ubiciran je na kraju sela, uz sam ma na bo~nim stranama. Jedna strana kapitela nije deko-
auto-put, isto~no od Velike Grabovnice, u pravcu ka risana. Njegove dimenzije su 86 x 79 x 58 cm.851
Maloj Kopa{nici.843 Prostire se ispod brda Babin
nos, na povr{ini od oko 400 x 200 m, na zadru`nim U oltarskom prostoru seoske crkve
njivama, oranicama Jovana Miti}a, Radunka Ran|e-
lovi}a, Vojislava \. Mi{i}a i Nikole, Dragomira i Mi- 158. Vu~je, atar sela, neopredeljeni lokalitet
lorada Cvetanovi}a iz Tulova.844 S. Ercegovi}-Pa- N. Cvetkovi} navodi podatak da su prilikom pro{ire-
vlovi} i D. Kosti} su obilaskom terena utvrdile da je nja puta od Vu~ja ka elektri~noj centrali na|ene dve
stari seoski put poplo~an kamenom i fragmentova- rimske posude, koje su poklonjene Narodnom muzeju
nim opekama.845 M. Gara{anin iznosi podatak da je u Leskovcu.852
kod zadru`ne njive konstatovan veliki broj fragme-
nata rimskih kerami~kih posuda i tegula, kao i da su 841 Pavlovi}, Kosti} 1980, 359; Ercegovi}-Pavlovi}, Ko-
uo~ene baze dva stuba sa plintom, dva torusa i trohi- sti} 1988, 83, br. 249.
lusom. Baze su jednakih veli~ina, pre~nika od 46 cm,
a plinte imaju dimenzije 50 x 50 x 11 cm. Kako au- 842 Zotovi} 1968, 19, 24, 29.
tor navodi, 1935. godine su iz Rudara prenete u Veli- 843 Lokalitet se nalazi oko 4 km jugoisto~no od polo`aja Ka-
ku Grabovnicu.846
menitica u Maloj Kopa{nici.
D. Trajkovi} bele`i da su u pitanju dva kapitela, 844 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 83, br. 251; doku-
dok V. Ivanovi} smatra da je re~ o stopi i kapitelu koji
je, po njegovom saznanju, iz Rudara u Veliku Gra- mentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke sa re-
bovnicu donet 1933. godine.847 kognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
845 Pavlovi}, Kosti} 1980, 359; Ercegovi}-Pavlovi}, Ko-
155. Velika Grabovnica, Gradi{te, sti} 1988, 83, br. 251.
neopredeljeni lokalitet 846 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
Na lokalitetu Gradi{te u Velikoj Grabovnici na|ena sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
je dobro o~uvana bronzana fibula, du`ine od 7,5 cm.848 847 Trajkovi} 1961, 11; dokumentacija Narodnog muzeja u
Leskovcu (bele{ke V. Ivanovi}a o starinama u okolini Le-
156. Velika Grabovnica, Moravi{te, skovca).
neopredeljeni lokalitet 848 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (stara knjiga
U ataru Velike Grabovnice, na mestu zvanom Mora- inventara, br. 1907).
vi{te, na njivi Velimira Cvetanovi}a nala`ena je rim- 849 Trajkovi} 1961, 11; dokumentacija Narodnog muzeja u
ska opeka.849 Leskovcu (bele{ke V. Ivanovi}a o starinama u okolini Le-
skovca).
850 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 47, br. 255; doku-
mentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V. Ivano-
vi}a o starinama u okolini Leskovca).
851 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 47, br. 255.
852 Cvetkovi} 1975, 286.
159. Zagu`ane, Bostani{te, paktna mrka zemlja, sa intenzivnim malterom beli~a-
neopredeljeni lokalitet ste boje. Otkriveni su zidovi stambenog objekta od
Na lokalitetu Bostani{te, na imanju Ran|ela Stamen- kamena i maltera, ozna~eni kao zidovi X i XI. Pre-
kovi}a, uo~eni su ostaci iz rimskog perioda.853 gradni zidovi gra|eni su u tehnici suhozida, od sitno
lomljenog kamena. Istra`ene su dve prostorije. Prema
160. Zagu`ane, Pod jablanom, naselje (?) M. Joci}, objekat je podignut na sloju sa tragovima
U ataru Zagu`ana, na lokalitetu Pod jablanom, regi- po`ara iz 5. veka, {to ga opredeljuje u 6. stole}e. Arhe-
strovani su tragovi rimskog naselja.854 olo{ki materijal sa ovog lokaliteta ~ine: `rvanj, opeka
sa {emom za igru „mice”, ko{tani i kerami~ki pr{ljenci
161. Zalu`nje, Seli{te, naselje (?) za vreteno, o{te}ena ko{tana igla, kresivo, jednostavna
Seli{te se nalazi na levoj obali reke Jablanice, na pa- bronzana narukvica, plo~ica liskuna, fragmenti ravnog
dini ispod brda Dunjarnika i jednog izvora. Prema stakla, keramika i novac Valentinijana II (375–392).
kazivanju Petra Milenkovi}a, vlasnika njive na kojoj Utvr|enje je obnovljeno u srednjem veku.860
se prostire lokalitet, tu su izoravani: staklo, prstenje,
srebrni lan~i}i i kandila. On tako|e navodi da je nje- 165. Zbe`i{te, Vlaj~ina njiva, naselje (?)
gov otac na tom mestu iz zidova vadio kamen i opeke U ataru sela Zbe`i{ta, na lokalitetu Vlaj~ina njiva, na
sa malterom. Ostaci zidova javljaju se i pri oranju. I V. imanju Velimira Dimitrijevi}a na|eni su fragmenti dva
Ivanovi} izve{tava o ru{evinama iz rimskog perioda, pitosa, tegula crvenkaste boje, dimenzija 14 x 9 cm,861
dok J. Jovanovi} lokalitet tuma~i kao rimsko naselje.855 i kameni `rvanj.862 Vlasnik njive je nalaze predao Mu-
zeju u Leskovcu.863
162. Zalu`nje, Seosko groblje,
neopredeljeni lokalitet
Lokalitet Seosko groblje sme{ten je jugoisto~no od 165.1 Pitos
sela Zalu`nja. Na dana{njem groblju mogu se videti Fragment oboda pitosa, koji je na ivici zase~en kratkim
veoma grubo obra|eni nadgrobni belezi, vertikalno linijama. Na gornjem, posuvra}enom delu nalaze se {are.
ukopani u zemlju, bez ikakvih znakova ili natpisa. Pri Du`ina o~uvanog dela iznosi 18 cm.
kopanju raka nailazilo se na rimske opeke, koje se ko-
riste za ure|ivanje novih grobova.856 Narodni muzej u Leskovcu, stari inv. br. 698
163. Zbe`i{te, Kopriva, utvr|enje 853 Trajkovi} 1961, 11; dokumentacija Narodnog muzeja u
F. Kanic je na 764 m visokoj Koprivi zatekao ostatke Leskovcu (bele{ke V. Ivanovi}a, Arheolo{ka nalazi{ta na
rimske kule, za koju se pretpostavlja da je bila osma- prostoru sreza Leskovac I).
tra~nica. Nalazila se na putu koji je preko Zbe`i{ta i
Crnog vrha (1.005 m), dolinom Gornje Veternice vo- 854 Trajkovi} 1961, 11.
dio u Vranje.857 855 Jovanovi} 1978a, 29; dokumentacija Arheolo{kog institu-
164. Zbe`i{te, Skobalji} grad, utvr|enje ta u Beogradu (bele{ke sa rekognosciranja M. Gara{anina
Lokalitet Skobalji} grad nalazi se na koti od 550 m, iz 1951. godine, gra|a pripremana za monografiju Istorija
na dominantnom stenovitom uzvi{enju iznad kanjona Leskovca i okoline).
Vu~janske reke, u blizini Vu~ja (sl. 17).858 Kao „gradi} 856 Pavlovi}, Kosti} 1984, 515; Ercegovi}-Pavlovi}, Ko-
od kamena“ pominje ga M. \. Mili}evi}.859 Rezultati sti} 1988, 86, br. 272.
sistematskih arheolo{kih iskopavanja pokazali su da 857 Kanic 1985, 250; Gara{anin M. i D. 1951, 160; Ercego-
se radi o vi{eslojnom lokalitetu. Pretpostavlja se da se vi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 38, br. 95.
ovde nalazilo utvr|enje iz vremena od 3. do 1. veka 858 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 86, br. 272; Bulato-
p.n.e., koje je kori{}eno i u rimskom dobu. Ovaj pro- vi}, Jovi} 2010, 318.
stor ponovo je utvr|en u drugoj polovini 4. veka, a u 859 Mili}evi} 1884, 21.
vreme Justinijana I fortifikacija je obnovljena. Sloj iz 860 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 86, 87, br. 268; Jo-
kasnoanti~kog i ranovizantijskog perioda odlikuje kom- ci} 1989, 400; Joci} 1991, 49, 50.
861 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (stara knjiga
inventara, br. 700).
862 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (stara knjiga
inventara, br. 701).
863 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
165.2 Pitos
Fragment oboda pitosa, sa dva `iga. Du`ina o~uvanog
dela iznosi 8,5 cm. 167. Bu~umet, Stra{ni potok,
neopredeljeni lokalitet
Narodni muzej u Leskovcu, stari inv. br. 699 U selu Bu~umetu, na lokalitetu Stra{ni potok, na|ena
je rimska motika.869
166. Zloku}ane, Gradac, utvr|enje
F. Kanic je kod sela Zloku}ana uo~io ostatke rimskog 168. Crni Vrh, Crkvina, bazilika (?)
kastela.864 Re~ je o lokalitetu Gradac, ju`no od Zlo- Lokalitet Crkvina je lociran kod dana{nje crkve Sv.
ku}ana, na dominantnom polo`aju na platou uzvi{e- Arhan|ela, koja je podignuta u 19. veku. S. Ercegovi}-
nja orijentisanog u pravcu severozapad–jugoistok. Pavlovi} i D. Kosti} su ovaj polo`aj rekognoscirale
Du`ina platoa iznosi oko 200 m. Lokalitet obuhvata 1986. godine870 i pored crkve su uo~ile ostatke starije
jo{ jedan manji plato i dve terase. Najpristupa~niji je kultne gra|evine koju su, na osnovu nalaza fragmento-
sa jugoisto~ne strane. Gradac kod Zloku}ana je u ar- vanih opeka, opredelile u ranovizantijski period. To-
heolo{koj literaturi poznat kao veliko praistorijsko kom obilaska terena 2006. godine, u okviru projekta
naselje.865 Me|utim, sa ovog lokaliteta poti~e i slu- Zavoda za za{titu spomenika kulture u Ni{u, zate~ene
~ajni nalaz bronzane statuete, koju je Narodnom mu- opeke na terenu su fotografisane i izmerene. Njihove
zeju u Leskovcu poklonio nastavnik Blagoje Bogati- dimenzije iznose 32 x 31 x 6 cm i 32 x 32 x 5 cm.871
novi}. Najverovatnije predstavlja Junonu ili Cereru,
izuzetan je umetni~ki rad iz 2–3. veka.866 U Narod- 169. Donji Bu~umet, Crkvica,
nom muzeju se sa ovog polo`aja ~uva i jedna bronza- neopredeljeni lokalitet
na aplikacija. Lokalitet Crkvica je sme{ten 150 do 200 m severois-
to~no od crkve Sv. Petra i Pavla u Donjem Bu~umetu.
Na njivi, u blizini ku}e Mirka Svilenkovi}a, registro-
166.1 Bronzana statueta Junone ili Cerere (sl. 97) vani su atipi~ni fragmenti keramike. Prema kazivanju
Bronzana statueta boginje u prozra~nom, bogato nabra- me{tanina Sr|ana Videnovi}a, ovde su nala`ene opeke
nom hitonu sa himationom, bez rukava. Glava boginje je sli~ne onima sa Cari~inog grada.872
blago okrenuta nalevo i prikazana s velom. Oslonac tela
je na levoj nozi, ~iji se prsti vide ispod ode}e. Desna no- 864 Kanic 1985, 193.
ga je malo savijena u kolenu i povu~ena unazad. Leva ru- 865 Stalio 1972, 7; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 26,
ka, savijena u laktu i podignuta, odlomljena je i nedosta-
je od sredine podlaktice, a desna je tako|e savijena u laktu, br. 276.
sa otvorenim dlanom okrenutim nagore. Grudi su istak- 866 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 38, br. 276; Joci}
nute i naziru se ispod hitona. Na glavi je dijadema, pre-
ko koje je preba~en veo. Kosa je razdeljena na sredini. 2000, 311.
Na himationu je izrez u obliku slova V. O~i su udublje- 867 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
ne, kao da su bile inkrustovane. Usne su ozna~ene samo
horizontalnim urezom. Zadnja strana statuete je sumarni- pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
je obra|ena. Bogato su drapirani jedino delovi ogrta~a 868 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 38, br. 276.
koji padaju sa ramena, dok je na ostalom delu le|a ogrta~ 869 Trajkovi} 1961, 12.
ravan. Nabori su nagla{eni dubljim urezima.867 Statueta 870 Autorke ovaj lokalitet vezuju za atar sela Negosavlja (Erce-
je {uplje livena i ra|ena u kalupu, a naknadno je obra|e-
na urezivanjem i cizeliranjem. Verovatno predstavlja Ju- govi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 48, br. 273). Prema re~ima
nonu ili Cereru.868 Visoka je 12,2 cm, {iroka 3,2 cm, nje- T. ^er{kova, nalazi se na granici Negosavlja i Crnog Vrha,
na debljina iznosi 2,7 cm. ali pripada Crnom Vrhu (Dokumentacija projekta Sistemat-
sko rekognosciranje op{tina Bujanovac, Pre{evo i Medve|a
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 213 Zavoda za za{titu spomenika kulture u Ni{u).
871 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
166.2 Bronzana aplikacija na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
Bronzana aplikacija kru`nog oblika, probijena u sredini. nika kulture u Ni{u.
Ukra{ena je stilizovanim biljnim ornamentima. Njen 872 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
pre~nik iznosi 5,9 cm. na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
nika kulture u Ni{u.
Narodni muzej u Leskovcu, stari inv. AZ 233
170. Drence, Braj{or, utvr|enje 172.3 Stub
M. Joci} je zabele`ila podatak o ostacima utvr|enja Fragmentovano stablo stuba od kre~njaka, dimenzija 46
na Braj{oru.873 x 40 cm.
171. Drence, Mujovi}a dolina, naselje (?) U seoskoj crkvi, upotrebljen za ~asnu trpezu
Mujovica dolina se prostire na padini sa leve strane se-
oskog puta koji iz sela Drenca vodi ka Majdanu. Re- 172.4 Venac
kognosciranjem ovog polo`aja 2006. godine nailazilo Venac od pe{~ara, dimenzija 87 x 11 cm.
se na fragmente kerami~kih posuda, a uo~ena je i jed-
na jama sa zape~enim ivicama, koja je bila zatrpana. Ugra|en u severni zid crkve, iznad poda
Po T. ^er{kovu, imala je pre~nik od 2,5 m i dubinu ne
ve}u od 0,50 m. Mo`da je predstavljala neku vrstu si- 173. Gazdare, Crkvina, neopredeljeni lokalitet
losa ili pe}i. Oko 100 m zapadno od jame konstatova- Lokalitet Crkvina ubiciran je na blagom uzvi{enju, na
ni su i ostaci zidova od kamena. Prema konfiguraciji samom ulazu u selo Gazdare, sa leve strane puta koji
terena mo`e se zaklju~iti da se radi o objektu kvadrat- vodi u Lece. Prostire se na imanju Mladena Kovini}a.
ne osnove, orijentisanom u pravcu sever–jug. Treba do- Bora Milo{evi}, nekada{nji vlasnik njive, prilikom
dati i podatak V. Ivanovi}a da je kod ku}a Mujovi}a, dubljeg oranja nailazio je na masivne zidove od ope-
na mestu zvanom Malipan, u zemlji na|en pitos.874 ke i kamena, fragmentovane lonce sive boje i zemlja-
ne tegove visoke 20 cm. Dimenzije fragmentovanih
172. Gazdare, Crkva Sv. Pantelejmona,875 opeka iznose 50 x 50 x 5 cm. S. Ercegovi}-Pavlovi}
neopredeljeni lokalitet i D. Kosti} obi{le su ovaj polo`aj 1977. godine i nisu
Crkva Sv. Pantelejmona nalazi se u centru Gazdara, uo~ile ostatke arhitekture.879
na manjem uzvi{enju sa desne strane puta koji vodi u
Lece. To je jednobrodna gra|evina sa polukru`nom 174. Gazdare, Crkvina – Imanje Ivanovi}a,
apsidom, podignuta na mestu starije crkve (sl. 64). U neopredeljeni lokalitet
njenom oltarskom prostoru nalazi se jonski impost U selu Gazdaru, u neposrednoj blizini pogona za izra-
kapitel, ukra{en rozetom sa ra{~lanjenim stilizova- du {priceva „Zdravlje”, na imanju Ivanovi}a, nalazi-
nim krstom na ~eonoj strani. Na osnovu nadgrobne la se crkva, koju je potonji vlasnik razgradio za svoje
plo~e sa }irili~nim natpisom, koja je kao spolija uzi- potrebe. Na njegovoj njivi su na|eni komadi gvozde-
dana u severni zid crkve, starija crkvena gra|evina sa ne zgure i fragmenti neolitske keramike. Osim ovo-
nekropolom mo`e se datovati u 15. vek.876 ga, sa lokaliteta su poznati i ostaci zidova od opeke i
kamena, kao i fragmenti lonaca tankih zidova i sive
boje pe~enja.880
172.1 Ara877
Gornji deo are, ukra{en horizontalnom trakom, sa dve 873 Joci} 1999, 53.
volute i floralnim motivima. Dimenzije o~uvanog dela su 874 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op-
40 x 10 x 34 cm.
{tina Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spo-
U dvori{tu crkve menika kulture u Ni{u; dokumentacija Narodnog muzeja u
Leskovcu (bele{ke V. Ivanovi}a, Arheolo{ka nalazi{ta na
172.2 Jonski impost kapitel (sl. 65) prostoru sreza Leskovac I).
Jonski impost kapitel od kre~njaka, na ~ijoj se ~eonoj 875 Prema M. Joci}, crkva se u literaturi pogre{no navodi kao
strani nalaze izra`ene, veoma uvijene volute, koje zauzi- crkva Sv. Petke (Joci} 1999, 53, 54).
maju njenu polovinu. Iznad mesta gde su volute sasta- 876 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 57, br. 60.
vljene izvedena je rozeta. Na stranama je predstavljeno 877 Ercegovi} Pavlovi}, Kosti} 1988, 57–59, br. 60.
akantusovo li{}e. Impost je uvu~en. Bo~na strana kapite- 878 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 52, 53, br. 91.
la je dekorisana akantusom. Visina kapitela iznosi 55 cm, 879 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 34, br. 160.
gornja povr{ina ima dimenzije 86 x 80 cm, a pre~nik 880 Trajkovi} 1961, 12; Joci} 1999, 54; dokumentacija Arhe-
tambura je oko 62 cm. olo{kog instituta u Beogradu (gra|a pripremana za mono-
grafiju Istorija Leskovca i okoline).
Analogije: bazilika sa transeptom, Cari~in grad878
U seoskoj crkvi, upotrebljen kao ~asna trpeza
175. Gazdare, Ku}a Coki}a, 178. Gubavce, Gradina, utvr|enje
neopredeljeni lokalitet Lokalitet Gradina zauzima dominantno uzvi{enje, oko
Godine 1978. rekognoscirana je teritorija sela Gazda- 2,5 km severoisto~no od sela Gubavca. Radi se o utvr-
ra i tom prilikom, neposredno uz Letski (Lecki) po- |enju koje ~ine dve jasno izdvojene celine, gornji i
tok, ispred ku}e Coki}a, otkrivena je votivna ara.881 donji grad. Mada Gradina pripada ataru Gubavca, S.
Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} ovaj lokalitet vezuju za
selo Medevce. One bele`e da je Gradina nepristupa~-
175.1. Votivna ara posve}ena Herkulu na, da je prilikom oranja nala`ena znatna koli~ina
Votivna ara od kre~njaka, dimenzija 52 x 28 x 24 cm, pre- zgure i da je me{tanin Dimitrije Pavlovi} na{ao ve}i
lomljena po sredini. Visina slova iznosi od 4,5 do 5 cm. srebrni prsten, koji je u me|uvremenu izgubljen.886
Redovi su nejednake du`ine, a tekst na po~etku prvog re-
da je o{te}en. Ligatura: 4 VR. Natpis glasi: Rekognosciranjem 2006. godine uo~eno je da su
na lokalitetu vr{ena neovla{}ena iskopavanja ve}eg
¡...¿CV obima (sl. 28). Iskopan je severni bedem, duga~ak 15 m
LI INVI i {irok 2 m, podignut od ve}ih komada lomljenog ka-
mena. Pravac njegovog pru`anja je istok–zapad, a
CTO dalje se lomi i nastavlja u pravcu sever–jug, ka gor-
SATVR njem uzvi{enju. Severno od bedema su ostaci donjeg
NINVS grada. Na krajnjem severnom delu utvr|enja, na jed-
nom platou, uo~eni su najve}i tragovi divljeg kopanja.
DD Iskopana je ve}a gra|evina sa dve prostorije i uo~en
¡Her¿culi invicto Saturninus d(onum) d(edit)882 je zid paralelan sa bedemom, pravca sever–jug. Pe-
desetak metara ka jugu nalazio se jo{ jedan bedem,
Narodni muzej u Leskovcu, AZ 293 koji se dalje pru`a u pravcu zapad–istok. Ukupna du-
`ina bedema u pravcu sever–jug iznosi 110 m. Treba
176. Gornja Lapa{tica, Pu{kanova crkva, napomenuti da se jedan objekat na samom vrhu mo-
neopredeljeni lokalitet `e protuma~iti kao kula. Na povr{ini su konstatovani
Lokalitet Pu{kanova crkva nalazi se u Gornjoj Lapa{ti- fragmenti lepa.887
ci, u blizini Miljkovske mahale. Rekognosciranje ovog
polo`aja izvr{eno je 2006. godine, kada je otkrivena 179. Lapa{tica, U{}e Zabr|skog potoka, utvr|enje
gra|evina zidana od anti~ke opeke, sa dve odvojene F. Kanic pi{e o ostacima kule na u{}u Zabr|skog (Za-
zasvedene prostorije (sl. 66–68). ^ini se da su lukovi br|anskog) potoka, za koju smatra da je verovatno
na ulazu na jugoisto~noj strani naknadno dozidani. bila istureni objekat nekog anti~kog kastela. Zidovi
Objekat se pru`a u pravcu severozapad–jugoistok. Pre-
ma T. ^er{kovu, zasvedene prostorije najverovatnije 881 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 28, br. 64; Jovi}
predstavljaju kriptu neke gra|evine, a mo`da se radi i 2002, 35.
o grobnicama. Na povr{ini lokaliteta nala`eni su mno-
gobrojni ulomci crepova i opeka. Prime}ena je jedna 882 Petrovi} 1979, 122, 123, no. 111.
opeka sa motivom izvedenim prstima, u vidu dijago- 883 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
nala koje se seku i jedne kru`ne linije.883
na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
177. Gornji Gajtan, Sokolov vis, utvr|enje nika kulture u Ni{u.
Na visokom i strmom brdu Sokolovom visu (sl. 5), na 884 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 28, br. 64.
1.370 m nadmorske visine, nalaze se ostaci utvr|enja 885 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
koje ima izuzetan strate{ki polo`aj i dominira nad de- na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
lovima tokova Jablanice, Toplice i Kosaonice. Prilikom nika kulture u Ni{u.
obilaska terena 1985. godine uo~eno je mno{tvo frag- 886 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 92, br. 279.
mentovanih opeka, kamenje sa ostacima maltera, lepa, 887 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
ali i tragovi nelegalnog kopanja.884 Ponovnim rekog- na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
nosciranjem 2006. godine ustanovljeno je da se utvr|e- nika kulture u Ni{u.
nje verovatno pru`alo stepenasto jer je povr{ina platoa
mala i iznosi oko 30 x 40 m. Jedini prilaz mogao je biti
iz pravca istoka, po{to su ostale strane veoma strme.885
kastela od lomljenog kamena i velikih opeka, visoki 181. Lece, Kod rudnika, nekropola
mestimi~no ~itav metar, vide se na jugoisto~nom vi- U blizini okna, prema podacima direktora rudnika, na-
su. Isti autor je dalje zabele`io verovanje me{tana da |en je grob iz kojeg poti~u tri kerami~ke posude,894
je i sru{ena crkva u susednom selu Rujkovcu pripa- ~etiri perle od staklene paste tamnoplave boje (sl.
dala „gradu“.888 101),895 bronzana fibula i bronzani prsten.896
180. Lece, Crkvina, svetili{te
Godine 1950, kod crkve u Lecu na|ena je votivna ara 181.1–9 Grob
posve}ena Omfali.889 Osam godina kasnije, na istom
mestu je registrovana jo{ jedna ara, od zelenkastosi- 181.1 Bronzani prsten
vog kre~njaka. Pretpostavlja se da sa ovog polo`aja Bronzani prsten pre~nika 2 cm. Glava je ovalna, plo~asta,
poti~e i manji „ukra{en“ kapitel, dimenzija 35 x 25 x okrenuta horizontalno u odnosu na alku. Ra|en je iz jed-
12 cm,890 a sa {ireg podru~ja Leca i neodre|eni bron- nog komada. Dimenzije glave prstena su 1,8 x 2,2 cm.
zani predmet.891
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/206
180.1 Votivna ara (sl. 82)892 181.2 Bronzana fibula
Ara od zelenkastosivog kre~njaka, dimenzija 62 x 20 x Lu~na bronzana fibula. Teme luka je trapezastog (?) pre-
27 cm, gore i dole profilisana i neznatno pro{irena pri seka i ukra{eno urezima. Nedostaje igla na {arniru. Luk
dnu. [irina profilisanog gornjeg dela iznosi 32 cm, a do- je sa glavom spojen plo~astim pro{irenjem, tako|e ukra-
njeg 34 m. Ara je o{te}ena na vi{e mesta. Natpis je ukle- {enim urezima. Osovina glave je {estougaonog preseka.
san u dva reda, plitko i nemarno. Visina slova iznosi Noga je plo~asta. Deo noge sa petljom ra|en je od poseb-
7,5–8,5 cm. Slabo su ~itljiva zbog o{te}enosti natpisnog nog komada, koji je spojen nitnom i pokretan je. Du`ina
polja. Datuje se u kraj 2. i po~etak 3. veka. Natpis glasi: fibule je 9 cm, du`ina glave 4,8 cm, a raspon luka 3,3 cm.
ITIV Narodni muzej u Leskovcu
IVRO
Narodni muzej u Leskovcu, stari inv. br. 1013 181.3 Perla od staklene paste (sl. 101a)
Perla od staklene paste tamnoplave boje, trougaonog obli-
180.2 Votivna ara posve}ena Omfali (sl. 83)893 ka, sa zaobljenim krajevima ukra{enim motivom spirale.
Votivna ara od zelenkastosivog kre~njaka, dimenzija 80 Dimenzije perle su 1,4 x 0,8 cm.
x 28 x 25 cm, gore i dole profilisana. [irina profilisanog
gornjeg dela iznosi 26 cm, a donjeg 34 cm. Ara je koso Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/207/2
polomljena i sastoji se od dva fragmenta koji se spajaju.
Bo~ne strane su o{te}ene na povr{ini. Pri vrhu, na pred- 181.4 Perla od staklene paste (sl. 101b)
njoj strani, pro{ireni deo je ukra{en dubljim spiralnim Perla od staklene paste tamnoplave boje, trougaonog obli-
urezom, koji polazi od sredine spomenika i simetri~no se ka, sa zaobljenim krajevima ukra{enim motivom spirale
zavr{ava na uglovima. Sa strane, u visini 2–4 reda natpi- (?). Dimenzije perle su 1,8 x 0,8 cm.
sa, spomenik je o{te}en. Slova su marljivo klesana, pra-
vilna, visine od 5 do 5,5 cm. Kod slova O, M, P, H i R Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/207/1
razli~ita dubina ureza daje utisak sen~enja. Ligatura je 6
NV. Votivna ara je datovana u drugu polovinu 2. veka. 888 Kanic 1985, 336; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988,
Natpis na njoj glasi: 29, br. 107.
OM 889 Petrovi} 1969, 225–227; Petrovi} 1979, 121–123, nos. 110,
PHA 112; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 30, br. 36, 139.
LAE
AEL 890 Narodni muzej u Leskovcu, stari inv. br. 1015
SATV 891 Narodni muzej u Leskovcu, stari inv. br. 1911.
RNINVS 892 Petrovi} 1969, 227, br. 2, sl. 2; Petrovi} 1979, 123, no.
DD
Omphalae¤ Ael(ius) Saturninus d(onum) d(edit) 112; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 30, br. 36.
Narodni muzej u Leskovcu, stari inv. br. 1014 893 Petrovi} 1969, 225–227, br. 1, sl. 1; Petrovi} 1979, 121, 122,
no. 110; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 30, br. 139.
894 S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} navode da su u pitanju
dve posude, {to se ne sla`e sa podacima dobijenim od J. Pe-
{i~, vi{eg kustosa Narodnog muzeja u Leskovcu.
895 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 29, 30, br. 116.
896 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
181.5 Perla od staklene paste (sl. 101c) ovog lokaliteta poti~u fragmenti keramike iz praisto-
Perla od staklene paste tamnoplave boje, u obliku cveti}a, rijskog, rimskog, vizantijskog i srednjovekovnog pe-
dimenzija 1 x 0,8 cm. rioda, zatim tegovi od pe~ene gline, novac i drugi na-
lazi.899 U zbirci arheolo{kih predmeta u {koli u Lecu,
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/207/4 sa polo`aja Kuline se ~uva vrh koplja sa tulcem. No-
vo rekognosciranje terena izvr{eno je 2006. godine,
181.6 Perla od staklene paste (sl. 101d) kada su na severnoj i ju`noj strani utvr|enja uo~eni
Perla od staklene paste tamnoplave boje, kru`nog oblika, ostaci bedema od lomljenog kamena i kre~nog mal-
na kojoj su uo~ene dve rupice, ve}a i manja, kao i trago- tera (sl. 33). Izmerena je i debljina bedema, koja iz-
vi o{te}enja. Njene dimenzije su 1,1 x 0,6 cm. nosi oko 3 m. Na povr{ini lokaliteta nala`eni su frag-
menti crepa, opeke, kerami~kih posuda opisanih u
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/207/3 katalogu, a zabele`en je i ulomak mortarijuma.900
181.7 Pehar
Pehar bikoni~nog oblika, od gline mrkocrvene boje pe~e- 182.1 Lonac
nja. Obod je koso razgrnut, dno je usko i ravno. Visina Fragment trbuha lonca od gline sa primesama sitnozrnog
pehara je 5 cm, pre~nik oboda je 6 cm, a dna 2,5 cm. peska, crvene i sive boje pe~enja.
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. 569 182.2 Lonac
Fragment trbuha lonca od gline sa primesama krupnozrnog
181.8 Pehar peska i sitnih kamen~i}a, crvene boje pe~enja.
Pehar bikoni~nog oblika, od gline mrkocrvene boje pe~e-
nja. Obod je koso razgrnut, dno je usko i ravno. Visina 182.3 Pitos
pehara je 7,3 cm, pre~nik oboda je 7, 6 cm, a dna 3,5 cm. Dva fragmenta pitosa od gline sa primesama krupnozrnog
peska, crvene boje pe~enja.
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. 570
182.4 Vrh koplja
181.9 [olja897 Vrh koplja deltoidnog oblika, sa tulcem. Njegove dimen-
[olja loptastog trbuha, od gline mrke boje pe~enja, sa {i- zije su 15,7 x 2,7 cm. Pre~nik tulca iznosi 2,1 cm.
rokim vertikalnim obodom, jednom dr{kom i mrkosivim
premazom na spoljnoj strani. Vrat je kratak i cilindri~an. U osnovnoj {koli u Lecu
Dr{ka je kru`nog preseka. Visina {olje je 9,1 cm, pre~nik
oboda 8,2 cm, a dna 4 cm. 183. Lece, Livada Stevana Petrovi}a, rudarstvo
U selu Lecu, u blizini stene gde su vidljivi povr{inski
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. 571 rudarski radovi, rudar Stevan Petrovi} je na svojoj li-
vadi na{ao sekiru-kramp sa urezanim natpisom † Be-
182. Lece, Kuline ili Jerinin grad, utvr|enje nenatus. Osim toga, S. Petrovi} je na ovom mestu ot-
Lokalitet Kuline se nalazi na brdu ispod koga se spa- krio nalaze srpova, kosira, raonika, motike, budaka,
jaju Lecka i Rudni~ka reka, severozapadno od Leca. dvozube motike, koplja i `rvnja.901
Tokom rekognosciranja 1977. godine, ovde su se mogli
videti delovi utvr|enja, odnosno bedema, koji su o{te- 897 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 29, 30, br. 116; sl. na
}eni pripremama terena za podizanje spomenika u~e- str. 29.
snicima NOB-a. Utvr|enje je nepravilnog oblika; pru-
`a se u pravcu zapad–istok, na povr{ini od 80 x 45 m. 898 Pavlovi}, Kosti} 1979, 349, 350; Ercegovi}-Pavlovi},
Njegov zapadni deo le`i na zaravnjenom platou, na Kosti} 1988, 66, 67, br. 117.
kome se mestimi~no vidi i `iva stena. Na isto~nom
delu, u konfiguraciji terena se uo~avaju dva izrazita 899 Joci} 1999, 49, 50.
uzvi{enja, verovatno ostaci kula,898 mada M. Joci} 900 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op-
navodi da je utvr|enje bilo dobro za{ti}eno kulama
osmatra~nicama na severu i jugu. Oko njega se nala- {tina Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spo-
zi odbrambeni rov. Prilikom prosecanja puta prema menika kulture u Ni{u.
vrhu brda na|eni su ostaci stambenih zgrada. Nepo- 901 Kondi}, Popovi} 1977, 175; Petrovi} 1979, 138, no. 137;
sredno posle Drugog svetskog rata, tokom izgradnje Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 41, br. 39; Joci}
rudarske kolonije u Lecu, osim praistorijskih nalaza, 1999, 51.
otkriven je bakarni, srebrni i zlatni novac iz doba
Konstantina I, zatim ulomci kerami~kih posuda, kao
i ostaci pe}i za topljenje rude. M. Joci} bele`i da sa
tralnom delu nalaze se ostaci gra|evine orijentisane u
183.1 Sekira-kramp sa urezanim natpisom † Benenatus pravcu zapad–istok, za koji me{tani tvrde da predsta-
(sl. 85) vlja crkvu, zbog ~ega lokalitet nosi naziv Crkvi{te.906
Sekira-kramp od gvo`|a, duga~ka 32 cm. Na obe strane
o{trice nalazi se cikcak ornament, dok je na unutra{njoj 186. Ma}edonce, Pod ku}u, rudarstvo
strani sekire urezan natpis. Slova su visoka od 0,6 do 1 cm Lokalitet Pod ku}u sme{ten je na levoj strani ^oko-
i plitko su urezana. Gornji deo slova B je skra}en, a slovo tinskog potoka, u neposrednoj blizini ku}a Markovi}a.
S je uglasto. Krst je urezan na po~etku natpisa: † Bene- Pri obilasku terena konstatovan je ve}i broj komada
natus. P. Petrovi} smatra da je u pitanju li~no ime ra{ireno zgure. Po pri~anju vlasnika njive, prilikom oranja se
u doba kasne antike koje, izme|u ostalih, nosi i episkop nailazilo na tragove ve}ih zidova. Otkopani su veliki
Justinijane Prime.902 I. Popovi} nalaz svrstava u oru|e ti- pitos i manji sud u fragmentima, koji se danas nalaze
pa sekira-kramp (XI grupa), tip A, varijantu b, kod koga u Narodnom muzeju u Leskovcu.907
su oba kraka pribli`no iste du`ine. Na osnovu natpisa,
datuje ga u 6. vek.903 187. Ma}edonce, Strana, neopredeljeni lokalitet
Na lokalitetu Strana je 1944. godine otkrivena ostava
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. CG/681 rimskog bronzanog novca, i to slu~ajno, za vreme
poljskih radova, na dubini od 0,80 m. Ostava je bila
184. Lece, Rasova~a, rudarstvo pohranjena u zemljanoj posudi, koju je nalaza~ raz-
Na polo`aju Rasova~a registrovani su ostaci rimskog bio i uni{tio. Godine 1962, Narodni muzej u Ni{u otku-
rudarenja, rudarska okna i jalovina (sl. 6). Unutra{njost pio je ostavu od nalaza~a Ratka Zari}a. Nju ~ini 3.971
jedne „rimske jame“, kako je danas me{tani nazivaju, komad dobro o~uvanog rimskog bronzanog novca iz
ima trapezoidni oblik (sl. 51, 52).904 U rukopisnom nu- 4. veka.908
mizmati~kom inventaru Narodnog muzeja u Leskovcu
popisan je rimski zlatni novac iz rudni~kog okna. Re~
je o komadu kovanom za vreme cara Valensa.905 187.1 Ostava bronzanog novca (3.971 komad) kovanog
u vremenskom rasponu od Konstantina I do Gracijana909
Radi se o najve}em nalazu rimskog novca sa ovog pod-
184.1 Novac Valensa, solid ru~ja. Zastupljeni su primerci slede}ih vladara i ~lanova
Av. D N VALENS P F AVG Imperator okrenut nadesno. vladarskih porodica: Konstantin I, Helena, Teodora, Li-
Rv. - cinije I, Konstancije II, Konstans, Konstancije Gal, Juli-
jan, Valentinijan I, Valens i Gracijan. Ostava se zavr{ava
Pre~nik: 20 mm emisijama novca tipa GLORIA ROMANORVM i SEC-
Narodni muzej u Leskovcu, rukopisni numizmati~ki VRITAS REIPVBLICAE, kovanim 375–378. godine.910
inventar br. 31
902 Kondi}, Popovi} 1977, 175; Petrovi} 1979, 138, no. 137;
185. Ma}edonce, Crkvi{te, utvr|enje Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 41, br. 39; Popovi}
Lokalitet Crkvi{te se nalazi na nadmorskoj visini od 1988, 60; Joci} 1999, 51.
600 m, na vrhu dominantnog uzvi{enja koje sa isto~-
ne i delom ju`ne strane uokviruje Tularska reka, a sa 903 Popovi} 1988, 59, 60.
zapadne Miletin potok. Ka ovim vodenim tokovima, 904 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
na zapadu, jugu i istoku spu{taju se strme padine, dok 905 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
se na severnoj strani nalazi izdu`eno sedlo, kojim se 906 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op-
lako prilazi fortifikaciji. Ispred prilaznog dela, iz prav-
ca severoistoka, jasno se uo~avaju konture rova i pro- {tina Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spo-
tehizme. Na severoisto~nom delu bedema verovatno menika kulture u Ni{u.
je postojala kapija. Pored nje su vidljivi obrisi nekog 907 Pavlovi}, Kosti} 1984, 515.
objekta, mo`da kule. Plato sa ostacima utvr|enja pro- 908 Narodni muzej u Ni{u, ulazni inventar, br. 741.
stire se oko 100 m u pravcu sever–jug i oko 80 m u 909 Obra|en je samo deo ostave. Datovanje se mo`e pomeriti
pravcu zapad–istok. U konfiguraciji terena jasno se (Jankovi}-Mihalxi} 2005, 54).
uo~avaju delovi kamenih bedema, kula, kao i niz 910 Jankovi}-Mihalxi} 2005, 54; Benxarevi} 2005, 562,
objekata unutar utvr|enja. Osnova fortifikacije se pre- br. 37.
ma jugu su`ava i zavr{ava u vidu {pica. U njenom cen-
Narodni muzej u Ni{u, Zbirka rimskog novca, inv. br. od kastela kod sela Vrapce na Tularskoj reci, pod za-
2868–3172 (701 komad), inv. br. 3175 (965 komada)911 {titom utvr|enja na 750 m visokom Brajinskom visu
i na Mrkonju (1045 m), na zapad ka Pri{tini (Vicia-
188. Marovac, Samokov, rudarstvo num)…“.919 Rekognosciranjem terena 2006. godine
U selu Marovcu, na potesu Samokov, u profilu pored u ataru Mrkonja,920 u podno`ju Mrkonjskog visa (sl.
puta koji prati tok Jablanice912 registrovana je velika 8), na platou sa nadmorskom visinom od 950 m, po-
koli~ina zgure, kao i fragmenti zape~ene zemlje tvr|eni su ostaci utvr|enja koje pominje Kanic. Uo-
(ostaci pe}i). Na udaljenosti od oko 150 metara du` ~eno je vi{e nepravilnih rupa nastalih divljim kopa-
puta ka Ravnoj Banji otkriven je deo zida podignutog njem, kojim su uni{teni delovi bedema i objekata
u tehnici suhozida, koji se mo`e ispratiti u du`ini od naslonjenih na njega. Delimi~no je vidljiv ju`ni be-
6,25 m. Odavde poti~u i dva fragmenta zdele.913 dem (sl. 29) jer su nelegalna kopanja vr{ena uglav-
nom uz ju`nu i donekle zapadnu stranu. Debljina be-
189. Medve|a, atar mesta, naselje (?) dema iznosi oko 2 m. Bedem se oslanja o stenu, a
Na desnoj obali Lapa{tice, stotinak koraka od {kolske gra|en je od lomljenog, delimi~no pritesanog kame-
zgrade, F. Kanic je uo~io polje sa ru{evinama koje se na vezanog kre~nim malterom sa manjim primesama
protezalo daleko na sever i zapad, zalaze}i u klanac, peska. Utvr|enje se izgleda pru`alo u pravcu za-
sa supstrukcijama rimskog kastruma, me|u ~ijim se pad–istok, u du`ini od oko 100 m. Zbog gustog {iblja
jakim bedemima i ostacima ku}a nalaze delovi anti~- i rastinja, njegova {irina se nije mogla utvrditi. Ju`na
kog krovnog pokriva~a. Zapazio je i ostatke velikog strana je veoma strma i nepristupa~na, dok je prilaz
rimskog naselja, koje su {titili kasteli na obli`njoj utvr|enju najverovatnije bio sa istoka. Na povr{ini se
Harzovini i na 14 km udaljenom Zubnom visu,914 ko- nailazilo na veliki broj fragmenata kerami~kih posu-
ji nisu potvr|eni rekognosciranjima s obzirom da se da, pre svega manjih pitosa, kr~aga i lonaca. Na|en
ovi toponimi danas ne mogu identifikovati. je i fragmentovan kameni mortarijum. Na vi{e mesta
na povr{ini lokaliteta konstatovani su ulomci opeka i
S. Rajkovi} navodi da je prilikom kopanja teme- crepova. Dimenzije opeka iznose 29 x 34 x 5 cm.921
lja za jednu ku}u u Medve|i na|en kr~ag, koji autor
datuje u 3. vek.915 U dokumentaciji Arheolo{kog in- 911 Jankovi}-Mihalxi} 2005, 54.
stituta u Beogradu postoji podatak da su tokom grad- 912 Jablanicu u ovom kraju me{tani nazivaju i Marova~kom re-
nje puta u Medve|i otkrivene rimske gra|evine.916
Osim toga, V. Ivanovi} bele`i tragove rimskog nase- kom.
lja, sa ostacima rimskih opeka i pitosa, na prostoru 913 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
izme|u po{te u Medve|i i potoka Lapa{tice.917 914 Kanic 1985, 336, 338; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988,
29, br. 106.
189.1 Kr~ag (sl. 116) 915 Rajkovi} 1996, 274.
Kr~ag bikoni~nog oblika, razgrnutog oboda, sa dve dr- 916 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
{ke, izra|en od sive zemlje sa tragovima zelenkastoma-
slinaste gle|i. Ima uzan koni~ni vrat, dve `lebljene dr{ke pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
koje se pru`aju od vrata do trbuha i ravno dno. Po dve ka- 917 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
nelure nalaze se na vratu, ramenu, gornjem konusu i na
prelazu iz gornjeg u donji konus. Visina kr~aga je 21,5 cm, Ivanovi}a o starinama u okolini Leskovca).
njegova {irina je 14,7 cm. Pre~nik oboda kr~aga iznosi 918 Rajkovi} 1996, 274; dokumentacija Narodnog muzeja u
5,1 cm, dna 8 cm, a {irina dr{ke 2,6 cm.918
Leskovcu; .
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 212 919 Kanic 1985, 340; Gara{anin M. i D. 1951, 144; Ercego-
190. Mrkonje, Mrkonjski vis, utvr|enje vi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 34, br. 162.
F. Kanic pi{e o planinskom putu „…koji je na svojoj 920 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op-
anti~koj trasi mestimi~no jo{ o~uvan i koji je od Pi-
rota (Turres) preko Leskovca i Lebana, izme|u kaste- {tina Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spo-
la kod Radinovca i Popovca na [umanskoj reci, vodio menika kulture u Ni{u.
921 Podaci o arheolo{kim nalazima poti~u iz dokumentacije
projekta Sistematsko rekognosciranje op{tina Bujanovac,
Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spomenika kulture u
Ni{u.
190.1 Novac Justinijana I, Konstantinopolj, folis (sl. 80) 191.1 Gvozdena alatka
Av.: ¡D N IVSTINI¿-ANVS P P AVG Poprsje cara prika- Gvozdena alatka koja na duga~koj dr{ci ~etvorougaonog
zano spreda, sa {lemom, dijademom i oklopom; desnom preseka ima trougaoni zavr{etak. Na|ena je na relativnoj
rukom dr`i glob sa krstom, levom {tit s predstavom ko- dubini od oko 0,55 m. Du`ina alatke je 54 cm.924
njanika nadesno, koji kopljem probada neprijatelja. U
polju desno krst. Narodni muzej u Leskovcu, stari inv. br. 417
Rv.: M, gore +, levo A/N/N/O, desno (?), ispod (?). U
ise~ku CON. 192. Mrkonje, Tomovina, naselje (?)
Nalazi se na strmoj padini neposredno ispod potesa
Pre~nik: 49 mm Ravan, koja se spu{ta ka levoj obali Mrkonjske reke.
MIBE 95a (538–565) Prema re~ima me{tana, ovde su prilikom dubljeg ko-
Privatna zbirka panja zemlje uo~eni masivni zidovi, gra|evinski {ut i
fragmenti kerami~kih posuda, a na|en je i zlatnik cara
190.2 Gvozdena strelica Anastasija I, koji se ~uva u Narodnom muzeju u Ni{u.
Trobrida gvozdena strelica sa trnom za nasadjivanje. Di- Prilikom obilaska ovog polo`aja, S. Ercegovi}-Pa-
menzije strelice su 6,7 x 1,4 cm. vlovi} i D. Kosti} nisu zabele`ile arheolo{ke nalaze.
190.3 Mortarijum Godine 2006. teren je ponovo rekognosciran. Iz-
Kameni mortarijum poluloptastog oblika i debljih zidova. merena je veli~ina njive na kojoj se lokalitet danas
Njegov pre~nik iznosi 25,8 cm. nalazi, du`ine oko 300 m u pravcu sever–jug i isto to-
liko u pravcu istok–zapad. Prema T. ^er{kovu, mo`e
190.4 @rvanj se pretpostaviti da je ovde postojalo ranovizantijsko
Kameni `rvanj kru`nog oblika, dimenzija 23,2 x 21,6 cm. naselje. Povr{inskih nalaza nije bilo.925
190.5 Lonac
Fragment oboda, vrata i trbuha lonca izra|enog na vitlu, 192.1 Novac Anastasija I, Konstantinopolj, tremisis926
od gline sive boje pe~enja. Obod je horizontalno razgrnut. Av.: D N ANASTA-SIVS P P AVI Poprsje cara okrenuto
Dimenzije fragmenta su 8,7 x 3,6 cm. nadesno, sa dijademom, oklopom i paludamentumom.
Rv.: VICTORIA AVCVSTORVM Viktorija stoji okrenuta
190.6 Lonac nalevo, odevena u hiton; desnom rukom dr`i hristogram
Fragment trbuha lonca iza|enog na vitlu, od gline sa pri- na dugoj dr{ci. U polju desno zvezda. U ise~ku CONOB.
mesama krupnozrnog peska, crvenosive boje pe~enja.
Dimenzije fragmenta su 4,2 x 3,9 cm. Te`ina: 1,46 g; pre~nik: 15 mm; osa: 6
MIBE 12 (492–518)
191. Mrkonje, Ravan, naselje (?) Narodni muzej u Ni{u, inv. br. 220
Lokalitet Ravan je sme{ten na desnoj obali Mrkonj-
ske reke, u blizini u{}a Slavkovog u An|eli}ev potok, 193. Pusto [ilovo, Brdo Kopran –
jugoisto~no od seoskog puta, na njivi Jovana \urovi- Crkva Sv. Prokopija, naselje
}a. S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} nisu odredile Crkva Sv. Prokopija (sl. 1, 7) je podignuta na nadmor-
njegov karakter, niti precizniju hronologiju.922 Odav- skoj visini od 742 m. Ve}ih je dimenzija, a o~uvana
de poti~e gvozdena alatka du`ine 54 cm, na|ena na
relativnoj dubini od oko 0,55 m. Alatka je znatno ko- 922 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 93, br. 159.
rodirana, a njena duga~ka dr{ka je ~etvorougaonog 923 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op-
preseka i trougaono zavr{ena. Novo rekognosciranje
terena izvr{eno je 2006. godine. Na manjem zarav- {tina Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spo-
njenom platou, obraslom retkim rastinjem, trnjem i menika kulture u Ni{u.
gustom neko{enom travom, prema re~ima me{tana 924 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 93, br. 159.
nekada su izoravani anti~ki {ut i keramika. Tada je 925 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 34, br. 160; dokumen-
ustanovljena i pribli`na povr{ina lokaliteta, koja iz- tacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{tina Bujano-
nosi 100 x 60 m. Na severozapadnoj strani polo`aj vac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spomenika kultu-
Ravan je ome|en putem pored reke, dok se sa njego- re u Ni{u.
ve jugoisto~ne strane pru`aju obronci {ume.923 926 Crnoglavac 2005, 72, br. 3.
je do visine od 1,20 m. S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. 193.3 Votivna plo~a posve}ena Liberu (sl. 40)
Kosti} su na ovom lokalitetu na{le dve votivne are i Votivna plo~a od sivog mermera, dimenzija 97 x 76 x 26 cm,
jednu votivnu plo~u. Jedna ara se, prema istim auto- o{te}ena u gornjem levom uglu. Slova su pravilna, visine
rima, nalazila u apsidi, gde je slu`ila kao postolje za 5,5 cm, osim u poslednjem redu, gde su ne{to ni`a, visine
~asnu trpezu. P. Petrovi} navodi da je ara na|ena 3,5 cm. Izme|u slova su nepravilni i prili~no veliki raz-
1963. godine na ovom lokalitetu, koji vezuje za selo maci. Ligature su 4 TE i 5 ET:
Gazdare. Po podacima S. Ercegovi}-Pavlovi} i D.
Kosti}, druga votivna ara je bila u poru{enoj, u novi- FLAVIVS LVCIVS ET
je vreme dozidanoj crkvi Sv. Prokopija. Crkva je iz- FLAVS LVCILLVS DE
gra|ena u suhozidu. Prema P. Petrovi}u, i ova ara je O SANCTO LAETO LIB
otkrivena 1963. godine, u crkvi Sv. Prokopija, i to za- RO PATRI PRO SALVTES
jedno sa prethodnom. Sa ovog mesta poti~e i o{te}e- SVAS ET VICANORVM
ni kapitel ciborijuma, koji se nalazio u gomili kame-
nja u apsidi. Treba pomenuti i dva ulomka plo~e sa POSVERVNT
ograde amvona, od kojih je jedan ugra|en u severni Flavius Lucius et Fla(vi)us Lucillus deo sancto laeto
zid crkve, a drugi se nalazi u Narodnom muzeju u Lib(e)ro patri pro salutes suas (!) et vicanorum posue-
Leskovcu, kao i bazu stuba. runt 930
Nekoliko stotina metara od crkve na|ena je vo- Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 292
tivna plo~a od nekvalitetnog sivog mermera. Za nju
P. Petrovi} bele`i da je otkrivena tako|e 1963. godi- 193.4 Kapitel ciborijuma (sl. 91f)
ne u Pustom [ilovu. Bila je ugra|ena u temeljni zid Kapitel korintskog tipa, izra|en od pe{~ara. Dekorisan je
uru{ene crkve, na mestu zvanom Gornji Kopran.927 sa ~etiri akantusova lista na svakoj strani, koji se {ire uz
stablo stuba i spajaju se vrhovima re`njeva. Ceo dekor je
stilizovan, a dominiraju listovi i trouglovi na spojevima
193.1 Votivna ara posve}ena Herkulu re`njeva akantusa. Visina kapitela iznosi 22 cm, dimenzi-
Votivna ara od sivog kre~njaka, dimenzija 72 x 32–36 x je o~uvane gornje povr{ine su 29 x 24 cm, a pre~nik tam-
22 cm, blago profilisana, sa plitko urezanim ornamentom bura 19 cm.
u vidu dve spirale pri vrhu. Na sredini natpisnog polja je
ve}e o{te}enje, koje zahvata sva ~etiri reda natpisa. Visina Analogije: krstoobrazna bazilika, Cari~in grad931
slova iznosi 4,5 cm: U crkvi
DEO ¡. . . .¿ TO 193.5 Baza stupca
H ¡. . . .¿ LI Fragmentovana baza stupca, visine 30 cm i pre~nika 25 cm.
AV ¡. . . . .¿ NVS Narodni muzej u Leskovcu
POSVIT
193.6 Plo~a sa ograde amvona (sl. 91e)
Deo ¡sanc¿to H¡ercu¿li Au¡r. . . a¿nus posuit Fragment plo~e sa ograde amvona (?), od kre~njaka. Plo-
Spomenik je datovan u drugu polovinu 2. i po~etak ~a ima masivni okvir, sa jednim `lebom oko ukrasa u vi-
du vinove loze koja se prepli}e. Na prednjoj strani plo~e
3. veka.928 prikazani su grozdovi, a na zadnjoj listovi vinove loze.
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 294 Dimenzije ulomka su 50 x 18 cm.932
193.2 Votivna ara posve}ena Herkulu (sl. 81) Analogije: bazilika episkopa Filipa, Stobi933
Votivna ara od sivog kre~njaka, dimenzija 50 x 27–30 x Ugra|ena u severni zid crkve
21 cm, profilisana u gornjem i donjem delu. Slova su
pravilna, visine od 3 do 3,5 cm, duboko urezana u vidu 927 Petrovi} 1979, 120, 121, nos. 107–109; Ercegovi}-Pavlo-
krivih linija: vi}, Kosti} 1988, 36, 37, br. 195; Joci} 1999, 53.
AVR FIR 928 Petrovi} 1966, 247, br. 3; Petrovi} 1979, 120, no. 108.
MVS PRO 929 Petrovi} 1966, 247, br. 2; Petrovi} 1979, 120, no. 107.
SALVTE 930 Petrovi} 1966, 245, br. 1; Petrovi} 1979, 121, no. 109.
SVA HER 931 Guyon, Cardi 1984, 60, 61, figs. 59, 60.
CVLI POSVI 932 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
Aur(elius) Firmus pro salute sua Herculi posui(t)929
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 290 na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
nika kulture u Ni{u.
933 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 27, sl. 173.
193.7 Plo~a sa ograde amvona (?) 199. Retkocer, Ravna njiva, naselje (?)
Fragment plo~e sa ograde amvona od kre~njaka. Ulomak Lokalitet Ravna njiva nalazi se iznad ^okotinske crkve,
je izlizan. Njegove dimenzije su 45 x 18, 5 x 14 cm. u mahali Varadin, na imanju Milovanovi}a. Tu su uo-
~eni ostaci objekata od lomljenog kamena, kao i obi-
Narodni muzej u Leskovcu lje praistorijske i rimske keramike. Na|en je i rimski
novac kovan krajem 3. i tokom 4. veka. Na povr{ini
194. Ravna Banja, Ani{te, rudarstvo je zabele`en nalaz zgure.940
Na lokalitetu Ani{te u selu Ravnoj Banji nalaze se
ostaci rimskog topioni~arskog kompleksa (sl. 53),
koji je sme{ten na uzvi{enju iznad desne obale Banj- 199.1 Novac Galijena, Rim, antoninijan (sl. 77a)
ske reke i leve obale Ra`enskog potoka. Usled neo- Av.: GALLIENVS AVG Poprsje cara okrenuto nadesno,
vla{}enih iskopavanja, kompleks je prili~no o{te}en. sa zrakastom krunom i paludamentumom.
Vidljivi su ostaci konstrukcija od kamena, a na celom Rv.: MARTI PACIFERO Figura Marsa okrenuta nalevo;
prostoru nalaze se fragmenti opeka, kao i ve}i ulomci desnom rukom dr`i maslinovu gran~icu, a levom koplje
rimskih tegula. U podno`ju, na samoj obali Banjske i {tit. U polju levo A.
reke, konstatovano je {ljaki{te (sl. 10, 54), kao i crven-
kasta zemlja koja predstavlja ostatke pe}i, koja se mo- Pre~nik: 21 mm
`e vezati za topioni~arski kompleks na uzvi{enju.934 RIC V/1, p. 151, no. 236 (260–268)
Privatna zbirka
195. Ravna Banja, Banjska mahala
ili Banjske njive, naselje (?) 199.2 Novac, neodre|eni vladar, Solun (?), folis (sl. 77b)
U Banjskoj mahali, na njivi Radeta Maksimovi}a na- Av.: ¡ ¿ Poprsje cara okrenuto nadesno, sa lovorovim
|ena su dva fragmenta pitosa. Prema re~ima vlasni- vencem.
ka, odavde poti~e i sa~uvani pitos, koji je njegov otac Rv.: IOVI C¡ONSERVATORI¿ Figura Jupitera okrenuta
odneo u Muzej u Leskovcu, u kome se i danas ~uva. nalevo; desnom rukom dr`i Viktoriju, a levom koplje. U
Visina pitosa iznosi 1,20 m.935 polju levo ¡ ¿. U ise~ku T¡S¿B.
196. Ravna Banja, Gajine rupe ili [eo potoke, Pre~nik: 23 mm
rudarstvo RIC -
F. Kanic je u Ravnoj Banji video „tri napu{tena ru- Privatna zbirka
darska okna i hrpi{ta jalovine, kao i ostatke starog to-
pioni~kog pogona; on se nalazio na severnoj padini 199.3 Novac, neodre|eni vladar, neodre|ena kovnica,
rudonosnog brda, ~iji greben ~ini granicu izme|u da- folis (sl. 77c)
na{nje Kraljevine i Stare Srbije.“936 Prema re~ima Av.: ¡ ¿ Poprsje cara okrenuto nadesno, sa dijademom i
Radeta Maksimovi}a, me{tanina Ravne Banje, na lo- paludamentumom.
kalitetu Gajine rupe nalaze se dva zatrpana rimska Rv.: ¡GLOR-IA EXERC-ITVS¿ Stoje}e figure dva vojni-
okna.937 ka; izme|u sebe dr`e standartu, kao i koplje sa strane. U
ise~ku ¡ ¿.
Pre~nik: 15 mm
RIC - (337–341)
Privatna zbirka
197. Ravna Banja, Njiva Dragutina Cvetkovi}a, 934 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
naselje (?) 935 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu; doku-
U bele{kama V. Ivanovi}a iz 1949. godine postoji po-
datak da su u Ravnoj Banji, na njivi Dragutina Cvet- mentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (stari inv. br. 998).
kovi}a, na|eni fragmenti pitosa.938 936 Kanic 1985, 343.
937 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
198. Ravna Banja, Njiva Limana Selimanovi}a, 938 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
naselje (?)
V. Ivanovi} u bele{kama iz 1949. godine pominje da Ivanovi}a o starinama u okolini Leskovca).
je u Ravnoj Banji, na njivi Limana Selimanovi}a, na- 939 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
|en pitos.939
Ivanovi}a o starinama u okolini Leskovca).
940 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
nika kulture u Ni{u.
199.4 Novac Konstansa, neodre|ena kovnica, folis (sl. 77d) 199.14 Lonac (?)
Av.: D N CONSTAN-¡S P F AVG¿ Poprsje cara okrenu- Fragment trbuha lonca iza|enog na vitlu, od gline sa pri-
to nadesno, sa dijademom i paludamentumom. mesama sitnozrnog peska i liskunskog praha, sive boje
Rv.: FEL TEMP REPARATIO Vojnik ubija palog konja- pe~enja. Ukra{en je sa tri (?) ovalna uboda. Dimenzije
nika. U ise~ku ¡ ¿. fragmenta su 3,1 x 2,4 cm.
Pre~nik: 16 mm 199.15 Lonac (?)
RIC - (348–350) Fragment trbuha lonca izra|enog od gline sive boje pe-
Privatna zbirka ~enja. Ukra{en je sa tri (?) urezane paralelne linije. Di-
menzije fragmenta su 2,7 x 2,1 cm.
199.5 Novac Konstancija II, neodre|ena kovnica, folis
(sl. 77e) 199.16 Tanjir
Av.: ¡D N CONSTAN-TI¿VS P F AVG Poprsje cara okre- Fragment tanjira od gline sa primesama krupnozrnog pe-
nuto nadesno, sa dijademom i paludamentumom. ska, sitnih kamen~i}a i liskunskog praha, crvene boje pe-
Rv.: FEL TEMP REPA-RATIO Car u vojni~kom odelu ~enja. Dimenzije fragmenta su 9,5 x 7,3 cm.
stoji na galiji; desnom rukom dr`i glob sa Feniksom, a
levom labarum. Na krmi sedi Viktorija. U ise~ku ¡ ¿. 199.17 Pitos
Fragment oboda i vrata pitosa od gline sa primesama sit-
Pre~nik: 15 mm nozrnog peska i liskunskog praha, crvene boje pe~enja.
RIC - (348–350) Dimenzije fragmenta su 24,4 x 5,3 cm.
Privatna zbirka
199.18 Pitos
199.6–8 Novac, neodre|eni vladar, neodre|ena kovnica, Fragment oboda i vrata pitosa izra|enog na vitlu, od gli-
folis ne sa primesama krupnozrnog peska, kamen~i}a i liskun-
Av.: ¡ ¿ Izlizan. skog praha, crvene i mrke boje pe~enja. Ra|en je na vi-
Rv.: ¡ ¿ Izlizan. tlu. Dimenzije fragmenta su 12,5 x 7,2 cm.
RIC - 199.19 Pitos
Privatna zbirka Dno pitosa prstenastog oblika, izra|enog na vitlu, od gli-
ne sa primesama krupnozrnog peska, kamen~i}a i liskun-
199.9 Lonac skog praha, crvene boje pe~enja. Dimenzije fragmenta su
Fragment oboda, vrata i trbuha lonca izra|enog na vitlu, 24,3 x 8,79 cm.
od gline sa primesama sitnozrnog peska i liskunskog pra-
ha, sive boje pe~enja. Obod je horizontalno razgrnut. Di- 199.20 Dr{ka
menzije fragmenta su 3,2 x 2,9 cm. Fragment tordirane dr{ke od gline sa primesama sitnozr-
nog peska i liskunskog praha, sive boje pe~enja. Dimen-
199.10 Lonac zije fragmenta su 7,8 x 2,6 cm.
Fragment oboda i vrata lonca izra|enog na vitlu, od gli-
ne sa primesama sitnozrnog peska i liskunskog praha, si- 199.21 Dr{ka
ve boje pe~enja. Obod je horizontalno razgrnut. Dimen- Fragment dr{ke od gline sa primesama krupnozrnog peska,
zije fragmenta su 3,9 x 2,2 cm. sitnih kamen~i}a i liskunskog praha, crvene boje pe~enja.
Dr{ka je `lebljena. Dimenzije fragmenta su 4,6 x 3,3 cm.
199.11 Lonac
Fragment oboda i dr{ke lonca izra|enog na vitlu, od gline 199.22 Dr{ka
sa primesama sitnozrnog peska, svetlosive boje pe~enja. Fragment dr{ke od gline sa primesama krupnozrnog pe-
Dr{ka polazi od oboda, a nagla{ena je `lebom po sredini. ska, sitnih kamen~i}a i liskunskog praha, braonkastocr-
Obod je horizontalno razgrnut. Dimenzije fragmenta su vene boje pe~enja. ^etvrtastog je preseka, `lebljena sa
5,3 x 5,1 cm. strane. Dimenzije dr{ke su 7,07 x 1,8 cm.
199.12 Lonac 199.23 Dr{ka
Fragment trbuha i dna lonca izra|enog od gline sa prime- Fragment dr{ke od gline sa primesama sitnozrnog peska,
sama krupnozrnog peska i liskunskog praha, crvene do svetle i sivo`ute boje pe~enja. Na dr{ci se nalaze dva `le-
sive boje pe~enja. Dimenzije fragmenta su 9 x 13,2 cm. ba. Dimenzije fragmenta su 5,3 x 3 cm.
199.13 Lonac 199.24 Kerami~ki teg
Fragmenti trbuha lonca izra|enog na vitlu, od gline sa Kerami~ki teg piramidalnog oblika (?), od gline sa prime-
primesama sitnozrnog peska i liskunskog praha, svetlo sama krupnozrnog peska, sitnih kamen~i}a i liskunskog
do tamnosive boje pe~enja.
praha, crvenkastomrke boje pe~enja. Visina tega iznosi Prema kazivanju lokalnih kolekcionara, u okviru
8,5 cm. utvr|enja nala`en je novac iz vremena od 3. do 6. ve-
ka. Posebno su zanimljivi minimi careva Marcijana,
Privatna zbirka Lava I, Zenona, zatim Anastasija, s monogramom na
reversu, Lava I, s prikazom lava na reversu, i pet nu-
199.25 @rvanj mija Justinijana I, sa hristogramom. U Narodnom
Kameni `rvanj kru`nog oblika, sa istaknutim prstenastim muzeju u Leskovcu ~uva se nekoliko primeraka nov-
obodom, dimenzija 21,9 x 13,3 cm. ca, uglavnom ranovizantijskih folisa.945
Privatna zbirka
202.1 Novac Valerijana I, Rim/Viminacijum, antoninijan
200. Rujkovac, Bander ili Rid, naselje (?) Av.: IMP C P LIC VALERIANVS AVG Poprsje cara
Potes Bander ili Rid se nalazi na {irokom platou koji se okrenuto nadesno, sa zrakastom krunom i paludamentu-
prostire ju`no od magistralnog puta Medve|a–Lece, mom.
na imanju Svetislava Mladenovi}a. Prema kazivanju Rv.: LAETITIA AVGG Leticija stoji nalevo; dr`i venac i
vlasnika, ovde se prilikom oranja nailazilo na gra|e- sidro.
vinski materijal (opeke, tegule, kamen). Povr{ina lo-
kaliteta iznosi oko 40 x 50 metara.941 RIC V/1, p. 46, no. 97 (253. godina) ili p. 55, no. 215
(254/5. godina)
201. Rujkovac, Crkvi{te Sv. Jovana, bazilika
Lokalitet Crkvi{te Sv. Jovana sme{ten je u mahali Pre~nik: 22 mm; osa: 12
Pori|ani (sl. 13). U pitanju je jednobrodna bazilika Privatna zbirka
zidana od {kriljca i opeke. Dobro je o~uvana u visini
do jednog metra. Njena ukupna du`ina iznosi 21 m, 202.2 Novac Klaudija II (?), neodre|ena kovnica, anto-
a {irina 16,15 m; unutra{nje dimenzije naosa su 11,90 ninijan
x 5,6 m. Apsida je spolja trostrana, a na unutra{njoj Av.: ¡ ¿ Izlizan.
strani je potkovi~asta. Zapadni deo bazilike ~ini nar- Rv.: ¡CONSECRATIO¿ Oltar.
teks sa pravougaonim aneksima. Severni aneks na is-
to~noj strani ima polukru`nu apsidu. U zidovima nar- RIC - (268–270)
teksa nalazi se nekoliko ni{a, a na spoljnoj strani Pre~nik: 12 mm; osa:?
podu`nih zidova bazilike su po ~etiri masivna pila- Privatna zbirka
stra (sl. 58).942
202.3 Novac Maksimijana, Herakleja, antoninijan
202. Rujkovac, Kaljaja, utvr|enje Av.: IMP C M A MAXIMIANVS P F AVG Poprsje cara
Lokalitet Kaljaja, Gradi{te ili Crkvi{te le`i zapadno okrenuto nadesno, sa zrakastom krunom, paludamentu-
od Lebana, na putu ka Sijarini. S. Ercegovi}-Pavlo- mom i oklopom.
vi} i D. Kosti} ubiciraju ga na koti od 460 m, jugo- Rv.: CONCORDIA MILITVM Car okrenut nadesno, pri-
isto~no od sela Radinovca. Tu se nalaze ostaci utvr|e- ma Viktoriju od Jupitera. Izme|u H?
nja. Na povr{ini se nailazilo na fragmentovane opeke
i kamen sa debljim slojem maltera.943 U neposrednoj RIC V/II, p. 289, no. 595, ali bez .XXI. (292–295)
blizini najzapadnije ta~ke utvr|enja konstatovana je Pre~nik: 21 mm
~etvrtasta kula, o{te}ena neovla{}enim iskopavanji- Privatna zbirka
ma. Debljina njenih zidova iznosi 1 m. Konfiguraci-
ja terena ukazuje na izgled utvr|enja. Od zapada se 941 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje Re-
uzdi`e ka centralnom platou, na kome se nalazi bazi- kognosciranje op{tina Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Za-
lika (Crkvi{te Sv. Pantelejmona). Du` padine se za- voda za za{titu spomenika kulture u Ni{u.
pa`a niz objekata. Utvr|enje je imalo izdu`en oblik i
bilo je naju`e u zapadnom delu, a zatim se {irilo ka 942 Kondi}, Popovi} 1977, 115, sl. 118; Ercegovi}-Pavlo-
istoku. Sa ju`ne strane objekta otkrivenog nelegalnim vi}, Kosti} 1988, 42, br. 210.
kopanjem uo~en je bedem sa pilastrom (sl. 37), {to
pokazuje da je bio vrlo visok i oja~an.944 943 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 41, br. 197.
944 Mesesnel 1938, 197; Deroko, Radoj~i} 1950a, 179; Nena-
dovi} 1950, 147; Trajkovi} 1961, 10; Kondi}, Popovi}
1977, 152; dokumentacija projekta Sistematsko rekogno-
sciranje op{tina Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za
za{titu spomenika kulture u Ni{u.
945 Ivani{evi}, Stamenkovi} 2010, 59–84.
202.4 Novac Jovijana, neodre|ena kovnica, AE1 RIC - (395–450)
Av.: ¡D N FL CL IVLI-ANVS P F AVG¿ Poprsje cara Privatna zbirka
okrenuto nadesno, sa dijademom, bradom, paludamentu-
mom i oklopom. 202.39 Novac, neodre|eni vladar, neodre|ena kovnica,
Rv.: ¡SECVRITAS REI PVB¿ Predstava bika okrenutog AE4
nadesno. Iznad dve zvezde. U ise~ku (?) Av.: ¡ ¿ Poprsje cara okrenuto nadesno, sa dijademom i
paludamentumom.
Pre~nik: 27 mm Rv.: ¡ ¿ Monogram. U ise~ku (?)
RIC -
Privatna zbirka RIC - (426–518)
Privatna zbirka
202.5 Novac Valentinijana II, Solun (?), folis
Av.: D N VALEN¡TINIANVS P F AVG¿ Poprsje cara 202.40 Novac Anastasija I, Konstantinopolj, folis
okrenuto nadesno, sa dijademom i paludamentumom. Av.: D N ANASTA-SIVS P P AVC Poprsje cara okrenuto
Rv.: ¡GLORIA-REIPVBLICE¿ Kula. U ise~ku T?¡ES¿. nadesno, sa dijademom, oklopom i paludamentumom.
Rv.: M, gore +, levo *, desno *, dole (?). U ise~ku CON.
Pre~nik: 12 mm; osa: 6
RIC - (384–388) Pre~nik: 33 mm; osa: 7
Privatna zbirka MIBE 27 (1–2) (512–517)
Narodni muzej u Leskovcu, Zbirka vizantijskog
202.6 Novac Honorija, neodre|ena kovnica, AE4 novca, stari inv. br. 16
Av.: D N HONOR¡IVS P F AVG¿ Poprsje cara okrenuto
nadesno, sa dijademom, paludamentumom i oklopom. 202.41 Novac Justina I, Konstantinopolj, polufolis
Rv.: ¡CONC¿OR-DIA ¡AVGGG¿ Krst. U ise~ku (?) Av.: D N IVSTI-NVS P P AVC Poprsje cara okrenuto na-
desno, sa dijademom, oklopom i paludamentumom.
Pre~nik: 12 mm; osa: 12 Rv.: K, gore *, levo +, desno (?), dole *
RIC - (400–408)
Privatna zbirka Pre~nik: 26 mm; osa: 12
MIBE 19 (522–527)
202.7 Novac, neodre|eni vladar, Kizik, AE3 Narodni muzej u Leskovcu, Zbirka vizantijskog nov-
Av.: D N ¡THEODO¿SIVS P F AVG Poprsje cara okrenu- ca, stari inv. br. 17
to nadesno, sa dijademom, paludamentumom i oklopom.
Rv.: Krst. U ise~ku SMK trolist. 202.42 Novac Justinijana I, Konstantinopolj, folis
Av.: D N IVSTINI-ANVS P P AVC Poprsje cara prikaza-
Pre~nik: 14 mm; osa: 12 no spreda, sa {lemom, dijademom i oklopom; desnom ru-
MIRB 84 (426–450) kom dr`i glob sa krstom, levom {tit s predstavom konja-
Privatna zbirka nika nadesno, koji kopljem probada neprijatelja. U polju
desno krst.
202.8 Novac Teodosija II, neodre|ena kovnica, AE4 Rv.: M, gore +, levo A/N/N/O, desno X/II/II, dole (?). U
Av.: D N THEODO¡SIVS P F AVG¿ Poprsje cara okrenu- ise~ku CON.
to nadesno, sa dijademom, paludamentumom i oklopom.
Rv.: Monogram. Pre~nik: 39 mm; osa: 6
MIBE 95a (1) (540–541)
Pre~nik: 12 mm; osa: 6 Narodni muzej u Leskovcu, Zbirka vizantijskog
MIRB 86 (426–450) novca, stari inv. br. 14.
Privatna zbirka
202.43 Novac Justinijana I, Nikomedija, folis
202.9–11 Novac, neodre|eni vladar, neodre|ena kovnica, Av.: D N IVSTINI-ANVS P P AVC Poprsje cara prikaza-
AE4 no spreda, sa {lemom, dijademom i oklopom; desnom ru-
Av.: ¡ ¿ Poprsje cara okrenuto nadesno, sa dijademom i kom dr`i glob sa krstom, levom {tit s predstavom konja-
paludamentumom. nika nadesno, koji kopljem probada neprijatelja. U polju
Rv.: ¡ ¿ Kula. U ise~ku (?) desno krst.
Rv.: M, gore +, levo A/N/N/O, desno X/X/X/II, dole A.
RIC - (384–388) U ise~ku NIKO.
Privatna zbirka
Pre~nik: 32 mm; osa: 7
202.12–38 Novac, neodre|eni vladar, neodre|ena kov- MIBE 113a (2) (558–559)
nica, AE4 Narodni muzej u Leskovcu, Zbirka vizantijskog nov-
Av.: ¡ ¿ Poprsje cara okrenuto nadesno, sa dijademom i ca, stari inv. br. 15
paludamentumom.
Rv.: ¡ ¿ Krst. U ise~ku (?)
202.44 Bronzana fibula (sl. 103a) 203. Rujkovac, Kaljaja –
Bronzana fibula od koje su sa~uvane igla, pre~ka, opru- Crkvi{te Sv. Pantelejmona, bazilika
ga i dve lukovice. Lukovice su pozla}ene i `lebljene. Di- Na lokalitetu Kaljaja – Crkvi{te Sv. Pantelejmona na-
menzije fibule su 3,1 x 2,3 cm. Pre~nik igle je 0,1 cm, a laze se ru{evine ve}e trobrodne ranovizantijske bazi-
{irina lukovice 0,7 cm. like, du`ine 25 m i {irine 13 m (sl. 57). Unutra{nja
strana oltarske apside je polukru`na, a spolja{nja je
Privatna zbirka trostrana. Naos je na brodove podeljen sa dva niza od
po ~etiri stupca. Sazidana je od lomljenog kamena i
202.45 Bronzana fibula opeke. Rekognosciranje terena izvr{eno je 2006. godi-
Livena bronzana fibula u obliku goluba946 sa uskim pra- ne, kada su jasno uo~ene konture zidova, velika apsi-
vougaonim telom, nagla{enim vratom i malom glavom. da i niz drugih objekata. Oko same gra|evine, trago-
Du`ina fibule iznosi oko 4 cm. vi divljeg kopanja konstatovani su na vi{e mesta. Na
povr{ini lokaliteta na|ena je opeka ukra{ena motivom
Privatna zbirka izvedenim o{trim predmetom, u vidu pravougaonika
sa jednom dijagonalom i linijom koja po du`ini deli
202.46 Bronzana fibula pravougaonik na dva dela.951
Fibula u obliku ptice, ra|ena od iskucanog bronzanog li-
ma. Telo ptice je u vidu trapeza, sa nagla{enim repom i 204. Rujkovac, Mitrin potok, naselje (?)
malom, blago uzdignutom glavom. Krila su mala i uska, Lokalitet Mitrin potok sme{ten je na imanju Miladina
savijena u vidu polumeseca. Du`ina fibule je oko 5 cm. Ivkovi}a (sl. 14). Tu su vidljivi zidovi od kamena, a sa
povr{ine su prikupljeni fragmenti opeka, delovi krov-
Privatna zbirka nog pokriva~a, pitosa i tanjira crvene boje pe~enja.952
202.47 Bronzani privezak (sl. 103b) 205. Rujkovac, Nagranjci, bazilika
Bronzani privezak u obliku krsta sa pro{irenim kracima. Na lokalitetu Nagranjci nalazi se crkvena gra|evina
Na svakom kraku je ornament u vidu koncentri~nih kru- koja se pru`a u pravcu istok–zapad. Rekognosciranje
gova. U sredini krsta je profilisani krug, dok je zadnja ovog polo`aja izvr{eno je 2006. godine. Du`ina crkve
strana neukra{ena. Dimenzije krsta su 2,4 x 1,5 cm. [iri- iznosi oko 18 m, a {irina 8 m. Konstatovana je jedna
na kraka iznosi 1 cm, a du`ina alke 0,5 cm. ni{a. Na povr{ini se vide tragovi divljeg kopanja, za-
tim kamenje, opeke i kre~ni malter. Isto~no od sakral-
Privatna zbirka
946 Fibule u obliku goluba, varijanta C, rasprostranjene su na
202.48 Bronzana igla ~itavoj teritoriji Carstva i u barbarikumu od kraja 1. do kra-
Bronzana igla kru`nog preseka, trostrano `lebljena pri ja 4. veka, ali i me|u ranovizantijskim i varvarskim nalazi-
dnu, sa izdu`enim ovalnim zadebljanjem na vrhu. Du`i- ma iz 5–7. veka (Petkovi} 2010, 202). Fibule iz Rujkovca
na igle je 10,2 cm, a pre~nik 0,2 cm. nalaze se u privatnoj zbirci. Opis je dobijen usmeno, pa se
ne mogu precizno datovati.
Privatna zbirka
947 Ivani{evi}, [pehar 2006, 141, 142, fig. 5.2.
202.49 Bronzani teg 948 Kondi}, Popovi} 1977, T. XVII,96; Bavant 1990, pl. 40.246.
Bronzani teg u obliku kvadratne plo~ice. Na prednjoj 949 Jeremi}, Milinkovi} 1997, fig. 29d.
strani ugravirano je slovo N. Teg je slu`io za merenje – 950 Ivani{evi}, Kazanski, Mastykova 2006, 38, tip 14.3.1, fig.
proveru te`ine solida, osnovne nominale zlatnog kasno-
rimskog, odnosno ranovizantijskog novca. 22.1–6.
951 Kondi}, Popovi} 1977, 152, sl 114; dokumentacija pro-
Analogije: ^e~an ili Gornji Streoc947
Privatna zbirka jekta Sistematsko rekognosciranje op{tina Bujanovac, Pre{e-
vo i Medve|a Zavoda za za{titu spomenika kulture u Ni{u.
202.50 Gvozdeno koplje 952 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
Gvozdeno koplje sa tulcem. Vrh koplja je u obliku lovo- na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
rovog lista. Du`ina koplja iznosi oko 25 cm. nika kulture u Ni{u.
Analogije: Cari~in grad,948 Bregovina,949 Viminaci-
jum950
Privatna zbirka
202.51 Kerami~ki teg (sl. 104a)
Kerami~ki teg kupastog oblika, crvene boje pe~enja, di-
menzija 9 x 6,5 cm.
Privatna zbirka
nog objekta nelegalno je iskopana jedna rupa. U ne- 209. Sijarina, Gradina II ili Gradi{te II, utvr|enje
posrednoj blizini i u profilima seoskog puta tako|e se Gradina II je locirana oko 500 m zapadno od Gradi-
uo~avaju opeke, kamen i malter. Ovaj potes na domi- ne I. Tu se, na nadmorskoj visini od 928 m, nalazi
nantnom polo`aju verovatno je bio deo donjeg grada utvr|enje kru`nog oblika (sl. 32). U konfiguraciji te-
ili podgra|a utvr|enja na Kaljaji.953 rena jasno se uo~avaju bedem i kula. Ovo utvr|enje
je manje od fortifikacije na Gradini I.957
206. Rujkovac, Porta Stojanovi}a, naselje (?)
Ju`no od Crkvi{ta Sv. Jovana, u njegovoj neposred- 210. Sijarina, Imanje Ilije \oki}a,
noj blizini, u dvori{tu Miladina Stojanovi}a nalaze se neopredeljeni lokalitet
ostaci ve}eg objekta od lomljenog kamena i opeke. U Sijarini, na imanju Ilije \oki}a, na|en je fragmen-
Debljina njegovih spolja{njih zidova iznosi oko 1 m, tovani pitos.958
a unutra{njih oko 0,70 m. Delimi~no zalazi ispod ku-
}e, ali je njegov najve}i deo vidljiv. Objekat najvero- 211. Sijarina, Kod ba{te, neopredeljeni lokalitet
vatnije pripada kompleksu vezanom za Crkvi{te Sv. Iz Sijarine, sa lokaliteta Kod ba{te, poti~e pitos visi-
Jovana. Sa povr{ine lokaliteta poti~e ulomak crepa, ko- ne od 1,25 m, koji se danas ~uva u Narodnom muze-
ji je ozna~en talasastim linijama izvedenim prstima.954 ju u Leskovcu.959 V. Ivanovi} bele`i da je tipolo{ki
sli~an pitosu iz Ravne Banje.960
207. Rujkovac, Vaskina porta, naselje (?)
Vaskina porta se nalazi pribli`no 100 m severozapad- 212. Sijarinska Banja, atar Banje, utvr|enje
no od magistralnog puta Lebane–Medve|a. Na loka- Prema F. Kanicu, ostaci rimskog utvr|enja u Sijarini961
litetu, povr{ine oko 20 x 20 m, konstatovani su osta- nalaze se na visokoj kre~noj steni, na koti od 690 m,
ci zidova i gra|evinskog materijala (opeke, imbreksi koja se dosta strmo spu{ta prema Jablanici.962 Njego-
i tegule). Tegule su ukra{ene kru`nim ornamentima vi temelji tada su bili dobro vidljivi. Dominiralo je
izvedenim prstima. Odavde poti~u i dva primerka okolinom i {titilo je anti~ki put koji je od sela Svirca
novca iz 6. veka. Lokalitet je okru`en seoskim ku}a-
ma, tako da se tragovi zidova mogu pratiti u dvori{ti- 953 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
ma. Pretpostavlja se da je re~ o manjem naselju iz ra- na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
novizantijskog perioda.955 nika kulture u Ni{u.
208. Sijarina, Gradina I ili Gradi{te I, utvr|enje 954 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
Na lokalitetu Gradina I (sl. 31) konstatovani su ostaci na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
utvr|enja, verovatno kru`nog oblika, a na njemu trago- nika kulture u Ni{u; dokumentacija Arheolo{kog instituta u
vi nelegalnog kopanja. Od gra|evinskog materijala Beogradu.
nailazilo se na tegule, opeke i kamen. U Zbirci vizan-
tijskog novca Narodnog muzeja u Leskovcu ~uva se 955 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
folis Justinijana I, koji je na|en u Sijarini, na lokali- na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
tetu Gradina. Ne treba isklju~iti ni mogu}nost da po- nika kulture u Ni{u.
ti~e sa lokaliteta Gradina II ili sa utvr|enja u Sijarin-
skoj Banji.956 956 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
nika kulture u Ni{u; dokumentacija Narodnog muzeja u Le-
208.1 Novac Justinijana I, Konstantinopolj, folis skovcu.
Av.: ¡D N IVSTINI¿-ANV¡S P P AVC¿ Poprsje cara okre-
nuto nadesno, sa dijademom, oklopom i paludamentumom. 957 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
Rv.: M, gore +, levo *, desno +, dole (?). U ise~ku CON. na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
nika kulture u Ni{u.
Pre~nik: 32 mm; osa: 6
MIBE 84 (1–2) (532–537) 958 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
Narodni muzej u Leskovcu, Zbirka vizantijskog nov- Ivanovi}a o starinama u okolini Leskovca).
ca, stari inv. br. 55
959 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu, inv. br. 999.
960 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
961 Sijarina koju F. Kanic pominje odnosi se na Sijarinsku Banju.
962 Kanic 1985, 341, 342.
vodio ka rudonosnoj oblasti Novog Brda. Unutar ovog ra. Orijentisani su u pravcu sever/severozapad–jug/
anti~kog utvr|enja nalaze se dobro o~uvani ostaci kr- jugoistok. Debljina maltera, opeke i fuge iznosi
stoobrazne crkve, zidane od kamenih blokova i opeke 3–3,5 cm. Pretpostavlja se da je re~ o rimskom kap-
rimskog formata, i spolja omalterisane. Njena unutra- ta`nom objektu.966
{nja du`ina iznosi ne{to vi{e od 11 m. Spoljna strana
oltarske apside je tro~lana, a unutra{nja je potkovi~asta. 215. Sijarinska Banja, Velikina njiva, rudarstvo
Na ovom lokalitetu su ^. Vasi} i Z. Simi} 1987. godi- Na lokalitetu Velikina njiva, na padini Sijarinskog vi-
ne vr{ili sonda`na istra`ivanja i ustanovili da je crkva sa, zabele`ena je velika koli~ina zgure, kao i tragovi
Sv. Ilije izgra|ena na temeljima starijeg sakralnog rudarskog kopa.967
objekta, od koga su registrovani ostaci temelja apside.
Na|eni su mali fragmenti fresaka, kao i znatan broj 216. Svirce, atar sela, utvr|enje
opeka i tegula. Ispod temelja starijeg crkvenog objek- F. Kanic je zabele`io ostatke rimskog kastela,968 pri
ta uo~en je ukop {irok 1,20 m, u pravcu sever–jug, is- ~emu je mislio na selo u oblasti Medve|e. Me|utim,
punjen malternim {utom sa fragmentima opeka rim- M. i D. Gara{anin su, verovatno gre{kom, utvr|enje
skog formata. Oko crkve su konstatovani grobovi smestili u selo Svirce kod Turekovca, koje pripada
pokriveni ve}im horizontalnim nadgrobnim plo~ama op{tini Leskovac.969
od dvoliskunskog {kriljca, koji tada nisu istra`eni, a
pripadaju starijem objektu. U svim sondama je na|en 217. Tulare, Jugozapadno od mosta,
veliki broj fragmentovanih i celih kasnoanti~kih ope- neopredeljeni lokalitet
ka i tegula. Drugog pokretnog arheolo{kog materijala U selu Tularu, jugozapadno od mosta, otkriveni su
nije bilo. Ju`no od crkve „uhva}ena“ je trasa o{te}enog ostaci gra|evina, a nala`en je i alat koji, prema V.
zida koji, prema ^. Vasi}u i Z. Simi}u, pripada ka- Ivanovi}u, verovatno poti~e iz rimskog perioda.970
snoanti~koj fortifikaciji (sl. 30). Isti autori su stariju
sakralnu konstrukciju opredelili u kraj 14. veka, uz re- 218. Velika Braina, Brainski vis – Musi}a grad,
zervu jer ne postoje ~vrsti i jasni elementi za sigurno utvr|enje
datovanje. S obzirom na nedovoljnu istra`enost, auto- F. Kanic je na 750 m visokom Brainskom visu zabe-
ri su u grubim crtama uspostavili tri gra|evinske faze. le`io postojanje utvr|enja. Godine 2006. izvr{eno je
Za prvu fazu vezuju izgradnju kasnoanti~kog kastela rekognosciranje ovog polo`aja, kada je na zaravnje-
i mo`da objekata unutar ovog utvr|enja. Sonda`nim nom platou konstatovano utvr|enje orijentacije za-
radovima registrovani su delovi ju`nog bedema i nje- pad–istok. Fortifikacija obuhvata povr{inu od 1 ha.
govog kruni{ta. Druga faza bi predstavljala podizanje
srednjovekovne crkve, koju pominju M. Raki} i F. Ka- 963 Raki} 1987, 61, 62
nic i koja je poslednji put zabele`ena u arhivskom 964 Kondi}, Popovi} 1977, 151, sl. 115; Ercegovi}-Pavlo-
spisu iz 1893. godine kao „crkva Strahinji}a Bana”.963
Za njenu gradnju kori{}en je materijal sa objekata iz vi}, Kosti} 1988, 37, br. 224; Vasi}, Simi} 1989, 39–45.
anti~kog kastela. Ovoj fazi pripada i nekropola oko 965 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
crkve. Tre}u fazu obele`ava po~etak gradnje crkve
Sv. oca Nikolaja, izme|u 1893. i 1923. godine.964 Ivanovi}a o starinama u okolini Leskovca).
966 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
213. Sijarinska Banja, Imanje Andrije Vu~kovi}a,
neopredeljeni lokalitet Ivanovi}a o starinama u okolini Leskovca); dokumentacija
U Sijarinskoj Banji, na imanju Andrije Vu~kovi}a, na- Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke sa rekognosci-
|en je rimski novac.965 ranja M. Gara{anina iz 1951. godine; gra|a pripremana za
monografiju Istorija Leskovca i okoline).
214. Sijarinska Banja, Izvor Spas, 967 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
neopredeljeni lokalitet sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
Kod izvora Spas u Sijarinskoj Banji, prilikom prav- 968 Kanic 1985, 340.
ljenja ~esme otkrivena su dva zida od opeke i malte- 969 Gara{anin M. i D. 1951, 161.
970 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
Ivanovi}a, Arheolo{ka nalazi{ta na prostoru sreza Lesko-
vac I).
Otkriveni su ostaci bedema u njenom ju`nom delu, a lo{kih nalaza nije bilo. Rekognosciranje je obavljeno
na ~itavoj povr{ini su vidljivi tragovi objekata od lo- 1978. godine. U Zavi~ajnom muzeju u Vlasotincu
mljenog i pritesanog kamena. Na platou su na|eni ~uvaju se ulomci kerami~kih posuda, opeka i tegula
ulomci praistorijske keramike, kao i fragmenti kera- sa ovog lokaliteta. Jedan fragment tegule ozna~en je
mi~kih posuda ra|enih na vitlu. Stotinak metara zapad- kru`nim ornamentom izvedenim prstima. Na opeka-
no od bedema nalaze se ostaci „malog grada“. Ispod ma se nalaze znaci na~injeni tako|e prstima ili o{trim
njega izvire topla voda, u ~ijoj su blizini (pribli`no predmetom u glini pre pe~enja, u vidu dijagonala ko-
100 m) uo~eni tragovi manje gra|evine zidane kame- je se seku, zatim pravougaonika kome nedostaje jed-
nom i opekom.971 na strana i krivih linija.978
219. Vrapce, Na obali Tularske reke, utvr|enje 224. Crna Bara, Seli{te, radionica
F. Kanic je nai{ao na ostatke kastela kod sela Vrapca, Prema pri~anju me{tana, ovde se nalaze pe}i za izradu
na obali Tularske reke. Utvr|enje se nalazilo na putu opeka.979
Pirot (Turres) – Pri{tina (Vicianum).972
225. Dobrovi{, atar sela, neopredeljeni lokalitet
OP[TINA VLASOTINCE Na potesu izme|u Crne Trave i Svo|a, u selu Dobro-
vi{u, na|ena je velika bronza Karakale, provincijalnog
220. Batulovce, Njiva Slavka Mand`i}a, kovanja. U inventaru Narodnog muzeju u Beogradu
neopredeljeni lokalitet postoji podatak da je otkrivena prilikom oranja, blizu
J. Trifunoski bele`i da su na njivi Slavka Mand`i}a izvora. Otkupljena je za Narodni muzej u Beogradu
uo~eni tragovi anti~ke opeke i maltera.973 15. maja 1975. godine, od Bo`idara Zavi{i}a iz Le-
skovca, iz Ulice u~itelja Mite br. 10.980
221. Boljare, Begova livada,
neopredeljeni lokalitet 225.1 Novac Karakale, neodre|ena provincijalna kovni-
Lokalitet Begova livada nalazi se oko 5 km od Vlaso- ca, velika bronza
tinca, na desnoj obali Vlasine, nad samim u{}em Bo- Novac je probu{en, nedostaje deo.
ljarske reke.974 Tu je u useku puta, osim kulturnog
sloja iz ranog gvozdenog doba, konstatovan i sloj sa Te`ina: 28,61 g; pre~nik: 44,80 mm
materijalom iz rimskog perioda. D. Trajkovi} smatra Narodni muzej u Beogradu, Numizmati~ka zbirka,
da je ovde postojalo rimsko naselje, o kojem ne daje inv. br. 946
detaljniji opis.975
971 Kanic 1985, 339; dokumentacija projekta Sistematsko re-
222. Boljare, Bresje, neopredeljeni lokalitet kognosciranje op{tina Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Za-
D. Trajkovi} navodi podatak da u selu Boljaru, na lo- voda za za{titu spomenika kulture u Ni{u.
kalitetu Bresje, postoje ostaci gra|evine iz rimskog
perioda.976 972 Kanic 1985, 340; Gara{anin M. i D. 1951, 144; Ercego-
vi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 38, br. 264.
223. Crna Bara, Gradac ili Rsa, utvr|enje
Lokalitet Gradac se nalazi u ataru sela Crne Bare, oko 973 Trifunoski 1974, 15.
2,5 km od ku}e Milorada \or|evi}a. Pri obilasku lo- 974 Bulatovi}, Jovi} 2010, 114.
kaliteta uo~en je zaravnjeni plato na vrhu brega, pri- 975 Gara{anin, Ivanovi} 1958, 35, 36; Trajkovi} 1961, 13;
bli`ne du`ine 50–60 metara. Na njegovoj jugozapad-
noj strani, S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} nai{le Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 11, br. 7.
su na ostatke poru{enog zida od lomljenog kamena i 976 Trajkovi} 1961, 13.
maltera, a na isto~noj strani na kru`no uzvi{enje, koje 977 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
mo`da predstavlja obrise kule. V. Ivanovi} je zabele`io
da je utvr|enje imalo cisternu.977 Povr{inskih arheo- Ivanovi}a o starinama u okolini Leskovca).
978 Pavlovi}, Kosti} 1979, 352; Ercegovi}-Pavlovi}, Ko-
sti} 1988, 52, br. 26; dokumentacija Zavi~ajnog muzeja u
Vlasotincu.
979 Trifunoski 1974, 9.
980 Dokumentacija Narodnog muzeja u Beogradu.
226. Gornja Lopu{nja, Cajin breg,
neopredeljeni lokalitet 229.1 De~ji sarkofag (sl. 46)
Kako prenosi V. Ivanovi}, po pri~anju Sretena Petko- De~ji sarkofag od sivog kre~njaka, u vidu sanduka sa bla-
vi}a iz Boljara, u Gornjoj Lopu{nji, na lokalitetu Ca- go nagla{enim dnom. Sarkofag je o{te}en. Poklopac nije
jin breg na|ena je bronzana statua, kao i fragmenti sa~uvan. Dimenzije sarkofaga su 102 x 50 x 34 cm.987
keramike.981
Narodni muzej u Leskovcu, AZ 297
227. Gornji Prisjan, atar sela, utvr|enje 230. Konopnica, Golema njiva ili Latinska crkva,
F. Kanic pominje utvr|enje kod Gornjeg Prisjana, za- neopredeljeni lokalitet
jedno sa jo{ nekim utvr|enjima koja su dr`ala „pod Lokalitet Golema njiva ili Latinska crkva nalazi se na
kontrolom rimski put koji je i{ao preko moravske vo- desnoj obali seoskog potoka, na imanju Du{ana Mi-
dodelnice ka Vlasini.“982 U rukopisnom numizmati~- ti}a, na padini koja se blago spu{ta ka istoku. Orijen-
kom inventaru Narodnog muzeja u Leskovcu nave- tisan je u pravcu jug/jugozapad–sever/severoistok.
dena su tri primerka rimskog bronzanog novca iz Tu se od davnina izoravaju opeke i gra|evinski {ut,
ovog sela.983 koji poti~u iz rimskog perioda.988
228. Gradi{te, Gradac, utvr|enje 231. Konopnica, Gradac, utvr|enje
U svojoj knjizi F. Kanic navodi da mu je „mehand`i- Na brdu Gradac u Konopnici F. Kanic je uo~io ostat-
ja pokazao ~uku gustom {umom obraslog Stojanova ke utvr|enja. U pitanju je ~etvorougaona fortifikacija
trapa, gde bi trebalo da se nalazi dadina~ki kastel sa dimenzija 135 x 15 m, na platou iznad crkve. Pome-
dugim zidovima od opeka i kamena“. Pretpostavlja nuo je zidove, kao i fragmente opeka, koje je protu-
se da govori o utvr|enju na lokalitetu Gradac, koje ma~io kao nesumnjivo rimske. U podno`ju bre`uljka,
pripada ataru Gradi{ta984 iako se nalazi izme|u dva na ju`noj strani, ispod kastela je video ostatke civilnog
sela, Gradi{ta i Dadinca. Rekognosciranjem ovog do- naselja, o kome nije dao bli`e podatke.989 M. Mili}e-
minantnog polo`aja na visini od pribli`no 600 m, koje vi} tako|e pominje lokalitet Gradac na bregu iznad
je sprovedeno 1982. godine, ustanovljeno je da je lo- desne obale Vlasine, kod konopni~ke crkve, navode-
kalitet pod gustom {umom i da je nepristupa~an. Od }i da se ovde nailazi na stare opeke (tugle) i kre~.990
u~itelja iz Gradi{ta dobijen je podatak da su ranije na
ovom prostoru bili vidljivi veliki kameni blokovi. Kon- Rekognosciranjem terena 1976. godine ustanov-
statovan je bedem koji mo`e da se prati zahvaljuju}i ljeno je da je najpovoljniji prilaz na severnoj strani,
konfiguraciji terena, kao i odbrambeni rov na prilaznoj,
severnoj strani.985 Rov je postavljen prema najpristu- 981 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
pa~nijem prilazu utvr|enju i imao je ulogu protehizme. pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline);
dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
Ivanovi}a o starinama u okolini Leskovca).
228.1 Poklopac
Fragment oboda i isko{enog trbuha poklopca izra|enog 982 Kanic 1985, 191; Gara{anin M. i D. 1951, 134; Trajkovi}
na vitlu, od gline sa primesama krupnozrnog peska i li- 1961, 11; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 28, br. 95.
skunskog praha, crvenomrke boje pe~enja i neobra|ene
povr{ine. Prvobitni pre~nik poklopca iznosio je 19,2 cm. 983 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (rukopisni
Dimenzije o~uvanog fragmenta su 4,2 x 2 cm. numizmati~ki inventar, br. 236).
Narodni muzej u Leskovcu 984 Kanic 1985, 280.
985 Gara{anin M. i D. 1951, 134; Ercegovi}-Pavlovi},
229. Konopnica, atar sela, nekropola
Selo Konopnica se prostire na desnoj strani reke Vla- Kosti} 1988, 91, br. 71.
sine, u dolini Konopni~ke re~ice. U lapidarijumu Na- 986 Trifunoski 1974, 4; Jovi} 2002, 37.
rodnog muzeja u Leskovcu nalazi se de~ji sarkofag 987 Jovi} 2002, 37, br. 8, sl. 7.
koji je slu~ajno na|en, bez ta~nih podataka o mestu 988 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
nalaza.986
sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine; gra|a
pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
989 Kanic 1985, 281, 282.
990 Mili}evi} 1884, 18.
gde se mo`e o~ekivati ulaz u utvr|enje, dok su ostale 231.3 Kerami~ki `i`ak
strane Gradca veoma strme i nepristupa~ne. Na lokali- @i`ak od gline sa primesama sitnozrnog peska, sitnih ka-
tetu su uo~ena velika o{te}enja nastala neovla{}enim men~i}a i liskunskog praha, crvenkastomrke boje pe~e-
iskopavanjima na ~itavoj povr{ini. Najvi{e je strada- nja, sa kru`nim recipijentom, velikim ulegnutim diskom,
la isto~na strana utvr|enja, gde je na jednom potpu- uskim neukra{enim ramenom i malim kljunom. Konzer-
no ogoljenom mestu konstatovan deo bedema zidan viran. Dimenzije `i{ka su 8,1 x 6,4 cm.
naizmeni~no od kamena i velikih opeka sa debelim
slojem maltera. Bedem je postavljen direktno na ste- Zavi~ajni muzej u Vlasotincu
nu. S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} pretpostavljaju
da poti~e iz ranovizantijskog perioda. Na zapadnoj 231.4 Kerami~ki `i`ak
strani Gradca, na mestu gde konfiguracija terena uka- @i`ak od gline sa primesama sitnozrnog peska, sitnih ka-
zuje na postojanje bedema, manja sonda je otvorena men~i}a i liskunskog praha, crvenkastosive boje pe~enja,
upravno na njihovu zami{ljenu liniju, ali se pokazalo sa kru`nim recipijentom, velikim ulegnutim diskom,
da su tu potpuno uni{teni. Kopalo se do dubine od uskim neukra{enim ramenom i malim kljunom. Konzer-
1,30 m, u intenzivnom {utu od re~nih oblutaka, prite- viran. Dimenzije `i{ka su 8,8 x 7 cm.
sanog i neobra|enog kamena i fragmentovanih ope-
ka. Ulomci kerami~kih posuda opredeljeni su u puni Zavi~ajni muzej u Vlasotincu
srednji vek. U {utu su uo~ene i dislocirane ljudske
kosti. Arheolo{ki nalazi iz ranovizantijskog perioda 231.5 Kerami~ki `i`ak
tom prilikom nisu zabele`eni.991 @i`ak od gline sa primesama sitnozrnog peska, sitnih ka-
men~i}a i liskunskog praha, sive i svetlocrvene boje pe-
U rukopisnom numizmati~kom inventaru Narod- ~enja, prevu~en crvenomrkom prevlakom. Rame `i{ka je
nog muzeja u Leskovcu postoji podatak o rimskom ukra{eno plasti~nim bobi~astim ornamentima (motiv gro-
novcu na|enom na lokalitetu Gradi{te ili Gradac. `|a), dok su dr{ka i disk `lebljeni. Dno je prstenasto pro-
Prema S. Du{ani}u, re~ je o primerku Justinijana I.992 filisano i ukra{eno plasti~nim motivima u vidu kru`i}a i
linija. Dimenzije `i{ka su 5,2 x 4,1 cm.
Osim novca, odavde poti~u opeke koje se nalaze u
Narodnom muzeju u Leskovcu i Zavi~ajnom muzeju Zavi~ajni muzej u Vlasotincu
u Vlasotincu. Ukra{ene su dijagonalnim linijama993
i motivom u obliku osmice, koji su izvedeni prstima 231.6 Kerami~ki `i`ak
u glini pre pe~enja. Dimenzije opeka su 25,5 x 18 x @i`ak od gline sa primesama sitnozrnog peska, sitnih ka-
3,6 cm,994 dok je jedna, veli~ine 22 x 13,5 x 3 cm, men~i}a i dosta liskunskog praha, mrkocrvene do sive
stradala u po`aru.995 U Zavi~ajnom muzeju u Vlaso- boje pe~enja. Rame `i{ka je ukra{eno cikcak linijom i
tincu, sa ovog lokaliteta ~uvaju se kerami~ki `i{ci i plasti~nim bobi~astim ornamentom (motiv vinove loze).
ulomci kerami~kih posuda.996 Disk je ulegnut i `lebljen. Rub oko otvora na disku ukra-
{en je tako|e plasti~nim bobicama. Dimenzije `i{ka su
4,8 x 2,2 cm.
231.1 Kerami~ki `i`ak (sl. 111a)
@i`ak od gline sa primesama sitnozrnog peska, sitnih ka- Zavi~ajni muzej u Vlasotincu
men~i}a i liskunskog praha, crvenkastomrke boje pe~e-
nja, sa kru`nim recipijentom, velikim ulegnutim diskom, 231.7 Kerami~ki `i`ak (sl. 111b)
uskim neukra{enim ramenom i malim kljunom. Konzer- @i`ak od gline sa primesama sitnozrnog peska, sitnih ka-
viran. Dimenzije `i{ka su 9,9 x 8,1 cm. men~i}a i dosta liskunskog praha, mrke i crvene boje
pe~enja. Rame `i{ka je ukra{eno plasti~nim bobi~astim
Zavi~ajni muzej u Vlasotincu
991 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1977, 353; Ercegovi}-
231.2 Kerami~ki `i`ak Pavlovi}, Kosti} 1988, 40, 65, br. 132.
@i`ak od gline sa primesama sitnozrnog peska, sitnih ka-
men~i}a i liskunskog praha, mrkosive boje pe~enja, sa 992 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (rukopisni
kru`nim recipijentom, velikim ulegnutim diskom, uskim numizmati~ki inventar, br. 54).
neukra{enim ramenom i malim kljunom. Konzerviran.
Dimenzije `i{ka su 6,9 x 5,9 cm. 993 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu, stari inv. br.
176.
Zavi~ajni muzej u Vlasotincu
994 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu, stari inv. br.
177.
995 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu, stari inv. br.
178.
996 Dokumentacija Zavi~ajnog muzeja u Vlasotincu.
ornamentom i plasti~nim linijama (motiv vinove loze). na kanelurama. Dimenzije o~uvanog fragmenta su 4,4 x
Disk je ulegnut i `lebljen. Prstenasti rub oko otvora na di- 3,6 cm.
sku ukra{en je tako|e plasti~no izvedenim bobicama, kao
i okrugli pe~at na dnu. Dimenzije `i{ka su 5,3 x 3,6 cm. Zavi~ajni muzej u Vlasotincu
Zavi~ajni muzej u Vlasotincu 231.15 Lonac
Fragment oboda, vrata i trbuha lonca (?) izra|enog na vi-
231.8 Lonac tlu, od gline sa primesama sitnozrnog peska i liskunskog
Fragment oboda, vrata i trbuha lonca izra|enog na vitlu, praha, sivkastocrvene boje pe~enja, neobra|ene povr{i-
od gline sa primesama sitnozrnog peska i liskunskog pra- ne. Obod je izvijen, vrat je ravan, a rame je profilisano.
ha, crvenkastomrke boje pe~enja, neobra|ene povr{ine. Dimenzije o~uvanog fragmenta su 10 x 5,7 cm.
Obod je izvijen. Dimenzije o~uvanog fragmenta su 8,5 x
6,4 cm. Zavi~ajni muzej u Vlasotincu
Zavi~ajni muzej u Vlasotincu 231.16 Zdela
Zdela izra|ena na vitlu, od gline sa primesama sitnozrnog
231.9 Lonac peska i liskunskog praha, crvenkastomrke boje pe~enja.
Fragment oboda, ramena i trbuha lonca izra|enog na vitlu, Ima nagla{eno kru`no dno, a ukra{ena je talasastom lini-
od gline sa primesama sitnozrnog peska i liskunskog praha, jom i paralelnim pravim linijama. Pre~nik oboda je 8,6 cm,
crvenkastosive boje pe~enja, neobra|ene povr{ine. Obod je a pre~nik dna 4,3 cm.
u`lebljen. Dimenzije o~uvanog fragmenta su 9 x 5,7 cm.
Zavi~ajni muzej u Vlasotincu
Zavi~ajni muzej u Vlasotincu
232. Konopnica, Latinsko (Cigansko) groblje
231.10 Lonac ili Ciganski ~ukar, utvr|enje (?)
Fragment oboda, ramena i trbuha lonca izra|enog na vi- Lokalitet se prostire na zapadnom kraju sela, na bre-
tlu, od gline sa veoma malo primesa sitnozrnog peska i `uljku orijentisanom u pravcu severoistok–jugozapad,
liskunskog praha, crvene boje pe~enja, neobra|ene povr- iznad ku}e Milorada Petrovi}a. Zauzima povr{inu od
{ine. Obod je u`lebljen, a rame je istaknuto kanelurom. oko 70 x 15 m. Prema istoku i zapadu bre`uljak se
Dimenzije o~uvanog fragmenta su 9 x 6,6 cm. strmo spu{ta ka usecima seoskih puteva, dok su padi-
ne prema severoistoku i jugozapadu bla`e. Severoza-
Zavi~ajni muzej u Vlasotincu padno od bre`uljka je put koji vodi ka Ni{u, a 200 m
ka istoku je Vlasina. Na jugozapadu, u useku, na|eno
231.11 Lonac je vi{e rimskih opeka, tegula i imbreksa. Zabele`en je
Fragment oboda, ramena i trbuha lonca (?) izra|enog na ve}i fragment opeke sa dva dijagonalna dvojna znaka.
vitlu, od gline sa primesama sitnozrnog peska i liskun- Prema M. Gara{aninu, mo`da je na ovom polo`aju po-
skog praha, crvene i sive boje pe~enja, neobra|ene povr- stojala manja rimska osmatra~nica.997
{ine. Obod je razgrnut. Dimenzije o~uvanog fragmenta
su 8,3 x 6,2 cm. 233. Konopnica, Severoisto~no od Trapa, vodovod
Severoisto~no od Trapa, na njivi Ljubomira Jovano-
Zavi~ajni muzej u Vlasotincu vi}a, zabele`eni su ostaci rimskih kerami~kih vodo-
vodnih cevi.998
231.12 Lonac
Fragment oboda, vrata i ramena ve}eg lonca (?) izra|e- 234. Konopnica, Trap, naselje (?)
nog na vitlu, od fino pre~i{}ene gline, sa veoma malo pri- Lokalitet Trap nalazi se severno od lokaliteta Gradac,
mesa sitnozrnog peska i liskunskog praha, crvene i `ute u produ`etku starog i novog groblja u Konopnici.
boje pe~enja. Na unutra{njoj strani obod je u`lebljen.
O~uvana dr{ka polazi od oboda. Pre~nik oboda je 15 cm. 997 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
Zavi~ajni muzej u Vlasotincu
998 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
231.13 Lonac pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline; be-
Fragment trbuha i dna lonca izra|enog na vitlu, od gline le{ke sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
sa primesama sitnozrnog peska i liskunskog praha, crven-
kastomrke boje pe~enja, neobra|ene povr{ine. Dimenzije
o~uvanog fragmenta su 6,7 x 2 cm.
Zavi~ajni muzej u Vlasotincu
231.14 Lonac
Fragment trbuha lonca (?) izra|enog na vitlu, od pre~i{-
}ene gline, crvene boje pe~enja. Povr{ina je ornamentisa-
Obuhvata zaravnjeni prostor povr{ine 100 x 120 m. 237. Ostrc, atar sela, neopredeljeni lokalitet
Na istoku i zapadu teren se strmo spu{ta u ravnicu. F. Kanic izve{tava o ostacima ru{evina kod Ostrca,
Na severoisto~noj strani se u konfiguraciji terena na- na visovima Kozarice, uz napomenu da ih nije video
zire udubljenje. Ceo plato je prekriven fragmentima zbog strmog puta pokrivenog glibom koji je nanela
rimskih opeka.999 U njegovom sredi{njem delu otvo- ki{a. Kod Ostrca postoji toponim Gradi{te, koji mo-
rena je manja sonda, dimenzija 6 x 1,5 m, u kojoj je `da odgovara ostacima koje pominje Kanic.1006
otkriven masivni zid du`ine 5,35 m, {irine 0,92 m, sa
ispustima u pravcu sever–jug. Sagra|en je od opeka 238. Samarnica, Gradi{te – Visoki Mori~,
sa slojem beli~astog maltera do 6 cm debljine. Di- utvr|enje
menzije opeka su 36 x 27 x 4 cm. Sloj se sastojao od Kod sela Samarnice, na Visokom Mori~u, na nadmor-
intenzivnog gra|evinskog {uta sa dosta gare`i, naro- skoj visini od 868 m, F. Kanic je zatekao ostatke utvr-
~ito u isto~nom delu sonde, dok su u severnom delu |enja zidanog isklju~ivo od kamena i pretpostavio da
na|ene fragmentovane ljudske kosti.1000 je re~ o rimskoj fortifikaciji.1007 Obilaskom terena kon-
statovano je da utvr|enje ima ovalnu osnovu. Bedem
235. Konopnica, Tr{evine, naselje (?) od kamena vidljiv je na zapadu. Prikupljena je kera-
Lokalitet je sme{ten na desnoj obali Vlasine, udaljen mika uglavnom iz rupa koje su nastale neovla{}enim
od nje pribli`no 1 m, na re~noj terasi orijentisanoj u iskopavanjima, zatim lep i ingot gvo`|a.1008
pravcu jugozapad–severoistok. Prote`e se u du`ini
od oko 200 m. Po kazivanju me{tana, na Tr{evini se
nailazilo na ulomke kerami~kih posuda i rimskih 238.1 Ingot gvo`|a
opeka.1001 Ingot gvo`|a nepravilnog oblika, dimenzija 44,5 x 15,6 cm.
236. Lipovica, Crkvi{te ili Latinska crkva, Narodni muzej u Leskovcu
neopredeljeni lokalitet
Crkvi{te je locirano u mahali Magdaleni, na imanju 238.2 Lonac
Vlada, Sretena i Stevana Blagojevi}a, na njivi koja se Fragment blago razgrnutog oboda verovatno manjeg lon-
naziva Klisura. Tu je, na dubini od 0,20 m, u zemlji pu- ca izra|enog na vitlu, od gline sa primesama sitnozrnog
noj gare`i na|ena ostava rimskog novca, koja broji peska, sivocrvene boje pe~enja. Dimenzije o~uvanog
oko 2.000 komada. Njen najve}i deo ~ine primerci fragmenta su 2,3 x 1,7 x 0,5 cm.
careva Konstantina I i Konstancija II. ^uva se u Na-
rodnom muzeju u Leskovcu. Tokom rekognosciranja Narodni muzej u Leskovcu
1986. godine nije bilo povr{inskih nalaza, iako se
ovde, prema kazivanju vlasnika, prilikom dubljeg ora- 999 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
nja nailazi na kamen i fragmentovanu opeku.1002 sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
1000 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1977, 353, 354; Ercego-
236.1 Ostava rimskog bronzanog novca (c. 2.000 komada) vi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 40, br. 133.
S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} navode da je ostava na-
|ena u mestu Lipovici kod Vlasotinca i da je brojala oko 1001 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele-
2.000 komada koji pripadaju carevima od Konstantina I do {ke sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
Gracijana. Najzastupljeniji je novac Konstancija II.1003
U popisu ostave, L. Gaj pominje 347 komada,1004 datova- 1002 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 30, 31, br. 68;
nih u period od 324. do 383. godine. Re~ je o primerci- Benxarevi} 2005, 562.
ma slede}ih careva: Konstantin Veliki (3), Konstancije II
(267), Konstancije Gal (41), Julijan (1), Jovijan (1), Valen- 1003 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 30, 31, br. 68;
tinijan (15), Valens (15), Gracijan (3), Konstans I (1).1005 Benxarevi} 2005, 562, br. 35
T. Bend`arevi} iznosi podatak o 1.187 primeraka bronza-
nog novca Konstantina I i njegovih naslednika. 1004 T. Bend`arevi} navodi da ostava sadr`i 348 komada bron-
zanog novca (Benxarevi} 2005, 562, br. 34).
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. N/I/162–510
1005 Popis ostave izvr{ila je L. Gaj (dokumentacija Arheolo-
{kog instituta u Beogradu, gra|a pripremana za monogra-
fiju Istorija Leskovca i okoline).
1006 Kanic 1985, 279, 280.
1007 Kanic 1985, 279.
1008 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 36, br. 218; doku-
mentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
238.3 Lonac 240. Svo|e, U{}e Lu`nice u Vlasinu, utvr|enje
Fragment trbuha i dna lonca (?) izra|enog na vitlu, od gli- Na u{}u Lu`nice u Vlasinu, kod sela Svo|a, F. Kanic
ne sa primesama krupnozrnog peska i liskunskog praha, je nai{ao na tragove utvr|enja, za koje je smatrao da
mrkocrvene boje pe~enja, neobra|ene povr{ine. Pre~nik je {titilo rimske rudnike u ovom kraju. Utvr|enje je
dna je 12 cm. Dimenzije o~uvanog fragmenta su 6 x 4 cm. podignuto na nadmorskoj visini od 1.417 m.1010
Narodni muzej u Leskovcu 241. [i{ava, Latinsko groblje, nekropola
Lokalitet le`i na bre`uljku duga~kom vi{e od 50 m i
238.4 Lonac {irokom oko 10 m. Orijentisan je u pravcu severoistok-
Fragment trbuha i dna lonca (?) izra|enog na vitlu, od –jugozapad. Ka zapadu i severozapadu teren se strmo
gline sa primesama sitnozrnog peska i liskunskog praha, spu{ta ka [i{avskoj reci, a na jugu pada prema Vlasini.
mrkosive boje pe~enja i neobra|ene povr{ine. Visina frag- Na povr{ini lokaliteta nailazi se na fragmente rimskih
menta je 2,1 cm, {irina o~uvanog dna 4,6 cm, najve}a de- opeka i kamen. U jednoj jami iz koje je va|en kamen
bljina 0,6 cm. konstatovane su ljudske kosti. Sa ovog prostora po-
znati su i ozidani grobovi. Verovatno je u pitanju manja
Narodni muzej u Leskovcu rimska nekropola. Me{tani iz grobova vade opeke du-
`ine 30 cm i debljine 5 cm. Naselje kome je pripadala
238.5 Kr~ag ova nekropola nalazi se na potesu Plavi{te.1011
Fragment oboda, vrata i dr{ke kr~aga od gline sa prime-
sama sitnozrnog peska i liskunskog praha, sivomrke bo- 242. [i{ava, Plavi{te, naselje (?)
je pe~enja i neobra|ene povr{ine. Ra|en je na vitlu. Na Potes Plavi{te se nalazi na desnoj obali [i{avske reke,
razgrnutom obodu nalazi se plasti~no nagla{eno rebro, sa na terasi izme|u sela [i{ave i Konopnice. Du`inom
koga polazi dvostruko `lebljena dr{ka. Pre~nik oboda iz- od oko 400 m prostire se uz put Konopnica–[i{ava.
nosi 8,4 cm. Visina o~uvanog fragmenta je 5 cm, a du`i- Na njegovoj povr{ini uo~avaju se ostaci zidova i frag-
na dr{ke 2,2 cm. mentovanih opeka iz rimskog perioda. Prilikom po-
plave 1950. godine, na njivi Vojislava Stamenkovi}a
Narodni muzej u Leskovcu otkriven je duga~ki zid od opeka. Pretpostavlja se da
je ovde postojalo ve}e rimsko naselje.1012
238.6 Poklopac
Fragment poklopca izra|enog na vitlu, od gline sa malo 243. Vlasotince, ]eramid`inica, nekropola
primesa liskunskog praha, sivocrvene boje pe~enja i neo- Na lokalitetu ]eramid`inica, u severoisto~nom delu
bra|ene povr{ine, sa dugmetastom dr{kom bikoni~nog Vlasotinca, blizu ciglane „Rad“, na putu prema [i{avi,
oblika. Gornji pre~nik poklopca je 1,4 cm. Dimenzije radnici su 1954, 1955. i 1959. godine, prilikom kopanja
fragmenta su 2,2 x 2 cm. zemlje za izradu cigle, devastirali tri rimska groba.1013
Narodni muzej u Leskovcu 1009 Rukopisni numizmati~ki inventar Narodnog muzeja u Le-
skovcu, inv. br. 28.
238.7 Poklopac
Fragment poklopca sa narebrenim trbuhom, izra|enog na 1010 Kanic 1985, 277; Gara{anin M. i D. 1951, 135; Erce-
vitlu, od gline sa veoma malo primesa liskunskog praha, govi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 37, br. 236.
mrke boje pe~enja i neobra|ene povr{ine. Pre~nik poklop-
ca iznosi 13 cm. Visina o~uvanog fragmenta je 1,2 cm. 1011 Trifunoski 1974, 6; dokumentacija Arheolo{kog institu-
ta u Beogradu (bele{ke sa rekognosciranja M. Gara{anina
Narodni muzej u Leskovcu iz 1951. godine).
238.8 Posuda 1012 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
Fragment trbuha posude izra|ene na vitlu, od gline sa pri- sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine; gra|a
mesama sitnog peska. Ukra{en je zelenom gle|i. Dimen- pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
zije fragmenta su 4,1 x 2,3 x 0,6 cm.
1013 Kosti} 1961, 137; Trajkovi} 1961, 12, nap. 2; Ercego-
Narodni muzej u Leskovcu vi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 37, 38, br. 261; Joci} 2003,
53; dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
239. Skrape`, atar sela, neopredeljeni lokalitet
U rukopisnom numizmati~kom inventaru Narodnog
muzeja u Leskovcu zabele`en je podatak o novcu Va-
lentinusa, na|enom u selu Skrape`u.1009 Pretpostavlja
se da je re~ o primerku kovanom za vreme vladavine
cara Valentinijana I (364–375) ili Valentinijana II
(375–392).
Aprila 1954, u raskopanom grobu na|eni su sle- koje se zavr{avaju na prelazu ramena u trbuh. Rame je
de}i prilozi: tri primerka rimskog novca (dva denara kalotasto. Na trbuhu se vide pli}e i {ire horizontalne ka-
i jedna srednja bronza),1014 privezak nau{nice, stakle- nelure, nastale usled tehnike izrade (valjkasta traka gline
na narukvica i amfora od crveno pe~ene zemlje.1015 se spiralnim namotajima oblikuje na vitlu). Trbuh je vre-
tenast i u vidu konusa se zavr{ava uskim ravnim dnom.
U grobu otkrivenom maja 1955. nalazili su se: 11 Visina amfore iznosi 49 cm, najve}a {irina 25 cm, a pre~-
komada novca1016 (10 bronzanih i jedan srebrni ko- nik dna 7 cm.
mad cara Dioklecijana),1017 bronzana krstasta fibula
s pozlatom, bronzani predmet neodre|ene namene, Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/203
gvozdeni no`, fragmentovana staklena boca, perla od
staklene paste i dva fragmenta kerami~ke posude si- 243.4–10 Grob 2
ve boje.
243.4 Bronzana krstasta fibula (sl. 102c)
Grob zidan od opeka, na|en 1959. godine, bio je Bronzana krstasta fibula sa pozlatom. Na njenom gornjem
prazan.1018 kraju i na krajevima popre~ne grede nalaze se zadeblja-
nja, odnosno lukovice. Popre~na greda ima {estougaoni,
V. Ivanovi} govori o dva groba, od kojih je jedan a luk trapezasti presek. Stopa je kratka i ravna, sa `lebom
bio ~etvrtast, a drugi u obliku kupe. Po D. Trajkovi- za iglu. Du`ina fibule je 6,5 cm. Dimenzije osovine {e-
}u, jedan grob je bio duga~ak 2 m i {irok 0,50 m.1019 stougaone glave su 5,2 cm x 5,8 cm, du`ina stope 2,6 cm,
Bili su zidani opekama. Pojedine cele i fragmentova- a du`ina luka 3 cm.1024
ne opeke deo su inventara Narodnog muzeja u Leskov-
cu. Re~ je o slede}im nalazima: cela opeka ve}ih di- Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/200.
menzija, 57 x 34 x 7,5 cm, ukra{ena dijagonalnim
linijama, opeka sa otiskom pse}e {ape, dimenzija 35 243.5 Bronzani predmet
x 29 x 7 cm,1020 opeke sa otiscima `ivotinjskih {apa, Bronzani predmet sa dve alke, {irine 2,5 cm.
koje su se nalazile na ivici groba, dimenzija 42,5 x 29
x 5,5 i 29 x 34 x 5,5,1021 i cela opeka sa dna groba, Narodni muzej u Leskovcu, stari inv. br. 690
dimenzija 29,5 x 29,5 x 5,5.1022
1014 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (stara knji-
ga inventara, br. 682). U bele{kama V. Ivanovi}a stoji po-
243.1–3 Grob 11023 datak da je re~ o tri komada bronzanog novca (dokumen-
tacija Arheolo{kog instituta u Beogradu, gra|a pripremana
243.1 Zlatni privezak nau{nice (sl. 102b) za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
Privezak nau{nice od zlatnog lima, sa dva mala visuljka.
[titastog je oblika i kalotastog preseka. Ornamentisan je 1015 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
sa ~etiri polukruga i ukra{en filigranskom `icom. Nosa~ 1016 U starom inventaru Narodnog muzeja u Leskovcu 11 pri-
petlje i visuljaka na zadnjoj strani izra|en je posebno.
Nedostaju dva visuljka. Du`ina priveska sa petljom izno- meraka novca (rimski bronzani novac i jedan srebrni ko-
si 1,7 cm, pre~nik {titastog dela je 1,3 cm, a debljina pri- mad cara Dioklecijana), zavedeno je pod br. 685, a preo-
veska sa petljom 0,4 cm. stala tri primerka bronzanog novca pod br. 682. Novac je
inventarisan i u rukopisnom numizmati~kom inventaru
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/199 Narodnog muzeja u Leskovcu, pod br. 173.
1017 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu, stari inv.
243.2 Narukvica od staklene paste (sl. 102a) br. 685.
Fragmentovana narukvica ovalnog preseka, od crne sta- 1018 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
klene paste, pre~nika 7,7 cm. [irina narukvice je 1,1 cm, 1019 Trajkovi} 1961, 12, nap. 2; dokumentacija Arheolo{kog
a debljina 0,6 cm. instituta u Beogradu (gra|a pripremana za monografiju
Istorija Leskovca i okoline).
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/198 1020 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu, stari inv.
br. 692.
243.3 Amfora (sl. 117) 1021 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu, stari inv.
Amfora od crveno pe~ene gline sa primesama krupnozr- br. 693.
nog peska, narebrenog, `lebljenog trbuha, uskog visokog 1022 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu, stari inv.
vrata i blago izvijenog oboda, o{tro profilisanog po sre- br. 694.
dini, sa dve dr{ke. Na prelazu oboda u vrat nalazi se pla- 1023 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 37, 38, br. 261; Joci}
sti~no izvedeno rebro, od koga polaze dve trakaste dr{ke 2003, 53; dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
1024 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 37, 38, br. 261; Joci}
2003, 53, 54; dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
243.6 Gvozdeni no` 243.10 Kerami~ka posuda
Fragment gvozdenog no`a, duga~ak 7 cm. Fragment razgrnutog oboda posude sa koni~nim recipijen-
tom, izra|ene na vitlu, od pre~i{}ene gline sa primesama
Narodni muzej u Leskovcu, stari inv. br. 691 liskunskog praha, sive boje pe~enja, ukra{en kanelurom.
Visina o~uvanog fragmenta iznosi 5, {irina oboda 1,8 cm.
243.7 Perla od staklene paste M. Joci} ga datuje u kraj 3. i po~etak 4. veka,1028 a S.
Perla od staklene paste plave boje. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} u 4. vek.1029
Narodni muzej u Leskovcu, stari inv. br. 1022 Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/217
243.8 Staklena boca 244. Zlati}evo, Prokop – Rimski grad, utvr|enje
Boca od stakla svetloplave boje, levkastog oboda, cilin- Lokalitet Prokop – Rimski grad ubiciran je na domi-
dri~nog vrata i recipijenta, sa dve dr{ke koje spajaju vrat nantnom polo`aju izme|u Zlati}eva~kog potoka i reke
i rame. Visina posude je 5,6 cm, a pre~nik oboda 8 cm. Bistrice. S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} bele`e da
Datovana je u 3–4. vek.1025 se ovde nalaze ostaci zidova ranovizantijskog utvr|e-
nja. Prilikom rekognosciranja terena 1986. godine kon-
Analogije: ^ezava, Karata{, ^a~ak (lokalitet Prije- statovan je {ut od opeke i kamena. Sa lokaliteta poti~u
vor)1026 i korodirani gvozdeni predmeti, kao i ve}i broj fragme-
nata ranovizantijske keramike i staklenih posuda.1030
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/204
243.9 Kerami~ka posuda
Fragmenti prstenastog dna i trbuha posude bikoni~nog
oblika, izra|ene na vitlu, od pre~i{}ene gline sa primesa-
ma liskunskog praha, sive boje pe~enja. Visina o~uvanog
dela posude iznosi 3,3 cm. Pre~nik dna je 2,9 cm. M. Joci}
fragmente datuje u kraj 3. i po~etak 4. veka, a S. Ercego-
vi}-Pavlovi} i D. Kosti} okvirno u 4. vek.1027
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/218
1025 Ru`i} 1994, 16, br. 80, I/5, b; Joci} 2003, 53.
1026 Ru`i} 1994, 16, br. 80, I/5, b, T. VII/2–4.
1027 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 37, 38, br. 261; Joci}
2003, 53.
1028 Joci} 2003, 53.
1029 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 37, 38, br. 261.
1030 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 48, br. 273.
a osnovu dosada{njih arheolo{kih istra`i- Teritorija ju`no od Dunava je rimskoj dr`avi pri-
vanja u Leskova~koj kotlini, koja su zapo- pojena najkasnije 9. godine n.e. Premda su Dardanci,
~eli M. M. Vasi}, V. Petkovi} i M. Gara{a- koji su naseljavali prostor Leskova~ke kotline, poko-
nin, a nastavili mnogi drugi stru~njaci, dobijena je reni ne{to ranije, ova oblast sve do Avgustovog vre-
osnovna slika o lokalitetima u ovoj oblasti. Jedan od mena nije organizovana kao provincija. Me|utim, i
klju~nih problema u njenom sagledavanju sastoji se u pre formiranja provincije uspostavljena je vojna ko-
~injenici da ovo podru~je nije temeljno rekognoscira- manda u Dardaniji, legije su iz Makedonije preme{te-
no, pri ~emu se misli, pre svega, na istra`ivanja mikro- ne na sever i stvorene su prve predstra`e na Dunavu u
celina. S druge strane, samo na malom broju lokaliteta doba Avgusta. Tokom Tiberijeve vladavine, verovat-
sprovedena su sistematska iskopavanja, dok je ve}ina no 15. godine, teritorija na kojoj su `iveli Dardanci,
opredeljena u {irok vremenski raspon, bez ustanovlja- Tribali i Mezi pripala je novoosnovanoj provinciji
vanja njihovog karaktera i areala rasprostiranja. Jedi- Meziji, koja je kasnije, u doba cara Domicijana,
no }e budu}a temeljna rekognosciranja, zajedno sa podeljena na dve provincije, i to zbog re{avanja pro-
sonda`nim iskopavanjima, kao i arheolo{ka istra`i- blema odbrane. Tako je Gornjoj Meziji pripao najve-
vanja ve}eg obima upotpuniti znanja o rimskom na- }i deo dana{nje Srbije, zatim zapadna Bugarska do
seljavanju, procesu romanizacije i razvoju ove oblasti reke Cibrice i severna Makedonija sa granicom ju`no
u okviru rimske provincije Gornje Mezije, a kasnije od Skoplja (karta 1).1031
Sredozemne Dakije.
Dardanci su se kao etnos odr`ali i po{to su Rimlja-
I pored ovih nedostataka, mo`e se predo~iti ~itav ni osvojili njihovu teritoriju. U to vreme su zauzimali
niz pitanja va`nih za razmatranje rimske kolonizaci- prostor od Drine do Timoka i od gornjeg toka Varda-
je ove oblasti: ra na jugu do doline Ibra na severozapadu,1032 a kas-
nije ~itav ju`ni deo Gornje Mezije.1033 Kontinuitet
– proces romanizacije i sna`an starosedela~ki ele- `ivota ovog predrimskog naroda potvr|uje niz loka-
menat; liteta u Maloj Kopa{nici (kat. 110a–113b), sa naseljem
– kontinuitet utvr|ivanja; 1031 Mirkovi} 1994b, 72–75.
– uloga fortifikacija; 1032 Papazoglu 1969, 156.
– nedostatak urbanih aglomeracija; 1033 Mirkovi} 1994, 83.
– problem identifikovanja vila i njihovog preras-
tanja u vikuse ili fortifikacije;
– privredne delatnosti, rudarstvo i poljoprivreda;
– hristijanizacija.
i nekropolom iz 2–4. veka, koje D. Srejovi},1034 M. Arheolo{ka gra|a i izvori potvr|uju da je Darda-
Gara{anin1035 i Lj. Zotovi}1036 vezuju za Ilire. nija bila jedna od dve ve}e rudni~ke oblasti Gornje
Mezije, pa je jedna funkcija fortifikacija bila i za{tita
Za upoznavanje procesa romanizacije va`ni su rudnika. Takva je mo`da bila namena utvr|enja na
nalazi rimskih republikanskih denara sa prostora Braj{oru (kat. 170), zatim u selu Lecu (kat. 182), kao
Leskova~ke kotline, kao i iz njene {ire okoline. Osim i gusto raspore|enih fortifikacija u pobr|u Goljaka i
primeraka iz Bojnika i Skobalji} grada, treba pome- u oblasti oko Tularske i Buniske reke, u Gubavcu (kat.
nuti i denare iz Rutevca, Naupare, Boljevca, ^este, 178, sl. 28), Mrkonju (kat. 190, sl. 8, 29), Ma}edoncu
Ni{ke Kamenice, [ljivovika i Davidovca,1037 koji (kat. 185) i Sijarini (kat. 208, 209, sl. 31, 32). Kom-
svedo~e o ranoj romanizaciji u dolinama ve}ih reka, u pleks Metalli Dardanici sastojao se od najmanje pet
na{em slu~aju Ju`ne Morave. Prisustvo republikanskih distrikta, a poslednji od njih, koji se odnosio i na teri-
denara na teritoriji dana{nje Srbije obi~no se dovodi toriju Leskova~ke kotline, obuhvatao je isto~ni Kopa-
u vezu sa legijama i pohodima Rimljana na ovom pro- onik, Kur{umliju, Veliki Jastrebac i Lece.1039 Na pro-
storu. B. Bori}-Bre{kovi} smatra da je do njihovog storu koji pripada leckom andezitskom masivu
ve}eg priliva do{lo tek kada su Rimljani zapo~eli da (pobr|e Radana, slivovi Lepa{tice i Gazdarske reke)
ratuju za severne granice na Dunavu.1038 konstatovani su tragovi rimskog rudarenja (sl. 6, 51,
52). Oblast centralnog Ilirika, koja se prostirala od
U unutra{njosti se postepeno razvijala putna mre- Sirmijuma i Racijarije na severu do granice provinci-
`a, sa glavnom komunikacijom koja je iz severne je Makedonije na jugu, bila je zemlja carskih dome-
Italije i{la dolinom Save ka srednjem Podunavlju, a na, velikih poseda i rudnika.1040 M. Mirkovi} navodi
kod Viminacijuma, u Gornjoj Meziji, ra~vala se u da rudni~ke i poljoprivredne oblasti daleko od Italije,
dva pravca, od kojih je jedan vodio na jug, preko kao {to je centralni Ilirik, nisu privla~ile rimske vele-
Naisa i Skupija do Soluna, a drugi na istok, prema posednike pre 3. veka. Tu se velika imanja javljaju u
Trakiji. U rimskom periodu, kroz oblast Leskova~ke vreme vojni~kih careva, mada su carska dobra i dalje
kotline prolazila je deonica Naissus–Scupi. Zbog ne- u velikoj meri bila dominantna.1041
dostatka epigrafskih spomenika, a pre svega miljoka-
za, pitanje pru`anja pomenute trase ostaje otvoreno. Vikus za koji se pretpostavlja da je bio rudarskog
karaktera (vicus metallorum) potvr|en je u oblasti
Proces fortificiranja u oblasti Leskova~ke kotline Medve|e, i to natpisom na votivnoj plo~i iz Pustog
zapo~eo je upravo na va`nim komunikacijama pored [ilova, posve}enoj Liberu (kat. 193.3, sl. 40). Posto-
reka. To pokazuju zna~ajna utvr|enja, kao {to su janje rudarskog naselja na ovom mestu potkrepljuje
Kaljaja u Rujkovcu (kat. 202, sl. 37), gde je na|en upravo prisustvo Libera, koji je u Iliriku bio po{tovan
Valerijanov antoninijan (kat. 202.1), Grdelica (kat. vi{e kao za{titnik rudara nego agrarno bo`anstvo.1042
85), sa nalazom novca Gordijana III, i Gradac ili Rudarska naselja mogu se pretpostaviti i u Lecu,
Gradi{te u Grada{nici (kat. 76), gde su potvr|eni na- Gazdaru i Ma}edoncu. Na epigrafskim spomenicima
lazi novca iz 2–3. veka. Ovoj grupi verovatno pripa- iz oblasti Leca, naj~e{}e bo`anstvo je Herkul, koji
da i utvr|enje na Skobalji} gradu (kat. 164, sl. 17), sa spada u drugu podgrupu u okviru rudarskog pante-
slojevima iz prvih vekova Rimskog carstva, zatim
Hisar kod Leskovca (kat. 98, sl. 16), gde je evidenti- 1034 Srejovi} 1965, 81.
rano rimsko utvr|enje iz 2–3. veka, kao i Gradac kod 1035 Gara{anin 1968, 5–28.
Zloku}ana (kat. 166), sa slu~ajnim nalazom bronzane 1036 Zotovi} 1968, 25–27.
statuete Junone ili Cerere (kat. 166.1, sl. 97) iz istog 1037 Bori}-Bre{kovi}, Popovi} 2006, 38. fig. 2.
perioda. Pojedine fortifikacije nastale su na temeljima 1038 Bori}-Bre{kovi}, Popovi} 2006, 51, 62, 63.
starijih, gvozdenodobnih opiduma (Brainski vis u Veli- 1039 Du{ani} 2010, 549.
koj Braini (?), kat. 218, sl. 26, 27, Kuline u Lecu (?), 1040 Mirkovi} 1996, 57–73.
kat. 182, sl. 33, Hisar u Leskovcu, kat. 98, Kale u 1041 Mirkovi} 1996, 57–73.
Grdelici, kat. 85), {to govori o kontinuitetu utvr|iva- 1042 Du{ani} 1999, 131.
nja na ovom prostoru. Da li su Rimljani ova utvr|enja
zaposeli odmah nakon preuzimanja oblasti i da li su
ih dodatno oja~ali, su pitanja koja za sada, na`alost,
ostaju otvorena.
ona. Herkul je bio kompleksno bo`anstvo, sa vi{e Nedostatak gradova najbolje ilustruje organizaciju
epiteta, koji su izgleda uticali na njegovu ulogu za{tit- `ivota, koja je verovatno bila primerena autohtonom
nika rudara.1043 Spomenici posve}eni Herkulu i Li- stanovni{tvu.
beru (kat. 175.1, 193.1–3) svakako pokazuju da je na
ovom prostoru, u blizini rudarskih revira, postojao i Nazivi ve}ine utvr|enja koja je Prokopije zabele-
kultni centar. `io u Dardaniji izvedeni su od imena velikih zemlji{-
nih poseda, vila, odnosno njihovih rimskih vlasnika.
Kraj 3. veka ozna~ava po~etak nemira na teritoriji Me|utim, Prokopijeva lista novopodignutih ili ob-
centralnog Balkana. Goti su u Gornju Meziju prodrli novljenih utvr|enja ne sadr`i ~ak ni staru deduktivnu
270. godine, a klju~ni doga|aj bio je Aurelijanovo koloniju Scupi na jugu, ni Municipium Dardanorum
napu{tanje provincije Dakije, {to je dovelo do velikih u rudni~koj oblasti centralne Dardanije. Ne treba is-
promena u balkanskim provincijama Carstva. Slede}i klju~iti mogu}nost da je ovaj popis obuhvatao samo
reformu upravnog sistema, zapo~etu jo{ u vreme Aure- utvr|enja na carskim ili crkvenim dobrima.1049
lijana (270–275), Dioklecijan (284–305) je podelio
stare provincije (karta 2).1044 Goti i njihovi savezni- Ovde se name}e i problem prerastanja rimskih
ci su krajem 4. veka ponovo upali na prostor central- vila u vikuse ili fortifikacije. Po mi{ljenju nekih auto-
nog Balkana, a 380. godine su Ostrogoti, Huni i Alani ra, vizantijsko selo nije tvorevina srednjeg veka, ve}
izvr{ili napad na Gornju Meziju i Panoniju.1045 Od je nastalo ranije. Kasnoanti~ke vile su, me|utim, na
svih varvara koji su ugrozili teritoriju Gornje Mezije, teritoriji Isto~nog rimskog carstva retke, a naro~ito
svakako treba izdvojiti Hune, koji su u petoj deceni- na Balkanu, pa se ne mo`e govoriti o prerastanju sela
ji 5. veka, osim Marguma, Singidunuma, Viminaciju- iz vila, na {ta ukazuje i velika razlika u broju ovih
ma, Racijarije i Sirmijuma, zauzeli i Nais i 447. go- aglomeracija. Postoji i pretpostavka da su razu|ena
dine stigli do Termopila u Gr~koj. Granica Carstva sela ili zaseoci u protovizantijskom periodu pred-
tada je sa Dunava pomerena na jug, na liniju koja se stavljali prelaznu fazu u formiranju srednjovekovnih
pru`ala preko Naisa. O razorenom i opustelom Naisu sela.1050 Budu}a arheolo{ka istra`ivanja pojedinih
nakon hunske najezde pisao je istori~ar Prisk, koji je lokaliteta u Leskova~koj kotlini, kao {to su Belije i
ovuda prolazio prilikom odlaska na Atilin dvor.1046 Ogra|e u Podrimcu (kat. 138, 139), Direktorovo u
Bojniku (kat. 1), nepoznati lokalitet i Imanje Pe{i}a u
Ovi doga|aji su se sigurno odrazili na zbivanja na Vrbovcu (kat. 57, 58), gde se pretpostavljaju vile ru-
prostoru Leskova~ke kotline. Izgra|en je i obnovljen stike, kao i ~itav kompleks naselja u Maloj Kopa{nici
veliki broj fortifikacija, posvedo~enih u pobr|ima i (Beli Breg, kat. 110a, Kamenitica, kat. 112, Moravi-
na planinskim vencima, koje su mogle imati funkciju {te, kat. 113a, Pazari{te, kat. 113b, Crkvi{te–Branik,
pribe`i{ta u nemirnim vremenima. Me|utim, pomenu- kat. 111, Lug, kat. 113), mogu upotpuniti sliku o ovim
ti prodori varvarskih plemena u ovim oblastima nisu procesima. Me|utim, na ovom nivou ispitanosti ras-
potvr|eni arheolo{kim materijalom, osim {to su na polo`ive gra|e, stvaranje vila, njihovo prerastanje u
Cari~inom gradu na|eni pojedini predmeti koje su vikuse ili fortifikacije, a mo`da i u ve}a utvr|ena sela
upotrebljavali Germani i Sloveni: kop~a ostrogotskog (bourgades) osobena za 5. i 6. vek,1051 na osnovu na-
tipa, pe~a}ena keramika i, pre svega, lu~ne fibule.1047 {ih primera se, na`alost, ne mo`e sagledati.
Rimljani su u provincijama osnovali gradove radi 1043 Du{ani} 1999, 133–135.
naseljavanja svojih gra|ana ili islu`enih vojnika. Me- 1044 Mirkovi} 1994a, 92.
|utim, po{to je na srednjem Balkanu urbanizacija tekla 1045 Mirkovi} 1994a, 95, 96.
sporo, u Gornjoj Meziji nije postojao nijedan grad do 1046 Mirkovi} 1994a, 96, 97.
vremena Flavijevaca.1048 Proces romanizacije odvijao 1047 Kondi}, Popovi} 1977, 180, kat. 31, 32.
se neravnomerno, zahvativ{i najpre strate{ki zna~ajna 1048 Mirkovi} 1994a, 96, 97.
mesta na granici, kao {to su Singidunum i Viminaci- 1049 Mirkovi} 1996, 57–73.
jum, ili va`na raskr{}a, kao Nais. Na prostoru Lesko- 1050 Laiou 2005, 37.
va~ke kotline urbane aglomeracije iz rimskog perioda 1051 Laiou 2005, 31–54.
nisu zabele`ene. Tek tridesetih godina 6. veka podig-
nuta je Justinijana Prima (Cari~in grad?), {to je poka-
zatelj kasne urbanizacije ove oblasti (sl. 12, 23–25).
Osim rudarstva, u Dardaniji je bila zna~ajna i ranja i arheolo{ka istra`ivanja na ovom prostoru si-
poljoprivreda. Me|utim, u centralnom delu Kotline, gurno mogu dovesti do va`nih rezultata.
u plodnim ravnicama uz Pustu reku, Jablanicu, deli-
mi~no Veternicu, ali i Ju`nu Moravu, registrovan je Kona~no, veoma zna~ajan problem je hristijani-
samo mali broj lokaliteta, verovatno zbog ~estih izli- zacija na prostoru Leskova~ke kotline, koji se nalazio
vanja reka. Ipak, ovde se svakako mogu o~ekivati u okviru centralnog dela severnog Ilirika. Poznato je
manja, ali i ve}a poljoprivredna dobra, ~ijim je pro- da je ovaj proces zahvatio najpre ve}e gradove, a
izvodima mo`da snabdevan veliki urbani centar kasnije i ruralne sredine. Bez obzira na nedovoljnu
Naissus, prema kome su geografski i privredno gra- istra`enost ove oblasti, o talasu {irenja hri{}anstva
vitirala, a sa kim su, kako se pretpostavlja, bila i admi- govore arheolo{ki nalazi. Jedini do sada potvr|en
nistrativno povezana. Aluvijalne ravni u sredi{njem crkveni centar je {ira okolina Cari~inog grada (kat.
delu Kotline predstavljaju i najplodnije tlo, koje je 55), ali su bazilike koncentrisane i na prostoru oko
svakako bilo pogodno za zemljoradnju. Rekognosci- Rujkovca i Kaljaje (kat. 202) u zapadnom delu Les-
kova~ke kotline.
he Leskovac valley is situated in southern explorers of the Balkans, visited the area. Archaeo-
Serbia, in the South Morava basin. Together logical investigations were undertaken in the early
with the Kurvingrad canyon, Ni{ valley, twentieth century. They actually started with an
Supovac ravine, Aleksinac valley, and Stala} gorge it archaeological survey, performed by Miloje M.
constitutes the northern part of the South Morava Vasi}, who then went on to excavate the site of
basin. Due to its morphological-hydrographic fea- Gradac near Zloku}ane in 1909. Three years later,
tures, it is ranked among the largest valleys in Serbia. excavations began at the Early Byzantine site of
Geographically, however, this is not the case, but the Cari~in Grad near Lebane under the direction of
valley is by all means the largest plain in the South Vladimir Petkovi}. Systematic surveys in the valley
Morava basin. It runs in the north-south direction for of the Pusta Reka river were started as early as 1949
around 50 kilometers and is around 45 kilometers by Milutin and Draga Gara{anin. In the 1950s, and
across at its widest point. It occupies an area of 2,250 later on in the 1970s and 1980s, surveys encom-
square kilometers and its elevation above sea level is passed the valleys of the South Morava, Vlasina, Vet-
400 meters. In the north, the valley opens up towards ernica, and Jablanica rivers, the areas of Pore~je and
the Ni{ valley, in the direction of the Dobri~ basin, Zaplanje, and the vicinity of the towns of Vlasotince,
while in the south it is bounded by the slopes of the Lebane, Grdelica, and Vu~je, as well as the slopes of
Goljak and Kukavica mountains, and in the east by the nearby mountains of Babi~ka Gora, Petrova Gora
the mountains of Bukovik, Kru{evica, Babi~ka Gora and Kukavica. In 2004 and 2005, surveys were car-
with Garin, and Seli~evica. Rising east of them is the ried out at Pore~je, and in 2006 in the territory of the
Suva Planina mountain, which belongs to young fold Medve|a municipality. The majority of sites were
mountains. The Tertiary Grkinja saddle is the boundary explored only by opening test pits, which failed to
between the mountains of Babi~ka Gora and Seli~e- provide much insight into their stratigraphy. These
vica, joining the Leskovac valley with the Zaplanje included (Map 5): Direktorovo at Bojnik (Cat. 1),
basin. The Radan and Pasja~a mountains are the Jergovan at Stubla (Cat. 27), the right bank of the
western boundary of the Leskovac valley (Map 6). Veternica at Crcavac (Cat. 65), Ja{unja monasteries –
the Church of St. John the Baptist (Cat. 91), Gradac
Written reports on the Leskovac valley’s Roman (Cat. 231) and Trap (Cat. 234) at Konopnica. On the
past come from the second half of the nineteenth cen- other hand, several other sites were more thoroughly
tury, when Milan Mili}evi} and Mita Raki} recorded explored and therefore provided a better insight and
data on the remains of material culture. At approxi- chronology. The following sites deserve a special
mately the same time, Felix Kanitz, one of the first
mention: the Church of St. Panteleimon at Gazdare Reka, Jablanica, Veternica, and Vlasina rivers. All the
(Cat. 172), an unknown site in the area of Sijarinska shortcomings listed above are indicative of the main
Banja (Cat. 212), the Church of St. Elijah at [tulac issue that arises when interpreting the spread and
(Cat. 56), Crkvina or Crkvene Livade at Mrve{ (Cat. degree of Roman urbanization in this area, that is, a
22), Skobalji} Grad at Zbe`i{te (Cat. 164) and Kale nonuniform level of data about the sites, a fact that
at Grdelica (Cat. 85). Trial trenching helped deter- generally renders their closer typological determina-
mine their stratigraphy. tion impossible. Of the 249 registered sites, as many
as 105, or 42.17%, are typologically undetermined.
Systematic excavations have been carried out at The rest of the sites are divided into several groups:
Cari~in Grad (Cat. 55), Mala Kopa{nica (Cat. 112) towns, fortifications, settlements, villas, sacral struc-
and Hisar at Leskovac (Cat. 98). Cari~in Grad, a site tures, necropolises, thermae, aqueducts and local water
where excavations began in 1912 and are still on- supply, sites linked with mining activities, workshops,
going, is the only Early Byzantine city in the Lesko- and unknown. The basic problem with all these groups,
vac valley. The degree to which it has been explored when attempts are made to interpret them and make
makes it possible to gain an insight into the many more precise conclusions, is that they have been under-
segments of life in an urban sixth-century agglomer- explored and also lack documentation, primarily plans,
ation. When the Highway was being constructed in sketches, descriptions and published research materi-
1960, several Roman graves were discovered at Mala als. Only a future comprehensive survey, along with
Kopa{nica, and rescue excavations were undertaken trial trenching and large-scale archaeological explo-
there in the same year and systematic excavations in ration, will fill the gaps in our knowledge of Roman
1962 and 1964. After a long break, rescue excava- settlement, romanization and development of this
tions at this site were undertaken in 2002 and 2003 as area as part of the Roman province of Moesia Supe-
part of a survey project on the route of the highway rior and later of Dacia Mediterranea.
running from Ni{ to the Macedonian border and in
2012 as part of construction works on the route of the Nevertheless, despite these limitations, it is still
new E-75 highway along Corridor 10. These provided possible to identify a number of issues relevant to the
important information on a second to fourth-century study of Roman colonization of this area, such as:
Roman settlement and necropolis at Mala Kopa{nica.
Trial trenching at Hisar near Leskovac was carried – the process of romanization and a strong indi-
out in 1994, whereas systematic excavations, begun genous population;
in 1999, lasted until 2008. They provided important
information on a small fort from the Roman period, – the continuity of fortification;
which was restored or rebuilt during the reign of Jus- – the role of fortification;
tinian I, but all that has remained of it now are parts – the lack of urban agglomerations;
of the ramparts. – difficulties in the identification of villas and their
Based on the archaeological investigations car- growing into vici or fortifications;
ried out so far, a general picture of the sites in this – economic activities, mining and agriculture; and
area has been obtained. Nonexistent documentation – Christianization.
for certain sites, the fact that some of the field jour-
nals, plans, floor plans and photographs are missing, The territories south of the Danube were included
as well as insufficiently documented data, especially in the Roman state not later than AD 9. Even though
those related to settlements and forts, make the archa- the Dardanians, who occupied the Leskovac valley,
eological picture of this area incomplete and reaching had been subjugated a little earlier, the area was not
reliable conclusions rather difficult. It should also be constituted as a province until the time of Augustus.
pointed out that there have been no aerial surveys at However, even before the province was established,
all. These would certainly have provided important there had been military administration in Dardania,
information on various aspects, such as the process of as legions from Macedonia had been moved north
settlement in the Leskovac valley, especially in river and the first military outposts established on the Da-
valleys, most notably those of the South Morava, Pusta nube in the time of Augustus. During Tiberius’ reign,
probably in AD 15, the territory occupied by the Dar-
danians, Triballi and Moesi became part of the pro-
vince of Moesia, which was later, under emperor antoninianus (Cat. 202.1) was found, Grdelica (Cat.
Domitian, divided into two provinces in order to 85), where coins issued by Gordian III were
resolve defense issues. Thus Moesia Superior includ- unearthed, and Gradac or Gradi{te at Grada{nica
ed the largest part of modern day Serbia, western (Cat. 76), where finds of second to third-century
Bulgaria up to the Tsibritsa river, and northern Mace- coins were confirmed. Most probably belonging to
donia up to a line south of Skopje. this group are the fort at Skobalji} Grad (Cat. 164,
Fig. 17), with layers from the first centuries of the
The Dardanians maintained their ethnicity even Roman Empire; Hisar at Leskovac (Cat. 98, Fig. 16),
after the Romans had conquered their territory. At the where evidence was found of a second to third-cen-
time, they occupied the area between the Drina and tury fort; and Gradac near Zloku}ane (Cat. 166),
Timok rivers and between the upper Vardar river in where an accidental discovery of a bronze statuette
the south and the Ibar river valley in the southwest, (Cat. 166, Fig. 97) from the same period was made.
and later the entire southern part of Moesia Superior. Some of the forts were erected on the foundations of
The continuity of life of this pre-Roman people is the older, Iron Age oppida (Brainski Vis ¡?¿, Cat. 218;
attested by a number of sites at Mala Kopa{nica (Cat. Lece ¡?¿, Cat. 182; Hisar at Leskovac, Cat. 98; Kale
110a–114), with a second to fourth-century settlement at Grdelica, Cat. 85), which attests to a continuity of
and necropolis, which Dragoslav Srejovi}, Milutin fortification in this area. Unfortunately, the questions
Gara{anin and Ljubica Zotovi} have all attributed to of whether the Romans occupied the forts immedi-
the Illyrians. ately after taking control of the area and reinforced
them still remain unanswered.
Important for gaining an insight into the process
of romanization are the finds of Roman republican Archaeological evidence and sources confirm that
denarii in the Leskovac valley and its surrounding Dardania was one of the two major mining areas in
areas. Besides the coins found at Bojnik and Skoba- Moesia Superior, and therefore one of the functions
lji} Grad, mention should also be made of the denarii of the forts was to protect mines. This may well have
unearthed at Rutevac, Naupara, Boljevac, ^esta, Ni{ka been the role of the fort at Braj{or (Cat. 170) and the
Kamenica, [ljivovik, and Davidovac, which attest to one at the village of Lece (Cat. 182, Fig. 33), as well
early romanization in the valleys of larger rivers, as of the densely packed forts in the foothills of Goljak
such as the South Morava in our case. The presence and the area around the Tularska and Buniska rivers,
of republican denarii in the territory of modern day at Gubavce (Cat. 178, Fig. 28), Mrkonje (Cat. 190,
Serbia is generally linked with Roman legions and Fig. 8, 29), Ma}edonce (Cat. 185), and Sijarina (Cat.
their campaigns in this area. Bojana Bori}-Bre{kovi} 208, 209, Fig. 31, 32). The Metalli Dardanici group
is of the opinion that they were introduced here to a comprised at least five districts, with the last of these,
greater extent when the Romans began their wars for which also included the Leskovac valley, encompass-
the northern frontiers on the Danube. ing the eastern side of the Kopaonik mountain range,
Kur{umlija, Veliki Jastrebac mountain, and Lece. In
A network of roads gradually developed in the the area of the Lece andesite massif (the foothills of
hinterland, with the main road communication run- Radan, drainages of the Lepa{tica and Gazdarska
ning from northern Italy through the Sava river valley rivers) archaeological investigation found traces of
towards the Middle Danube. It forked at Viminacium, Roman mining activities. The area of central Illyricum,
in Moesia Superior, into one road going south through which extended from Sirmium and Ratiaria in the
Naissus and Scupi to Thessalonica and another run- north to the borders of the province of Macedonia in
ning east, towards Thrace. In the Roman period, the the south, was a land of imperial domains, big estates
Naissus-Scupi section of the road passed through the and mines. Miroslava Mirkovi} states that mining and
Leskovac valley. Due to an absence of epigraphic mo- agricultural areas that were far from Italy, such as
numents, especially milestones, the question of the central Illyricum, were not attractive to Roman land-
exact location of the said route remains unanswered. owners until the third century. Large estates appeared
there in the time of the military emperors, but impe-
The process of fortification in the Leskovac val- rial domains were still predominant.
ley actually started along the important routes next to
the rivers. This is evident from the finds of important
forts, such as Kale at Rujkovac, where Valerian’s
A vicus supposed to have been a mining settle- been used by Germanic and Slavic tribes: an Ostro-
ment (vicus metalorum) has been identified in the gothic brooch, stamped pottery and, most notably,
area of Medve|a by an inscription on a votive altar bow fibulae.
from Pusto [ilovo, dedicated to Liber (Cat. 193.3,
Fig. 40). The existence of a mining settlement in this The Romans founded towns in the provinces for
place is supported by the very presence of Liber, who the purpose of settling their citizens or veterans there.
was worshipped in Illyricum as a patron deity of min- However, since urbanization in the central Balkans
ers rather than farmers. Mining settlements may be was rather slow, there had been no towns in Moesia
assumed to have also existed at Lece, Gazdare and Superior until the time of the Flavians. The process
Ma}edonce. The most commonly represented deity of romanization was irregular, initially restricted to
on epigraphic monuments from the Lece area is Her- strategically important frontier towns, such as Singidu-
cules, who belongs to the second subgroup within the num and Viminacium, or to major crossroads, such as
mining pantheon. Hercules was a complex deity, Naissus. There are no finds of urban agglomerations
with several attributes that seem to have had a bear- from Roman times in the Leskovac valley. It was not
ing on his role as a patron of miners. Monuments until the 530s that Cari~in Grad (Iustiniana Prima?)
dedicated to Hercules and Liber are by all means was built, which is yet another indication of the late
indicative of the fact that there was a cultic center in urbanization of this area. The absence of towns is a
this area, in the vicinity of the mining districts. best illustration of the organization of life, which was
probably intrinsic to the indigenous population.
The end of the third century witnessed the begin-
ning of unrests in the central Balkans. The Goths The names of most forts recorded by Procopius
penetrated into Moesia Superior in 270, but the key in Dardania were derived from the names of large
event was when Aurelian abandoned the province of estates, villas, or their Roman owners. However, Pro-
Dacia, which led to major changes in the Empire’s copius’ list of newly built or restored forts does not
Balkan provinces. Pursuing the reform of the system contain not even the old deductive colony of Scupi in
of administration that had been launched under Aure- the south, nor Municipium Dardanorum in the mining
lian, Diocletian divided the old provinces. The Goths area of central Dardania. Nevertheless, the possibility
and their allies made incursions into the central that the list was restricted only to the forts on impe-
Balkans at the end of the fourth century, whereas the rial or church estates should not be ruled out.
Ostrogoths, Huns and Alans invaded Moesia Superi-
or and Pannonia in 380. Among all the barbarians The issue that arises here is the growing of
that posed a threat to the territory of Moesia Superi- Roman villas into vici or fortifications. According to
or, special mention should by all means be made of some authors, Byzantine villages are not a medieval
the Huns, who in the 440s conquered Naissus along creation because they had been there before. However,
with Margum, Singidunum, Viminacium, Ratiaria Late Antique villas in the territory of the Eastern
and Sirmium, and in 447 reached as far as Thermopy- Roman Empire are rare, particularly in the Balkans,
lae in Greece. The Empire’s frontier was pulled back so there cannot have been much growing of villas
southwards at the time, to a line that passed through into villages to speak of, which is further indicated
Naissus. The destroyed and deserted Naissus is men- by a large difference in the numbers of these agglo-
tioned by the historian Priscus, who passed through it merations. There is also the assumption that the
on his way to Attila’s court. spaced-out villages or hamlets of the proto-Byzan-
tine period represented a transitional stage in the for-
These events must have had an impact on the mation of medieval villages. Future archaeological
developments in the Leskovac valley. A large number exploration of some of the sites in the Leskovac val-
of fortifications, attested on hills and mountain ranges, ley, such as Podrimce (Cat.138, 139), Bojnik (Cat. 1),
were erected and restored and may have served as Vrbovac (Cat. 157, 158), where the existence of vil-
places of refuge in times of unrest. However, the said lae rusticae is suspected, as well as a whole complex
incursions by the barbarian tribes have not been of settlements at Mala Kopa{nica (?) (Beli Breg, Cat.
attested by archaeology, with the exception of the 110b, Kamenitica, Cat. 112, Moravi{te, Cat. 113a,
finds at Cari~in Grad of several items known to have Pazari{te, Cat. 113b, Crkvi{te, Cat. 111, Lug, Cat.
113), may complete the picture of these processes.
Unfortunately, however, the present level of research (Cat. 98), an axe-pick with engraved cross and per-
on the available archaeological material is prohibitive son’s name (Cat. 183.1, Fig. 85), a brick with inscrip-
of obtaining a comprehensive picture, based on our tion (Cat. 120.1), a bronze seal with text of acclama-
examples, of the erection of villas and their growing tion (Cat. 87.1), and a silver plaque with inscription
into vici or fortifications, perhaps even into larger, (Cat. 55, Fig. 86). The majority of the finds (votive
fortified villages (bourgades), typical of the fifth and altars, tombstones) are dated to the end of the second
sixth centuries. and the beginning of the third centuries, whereas dating
from the Late Antique and Early Byzantine periods
Besides mining, agriculture also played an are the objects with inscriptions (Cat. 55, 87.1, 98.7,
important role in Dardania. However, in the central 183.1) and the brick (Cat. 120.1).
part of the Leskovac valley, in the fertile plains along
the Pusta Reka, Jablanica, and parts of the Veternica With the exception of Cari~in Grad, the decora-
and the South Morava rivers, only a small number of tive stone architectural sculptures unearthed in the
sites have been attested, probably due to frequent Leskovac valley were most commonly used as spolia
flooding. What may nonetheless be expected here are on today’s village churches. Nearly all of the regis-
both small and large farming estates, which might tered finds have been dated to the Early Byzantine
have supplied with their produce the large urban center period. The most represented among them are capi-
Naissus, to which they were linked geographically, tals and parts of columns, whose analogies have been
economically and, it is supposed, administratively. observed at Cari~in Grad and, according to some
The most fertile soil, suitable for farming, is found in authors, originated there. There are also the columns,
the alluvial plains in the central part of the valley. architraves and parapets.
Terrain surveys and archaeological exploration in
this area would certainly yield significant results. Roman and Early Byzantine sculptures from the
Leskovac valley are made from stone or bronze. They
Finally, a rather important issue is the Christian- are predominantly dated to the third and the first
ization in the area of the Leskovac valley, which was decades of the fourth centuries. It may be surmised
situated in the central part of northern Illyricum. It is that the sculpture and the battlement from Vrbovac
a well known fact that the process first encompassed are a little older (2st–3rd c.), whereas the bronze statue
major towns and thereafter rural communities as from Cari~in Grad, with parts of the drapery preser-
well. Regardless of the fact that the area has not been ved, has been dated to the sixth century (Fig. 96). The
sufficiently explored, archaeological finds attest to stone sculptures are predominantly from the sites that
the spread of Christianity. The only so far attested have been identified as villas. The unfinished statues
ecclesiastical center is the one in the broader vicinity of from Mala Dubo~ica in Leskovac (Cat. 100.1, 2, Fig.
Cari~in Grad (Cat. 48, 51, 55, Fig. 12, 23, 24, 59, 60), 92), the marble head of man from Bojnik (Cat. 1.1,
but a dense concentration of basilicas is also found in Fig. 93), and the sculptures from Vrbovac (Cat. 57.1, 2,
the areas around Rujkovac and Kaljaja (Cat. 201–203, Fig. 94), are also indicative of the existence of a local
205, Fig. 57, 58), also situated in the western part of stonemason’s workshop.
the Leskovac valley.
The rare finds of small sculpture from the Lesko-
As regards material culture in the Leskovac valley vac valley have been dated to the second-third cen-
from the first to the sixth centuries, diverse portable turies. They include a bronze statuette of Juno or
archaeological artifacts have been registered: epi- Ceres, a chance find at the fort at Zloku}ane (Cat.
graphic monuments, decorative stone architectural 166.1, Fig. 97), and a bronze application bearing the
sculptures, statues, small sculptures, jewelry, tools, image of Jupiter Dolichenus from the site of Podrum
weapons and horse equipment, bone and horn items, at Leskovac (Cat. 102.1, Fig. 98).
glass, lamps and ceramic vessels.
The Leskovac valley jewelry is mostly known
Fourteen epigraphic monuments, predominantly from second to fourth-century necropolises (Ja{unja,
votive ones (Cat. 147.2, 172.1, 175.1, 180.1–2, Fig. Cat. 90, Mala Kopa{nica, Cat. 112, Fig. 99, Ora{ac,
82, 83, 193.1–2, Fig. 81), have been found in the Les- Cat. 130, Fig. 100, Lece, Cat. 181, Fig. 101, Vlaso-
kovac valley. Besides these, there is one votive altar tince, Cat. 243, Fig. 102) as well as from the Early
and a tombstone (Cat. 193.3, 112.1), an ivory plaque Byzantine period, but the latter was only attested at
Cari~in Grad. Gold jewelry from the Roman period is settlement and necropolis at Mala Kopa{nica (Cat.
prominent for its large number and variety of items. 112), with glass vessels of various shapes dated to the
The most representative Roman jewelry comes from second to fourth century (Fig. 109), and Cari~in Grad
the site of Kamenitica at Mala Kopa{nica (Cat. 112) (Cat. 55), where a significant number of sixth and
and is dated to the period between the early second seventh century glass objects were found (Fig. 110).
and the early fourth centuries, but the majority of A large quantity of window glass fragments was re-
items are from the second to third centuries. gistered only at Cari~in Grad. Much smaller quanti-
ties were found at several sites during trial trenching,
The finds of tools indicate, among other things, surveying of certain positions, or accidentally, mostly
the types of economic activity undertaken in the at fortifications. Besides the said finds, mention should
Leskovac valley in the Roman, Late Antique and also be made of the finds of glass bracelets, beads,
Early Byzantine periods. A large number of them tesserae, raw glass chunks, and waste glass.
comes from the sites where systematic (Cari~in Grad,
Cat. 55, Fig. 71, Hisar, Cat. 98) or rescue excavations Lamps can be distinguished according to the ma-
have been carried out. A large number of tools were terial from which they are made. The most common are
found at the fort at Kale near Grdelica (Cat. 85, Fig. the ceramic ones, with fuel chambers of varying size.
105), while the other objects were found by accident. They were found in large numbers at Mala Kopa{ni-
ca (2nd–4th c., Cat. 112) and Cari~in Grad (6th–7th c.)
Parts of Roman and Early Byzantine weapons are (Cat. 55, Fig. 112), but the number of their finds at
mostly known owing to accidental finds, even though the site of Gradac at Konopnica (3rd/4th–6th c.) is not
some were found at the few systematically explored negligible, either (Cat. 231.1, 7, Fig. 111).
sites as well. They were attested at forts (Mrkonje,
Cat. 190, Rujkovac, Cat. 202, Hisar, Cat. 98, Grada{- The ceramic material from the Leskovac valley
nica, Cat. 76), cities (Cari~in Grad, Cat. 55, Fig. 106), included in this survey chronologically belongs to the
settlements and necropolises (Mala Kopa{nica, Cat. period of Roman domination and the Late Antique
112), sites related to mining activities (Lece, Cat. 183, and Early Byzantine periods. In most cases, frag-
Ora{ac, Cat. 132), and sites of an undetermined type ments of ceramic vessels were attested during sur-
(Tulovo, Cat. 152). Horse equipment is known only veys or were found by accident, which means that the
from Cari~in Grad (Cat. 55). Two reliably dated wholes context of the finds is known only from few sites.
can be singled out: one at the site of Kamenitica at Nevertheless, a large quantity of ceramic vessels, on
Mala Kopa{nica (Cat. 112), with items of weaponry whose basis a more complete insight can be gained
dated to the period between the second and fourth into the character of the materials from various epochs,
centuries, and the other at Cari~in Grad, with artifacts was unearthed at three sites, different with respect to
dated to the sixth and early seventh centuries. In their function and chronology. For this reason, ceram-
addition to these, also known are individual finds at ic material is discussed only in relation to these three
other sites, mostly from the Early Byzantine period. representative sites: the second to fourth-century
Roman necropolis at Mala Kopa{nica (Cat. 112, Fig.
Due to the fact that the Leskovac valley has been 114), the second to sixth-century fort at Kale near
insufficiently explored, very few bone and horn items Grdelica (Cat. 85), and the very important and wide-
have been found. The finds were made only at the ly renowned sixth to seventh-century urban center,
sites where trial trenching or systematic archaeological Cari~in Grad (Cat. 55, Fig. 119).
excavation was carried out (Mala Kopa{nica, Cat. 112,
Hisar at Leskovac, Cat. 98, Fig. 107, Skobalji} Grad, Despite the huge heterogeneousness of archaeo-
Cat. 164, Cari~in Grad, Cat. 55, Fig. 108). logical material, scarcity of data and especially the
fact that only a small number of sites have been
The finds of Roman, Late Antique and Early archaeologically excavated, the goal of the author of
Byzantine glass in the Leskovac valley have been the book Roman Legacy in the Leskovac Valley is to
attested at a small number of sites, due to the fact that provide the reader not only with a basic picture of
the area has not been sufficiently explored. An insight Roman settlement and material culture in this area,
into a comparatively large quantity of glass objects, but to encourage further research in order to shed
primarily vessels, is possible thanks to archaeological light on the process of romanization, the role of the
excavations of typologically diverse sites: the Roman
indigenous population, and the development of min- Fig. 30. Sijarinska Banja, plan of the fortification (Vasi},
ing and agriculture in the central parts of the province Simi} 1989, 40, sl. 1)
of Moesia Superior and later of Dardania and Dacia Fig. 31. Sijarina, Gradina I (photo: Toni ^er{kov)
Mediterranea. Fig. 32. Sijarina, Gradina II, rampart (photo: Toni ^er{kov)
Fig. 33. Lece, Kuline, rampart (photo: Toni ^er{kov)
Fig. 34. [tulac, Church of St. Elijah, plan of the fortifi-
cation (Hoddinott 1963, 197, Figs. 112, 113)
Fig. 1. Pusto [ilovo, Church of St. Procopius, 1962 Fig. 35. [tulac, Church of St. Elijah, rampart
(Documentation of the National Museum in Leskovac) Fig. 36. Sekicol, Gradi{te, plan of the fortification (Hod-
Map 1. Frontiers of the Roman province of Moesia Supe- dinott 1963, 197, Figs. 114, 115)
rior Fig. 37. Rujkovac, Kaljaja, rampart (photo: Toni ^er{kov)
Map 2. Roman provinces in the Central Balkans in the Fig. 38. Me|a, Kuli{te, rampart
3rd– 4th century Fig. 39. Mala Kopa{nica, position of the sites (Ortophoto
Fig. 2. Barje, pithos (Documentation of the National by GeoSrbija)
Museum in Leskovac) Fig. 40. Pusto [ilovo, Church of St. Procopius, epigraphic
Fig. 3. Barje, pithos (Documentation of the National monument (Petrovi} 1979, 121, No. 109)
Museum in Leskovac) Fig. 41. Retkocer, Ravna Njiva, remains of a building
Fig. 4. Ivanje, Strugara (photo: Toni ^er{kov)
Fig. 5. Gornji Gajtan, Sokolov Vis (photo: Toni ^er{kov) Fig. 42. Vrbovac, Imanje Pe{i}a, presses
Fig. 6. Lece, Rasova~a Fig. 43. Bojnik, Direktorovo, trench base with remains
Fig. 7. Pusto [ilovo, Church of St. Procopius (photo: of walls (Joci} 1989, 290)
Toni ^er{kov) Fig. 44. Mala Kopa{nica, Kamenitica, necropolis, me-
Fig. 8. Mrkonje, Mrkonjski Vis (photo: Toni ^er{kov) moria II
Fig. 9. Retkocer, Ravna Njiva (photo: Toni ^er{kov) Fig. 45. Mala Kopa{nica, Kamenitica: a) grave of the Mala
Fig. 10. Ravna Banja, Ani{te Kopa{nica–Sase I type; b) grave of the Mala Kopa{nica–
Fig. 11. Sli{ane, Pavlov grob Sase II type; c) urn; d) brick-built grave with cremated
Fig. 12. Cari~in Grad – Iustiniana Prima? (Documentation remains; e) grave burial; f) tegula-built grave with inhu-
of the Center for the Development of the Jablanica and mation
P~inja districts) Fig. 46. Konopnica, sarcophagus
Fig. 13. Rujkovac, Grounds of the Church of St. John Map 3. Route of the aqueduct to Cari~in Grad (Ivani-
(photo: Toni ^er{kov) {evi} 2012, 19, sl. 4)
Fig. 14. Rujkovac, Mitrin Potok (photo: Toni ^er{kov) Fig. 47. Sli{ane, Potresulje, remains of a canal
Fig. 15. Me|a, Kuli{te Fig. 48. Ba~evina, Crnovski Breg, bridge pier (Ivani-
Fig. 16. Leskovac, Hisar {evi} 2012, 23, sl. 9)
Fig. 17. Zbe`i{te, Skobalji} Grad Fig. 49. Cari~in Grad, lead water pipes
Fig. 18. Mala Kopa{nica, Kamenitica Fig. 50. Mala Kopa{nica, Kamenitica, ceramic water pipe
Fig. 19. Samarnica, Gradi{te – Visoki Mori~ Fig. 51. Lece, Rasova~a, mine shaft
Fig. 20. Ja{unja, Church of St. John the Baptist (Docu- Fig. 52. Lece, Rasova~a, mine shaft
mentation of the National Museum in Leskovac) Fig. 53. Ravna Banja, Ani{te, smelting complex
Fig. 21. Gornja Loko{nica, Gradi{te Fig. 54. Ravna Banja, Ani{te, slag dump
Fig. 22. Situation plan of Cari~in Grad Fig. 55. Cari~in Grad, brick kiln: floor plan with sections
Fig. 23. Cari~in grad, Lower Town, settlement and elevations (Duval, Jeremi}, Popovi} 2010, 77, Fig. I,
Fig. 24. Cari~in Grad, Acropolis, episcopal basilica 36)
Fig. 25. Cari~in Grad, Acropolis, baptisterium Fig. 56. Cari~in Grad, raw glass chunks
Fig. 26. Velika Braina, Brainski Vis (photo: Toni ^er{kov) Fig. 57. Rujkovac, Grounds of the Church of St. Pante-
Fig. 27. Velika Braina, Brainski Vis, architectural remains leimon, floor plan of the basilica (Hoddinott 1963, 194,
(photo: Toni ^er{kov) Fig. 103)
Fig. 28. Gubavce, Gradina, rampart (photo: Toni ^er{kov) Fig. 58. Rujkovac, Grounds of the Church of St. John,
Fig. 29. Mrkonje, Mrkonjski Vis, rampart (photo: Toni floor plan of the basilica (Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti}
^er{kov) 1988, 42)
Fig. 59. Cari~in Grad, Acropolis, floor plan of the epis-
copal basilica (Duval, Popovi}, Jeremi} 2010, 125)
Fig. 60. Svinjarica, floor plan of the basilica (Ercegovi}- Crkvene Livade, capital; e) Pusto [ilovo, Church of St.
Pavlovi}, Kosti} 1988, 42) Procopius, parapet of the ambon?; f) Pusto [ilovo, Church
Fig. 61. Radinovac, floor plan of the thermae (Ercegovi}- of St. Procopius, capital of the ciborium
Pavlovi}, Kosti} 1988, 36) Fig. 92. Leskovac, Mala Dubo~ica, stone statues
Fig. 62. Cari~in Grad, floor plan of the thermae (Petrovi} Fig. 93. Bojnik, Direktorovo, marble head of a man
1961, 12, sl. 1) Fig. 94. Vrbovac, unknown site, stone sculptures
Fig. 63. Mala Kopa{nica, Kamenitica, Roman road Fig. 95. Podrimce, Belije, bronze hand
Fig. 64. Gazdare, Church of St. Panteleimon Fig. 96. Cari~in Grad, circular square, fragments of a
Fig. 65. Gazdare, Church of St. Panteleimon, capital bronze statue
Fig. 66. Gornja Lapa{tica, Pu{kanova Crkva, crypt (?) Fig. 97. Zloku}ane, Gradac, bronze statuette of Iuno or
(photo: Toni ^er{kov) Ceres
Fig. 67. Gornja Lapa{tica, Pu{kanova Crkva, crypt (?) Fig. 98. Leskovac, Podrum, bronze application of Jupiter
(photo: Toni ^er{kov) Dolichenus
Fig. 68. Gornja Lapa{tica, Pu{kanova Crkva, crypt (?) Fig. 99. Mala Kopa{nica, Kamenitica, gold jewelry (Docu-
(photo: Toni ^er{kov) mentation of the National Museum in Leskovac)
Fig. 69. Rudare, Church of St. Parascheva Fig. 100. Ora{ac, Lusarije, gold jewelry (Documentation
Fig. 70. Rudare, Church of St. Parascheva, base of column of the National Museum in Leskovac)
Fig. 71. Cari~in Grad, agricultural tools Fig. 101. Lece, near the mine, beads
Fig. 72. Cari~in Grad, Acropolis, house with pithoi Fig. 102. Vlasotince, ]eramid`inica, jewelry
Map 4. Mines in Upper Moesia (Du{ani} 2010, 476) Fig. 103. Rujkovac, Kaljaja, jewelry
Fig. 73. Klaji}, Usavske Vodenice, slag Fig. 104. Ceramic weights: a) Rujkovac, Kaljaja; b) Ret-
Fig. 74. Stupnica, ^ukar, slag kocer, Ravna Njiva; c, d) Rafuna, Crkvena Livada
Fig. 75. Samarnica, Visoki Mori~, ingot Fig. 105. Grdelica, Kale, tools (Pe{i}, Peri} 2001,
Fig. 76. Sejanica, coin of Antoninus Pius 284, 285, T. XII/3, T. XIII/1, 3)
Fig. 77. Retkocer, Ravna njiva, 3rd–4th century coins Fig. 106. Cari~in Grad, parts of weaponry
(photo: Toni ^er{kov) Fig. 107. Leskovac, Hisar, ivory plate (Stoji}, Pe{i},
Fig. 78. Rujkovac, Kaljaja, 3rd–5th century coins Jovi} 2007, 33)
Fig. 79. Cari~in Grad, coins of Justinian I and Phocas Fig. 108. Cari~in Grad, ivory box cover
Fig. 80. Mrkonje, Mrkonjski vis, coin of Justinian I (photo: Fig. 109. Mala Kopa{nica, Kamenitica, glass vessels
Toni ^er{kov) (Documentation of the National Museum in Leskovac)
Fig. 81. Pusto [ilovo, Church of St. Procopius, votive altar Fig. 110. Cari~in Grad, glass finds
Fig. 82. Lece, Crkvina, votive altar Fig. 111. Konopnica, Gradac, ceramic lamps
Fig. 83. Lece, Crkvina, votive altar Fig. 112. Cari~in Grad, ceramic lamps
Fig. 84. Mala Kopa{nica, Beli Breg, tombstone (Petrovi} Fig. 113. Leskovac, vicinity, bronze candelabrum
1979, 125, No. 117) Fig. 114. Mala Kopa{nica, Kamenitica, ceramic vessels
Fig. 85. Lece, Livada Stevana Petrovi}a, axe-pick (Petro- (Documentation of the National Museum in Leskovac)
vi} 1979, 138, No. 137) Fig. 115. Leskovac, Hisarski Kanal, ceramic vessels
Fig. 86. Cari~in Grad, basilica with transept, silver plate Fig. 116. Medve|a, unknown site, jug
(Petrovi} 1979, 123, No. 113). Fig. 117. Vlasotince, ]eramid`inica, amphora
Fig. 87. Cari~in Grad, Acropolis, composite capital Fig. 118. Pithoi: a) Gagince; b) Barje, unknown site
Fig. 88. [tulac, Church of St. Elijah, Ionic impost capital Fig. 119. Cari~in Grad, ceramic vessels
Fig. 89. [tulac, Church of St. Elijah, fragment of a capital Map 5. Roman and Early Byzantine sites in the Leskovac
Fig. 90. [tulac, Church of St. Elijah, fragments of a column valley
Fig. 91. Decorative stone architectural sculptures: a) Ba- Map 6. Roman and Early Byzantine fortifications in the
~evina, Crkvi{te–Drenjak or Reka, capital; b) Rudare, Leskovac valley
Church of St. Parascheva, capital; c) Vrbovac, Imanje Map 7. Roman and Early Byzantine settlements and villas
Pe{i}a, impost capital and column; d) Mrve{, Crkvina or in the Leskovac valley
Arheolo{ko blago Ni{a 2004 Bierbrauer 1987
Arheolo{ko blago Ni{a od neolita do sredweg veka, V. Bierbrauer, Invillino-Ibligo in Friaul I–II,
Beograd 2004. Die römische Siedlung und das spätantik-
frühmittelalterliche Castrum, München 1987.
Bachmann 1982
H.-G. Bachmann, The Identification of Slags from Biki}, Ivani{evi} 2012
Archaeological Sites, London 1982. V. Biki}, V. Ivani{evi}, Imported pottery in the Central
Illyricum – Case study: Cari~in grad/Iustiniana Prima,
Bailey 1996 Rei Cretariae Romanae Fautorum Acta 42,
D. M. Bailey, A Catalogue of the Lamps Bonn 2012, 42–44.
in the British Museum IV, Lamps of Metal and Stone,
and Lampstands, London 1996. Biki}: forthcoming
V. Biki}, The Pottery of Cari~in Grad in the Light
Bari{i} 1963 of Finds in Early Byzantine Illyricum, in: Cari~in
F. Bari{i}, Dosada{wi poku{aji ubikacije Grad IV, Early Byzantine City and Society. Conference
grada Justinijana Prima, Zbornik Filozofskog Dedicated to the Centenary of Archaeological Research
fakulteta VII-1, Beograd 1963, 127–142. in Cari~in Grad, October 3rd to October 7th 2012,
Leskovac, Serbia, Belgrade–Rome: forthcoming.
Bavant 1990
B. Bavant, Les petits objets, in: Cari~in Grad II, Bjelajac 1990
éds. B. Bavant, V. Kondi} et J. M. Spieser, Lj. Bjelajac, La céramique et les lampes,
Belgrade–Rome 1990, 191–258. dans: Cari~in Grad II, éds. B. Bavant, V. Kondi}
et J. M. Spieser, Belgrade–Rome 1990, 161–190.
Bavant, Ivani{evi} 2003
B. Bavant, V. Ivani{evi}, Iustiniana Prima – Cari~in Bjelajac 1996
Grad, Beograd 2003. Q. Bjelajac, Amfore gorwomezijskog podunavqa,
Beograd 1996.
Benxarevi} 2005
T. Benxarevi}, Ostave bronzanog novca IV veka Bogdanovi}, Joci}, Popovi} 1995
sa teritorije Srbije, Zbornik Narodnog muzeja I. Bogdanovi}, M. Joci}, P. Popovi}, Sonda`na
XVIII-1, Beograd 2005, 553–580. istra`ivawa lokaliteta Hisar (Leskovac),
Leskova~ki zbornik XXXV, Leskovac 1995, 13–24.
Bori}-Bre{kovi}, Popovi} 2006 Deroko, Radoj~i} 1950a
B. Bori}-Bre{kovi}, P. Popovi}, Coins of the Roman A. Deroko, Sv. Radoj~i}, Vizantiske starine
Republic, Collection of the National Museum in u Jablanici i Pustoj Reci, Starinar I,
Belgrade, Belgrade 2006. Beograd 1950, 175–181.
Bruhl 1953 Dimitrijevi} 1933
A. Bruhl, Liber Pater. Origine et expansion S. M. Dimitrijevi}, Hisar kod Leskovca,
du culte dionysiaque à Rome et dans le monde romain, Starinar VIII–IX/1933–1934, Beograd 1933,
Paris 1953. 311–313.
Brukner 1981 Dimitrijevi} 1960
O. Brukner, Rimska keramika u jugoslovenskom M. Dimitrijevi}, Tuma~ za osnovnu geolo{ku kartu
delu provincije Dowe Panonije, Beograd 1981. FNRJ – List Ni{ 53, Beograd 1960.
Bulatovi}, Jovi} 2010 Drauschke, Greiff 2010
A. Bulatovi}, S. Jovi}, Leskovac, kulturna J. Drauschke, S. Greiff, Chemical aspects of Byzantine
stratigrafija praistorijskih lokaliteta u glass from Cari~in Grad/Iustiniana Prima (Serbia),
Leskova~koj regiji, Beograd–Leskovac 2010. in: Glass in Byzantium – Production, Usage,
Analyses, eds. J. Drauschke and D. Keller, Mainz 2010,
Caillet, Duval, Jeremi} 2010 25–46.
J.-P. Caillet, N. Duval, M. Jeremi}, Catalogue des
éléments d’architecture, dans: Cari~in Grad III, Drauschke, Greiff 2010a
l’acropole et ses monuments, éds. N. Duval et V. J. Drauschke, S. Greiff, Early Byzantine glass from
Popovi}, Rome–Belgrade 2010, 304–381. Cari~in Grad/Iustiniana Prima (Serbia): First results
concerning the composition of raw glass chunks,
Crnoglavac 2005 in: Glass along the Silk Road from 200 BC to AD 1000,
V. Crnoglavac, Vizantijski novac (491–1078) eds. B. Zorn and A. Hilgner, Mainz 2010, 53–67.
iz zbirke Narodnog muzeja u Ni{u,
Zbornik 13–14, Narodni muzej Ni{, Ni{ 2005, Duncan 1993
61–162. G. L. Duncan, Coin Circulation in the Danubian and
Balkan Provinces of the Roman Empire AD 294–578,
Cvetkovi} 1975 London 1993.
N. Cvetkovi}, Prilog Sergija Dimitrijevi}a
o arheolo{kim istra`ivawima leskova~kog kraja, Du{ani} 1961
Leskova~ki zbornik XV, Leskovac 1975, 285–293. Sv. Du{ani}, Iz numizmati~ke zbirke Narodnog
muzeja u Leskovcu, Leskova~ki zbornik I,
Cvetkovi} 2006 Leskovac 1961, 93–100.
N. Cvetkovi}, Kolekcionarske naklonosti
Sergija Dimitrijevi}a, u: Novac srpskih Du{ani} 1991
sredwovekovnih vladara, ur. R. Mandi}, S. Du{ani}, The economy of imperial domains
Beograd 2006, 503–544. and the provincial organization of Roman Illyricum,
Godi{njak XXIX, Centar za balkanolo{ka ispitivanja
Deqanin 1987 27, Sarajevo 1991, 45–52.
B. Deqanin, Neki rezultati arheolo{kih
istra`ivawa u manastiru Sv. Jovan Prete~a Du{ani} 1999
kod sela Ja{uwe, Leskova~ki zbornik XXVII, S. Du{ani}, The Miners’ Cults in Illyricum,
Leskovac 1987, 47–51. in: Mélanges C. Domergue, Pallas 50, Toulouse 1999,
129–139.
Deroko, Radoj~i} 1950
A. Deroko, Sv. Radoj~i}, Otkopavawe Cari~ina Du{ani} 2010
grada 1947 godine, Starinar I, Beograd 1950, S. Du{ani}, Selected Essays in Roman History
119–142. and Epigraphy, Belgrade 2010.
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
rimsko nasledje u leskova_koj kotlini
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search