rimsko nasledje u leskova_koj kotlini

 

 



 [tulac, Crkva Sv. Ilije, jonski impost kapitel
 [tulac, Crkva Sv. Ilije, deo kapitela

plastike od mermera, importovani u Cari~in grad.432 su jednostavne profilacije, a samo neki imaju ravno-
U crkvi ispod Akropolja nalazio se kapitel menoa, sa kraki krst u medaljonu. Identi~no je dekorisan frag-
predstavom krsta u medaljonu.433 Baze stubova sa ment venca iz Mijajlice (kat. 21.1).435 Elementi litur-
Cari~inog grada uglavnom su prstenaste, re|e trohilu- gijskih instalacija, kao i delovi kamenog name{taja u
sne forme, a na|ene su u episkopskoj, krstoobraznoj profanim gra|evinama, klesani su u andezitu, kre~nja-
i u bazilici u ju`nom delu grada. Stabla stubova sa ku i mermeru. To su kolonete, baze koloneta, stubi}i
ovog lokaliteta imaju oblik uobi~ajen za ranovizan- kancela ili parapeta, parapetne pregradne plo~e, oplate
tijsku epohu. Odlikuju se jedva primetnim entazisom sa zup~astim ornamentom, menze, delovi bema i te-
i obi~no se zavr{avaju dvojnim astragalom, a pone- melji amvona.436 U bazilici s transeptom otkriveni su
kad su ukra{eni reljefno izvedenim krstom.434 Venci temelji amvona koji je imao oblik kru`ne platforme
sa dva prilaza.437

Arhitektonska plastika sa Cari~inog grada klesa-
na je od lokalnog kamena lo{eg kvaliteta, podlo`nog
raspadanju, ~iji su nedostaci nadokna|ivani dodava-
njem {tuka. Stoga o~igledno poti~e iz obli`njih kle-
sarskih radionica, {to omogu}ava upoznavanje pro-
vincijalne umetnosti iz Justinijanovog perioda, kao i
ranohri{}anske arhitektonske skulpture u Iliriku.438

 [tulac, Crkva Sv. Ilije, delovi stuba 432 Ivani{evi} 2008, 86.
433 Ivani{evi} 2008, 85, sl. 5.
434 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 54, sl. 123–126, 130; Ivani-

{evi} 2008, 86, sl. 6.
435 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 55.
436 Ivani{evi} 2008, 84, 86, 88.
437 Mano-Zisi 1955, 136, sl. 8.
438 Sodini 1984, 233, 254, 255.

 

 



a b

d
c

ef
 Dekorativna arhitektonska plastika: a) Ba~evina, Crkvi{te–Drenjak ili Reka, kapitel;
b) Rudare, Crkva Sv. Petke, kapitel; c) Vrbovac, Imanje Pe{i}a, impost kapitel i stablo stuba;
d) Mrve{, Crkvina ili Crkvene livade, kapitel; e) Pusto [ilovo, Crkva Sv. Prokopija, deo ograde amvona (?);

f) Pusto [ilovo, Crkva Sv. Prokopija, kapitel ciborijuma

 

 



a b

 Leskovac, Mala Dubo~ica,
kamene statue

Nije zanemarljiv broj crkava sa ranovizantijskom 193). Re~ je o fragmentima plo~e sa ograde amvona
kamenom plastikom u sekundarnoj upotrebi, analog- (kat. 193.6, 7, sl. 91e), kapitelu ciborijuma (kat. 193.4,
nom onoj sa Cari~inog grada. Uglavnom je upotre- sl. 91f) i bazi stuba (kat. 193.5).439
bljena za ~asnu trpezu ili je ugra|ena u zidove seo-
skih crkava, a re|e oko njih. 

Najprisutniji su jonski impost kapiteli ili samo Rimska i ranovizantijska skulptura sa prostora Le-
imposti, delovi stubova, stubi}i i baze stubova, otkri- skova~ke kotline izra|ena je od kamena ili bronze.
veni na slede}im lokalitetima: Crkva Sv. Ilije u [tulcu Datovana je mahom u 3. i prve decenije 4. veka. Mo-
(kat. 56.1, 2, 4, 5, sl. 88–90), Crkvi{te–Drenjak ili Re- `e se pretpostaviti da su skulpture iz Vrbovca ne{to
ka u Ba~evini (kat. 31.3, sl. 91a), Crkvina ili Crkve- starije (2–3. vek), dok je bronzana statua sa Cari~i-
ne livade u Mrve{u (kat. 22.1, sl. 91d), Imanje Pe{i- nog grada, od koje su o~uvani delovi draperije, opre-
}a u Vrbovcu (kat. 58.3, 4, sl. 91c), Seoska crkva u deljena u 6. vek.
Ivanju (kat. 13), Crkva Sv. Ilije u Leskovcu (kat. 97),
Crkva Sv. Petke u Rudaru (kat. 145.1, 2, sl. 70, 91b), 439 Joci} 1999, 53; dokumentacija Arheolo{kog instituta u
Latinska crkva u Velikom Trnjanu (kat. 157.1) i Crkva Beogradu.
Sv. Pantelejmona u Gazdaru (kat. 172.2, 3, sl. 65).

Ne{to druga~iji i raznovrsniji primerci dekorativ-
ne arhitektonske plastike poti~u sa lokaliteta Brdo
Kopran – Crkva Sv. Prokopija u Pustom [ilovu (kat.

 

 



 Bojnik, Direktorovo, glava mu{karca Vrbovca (kat. 57.1, 2) ukazuju i na postojanje klesar-
od mermera ske radionice.

Skulptura od kamena poti~e uglavnom sa lokali- Na statuama iz Male Dubo~ice (sl. 92) vidljivi su
teta koji su svrstani u vile. Nedovr{ene statue iz Ma- brojni tragovi se~enja, koji govore o tehnologiji nji-
le Dubo~ice u Leskovcu (kat. 100.1, 2),440 mermerna hove izrade. Obe su nastale u istoj klesarskoj radio-
glava mu{karca iz Bojnika (kat. 1.1) i skulpture iz nici, od iste vrste mermera visokog kvaliteta, koji je
najverovatnije uvezen iz sive~kog kamenoloma u bli-
zini Prilepa. Upotrebljen je za ve}inu skulptura otkri-
venih u Gornjoj Meziji. Komadi ovakvog mermera
zabele`eni su i na Cari~inom gradu.441 Po M. Tomo-
vi}u, `enska statua iz Male Dubo~ice (kat. 100.1, sl.
92a) mo`da spada u tip Herculania.442 Njenu analo-
giju predstavlja nedovr{ena skulptura sa Medijane,
tzv. Dijana. Re~ je o stoje}oj `enskoj figuri pribli`no
prirodne veli~ine, odevenoj u duga~ki hiton sa preba-
~enim himationom. Glava nije sa~uvana, ali je bila
prekrivena velom, na {ta ukazuju njegovi krajevi na
ramenu i le|ima. U desnoj ruci, savijenoj i prislonjenoj
na grudi, dr`i gove~e (bik?), simbol sto~arstva, pri-
vredne grane koja je bila veoma razvijena u Dardani-
ji, a u levoj ruci, spu{tenoj niz telo, kesu (marsupium)
kao simbol blagostanja i bogatstva. Da je Dardanija
bila poznata po proizvodnji zlata manifestuje se izra-
zom aurum Dardanium (dardansko zlato), koji pomi-
nje Plinije. Prisustvo kese mo`da ozna~ava bogatstvo

a

b

 Vrbovac, nepoznati lokalitet, kamene skulpture

 

 



 Podrimce, Belije, {aka od bronze
 Cari~in grad, kru`ni trg,
delovi bronzane statue

Dardanije u zlatu. Pored leve noge figure, u dubokom ikonografskim odlikama, M. Joci} je datuje u drugu
reljefu je izra|ena glava divljeg vepra i labris iznad polovinu 3. veka.447 M. Tomovi}, koji predla`e ne{to
nje.443 [. Pikar smatra da je na statui sa Medijane pri- {iri hronolo{ki okvir, odnosno kraj 3. i po~etak 4. veka,
kazana autohtona interpretacija Kibele, vrhovnog ma- bele`i da njene karakteristike, kao i samo modelovanje,
loazijskog bo`anstva, A. Nenadovi} je tuma~i kao jednostavnost oblika, bezizra`ajnost lica, jaka brada,
boginju lova – Dijanu,444 a P. Petrovi} kao za{titnicu {iroka usta sa linijama na krajevima, ukazuju na rad
zemljoradnje i lova, sa funkcijama Kibele i Dijane.445
Prema A. Jovanovi}u, na statui je predstavljena per- 440 Tomovi} 1993, 21, 123, cat. 232, 233; Jovi} 2002, 38, 39,
sonifikacija provincije Dardanije (Dea Dardanica) br. 11, 12, sl. 11, 12.
jer je isti ikonografski koncept poznat sa votivnog re-
ljefa iz Romule u Olteniji. Boginja Dardanija pripa- 441 Bavant 1990, 213, fig. 151.
da grupi tzv. bo`anstava otad`bine (dea patriae). Sta- 442 Tomovi} 1993, 21.
tua sa Medijane na|ena je u sloju koji je arheolo{kim 443 Jovi} 2002, 33–54.
i numizmati~kim materijalom datovan u po~etak 4. 444 Nenadovi} 1961, 169.
veka i vezuje se za vreme Konstantina I.446 445 Tomovi} 1993, 94, cat. 95; Jovi} 2002, 45.
446 Tomovi} 1993, 94, cat. 95; Jovi} 2002, 45, 46.
Na glavi iz Bojnika (kat. 1.1, sl. 93), koja je pri- 447 Joci} 1989a, 291–293, sl. 1–3.
padala statui ne{to ve}oj od prirodne veli~ine, pred-
stavljen je portret starijeg mu{karca. Prema stilskim i

 

 



 Zloku}ane, Gradac,
bronzana statueta Junone ili Cerere
 Leskovac, Podrum,
bronzana aplikacija Jupitera Dolihena

provincijskog skulptora, nastao posle tetrarhijskog car- mo {akom iz Podrimca, koja je pripadala statui u pri-
skog portreta, ali najverovatnije po uzoru na vladarske rodnoj veli~ini (kat. 138.2, sl. 95),452 i fragmentima
portrete iz vremena Prve tetrarhije. Izvesne analogije sa prikazom draperije sa Cari~inog grada (sl. 96), ve-
u prikazu detalja sre}u se na Konstantinovom novcu iz rovatno sa monumentalne statue visoke pribli`no
Nikomedije i Antiohije, kao i na portretima Maksen- 2,20 metara.453
cija iz Napulja. Me|utim, i pored toga se ne mo`e
utvrditi da li je re~ o carskom portretu iz ranog peri- 
oda Prve tetrarhije ili je portret nekog visokog dr`av-
nog ~inovnika ra|en prema carskim portretima iz tog Retki nalazi sitne plastike sa prostora Leskova~ke
razdoblja.448 Na osnovu stilskih i ikonografskih ka- kotline opredeljeni su u 2–3. vek. Pripadaju im jedi-
rakteristika, M. Joci} ga vezuje za cara Valerijana.449 no bronzana statueta Junone ili Cerere, slu~ajno na-
|ena na utvr|enju u Zloku}anu (kat. 166.1, sl. 97),454
Dve kamene skulpture slu~ajno su na|ene u ata- i bronzana aplikacija sa likom Jupitera Dolihena, sa
ru sela Vrbovca, od kojih jedna ima izdu`eno zmijo- lokaliteta Podrum u Leskovcu (kat. 102.1, sl. 98).455
liko telo sa uzdignutom glavom (kat. 57.1, sl. 94a),
dok druga predstavlja deo kruni{ta sa figurama dva 448 Tomovi} 1993, 54, 80, cat. 28, figs. 10.1, 12.3.
lava, izme|u kojih je loptasto ispup~enje (kat. 57.2, 449 Joci} 1989a, 291–293, sl. 1–3.
sl. 94b). G. Tomovi} ih tretira kao kasnoanti~ke, od- 450 Tomovi} 1985, 459; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988,
nosno ranovizantijske, i smatra da su donete sa Cari-
~inog grada, mada na ovom lokalitetu sli~ni nalazi 84, br. 265, sl. na str. 265.
nisu zabele`eni.450 451 Tomovi} 1993, 80, cat. 28.
452 Sa istog polo`aja poti~e ostava rimskih denara i antoninija-
Zbog ~injenice da je glava iz Bojnika (kat. 1.1) iz-
ra|ena od lokalnog kamena,451 da su na lokalitetu Ma- na, pohranjena nakon 244. godine (Stamenkovi} 2005, 143,
la Dubo~ica otkrivene dve nedovr{ene kamene statue 149–151).
(kat. 100.1, 2) i da pojedini autori skulpture iz Vrbovca 453 Grabar 1948, 49–63; Kondi}, Popovi} 1977, 187, 387,
(kat. 57.1, 2) tako|e smatraju poluproizvodima, mo- br. 1, T. I, 2; Bavant, Ivani{evi} 2003, 60, 61, kat. 3, 4.
`e se pretpostaviti da su na ovom prostoru postojale 454 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 38, br. 276.
klesarske radionice. 455 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.

Nalazi rimske i ranovizantijske bronzane skulp-
ture su retki u Leskova~koj kotlini. Zastupljeni su sa-

 

 



bc

d

 Mala Kopa{nica,
Kamenitica, zlatni nakit
a (dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu)

 najprisutnije min|u{e, koje uglavnom imaju zatvore-
nu kariku i dekoraciju u obliku spirale i navoja. Pri-
Kao deo li~ne opreme, nakit je ~est prilog u grobovi- padaju autohtonoj tradiciji, kao i one sa filigranom i
ma. U oblasti Leskova~ke kotline, iz vremena rimske granulacijom (sl. 99c), koje hal{tatske elemente sa`i-
dominacije poznat je upravo sa nekropola, datovanih maju sa klasi~nim i helenisti~kim uzorima. ^este su
u raspon od 2. do 4. veka (Ja{unja, kat. 90, Mala Ko- i min|u{e sa otvorenom ili S karikom, za koju je ve-
pa{nica, kat. 112, Lece, kat. 181, Vlasotince, kat. 243), zan {titasti deo u obliku zarubljene piramide, {koljke,
ali i sa jednog lokaliteta nejasnog karaktera, iz druge {tita kvadratnog ili kru`nog oblika, sa le`i{tem za
polovine 3. veka (Ora{ac, kat. 130). Brojno{}u i raz- staklenu pastu (sl. 99b, d). Ovakvi primerci vode po-
novrsno{}u se isti~u primerci od zlata. Podaci o ovoj reklo od helenisti~kih, rasko{no dekorisanih min|u{a
vrsti nalaza iz ranovizantijskog perioda poti~u isklju- sa privescima, koje su u rimskom periodu pojedno-
~ivo iz naseobinskih slojeva jedine urbane aglomera- stavljene. Na nekropoli u Maloj Kopa{nici na|ene su
cije (Cari~in grad, kat. 55).
456 O tipologiji zlatnog nakita iz Male Kopa{nice videti: Pe{i}
Najreprezentativniji rimski nakit zabele`en je na 1995, 25–44.
lokalitetu Kamenitica u Maloj Kopa{nici (kat. 112,
sl. 99). Datovan je u period od 2. do po~etka 4. veka, 457 Jovanovi} 1978, kat. 55; Petkovi} 2010, 303, kat. 1652; do-
uglavnom u 2–3. vek.456 Nalazi iz prve polovine 4. kumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
veka zastupljeni su krstastim bronzanim fibulama sa
pozlatom,457 sa nekropole i iz naselja. U grobovima su

 

 



i ogrlice sastavljene od zlatnih karika i sitnih perli od broja predmeta od zlata, pre svega min|u{a, ukazuje
plave staklene paste (sl. 99a), zatim perle od zlatnog da su na ovom prostoru postojale radionice za izradu
lima u obliku sun~anog sata, prstenje i dijademe. Za- nakita.460
nimljiva je dijadema u vidu trake od tankog zlatnog
lima, sa urezanim motivom riblje kosti, kao i aplika- Nakit iz 2. veka prisutan je i u Ja{unji (kat. 90.1),
cija za sredi{nji deo dijademe, napravljene od zlatnog gde je na|en zlatni prsten sa glavom u obliku izdu`e-
lima, sa otisnutim aversom novca. Lik cara je nejasan, nog romba i umetnutim kamenom u sredini.461 Istom
a legenda je ~itka: AVRELIVS CAESAR AVG.458 Sa periodu pripada i gvozdeni prsten iz Grada{nice, sa
nekropole poti~e i srebrni nakit: narukvica sa krajevi- umetnutom srebrnom plo~icom na kojoj je predsta-
ma u obliku zmijskih glava, prstenje, kolenaste fibu- vljen Pan u igri sa jarcem (kat. 79.1).462
le, okovi, kop~e, zatim bronzani nakit, par gvozdenih
prstenova sa ukrasnim kamenom, i drugi.459 Nakit je Drugoj polovini 3. veka pripada zlatni nakit iz
uglavnom izra|en u lokalnim radionicama, mada se Ora{ca, sa polo`aja Lusarije (kat. 130, sl. 100), koji
pretpostavlja da pojedini primerci predstavljaju im- je ~inio ostavu ili prilog u o{te}enom grobu. Odavde
port, kao {to su min|u{e sa {koljkama. Dijadema i poti~u: ogrlica sastavljena od 31 ~lanka u obliku sti-
zlatna aplikacija su lokalna interpretacija helenisti~- lizovanih ptica (pataka) (kat. 130.1, sl. 100a),463 dva
kih uzora. Ipak, isti oblik i na~in ukra{avanja velikog ovalna medaljona, sa kamejom od plavo-belog kame-
na (opal) umetnutom u kasetu, na kojoj je u visokom
reljefu prikazana glava Meduze (kat. 130.2, 3, sl. 100b,

bcd
a

f

e g

 Ora{ac, Lusarije, zlatni nakit
(dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu)

 

 



a bc d
 Lece, Kod rudnika, staklene perle

ab

c

 Vlasotince, ]eramid`inica, nakit

c),464 kameja s poprsjem `ene sa dugom kosom i {le- 164) poti~u jednostavna bronzana narukvica i ko{ta-
mom na glavi, najverovatnije boginje Atene (kat. na igla.468
130.4, sl. 100d), osam perli koni~nog oblika (kat.
130.5, sl. 100e), perla od zlatnog lima sa pro{irenim Na Kaljaji u Rujkovcu (kat. 202) evidentirane su
krajevima kvadratnog preseka (kat. 130.6, sl. 100f), tri fibule, kao i bronzani privezak u obliku krsta i bron-
kao i ~etiri izdu`ene {uplje perle od istog materijala zana igla (sl. 103).469 Jedna fibula je izra|ena od bron-
(kat. 130.7, sl. 100g).465 ze sa pozlatom i ima `lebljene lukovice (kat. 202.44,
sl. 103a). Dve fibule su u obliku goluba, pri ~emu je
U Lecu (kat. 181) su na|ene ~etiri perle od sta-
klene paste tamnoplave boje, i to kao prilog u grobu. 458 Pe{i} 1995, 32, 35, 36, kat. 23, 24, sl. 23, 24; Pe{i}
Dve su trougaone, sa zaobljenim krajevima ukra{e- 2010, 50.
nim motivom spirale (kat. 181.3, 4, sl. 101a, b), tre-
}a je u obliku cveta (kat. 181.5, sl. 101c), a ~etvrta je 459 Pe{i} 1995, 32, kat. 24, sl. 24; dokumentacija Arheolo-
okrugla (kat. 181.6, sl. 101d).466 {kog instituta u Beogradu.

Nakit s kraja 3. i po~etka 4. veka poznat je iz Vla- 460 Pe{i} 1995, 35, 36.
sotinca, sa polo`aja ]eramid`inica (kat. 243, sl. 102), 461 Jovanovi} 1978, 18, kat. 2, sl. 1.
gde su slu~ajno otkrivena tri rimska groba zidana od 462 Zotovi} 1997, 23, 24.
opeka, od kojih dva sa bogatim prilozima (zlatni pri- 463 Jovanovi} 1978, 46, kat. 1; Joci} 1993, 120.
vezak u obliku {tita, dekorisan sa ~etiri polukruga, 464 Joci} 1993, cat. 120; Popovi} 1996, 44.
kat. 243.1, sl. 102b, narukvica od crne staklene paste, 465 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 34, br. 168, sl. na
ovalnog preseka, kat. 243.2, sl. 102a, bronzana krsta-
sta fibula sa pozlatom, kat. 243.4, sl. 102c, i perla od str. 35; dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
staklene paste plave boje, kat. 243.7). 466 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 29, 30, br. 116; do-

Srebrna krstasta fibula iz 4. veka na|ena je i na kumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
Hisaru kod Leskovca (kat. 98),467 dok iz kasnoanti~- 467 Stoji}, Pe{i}, Jovi} 2007, 33.
kog-ranovizantijskog sloja na Skobalji} gradu (kat. 468 Joci} 1989, 400; Joci} 1991, 49, 50.
469 Neobjavljeno. Privatna zbirka.

 

 



ne `ice, ukra{ena urezima, zatim bronzana nau{nica

u vidu slova S, ra|ena od jednog komada, sa prive-
skom u vidu {uplje ko{arice,476 zatvoreni prsten od

bronzane `ice, sa glavom u obliku tri diska, i drugi
primerci nakita.477



ab Podaci koje pru`aju arheolo{ki nalazi iz ove grupe,
datovani u period 3–6. veka, ukazuju, izme|u osta-
 Rujkovac, Kaljaja, nakit log, na vrste privrednih delatnosti koje su u rimskom,
kasnoanti~kom i ranovizantijskom periodu obavljane
na jednoj predstavljen golub uskog tela, nagla{enog na prostoru koji danas zauzima Leskova~ka kotlina.
vrata i male glave (kat. 202.45), a na drugoj, izra|enoj Njihov ve}i broj poti~e sa lokaliteta na kojima su vr-
od bronzanog lima iskucavanjem, telo ptice je trapeza- {ena sistematska (Cari~in grad, kat. 55, Hisar, kat.
sto, sa nagla{enim repom i malom, blago uzdignutom 98) ili kratkotrajna sonda`na istra`ivanja, gde se sa
glavom, dok su uska krila povijena u vidu polumeseca vi{e primeraka izdvaja utvr|enje na polo`aju Kale u
(kat. 202.46). Bronzani privezak (kat. 202.47, sl. 103b) Grdelici (kat. 85), dok su ostali predmeti uglavnom
ima oblik krsta sa pro{irenim kracima, dok je igla na|eni slu~ajno.
kru`nog preseka i trostruko `lebljena pri dnu, sa izdu-
`enim ovalnim zadebljanjem na vrhu (kat. 202.48). Ako se izuzme Cari~in grad, sa razli~itim vrstama
alata i pribora, na ovom podru~ju naj~e{}i nalazi su
Nakit iz 6. i prvih decenija 7. veka poznat je sa kerami~ki tegovi, datovani u {iri vremenski raspon
Cari~inog grada, gde su zabele`eni raznovrsni primer- od 3. do 6. veka (sl. 104). Primerci iz Male Kopa{nice
ci, od kojih se mogu izdvojiti: pojasna kop~a pravo- (kat br. 112)478 i Rujkovca (kat. 202.51, sl. 104a) su
ugaone osnove, sa okvirom u obliku slova U, kvadrat- kupastog oblika, iz Retkocera (kat. 199.24, sl. 104b)
nog preseka,470 koja ukazuje na tradiciju iz 5. veka, i Rafune (kat. 45.1, 2, sl. 104c, d) su piramidalni, dok
plo~asta bronzana kop~a tipa Su~idava,471 bronzana za one iz Leca (kat. 182) i Gazdara (kat. 173) nema
plo~asta kop~a tipa Salona-Histrija,472 pojasna bron- bli`ih opisa. Osim njih, za tkanje su kori{}eni i pr{-
zana kop~a ovalnog oblika, sa su`enjem na mestu ljenci za vreteno, na|eni na nekropoli i u naselju u
oslonca trna i pravougaonim dr`a~em kru`nog prese- Maloj Kopa{nici (kat. 112)479 i na Skobalji} gradu
ka. Ove kop~e predstavljaju tipove uobi~ajene za 6. i (kat. 164).480
prvu polovinu 7. veka. Treba pomenuti bronzanu fi-
bulu sa pseudoposuvra}enom nogom, kakve su pro- 470 Bavant, Ivani{evi} 2003, 75, kat. 47.
izvo|ene u Cari~inom gradu, zatim bronzanu fibulu 471 Kondi}, Popovi} 1977, 194, 393, br. 27, T. XI, 2.
u obliku diska, u ~ijem se sredi{tu nalazi kru`ni fa- 472 Vinski 1974, 24, T. XVII, 7.
sung za umetanje poludragog kamena ili staklene pa- 473 Bavant, Ivani{evi} 2003, 58, 76, kat. 50–52.
ste,473 koja ukazuje na vizantijsku tradiciju, i kona~no, 474 Kondi}, Popovi} 1977, 195, 394, br. 32, T. XII, 2; Bavant,
lu~nu fibulu slovensko-pontskog tipa, sa polukru`nom
glavom ukra{enom okastim krugovima, kratkim i Ivani{evi} 2003, 76, 77, kat. 53.
profilisanim lukom i petougaonom nogom sa oka- 475 Bavant, Ivani{evi} 2003, 58.
stim krugovima, na ~ijem je donjem kraju {ematski 476 Kondi}, Popovi} 1977, 198, 397, br. 47, 48, T. XVI, 3,
prikazan izdu`en ljudski lik.474 Ova fibula se uglav-
nom dovodi u vezu sa upadima Slovena, ali nije bila T. XVII, 1.
deo isklju~ivo slovenske no{nje.475 Sa ovog lokalite- 477 Bavant, Ivani{evi} 2003, 77, kat. 55.
ta poti~e i otvorena srebrna narukvica od jednostav- 478 Fidanovski, Cvjeti}anin 2005, 119, T. XII/3.
479 Fidanovski, Cvjeti}anin 2005, 119, T. XII/4; dokumenta-

cija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
480 Joci} 1989, 400; Joci} 1991, 49, 50.

 

 



a bc d

 Kerami~ki tegovi: a) Rujkovac, Kaljaja; b) Retkocer, Ravna njiva;
c, d) Rafuna, Crkvena livada

^esti su i `rvnjevi. Kameni `rvanj kru`nog oblika, (kat. 7), kao ni za rimski alat iz Tulara (kat. 217).488
sa nagla{enim prstenastim obodom (kat. 199.25), po- Iz Grada{nice, sa polo`aja Gradac ili Gradi{te (kat.
znat je iz Retkocera. Jedan primerak je na|en u kasno- 76), poti~e gvozdena sekira, iz korita reke Jablanice
anti~kom-ranovizantijskom sloju na Skobalji} gradu (kat. 37) gvozdena alatka sa dva kraka na jednoj i
(kat. 164), kao i na Mrkonjskom visu (kat. 190.4), za- u{icom na drugoj strani,489 a i iz Ora{ca gvozdeni
jedno sa folisom Justinijana I (kat. 190.1, sl. 80).481 no` duga~ak 14,5 cm (kat. 132).490

Mortarijum poluloptastog oblika tako|e poti~e sa Sa Cari~inog grada je poznat raznovrstan alat i
Mrkonjskog visa (kat. 190.3), ali i sa polo`aja Seli{te pribor. Zna~aj zemljoradnje potvr|uju slede}i nalazi:
u Jela{nici (kat. 92).482 motika sa prizmati~nom glavom i trapezoidnim se~i-
vom, motika sa dve o{trice na krajevima, kori{}ena za
Va`no je pomenuti da su u Vrbovcu na|ene dve ka- kr~enje zemlji{ta, zatim dvozuba motika491 i motika
mene prese za muljanje gro`|a, koje potvr|uju gajenje sa se~icom, za obradu polja. Tu su dalje kosiri za pod-
vinove loze na ovom prostoru (kat. 58.1, 2, sl. 42).483 rezivanje vo}ki i vinove loze, i kose za prikupljanje

U period 4–6. veka opredeljeno je nekoliko alatki 481 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
sa utvr|enja Kale u Grdelici (kat. 85). To su gvozdena na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
motika (kat. 85.6, sl. 105a), kori{}ena u zemljoradnji, nika kulture u Ni{u.
zatim gvozdena sekira-~eki} (kat. 85.7, sl. 105b) i
gvozdeno dleto (kat. 85.5, sl. 105c) za obradu drveta, 482 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 40, br. 101.
fragmentovan gvozdeni no` (kat. 85.4), kori{}en naj- 483 Kao njihova analogija, mada kru`ne osnove, mo`e se nave-
~e{}e za pripremanje hrane, kao i alatka nejasne na-
mene (kat. 85.8), izdu`enog ovalnog oblika, {uplja sti kamena presa sa Medijane (Petrovi} 1999, 137, sl. 50).
iznutra i su`ena u vidu trna za nasa|ivanje na jednom 484 Pe{i}, Peri} 2001, 276.
kraju.484 Na Hisaru u Leskovcu (kat. 98) na|ena je 485 Stoji}, Pe{i}, Jovi} 2007, 33.
ostava poljoprivrednog alata, datovana u 6. vek. Za 486 Popovi} 1988, 59, 60.
sada u literaturi nema detaljnijeg opisa alatki koje su 487 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 54, br. 50, 51.
u njoj pohranjene.485 488 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.

Na Livadi Stevana Petrovi}a u Lecu slu~ajno je Ivanovi}a, Arheolo{ka nalazi{ta na prostoru sreza Lesko-
na|eno raznovrsno oru|e (kat. 183): srpovi, kosiri, vac I).
raonik, motika, budak i dvozuba motika, koje u lite- 489 S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} isti~u sli~nost ovog pri-
raturi tako|e nije opisano. Sekira-kramp sa istog polo- merka sa ranovizantijskim alatkama na|enim na Cari~inom
`aja (kat. 183.1, sl. 85) datovana je u 6. vek.486 Preci- gradu (Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 40, br. 115).
znijih podataka nema ni za delove kova~kog alata487 490 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 76, br. 170.
iz Dobre Vode, sa lokaliteta Izvor (kat. 6) i Kalkad`ije 491 Popovi} 1990, 270, 271, figs. 176a, b, 177a, b.

 

 



ab c
 Grdelica, Kale, alat (Pe{i}, Peri} 2001, 284, 285, T. XII/3, T. XIII/1, 3)

cerealija.492 Sto~arstvo je sigurno bilo veoma zna~aj- ma}instvo (`rvnjevi, mortarijumi), pravljenje lekova
no u oblasti oko Cari~inog grada, {to je, me|utim, (mortarijumi, palete). Za pripremanje hrane kori{}eni
potvr|eno samo nalazima zvona-klepetu{a i grebena. su no`evi, koji su imali vi{e namena, a za ulep{ava-
Na|ene su i alatke za graditeljsku delatnost (mistrije, nje ~e{ljevi, pincete i palete. Palete su najverovatnije
{estari), zatim oru|e za obradu kamena i drveta (stru- upotrebljavale `ene za drobljenje i me{anje {minke, a
ga~, dleto, bradva). Da su se stanovnici Cari~inog mo`da su slu`ile i za spravljanje lekova.
grada bavili i ribolovom pokazuju nalazi trozupca i
kerami~kih tegova za ribarske mre`e, a na izradu tek- 
stila ukazuju grebeni, tegovi za tkanje i koni~ni ili bi-
koni~ni pr{ljenci. Za obradu ko`e kori{}eni su no`evi Delovi rimskog, odnosno ranovizantijskog naoru`a-
i probojci. Na postojanje radionice za izradu nakita nja poznati su uglavnom zahvaljuju}i slu~ajnim nala-
ukazuje kalup za pravljenje pojasnih garnitura. Na|e- zima, kao i sa malog broja sistematski istra`enih lo-
ni su i `rvnjevi i mortarijumi upotrebljavani u doma- kaliteta. Njihova pojava zabele`ena je u gradovima
}instvu, ali i za spravljanje lekova, kao i pribor za (Cari~in grad, kat. 55), utvr|enjima (Mrkonje, kat.
ulep{avanje (~e{ljevi, pincete i palete).493 190, Rujkovac, kat. 202, Leskovac, kat. 98, Grada{ni-
ca, kat. 76), naseljima i na nekropolama (Mala Kopa-
Na osnovu nalaza iz rimskog i ranovizantijskog {nica, kat. 112), zatim na nalazi{tima koja se vezuju
perioda mo`e se stvoriti slika o privrednim delatno- za rudarsku delatnost (Lece, kat. 183, Ora{ac, kat.
stima na prostoru Leskova~ke kotline. Najrazvijenija 132), kao i na onima neopredeljenog karaktera (Tulo-
je svakako bila poljoprivreda, odnosno zemljoradnja, vo, kat. 152). Konjska oprema poznata je jedino sa
{to potvr|uju motike, dvozube motike, kosiri, kose, Cari~inog grada (kat. 55).
srpovi, budaci i krampovi. S druge strane, na sto~ar-
stvo upu}uju zvona-klepetu{e i zupci grebena sa Ca- Izdvajaju se dve pouzdano datovane celine, loka-
ri~inog grada. I obrada ko`e (no` za ko`u, probojac) i litet Kamenitica u Maloj Kopa{nici (kat. 112), sa pri-
vune (grebeni, tegovi za tkanje i koni~ni ili bikoni~ni mercima naoru`anja opredeljenim u period 2–4. ve-
pr{ljenci) bila je zna~ajna delatnost stanovnika. Pre- ka, i Cari~in grad, sa materijalom datovanim u 6. i
se iz Vrbovca pokazuju da je pravljeno vino i da je
gajena vinova loza. Za privredu Leskova~ke kotline u 492 Popovi} 1990, 278, figs. 185, 186; Bavant, Ivani{evi} 2003,
tom vremenu, naro~ito na krajnjem zapadu, u oblasti 57, 66–68.
Leca, posebno je bilo va`no rudarstvo, potvr|eno i na-
lazom rudarske alatke u ovom selu. O obradi metala 493 Bavant, Ivani{evi} 2003, 57, 58.
govore delovi kova~kog alata iz Dobre Vode. Treba
pomenuti i opremu za ribolov (tegovi za mre`e), za do-

 

 



a

bc d  Cari~in grad,
e f delovi naoru`anja

po~etak 7. veka (sl. 106). Osim toga, evidentirani su gvozdeno koplje sa tulcem (kat. 202.50), du`ine oko
i pojedina~ni nalazi sa drugih lokaliteta, uglavnom iz 25 cm, sa vrhom u obliku lovorovog lista,499 a sa Li-
ranovizantijskog perioda. vade Stevana Petrovi}a u Lecu (kat. 183) koplje, o
kojem nema bli`ih podataka.500 Isti je slu~aj i sa vrhom
Na nekropoli u Maloj Kopa{nici (kat. 112), u gvozdenog koplja i strelicom iz utvr|enja u Grada{-
grobovima su na|eni bojni no`evi i, re|e, ma~evi,494 nici (kat. 76), gde je slu~ajno na|en rimski (2–3. vek)
a u gra|evinskom kompleksu isto~no odavde gvozde- i ranovizantijski novac (primerak Justinijana I).501
ni vrh strele listolikog oblika sa trnom, kvadratnog pre- Gvozdene strelice sa trnom za nasa|ivanje sa Mr-
seka, dimenzija 8 x 1,6 cm.495 konjskog visa (kat. 190.2)502 i iz Ora{ca, sa polo`aja

Sa Cari~inog grada treba pomenuti: gvozdeni ma~, 494 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
namerno savijen na dva mesta, sa uzanim {titnikom i 495 Fidanovski, Cvjeti}anin 2005, 107, kat. 55, T. XIII, 6.
rukohvatom koji se zavr{ava alkom,496 vrh gvozdenog
koplja romboidnog oblika, sa duga~kim koni~nim tul- Za tipologiju vrhova strela listolikog oblika videti: Vujovi}
cem (sl. 106e), vrh koplja sa {irokim listom, plasti~nim 1998, 112–116.
zaobljenim rebrom i koni~nim tulcem (sl. 106f), vrh 496 Deroko, Radoj~i} 1950, 137, sl. 39; Kondi}, Popovi}
gvozdenog koplja u obliku romba koji se zavr{ava 1977, 210, 405, br. 90, T. XXVII, 4.
duga~kim {iljkom kvadratnog preseka, i ima tulac sa 497 Kondi}, Popovi} 1977, 210, 211, 406, br. 95, T. XXVII, 1.
oja~anim korenom,497 vrhove strelica od gvo`|a, u 498 Bavant 1990, 229, 233, 234, nos. 237–242, 257; Bavant,
vidu romba, trapezastog preseka, sa oja~anom bazom Ivani{evi} 2003, 71–74, kat. 36–40, 42–45.
i trnom kru`nog preseka (sl. 106b), kao i vrhove gvoz- 499 Analogije: Cari~in grad (Kondi}, Popovi} 1977, T. XXVII,
denih strelica sa tri pera i trnom kru`nog preseka (sl. 96; Bavant 1990, pl. XL,246); Bregovina (Jeremi}, Milin-
106c, d). Sa ovog lokaliteta poti~u i pozla}ene bakar- kovi} 1997, 222, Abb. 30/d); Viminacijum (Ivani{evi}, Ka-
ne spone {lemova Baldenhajm tipa, zatim gvozdene zanski, Mastykova 2006, 38, tip 14.3.1, fig. 22. 1–6).
plo~ice oklopa, gvozdeni umbo {tita (sl. 106a) i ko{ta- 500 Sekira-kramp sa istog lokaliteta, na osnovu natpisa Bene-
na oplata luka. Od konjske opreme, ovde su na|ene natus, opredeljena je u 6. vek (Popovi} 1988, 59, 60).
`vale od gvo`|a.498 501 Krasovski 1930, 205, 206.
502 Neobjavljeno.
Na nekoliko lokaliteta su delovi naoru`anja na-
|eni slu~ajno. Iz utvr|enja Kaljaja u Rujkovcu poti~e

 

 



 Leskovac, Hisar, plo~ica od slonova~e
(Stoji}, Pe{i}, Jovi} 2007, 33)

 Cari~in grad, poklopac kutije od slonove kosti

Rudinje ili Sasi (kat. 132),503 pripadaju tipu pljosna- perle od kosti, kockica za igru i ko{tana igla.507 U 4.
tih strelica deltoidnog oblika, sa tulcem.504 Dve gvo- vek opredeljena je fragmentovana plo~ica od slonova-
zdene trobride strelice poznate su iz Tulova, sa loka- ~e, sa natpisom REDDETA (sl. 107),508 na|ena na Hi-
liteta Slani{te ili Tursko groblje (kat. 152).505 saru u Leskovcu (kat. 98.7). Sa ovog lokaliteta poti-
~u i predmeti od kosti i roga datovani u 6. vek, me|u
Na prostoru Leskova~ke kotline uglavnom je na- kojima se izdvaja pisak ili pi{taljka od vrha roga, sa
la`eno rimsko ofanzivno oru`je (koplja, strelice, ma~, kru`nim otvorom na jednoj i koso zase~enim otvorom
bojni no`evi), zatim kratki refleksni lukovi (samo na na drugoj strani, ukra{en urezanom mre`astom trakom
Cari~inom gradu) i trorepe strelice nomadskog pore-
kla, koje su ~inile deo naoru`anja vizantijske vojske. 503 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 76, br. 170.
Od defanzivnog oru`ja treba pomenuti plo~asti oklop 504 Analogije: Viminacijum (Ivani{evi}, Kazanski, Mastykova
sa Cari~inog grada, koji su koristili Vizantinci i Sasa-
nidi, zatim {titove sa umbom, upotrebljavane na {iro- 2006, 40, fig. 23.9–23); Invilino Ibligo, 5–7. vek (Bierbrauer
kom prostoru od Istoka do merovin{kih zemalja, i 1987, 170, T. 59/8), Cari~in grad ([pehar 2010, 131).
{lemove sa sponama tipa Baldenhajm. Njihov proto- 505 Pavlovi}, Kosti} 1980, 359; Ercegovi}-Pavlovi}, Ko-
tip su sasanidski {lemovi, a nalazi iz Cari~inog gra- sti} 1988, 83, br. 249.
da, Herakleje Linkestis i Nova pokazuju da su bili sa- 506 Bavant, Ivani{evi} 2003, 58.
stavni deo opreme vizantijskih oficira.506 507 Fidanovski, Cvjeti}anin 2005, 83, 85.
508 Stoji}, Pe{i}, Jovi} 2007, 33.
 509 Bogdanovi}, Joci}, Popovi} 1995, 15, T. III/5, 6.
510 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 86, 87, br. 268; Jo-
Zbog nedovoljne istra`enosti, iz oblasti Leskova~ke ci} 1989, 400; Joci} 1991, 49, 50.
kotline poznat je mali broj predmeta od kosti i roga, 511 Bavant, Ivani{evi} 2003, 78, 79, kat. 57–60.
i to samo sa lokaliteta na kojima su sprovedena son- 512 Kondi}, Popovi} 1977, 187, 387, br. 2, T. II; Bavant,
da`na ili sistematska arheolo{ka iskopavanja. Ivani{evi} 2003, 59, br. 1.
513 Metzger 1984, 155–158; Bavant, Ivani{evi} 2003, 59, 60,
Najstariji su nalazi sa nekropole spaljenih pokoj- 79, kat. 2, 61.
nika iz 2–4. veka u Maloj Kopa{nici (kat. 112). To su 514 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.

 

 



pri vrhu (kat. 98.8).509 U kasnoanti~kom-ranovizan- nosti ove oblasti. Uvid u ve}u koli~inu staklenog ma-
tijskom sloju na Skobalji} gradu (kat. 164) otkriveni terijala, gde se pre svega misli na posude, omogu}en
su ko{tani i kerami~ki pr{ljenci za vreteno i o{te}ena je zahvaljuju}i arheolo{kim iskopavanjima tipolo{ki
ko{tana igla.510 razli~itih nalazi{ta: rimskog naselja i nekropole u
Maloj Kopa{nici (kat. 112), sa raznovrsnim formama
Ko{tani predmeti iz 6–7. veka naj~e{}i su na Ca- staklenih posuda koje su datovane u 2–4. vek (sl. 109),
ri~inom gradu (kat. 55). Izme|u ostalih, to su ko{tane i Cari~inog grada (kat. 55), gde je zabele`en znatan
dr{ke ukra{ene urezanim linijama, zatvara~i za torbi- broj primeraka iz 6–7. veka (sl. 110). Velika koli~ina
ce u vidu izdu`ene plo~ice zaobljenih krajeva, na ko- ulomaka prozorskog stakla evidentirana je jedino na
jima je izvedena po jedna perforacija, i dvoredi ~e- Cari~inom gradu. Neuporedivo manji broj na|en je na
{ljevi.511 Svakako treba pomenuti ruku u polo`aju nekolicini lokaliteta, tokom kratkotrajnih istra`ivanja
blagoslova, izra|enu od slonove kosti, du`ine 8,4 cm, sonda`nog karaktera, zatim rekognosciranjem poje-
~ija je donja strana neobra|ena, dok je gornja probu- dinih polo`aja ili slu~ajno, naj~e{}e u utvr|enjima.
{ena, pa se mo`e zaklju~iti da je bila pri~vr{}ena za Osim pomenutih nalaza, treba pomenuti i narukvice,
neki nosa~, odnosno da predstavlja deo statue ili re- perle, tesere, sirovinu i staklenu zguru.
ljefa (?).512 Tu je i poklopac kutije od slonove kosti,
sa reljefnim prikazom jednog od Hristovih ~uda (sl. Najranije posude od stakla iz rimskog perioda po-
108), kao i frula od duga~ke i tanke izdubljene kosti, ti~u sa nekropole Kamenitica u Maloj Kopa{nici (kat.
sa pet rupa.513 Sa Cari~inog grada poti~u i brojni po- 112, sl. 109). U do sada publikovanoj gra|i izdvojene
lufabrikati od ro`ine.514 su: boca ravnog oboda, levkastog vrata, niskog zaob-
ljenog recipijenta i prstenastog dna, datovana u 3. i
 po~etak 4. veka, pehar prstenasto zaobljenog, ceva-
stog oboda, cilindri~nog recipijenta i prstenaste stope,
Nalazi rimskog, kasnoanti~kog i ranovizantijskog sta- od bezbojnog stakla, iz 3–4. veka, kao i vretenasti bal-
kla u Leskova~koj kotlini posvedo~eni su na malom samarijum prstenastog oboda, dugog cevastog vrata,
broju lokaliteta, {to je posledica nedovoljne istra`e- izdu`enog vretenastog recipijenta i zaobljenog ili
udubljenog dna, od stakla maslinastozelene boje, iz

bc

 Mala Kopa{nica, Kamenitica, staklene posude
a (dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu)

 

 



 Cari~in grad, nalazi od stakla

 

 



4. veka.515 Produkcija ovih posuda vezuje se za 3. i 4. cije, Nikopolj, Novae, Iatrus–Krivina, Golemanovo
vek i uglavnom se pripisuje italsko-galskim, odnosno kale, Sadovsko kale i dr.).523 Iako su ekonomska i
kelnsko-rajnskim radionicama.516 Osim posuda, pri- politi~ka zbivanja od 5. do 7. veka uticala i na pro-
lozi u grobovima bile su i narukvice i perle od stakle- dukciju stakla, hemijske analize uzoraka sirovine sa
ne paste,517 kao i kristali stakla. Sa ovog lokaliteta, Cari~inog grada pokazale su da je njihov sastav sli~an
ali iz naseobinskog dela, poti~u ulomci staklenih po- kao kod rimskog stakla, {to zna~i da je u proizvodnji
suda razli~itog oblika. To su naj~e{}e cilindri~ni, zvo- nastavljena rimska tradicija.524
nasti, koni~ni, kupasti i poluloptasti pehari ili ~a{e,
ali su zabele`eni i fragmenti cilindri~ne boce sa dve Staklo iz ranovizantijskog perioda poznato je i sa
dr{ke, zatim dna pehara i delovi posuda ukra{enih drugih lokaliteta u Leskova~koj kotlini, a pre svega
bru{enjem.518 U isti period opredeljena je i staklena iz utvr|enja. To su posude sa Hisara u Leskovcu (kat.
boca sa nekropole na ]eramid`inici u Vlasotincu (kat. 98), prozorsko staklo sa Skobalji} grada (kat. 164),
243), izra|ena od stakla svetloplave boje, koja ima stopa staklenog pehara i delovi prozorskih okana iz
levkast obod, cilindri~an vrat, dve dr{ke i blago udu- Gornjeg Brijanja (kat. 11), zatim fragmenti iz Gornje
bljeno dno (kat. 243.8).519 Loko{nice (kat. 73), o kojima nema bli`ih podataka,
kao i ve}i broj ulomaka posuda sa utvr|enja na polo-
Upoznavanje sa materijalom iz 6–7. veka omogu- `aju Prokop – Rimski grad u Zlati}evu (kat. 244).
}ava Cari~in grad (kat. 55), gde su mnogobrojni sta-
kleni nalazi veoma raznovrsni, od posuda, prozorskih 
okana, tesera, do sirovine i otpadaka koji direktno
ukazuju na proizvodnju stakla (sl. 56, 110).520 Iz ob- Prema materijalu od kojeg su izra|ene, mogu se iz-
javljene gra|e se vidi da su najzastupljeniji pehari na dvojiti kerami~ke, bronzane i staklene lampe.525 Naj-
stopi, zatim boce i lampe za polikandila, mahom iz ~e{}i su primerci od keramike, sa razli~ito oblikova-
jednobrodne crkve, kompleksa episkopske bazilike nim recipijentom. U ve}em broju su evidentirani u
sa krstionicom na Akropolju i iz gra|evina u jugoza- Maloj Kopa{nici (2–4. vek) i na Cari~inom gradu
padnom delu Gornjeg grada.521 Brojne stope su tipi~- (6–7. vek), ali njihovo prisustvo nije zanemarljivo ni
ne za pehare `u}kastozelene, svetlozelene, plave i tir- na lokalitetu Gradac u Konopnici (3/4–6. vek).
kizne boje. Me|u njima su i primerci sa cilindri~nom,
ponekad tordiranom stopom, fiksiranom za diskoid- Kerami~ke lampe ili `i{ci su gotovo naj~e{}i grob-
nu, ravnu ili blago koni~nu bazu. Mo`da su bili upo- ni prilog na nekropoli u Maloj Kopa{nici (kat. 112).
trebljavani za pi}e ili kao pehari-lampe. ^esti su i de- Po{to su veoma lo{e pe~ene i bez tragova kori{}enja,
lovi boca sa sferi~nim telom, dugim cilindri~nim pretpostavlja se da su izra|ene samo za potrebe po-
vratom i manje ili vi{e levkasto izvijenim obodom,
ukra{eni apliciranim staklenim nitima na vratu i tra- 515 Ru`i} 1994, 13, 32, 43, kat. 35, 455, 673.
kama na telu. Od lampi su uglavnom o~uvani donji 516 Fidanovski, Cvjeti}anin 2005, 79.
delovi sa konveksnim zavr{etkom, od zelenog, `u}- 517 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
kastog, plavi~astog, tirkiznog ili bezbojnog stakla. 518 Fidanovski, Cvjeti}anin 2005, 79, 105, T. XII, 5–9, T.
Na|ene su male dr{ke posuda koje su slu`ile kao
lampe i bile su zaka~ene za jednostavne nosa~e. Te- XIII, 1, 2, 4, 7, 8, 10.
sere, kojih je tako|e veliki broj, ponekad su oblo`e- 519 Ru`i} 1994, 16, br. 80, I/5, b, T. VII/2–4.
ne zlatnom folijom. Sa Cari~inog grada poti~e i znat- 520 Drauschke, Greiff 2010, 25.
na koli~ina prozorskih okana, prose~ne debljine 521 Kondi}, Popovi} 1977, 419, br. 182–187 pl. 35, 1, 2; Du-
izme|u 2 i 5 mm. Posebno su zanimljivi nalazi koji
ukazuju na lokalnu proizvodnju stakla, kao {to su, pre val, Jeremi} 1984, 139–142, figs. 145–150; Bavant 1990,
svega, komadi sirovine, tako|e zelene, `u}kastozele- 208–212, nos. 90–123, pls. XXXII, XXXIII.
ne (sl. 56), tirkizne i plave boje. Materijal sa Cari~i- 522 Stamenkovi} 2009, 189–195.
nog grada tipolo{ki je veoma sli~an primercima sa 523 Drauschke, Greiff 2010, 34, 35; Drauschke, Greiff 2010a,
drugih lokaliteta ju`no od Dunava, datovanim u pe- 56–59.
riod od 4. do 6. veka (Vrsenice,522 teritorija Dalma- 524 Drauschke, Greiff 2010a, 64, 65.
525 Staklene lampe su pomenute u odeljku o staklu.

 

 



ab
 Konopnica, Gradac, kerami~ke lampe

grebnih rituala. Uglavnom su kru`ne forme, sa rav- otvora na disku ima plasti~ne bobice. Na dnu recipi-
nim ili blago udubljenim diskom i malim otvorom za jenta nalazi se okrugli pe~at sa plasti~nim bobicama.
ulje. Imaju {ire ili u`e rame, kratak kljun i trakastu Ornamentisane svetiljke iz Konopnice vezuju se za
dr{ku koja prelazi preko oboda, i nisu ukra{ene.526 maloazijsku produkciju. Lampe ovog oblika naj~e{}e
Napravljene su od gline sa primesama veoma sitnih se opredeljuju u 5. vek, a primerci ne{to lo{ijeg kva-
zrnaca liskuna ili peska, a pe~ene su u tonovima cr- liteta mogu se sresti i u 6. veku.530 Lj. Bjelajac pred-
vene, sive i mrke boje. Njihove forme karakteristi~ne la`e ne{to {ire datovanje i smatra da se najpre javljaju
su za lokalnu produkciju u 2, 3. i 4. veku.527 Za raz- kao import iz Male Azije, a kasnije, od kraja 4. do 7.
liku od lampi iz grobova, primerak iz naselja je na ra- veka, i kao lokalne imitacije.531
menu ornamentisan cikcak linijom.528
Sa polo`aja Kale u Grdelici poti~e kerami~ki `i`ak
Sa utvr|enja Gradac u Konopnici (kat. 231) poti- (kat. 85.9) kru`nog oblika, sa plasti~no izvedenim or-
~e sedam kerami~kih `i`aka (kat. 231.1–7). ^etiri namentom na ramenu, u vidu niza naizmeni~nih kon-
(kat. 231.1–4) imaju kru`ni recipijent, veliki ulegnut centri~nih krugova i stilizovane kapljice. Predstavlja
disk, usko i neukra{eno rame i mali kljun (kat. 231.1, lokalnu interpretaciju severnoafri~kih lampi sa hri-
sl. 111a). Izra|eni su od gline sa primesama sitnozrnog {}anskim motivima na disku.532
peska, sitnih kamen~i}a i liskunskog praha, crvenka-
stomrke i mrkosive boje pe~enja. Analogije za ovaj Kerami~ke lampe sa Cari~inog grada klasifiko-
tip lampi mogu se na}i u Maloj Kopa{nici.529 Preo- vane su u pet grupa: A – lampe ra|ene u tradiciji ra-
stale tri lampe (kat. 231.5–7) su ornamentisane, od nog Carstva (sl. 112a), B – imitacije lampi od bronze
gline sa primesama sitnozrnog peska, sitnih kamen- (sl. 112b), C – lampe iz Male Azije (sl. 112c), D –
~i}a i liskunskog praha, sive i svetlocrvene do mrko- lampe iz Afrike i E – veoma velike, ru~no pravljene
crvene boje pe~enja. Jedan primerak (kat. 231.5) je lampe (sl. 112d). Prvu grupu ~ine primerci koji su
prevu~en crvenomrkom prevlakom. Ima rame ukra{e-
no plasti~nim bobi~astim ornamentima (motiv gro`|a); 526 Fidanovski, Cvjeti}anin 2005, 83, T. I, 2; 85, T. I, 4; 87,
dr{ka i disk su `lebljeni, a dno je prstenasto profilisa- T. II, 5; 89, T. II, 1; 91, T. III, 5; T. II, 2; 93, T. IV, 7; 95.
no, sa plasti~no izvedenim motivima u vidu kru`i}a i
linija. Kod drugog primerka (kat. 231.6) rame je de- 527 Pe{i} 2010, 50.
korisano cikcak linijom i plasti~nim bobi~astim orna- 528 Fidanovski, Cvjeti}anin 2005, 105, kat. 39, T. XII, 11.
mentom (motiv vinove loze), a disk je ulegnut i `le- 529 Fidanovski, Cvjeti}anin 2005, 83, T. I, 2.
bljen. Rub oko otvora na disku tako|e ima plasti~ne 530 Jovanovi} 1976, 71, 72.
bobice. I na tre}em ornamentisanom `i{ku (kat. 231.7, 531 Bjelajac 1990, 187.
sl. 111b) rame je ukra{eno plasti~nim bobicama i li- 532 Jovanovi} 1976, 70, sl. 13; Pe{i}, Peri} 2001, 284, T.
nijama, disk je ulegnut i `lebljen, a prstenasti rub oko
XIII/4; analogije: Cari~in grad (Bjelajac 1990, pl. XXII/9).

 

 



ab

c d
 Cari~in grad, kerami~ke lampe

svojim karakteristikama i na~inom izrade bliski oni-  Leskovac, okolina, bronzani sve}njak
ma iz 4. veka. Gle|osani `i{ci ovalnog oblika su do-
minantan tip u 4. veku u Sirmijumu, Singidunumu,
Naisu i Romulijani i ukazuju na kontinuitet u regio-
nalnoj proizvodnji od 4. do 6. veka. Drugoj grupi pri-
padaju lampe jednostavne izdu`ene forme, koje gle-
|osanom povr{inom imitiraju metalne primerke iz
istog perioda. Verovatno je re~ o lokalnoj proizvod-
nji. Tre}u, najve}u grupu ~ine `i{ci iz Male Azije, ka-
rakteristi~ni za poznorimski i protovizantijski period.
Veoma su prisutni, i to najpre kao import iz Male
Azije, a zatim, od kraja 4. do 7. veka, u vidu lokalnih
imitacija. Glina od koje su napravljeni primerci sa
Cari~inog grada i uo~ene gre{ke u izradi ukazuju na
lokalnu produkciju. Ve}ina ovih lampi ukra{ena je
malim bobicama, {to se javlja jo{ od 3–4. veka. U 5.
veku, lampe dekorisane na ovaj na~in ~esto izme|u
diska i kljuna imaju ornament u vidu palmete, koju u
drugoj polovini 6. veka zamenjuju jednostavni urezi.
^etvrta grupa obuhvata lampe iz Afrike, sa bogatom
dekoracijom na disku i ramenu. Ove lampe nastale su

 

 



u radionicama severne Afrike u 4. veku, a proizvo|e- osnovu koje se mo`e ste}i potpuniji uvid u karakter
ne su do 6, pa ~ak i 7. veka. Pro{irile su se naro~ito materijala iz vi{e epoha. Stoga }e keramika ovde biti
prema Gr~koj i Italiji, gde su izra|ivane i prili~no razmatrana na osnovu odlika koje iskazuje na tri re-
verne kopije. Poslednju grupu ~ine velike posude ko- prezentativna nalazi{ta: na rimskoj nekropoli u Maloj
ri{}ene kao lampe. Ra|ene su rukom, a datuju se u Kopa{nici (kat. 112), iz 2–4. veka,534 u utvr|enju Ka-
prve decenije 7. veka.533 le u Grdelici (kat. 85), iz razdoblja od 2. do 6. veka, i
iz va`nog i nadaleko poznatog urbanog centra iz 6–7.
Treba pomenuti i bronzani sve}njak cilindri~nog veka, Cari~inog grada (kat. 55).
oblika, iz okoline Leskovca (kat. 101.11). Njegovu
sredinu nagla{avaju tri spojena rebra, dok su obe po- Oblici posuda iz Male Kopa{nice potvr|eni su na
lovine ukra{ene tanjim kanelurama. Krajevi sve}nja- mnogim nekropolama iz rimskog perioda (Skupi, Vi-
ka su zvezdasto profilisani (sl. 113). minacijum, Singidunum, Gomolava, Sase, Emona, Pu-
la i dr.), kao i u naseljima iz 2, 3. i 4. veka, na prosto-
 ru centralnog Balkana (Singidunum, Ulpijana, Pontes,
u Donjoj Panoniji i dr.).535 Re~ je prete`no o posuda-
Kerami~ki materijal sa prostora Leskova~ke kotline, ma za serviranje hrane ({olje, pehari, zdele, tanjiri),
obuhva}en ovom prilikom, u hronolo{kom smislu pri- koje su relativno grube fakture, u tonovima crvene,
pada vremenu rimske dominacije, zatim kasnoanti~- sive i sivomrke boje (sl. 114). Ve}ina je izra|ena na
kom i ranovizantijskom periodu. U ve}ini slu~ajeva, vitlu, a samo nekoliko je oblikovano rukom. Uglav-
ulomci posuda evidentirani su tokom rekognoscira- nom su veoma lo{eg kvaliteta, sa povr{inom koja se
nja ili su na|eni slu~ajno, pa je samo na malom broju ljuspa i otire, pa se sti~e utisak da su pravljene samo
lokaliteta poznat kontekst njihovog nalaza. Ipak, na za potrebe sepulkralnog kulta, a ne za upotrebu u do-
tri nalazi{ta, razli~ita u pogledu funkcije i hronologije, ma}instvu. Najbrojniji su pehari i {olje (sl. 114a–d),
otkrivena je znatna koli~ina kerami~kog posu|a, na zatim zdele (sl. 114e) i tanjiri, pri ~emu se svi javljaju
u ve}em broju varijanti izdvojenih prema profilaciji.

ab

c

d e

 Mala Kopa{nica, Kamenitica, kerami~ke posude
(dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu)

 

 



a c
b

 Leskovac, Hisarski kanal, kerami~ke posude

Uz to, uo~ene su i zdele-tanjiri tipa Kernos, koje se tlocrvenim i narand`astim premazom. Pojedine posu-
vezuju za tra~ki kulturni krug. Za razliku od pomenu- de imaju maslinastu ili tamnomrku gle|.542 Kod lona-
tih nekropola sa teritorije Gornje Mezije, gde kao pri- ca i zdela ~este su forme sa koso razgrnutim obodom,
lozi u grobovima dominiraju kr~azi, u Maloj Kopa- na kome se nalaze plitki `lebovi.543
{nici su naj~e{}i pehari i {olje. Ova osobenost
materijalne kulture mo`da govori o prili~noj o~uva- Stratifikovan kerami~ki materijal, opredeljen u
nosti autohtonih elemenata.536 period od 3. do 6. veka, poti~e i sa Hisara (kat. 98)544

Nedaleko od Male Kopa{nice, na utvr|enju Kale 533 Bjelajac 1990, 187, 188.
u Grdelici (kat. 85), sonda`na arheolo{ka iskopava- 534 Za detaljniju tipologiju kerami~kog materijala i analogije
nja pru`ila su uvid u kerami~ki materijal iz perioda od
2. do 6. veka. Kao najstarije izdvajaju se dve zvonoli- videti: Pe{i} 2005, 37–83.
ke amfore iz 1–2. veka, importovane iz severne Itali- 535 Pe{i} 2010, 49.
je. Obe imaju finu fakturu, pri ~emu je jedna crvene 536 Pe{i} 2005, 56, 57.
boje i ugla~ane povr{ine, dok je druga svetlomrka, sa 537 Pe{i}, Peri} 2001, 274, T. V/1,2; analogije: Cari~in grad
beli~astom engobom.537 Odavde je poznat i fragment
lonca fine fakture i sive boje pe~enja, opredeljen u 2–3. (Bjelajac 1996, sl. I/1–4); Singidunum (Nikoli}-\or|evi}
vek.538 Iz istog je vremena i tanjir koni~nog oblika, 2000, 118, 119, tip V/3).
sivomrke boje pe~enja, sa crnim premazom.539 Takav 538 Pe{i}, Peri} 2001, 273, T. III/1; analogije: Ulpijana
oblik je zabele`en i me|u grobnim prilozima u Maloj (Fidanovski 1990, T. 25, sl. 4); Donja Panonija (Brukner
Kopa{nici. Kerami~ke posude iz 3–4. veka posvedo- 1981, T. 103/5); Singidunum (Nikoli}-\or|evi} 2000, 78,
~ene su jednim kuhinjskim loncem i nekolicinom kr~a- 79, tip II/31).
ga, od kojih jedan ima narand`asti premaz. Iz isto~no- 539 Nikoli}-\or|evi} 2000, 115, 116, tip III/53.
mediteranskih proizvodnih centara poti~u amfore ~iji 540 Pe{i}, Peri} 2001, 274, T. IV/3, T. V/2–6.
su vrat ili cela povr{ina ukra{eni kanelurama.540 Ana- 541 Bjelajac 1990, pl. XXI.
logije za ove primerke, datovane u 4–6. vek, nalaze se 542 Pe{i}, Peri} 2001, 283, T. VIII/1–4.
na dunavskom limesu, kao i u Gamzigradu i Cari~inom 543 Pe{i}, Peri} 2001, 283, 284, T. IX, X, XI/6; analogije:
gradu.541 S obzirom na nedostatak konteksta, pitosi Hisar u Leskovcu (Bogdanovi}, Joci}, Popovi} 1995, T.
sa utvr|enja u Grdelici mogu se tek okvirno opredeli- II), Skobalji} grad (Joci}, Jankovi} 1987, 65, T. II), Cari-
ti u vremenski raspon od 2. do 6. veka. Najprisutniji ~in grad (Kondi}, Popovi} 1977, sl. 127; Bjelajac 1990,
oblici kerami~kih posuda iz 6. veka su lonci dobre pl. VIII, XIII, XVI) i Gamzigrad (Jankovi} 1983, 124, 125,
fakture, sivomrke i crvene boje pe~enja, sa sivim, sve- sl. 96–98).
544 Joci} 2005, 193, br. 9, sl. na str. 193. Materijal je izlo`en
u vidu nabrajanja tipova kerami~kih posuda iz ranovizan-
tijskih jama (lonci, poklopci, kr~azi, amfore i pitosi).

 

 



 Medve|a, nepoznati lokalitet, kr~ag
 Vlasotince, ]eramid`inica, amfora

i iz Hisarskog kanala (kat. 99) u Leskovcu. Od slu- stog trbuha i istaknutog prstenastog dna, izra|en od
~ajno na|enih primeraka rimske grn~arije, to su kr~ag gline sa primesama krupnozrnog peska i liskuna, crve-
izdu`enog bikoni~nog recipijenta, datovan u 3. vek, i ne boje pe~anja (kat. 69.1, sl. 118a).549 U Ma}edon-
tri cele posude, jedna zdela (kat. 99.1, sl. 115a) i dva
pehara, iz 3–4. veka (kat. 99.2, 3, sl. 115b–c).545 545 Joci} 2005, 193, br. 9, sl. na str. 193; dokumentacija Na-
rodnog muzeja u Leskovcu.
Treba ista}i da nije zanemarljiv ni broj slu~ajnih
nalaza iz ovog vremena. Jo{ jedan kr~ag bikoni~nog 546 Rajkovi} 1996, 274.
tela, sa tragovima zelenkastomaslinaste gle|i, poznat je 547 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
iz Medve|e (kat. 189.1, sl. 116),546 a nedaleko odavde,
u Retkoceru (kat. 199), na|eno je jo{ nekoliko uloma- na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
ka lonaca, tanjira i pitosa (kat. 199.9–19).547 Amfora nika kulture u Ni{u.
blago izvijenog oboda, uskog i visokog vrata, sa bla- 548 Joci} 2003, 53.
go narebrenim trbuhom i dve dr{ke, poti~e iz jednog 549 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
groba u Vlasotincu (kat. 243.3, sl. 117),548 a dva pe- 550 Pavlovi}, Kosti} 1984, 515.
hara i jedna {olja zabele`eni su pored rimskog okna 551 Rajkovi} 1996, 273, 274.
u Lecu (kat. 181.7–9). Slu~ajni nalaz poklopca sive 552 Kanic 1985, 343, Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988,
do `u}kaste boje pe~enja posvedo~en je u Rafuni 95, br. 185.
(kat. 46.1). 553 Gara{anin M. i D. 1951, 16; dokumentacija Narodnog
muzeja u Leskovcu
Na velikom broju lokaliteta slu~ajno su na|eni 554 Dokumentacija projekta Sistematsko rekognosciranje op{ti-
isklju~ivo pitosi koji su, zahvaljuju}i numizmati~kom na Bujanovac, Pre{evo i Medve|a Zavoda za za{titu spome-
materijalu, opredeljeni okvirno u vreme od 3. do 6. nika kulture u Ni{u.
veka. U okolini Leskovca registrovani su delovi tri 555 Bjelajac 1990, 182, 183.
posude (kat. 101.12–14), a u Gagincu, na lokalitetu 556 Bjelajac 1990, 161–190.
Ravnjak, pitos razgrnutog prstenastog oboda, lopta- 557 Biki}, Ivani{evi}, 2012, 42–44; Biki}: forthcoming.

 

 



cu, na lokalitetu Pod ku}u (kat. 186), tako|e je otkri- Izuzetno bogat kerami~ki materijal iz 6–7. veka
ven veliki pitos, kao i manji sud u fragmentima.550 Iz svakako pru`a Cari~in grad (kat. 55). Posu|e sa ovog
sela Orana (kat. 23) i Sekicola (kat. 47) poti~u nalazi lokaliteta ima posebnu vrednost zbog jasno definisanog
ranovizantijskih pitosa.551 Ovih posuda ima i u Rav- konteksta nalaza i kvalitetnog uzorka. Nezaobilazna
noj Banji (kat. 195),552 Lecu, na lokalitetu Kuline tipologija oblika posuda koju je uradila Lj. Bjela-
(kat. 182.3), Stubli, na polo`aju ]opino lojze (kat. jac,556 zasnovana prevashodno na stratigrafski jasno
26)553 i Barju (kat. 60.1, sl. 118b). U Rujkovcu, na opredeljenom materijalu iz Gornjeg grada, pru`ila je
mestu zvanom Mitrin potok (kat. 204), tako|e su kon- va`an tipolo{ko-hronolo{ki pregled kerami~kih for-
statovani delovi pitosa, kao i fragment tanjira crvene mi sa ovog lokaliteta. To su uglavnom oblici preuzeti
boje pe~enja.554 iz rimske provincijske produkcije, ali stvarani u lokal-
nim radionicama, mada je znatan i broj importovanih
Od 4. veka se uo~avaju zna~ajne promene u ke- tipova, naro~ito kod zdela, tanjira i amfora. Nove ana-
rami~koj produkciji. Te`i se redukovanju oblika po- lize materijala sa nedavno okon~anih istra`ivanja stam-
suda, a ve}a pa`nja se posve}uje njihovoj funkciji. benog kompleksa u Donjem gradu dodatno su osvetli-
Sve potrebe stanovni{tva vremenom su po~ele da zado- le zna~aj importne keramike, ali i karakter kuhinjskog
voljavaju lokalne radionice, dok je importovana ke- posu|a (sl. 119), njegove tipolo{ke i tehnolo{ke odli-
ramika postala malobrojna. Povr{ina posuda naj~e{}e ke, i to sve u kontekstu boljeg sagledavanja privred-
ostaje neukra{ena ili je gle|osana, {to je tako|e imalo nih tokova na prostoru centralnog Ilirika.557
vi{e funkcionalnu nego dekorativnu ulogu. Ranovizan-
tijska keramika se velikim delom oslanjala na grn~ar- Ranovizantijski grn~arski proizvodi su u Lesko-
sku tradiciju iz vremena Carstva. Primat koje su imale va~koj kotlini posvedo~eni na ~itavom nizu lokalite-
radionice terra sigillata-e iz Italije, Galije i Germani- ta, naj~e{}e unutar utvr|enja (Mrkonje, kat. 190,
je u 1, 2. i 3. veku, u 6. veku preuzimaju centri u se- Gornja Loko{nica, kat. 73, Golema njiva, kat. 70, Stup-
vernoj Africi i na isto~nom Mediteranu.555 nica, kat. 149, Gradi{te, kat. 228, Zlati}evo, kat. 244,

a b
 Pitosi: a) Gagince, Ravnjak; b) Barje, nepoznati lokalitet

 

 



ab c
 Cari~in grad, kerami~ko posu|e

Samarnica, kat. 238) ili u naseljima (Ba~evina, kat. 238.2–4). Osim lonaca, prisutni su i pehari, zdele, kr-
31). Naj~e{}i su lonci oblikovani na vitlu, od gline sa ~azi i poklopci, koji su izra|eni od gline sa malo pri-
primesama sitnozrnog ili krupnozrnog peska i malo mesa sitnozrnog peska i liskunskog praha, sive i si-
liskunskog praha, sive, sivomrke, crvenosive do cr- vomrke boje pe~enja (kat. 31.7, 8, 70.2, 3, 73.4–6,
vene boje pe~enja (kat. 31.5, 6, 73.1–3, 149.1–5, 149.6–8, 238.5–7).







 
1.1. Glava mu{karca od mermera (sl. 93)
1. Bojnik, Direktorovo, vila (?) Glava starijeg bradatog mu{karca od fino usitnjenog be-
Lokalitet Direktorovo sme{ten je na severozapadnoj log mermera, koja je pripadala statui ne{to ve}oj od pri-
strani Bojnika, na manjem uzvi{enju u blizini vojnog rodne veli~ine. O{te}enja se nalaze uglavnom na desnoj
aerodroma. Godine 1974, prilikom oranja, na dubini polovini, od kojih je ve}ina nastala prilikom iskopavanja,
od 0,20 m na|ena je glava mu{karca od mermera, a dok je nos odlomljen ranije. Glava po~iva na jakom de-
na povr{ini je uo~en veliki broj fragmentovanih tegu- belom vratu. ^eona kost je veoma nagla{ena, a orbitalni
la i opeka. luci su izuzetno istaknuti. O~i su izra`ene, otvorene, bez
zenice i ro`nja~e. Obrazi su {iroko modelovani i opu{teni.
Na mestu gde se nalazila glava, Narodni muzej u Jagodice nisu nagla{ene. Lice je obraslo sasvim kratkim
Leskovcu i Arheolo{ki institut u Beogradu sproveli maljama, dok je brada na obrazima predstavljena plitkim
su za{titno iskopavanje, koje je trajalo samo dva da- vijugavim kanali}ima, odnosno kratkim ubodima. Brkovi
na. Tom prilikom otvorena je jedna sonda. Nai{lo se se naziru u tragovima. Kratka talasasta kosa sa bradom ~i-
na gra|evinski {ut od maltera, sitnih fragmenata ope- ni celinu.559 Visina glave iznosi 23,5 cm. M. Tomovi} je
ka i tegula sa komadima kre~nog maltera i sitnog datuje u kraj 3. ili po~etak 4. veka. Izra|ena je po uzoru
{ljunka. U severozapadnom delu sonde uo~ena je te- na vladarske portrete iz vremena Prve tetrarhije.560
meljna zona zida od oblutaka i lomljenog kamena,
vezanih kre~nim malterom. O~uvana {irina temelja Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 218
iznosi 0,94 m, a visina 0,55 m. Pro{irenjem sonde ot-
kriven je jo{ jedan zid, paralelan sa prethodnim, ali 2. Bojnik, Seli{te, neopredeljeni lokalitet
blago izvijen, {irok od 0,85 do 0,90 m (sl. 43). U son- F. Kanic pi{e o ostacima rimskog kastela kod Bojni-
di i njenom pro{irenju nije zabele`en pokretan arhe- ka.561 U bele{kama sa rekognosciranja, V. Ivanovi}
olo{ki materijal, koji bi omogu}io datovanje slojeva
i zidova. 558 Gara{anin M. i D. 1951, 143; Ercegovi}-Pavlovi},
Kosti} 1988, 28, br. 3; Joci} 1989a, 289–295.
M. Joci} pretpostavlja da se na ovom mestu nala-
zila villa rustica, a kao argument navodi lu~no obli- 559 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 28, br. 3, sl. na str.
kovan temeljni zid, koji ukazuje na prostoriju sa apsi- 28; Joci} 1989a, 291–293, sl. 1–3; Jovi} 2002, 38, br. 10,
dom, ~estu u rimskim vilama iz 3. veka. Smatra da je sl. 10.
vila verovatno stradala krajem 3. veka, u vreme upada
Gota u oblast Naisa.558 560 Tomovi} 1993, 54, 80, no. 28, figs. 10.1, 12.3.
561 Kanic 1985, 330, 332; Gara{anin M. i D. 1951, 143.

 

 



tako|e navodi da u Bojniku postoje ostaci rimskog 6. Dobra Voda, Izvor, rudarstvo
utvr|enja, koje bli`e vezuje za lokalitet Seli{te, i da U zaseoku Stefanovi}a, na desnoj strani Maga{ke re-
su se tu mogle videti rimske opeke.562 Osim njih, sa ke, lociran je polo`aj Izvor, gde je J. Stefanovi} za-
ovog polo`aja poti~u jedna fibula i sarkofag.563 Da- bele`io ostatke {ljake od prera|ene rude. Tokom re-
nas se, me|utim, ne mogu uo~iti ostaci bilo kakve kognosciranja obavljenog 1985. godine, na povr{ini
fortifikacije u Bojniku. U dokumentaciji Narodnog se nailazilo na komade zgure, delove kova~kog alata i
muzeja u Leskovcu postoji podatak o rimskom srebr- pritesan kamen. S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti}
nom novcu iz Bojnika, bez preciznijeg odre|enja me- ovaj lokalitet opredeljuju u srednjovekovni period.568
sta nalaza. Prema A. Bulatovi}u i S. Jovi}, lokalitet
Seli{te se nalazi preko puta zadru`nog doma u Bojni- 7. Dobra Voda, Kalkad`ije, rudarstvo
ku. Autori pi{u o atipi~noj praistorijskoj keramici sa Polo`aj Kalkad`ije pripada ataru Dobre Vode, ali je
tog prostora.564 bli`e selu Ivanju. Na osnovu konfiguracije terena, re-
kognosciranjem 1985. godine uo~ene su osnove vero-
3. ]ukovac, Kru{kar, vodovod vatno manjih gra|evina. Na povr{ini su konstatovani
Lokalitet Kru{kar se nalazi jugozapadno od sela ]u- komadi zgure i delovi kova~kog alata. Po predanju,
kovca. Prilikom izgradnje bunara nailazilo se na frag- ovde su se nalazile radionice za kovanje i kaljenje
mentovane kerami~ke vodovodne cevi. Tokom reko- metala. Lokalitet je u literaturi protuma~en kao sred-
gnosciranja 1983. godine, S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. njovekovni.569
Kosti} nisu konstatovale povr{inske arheolo{ke nala-
ze na ovom polo`aju.565 8. Dobra Voda, Mali kamen, utvr|enje
Na levoj obali Dobrovodske reke, u neposrednoj blizi-
4. Dobra Voda, Deli voda, akvedukt ni polo`aja Deli vode, di`e se Mali kamen (1.047 m),
Sme{ten je na ogranku Radana, u samom podno`ju jedan od stenovitih visova Radana, na kojem se nala-
Petrove gore, u ataru sela Dobre Vode. Iznad ovog po- ze ostaci manjeg utvr|enja. Na lokalitetu se razaznaju
lo`aja, oko 150 m uzvodno, registrovani su ostaci rim- ostaci bedema i gra|evina, a uo~eni su i fragmenti
skog ili ranovizantijskog akvedukta. Tu je, u steni, opeka, crepova i ranovizantijskih kerami~kih posu-
uo~en otvor, za koji J. Stefanovi} pretpostavlja da pred- da.570 J. Stefanovi} pi{e o gra|evini od kamena, ope-
stavlja rudarsko okno budu}i da su nekoliko stotina ke i maltera, koja je bila pokrivena polucilindri~nom
metara od njega na|eni tragovi gvozdene zgure.566 }eramidom, pretpostavljaju}i da je re~ o crkvi. Delo-
vi pomenute gra|evine rasuti su po strmim padinama
5. Dobra Voda, Drmecki potok, ovog planinskog vrha.571
neopredeljeni lokalitet
Drmecki potok se nalazi na planini Radan, u trouglu 9. Dobra Voda, @upa, radionica
koji ~ine Mali kamen, Strugarski kr{ i Velika loparda. Lokalitet @upa evidentiran je u ataru Dobre Vode, u
Godine 1958, prilikom eksploatacije {ume na Rada- zaseoku Stefanovi}a. Na imanju Stamena Stefanovi-
nu, Jevta Mladenovi} iz sela Dobre Vode nai{ao je na
{iroke pljosnate opeke, pa je, sa dvojicom radnika, po- 562 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V. Iva-
~eo da iskopava ovaj prostor. Na{li su zid od kamena novi}a, Arheolo{ka nalazi{ta na prostoru sreza Leskovac I).
debljine 1 m, „na kome je bila cigla”, a pored njega
fragmente kerami~kih posuda i `i`aka, komade rav- 563 Trajkovi} 1961, 10; Joci} 1989a, 289–295.
nog plavi~astog stakla, ukra{ene raznim linijama u 564 Bulatovi}, Jovi} 2010, 114.
vidu „gran~ica” i sitnim bordurama, kao i predmet od 565 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 89, br. 286.
olova nalik na prese~enu kuglicu, pre~nika 2,5 cm, sa 566 Stefanovi} 2006, 62–64.
otvorom pre~nika od 8 mm u sredini. Ovde su se nala- 567 Stefanovi} 2006, 35, 36.
zili ostaci gra|evine povr{ine 10 x 15 m. Jugoisto~no 568 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 54, br. 51.
od nje, kako bele`i J. Stefanovi}, uo~eni su ostaci jo{ 569 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 54, br. 50.
petnaestak velikih objekata od kamena, cigala i mal- 570 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
tera, pore|anih jedan do drugog.567 571 Stefanovi} 2006, 36.

 

 



}a, u blizini seoskog puta, radnici su nai{li na svod od crepom, ~iji se ulomci mogu na}i na povr{ini. Utvr-
opeke i maltera, koji su tada probili, a ispod njega su |enje je moglo imati dvojaku ulogu: za kontrolu pu-
uo~ili gomilu {irokih pljosnatih opeka. Tokom njiho- teva, s obzirom da je omogu}avalo {iroku vizuru, i za
vog va|enja, konstatovali su pepeo, gar, gorelo ka- za{titu stanovni{tva, jer se nalazi iznad plodne doli-
menje i zemlju, kao i gotovo ugljenisane cigle. Na ne. Prilikom obilaska terena 1977. godine, S. Ercego-
nekim ciglama bio je utisnut `ig sa velikim slovom P. vi}-Pavlovi} i D. Kosti} su na vi{e mesta zabele`ile
U okolini se i danas nalaze ogromne rezerve gline tragove neovla{}enih iskopavanja. Na povr{ini se nai-
dobrog kvaliteta. lazilo na fragmentovane opeke, ulomke stakla, kao i na
velike olovne plo~e pribli`nih dimenzija 1 x 1 m.575
Pre Drugog svetskog rata, Stamen Stefanovi} je M. Gara{anin je u bele{kama naveo podatak iz starog
ovde izorao probojce, vrhove kopalja i strelice, a pri- rukopisnog numizmati~kog inventara Narodnog mu-
likom izgradnje puta, na imanju Despota Jovanovi}a, zeja u Leskovcu, da je na ovom lokalitetu na|en rim-
kraj stare vodenice od koje su ostali samo temelji, na- ski novac cara Maksimijana (383–388).576 Prema ka-
{ao je veliki broj fragmenata kerami~kih posuda. Sa zivanju vlasnika imanja na kome se prostire lokalitet,
ovog lokaliteta poti~e i nekoliko pitosa srednje veli~i- odavde poti~u i primerci bronzanog novca sa oznaka-
ne, koje je usled velikih ki{a izbacila voda. Na osnovu ma M i K. U pitanju su emisije ranovizantijskih foli-
fotografije koju je J. Stefanovi} publikovao,572 jedna sa i polufolisa, kovanih u 6. i 7. veku.577 Osim novca,
strelica je opredeljena u ranovizantijski period. na polo`aju Kale su prona|eni i delovi ranovizantij-
skog naoru`anja (trobride, romboidne i listolike stre-
10. Gornje Brijanje, Crkvi{te ili Dunj~iki, lice i vrh koplja listolikog oblika sa tulcem), oru|e
neopredeljeni lokalitet (sekira, kramp, dleto, probojci), zatim kova~ki alat
Potes Crkvi{te ili Dunj~iki nalazi se u ataru sela Gor- (ka{ika za izlivanje metala), kao i gvozdeni no`evi,
njeg Brijanja, na platou zvanom Kru{ica. Kako navo- fibule, kop~e, deo brave, prsten, `i`ak, pr{ljenci i sto-
di D. \or|evi}, sa ovog polo`aja poti~u arheolo{ki pa staklenog pehara.578 Me|u ovim predmetima po-
nalazi iz ranovizantijskog perioda. Na fotografiji ko- sebno se izdvaja krstoobrazna fibula iz 4–5. veka.
ju je prilo`io u publikaciji, vidi se primerak ranovi- Danas se unutar utvr|enja uo~ava veliki broj rupa na-
zantijskog folisa, kao i dve fibule sa posuvra}enom stalih nelegalnim iskopavanjima. U njima su konsta-
stopom.573 tovani fragmenti ranovizantijskih kerami~kih posuda
i prozorskog stakla.
11. Gornje Brijanje, Kale ili Grgec, utvr|enje
Nalazi{te je sme{teno jugoisto~no od sela Gornjeg 12. Ivanje, Gornje ili Velike livade, akvedukt
Brijanja, u neposrednoj blizini lokaliteta Crkvi{te. Iznad polo`aja Gornje ili Velike livade, u pravcu ka
Le`i na vrhu brda koje sa severne strane uokviruje Borovima, u novije vreme ukopana je kapta`a koja
Pusta reka, a sa ju`ne Kru{ica, koja se u podno`ju se, prema kazivanju me{tana, nalazi na mestu neka-
uliva u Pustu reku. Ve}e utvr|enje na ovom polo`aju da{njeg anti~kog akvedukta. Tu su konstatovani ulom-
prostire se pribli`no u pravcu sever–jug i zauzima ci opeka i crepa, kamen, a u konfiguraciji terena, u
vrh uzvi{enja ~ija je najvi{a ta~ka na 336 m nadmor-
ske visine. Utvr|enju se pristupa sa ju`ne strane, gre- 572 Stefanovi} 2006, 43, 44, 71.
dom koja se spu{ta ka njemu. Ovaj prilaz je oja~an 573 \or|evi} (Georgiadis-Mustakidis) 2009, 9, 17, sl. 3–5.
bedemom, koji se jasno uo~ava u konfiguraciji tere- 574 Filipovi} 1961, 13.
na. Sude}i prema topografskim odlikama, fortifikaci- 575 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 39, br. 303.
ji se moglo pri}i i sa severne strane. Imala je izdu`e- 576 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (rukopisni
nu ovalnu osnovu, a bila je branjena bedemima, od
kojih se samo na isto~noj strani mogu videti ostaci zi- numizmati~ki inventar br. 28).
da u vidu dva reda kamena. M. Filipovi} navodi da je 577 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 39, br. 303; doku-
zidana od cigle i maltera;574 me|utim, kako je na ovom
lokalitetu potvr|en i deo kamenog bedema, mo`da je mentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke sa re-
gra|ena u tehnici opus mixtum. U njenoj unutra{njo- kognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
sti naziru se ostaci gra|evina od kamena pokrivenih 578 \or|evi} (Georgiadis-Mustakidis) 2009, 9, 17, sl. 3–5.

 

 



du`ini od nekoliko stotina metara, i delovi trase mentovanih opeka i kerami~kih cevi. V. Ivanovi} u
akvedukta.579 svojim bele{kama ovaj polo`aj opredeljuje u rimski
period.582
13. Ivanje, Seoska crkva, neopredeljeni lokalitet
Prilikom rekognosciranja terena 1986. godine, u selu 16. Kosan~i}, atar sela, neopredeljeni lokalitet
Ivanju, u crkvi na seoskom groblju zabele`eni su Sa nepoznatog lokaliteta u selu Kosan~i}u poti~e de-
ostaci ranovizantijske kamene plastike u sekundarnoj nar cara Domicijana, koji se danas nalazi u privatnoj
upotrebi. Spolije u vidu fragmentovanog stuba i ti- zbirci.583
pi~nog ranovizantijskog kapitela nalaze se u oltaru.
Prema re~ima me{tana, crkva je podignuta na teme- 
ljima starije crkvene gra|evine.580 16.1 Novac Domicijana, Rim, denar
Av.: CAESAR AVG F – DOMITIANVS Poprsje cara
 prikazano spreda, sa lovorovim vencem na glavi.
13.1 Impost kapitel Rv.: COS V Vu~ica stoji okrenuta nalevo, doji Romula i
Impost kapitel od kre~njaka, sa o{te}enom ~eonom stra- Rema. U ise~ku ~amac.
nom. Njegova visina iznosi 24 cm, gornja povr{ina 63 x
63 cm, a donja 41 x 35 cm. Pre~nik: 18 mm; osa: 6
RIC II, p. 43, no. 241 (79. godina)
U seoskoj crkvi, upotrebljen kao ~asna trpeza Privatna zbirka

13.2 Stub 17. Lapotince, Jugoisto~no od sela, utvr|enje
Fragmentovano stablo stuba od kre~njaka, o~uvane visine Jugoisto~no od sela Lapotinca, D. Trajkovi} bele`i
od 27 cm i pre~nika 42 cm. ostatke rimskog kastela podignutog od lomljenog ka-
mena i opeke.584 O postojanju utvr|enja na ovom
U seoskoj crkvi, upotrebljen za ~asnu trpezu mestu nema podataka kod drugih autora.

14. Ivanje, Strugara, akvedukt (sl. 4) 18. Lapotince, Marjanovo jezero ili Vrta~e,
U selu Ivanju, ispod strugare, konstatovani su ostaci neopredeljeni lokalitet
kanala akvedukta, koji se u du`ini od nekoliko stotina U isto~nom delu pustore~ke oblasti, u selu Lapotin-
metara pru`a uz ju`nu bankinu {umskog puta na de- cu, na levoj obali Puste reke prostire se lokalitet Mar-
snoj obali Strugarske reke (stari naziv Dobrovodska janovo jezero ili Vrta~e.585 U bele{kama V. Ivanovi-
reka). Na terenu su uo~eni zidovi kanala, opeke i osta- }a nalazi se podatak da su na ovom mestu postojali
ci hidrauli~nog maltera. Prate}i oblik obli`njeg uzvi- ostaci iz rimskog perioda.586 Godine 1954, prilikom
{enja, trasa akvedukta je u poluluku vodila najpre ka rekognosciranja terena na|en je fragment tegule, di-
severoistoku, zatim ka istoku, potom ka jugu, nasta- menzija 15,5 x 10 cm.587
vljaju}i da se spu{ta isto~nim padinama Radana. Iz-
nad ostataka akvedukta, na Petrovoj gori, u useku iz- 579 Ivani{evi} 2012, 20.
me|u dva uzvi{enja pretpostavlja se pozicija kapta`e, 580 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 40, br. 328; dokumen-
kako je napisala jo{ N. Petrovi}. V. Ivani{evi} bele`i
da se radi o odli~nom okru`enju koje ~ini {irok prirod- tacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
ni amfiteatar, sa padinama koje se od najvi{eg vrha [a- 581 Ivani{evi} 2012, 19, 20.
pota (1.408 m) spu{taju prema istoku i su`avaju ka 582 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 91, br. 291; dokumen-
duga~kom useku u kome se sakuplja voda. Nekoliko
izvori{ta i potoka se na {irokim padinama amfiteatra tacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a pripremana
sjedinjuje u jedinstven tok u useku, koji ima veliki za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
hidrolo{ki potencijal. Prema V. Ivani{evi}u, kapta`a 583 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
se nalazila na pribli`no 1.120 m nadmorske visine.581 584 Trajkovi} 1961, 10.
585 Bulatovi}, Jovi} 2010, 198.
15. Kacaba}, Seli{te, vodovod 586 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
Rekognosciranjem terena 1983. godine, na lokalitetu pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
Seli{te u Kacaba}u konstatovan je veliki broj frag- 587 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (stara knjiga
inventara, br. 704).

 

 



19. Lapotince, u blizini {kole, nalazi se krst sa produ`enim vertikalnim krakom, a sa
neopredeljeni lokalitet njegove leve i desne strane je po jedan zup~asto dekori-
U blizini {kole u Lapotincu, na osnovu ostataka ru{e- san akantusov list. Zadnja strana kapitela je identi~na, ali
vina od fragmentovanih opeka, D. Trajkovi} je pret- bez krsta. Njegova visina iznosi 43 cm, povr{ina gornje
postavio postojanje rimskog kastruma.588 ravni imposta je 70 x 56 cm, a donja povr{ina kapitela 57
x 41 cm.
20. Mijajlica, Crkvi{te, neopredeljeni lokalitet
Na lokalitetu Crkvi{te u selu Mijajlici na|en je vrh Analogije: Crkva Sv. Petke, Rudare; trikonhalna crkva,
koplja od gvo`|a, du`ine 19 cm, {irine 1,5 cm i pre~- Kur{umlija; episkopska bazilika, Cari~in grad593
nika tulca 3,4 cm. Re~ je o koplju sa uskim izdu`e-
nim se~ivom kvadratnog preseka i {irokim koni~nim U crkvi, upotrebljen kao ~asna trpeza
tulcem. Nalaz se datuje u period od 4. do 6. veka.589
22.2 Stubi}
21. Mijajlica, okolina sela, neopredeljeni lokalitet Fragmentovano stablo stubi}a od kre~njaka, u vidu konu-
I. Nikolajevi}-Stojkovi} navodi podatak da je kod sela sa. Njegova visina je 30 cm, donji pre~nik 25 cm, a gornji
Mijaljice, u blizini Cari~inog grada, na|en fragment 22 cm.594
arhitektonske dekorativne plastike, odnosno venac.590
U crkvi, upotrebljen za ~asnu trpezu

21.1 Venac 23. Orane, atar sela, neopredeljeni lokalitet
Fragment venca jednostavne profilacije, du`ine 55 cm i Iz sela Orana poti~e veliki ranovizantijski pitos, otku-
visine 42 cm. Prednja strana venca ukra{ena je ravnokra- pljen 1991. godine za Narodni muzej u Leskovcu.595
kim krstom u medaljonu.
24. Re~ica, atar sela, neopredeljeni lokalitet
Analogije: krstionica, Cari~in grad591 U numizmati~koj zbirci Narodnog muzeja u Leskovcu
Nepoznato mesto ~uvanja nalazi se solid cara Justina I, za koji se pretpostavlja
da poti~e iz sela Re~ice.596
22. Mrve{, Crkvina ili Crkvene livade,
neopredeljeni lokalitet 
Na lokalitetu Crkvina ili Crkvene livade, na blagom 24.1 Novac Justina I, Konstantinopolj, solid
uzvi{enju u neposrednoj blizini Mrve{a, nalazi se jed- Av.: D N IVSTI-NVS P P AVC Poprsje cara prikazano
nobrodna crkva sa polukru`nom apsidom i narteksom. spreda, sa {lemom, dijademom i oklopom; desnom rukom
Njene dimenzije su 10,80 x 5,70 m. Zidana je od lom- dr`i koplje na ramenu, levom {tit s predstavom konjanika
ljenog i pritesanog kamena vezanog kre~nim malterom nadesno, koji kopljem probada neprijatelja.
debljine 3 do 5 cm. Anti~ke opeke uo~ene su u zidu Rv.: VICTORI-A AVCCC Z Viktorija stoji nalevo, odeve-
apside i na pilastrima. U oltarskom prostoru se nalazi na u hiton; desnom rukom dr`i hristogram na dugoj dr{ci.
kapitel ukra{en veoma profilisanim trakama sa zavi- U polju levo *. U ise~ku CONOB.
jenim volutama. Pripada ranom justinijanskom peri-
odu i verovatno je donet sa Cari~inog grada. Tokom Pre~nik: 23 mm; osa: 6
sonda`nih radova na lokalitetu, u manjoj sondi zapad- MIBE 2 (518–522)
no od crkve, delimi~no su otkrivena ~etiri skeleta ori- Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. NI/2/3
jentisana u pravcu zapad–istok. Zaklju~eno je da gra-
|evina predstavlja malu grobljansku crkvu i da njeni 588 Trajkovi} 1961, 10.
ostaci ne le`e na temeljima neke starije gra|evine. 589 Nino{evi}, Pe{i}, Jovi} 2011, 145.
Na osnovu o~uvanih fragmenata fresaka, oslikavanje 590 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 55.
crkve mo`e se datovati u drugu polovinu 16. veka.592 591 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 55, sl. 177.
592 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 72, br. 163; Caillet,

22.1 Jonski impost kapitel (sl. 91d) Duval, Jeremi} 2010, 366, fig. V, 41 a-b; dokumentacija
Jonski impost kapitel od kre~njaka, sa veoma profilisa- Arheolo{kog instituta u Beogradu.
nim volutama na ~eonoj strani. U sredini, izme|u voluta, 593 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 52, br. 86–88.
594 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
595 Rajkovi} 1996, 273.
596 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.

 

 



25. Stubla, atar sela, neopredeljeni lokalitet 30. Vujanovo, atar sela, nekropola
U starom rukopisnom numizmati~kom inventaru Na- V. Ivanovi} pominje rimsku grobnicu otkrivenu u selu
rodnog muzeja u Leskovcu postoji podatak o nalazu Vujanovu. Zidana je od opeka, a njene dimenzije su
dva primerka rimskog i tri komada vizantijskog novca 2,8 x 0,52 m.604
iz Stuble. Novac je Muzeju predao F. Feldhamer.597

26. Stubla, ]opino lojze, neopredeljeni lokalitet 
M. i D. Gara{anin su, prema saop{tenju F. Feldhame-
ra, zabele`ili da je na lokalitetu ]opino lojze, na ima- 31. Ba~evina, Crkvi{te–Drenjak ili Reka,
nju Ilije Ili}a, na|en pitos, koji su seljaci razbili. M. naselje (?)
Filipovi} pi{e o jednom pitosu s natpisom, iskopanom Lokalitet Crkvi{te sme{ten je na levoj obali Svinjari~-
u blizini Stuble. Isti autor navodi kako je ~uo da je pi- ke reke. Na ovom polo`aju se nalazi seoska crkva Sv.
tos neko odneo u Beograd da bi ga predao muzeju, ali Panteleja, podignuta na temeljima starije crkvene gra-
da „taj pitos nije dospeo ni u koji muzej“. Mo`e se |evine. U njenim zidovima se uo~avaju rimske opeke
pretpostaviti da je re~ o istom nalazu.598 i kameni blokovi. U oltarskom delu su stub i kapitel
koji su, prema re~ima crkvenjaka Milutina Atanaskovi-
27. Stubla, Jergovan, neopredeljeni lokalitet }a, doneti sa Cari~inog grada. Severozapadno od crkve,
Lokalitet Jergovan predstavlja seosku utrinu 4 km uda- na udaljenosti od oko 50 m, Atanaskovi} je nalazio
ljenu od Stuble, ka selu Lapotincu. Prema re~ima me- skelete, pa je nesumnjivo tu postojalo groblje, koje bi
{tana, ovde se pri kopanju nailazilo na fragmente ke- moglo biti srednjovekovno. S. Ercegovi}-Pavlovi} i
ramike i pritesano kamenje. Godine 1976. otvorena je D. Kosti} bele`e da je prilikom radova na putu prema
sonda dimenzija 4 x 2 m, orijentisana u pravcu sever– crkvi buldo`erom izba~ena velika koli~ina fragmen-
jug. U sloju izrazito mrke zemlje na|en je manji broj tovane opeke i maltera. Jugozapadno od crkve, izme-
ulomaka kasnoanti~kih i srednjovekovnih kerami~kih |u nje i seoskog puta, danas su vidljivi ostaci zidova
posuda. Kulturni sloj le`i na dubini od 0,80 m, na zdra- od kamena, verovatno delovi kompleksa koji se {iri
vici koju odlikuje crvenkasta zemlja – smonica.599 dalje ka jugu i jugozapadu, odnosno ka Svinjari~koj
reci. Pored potoka, zapadno od mosta, M. Atanaskovi}
28. Stubla, Karauli{te, neopredeljeni lokalitet je nalazio novac, od koga je sa~uvao dva primerka.605
Prema V. Ivanovi}u, u selu Stubli, na lokalitetu Kara-
uli{te uo~eni su ostaci ru{evina, me|u kojima se isti- 
~u nalazi rimskih opeka.600 31.1 Novac Konstantina II, Solun, folis
Av.: CONSTANTINVS IVN NOB C Poprsje cara okre-
29. Turjane, atar sela, neopredeljeni lokalitet nuto nadesno, sa lovorovim vencem i oklopom.
U bele{kama V. Ivanovi}a postoji podatak da su u Tur-
janu potvr|eni ulomci opeka i jedan rimski zemljani 597 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (rukopisni
poklopac.601 Kako se pretpostavlja, iz istog sela po- numizmati~ki inventar, br. 51).
ti~e i primerak novca Justinijana I.602
598 Gara{anin M. i D. 1951, 161; Filipovi} 1961, 13.
 599 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1977, 358.
29.1 Novac Justinijana I, Konstantinopolj, tremisis603 600 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
Av.: D N IVSTINI-ANVS P P AVG Poprsje cara okrenuto
nadesno, sa dijademom, oklopom i paludamentumom. pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
Rv.: VICTORIAAVGVSTORVM Viktorija hoda nadesno, 601 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V. Iva-
sa glavom okrenutom nalevo, odevena u hiton; desnom
rukom dr`i venac, levom glob sa krstom. U polju desno novi}a, Arheolo{ka nalazi{ta na prostoru sreza Leskovac I).
zvezda. U ise~ku CONOB. 602 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
603 Du{ani} 1961, 99, br. 11, sl. 11.
Te`ina: 1,40 g; pre~nik: 16 mm; osa: 6 604 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a pri-
MIBE 19 (527–565)
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. NI/2/7 premana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
605 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 88, br. 311; dokumen-

tacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.

 

 



Rv.: GLORI-A EXER-CITVS Stoje}e figure dva vojnika; 31.8 Poklopac
svaki dr`i standartu i koplje. U ise~ku SMTSB. Fragment kalotastog poklopca ra|enog na vitlu, od gline
sa primesama sitnozrnog peska i liskunskog praha, sivo-
Pre~nik: 17 mm, osa: 6 mrke boje pe~enja. Obod je `lebljen. Pre~nik dna iznosi
RIC VII, p. 526, no. 199 (335–336) 11,4 cm, a dimenzije o~uvanog fragmenta 4,4 x 0,8 cm.
Privatna zbirka
Narodni muzej u Leskovcu
31.2 Novac, nepoznati vladar i kovnica, folis
Av.: ¡ ¿IVN¡ ¿ Poprsje cara okrenuto nadesno, sa lovoro- 31.9 Kerami~ka posuda
vim vencem i oklopom (?). Fragment trbuha i dna posude ra|ene na vitlu, od gline sa
Rv.: ¡ ¿ Izlizan primesama sitnozrnog peska i liskunskog praha, mrkosive
boje pe~enja i neobra|ene povr{ine. Pre~nik dna je 8 cm,
Pre~nik: 18 mm a visina o~uvanog fragmenta 1,8 cm.
RIC - (320–350)
Privatna zbirka Narodni muzej u Leskovcu

31.3 Jonski impost kapitel (sl. 91a) 32. Ba~evina, Crnovski breg, akvedukt
Jonski impost kapitel jednostavnog oblika, izra|en od U ataru Ba~evine otkriveni su ostaci akvedukta, koji
kre~njaka. Prednja strana je blago profilisana plitkim lini- se mo`e pratiti u du`ini od oko 600 metara. Njegov
jama, dok su na dnu bo~nih strana nazna~ene volute. Vi- kanal uo~en je prilikom zemljanih radova ili usecanja
sina kapitela je 48 cm, povr{ina gornje ravni imposta je puta. V. Ivani{evi} bele`i da je trasa vidljiva u polji-
79 x 66 cm, a donja povr{ina kapitela iznosi 65 x 60 cm. ma, u vidu uskog traga druga~ije boje od okolnog ze-
mlji{ta, ili u vegetaciji koja je na tim mestima vi{a od
Analogije: trikonhalna crkva, Cari~in grad606 zasa|enih kultura. Zna~ajni podaci odnose se na ostat-
U seoskoj crkvi, upotrebljen kao ~asna trpeza ke velikog mosta na lokalitetu Crnovski breg, kojim
je vodovodni kanal sproveden sa leve na desnu oba-
31.4 Stub lu Svinjari~ke reke. Na desnoj obali, u podno`ju bre-
Fragmentovano stablo stuba od kre~njaka, koje se zavr- ga iznad dana{njeg mosta, nalaze se ostaci njegovog
{ava dvojnim astragalom. Visina o~uvanog dela iznosi {irokog stupca, sa temeljima fundiranim u steni. [iri-
42 cm, a pre~nik stuba 37 cm. na stupca iznosi 3,20 metara. Zidan je od kamena ve-
zanog belim kre~nim malterom, sa licem ra|enim u
Analogije: episkopska bazilika, Cari~in grad607 tehnici opus mixtum. Stubac se mo`e pratiti i dalje uz
U seoskoj crkvi, upotrebljen za ~asnu trpezu padinu, sve do mesta gde je kanal prolazio desnom
obalom Svinjari~ke reke. Na celom ovom potesu vid-
31.5 Lonac ljivi su tragovi obru{avanja u vidu osutog pritesanog
Fragment oboda i vrata lonca (?) ra|enog na vitlu, od gli- kamena, opeke i maltera. Drugi stubac se nalazio na
ne sa primesama sitnozrnog peska i liskunskog praha, sive levoj obali i bio je fundiran u grebenu ispod seoske
boje pe~enja i neobra|ene povr{ine. Obod lonca je verti- crkve Sv. Panteleja, koja le`i na omanjem uzvi{enom
kalan i blago izvijen. Njegov pre~nik je 20 cm, a visina platou. U useku grebena konstatovan je kamen, a po-
o~uvanog fragmenta 2,2 cm. sebno anti~ka opeka. Da se drugi stubac nalazio na
ovom potesu potvr|uje i konfiguracija terena, odnosno
Narodni muzej u Leskovcu plato iznad koga su me{tani iskopali omanji rov za
betonsku banderu. Tom prilikom su o{tetili deo kana-
31.6 Lonac la akvedukta koji se spu{ta prema navedenom stupcu,
Fragment oboda i vrata lonca (?) ra|enog na vitlu, od gline a na koji ukazuju velike koli~ine hidrauli~nog malte-
sa primesama sitnozrnog peska i liskunskog praha, sivo- ra, opeke i kamena. Posebno je va`no otkri}e kamena
mrke boje pe~enja i neobra|ene povr{ine. Obod je razgr-
nut. Njegov pre~nik iznosi 19,6 cm, a dimenzije o~uva- 606 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 52, sl. 85.
nog fragmenta su 3,2 x 2,8 cm. 607 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 54, sl. 130.

Narodni muzej u Leskovcu

31.7 Pehar
Fragment oboda, vrata i trbuha pehara (?) ra|enog na vi-
tlu, od gline sa primesama sitnozrnog peska i liskunskog
praha, mrke boje pe~enja i neobra|ene povr{ine. Obod je
kratak, na unutra{njoj strani koso zase~en. Njegov pre~-
nik iznosi 17,6 cm, a dimenzije o~uvanog fragmenta su
3,8 x 2,4 cm.

Narodni muzej u Leskovcu

 

 



sa tragovima karbonizacije – kre~nih naslaga nastalih stim {ibljem. Treba dodati i podatak V. Ivanovi}a da
dugotrajnim oticanjem i talo`enjem vode. Drugi stup- je upravo na levoj obali [umanske reke, u mestu zva-
ci mosta se ne naziru; prema pri~i me{tana, prilikom nom Klai} (Klaji}), na|en veliki pitos.615
pravljenja seoskog puta uni{teni su zidovi i izva|eni
su brojni kvaderi, od kojih su neki danas uzidani u 37. Lebane, korito reke Jablanice,
ogradu imanja Milentija Nikoli}a.608 Me{tanin M. neopredeljeni lokalitet
Atanaskovi} ih tako|e pominje i ka`e da su nala`eni U neposrednoj blizini Lebana, u koritu reke Jablanice,
neposredno uz reku, da su bili pribli`no istih dimen- prilikom va|enja peska na|ena je gvozdena alatka sa
zija, 50 x 50 cm, pa su ugra|ivani u most i ograde u dva kraka na jednoj i u{icom na drugoj strani. S. Er-
selu.609 Najverovatnije se radi o ostacima stubaca mo- cegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} smatraju da je sli~na ra-
sta, koji su bili oja~ani kvaderima radi za{tite od buji- novizantijskim alatkama sa Cari~inog grada.616
ca Svinjari~ke reke. Pretpostavljena du`ina mosta iz-
nosi oko 70–80 m, a njegova visina oko 20–30 m.610 38. Pertate, Crkvi{te, neopredeljeni lokalitet
Lokalitet Crkvi{te le`i sa desne strane puta koji iz
33. Bo{njace, Seli{te, neopredeljeni lokalitet Leskovca vodi za Lebane, na malom uzvi{enju nasu-
Lokalitet Seli{te se prostire neposredno iza crkve Sv. prot polo`aju Seli{te. V. Ivanovi} bele`i da su ovde
Petke, preko manjeg potoka u selu Bo{njacu. Ovde su nala`ene rimske tegule.617 U staru knjigu inventara
na|ene stope dva stuba. V. Ivanovi} bele`i da su sli~- Narodnog muzeja u Leskovcu zaveden je fragment
ne onima sa Cari~inog grada i da se u Narodnom mu- tegule dimenzija 13,5 x 8,5 cm, koji je posle obilaska
zeju u Leskovcu ~uva baza stuba iz ovog sela.611 S. terena doneo upravo V. Ivanovi}, kao i dve fragmen-
Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} navode da prilikom tovane opeke, od kojih je jedna obele`ena znakom u
rekognosciranja nisu uo~eni povr{inski nalazi.612 obliku slova X.618 S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti}
su 1977. godine na ovom polo`aju zatekle nabacano
34. Donje Vranovce, Smr~je, kamenje sa tragovima maltera, tvrde}i da je postoja-
neopredeljeni lokalitet la neka gra|evina, najverovatnije manja crkva.619
M. Gara{anin je zabele`io kazivanje me{tanina Mila-
na \or|evi}a da se u Donjem Vranovcu, na lokalitetu 608 Ivani{evi} 2012, 22, 23.
Smr~je, izoravaju tegule. V. Ivanovi} sa istog lokali- 609 Podatak dobijen od me{tanina Ba~evine M. Atanaskovi}a.
teta pominje nalaze rimskih opeka.613 610 Ivani{evi} 2012, 23.
611 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
35. Klaji}, Usavske vodenice, rudarstvo
Na mestu zvanom Usavske vodenice, zapadno od Use- Ivanovi}a, Arheolo{ka nalazi{ta na prostoru sreza Leskovac
va~ke mahale, na samoj desnoj obali [umanske reke, I); dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
ispod vodozahvata za lebanski vodovod nailazi se na pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
brojne ostatke gvozdene zgure (sl. 73), rasute na povr- 612 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1978, 367.
{ini od oko 5 x 10 m. Prema pri~anju me{tana, na uzvi- 613 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
{enju iznad, na omanjem platou se nalazila „flotacija“. sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine); doku-
Ovaj kompleks se mo`e dovesti u vezu sa ostacima mentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V. Ivano-
rudnika ne{to zapadnije, za koji me{tani tvrde da se vi}a o starinama u okolini Leskovca).
nalazio na mestu poznatom kao Vlajkova utrina.614 614 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
615 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu; doku-
36. Klaji}, Vlajkova utrina, rudarstvo mentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V. Ivano-
Prema pri~anju me{tana, na brdu poznatom kao Vlaj- vi}a, Arheolo{ka nalazi{ta na prostoru sreza Leskovac I).
kova utrina, koje se uzdi`e iznad leve obale [umanske 616 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 40, br. 115.
reke, nalaze se ostaci danas zasutog rudarskog okna. 617 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
Na severnoj padini brda vidi se ulegnu}e duga~ko pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
oko 20 m i {iroko 5 m, koje mo`da ukazuje na posto- 618 Tegula i dve opeke zavedene su u staroj knjizi inventara
janje rudnika. Ceo prostor je pokriven {umom i gu- Narodnog muzeja u Leskovcu pod brojem 677.
619 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1978, 367; Ercegovi}-
Pavlovi}, Kosti} 1988, 94, br. 180.

 

 



39. Pertate, Seli{te, neopredeljeni lokalitet meta od gvo`|a. Kako se pretpostavlja iz opisa koji
Lokalitet Seli{te se nalazi na blago uzdignutom tere- su dali, ovde je na|en i jedan ranovizantijski folis.626
nu na rubu sela Pertate, izme|u reke Jablanice i puta
koji iz Leskovca vodi za Lebane. Prilikom rekogno- 
sciranja terena 1977. godine, S. Ercegovi}-Pavlovi} i 45.1 Kerami~ki teg (sl. 104c)
D. Kosti} su zabele`ile da pripada zemlji{nom kom- Deo kerami~kog tega piramidalnog oblika, crvene boje
pleksu Kombinata „8. novembar” i da je pod vo}nja- pe~enja, dimenzija 7,5 x 4,5 cm.
kom. Anketiranjem radnika Kombinata, ustanovile
su da se ovde dubljim kopanjem nailazilo na gra|e- Privatna zbirka
vinski {ut od kamena i fragmentovanih opeka. Me|u-
tim, tada nisu uo~ile komade opeka, kao ni druge po- 45.2 Kerami~ki teg (sl. 104d)
vr{inske nalaze.620 Deo kerami~kog tega piramidalnog oblika, crvene boje
pe~enja, dimenzija 7 x 5 cm.

Privatna zbirka

40. Popovac, Gradi{te, utvr|enje 46. Rafuna, Mahala Stambolovi,
F. Kanic pi{e o ostacima kastela kod Popovca, na [u- neopredeljeni lokalitet
manskoj reci, koji S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} U Mahali Stambolovi, prilikom zemljanih radova na-
vezuju za lokalitet Gradi{te severno od ovog sela.621 |eni su ulomci rimske keramike, od kojih je sa~uvan
samo deo poklopca.627
41. Poro{tica, atar sela, neopredeljeni lokalitet
U bele{kama V. Ivanovi}a nalazi se podatak da je u 
selu Poro{tici na|en rimski pitos.622 46.1 Poklopac
Dva fragmenta poklopca ra|enog na vitlu, zako{enog tr-
42. Prekop~elica, Jezero ili Kuli{te, utvr|enje buha i zaobljenog poluloptastog oboda, od gline sa pri-
F. Kanic pi{e o ru{evinama rimskog kastela kod sela mesama sitnozrnog peska i liskunskog praha, `u}kaste
Prekop~elice. Pretpostavlja se da je re~ o fortifikaciji do sive boje pe~enja. Fragmenti se spajaju. Dimenzije
na mestu zvanom Jezero, isto~no od utvr|enja kod Cr- o~uvanog dela su 7 x 3,5 cm.
kve Sv. Ilije. Prema V. Kondi}u i V. Popovi}u, ostaci
utvr|enja na ovom polo`aju najverovatnije predsta- Privatna zbirka
vljaju osmatra~nicu. Navode}i iste podatke, S. Erce-
govi}-Pavlovi} i D. Kosti} lokalitet vezuju za atar 47. Sekicol, atar sela, neopredeljeni lokalitet
[tulca.623 Ovde su i danas vidljivi tragovi zida. Iz sela Sekicola poti~e primerak rimskog bakarnog
novca, koji je Narodni muzej u Leskovcu 1991. godi-
ne dobio na poklon. Re~ je o slu~ajnom nalazu. Kovan

43. Radinovac, Severna padina brda Kaljaje, terme 620 Gara{anin, Ivanovi} 1958, 44; Ercegovi}-Pavlovi}, Ko-
Na severnoj padini brda Kaljaje nalaze se ostaci rimskih sti} 1978, 367; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 94,
termi, koje su delimi~no otkrivene 1932. godine (sl. br. 179.
61). U narodu su ove ru{evine poznate kao Crkvica.624
621 Kanic 1985, 340; Gara{anin M. i D. 1951, 144; Ercego-
44. Rafuna, Buckina vodenica, vi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 34, br. 190.
neopredeljeni lokalitet
Ispod rafunskog groblja, na mestu gde se Taskov po- 622 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
tok uliva u Rafunski, kod Buckine vodenice, prema
kazivanju me{tana nala`eni su brojni fragmenti tegu- pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
la i imbreksa.625
623 Kanic 1985, 340; Gara{anin M. i D. 1951, 144, 145;
45. Rafuna, Crkvena livada, Kondi}, Popovi} 1977, 150; Ercegovi}-Pavlovi}, Ko-
neopredeljeni lokalitet sti} 1988, 34, br. 307.
U Rafuni, na lokalitetu Crkvena livada, me{tani su na-
{li dva kerami~ka tega i fragment neodre|enog pred- 624 Mesesnel 1938, 179–189; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti}
1988, 36, br. 323.

625 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.

626 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.

627 Podatak dobijen od me{tanina sela Rafune (dokumentacija

Arheolo{kog instituta u Beogradu).

 

 



je u jednoj od provincijalnih kovnica. U ovom selu kalnog puta. Nazire se samo osnova kanala sa zidovi-
na|en je i ranovizantijski pitos.628 ma od kamena, {irine oko 0,45 m. [irina kanala iznosi
1,35 m. Njegove opeke le`e na debelom sloju hidra-
48. Sekicol, Gradi{te, utvr|enje uli~nog maltera, preko kamene supstrukcije vezane
Lokalitet Gradi{te se nalazi 4 km severno od Cari~i- beli~astim malterom (sl. 47). Na osnovu opeke, ka-
nog grada, na brdu iznad Cari~inske reke. Na ovom mena i hidrauli~nog maltera na povr{ini, trasa akve-
dominantnom polo`aju le`e ostaci utvr|enja nepravil- dukta se u du`ini od nekoliko desetina metara raza-
ne vi{eugaone osnove (sl. 36), ~ija je severna strana znaje i uz bankinu lokalnog puta koji od Sli{ana vodi
najdu`a i iznosi oko 60–70 m.629 Na istoku je oja~a- ka Sv. Petru.635
no isturenom {estougaonom kulom, ispred koje se pru-
`aju dva odbrambena rova. Utvr|enje je sa tri strane 50b. Statovac, Ibri{, akvedukt
bilo nepristupa~no. U okviru fortifikacije uo~eni su Iznad sela Statovca, na mestu zvanom Ibri{, me{tani
tragovi temelja gra|evina, kao i ostaci jednobrodne su prilikom kopanja kanala za vodovod otkrili deo
crkve sa zidovima od {kriljca, koja je podeljena na akvedukta, ~iji se tragovi i danas mogu videti. V. Iva-
naos i narteks. Unutra{nje dimenzije naosa su 11,50 x ni{evi} bele`i da se trasa akvedukta na ovom potesu
5,30 m, a narteksa 5,40 x 3,76 m. Prema V. Ivanovi- prati u du`ini od vi{e desetina metara. Prema vidlji-
}u, crkva je zidana od opeke i kamena. Njene dimen- vim ostacima, podnica kanala bila je poplo~ana ope-
zije iznose 14,5 x 5,5 m, a debljina zidova 0,70 m. Zi- kama, koje su le`ale na debelom sloju hidrauli~nog
dovi su o~uvani u visini od 0,50 do 1 m. Crkva je maltera preko kamene supstrukcije. U steni, u nepo-
otkrivena 1923. godine. \or|e Stojanovi} iz Sekico- srednoj blizini, uo~eni su tragovi njenog cepanja i niz
la tvrdi da su prilikom iskopavanja ove gra|evine, na rupa od probijanja klinom. Isti autor pretpostavlja da
njenom zidu bili vidljivi ostaci fresaka.630 je re~ o poku{aju razbijanja stene kako bi se dobio
kamen za zidove kanala akvedukta.636
49. Sli{ane, Pavlov grob, akvedukt
U livadama iznad Sli{ana, na mestu koje se zove Pa- 51. Svinjarica, atar sela, bazilika
vlov grob (sl. 11), me{tani su prilikom poljoprivred- U blizini Gornjeg gradi{ta u Svinjarici, nedaleko od
nih radova nailazili na ostatke kanala akvedukta, koji zapadne obale Svinjari~ke reke, nalaze se ostaci tro-
se danas vi{e ne mogu videti. Prema njihovim re~ima, brodne bazilike (sl. 60). Njene unutra{nje dimenzije,
kanal se pru`ao od Petrovca preko Sli{ana do Ba~evi- zajedno sa narteksom i apsidom, iznose pribli`no 24
ne, i dalje prema Cari~inom gradu.631 J. Stefanovi} na- x 15 m. Perimetralni zidovi podignuti su od lomljenog
vodi podatak da su u ataru Sli{ana otkrivene kerami~ke kamena, sa opekama u dva reda u donjim delovima.
cevi sa `lebom, du`ine 50–60 cm i pre~nika 12 cm.632 Kako je istra`ena samo unutra{njost crkve, nije po-
znato da li je spoljna strana apside bila polukru`na ili
50. Sli{ane, Petrova gora, neopredeljeni lokalitet trostrana. Naos je podeljen sa dva niza od po tri stup-
V. Kondi} i V. Popovi} bele`e ostatke arhitekture na
Petrovoj gori, u blizini izvora, pored crkve Trnove 628 Rajkovi} 1996, 274.
Petke, verovatno podignute u vreme Turaka. Oni sma- 629 Deroko, Radoj~i} 1950a, 175–177; Kondi}, Popovi}
traju da je mo`da re~ o starijem utvr|enju ili metalur-
{kom centru.633 J. Stefanovi} navodi da se pod vrhom 1977, 155, sl. 110, 111; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti}
Petrove gore, na zaravni na kojoj je bila i stara crkva 1988, 42, br. 217.
manastira Sv. Petra, nalaze ostaci kamenih zidova, 630 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
fragmentovana keramika, komadi gvozdene zgure i Ivanovi}a o starinama u okolini Leskovca).
odlivci od gvo`|a.634 631 Ivani{evi} 2012, 21.
632 Stefanovi} 2006, 53.
50a. Sli{ane, Potresulje, akvedukt 633 Kondi}, Popovi} 1977, 151, sl. 113.
Potes Potresulje le`i na isto~nim padinama Petrovca, 634 Stefanovi} 2006, 53.
ispod vrha Sv. Petra. Prema V. Ivani{evi}u, tu su vid- 635 Ivani{evi} 2012, 20, 21.
ljivi ostaci akvedukta, koji je o{te}en izgradnjom lo- 636 Ivani{evi} 2012, 20.

 

 



ca izme|u pilastra uz apsidu i krstastih stubaca nar- vilne ~etvorougaone osnove, dimenzija oko 60 x 50 m
teksa. Izme|u srednjeg broda crkve i narteksa nalaze (sl. 34). Njegove ugaone kule najverovatnije su bile
se zidani stupci tribelona. Zapadni deo bazilike ~ini kru`nog oblika, a prema konfiguraciji terena ulaz se
predvorje sa kvadratnim aneksima u osi bo~nih bro- nalazio na severnoj strani, blizu severozapadnog ugla
dova. Crkva je bila poplo~ana opekama.637 fortifikacije. Unutar utvr|enja bila je podignuta mala
jednobrodna crkva, du`ine oko 11 m i {irine oko 5 m.
52. Svinjarica, Desna obala Svinjari~ke reke, Na njenim podu`nim zidovima, sa unutra{nje strane
radionica nalaze se po ~etiri pilastra, koja su verovatno slu`ila
U selu Svinjarici, neposredno uz desnu obalu Svinja- kao podupira~i za poluobli~asti svod prvobitnog krov-
ri~ke reke, konstatovani su ostaci ciglarske pe}i.638 nog pokriva~a. Crkva je sagra|ena krajem 19. veka
na temeljima starije gra|evine, verovatno srednjove-
53. Svinjarica, Gornje gradi{te, utvr|enje kovne bogomolje. U njene zidove ugra|eni su delovi
Lokalitet Gornje gradi{te nalazi se oko 1,5 km jugo- kamene dekorativne plastike, koji mo`da poti~u iz
zapadno od Cari~inog grada. V. Kondi} i V. Popovi} ranovizantijskog utvr|enja ili su doneti iz obli`njeg
su zabele`ili da je utvr|enje podignuto na padini iz- Cari~inog grada. Godine 1976, na ovom lokalitetu, sa
nad sela Svinjarice, pored trase akvedukta, i da se na unutra{nje strane severnog bedema utvr|enja (sl. 35),
terenu uo~avaju odbrambeni rov i zid koji se od kaste- otvorena je kontrolna arheolo{ka sonda, kojom je po-
la spu{tao do Svinjari~ke reke. Utvr|enje je, kako su tvr|eno da se radi o ranovizantijskom kastelu koji ni-
autori naveli, pribli`no pravougaone osnove, du`ine je podignut na mestu starijeg rimskog naselja ili for-
oko 150 m (?).639 Me|utim, zahvaljuju}i primeni no- tifikacije.642
vih tehnologija u detekciji arheolo{kog nasle|a, LI-
DAR snimanju koje je izvedeno 2011. godine, poda- 
ci o utvr|enju i njegovom odbrambenom sistemu su 56.1 Jonski impost kapitel (sl. 88)
izmenjeni. Na osnovu ovih snimanja ura|en je DTM Jonski impost kapitel izra|en od kre~njaka. Ugra|en je
(digitalni model terena), ~ime je dobijena precizna u zid crkve, tako da se mo`e dati opis samo njegove ~e-
topografija. Ispostavilo se da je utvr|enje imalo {esto- one strane. Na njoj se nalaze veoma profilisane volute.
ugaonu osnovu. Otkriveni su ostaci valuma, zemljanog U sredini je krst sa produ`enim vertikalnim krakom, a sa
bedema i zemljanog bastiona oko Gornjeg gradi{ta, obe njegove strane po jedan zup~asto dekorisan akantu-
kao i trasa akvedukta koja se mo`e pratiti du` padi- sov list. Visina kapitela iznosi 38–39 cm, a {irina aba-
ne, uz desnu obalu Svinjari~ke reke. Rekonstruisana kusa 51 cm.643
trasa prolazi pored ju`nog bedema fortifikacije i dalje
preko odbrambenog rova. Jasno je nazna~ena na te- Analogije: Crkva Sv. Petke, Rudare; trikonhalna cr-
renu zemljanim propustom, koji odbrambeni rov de- kva, Kur{umlija; episkopska bazilika, Cari~in grad.644
li na dva dela. Trasa se nadovezuje na ostatke mosta
akvedukta otkrivenog u Ba~evini.640 637 Mesesnel 1938, 197, sl. 18; Deroko, Radoj~i} 1950a, 177,
sl. 7; Kondi}, Popovi} 1977, 151, sl. 112; Ercegovi}-
54. [tulac, atar sela, neopredeljeni lokalitet Pavlovi}, Kosti} 1988, 43, br. 228.
U [tulcu, na nepoznatom lokalitetu, na|en je novac
Etruscile (249–251) kovan u Viminacijumu (XII go- 638 Kondi}, Popovi} 1977, 145, 146, sl. 106.
dina).641 639 Kondi}, Popovi} 1977, 152.
640 Ivani{evi} 2012, 24, 25, sl. 11.
55. [tulac, Cari~in grad, grad 641 Narodni muzej u Leskovcu, stari inv. br. 154; dokumenta-
Opis lokaliteta dat je u poglavlju o gradovima na str.
41–44. cija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a pripremana za
monografiju Istorija Leskovca i okoline).
56. [tulac, Crkva Sv. Ilije, utvr|enje 642 Deroko, Radoj~i} 1950a, 175; Kondi}, Popovi} 1977,
U neposrednoj blizini Cari~inog grada, na bre`uljku 148, 149, sl. 108, 109; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988,
isto~no od Cari~inske reke, nalazi se utvr|enje nepra- 43, 44, br. 241; Caillet, Duval, Jeremi} 2010, 361, A 181;
dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
643 Nenadovi} 1950, 158, 159; Caillet, Duval, Jeremi} 2010,
361, 362, A 181, fig. V, 38b.
644 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 52, br. 86–88.

 

 



Sli~an primerak nalazi se u crkvi na lokalitetu Crkvina ili 
Crkvene livade u Mrve{u.645 57.1 Kamena skulptura zmijolikog oblika (sl. 94a)
Kamena skulptura od {kriljca (?), izdu`enog zmijolikog
Ugra|en u zid seoske crkve oblika, sa dve kanelure du` valjkastog tela i uzdignutom
glavom. Delimi~no je o{te}ena. Du`ina iznosi 173 cm,
56.2 Kapitel (sl. 89) {irina 26 cm, a visina 30 cm.
Deo kapitela od kre~njaka, koji je bio ugra|en u zid crkve.
Vidljiv je samo sredi{nji deo njegove ~eone strane, na Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. SZ/115
kome se nalazi krst sa produ`enim vertikalnim krakom i sa
po jednim zup~asto dekorisanim akantusovim listom sa 57.2 Kruni{te sa figurama dva lava (?) (sl. 94b)
obe njegove strane. Dimenzije fragmenta su 22 x 18 cm. Monumentalno kruni{te na plinti. Na njegovim krajevima
nazire se po jedna figura lava, a izme|u njih je loptasto
Analogije: Crkva Sv. Petke, Rudare; trikonhalna cr- ispup~enje. Na bo~noj strani spomenika se vidi uklesan }i-
kva, Kur{umlija; episkopska bazilika, Cari~in grad.646 rili~ni natpis o smrti pravoslavnog monaha Mihaila Prisla-
Sli~an primerak nalazi se u crkvi na lokalitetu Crkvina ili va. Du`ina postolja je 182 cm, {irina skulpture 30–35 cm,
Crkvene livade u Mrve{u.647 a visina 36–45 cm.

Ugra|en u zid seoske crkve Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. SZ/150

56.3 Stub 58. Vrbovac, Imanje Pe{i}a, vila (?)
Deo stuba od kre~njaka. Visina o~uvanog dela je 46 cm. Pored crkve u selu Vrbovcu, na imanju porodice Pe{i}
Pre~nik stuba je 42 cm. slu~ajno su na|ene dve kamene prese za muljanje gro-
`|a, koje se ~uvaju u lapidarijumu Narodnog muzeja
U seoskoj crkvi u Leskovcu (sl. 42). Izra|ene su od tamnozelenog
{kriljca. Sa ovog polo`aja poti~e i jedan stub, izdubljen
56.4 Stub (sl. 90) i pretvoren u korito, koji se danas nalazi u dvori{tu
Deo stuba od kre~njaka, koji se zavr{ava dvojnim astra- ku}e Pe{i}a. Prema kazivanju doma}ina, kao i vlasni-
galom. Visina o~uvanog dela iznosi 36 cm, pre~nik stu- ka drugih imanja u okolini, na ovom potesu su kon-
ba je 62 cm, a {irina dvojnog astragala 17 cm. statovani i ulomci opeka, kamen i fragmenti kerami~-
kih posuda. U pomenutoj seoskoj crkvi, za ~asnu
Analogije: episkopska bazilika, Cari~in grad648 trpezu upotrebljeni su impost kapitel i deo stuba.651
U seoskoj crkvi, upotrebljen za ~asnu trpezu

56.5 Baza stuba (sl. 90) 58.1 Kamena presa za muljanje gro`|a (sl. 42a)
Baza stuba prstenastog oblika, od kre~njaka. Njena visina Kamena presa za muljanje gro`|a, nepravilnog trapeza-
iznosi 51 cm. Donja povr{ina postamenta je pravouga- stog oblika, izra|ena od lokalnog {kriljca tamnozelene
onog oblika, dimenzija 87 x 81 cm. Pre~nik gornje povr- boje. Presa je u vidu kamene plo~e, sa uklesanim kanali-
{ine baze iznosi 62 cm. ma za prikupljanje te~nosti na povr{ini. To su dva kana-
la u vidu prstena, raspore|ena u dva kvadrata me|usob-
U seoskoj crkvi, upotrebljena za ~asnu trpezu no povezana sa dva manja `leba. Spoljni kanal je ve}i i
zavr{ava se izlivnikom. Du`ina prese je 124 cm, {irina
57. Vrbovac, atar sela, vila (?) 100 cm, a debljina 22 cm.
U Narodnom muzeju u Leskovcu ~uvaju se dve ne-
dovr{ene i delimi~no o{te}ene kamene skulpture, ko- 645 Videti kat. 22.
je su 1960. godine donete iz sela Vrbovca. Na bo~noj 646 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 52, br. 86–88.
strani jedne od njih naknadno je uklesan }irili~ni nat- 647 Videti kat. 22.
pis o smrti Mihaila Prislava. S. Ercegovi}-Pavlovi} i 648 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 54, br. 130.
D. Kosti} smatraju da spomenik verovatno nikada ni- 649 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 84, 85, br. 265.
je postavljen nad grobom, ve} je sekundarno upotreb- 650 Tomovi} 1985, 459.
ljen kao obra|en kamen, a zatim je na njemu urezan 651 Filipovi} 1968, 5, 6; Jovi} 2002, 38; dokumentacija
natpis.649 G. Tomovi} opredeljuje skulpture u kasno-
anti~ki, odnosno ranovizantijski period i smatra da su Arheolo{kog instituta u Beogradu.
donete sa Cari~inog grada,650 koji je od sela Vrbovca
udaljen pribli`no 4 km. Ova pretpostavka se te{ko
mo`e prihvatiti s obzirom da sli~ne skulpture nisu
poznate sa Cari~inog grada, kao ni sa drugih nalazi-
{ta iz ovog perioda, stoga njihovo datovanje ostavlja-
mo otvorenim.

 

 



Analogije: Medijana (ali kru`ne osnove)652 
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 298 60.1 Pitos (sl. 2, 3, 118b)
Pitos srednje veli~ine, zadebljanog oboda, sa kamenom
58.2 Kamena presa za muljanje gro`|a (sl. 42b) plo~om koja je slu`ila kao poklopac. Dobre je fakture,
Kamena presa za muljanje gro`|a, od tamnozelenog {krilj- crvene boje pe~enja. Potpuno je o~uvan. Visina pitosa
ca, nepravilnog trapezastog oblika. Plo~a je o{te}ena, tako iznosi 75 cm, pre~nik oboda 35 cm, a pre~nik dna 9 cm.
da manji deo prese nedostaje. Na gornjem delu se nalaze
dva kanala u vidu prstena za prikupljanje te~nosti. Manji, Narodni muzej u Leskovcu, stari inv. br. 1824
unutra{nji prsten je pravougaonog oblika, a oko njega je
{iri, kru`ni prsten, koji se zavr{ava srcolikim delom za 61. Bistrica, okolina sela, neopredeljeni lokalitet
odvo|enje te~nosti i {irokim izlivnikom. Prsteni su spoje- V. Ivanovi} u bele{kama navodi da je u blizini Grde-
ni `lebom, koji je o~uvan. Du`ina prese je 109 cm, {iri- lice, izme|u sela Bistrice i Orlovice, na|ena rimska
na 77 cm, a debljina 17 cm. sekira.658

Analogije: Medijana (ali kru`ne osnove) 653 62. Bobi{te, Sastanci, naselje (?)
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 299 Lokalitet Sastanci (Sastaljci) se prostire na blagoj ko-
si u ataru Bobi{ta, pribli`no 300 m jugozapadno od
58.3 Impost kapitel (sl. 91c) crkve Sv. Petke u susednom selu Kumarevu. Potes
Impost kapitel od kre~njaka. Kvadratna gornja ravan impo- zahvata povr{inu od nekoliko hektara i pru`a se u
sta je dimenzija 75 x 75 cm, a donja, o{te}ena povr{ina smeru severozapad–jugoistok. A. Bulatovi} i S. Jovi}
41 x 35 cm. Visina imposta iznosi 20 cm. bele`e da je jedan deo nalaza sa tog polo`aja u Na-
rodni muzej u Leskovcu dospeo sa rekognosciranja,
U seoskoj crkvi, upotrebljen kao ~asna trpeza dok drugi predstavlja poklon [}epana Turovi}a.659
Na lokalitetu Sastanci su, osim praistorijskih, otkrive-
58.4 Stub (sl. 91c) ni i tragovi rimskog naselja.660
Deo stuba od kre~njaka, koji se zavr{ava dvojnim astra-
galom. Visina o~uvanog dela je 81 cm, a pre~nik stuba 63. Brza, Manastiri{te ili Brzansko crkvi{te,
45 cm. neopredeljeni lokalitet
Lokalitet Manastiri{te ili Brzansko crkvi{te pripada
Analogije: episkopska bazilika, Cari~in grad654 ataru sela Brze, ali je bli`e selu Todorovcu. Prostire se
U seoskoj crkvi, upotrebljen za ~asnu trpezu na imanju Blagoja Petrovi}a. S. Ercegovi}-Pavlovi} i
D. Kosti} su zabele`ile da je, prema re~ima vlasnika,
58.5 Stub samo 1977. godine, prilikom obrade zemlje, „izveze-
Deo stuba od kre~njaka, naknadno izdubljen i pretvoren no“ stotinak kola fragmentovanih opeka i kamena.
u korito. Gra|evinski {ut se nalazi na povr{ini od oko 55 x 50 m.
Plitko u zemlji otkriven je masivni zid, duga~ak 4 m
U dvori{tu porodice Pe{i}

58.6 Baza stuba
Baza stuba prstenastog oblika, visine 32 cm i povr{ine
donje ravni postamenta 65 x 65 cm.

U seoskoj crkvi, upotrebljena za ~asnu trpezu

OP[TINA LESKOVAC

59. Babi~ko, \orgov rid, neopredeljeni lokalitet 652 Petrovi} 1999, 137, sl. 50.
Selo Babi~ko se nalazi oko 20 km severoisto~no od 653 Petrovi} 1999, 137, sl. 50.
Leskovca, na severozapadnim obroncima Babi~ke 654 Nikolajevi}-Stojkovi} 1957, 54, br. 130.
gore.655 U njegovom ataru, na lokalitetu \orgov rid, 655 Bulatovi}, Jovi} 2010, 67.
na|ena su dva primerka rimskog novca. Jedan pripa- 656 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.
da periodu vladavine cara Elagabala, dok je drugi ko- 657 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
van za vreme Aleksandra Severa.656 658 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a pri-

60. Barje, atar sela, neopredeljeni lokalitet premana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
U starom inventaru Narodnog muzeja u Leskovcu po- 659 Bulatovi}, Jovi} 2010, 84.
stoji podatak o pitosu koji je na|en u selu Barju.657 660 Podatak dobijen od J. Pe{i}, vi{eg kustosa Narodnog muze-

ja u Leskovcu.

 

 



i {irok 0,90 m. Sazidan je od velikih opeka u malteru. lazima rimskih opeka i velikih pitosa sa ovog lokali-
Dimenzije opeka su 39 x 29 x 6 cm. Rekognosciranje teta, od kojih se jedan ~uva u Muzeju. Rekognoscira-
terena izvr{eno je 1978. godine.661 nje ovog polo`aja sprovedeno je 1981. godine.667

64. Bunu{ki ^ifluk, atar sela, 
neopredeljeni lokalitet 69.1 Pitos (sl. 118a)
Prema kazivanju me{tanina Josifa Petkovi}a [upelj- Pitos razgrnutog prstenastog oboda, loptastog trbuha i is-
kara, u ovom selu su otkriveni tragovi starog naselja, taknutog prstenastog dna, izra|en od gline sa primesama
pretpostavlja se iz rimskog perioda. Iz zemlje su va|e- krupnozrnog peska i liskuna, crvene boje pe~enja. Ra|en je
ne opeke velikih dimenzija, a na|en je i manji zemlja- na vitlu. Visina pitosa iznosi 73 cm, pre~nik oboda 33 cm,
ni sud, pun srebrnog novca.662 a pre~nik trbuha 73 cm.

Narodni muzej u Leskovcu

65. Crcavac, Desna obala Veternice, 70. Golema Njiva, Gradi{te, utvr|enje
neopredeljeni lokalitet F. Kanic navodi da „severno od nekada{njeg `enskog
U selu Crcavcu, na desnoj obali Veternice, vr{ena su manastira, na brda{cu koje odvaja dva kraka Ja{unje,
arheolo{ka istra`ivanja sonda`nog karaktera. Osim izme|u Manastirske i Bele reke, le`e ostaci prvog
praistorijskih i srednjovekovnih, na|eni su i fragmen- rimskog kastela…“.668 S. Ercegovi}-Pavlovi} i D.
ti kerami~kih posuda iz rimskog perioda, izra|enih na Kosti} pominju lokalitet Gradi{te koji se nalazi oko
vitlu, dobre fakture i crvene boje pe~enja.663 500 m isto~no od crkve Vavedenja Sv. Bogorodice.669
Rekognosciranje ovog polo`aja obavljeno je 1977.
66. Crkovnica, Piramida, rudarstvo godine, kada je ustanovljeno da se radi o utvr|enju
Izme|u sela Babi~kog i Crkovnice (Staro Selo), na ovalne osnove, koje je dobro o~uvano, posebno nje-
ridu Piramida konstatovani su ostaci anti~ke pe}i za gov jugoisto~ni deo. Lokalitet je o{te}en nelegalnim
topljenje gvo`|a, a na njegovim padinama komadi iskopavanjima, tokom kojih je otkrivena apsida od
zgure. J. Jovanovi} bele`i da je zguru od topljenog pritesanog kamena vezanog malterom, ~ija je spoljna
gvo`|a iz pe}i sa lokaliteta Piramida–Tumba doneo u strana polukru`na. Iste autorke navode da se u konfi-
Leskovac i ~uvao u svom dvori{tu.664 guraciji terena, na pojedinim mestima uo~avaju obri-
si manjih gra|evina, ali napominju da povr{inskih
67. Dedina Bara, atar sela, utvr|enje nalaza nije bilo.670 U o{te}enju nastalom neovla{}e-
„Na ju`nom brdu kod Dedine Bare“, F. Kanic je uo~io nim iskopavanjima vidljivi su ostaci bedema i razba-
ostatke rimskog kastela, koji okolni seljaci, zajedno cani ulomci kerami~kih posuda.
sa kastelom na u{}u Kozarske reke, dovode u vezu sa
„latinskim“ carem Konstantinom. Isti autor bele`i da su 661 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 28, br. 34.
ovi kasteli „{titili rimski put koji je od Pirota (Turres-a) 662 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
izlazio na solunski vojni put“.665
sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
68. Dra{kovac, Strana, neopredeljeni lokalitet 663 Rajkovi} 1996, 274.
Lokalitet Strana nalazi se na potesu Nizin potok. Tu 664 Jovanovi} 1978a, 29.
se, prema kazivanju me{tana, prilikom obrade zemlje 665 Kanic 1985, 552; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 28,
nailazilo na keramiku i velike kamene plo~e. U usme-
nom predanju sa~uvana je pri~a o rimskom gradu na br. 34.
ovom polo`aju.666 666 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 90, br. 44.
667 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 28, br. 59; dokumen-
69. Gagince, Ravnjak, naselje (?)
Lokalitet Ravnjak sme{ten je na blagoj padini brega, tacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
na imanju Trajka Janji}a. Na njemu su zabele`eni 668 Kanic 1985, 193.
fragmenti kerami~kih posuda iz rimskog perioda. U 669 M. \. Mili}evi} tako|e bele`i da na polo`aju Gradi{te, neda-
Narodnom muzeju u Leskovcu postoje podaci o na-
leko od manastira Crkovnice (danas crkva Vavedenja Sv. Bo-
gorodice), „ima jedan stari gradi}“ (Mili}evi} 1884, 28).
670 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 90.

 

 



J. Jovanovi} smatra da je na mestu prvobitne crkve, 73. Gornja Loko{nica, Gradi{te, utvr|enje
podignute 1499. godine u dana{njem `enskom mana- Lokalitet Gradi{te lociran je na vrhu brda, na 421 m
stiru Sv. Bogorodice, postojala ranovizantijska bazi- nadmorske visine, severoisto~no od sela Gornje Lo-
lika, koja je slu`ila za potrebe civilnog stanovni{tva ko{nice (sl. 21). Severno od njega proti~e Crkovni~ka
rimskog naselja u podgra|u tvr|ave, izme|u Crne i reka. Na ovom polo`aju nalazi se utvr|enje ovalne
Bele reke, sastavnica Ja{unjske reke. Po istom autoru, osnove (?), orijentisano u pravcu severozapad–jugo-
posada utvr|enja koristila je malu crkvu unutar grad- istok. Padine ispod utvr|enja strmo se spu{taju ka reci,
skih zidina, ~iji se temelji i apsida mogu videti na te- dok su na ostalim stranama blage. U konfiguraciji te-
renu. Tako|e navodi da je na ovom prostoru postojalo rena jasno se uo~avaju tragovi kamenih bedema, koji
i rimsko naselje, ~ija je nekropola ubicirana na polo- su o{te}eni neovla{}enim iskopavanjima. Na nekim
`aju Latinsko groblje u Golemoj Njivi.671 Ispod utvr- mestima su razrovani, a kamen je izva|en. U preseku
|enja, na levoj obali Bele reke, paralelno s njom, i bedema uo~avaju se kameni pla{t i kamenje koje nije
danas postoji planinski put, koji se u narodu zove La- vezano malterom, {to na pojedinim delovima ukazuje
tinski put. Prema J. Jovanovi}u, on povezuje utvr|e- na postojanje palisadne ograde. Na severozapadnoj
nja Gradi{te i Le{je.672 D. Trajkovi} tako|e pominje strani bedemi su znatno vi{i od okolnog terena. Vrh
Latinski put i bele`i da je prolazio pored Latinskog utvr|enja je sa severne i isto~ne strane za{ti}en okolnim
groblja, na mestu zvanom ^esmice.673 visovima, dok se na zapadnoj strani pru`a vidik pre-
ma Leskova~koj kotlini. Po{to je utvr|enje delimi~no
 skriveno, njegovo podizanje mo`e se dovesti u vezu sa
70.1 Lonac za{titom lokalnog stanovni{tva, odnosno njegove pri-
Fragment trbuha i dna lonca (?) ra|enog na vitlu, od gli- vredne delatnosti, koja se sastojala od obrade gvo`|a.
ne sa primesama sitnozrnog peska i malo liskunskog pra- Na takvu pretpostavku upu}uju brojni nalazi zgure, a
ha, sivomrke boje pe~enja, neobra|ene povr{ine. Pre~nik posebno ostaci topioni~arske pe}i koji su, prema kazi-
dna iznosi 9,2 cm. Dimenzije o~uvanog fragmenta su 6,8 vanju me{tana, uo~eni na ovom polo`aju, zajedno sa
x 6,2 cm. korodiranim oru|em i ulomcima stakla. U rupama na-
stalim nelegalnim kopanjem nalaze se fragmenti ke-
Narodni muzej u Leskovcu rami~kih posuda i komadi zgure.676

70.2 Pehar 
Fragment trakastog oboda i vrata pehara (?) ra|enog na 73.1 Lonac
vitlu, od srednje pre~i{}ene gline, sive boje pe~enja. Pre~- Fragment oboda i trbuha lonca ra|enog na vitlu, od gline
nik oboda iznosi 10,8 cm. Visina o~uvanog fragmenta je sa primesama liskunskog praha, sive boje pe~enja i neo-
2,2 cm. bra|ene povr{ine. Obod je razgrnut. Njegov pre~nik izno-
si 18,9 cm. Dimenzije o~uvanog fragmenta su 7 x 4,6 cm.
Narodni muzej u Leskovcu
Narodni muzej u Leskovcu
70.3 Poklopac
Fragment kalotastog poklopca ra|enog na vitlu, od gline sa 73.2 Lonac
primesama sitnozrnog peska i liskunskog praha, sive boje Fragment razgrnutog oboda i trbuha lonca ra|enog na vi-
pe~enja i neobra|ene povr{ine. Pre~nik oboda je 20 cm. tlu, od gline sa primesama liskunskog praha. Mrke je boje
Dimenzije o~uvanog fragmenta su 3 x 1 cm.

Narodni muzej u Leskovcu

71. Golema Njiva, Imanje Du{ana Miti}a, 671 Gara{anin M. i D. 1951, 161; dokumentacija Arheolo{kog
neopredeljeni lokalitet instituta u Beogradu.
U ataru sela Goleme Njive, na imanju Du{ana Miti}a,
konstatovani su fragmenti rimskih opeka.674 672 Jovanovi} 1978a, 16.
673 Trajkovi} 1961, 13.
72. Golema Njiva, Le{je, utvr|enje 674 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
J. Jovanovi} bele`i da se severoisto~no od Latinskog
puta i lokaliteta Gradi{te nalazi breg Le{je, sa ostacima Ivanovi}a o starinama u okolini Leskovca).
manjeg anti~kog utvr|enja.675 675 Jovanovi} 1978a, 16.
676 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 90, br. 123; dokumen-

tacija Arheolo{kog instituta u Beogradu.

 

 



pe~enja i neobra|ene povr{ine. Pre~nik oboda je 14 cm. ovom lokalitetu zabele`eni su fragmenti opeka i te-
Dimenzije o~uvanog fragmenta su 5,6 x 4,2 cm. gule rimskog formata.679

Narodni muzej u Leskovcu 76. Grada{nica, Gradac ili Gradi{te, utvr|enje
F. Kanic je na 444 m visokoj ~uki kod ju`ne Grada-
73.3 Lonac {nice uo~io ostatke rimskog kastela.680 A. Krasovski
Fragment trbuha i dna verovatno manjeg lonca ra|enog pi{e o rimskim ru{evinama na bregu „do sela Grada-
na vitlu, od gline sa malo primesa liskunskog praha, sive {nice“ i navodi da su na ovom lokalitetu na|eni pri-
boje pe~enja i neobra|ene povr{ine. Trbuh je rebrasto pro- merak rimskog novca iz 2. ili 3. veka, novac cara Ju-
filisan. Pre~nik dna je 6 cm. Dimenzije o~uvanog frag- stinijana I, gvozdeni vrh koplja, vrh strele, dugme od
menta iznose 4 x 1,8 cm. kamena plave boje, sekira, vi{e klinova i drugih pred-
meta od gvo`|a, i to na iskopanom ognji{tu. Bele`i i
Narodni muzej u Leskovcu ostatke puta, koji me{tani zovu „rimski put“, a koji je
prolazio pored „starog grada“, kao i gra|evinski mate-
73.4 Zdela rijal (cigle i crepove).681 Me|utim, Krasovski ne daje
Fragment kalotaste zdele ra|ene na vitlu, od gline sa pri- bli`e obja{njenje o uzvi{enju na kojem su se nalazile
mesama liskunskog praha, sive boje pe~enja i neobra|e- ru{evine, tako da se ne mo`e sa sigurno{}u tvrditi da li
ne povr{ine. Pre~nik oboda iznosi 14 cm. Visina o~uvanog misli na utvr|enje o kojem pi{e Kanic ili na ono ko-
fragmenta je 1 cm. je pominju S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti}. Autor-
ke ubiciraju lokalitet Gradac ili Gradi{te na bre`uljku
Narodni muzej u Leskovcu visokom oko 200 m, neposredno pored sela Grada{ni-
ce, na drugoj strani Grada{ni~kog potoka. One daju
73.5 Kr~ag njegove pribli`ne dimenzije, koje iznose 50 x 40 m.
Fragment oboda i trostruko u`lebljene dr{ke kr~aga (?) iz- Tokom rekognosciranja terena 1982. godine zabele-
ra|enog od gline sa primesama liskunskog praha i sitno- `ile su da vidljivih zidanih objekata na ovom polo`a-
zrnog peska, sive boje pe~enja. Ra|en je na vitlu. Pre~nik ju nema, ali da se u konfiguraciji terena mo`e uo~iti
oboda je 12 cm, a visina dr{ke 5,8 cm. pravac pru`anja bedema. Tada su zapazile i o{te}enja
nastala nelegalnim iskopavanjem, a u profilima tih is-
Narodni muzej u Leskovcu kopa tragove vatri{ta i lepa, kao i fragmente srednjo-
vekovne keramike.682
73.6 Poklopac
Fragment poklopca sa prstenasto profilisanim, blago na- 77. Grada{nica, Gradin~e ili Kovnica,
rebrenim trbuhom, ra|enog na vitlu, od gline sa malo pri- neopredeljeni lokalitet
mesa liskunskog praha, braon boje pe~enja i neobra|ene Lokalitet Gradin~e ili Kovnica le`i na uzvi{enju jugo-
povr{ine. Pre~nik oboda iznosi 18 cm. Visina o~uvanog zapadno od pomenutog nalazi{ta Gradac ili Gradi{te,
fragmenta je 1,4 cm. u ataru istog sela. S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. Kosti} su

Narodni muzej u Leskovcu 677 Bulatovi}, Jovi} 2010, 154.
678 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
73.7 Dr{ka
Fragment dvostruko `lebljene dr{ke, od gline sa prime- sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
sama sitnozrnog peska i liskunskog praha, sive boje pe~e- 679 Trajkovi} 1961, 11; dokumentacija Arheolo{kog instituta
nja. Dimenzije o~uvanog dela su 5,4 x 4,6 cm.
u Beogradu (bele{ke sa rekognosciranja M. Gara{anina iz
Narodni muzej u Leskovcu 1951. godine).
680 Kanic 1985, 193; Trajkovi} 1961, 10.
74. Gornja Slatina, Prkljivka–Seli{te, 681 Krasovski 1930, 205, 206.
neopredeljeni lokalitet 682 Pavlovi}, Kosti} 1984, 514; Ercegovi}-Pavlovi}, Ko-
Lokalitet Prkljivka–Seli{te nalazi se na desnoj obali sti} 1988, 62, br. 67.
Slatinske reke,677 severno od groblja u Gornjoj Slatini.
Na ovom polo`aju uo~eni su ostaci zida od kamena i
opeke, debljine oko 2 m.678

75. Gornja Slatina, Rosulje ili Cigansko groblje,
neopredeljeni lokalitet
Pribli`no 200 m zapadno od seoskog groblja, sa desne
strane puta koji vodi iz Donje u Gornju Slatinu, ne-
posredno iznad polo`aja Prkljivka–Seli{te, teren se
strmo uzdi`e u pravcu sever–jug i pada ka istoku. Na

 

 



zabele`ile da je ovde nala`en rimski novac, kao i ko- ca predstavljena je glava cara, a na reversu `enska
madi zgure, ali prilikom obilaska terena nisu nai{le na personifikacija koja sedi okrenuta nadesno.688
povr{inske nalaze.683
82. Grajevce, Dvori{te Milorada Trajkovi}a,
78. Grada{nica, Latinska vodenica, rudarstvo naselje (?)
Lokalitet Latinska vodenica lociran je na sastavu Dvori{te Milorada Trajkovi}a nalazi se u neposrednoj
Grada{ni~ke i Ora{a~ke reke, na mestu gde se put za blizini lokaliteta Seli{te. Tu je 1955. godine, prilikom
Grada{nicu odvaja od puta Slatina–Ora{ac. Prema kopanja temelja za ku}u, otkriven deo masivnog zida
kazivanju vodeni~ara Ljube Stanisavljevi}a, na ovom izra|enog od velikih kamenih blokova. Tada je na|en
polo`aju se nalazi velika koli~ina zgure.684 i veliki broj fragmentovanih tegula. Tegule na gomili
konstatovane su u dvori{tu M. Trajkovi}a i 1984. godi-
79. Grada{nica, Musin grob, ne, kada je vr{eno rekognosciranje ovog polo`aja.689
neopredeljeni lokalitet
U selu Grada{nici, na lokalitetu Musin grob, 1985. 83. Grajevce, Seli{te, naselje (?)
godine na|ena je glava gvozdenog prstena sa umetnu- Lokalitet Seli{te zauzima dominantan bre`uljak na
tom inkrustovanom srebrnom plo~icom. Kru`nog je desnoj obali Ju`ne Morave, nedaleko od Gradca kod
oblika, pre~nika od 1 cm. Na plo~ici je predstavljen Pan Zloku}ana, pored samog puta koji vodi ka selu Ma-
u igri s jarcem. R. Zotovi} smatra da je prsten proiz- nojlovcu, na imanju Slobodana Tasi}a.690 Njegova
vod neke lokalne radionice.685 du`ina u pravcu sever–jug iznosi oko 100 m. Teren se
na svim stranama blago spu{ta, a samo je ka Moravi
 pad ne{to o{triji. U bele{kama sa rekognosciranja, M.
79.1 Prsten s predstavom Pana Gara{anin navodi da se na prostoru od oko 50 m2 na-
Glava gvozdenog prstena kru`nog oblika, sa inkrustova- ilazilo na rimske opeke.691 Zbog povr{inskih nalaza,
nom srebrnom plo~icom na kojoj je prikazan Pan u igri s uglavnom neolitske keramike, S. Ercegovi}-Pavlovi}
jarcem. Pan je predstavljen kao bradati mu{karac, obna- i D. Kosti} ovaj lokalitet svrstavaju u praistorijska
`enog gornjeg dela tela, sa rogovima i nogama jarca. Figu- nalazi{ta. Me|utim, osim neolitskih fragmenata, za-
ra je u poluokretu, sa glavom okrenutom nalevo ka jarcu bele`eni su i sporadi~ni nalazi rimskih i srednjove-
i rukama ispru`enim udesno. U ruci dr`i verovatno svi- kovnih kerami~kih posuda.692
ralu (sirinks), koju zaklanja od jarca. Jarac je prikazan u
skoku, na levoj strani plo~ice. Iza njega se nalazi grana 683 Pavlovi}, Kosti} 1984, 514; Ercegovi}-Pavlovi}, Ko-
drveta. Tlo ispod obe figure nazna~eno je linijom. Prsten je sti} 1988, 29, br. 69.
o~uvan u fragmentima. Pre~nik glave iznosi 1 cm. R. Zo-
tovi} nalaz datuje u sredinu 2. veka (?).686 684 Jovanovi} 1978a, 29; dokumentacija Arheolo{kog institu-
ta u Beogradu (bele{ke sa rekognosciranja M. Gara{anina
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 228 iz 1951. godine).

80. Grada{nica, Skrvena, neopredeljeni lokalitet 685 Zotovi} 1997, 23, 26.
Po re~ima vodeni~ara Ljube Stanisavljevi}a iz Gra- 686 Zotovi} 1997, 23, 24.
da{nice, oko 4 km iznad sela, na mestu zvanom Skr- 687 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
vena, iskopavaju se fragmenti kerami~kih posuda, a
odatle poti~e i primerak zlatnog novca, o kojem nema sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine, gra|a
bli`ih podataka. V. Ivanovi} u bele{kama, me|utim, pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
navodi da je na lokalitetu Skrvena u Grada{nici na|e- 688 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (rukopisni
na ostava rimskog novca.687 numizmati~ki inventar, br. 67).
689 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 29, br. 225.
81. Grajevce, atar sela, naselje (?) 690 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 15, br. 72; Bulato-
U rukopisnom numizmati~kom inventaru Narodnog vi}, Jovi} 2010, 176.
muzeja u Leskovcu postoji podatak o primerku rim- 691 Dokumentacija Arheolo{kog instituta (bele{ke sa rekogno-
skog bronzanog novca iz Grajevca, koji je u Muzej sciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
1956. godine doneo Dragomir Maksi}. Na aversu nov- 692 Gara{anin, Ivanovi} 1958, 37; Ercegovi}-Pavlovi},
Kosti} 1988, 15, br. 72.

 

 



84. Grdanica, atar sela, neopredeljeni lokalitet poti~e bedem od tesanog kamena povezanog debelim
V. Ivanovi} bele`i podatak da se u rukopisnom numi- slojem maltera bele boje i kompaktne strukture. Unu-
zmati~kom inventaru Narodnog muzeja u Leskovcu tra{njost bedema ispunjena je trpancem od re~nih
nalazi primerak rimskog zlatnog novca iz sela Grda- oblutaka zalivenih malterom. Na spoljnoj strani be-
nice, koji je otkupljen od Novice Jovi}a.693 dema konstatovano je oja~anje kvadratnog oblika, a
ju`no od njih otkriven je zid u pravcu sever– jug, gra-
85. Grdelica, Kale ili Grad Jelica – |en u istoj tehnici. Utvr|enje je obnovljeno u 6. veku,
Konstantinov grad i Vrh Morave, utvr|enje za vreme vladavine Justinijana I.697 Numizmati~ke na-
Na u{}u Kozarske (Kozara~ke) reke, F. Kanic je za- laze iz rimskog i ranovizantijskog perioda ~ini bronza-
bele`io kastel, koji okolni seljaci dovode u vezu sa ni novac Gordijana III, kovan u Viminacijumu (anno
„latinskim“ carem Konstantinom. Prema njegovim na- III), zatim Konstancija II, kovan u Konstantinopolju,
vodima, ovaj kastel je, zajedno sa kastelom kod Dedi- kao i novac Justina I, iz neodre|ene kovnice. Zabele-
ne Bare, {titio rimski put koji je od Pirota (Turres) iz- `eni su i nalazi metalnih predmeta i kerami~kih posu-
lazio na solunski vojni put. Na drugom mestu u knjizi, da koje, kako bele`e J. Pe{i} i S. Peri}, uglavnom pri-
Kanic pominje i tri kastela na Kozarskoj reci.694 A. padaju 4. veku i predstavljaju lokalnu produkciju.698
Krasovski je zatekao ostatke anti~kog utvr|enja izme-
|u `elezni~ke stanice i varo{i Grdelice.695 S. Ercego- 
vi}-Pavlovi} i D. Kosti} pominju, me|utim, utvr|enje 85.1 Bronzana alka
koje vezuju za selo Kozare i u{}e Kozarske reke, kao Bronzana alka pre~nika 3 cm i debljine 0,3 cm.
i utvr|enje na lokalitetu Kale kod Grdelice. Re~ je,
zapravo, o istom utvr|enju. Autorke ka`u da se lokali- Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. RZ 14
tet Kale nalazi na brdu iznad u{}a Rupljanske i Koza-
ra~ke reke u Ju`nu Moravu. Rekognosciranjem terena 85.2 Gvozdeni klju~
1979. godine uo~eno je o{te}enje bedema nastalo pro- Gvozdeni klju~ sa tri zupca i pro{irenim krajevima. Jedan
secanjem puta zbog podizanja televizijskog predajni- kraj se zavr{ava zupcima, a na drugom se nalazi rupica.
ka. Bedem je zidan plo~ama od alacita, re~nih oblu- Dimenzije klju~a su 18 x 7,2 x 0,8 cm. Du`ina zubaca iz-
taka i maltera. U udubljenju nastalom o{te}enjem na nosi 3,3 cm.
isto~noj strani na|en je nadgrobni spomenik od ne-
obra|enog kamena, sa urezanim krstom.696 Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. RZ 12

J. Pe{i} i S. Peri} navode da se lokalitet Kale nala- 85.3 Gvozdena klamfa
zi na istoimenom kupastom bregu u varo{i Grdelici, Gvozdena klamfa pravougaonog preseka, sa izvijenim kra-
16 km ju`no od Leskovca i oko 2 km jugoisto~no od cima i glavom u vidu alke. Du`ina klamfe je 8,1 cm, a
rimske nekropole u Maloj Kopa{nici. Uzvi{enje zauzi- najve}a {irina 5,4 cm.
ma dominantan polo`aj i predstavlja deo isto~nog ma-
siva planine Ostrozub. Na njegovom vrhu je plato oval- Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. RZ 13
nog oblika, povr{ine od 2.000 m², orijentisan u pravcu
severozapad–jugoistok. Konfiguracija terena pokazuje 85.4 Gvozdeni no`
da se na severnoj strani nalazi trasa bedema, dok je na Fragmentovan gvozdeni no` trougaonog preseka. O~u-
jugu konstatovano manje uzvi{enje, mo`da od razru{e- vana je o{trica, bez usadnika. Njegove dimenzije su 12 x
ne kule. Lokalitet je devastiran 1978. godine pri po- 2,1 x 0,3 cm.
dizanju televizijskog repetitora u ju`nom delu, kao i
neovla{}enim iskopavanjima. Kako bi se dobila osnov- Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. RZ 11
na hronolo{ka i stratigrafska slika, Narodni muzej u
Leskovcu je 2000. godine sproveo za{titna arheolo{ka 693 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (rukopisni
iskopavanja, i to sistemom probnih sondi. Utvr|eno je numizmati~ki inventar, br. 231); dokumentacija Arheolo-
postojanje praistorijskog gradinskog naselja iz 11–10. {kog instituta u Beogradu (gra|a pripremana za monogra-
veka p.n.e., rimskog utvr|enja iz 2–4. veka i ranovi- fiju Istorija Leskovca i okoline).
zantijske fortifikacije iz 6. veka. Iz rimskog perioda
694 Kanic 1985, 552.
695 Krasovski 1930, 203.
696 Pavlovi}, Kosti} 1980, 359; Ercegovi}-Pavlovi}, Ko-

sti} 1988, 63, br. 76.
697 Pe{i}, Peri} 2001, 271–275.
698 Metalni predmeti i kerami~ki `i`ak prikazani u katalogu

objavljeni su u radu: Pe{i}, Peri} 2001, 271–285.

 

 



85.5 Gvozdeno dleto (sl. 105c) njen Muzeju u Leskovcu 1955. godine, koji je dato-
Gvozdeno dleto ~etvrtastog preseka, dimenzija 9,3 x 2,1 van u po~etak 3. veka.703
x 1,5 cm.

Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. RZ 10 87.1 Bronzani pe~at
Bronzani pe~at pravougaonog oblika, sa trakastom, na sre-
85.6 Gvozdena motika (sl. 105a) dini su`enom dr{kom pravougaonog preseka. Plo~ica je
Gvozdena motika u obliku zaobljenog trougla, sa otvorom dimenzija 5 x 2 cm, a dr{ka 2 x 1, 5 x 0,5 cm. Na donjoj
za dr`alju. Njene dimenzije su 18,6 x 13,5 cm. Najve}a strani je natpisno polje, uokvireno i podeljeno na ~etiri
debljina kod otvora za dr`alju iznosi 4,5 cm. J. Pe{i} i S. dela. Urezan je tekst – aklamacija:
Peri} je svrstavaju u tip B, varijantu c, prema podeli koju
daje I. Popovi}.699 Datovana je u 4. vek. VIV
AS I
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. RZ 9 N DE
O EI
85.7 Gvozdena sekira (sl. 105b) Vivas in deo ei
Gvozdena sekira sa jednim krajem lepezasto pro{irenim, Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 227
a drugim u obliku ~eki}a. Sekira ima trougaoni, a }eki}
~etvrtasti presek. Izme|u ~eki}a i sekire nalazi se otvor 88. Jarsenovo, Sastanci, neopredeljeni lokalitet
za dr`alju. Njene dimenzije su 19,5 x 4,8 x 5,7 cm. Prema V. Ivanovi} navodi podatak da su na lokalitetu Sa-
tipologiji I. Popovi}, opredeljuje se u tip C, varijantu a, i stanci registrovani ostaci gra|evina iz rimskog perio-
datuje se u period od 4. do 6. veka.700 da. M. Gara{anin ovaj toponim vezuje za oranice u
ataru Ora{ca i Jarsenova, i tako|e pominje ostatke ar-
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. RZ 8 hitekture.704

85.8 Gvozdena alatka 89. Jarsenovo, Staro lojze, vodovod
Gvozdena alatka nejasne namene, izdu`enog ovalnog ob- Sa lokaliteta Staro lojze, u ataru sela Jarsenova, V.
lika, {uplja iznutra, su`ena u vidu trna za usa|ivanje na Ivanovi} pominje nalaze rimskih vodovodnih kera-
jednom kraju. Dimenzije alatke su 19,5 x 3,3 x 2,1 cm. mi~kih cevi.705

Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. RZ 15 90. Ja{unja, atar sela, nekropola
A. Jovanovi} iznosi podatak o grobovima tipa Mala
85.9 Kerami~ki `i`ak Kopa{nica – Sase III u selu Ja{unji kod Leskovca,
Kerami~ki `i`ak koji na ramenima ima plasti~ni orna- kao i o nalazu zlatnog prstena.706
ment u vidu niza naizmeni~nih koncentri~nih krugova i
stilizovanog motiva kapljice. Dimenzije `i{ka su 9,6 x 6,3 699 Popovi} 1988, 42, kat. br. 1–7, T. III, 1,T. XIX, 3, T. XX,
x 3,3 cm. 91; Pe{i}, Peri} 2001, 276.

Analogije: Cari~in grad701 700 Popovi} 1988, 65, kat. br. 1–6, T. IX, 2, T. XXI, 97, T.
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. RZ 7 XVII, 74; Pe{i}, Peri} 2001, 276.

86. Grdelica, Njiva Bosiljke Ran~i}, 701 Bjelajac 1990, pl. XXII/9.
neopredeljeni lokalitet 702 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (bele{ke V.
Lokalitet je od Leskovca udaljen 18 km i prostire se
sa leve strane puta Leskovac–Vranje. Le`i na blagoj Ivanovi}a o starinama u okolini Leskovca).
padini, severoisto~no od skele na Ju`noj Moravi. Na 703 Petrovi} 1979, 123, no. 113; Joci} 2000, 311.
ovom polo`aju su zabele`eni temelji gra|evine od 704 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
kamena. Prema kazivanju Bosiljke Ran~i}, ovde se na-
ilazilo na opeke, a sa lokaliteta poti~u i nalazi rimskog pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline; be-
novca. V. Ivanovi} navodi da se na terenu nisu mogli le{ke sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
videti nikakvi ostaci gra|evinskog materijala jer je 705 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
ba~en u reku.702 pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline).
706 Jovanovi} 1978, 18, kat. 2, sl. 1; Jovanovi} 1984, 111.
87. Grdelica, Porta crkve Ro|enja
Sv. Jovana Krstitelja, neopredeljeni lokalitet
Pored temelja crkve Ro|enja Sv. Jovana Krstitelja u
Grdelici na|en je pravougaoni bronzani pe~at, poklo-

 

 



 94. Kara|or|evac, Pod nasip,
90.1 Zlatni prsten neopredeljeni lokalitet
Prsten sa alkom od zlatne `ice, koja je prema glavi pro- Iz sela Kara|or|evca, sa lokaliteta Pod nasip, poti~e
{irena. Glava je u obliku izdu`enog romba, a u njen sre- primerak rimskog novca, koji je na{ao me{tanin Ra-
di{nji deo umetnut je ukrasni kamen. Pre~nik prstena je divoje Markovi}.714
2,3 cm. Datovan je u 2. vek.707
95. Ka{tavar, Crkvi{te, bazilika (?)
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/305 Na levoj obali [aranice, 3 km uzvodno od Pe~enjev-
ca, le`i selo Ka{tavar, a zapadno od njega lokalitet
91. Ja{unja, Ja{unjski manastiri – Crkvi{te. Prema V. Ivanovi}u, na ovom polo`aju su
Sv. Jovan Krstitelj, neopredeljeni lokalitet konstatovani ostaci zidova. Po kazivanjima me{tana,
Ispred isto~nog i du` severnog zida manastira Sv. Jo- tu su se nalazile mermerne plo~e, koje upu}uju na
vana Krstitelja u Ja{unji (sl. 20) izvr{ena su za{titna postojanje srednjovekovne nekropole.715 J. Jovano-
iskopavanja kako bi se sprovela neophodna drena`a i vi} navodi podatak da se kod Ka{tavara, ispod brega
objekat obezbedio od trajnog prodiranja vlage u njego- Kapavca, nalaze ostaci ranovizantijske crkve. Prili-
ve temelje. Istra`ivanja su izvedena po sistemu mre- kom obilaska lokaliteta, S. Ercegovi}-Pavlovi} i D.
`e kvadrata, orijentisanih u pravcu istok–zapad. U Kosti} nisu registrovale povr{inske nalaze.716
severoisto~nom delu ispitanog prostora, na dubini od
1,30 do 1,70 m, na|en je kerami~ki pr{ljenak, kao i 96. Kutle{, [iljegarnik, utvr|enje
nekoliko fragmentovanih tegula. Sa lokaliteta poti~u Lokalitet [iljegarnik je brdo u neposrednoj blizini
i nalazi anti~ke keramike.708 Kutle{a i predstavlja deo Dobre gore (780 m). Na
osnovu tvrde ispune zidova i rasutih fragmenata an-
92. Jela{nica, Seli{te, naselje (?) ti~kih krovnih pokriva~a, F. Kanic je ovde zabele`io
Lokalitet Seli{te nalazi se izme|u Jela{nice i Novo- postojanje rimskog kastela, {to kasnijim obilascima
selaca, na desnoj obali Jela{ni~kog potoka, na imanju terena nije potvr|eno.717
^ede Ili}a. Le`i na terasi koja je orijentisana u prav-
cu sever–jug i prema istoku se spu{ta ka Kupinova~- 707 Jovanovi} 1978, 18, kat. 2, sl. 1.
koj reci. U bele{kama V. Ivanovi}a postoji podatak da 708 Deqanin 1987, 47–51; Rajkovi} 1996, 274.
se u Narodnom muzeju u Leskovcu sa ovog polo`aja 709 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (gra|a
~uva zlatnik Antonina Pija, zatim pozla}ene min|u{e
s priveskom i „burma” od zlata, pre~nika 1,8 cm.709 pripremana za monografiju Istorija Leskovca i okoline)
Prilikom obilaska terena, S. Ercegovi}-Pavlovi} i D. 710 Jovanovi} 1978a, 29; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988,
Kosti} su na povr{ini konstatovale ulomke vizantij-
ske opeke i deo ve}e kamene „posude“, za koju su 40, br. 101.
pretpostavile da pripada krstionici. Verovatno je re~ o 711 Bulatovi}, Jovi} 2010, 184.
mortarijumu. Na lokalitetu se dubljim oranjem naila- 712 Lokalitet Stara crkva ubiciran je na manjem uzvi{enju iz-
zilo na fragmentovane opeke, tegule i kamenje. J. Jo-
vanovi} smatra da je u ataru ovog sela postojalo rim- nad u{}a Kupinova~kog u Jarsenova~ki potok (Ercegovi}-
sko naselje.710 Pavlovi}, Kosti} 1988, 91, br. 102).
713 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 16, br. 103.
93. Jela{nica, [irine, naselje 714 Trajkovi} 1961, 12; dokumentacija Arheolo{kog instituta
U ataru sela Jela{nice, koje le`i na obalama Jela{ni~- u Beogradu (gra|a pripremana za monografiju Istorija Le-
ke reke, iznad njenog u{}a u Ju`nu Moravu, nalazi se skovca i okoline).
lokalitet [irine.711 Prostire se severoisto~no od polo- 715 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 92, br. 128; Bulato-
`aja Stara crkva,712 na njivi Stanka Risti}a iz Jela{ni- vi}, Jovi} 2010, 185; dokumentacija Narodnog muzeja u
ce. Osim praistorijskih, ovde su zabele`eni i sasvim Leskovcu (bele{ke V. Ivanovi}a o starinama u okolini Le-
sporadi~ni nalazi fragmentovanih kerami~kih posuda skovca).
iz rimskog perioda, kao i ulomci tegula, koji ukazuju 716 Jovanovi} 1978a, 16; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988,
na postojanje naselja.713 92, br. 128.
717 Kanic 1985, 286; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 29,
br. 140.

 

 



97. Leskovac, Crkva Sv. Ilije, Rv.: M, gore +, levo *, desno *. U ise~ku CON.
neopredeljeni lokalitet Pre~nik: 30 mm; osa: 1
Crkva Sv. Ilije je podignuta na terasi iznad leve oba- MIBE 11 (518/22)
le Veternice, {irokoj 30–40 m i orijentisanoj u pravcu Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. NI/2 109
sever–jug, koja predstavlja isto~ni zavr{etak kose na
~ijem se vrhu nalazi Hisar. Obnovljena je 1883/4. go- 98.2 Novac Justinijana I, Konstantinopolj, folis
dine, na temeljima starije crkve. Izvan terase, severo- Av.: D N IVSTINI-ANVS P P AVC Poprsje cara okrenu-
zapadno od crkve, kod zgrade kapele na|ena su dva to nadesno, sa dijademom, oklopom i paludamentumom.
ranovizantijska kapitela.718 U Narodnom muzeju u Rv.: M, levo *, desno *, dole E. U ise~ku CON.
Leskovcu sa~uvani su podaci o jednom kapitelu sa
ovog lokaliteta. Izra|en je od crvenkastog kamena, Pre~nik: 33 mm; osa: 11
visine 43 cm i {irine 35 cm.719 MIBE 83 (1) (527/32)
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. NI/2 110
98. Leskovac, Hisar, utvr|enje
Lokalitet Hisar se nalazi na dominantnom polo`aju 98.3 Novac Justinijana I, Konstantinopolj, folis
iznad Leskovca, na levoj obali Veternice, na koti od Av.: D N IVSTINI-ANVS P P AVC Poprsje cara okrenu-
341 m (sl. 16). Na ovom uzvi{enju otkriven je bedem to nadesno, sa dijademom, oklopom i paludamentumom.
od pritesanog kamena sa debelim slojem maltera, ori- Rv.: M, gore +, levo *, desno +, dole Γ. U ise~ku CON.
jentisan u pravcu istok–zapad, kao i manji zid od ope-
ka, koji se pru`ao u pravcu sever–jug. Prema M. Stoji- Pre~nik: 28 mm; osa: 6
}u, J. Pe{i} i S. Jovi}, arheolo{ki nalazi (fragmentovana MIBE 84 (1) (532/7)
plo~ica od slonova~e sa natpisom REDDETA i figu- Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. NI/2 111
ralnom predstavom (sl. 107), srebrna krstasta fibula,
fragmenti kerami~kih posuda, kao i novac Konstan- 98.4 Novac Justina II, Solun, polufolis
cija II i Valentinijana) opredeljuju fortifikaciju u 4. Av.: D N IVSTI-NVS P P AVI Justin II, levo, i Sofija, de-
vek. Isti autori pretpostavljaju da je re~ o manjem sno, sa nimbom, sede na prestolu s naslonom, spreda;
utvr|enju i da je verovatno sru{eno u napadu Huna. imaju krunu i dugu ode}u; desnom rukom car dr`i glob
Obnovljeno je ili ponovo podignuto za vreme vlada- sa krstom, a carica skiptar sa krstom.
vine Justinijana I, {to potvr|uju samo ostaci bedema. Rv.: K, iznad +, levo A/N/N/O, desno E. U ise~ku TES.
Od pokretnih arheolo{kih nalaza treba pomenuti ve-
liki broj predmeta od kosti, stakla, bronze, gvo`|a, Pre~nik: 20 mm; osa: 5
zatim fragmente keramike, kao i ostavu folisa i polu- MIB 70a (569/70)
folisa kovanih u rasponu od Justina I do Justina II, Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. NI/2 112
koja je pohranjena 573/4. godine (kat. 98.1–6). Na
padinama Hisara potvr|eno je postojanje ranovizan- 98.5 Novac Justina II, Solun, polufolis
tijskog naselja. Brojne jame u kojima je na|eno mno- Av.: D N IVSTI-NVS P P AVI Justin II, levo, i Sofija, de-
{tvo komada gvozdene zgure, zatim gvozdeni slitak, sno, sa nimbom, sede na prestolu s naslonom, spreda;
amorfno gvo`|e i fragmenti posude za livenje meta- imaju krunu i dugu ode}u; desnom rukom car dr`i glob
la ukazuju na topljenje rude i preradu gvo`|a koji su, sa krstom, a carica skiptar sa krstom.
prema pomenutim autorima, obavljani u ovom utvr- Rv.: K, iznad +, levo A/N/N/O, desno Z. U ise~ku TES.
|enju. Fortifikacija je stradala krajem 6. ili po~etkom
7. veka, u najezdi Avara i Slovena.720 Pre~nik: 21 mm; osa: 6
MIB 70a (571/2)
 Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. NI/2 113
98.1–6 Ostava folisa i polufolisa (6 komada)
98.6 Novac Justina II, Solun, polufolis
98.1 Novac Justina I, Konstantinopolj, folis Av.: D N IVSTI-NVS P P AVI Justin II, levo, i Sofija, de-
Av.: D N IVSTI-NVS P P AVC Poprsje cara okrenuto na- sno, sa nimbom, sede na prestolu s naslonom, spreda;
desno, sa dijademom, oklopom i paludamentumom. imaju krunu i dugu ode}u; desnom rukom car dr`i glob
sa krstom, a carica skiptar sa krstom.

718 Trajkovi} 1961, 18; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988,
68, br. 113; dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogra-
du (bele{ke sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951).

719 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu, stari inv. br.
1004.

720 Stoji}, Pe{i}, Jovi} 2007, 33, 34.

 

 



Rv.: K, iznad +, levo A/N/N/O, desno ^I/II. U ise~ku TES. i nekoliko fragmenata rimskih kerami~kih posuda.726
Pre~nik: 22 mm; osa: 4 Skulpture predstavljaju poluproizvod. Na njima su na-
MIB 70a (573/4) zna~eni samo glava i delovi ruku. Danas se nalaze u
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. NI/2 114 Narodnom muzeju u Leskovcu.727

98.7 Plo~ica od slonova~e (sl. 107) 
Fragmentovana plo~ica od slonova~e, sa natpisom RE- 100.1 Nedovr{ena kamena statua (sl. 92a)
DDETA. Na ~etvrtasto uokvirenoj povr{ini ispod natpisa Nedovr{ena figura `ene u prirodnoj veli~ini, izra|ena od
nalazi se predstava ptice.721 Du`ina plo~ice iznosi 8,3 cm, krupnozrnog beli~astog mermera. Skulptura je samo gru-
a {irina 5,5 cm. bo isklesana. Nazna~ene su osnovne mase, sa valjkasto
modelovanim telom i obrisima ruku. U desnoj ruci, spu-
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. ZH 45 {tenoj niz telo, nalazi se neodre|eni predmet. Levom ru-
kom, savijenom i prislonjenom na grudi, figura pridr`ava
98.8 Predmet od obra|enog roga nejasan atribut. Na nagla{enom postolju naziru se prsti
Vrh roga sa kru`nim otvorom na jednoj i koso zase~enim nogu. Glava, sa blago nazna~enim vratom, spojena je sa
otvorom na drugoj strani, izgla~an, pri vrhu ukra{en ureza- telom. Na statui su vidljive lateralne pukotine, koje mo-
nom mre`astom trakom. Ima izgled piska ili pi{taljke.722 `da predstavljaju razlog {to nije isklesana do kraja. M.
Tomovi} smatra da je re~ o funerarnoj statui, mo`da
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. ZH 12 „herkulanskog” tipa.728 Visina statue je 170 cm, {irina 56,
a debljina 34 cm. Visina glave je 30 cm. Du`ina postolja
99. Leskovac, Hisarski kanal, je 45, a njegova {irina 28 cm.
neopredeljeni lokalitet
Godine 1949, prilikom prokopavanja Hisarskog kana- Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 300
la, koji spaja brdo Hisar sa rekom Jablanicom, na|ena
je znatna koli~ina rimske keramike. S. Ercegovi}-Pa- 100.2 Nedovr{ena kamena statua (sl. 92b)
vlovi} i D. Kosti} su objavile fotografije dve potpuno Nedovr{ena figura mu{karca, od krupnozrnog belog mer-
o~uvane posude od crveno pe~ene zemlje.723 U do- mera.729 Grubo je isklesana, tako da su u osnovnoj masi
kumentaciji Narodnog muzeja u Leskovcu, sa ovog nazna~ene konture glave sa vratom, leva ruka sa atribu-
lokaliteta su inventarisane tri cele posude (sl. 115).724 tom i pravougaono, blago istureno postolje. Prelomljena
je na dva dela u visini kolena. ^ini se da je u pitanju sta-
 ri prelom. Visina statue je 215 cm, {irina 72 cm, a deblji-
99.1 Zdela (sl. 115a) na 35 cm. Visina glave je 39 cm. Du`ina postolja iznosi
Zdela ovalnog oblika, izra|ena od gline, crvene boje pe- 78 cm, a {irina 28 cm.
~enja. Njen pre~nik je 17 cm, a te`ina 380 g. Datovana je
u 3–4. vek. Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 301

Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. A-H/5 721 Stoji}, Pe{i}, Jovi} 2007, 33.
722 Bogdanovi}, Joci}, Popovi} 1995, 15, T. III/5, 6.
99.2 Pehar (sl. 115c) 723 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 30, br. 111, sl. na
Pehar bikoni~nog oblika, sa ispup~enim prstenastim dnom,
izra|en od gline, crvene boje pe~enja. Trbuh je ukra{en sa str. 31. Jedna fotografija se ne sla`e sa opisom i podacima
dve `lebljene linije.725 Pre~nik oboda je 10,5 cm, visina dobijenim od J. Pe{i}, vi{eg kustosa Narodnog muzeja u
pehara je 11 cm, a te`ina 366 g. Datovan je u 3–4. vek. Leskovcu. Prema njenim re~ima, autorke su posudu sa lo-
kaliteta Kod rudnika u Lecu vezale za polo`aj Hisarski ka-
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. A-H/6 nal u Leskovcu.
724 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
99.3 Pehar (sl. 115b) 725 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 30, br. 111; sl. na
Pehar koni~nog oblika i {ireg izvijenog oboda, izra|en od str. 31.
gline, crvene boje pe~enja. Pre~nik otvora iznosi 7,8 cm, 726 M. Tomovi} bele`i da su statue na|ene na lokalitetu Mala
visina pehara 6,3 cm, pre~nik dna 3,6 cm, a te`ina posu- Dubo~ica, u blizini Hisarskog kanala (Tomovi} 1993, 123).
de 126,15 g. Datovan je u 3–4. vek. 727 Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti} 1988, 30, br. 110; doku-
mentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. A-H/7 728 Tomovi} 1993, 21, cat. 232, fig. 48.4–4a; Jovi} 2002, 38,
br. 11, sl. 11.
100. Leskovac, Mala Dubo~ica, radionica (?) 729 Tomovi} 1993, 21, cat. 233, fig. 48.2.
Lokalitet Mala Dubo~ica nalazi se u severozapadnom
delu Leskovca. Godine 1977, prilikom kopanja jame
za ga{enje kre~a, na|ene su dve skulpture (sl. 92), kao

 

 



101. Leskovac, okolina, neopredeljeni lokalitet rukom dr`i labarum, levom glob sa krstom. U polju levo
Sa nepoznatih lokacija u okolini Leskovca poti~u mno- zvezda. U ise~ku TESOB.
gobrojni nalazi rimskog i ranovizantijskog novca. U
katalogu su opisani samo primerci koji mogu detalj- Te`ina: 4,47 g
nije da se odrede, a poti~u iz vremenskog raspona od MIRB 58 (422–450)
cara Gracijana do Justinijana. Osim njih, u okolini Le- Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. N/I/158
skovca na|en je novac Faustine730 i Hanibalijana,731
kao i bronzani sve}njak732 i tri pitosa.733 101.6 Novac Zenona, Konstantinopolj, solid738
Av.: D N ZENO-PERP AVG Poprsje cara prikazano spre-
 da, sa {lemom, dijademom i oklopom; desnom rukom dr`i
101.1 Novac, imitacija folisa Konstantina II, lokalna koplje na ramenu, levom {tit s predstavom konjanika na-
kovnica734 desno, koji kopljem probada neprijatelja.
Av.: CNNSNI¡ ¿ Glava cara okrenuta nadesno, sa dijade- Rv.: VICTORI-A AVGGG Z Viktorija stoji nalevo, ode-
mom. vena u hiton; desnom rukom dr`i krst na duga~koj dr{ci.
Rv.: ¡ ¿TSNNNCNNN U vencu VOT/X. U ise~ku SIS. U polju desno zvezda. U ise~ku CONOB.

Liven. Te`ina: 1,62 g Te`ina: 4,37 g
Zbirka Vojislava Mihailovi}a MIRB 7 (476–491)
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. N/I/160
101.2 Novac, imitacija folisa Konstantina II, lokalna
kovnica735 101.7 Novac Anastasija I, Konstantinopolj, tremisis739
Av.: CNNSNI¡ ¿ Glava cara okrenuta nadesno, sa dijade- Av.: D N ANASTA-SIVS P P AVG Poprsje cara okrenu-
mom. to nadesno, sa dijademom, oklopom i paludamentumom.
Rv.: ¡ ¿TSNNNCNNN U vencu VOT/X. U ise~ku SIS. Rv.: VICTORIA AVGVSTORVM Viktorija hoda nade-
sno, sa glavom nalevo, odevena u hiton; desnom rukom
Iz istog kalupa kao prethodni primerak. dr`i venac, levom glob sa krstom. U polju desno zvezda.
Liven. Te`ina: 1,72 g U ise~ku CONOB.
Zbirka Vojislava Mihailovi}a
Te`ina: 2,47 g; pre~nik: 15 mm; osa: 7
101.3 Novac, imitacija folisa Konstantina II, lokalna MIBE 12 (492–518)
kovnica736 Narodni muzej u Leskovcu, Zbirka vizantijskog nov-
Av.: CNNSNNINSNNN Glava cara okrenuta nadesno, sa ca, stari inv. br. 2
dijademom.
Rv.: CNNCONTSNNNCNNN U vencu VOT/¡.¿. U ise~- 101.8 Novac Anastasija I – Justinijana I, Konstantino-
ku ISISI. polj, folis740
Av.: ¡ ¿ Poprsje cara okrenuto nadesno, sa dijademom,
Liven. Te`ina: 1,80 g oklopom i paludamentumom.
Zbirka Vojislava Mihailovi}a Rv.: M, iznad (?), levo (?), desno (?), ispod (?). U ise~ku
CON.
101.4 Novac Gracijana, neodre|ena kovnica, folis
Av.: D N GRATIANVS P F AVG Glava cara okrenuta 730 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (rukopisni
nadesno, sa dijademom. numizmati~ki inventar, br. 27).
Rv.: REPARATIO REIPVB Car stoji okrenut nadesno;
levom rukom dr`i Viktoriju. Desno kle~i neprijatelj okre- 731 Cvetkovi} 2006, 518, sl. 1, 2.
nut prema caru i moli za milost. 732 Joci} 2006, 501, sl. 13.
733 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu.
Te`ina: 4,70 g 734 Vasi} 1978, 124, br. 39.
RIC - (367–383) 735 Vasi} 1978, 124, br. 40.
Narodni muzej u Ni{u 736 Vasi} 1978, 124, br. 41.
737 Du{ani} 1961, 95, br. 4, sl. 4. Ovaj primerak novca vero-
101.5 Novac Teodosija II, Solun, solid737
Av.: D N THEODO-SIVS P F AVG Poprsje cara prikaza- vatno poti~e iz Novog sela (dokumentacija Narodnog mu-
no spreda, sa {lemom, dijademom i oklopom; desnom zeja u Leskovcu). Ne mo`e se sa sigurno{}u tvrditi da li je re~
rukom dr`i koplje na ramenu, levom {tit s predstavom o Novom selu kod Lebana ili Ruplja.
konjanika nadesno, koji kopljem probada neprijatelja. 738 Du{ani} 1961, 96, br. 6, sl. 6.
Rv.: GLOR ORVI-S TERRAR Car stoji spreda, sa dija- 739 Du{ani} 1961, 97, br. 8, sl. 8.
demom, kratkom vojni~kom tunikom i oklopom; desnom 740 Crnoglavac 2005, 101, br. 132.

 

 



Te`ina: 10,88 g; pre~nik: 29 mm; osa: 6 101.14 Pitos
MIBE - (498–538) Pitos razgrnutog prstenastog oboda, izdu`enog bikoni~-
Narodni muzej u Leskovcu, Zbirka vizantijskog nov- nog trbuha i istaknutog prstenastog dna, izra|en na vitlu,
ca, stari inv. br. 232 od gline sa primesama sitnih kamen~i}a, mrke boje pe~e-
nja. Visina pitosa je 68 cm, a pre~nik oboda 30,8 cm.
101.9 Novac Justinijana I, Konstantinopolj, solid741
Av.: D N IVSTINI-ANVS P P AVG Poprsje cara prika- Narodni muzej u Leskovcu
zano spreda, sa {lemom, dijademom i oklopom; desnom
rukom dr`i glob sa krstom, levom {tit s predstavom ko- 102. Leskovac, Podrum, neopredeljeni lokalitet
njanika nadesno, koji kopljem probada neprijatelja. U Leskovcu, u naselju Podrum, na|ena je bronzana
Rv.: VICTORI-A AVGGG A Viktorija stoji spreda, odeve- aplikacija u vidu poprsja Jupitera Dolihena sa frigij-
na u hiton; desnom rukom dr`i hristogram na dugoj dr{ci, skom kapom na glavi. M. Joci} smatra da je ~inila
levom glob sa krstom. U ise~ku CONOB. ukrasni deo dr{ke kr~aga, koji je tako|e iskopan, ali
u fragmentima, na dubini od 2 m. Nalaz je otkupljen za
Te`ina: 4,36 g; pre~nik: 21 mm; osa: 15 Narodni muzej u Leskovcu 1992. godine.745
MIBE 7 (542–565)
Narodni muzej u Leskovcu, Zbirka vizantijskog nov- 
ca, stari inv. br. 7 102.1 Bronzana aplikacija Jupitera Dolihena (sl. 98)
Bronzana aplikacija u vidu poprsja Jupitera Dolihena sa
101.10 Novac Justinijana I, Konstantinopolj, tremisis742 frigijskom kapom na glavi. Vrh kape je odlomljen. Ispod
Av.: D N IVSTINI-ANVS P P AVG Poprsje cara okrenu- kape se nazire bujna kovrd`ava kosa, koja pada na ra-
to nadesno, sa dijademom, oklopom i paludamentumom. mena. Brada i brkovi su spojeni i predstavljeni plitkim
Rv.: VICTORIA AVGVSTO¡RVM¿ Viktorija hoda nade- zarezima. O~i su prikazane plasti~no, koso, bez zenica.
sno, sa glavom okrenutom nalevo, odevena u hiton; de- Visina predmeta iznosi 5 cm. Datovan je u prve deceni-
snom rukom dr`i venac, levom glob sa krstom. U polju je 3. veka.746
desno zvezda. U ise~ku CO¡NOB¿.
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/ 240
Te`ina: 1,40 g; pre~nik: 15 mm; osa: 6
MIBE 19 (527–565) 103. Leskovac, Podvorce, neopredeljeni lokalitet
Narodni muzej u Leskovcu, Zbirka vizantijskog nov- Naselje Podvorce nalazi se u jugoisto~nom delu Les-
ca, stari inv. br. 8. kovca. Sa ovog polo`aja poti~e 46 primeraka rimskog
novca, koji se danas ~uvaju u Narodnom muzeju u
101.11 Bronzani sve}njak (sl. 113)743 Leskovcu.747 Radi se verovatno o delu ve}e ostave.748
Bronzani sve}njak cilindri~nog oblika, sa tri izrazita spo-
jena rebra na sredini. Ukra{en je tanjim kanelurama, a 
njegovi krajevi su zvezdasto profilisani.744 Du`ina sve}- 103.1 Deo ostave bronzanog novca (46 primeraka) ko-
njaka je 16 cm, {irina zvezdastih pro{irenja 7,6 cm, dok vanog u vreme Konstantina i njegovih sinova.
je pre~nik kru`nog otvora 4 cm. T. Bend`arevi} je zabele`ila podatak o ostavi novca na-
|enoj na lokalitetu Podvorce u Leskovcu, koja je, kako se
Poklon S. Dimitrijevi}a
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ/ 217 741 Du{ani} 1961, 98, br. 9, sl. 9.
742 Du{ani} 1961, 98, br. 10, sl. 10.
101.12 Pitos 743 Joci} 2006, 501, sl. 13.
Pitos razgrnutog prstenastog oboda, loptastog trbuha i is- 744 Za sli~an oblik videti: Xanthopoulou 2010, 236, CD. 3.001
taknutog prstenastog dna, izra|en na vitlu, od gline sa
primesama sitnih kamen~i}a, crvene boje pe~enja. Visi- (primerak iz Al`ira, 3–4. vek); Bailey 1996, 104, Q 3919,
na pitosa je 64 cm, a pre~nik oboda 35 cm. pl. 134 (Tell Nimrin, Sirija, 5. vek).
745 Joci} 2000, 308.
Narodni muzej u Leskovcu 746 Joci} 2000, 308, T. IV, sl. 11.
747 Dokumentacija Narodnog muzeja u Leskovcu (kucani numi-
101.13 Pitos zmati~ki inventar, br. 23).
Pitos razgrnutog prstenastog oboda, izdu`enog bikoni~- 748 Benxarevi} 2005, 562.
nog trbuha i istaknutog prstenastog dna, izra|en na vitlu,
od gline sa primesama sitnih kamen~i}a, crvene boje pe-
~enja. Visina pitosa je 76,7 cm.

Narodni muzej u Leskovcu

 

 



pretpostavlja, delimi~no sa~uvana. Broji 46 komada,749 i paziti tragovi maltera, ali samo na pojedinim mestima.
to tipa Roma–Konstantinopolj (5), Konstantina I (10), Drugih povr{inskih nalaza nije bilo. Nije isklju~eno
Konstantina II (9), Konstancija II (9) i Konstansa I (8),750 da ovaj objekat pripada turskom periodu.756
kao i pet neopredeljenih primeraka.
109. Mala Grabovnica, Donji drum ili Mutina,
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. N/I/8-17 naselje (?)
D. Trajkovi} je zabele`io da su na lokalitetu Donji
104. Leskovac, Ulica industrijska br. 15, drum ili Mutina, u ataru Male Grabovnice, uo~eni
neopredeljeni lokalitet ostaci rimskog naselja.757
U Industrijskoj ulici br. 15 slu~ajno je na|en vrh koplja
od gvo`|a, u obliku kratkog uskog lista sa nagla{enim 110. Mala Grabovnica, Leva obala Tulovske reke,
rebrom i duga~kim koni~nim usadnikom. Du`ina koplja naselje (?)
iznosi 18,1 cm, a se~iva 9,2 cm, dok je {irina koplja U bele{kama M. Gara{anina nalazi se podatak da se
2,8 cm, a pre~nik tulca 1,7 cm. Datovan je u 3–4. vek.751 u ravnici du` leve obale Tulovske reke, na povr{ini od
oko 250 x 250 m, nailazilo na fragmentovanu kera-
105. Leskovac, Ulica Veselina Masle{e br. 36, miku i obilje gra|evinskog {uta, koji su opredeljeni u
neopredeljeni lokalitet rimski period.758
U Ulici Veselina Masle{e, u dvori{tu ku}e broj 36, na-
|en je primerak bronzanog novca cara Dioklecijana, 110a. Mala Kopa{nica, Beli Breg,
koji je poklonjen Gradskom muzeju u Leskovcu.752 naselje i nekropola (?)
Zaseok Beli Breg se nalazi severozapadno od Male
106. Leskovac, Vinograd Gorge, Kopa{nice i zapadno od brdskog masiva na kojem su
neopredeljeni lokalitet locirani lokaliteti Crkvi{te i @irova padina (sl. 39).
Sa lokaliteta Vinograd Gorge poti~e rimski sud (doli- Tokom za{titnih iskopavanja 1960–1964. godine, du`
um).753 Podatak o njemu nalazi se u starom inventaru trase auto-puta Bratstvo-jedinstvo, otkrivena je nekro-
Narodnog muzeja u Beogradu.754 pola sa spaljenim pokojnicima, koju je Lj. Zotovi}
vezala za pomenuti zaseok.759 Obilaskom terena i ka-
107. Lipovica, atar sela, neopredeljeni lokalitet snijim istra`ivanjima utvr|eno je da je pribli`no 500 m
Na nepoznatom lokalitetu u selu Lipovici na|en je
tremisis Justinijana I.755 749 Benxarevi} 2005, 562, br. 36.
750 Popis ostave izvr{ila je L. Gaj (dokumentacija Arheolo{kog

107.1 Novac Justinijana I, Konstantinopolj, tremisis instituta u Beogradu, gra|a pripremana za monografiju Isto-
Av.: D N IVSTINI-ANVS P P AVI Poprsje cara okrenu- rija Leskovca i okoline).
to nadesno, sa dijademom, oklopom i paludamentumom. 751 Nino{evi}, Pe{i}, Jovi} 2011, 144, br. 104. Nalaz se
Rv.: VICTORIA AVCVSTORVM Viktorija hoda nade- ~uva u Narodnom muzeju u Leskovcu, inv. br. A-A3/219.
sno, sa glavom okrenutom nalevo, odevena u hiton; des- 752 Gara{anin M. i D. 1951, 160.
nom rukom dr`i venac, levom glob sa krstom. U polju 753 Dokumentacija Narodnog muzeja u Beogradu, stari inv. br.
desno zvezda. U ise~ku ¡CONOB¿. 1849/1934.
754 Gara{anin M. i D. 1951, 160.
Te`ina: 1,18 g; pre~nik: 15 mm; osa: 6 755 Arheolo{ko blago Ni{a 2004, 268, br. 304; Crnoglavac
MIBE 19 (527–565) 2005, 90, br. 83.
Narodni muzej u Leskovcu, Zbirka vizantijskog nov- 756 Pavlovi}, Kosti} 1984, 515; Ercegovi}-Pavlovi}, Ko-
ca, stari inv. br. 234 sti} 1988, 92, br. 120.
757 Trajkovi} 1961, 11; dokumentacija Narodnog muzeja u Le-
108. Lipovica, Kuli{te, utvr|enje (?) skovcu (bele{ke V. Ivanovi}a o starinama u okolini Leskovca).
Lokalitet Kuli{te le`i zapadno od Lipovice. Prema re- 758 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
~ima me{tanina Svetislava Peri}a, tu su se pre {ezde- sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
set godina jo{ uvek videli ostaci kule ~etvorougaone 759 Zotovi} 1960, 123.
osnove, pribli`nih dimenzija 10 x 9 m. Vremenom su
me{tani izvadili sav kamen. Na terenu su se mogli za-

 

 



udaljena od Belog Brega, pa bi je trebalo dovesti u do Moravi{ta i Pazari{ta, na prostoru izme|u starog
vezu sa potesom Kamenitica.760 Iz Belog Brega poti- „carskog druma“ i Ju`ne Morave, odnosno Kopa{ni~-
~u slu~ajno na|en primerak novca cara Maksimijana ke reke.
(286–305) i nadgrobna plo~a koju pojedini autori ve-
zuju za ovaj lokalitet.761 Mo`e se pretpostaviti da se na Lokalitet je otkriven prilikom izgradnje auto-puta
prostoru koji zauzima ~itav niz lokaliteta (@irova padi- Bratstvo-jedinstvo 1960. godine, kada je nekropola
na, Crkvi{te, Beli Breg, Moravi{te i Pazari{te) nalaze razorena upotrebom gra|evinskih ma{ina. Tada je sa-
ostaci ve}eg rimskog naselja. Po{to se nekropola pru- kupljen materijal i otvoren je niz sondi na trasi novog
`a uz brdski masiv i prati njegov oblik, njeni ostaci se puta, kojima je potvr|eno da se radi o nekropoli sa
mogu o~ekivati i u zapadnom delu Belog Brega. spaljenim pokojnicima. Na`alost, samo je parcijalno
istra`ena, a njen veliki deo je uni{ten. Posle izgradnje
 auto-puta, M. Gara{anin i Lj. Zotovi}, koji su vodili
110a.1 Nadgrobna plo~a (sl. 84) i prva istra`ivanja, su 1962. i 1964. godine sproveli
Nadgrobna plo~a s natpisom, izra|ena od sivog kre~njaka, program dvogodi{njih sistematskih iskopavanja ju-
dimenzija 110 x 72 x 36 cm. O~uvan je samo donji deo `no od ranije konstatovanih grobova. I tada je nekro-
profilisanog natpisnog polja, sa soklom koji je na vi{e pola istra`ena sistemom sondi. Tokom 60-ih godina
mesta o{te}en.762 pro{log veka otkriven je 151 grob sa spaljenim i dva
sa inhumiranim pokojnicima.764 Nova istra`ivanja,
¿ ¤ Luci(i) Flavii ¤ Proculus ¤ et Constans ¤ patri b(ene) kojima su rukovodili S. Fidanovski i M. Miljkovi}, su
¤ m(erenti) p(osuerunt). 2003. godine organizovali Narodni muzej u Beogra-
du i Republi~ki zavod za za{titu spomenika kulture.
Luci(i) Flavii Proculus et Constans patri b(ene) Ispitan je mali prostor nekropole, ju`no od zone istra-
m(erenti) p(osuerunt). `ene 1960. godine, i to sistemom uskih sondi, raspore-
|enih uz trasu dana{njeg puta. Otkrivena su 24 groba
Narodni muzej u Leskovcu, inv. br. AZ 296 sa spaljenim pokojnicima.765 Iste godine, na Kameni-
tici je ispitan i deo naselja, odnosno gra|evinski kom-
111. Mala Kopa{nica, Crkvi{te–Branik, pleks koji je, kako navode S. Fidanovski i T. Cvjeti-
nekropola i naselje (?) }anin, ~inio zapadnu granicu nekropole.
Polo`aj Crkvi{te–Branik lociran je u ataru Male Ko-
pa{nice, na jednoj zaravni u {umi. Na terenu je regi- Istra`ivanja su pokazala da se nekropola dalje ne
strovan gra|evinski {ut od kamena, maltera i dosta {iri, pa je 2011. godine redukovan program za{titinih
opeka. Debljina opeke i fuge iznosi 4 cm. M. Gara{a- arheolo{kih radova u okviru izgradnje novog auto-
nin smatra da se ovde, iznad samog naselja, mo`da puta E-75. Prema novom planu, bila su predvi|ena
nalazila osmatra~nica. Pribli`no 120 m iznad nivelete iskopavanja ograni~enog obima.
starog druma, na platou u brdu, nailazilo se na frag-
mente rimskih kerami~kih posuda.763 Mo`e se pret- Na osnovu raspisanog tendera, Arheolo{kom in-
postaviti da se na ovom prostoru nalazio deo ve}eg stitutu iz Beograda su 2012. godine poverena za{tit-
naselja registrovanog u Maloj Kopa{nici. U podno`- na iskopavanja u Maloj Kopa{nici, i to naselja na po-
ju brega na kome se prostire lokalitet sme{tena je ne-
kropola na Kamenitici (sl. 39). Ne treba isklju~iti ni 760 Fidanovski, Cvjeti}anin 2005, 53.
mogu}nost da se ona protezala i na Crkvi{tu. 761 Petrovi} 1979, 125, br. 116; Ercegovi}-Pavlovi}, Kosti}

112. Mala Kopa{nica, Kamenitica, 1988, 33, br. 301; dokumentacija Arheolo{kog instituta u
nekropola i naselje Beogradu.
Lokalitet Kamenitica nalazi se u ataru Male Kopa{ni- 762 Zotovi} 1960, 123–127; Gara{anin 1968, 5–34; Zotovi}
ce, pribli`no 13 km ju`no od Leskovca, na ulazu u 1968, 19–30; Petrovi} 1979, 125, no. 116; Zotovi} 1984,
Grdeli~ku klisuru. Sme{ten je ispod omanjeg uzvi{e- 165–169.
nja na {irokoj terasi, ~ija se severna i zapadna strana 763 Dokumentacija Arheolo{kog instituta u Beogradu (bele{ke
spu{taju ka Ju`noj Moravi (sl. 39). Na ovom potesu sa rekognosciranja M. Gara{anina iz 1951. godine).
nalaze se ostaci velike nekropole iz rimskog razdoblja, 764 Zotovi} 1960, 123; Zotovi} 1962, 221–223; Zotovi} 1964,
a oko njih rimsko naselje, konstatovano na nizu nala- 106.
zi{ta, od @irove padine, preko Crkvi{ta i Belog Brega, 765 Fidanovski, Cvjeti}anin 2005, 61.