flipping book full

GGGB2123 PENGURUSAN TINGKAH LAKU

LAPORAN PENGURUSAN TINGKAH LAKU
“ 8 PEMERHATIAN TINGKAH LAKU ”

DISEDIAKAN UNTUK
Prof. Madya Dr. MANISAH BT. MOHD. ALI
Prof. Madya Dr. ROSADAH BINTI ABD MAJID

DISEDIAKAN OLEH
SITI NASUHA BINTI ZAINUDIN

A151251

PENGENALAN

Autisme merupakan satu fenomena baru di Malaysia berbanding perkembangannya di negara-
negara Barat.Ia mula menjadi salah satu bidang kajian apabila Leo Kanner mengemukakan
dapatan beliau daripada pemerhatian yang dilakukan terhadap 11 orang kanak-kanak di John
Hopkins Hospital,Baltimore,Maryland.Kanner mendapati kanak-kanak itu mempunyai satu set
tingkah laku yang berbeza dan dinamakan sebagai satu sindrom early childhood autism (Wing
1976)

Eugene Blueler merupakan orang yang pertama sekali menggunakan perkataan autism
yang merujuk kepada kurang atau tidak ada perhubungan dengan orang lain dan dunia
luar.Walaubagaimana pun kini istilah autism merujuk developmental disorder atau masalah
perkembangan.Istilah autism dikenali sebagai autisme dalam bahasa Melayu.

Menurut kamus perubatan,autisme adalah penyerapan dalam fantasi sebagai pelarian
daripada realiti.Definisi ini lebih merujuk kepada tingkah laku yang ditunjukkan oleh kanak-
kanak autisme.Menurut Diagnostic and Statistic Manual of Mental Disorder,1994:

“Autism is considered to be a pervasive developmental disorder of the brain
functions which prevents a person from organizing and understanding information transmitted by
their senses.It can cause a person to withdraw into own self and can affect social interactions
with the outside world dramatically.”

Daripada definisi dapatlah difahami bahawa autisme adalah satu fenomena yang serius
dan akan tetap wujud pada mereka yang autisme sehingga akhir hayat walaupun perubahan yang
positif boleh berlaku.Menurut Diagnostic and Statistic Manual of Mental Disorder,lagi autisme
adalah sejenis ketidakupayaan yang agak serius terhadap perkembangan yang amat ketara dalam
tiga tahun pertama dalam kehidupan seorang kanak-kanak.Autisme juga dikatakan sebagai
ketidaksempurnaan dalam perkembangan otak dan bukannya akibat masalah perkembangan
emosi.Kadar kejadian autism ialah 16 kes dalam 10,000 kelahiran (Rodler 2000).Kemungkinan
untuk anak lelaki mendapat autistik adalah empat kali ganda (4:1)berbanding dengan
perempuan.Autisme didapati dalam keluarga daripada semua etnik dan latar belakang sosial.

OBJEKTIF PEMERHATIAN

1. Untuk mengenalpasti tingkah laku seseorang kanak-kanak berkeperluan khas
2. Untuk menyenaraikan jenis intervensi yang boleh digunakan dalam mengurangkan

tingkah laku yang negatif bagi kanak-kanak berkeperluan khas
3. Untuk mengetahui sejauhmana keberkesanan intervensi terhadap tingkah laku kanak-

kanak berkeperluan khas.

PERMASALAHAN PEMERHATIAN

Kanak-kanak yang saya ambil sebagai responden adalah adik saya sendiri. Dia merupakan
seorang kanak-kanak yang berkeperluan khas. Dia berkategori masalah pembelajaran dan
merupakan seorang kanak-kanak autistik (mild autism). Semasa pemerhatian saya terhadap
tingkah laku responden , banyak kekangan yang saya hadapi.

Permasalahan pemerhatian yang dilihat adalah dari segi masa dan jarak kawasan kediaman. Saya
mempunyai masalah dari segi jarak kerana kedudukan rumah agak jauh dengan kolej kediaman
saya sekarang dimana saya agak sukar untuk membuat pemerhatian terhadap responden. Saya
juga mempunyai masa yang agak singkat untuk membuat pemerhatian terhadap 8 tingkah laku
responden kerana saya mempunyai banyak kerja lapangan yang lain. Namun , saya
menggunakan kelebihan saya kerana responden merupakan adik saya sendiri , makanya saya
banyak mengetahui mengenai masalah tingkah laku yang dihadapi oleh responden.

Selain itu , masalah dari segi mendapatkan data bagi mengenal tingkah laku yang sesuai untuk
dijadikan pemerhatian. Hal ini kerana , responden mempunyai banyak masalah dari segi tingkah
laku yang melibatkan pertuturan , pengurusan diri , cara kerja dan banyak lagi. Makanya , saya
membuat keputusan untuk bertanya kepada ibubapa responden agar saya mendapat pencerahan
yang jelas dan menyeluruh.

INSTRUMEN PEMERHATIAN

Kajian yang dijalankan dilakukan dengan menggunakan instrumen berikut:

1. Pemerhatian
- Pengumpulan data adalah tidak lengkap tanpa pemerhatian. Saya membuat
pemerhatian terhadap adik , Muhammad Sohor Rizqi yang berumur 9 tahun dan
merupakan seorang kanak-kanak autistik. Saya membuat 8 pemerhatian terhadap
tingkah laku responden dan membuat keputusan untuk fokus terhadap tingkah laku
yang negatif yang kerap dilakukan oleh responden itu sendiri.

2. Temubual
- Kaedah temu bual digunakan sebagai kaedah kedua untuk mendapatkan maklumat
dalam kajian ini. Saya telah menemubual kedua ibubapa responden untuk mengetahui
tingkah laku yang paling kerap dilakukan oleh responden. Banyak data yang berjaya
saya peroleh melalui kaedah temubual ini.

DAPATAN PEMERHATIAN

Setiap murid bermasalah pembelajaran berbeza dan unik dari segi keupayaan fizikal, kognitif
dan tingkah laku namun hak mereka dalam pendidikan tanpa mengira latar belakang sosial, kaum
atau perkembangan intelek perlu diberi perhatian (Osman & Ahmad Ghazie, 2007). Tingkah laku
negatif yang ditunjukkan oleh murid bermasalah pembelajaran akan menjadi semakin rumit jika
tingkah laku yang tidak diingini ini tidak diatasi pada peringkat awal. Tingkah laku murid yang
bersesuaian dengan persekitaran pasti membantu guru pendidikan khas melaksanakan proses
pengajaran dan pembelajaran. Kredibiliti guru turut ditentukan dalam perancangan dan
pemilihan bahan pengajaran yang bersesuaian (Mohd Sahandri Gani & Saifuddin Kumar, 2007).
Selain itu, pengetahuan terhadap model pengubahsuaian tingkah laku yang efektif juga
membantu guru lebih kreatif dan inovatif dalam penyampaian pengajaran. Guru juga perlu
memikirkan pendekatan pengajaran yang bersesuaian dengan keperluan murid apabila mengajar
(Noriati, Boo, & Wong, 2010). Justeru, pengurusan tingkah laku memainkan peranan yang
penting dalam pembentukan tingkah laku positif, memberi keyakinan diri serta meningkatkan
pencapaian akademik murid bermasalah pembelajaran. Guru sebagai agen perubahan perlu
sentiasa melengkapkan diri dengan pengetahuan dan kemahiran, mempunyai sikap yang positif
serta mempunyai motivasi yang tinggi bagi membantu murid bermasalah pembelajaran melalui
proses pengubahsuaian tingkah laku secara berkesan.

BIODATA RINGKAS

Nama : Muhammad Sohor Rizqi bin Zainudin
Umur : 9 tahun
Kategori : Masalah pembelajaran ( Mild Autisme )
Sekolah : SK Banir , Tapah Perak.
Ciri-ciri : Suka mengulang perbuatan , sensitif bunyi yang kuat ,
“picky-eater” , emosi tidak stabil pada satu-satu masa
Kekuatan : Suka di peluk oleh orang lain , mahir dalam IT
Kelemahan : Masalah dalam pertuturan
Tempat mendapatkan terapi : Yayasan Sultan Azlan Shah , Bercham dan pusat terapi
persendirian
Jenis terapi : Terapi pertuturan , Hidro-terapi , terapi cara kerja

8 PEMERHATIAN TERHADAP TINGKAH LAKU

Terdapat 8 jenis tingkah laku yang saya dapat semasa membuat pemerhatian terhadap adik ,
Muhammad Sohor Rizqi bin Zainudin. Tingkahlaku yang saya berjaya senaraikan adalah
berdasarkan kepada aspek pertuturan , pengurusan diri , kemahiran sosial , emosi , dan minat.
Banyak masalah yang ada dalam tingkah laku yang telah saya senaraikan diatas.

Pertama , masalah tingkah laku dari aspek pertuturan. Responden yang saya perhatikan
mempunyai masalah untuk bertutur dan komunikasi. Responden boleh bercakap namun
hanya mengeluarkan perkataan sepatah demi sepatah sahaja. Contohnya , perkataan “mak” ,
“opah” , “nak” dan banyak lagi. Responden boleh menyanyi lagu seperti “Twinkle Little Star”
dengan lancar namun masih tidak boleh bertutur menggunakan ayat yang majmuk atau penuh.
Responden kadang kala susah untuk memulakan sesuatu perbualan atau komunikasi bersama
orang yang tidak atau baru dikenali. Apabila bergaul dengan rakan yang dikenali , responden
boleh memulakan percakapan apabila disapa. Responden hanya memberi respon apabila dipaksa
atau ditanyakan berulang kali. Misalnya , responden akan bercakap atau bertutur apabila barang
kesayangannya diambil. Ini jelas menunjukkan ada penekanan yang perlu dilakukan ke atas
responden untuk membuatkan dia bertutur.

Merujuk jurnal , pelajar yang mempunyai masalah dalam pertuturan , dapat disimpulkan bahawa
masalah khusus yang terdapat pada kanak-kanak autistik dari segi komunikasi, adalah sama ada,
a) tidak mampu menuturkan ayat walaupun usia mereka telah melebihi tiga tahun, b) tidak
mampu menjawab soalan yang ditanya dengan betul, dan c) ekolalia (echolalia)7. Menurut
American-Speech-Language Association, kebiasaannya kanak-kanak akan mula bercakap seawal
usia satu tahun bermula dengan perkataan yang mudah seperti „ma..ma‟, namun bagi kanak-
kanak autistik pertuturan mereka bukan seperti kanak-kanak tipikal.untuk membantu
mengurangkan masalah tingkah laku dari segi pertuturan yang lambat , terapi muzik adalah amat
digalakkan.Banyak kajian yang dijalankan oleh saintis di Barat yang menyatakan bahawa elemen
muzik atau instrumen mampu mencetuskan atau membangkitkan tindak balas subjek yang dikaji.
Ia sedikit sebanyak dapat membantu dari segi pertuturan kanak-kanak autistik yang mempunyai
masalah dalam berkomunikasi atau berrtutur dengan lancar.

Kedua , masalah tingkah laku dari segi pengurusan diri. Pengurusan diri terpecah kepada
banyak bahagian. Untuk pemerhatian saya yang pertama dalam pengurusan diri , responden
sukar untuk mengambil pakaian sendiri dan memakai pakaian tanpa bantuan. Responden
sukar untuk tahu pakaian tersebut sama ada terbalik atau tidak. Responden hanya pakai sahaja
tanpa peduli pakaian tersebut terbalik atau tidak. Responden memerlukan bantuan dari segi
arahan untuk menyarung pakaian untuk mengelakkan daripada memakai secara terbalik. Bahkan
, responden akan tidak memakai baju jika tidak diberi perhatian semasa responden cuba untuk
menyarung pakaian tersebut.

Bagi pemerhatian ketiga dalam pengurusan diri , responden mempunyai masalah tingkah laku
dalam mengemaskan tempat makan dan meletakkan pinggan yang sudah digunakan ke
dalam sinki dapur. Responden kebiasannya akan makan dengan agak bersepah dimana makanan
seperti nasi , mee , kuih dan sebagainya akan berterabur di lantai mahupun meja makan. Perkara
sebegini kebiasaannya terjadi apabila responden makan sama ada sarapan , makan tengahari dan
makan malam. Ini jelas menunjukkan ada masalah dari segi tingkah laku yang terjadi pada diri
responden iaitu makan dengan agak comot dan sisa makanan berselerak. Selepas selesai makan
pula , responden mempunyai sikap yang malas untuk meletakkan pinggan sendiri yang sudah
digunakan di sinki dapur rumah. Responden juga kerap meninggalkan cawan yang sudah dipakai
di dalam bilik responden atau adik-beradik yang lain selepas minum susu yang telah
dibancuhkan. Tingkah laku begini kelihatan agak remeh namun perlu diambil berat kerana ia
mempengaruhi serba sedikit sikap responden pada masa yang akan datang.

Selain itu , responden mempunyai masalah tingkah laku dalam menyusun kasut sendiri.
Responden kadangkala malas untuk meletakkan kasut di rak yang disediakan di luar rumah.
Responden akan membuka dan meninggalkan kasutnya bersepah di hadapan pintu rumah dan
mengakibatkan orang lain sukar untuk masuk ke dalam rumah kerana akan terpijak kasut
responden. Semasa ibubapa responden menghantar responden ke pusat terapi , pertama sekali
ahli terapi akan menyuruh responden membuka kasut dan menyusun di rak kasut yang
disediakan. Ada kalanya , responden tidak menghiraukan namun ahli terapi tersebut akan
menyuruh sehingga responden menyusun dengan kemas di rak. Responden juga ada masanya
akan menangis kerana tidak mahu menyusun kasut di rak. Ahli terapi tidak akan membenarkan
responden masuk ke dalam bilik terapi sehinggalah responden berjaya menyusun kasut dengan

sendiri. Menurut ahli terapi , kita perlu tegas dalam memberi arahan agar dapat mendisiplinkan
diri responden dan berjaya mengurangkan masalah tingkah laku yang dihadapinya.

Berdasarkan jurnal yang berkaitan dengan pengurusan diri , kanak-kanak berkeperluan khas ini
sememangnya mempunyai masalah dalam menguruskan diri sendiri tanpa bantuan orang
disekeliling mereka. Refleksi yang dapat dihuraikan daripada jurnal yang berkaitan dengan
pengurusan diri ini ialah , setiap kanak-kanak berkeperluan khas memerlukan bimbingan dalam
menguruskan diri mereka. Pengurusan diri seperti mandi , memberus gigi , memakai baju
kelihatan amat mudah bagi kanak-kanak atau individu yang tipikal , namun agak sukar bagi
mereka yang berkeperluan khas. Ini adalah kerana kanak-kanak berkeperluan khas memerlukan
penggunaan koordinasi motor sama ada motor halus atau motor kasar yang baik dalam
melakukan sesuatu pekerjaan. Ia bukan lah mudah untuk mendidik mereka menguruskan diri
dengan betul dan sudah semestinya memakan masa yang agak lama untuk mendapatkan hasil
yang baik dari segi pengurusan diri. Terapi cara kerja juga harus diberikan kepada kanak-kanak
berkeperluan khas agar mereka tahu cara-cara untuk menguruskan diri mereka dengan baik dan
sempurna.

Masalah tingkah laku yang kelima melibatkan dari segi kemahiran sosial. Responden
mempunyai masalah tingkah laku semasa bergaul dengan orang lain yang melibatkan
kemahiran sosial. Responden sukar untuk memulakan sesuatu perbualan dengan rakan atau orang
disekeliling. Ini kerana responden tidak tahu cara untuk memulakan perbualan dengan rakan
yang lain. Responden gagal menunjukkan mimic muka yang sesuai pada situasi yang tertentu.
Contohnya , apabila ada rakan yang menangis , responden langsung tidak menghiraukan dan
membuat tidak peduli. Responden langsung tidak menunjukkan minat untuk menghampiri rakan
yang kesedihan dan memujuknya. Selain itu , responden juga sukar untuk berkongsi barang
miliknya dengan orang lain. Contohnya , apabila coklat kepunyaan responden diambil sedikit ,
responden akan tidak mahu langsung memakan coklat tersebut kerana tidak mahu berkongsi
dengan sesiapa. Ini jelas menunjukkan responden mempunyai masalah dari segi kemahiran
sosial.

Menurut jurnal yang pernah saya baca , kebanyakannya berpendapat bahawa kanak-kanak
autistik ini mempunyai kemahiran sosial yang agak rendah berbanding kanak-kanak tipikal yang
lain. Kanak-kanak autistik ini cenderung untuk bermain sendiri dan gagal memulakan

komunikasi dengan orang di sekeliling. Ada pengkaji yang berpendapat bahawa kanak-kanak
berkeperluan khas berasa rendah diri untuk bersosial dengan rakan tipikal yang lain. Mereka
jelas langsung tidak menunjukkan minat untuk berkomunikasi atau bermain bersama mereka
yang tipikal. Namun , masalah dari segi kemahiran sosial ini boleh diatasi dengan selalu
membawa kanak-kanak berkeperluan khas ini bermain bersama kanak-kanak tipikal yang lain.
Kanak-kanak berkeperluan khas ini harus didedahkan dengan persekitaran luar daripada
kebiasaan mereka untuk mewujudkan kemahiran sosial yang baik bersama mereka yang lain.
Galakan serta semangat daripada ibubapa juga turut penting dalam membantu menjalinkan
hubungan sosial antar kanak-kanak berkeperluan khas dengan kanak-kanak tipikal yang lain.

Seterusnya , masalah tingkah laku yang ke-enam pula ialah dari segi emosi. Responden
mempunyai masalah dalam mengawal emosi. Ini terjadi apabila responden tidak dapat singgah
atau pergi ke kedai makan kesukaannya seperti KFC. Responden akan mula tantrum dan
berteriak untuk singgah ke KFC sekiranya bapa responden ada melintas di hadapan KFC
tersebut. Responden akan mula menangus dan menarik-narik stereng kereta agar bapa responden
berhenti di tempat yang responden kehendaki tanpa mengira impak yang akan terjadi. Sama juga
dengan situasi dimana , setiap kali pulang dari sekolah responden akan menarik tangan ibunya
untuk berhenti di kedai runcit untuk membeli aiskrim. Sekiranya ibu responden gagal berbuat
demikian , responden akan mula tantrum dirumah dengan menangis sekuat hati dan mula
menggigit sesiapa yang ada dekat dengannya. Namun , responden tidak berani menggigit sesiapa
yang tegas dengannya di rumah. Ini menunjukkan bahawa responden gagal mengawal emosi
sekiranya responden tidak berjaya dapat apa yang dikehendakinya. Masalah tingkah laku ini
amat bahaya kerana besar kemungkinan responden akan mencederakan orang lain tanpa disedari.

Menurut jurnal pembacaan yang dibaca , kebanyakan kanak-kanak autistik mempunyai masalah
dari segi emosi dimana mereka akan kerap tantrum dan membuat sesuatu yang menyakiti orang
lain mahupun diri sendiri. Ada kanak-kanak autistik yang menunjukkan tantrum dengan
memusnahkan barang disekeling , menjerit dan memukul orang lain. Ada juga yang berguling-
guling , menangis dengan kuat dan mencederakan diri sendiri. Kanak-kanak autistik ini
cenderung untuk mencederakan diri mereka sendiri sekiranya apa yang mereka inginkan tidak
berjaya diperolehi dan kemungkinan apa yang mereka hendak sampaikan tidak difahami oleh

orang lain. Kanak-kanak ini akan mula mencubit diri mereka , menggigit , memukul , mencakar
dan sebagainya untuk mendapatkan perhatian orang disekeliling.

Masalah tingkah laku yang ketujuh pula ialah dari segi minat responden itu sendiri. Responden
mempunyai minat yang tersendiri dan terlalu taksub dengan minatnya. Responden gagal untuk
minat perkara yang lain selain membuka video di tabletnya sendiri. Pada mulanya , tablet
tersebut diberikan untuk memudahkan responden untuk belajar huruf ABC melalui video dan
mebuat latihan yang disediakan oleh pakar terapi secara online. Namun , responden lebih kerap
menggunakan tablet tersebut untuk membuka video berbanding membuat latihan. Ini
menunjukkan responden mempunyai masalah tingkah laku dalam mengawal minat agar tidak
berlebihan. Ada masanya , responden langsung tidak mahu belajar dan hanya menumpukan
perhatian melihat video di tablet sahaja. Maka ini membuat ibubapa responden geram , lalu
mengambil dan menyorok tablet tersebut demi kepentingan responden itu sendiri. Tablet tersebut
hanya diberi sekiranya responden berjaya menyelesaikan tugasan dalam pembelajaran dengan
sempurna sahaja.

Berdasarkan jurnal pembacaan yang telah saya baca , memang kebanyakan kanak-kanak autistik
mempunyai minat yang amat mereka sukai. Mereka mempunyai satu tabiat yang sukar diubah
dimana mereka juga suka mengulang suatu perbuatan yang sama. Ini jelas menunjukkan salah
satu simptom yang terdapat dalam diri kanak-kanak autistik.

Akhir sekali , masalah tingkah laku dapat dilihat apabila responden tidak mahu makan
makanannya sendiri. Walaupun makanan yang sama , responden masih tetap mahu makan
makanan orang lain. Contohnya , ibu responden makan nasi goreng dan memberi makanan yang
sama kepada responden tetapi hanya berasingan pinggan sahaja. Responden akan tetap
mengambil makanan ibunya dan langsung tidak mengusik makanannya. Tingkah laku ini amat
kerap dilihat semasa waktu makan. Responden lebih suka makan makanan orang lain berbanding
makanannya sendiri. Ada situasi yang berlaku dimana semasa makan di luar , responden bangun
dan pergi ke meja sebelah dan mengambil makanan orang lain. Mujur orang tersebut faham dan
tidak memarahi responden. Hal ini jelas menunjukkan tingkah laku sebegini haruslah diubah atau
dikurangkan demi kepentingan responden itu sendiri.

KESIMPULAN PEMERHATIAN

Secara amnya atau kesuluruhan , penyelidikan berkaitan masalah tingkah laku kanak-kanak dan
remaja masih lagi membingungkan kita. Ini disebabkan kanak-kanak kadangkala menerima
dirinya sebagai „orang dewasa yang kecil‟. Perkara ini tidak lagi berlaku pada abad ke20 selepas
penyelidikan sistem pengelasan kecelaruan kanakkanak dan remaja diberi pengkhususan secara
jelas dalam permasalahan istimewa bagi zaman kanak-kanak. Kecelaruan dalam zaman kanak-
kanak ataupun remaja ini menerangkan jenis-jenis kecelaruan di kalangan kanak-kanak dan
remaja. Kecelaruan itu termasuk kecelaruan intelektual, kecelaruan tingkahlaku, kecelaruan
emosi, kecelaruan fizikal dan kecelaruan perkembangan. Kita ingin melihat penghidap-
penghidap kecelaruan sama ada yang terdiri daripada kanak-kanak ataupun remaja supaya
mereka juga dapat memberi sumbangan kepada masyarakat, bebas daripada stigma dan
diskriminasi. Oleh itu persepsi masyarakat pada penghidap kecelaruan ini perlu diubah dengan
meningkatkan pengetahuan dan kefahaman berkaitan kecelaruan.

Justeru itu , kita seharusnya lebih peka terhadap masalah yang dihadapi oleh mereka yang
berkeperluan khas ini. Kita seharusnya memberi lebih perhatian kepada mereka kerana
sememangnya mereka memerlukan perhatian yang penuh daripada kita untuk berusaha
mengurangkan masalah dari segi tingkah laku yang mereka hadapi. Kita juga perlu memberi
pendedahan cara-cara untuk mengurangkan masalah tingkah laku dan cara pengurusannya
dengan menghantar mereka ke pusat terapi yang sesuai. Antara terapi yang boleh membantu
mengurangkan dari segi pengurusan tingkah laku yang negatif ialah terapi pertuturan , terapi cara
kerja , terapi muzik , terapi lukisan dan macam-macam lagi.

RUJUKAN

Anizam Mohamed Yusof , Manisah Mohd Ali & Amla Mohd Salleh. 2013. Pendidikan
Vokasional Pelajar Berkeperluan Khas Ke Arah Memenuhi Pasaran Pekerjaan. Proceeding of the
International Conference on Social Science Research.

Azizi Yahaya, Cathy Suhaila Abdullah, Roslee Ahmad, Sharifuddin Ismail (2005). Punca dan
Rawatan Kecelaruan Tingkahlaku. Bentong : PTS Publication & Distributors Sdn. Bhd.

Farkhondeh Sharif, Shekufe Zarei , Ali Alavi Shooshtari & Mehrdad Vossoughi. 2015. The
Effect of Stress Management Program Using Cognitive Behavior Approach on Mental Health of
the Mothers of the Children With Attention Deficit Hyperactivity Disorder. 25(3):e474.

Hasnah Toran , Mohd Hanafi Mohd Yasin , Mohd Mokhtar & Noraini Salleh (2010). Tahap
Latihan, Pengetahuan dan Keyakinan Guru-guru Pendidikan Khas tentang Autisme. Jurnal
Pendidikan Malaysia 35(1)(2010);19-26.

Hermanto. 2007. Pengembangan Model Pengendalian Tantrum Pada Anak Autisme. DI SLB
AMANAH YOGYAKARTA.

Liew Ping Yee & Manisah Mohd. Ali (2008). Amalan Program Intervensi Awal Kanak-Kanak
Autistik Mengikut Perspektif Ibu Bapa. Jurnal Pendidikan 33.

Loke Jee Der , Abd. Razak Zakaria & Lau Poh Li. Pendekatan Terapi Lukisan Dalam Kalangan
Kanak-kanak Autisme. Universiti Malaya Malaysia.

Noor Aini Ahmad dan Norhafizah Abu Hanifah. 2015. Tahap Pengetahuan Guru Pendidikan
Khas Apabila Mengurus Tingkah Laku Murid Bermasalah Pembelajaran. Asia Pasific Journal of
Educators aand Education. Volume 30. 73-88.

Nurfarhana Shahira Rosly dan Normaliza Abd Rahim. 2015. Teknik Pembelajaran Kanak-kanak
Sindrom Asperger. Journal of Business and Social Development. Volume 3 Number 1. 54-65.

LAMPIRAN

Iran J Pediatr. 2015 June; 25(3):e474. DOI: 10.5812/ijp.25(3)2015.474
Published online 2015 June 27. Research Article

The Effect of Stress Management Program Using Cognitive Behavior
Approach on Mental Health of the Mothers of the Children With Attention
Deficit Hyperactivity Disorder

Farkhondeh Sharif 1,*; Shekufe Zarei 1; Ali Alavi Shooshtari 2; Mehrdad Vossoughi 3

1Community Based Psychiatric Care Research Center, Department of Mental Health and Psychiatric Nursing, School of Nursing and Midwifery, Shiraz University of Medical
23SDcRieeespneacarertscm,hSehCniertnaotzfe, DrIRfeonIrrtaPansl yPcuhbilaitcrHy eaanldthB,eShcahvoioolroSfcDieennctei,sDtreyp, SahrtimraeznUtnoifvePrssyicthyioaftrMy,eSdhiicraalzSUcineinvceerss,itSyhoirfaMz,eIdRiIcraalnSciences, Shiraz, IR Iran
*Corresponding author: Farkhondeh Sharif, Community Based Psychiatric Care Research Center, Department of Mental Health and Psychiatric Nursing, School of Nursing and
Midwifery, Shiraz University of Medical Sciences, Shiraz, IR Iran. Tel: +98-7116474255, Fax: +98-7116474250, E-mail: [email protected]

Received: December 16, 2014; Accepted: May 20, 2015

Background: Attention deficit hyperactivity disorder is one of the most common psychiatric disorders in children.
Objectives: The study aimed to evaluate the effectiveness of stress management program using cognitive behavior approach on mental
health of the mothers of the children with attention deficit hyperactivity disorder.
Patients and Methods: In this interventional study, 90 mothers of the children with attention deficit hyperactivity disorder were
randomly allocated into three intervention, placebo, and control groups. The general health questionnaire was used to measure mental
health. Besides, stress was assessed through the depression-anxiety-stress scale. The two instruments were completed at baseline,
immediately after, and one month after the intervention by the mothers. Afterwards, within group comparisons were made using one-
sample repeated measurement ANOVA. One-way ANOVA was used for inter group comparisons. Mothers in the placebo group only
participated in meetings to talk and express feelings without receiving any interventions.
Results: At the baseline, no significant difference was found among the three groups regarding the means of stress, anxiety, depression,
and mental health. However, a significant difference was observed in the mean score of stress immediately after the intervention (P =
0.033). The results also showed a significant difference among the three groups regarding the mean score of mental health (P < 0.001). One
month after the intervention, the mean difference of mental health score remained significant only in the intervention group (P < 0.001).
Conclusions: The study findings confirmed the effectiveness of stress management program utilizing cognitive behavior approach in
mental health of the mothers of the children with attention deficit hyperactivity disorder.

Keywords: Mental Health; Attention Deficit Disorder with Hyperactivity

1. Background ADHD is associated with stress and conflict in the family
(9). Concerned and watchful parents, especially mothers,
Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) is one can be a source of stress (10). Repeated calls of the parents
of the most common psychiatric disorders in children of the ADHD children with their teacher regarding their
(1-3). The main symptoms of ADHD include hyperactivity, children's misbehavior, talking to other parents about
symptoms must last for 6 months, not match the devel- their children's behavior, leaving job to care for their
opmental level of the child, and have appeared before the hyperactive children, and worrying about the children
age of 7 (4, 5). This disorder is 5 folds more common in harming themselves are only a few of the stressors that
boys than in girls (6). Stress in family, especially when it is are commonly reported by the parents of the children
chronic and exists in the early growth period of the child, with ADHD (11).
has harmful effects on the health of the parents and the
children as well as the parents' relationship with the Children with behavioral disorders affect the mental
child (7). One of the factors related to the characteristics health of their parents (12). Studies suggest that mater-
of the family that can cause stress in parents is emotional nal depression is associated with behavior problems in
and behavioral problems in children, the most common children (13). For instance, Swanne and colleagues (2006)
of which being ADHD (8).

Copyright © 2015, Growth & Development Research Center. This is an open-access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-Non-
Commercial 4.0 International License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/) which permits copy and redistribute the material just in noncommercial
usages, provided the original work is properly cited.

Sharif F et al.

reported that 30.62% and 4% of the mothers of the ADHD or eight mothers who received the same content. In the
children had moderate and severe depression, respec- study, cognitive-behavioral stress management models
tively (14). Moreover, dealing with the problems of the presented by Antony and colleagues (17) were used. The
ADHD children has a negative impact on the mental intervention included needs assessment of the mothers
health of the parents (15). of the children with ADHD, training the mothers about
ADHD, understanding stress and its effects, training Ben-
Training programs help to improve the parents' mental son's relaxation technique, negative thoughts and cog-
health. Much evidence indicates that the interaction be- nitive distortions, replacing rational thoughts, efficient
tween the parents and the children and mental health of coping and implementing effective coping responses,
the parents, especially mothers, are improved when the anger management, and summary of content. In order
ADHD children are treated by various methods. Danforth to maintain the mothers' attention during the interven-
and colleagues showed that various methods of treat- tion sessions, visual tools, such as Microsoft PowerPoint,
ment, including medication and parent training, could graphs, and images associated with hyperactive children,
be effective in improving the maternal mental health were utilized. The intervention was conducted through
(16). Among the educational programs, cognitive behav- lectures, question-and-answer, and group discussions.
ioral stress management based on four components of The first 30 minutes of each session was assigned to sum-
increased awareness, assessment, coping resources, and mary of the previous session, relaxation techniques, and
coping reactions, can be a more effective manner in fac- reviewing homework. The session was continued with
ing the stress and reducing it. Cognitive-behavioral inter- new contents, mothers' questions about the new con-
vention in stress management familiarizes the individu- tents, talking about the situations which were related
als with stress and coping with it and also neutralizes to the upcoming subjects during the session, and new
the stressors' effects and stress responses to help a better homework. At the end of each session, the mothers were
physiological and psychological functioning. Interven- also provided with an educational booklet related to that
tion can be effective by increasing the sense of control, session.
self-efficacy, self-esteem, adaptive coping, and social sup-
port (17). Stress management program utilizing cognitive behav-
ior approach was conducted by a psychiatrist or psychiat-
According to Blumenthal et al. employing stress man- ric nurse. The inclusion criteria of the study were obtain-
agement techniques improves the individuals' confron- ing moderate to severe score in depression-anxiety-stress
tation with stressful situations, increases their control scale, having hyperactive children aging 6 to 12 years, and
of the physical and emotional states, and consequently mothers not suffering from mental illnesses (according
improves their health (18). to a self-report form). On the other hand, the exclusion
criteria of the study were unwillingness to continue par-
Despite the impact of children's misbehavior on the ticipation in the study, having received similar training
mental health of the family members, the importance of interventions before the study, mothers who take any
the intervention programs in improvement of the men- medications for mental health problems, mothers who
tal health of the families of the children with behavioral themselves suffer from any medical or mental health
problems has been neglected (19). problems and the presence of mental or physical illness
in a family member that prevents mothers from doing
2. Objectives homework at home.

Therefore, the present study aimed to assess the effect In this study, no intervention was performed in the con-
of stress management program using cognitive behavior trol group. Besides, the mothers in the placebo group
approach on mental health of the mothers of the chil- only participated in meetings. In the meetings, they
dren with ADHD. talked about children's behavior and problems at school
and home such as low performance in school, repeated
3. Patients and Methods calls of the teachers of the ADHD children regarding the
children's misbehavior, their resistance in taking medi-
This interventional study was performed on 90 moth- cation, lack of support and cooperation of other family
ers of the children with ADHD. The study mothers were members. Also, they expressed feelings about this behav-
randomly assigned to intervention, placebo, and control ior but did not receive any interventions.
group. The study population included all the mothers of
the ADHD children referring to the psychiatric clinics af- This study was approved by the Ethics Committee of Shi-
filiated to Shiraz University of Medical Sciences in 2012. raz University of Medical Sciences, Shiraz, Iran. Also, writ-
We selected two psychiatric clinics through random ten informed consents were obtained from all the study
cluster sampling in Shiraz. Cognitive behavioral stress participants. It should be noted that the participants
management program consisted of eight 90-minute were informed about the purpose of the study as well as
sessions that were held during 8 weeks. In this study, about their right to withdraw at any time. They were also
the participants in the cognitive-behavioral stress man- assured that their personal information would remain
agement program were placed in four groups of seven confidential.

2 Iran J Pediatr. 2015;25(3):e474

Sharif F et al.

In this study, the data were collected using strength and the intervention group and 12.33 ± 3.75 in the placebo
difficulties questionnaire (parent – report), depression- group (P = 0.033).
anxiety-stress scale, and general health questionnaire.
Also, the mean mental health score was 20.50 ± 10.56 in
SPSS statistical software (v 18) was used for statistical the intervention group immediately after the interven-
analysis. At baseline, the socio-demographic charac- tion (P = 0.001).
teristics of the three groups were compared using the
chi-square test. In addition, inter-group comparisons of One month after intervention, improvement in the
the variables were made through one-way ANOVA and mean mental health score was detected only in the in-
Tukey's post-hoc test. Besides, within group comparisons tervention group. The results of one-way ANOVA showed
of the variables were made using one-sample repeated that the mean mental health score was 21.73 ± 9.43 in this
measurement ANOVA in the intervention, the placebo group (P < 0.001).
and the control groups.
The mean anxiety and depression scores were statis-
4. Results tically significant in the intervention and the placebo
groups. It is shown in Table 1.
A total of 90 mothers completed the study. Overall,
4 participants (two from the intervention group and Within group comparisons of the variables were per-
two from the control group) dropped out before com- formed using one-sample repeated measurement ANOVA
pletion of the study for different reasons unrelated in the intervention group. The placebo and the control
to the study. Also, 5 participants in the placebo group groups were not changed. The changes in the scores of
dropped out because they realized that the program mental health and depression-anxiety-stress at baseline,
was useless. The study results revealed no significant immediately after, and one month after the intervention
difference among the three groups regarding the so- are presented in Table 2.
cio-demographic characteristics. The mean age of the
children was 8.85 ± 1.61 years in the intervention group, Table 1. The Mean Depression-Anxiety-Stress and Mental Health
8.88 ± 1.62 years in the placebo group, and 9.03 ± 1.60 Scores at Baseline, Immediately After, and one Month After the
years in the control group (P < 0.905). Also, no signifi- Intervention in Separate Groups
cant difference was found among the three groups con-
cerning the mothers' mean age (33.51 ± 7.00, 34.11 ± 5.36, Experimental Timesa P Value
and 34.59 ± 5.67 years in the intervention, placebo, and
control groups, respectively; P < 0.806). Most of the Stress
study mothers had high school diploma degrees and
76.5% of the 81 children were boys. In addition, the ma- 0-1 0.006
jority of the mothers in the three groups were house-
wives and none of the mothers had a history of physical 0-2 0.001
or mental illness.
2-1 0.089
The mean stress and mental health scores in the three
groups have been presented in Figures 1 and 2. The mean Depression
mental health and depression-anxiety-stress scores in
separate groups at baseline, immediately after, and one 0-1 0.999
month after the intervention are shown in Table 1. Also,
the mean stress and mental health variables in Tukey's 0-2 0.077
post-hoc test in separate groups immediately after the
intervention are shown in Table 1. 2-1 0.004

Comparisons of the baseline scores of the study vari- Anxiety
ables (stress, anxiety, depression, and mental health)
revealed no significant differences among the three 0-1 0.999
groups. However, immediately after, and one month
after the completion of the stress management pro- 0-2 0.070
gram utilizing cognitive behavioral approach, a sta-
tistically significant difference was found among the 2-1 0.210
three groups regarding stress and mental health. The
mean score of stress reduced in both intervention and Mental health
the placebo group, but the mean mental health score
improved only in the intervention group. The results of 0-1 < 0.001
one-way ANOVA showed that the mean score of stress
immediately after the intervention was 12.29 ± 4.32 in 0-2 < 0.001

2-1 0.999

a Time 0, baseline; Time 1, immediately after the intervention; and Time
2, one month after the intervention.

Iran J Pediatr. 2015;25(3):e474 3

Sharif F et al.

Table 2. Changes in the Scores of Mental Health and Depression-Anxiety-Stress at Baseline, Immediately After the Intervention, and
One Month After the Intervention

Variables Timea Intervention group Placebo group Control group P Value P Value (post-hoc test)

Stress

0 15.23 ± 3.36 13.88 ± 3.21 13.66 ± 3.90 0.181 Intervention control: 0.057;
Placebo control: 0.067

1 12.29 ± 4.32 12.33 ± 3.75 14.77 ± 3.69 0.033 Intervention control: 0.017;

Placebo control: 0.040

2 11.34 ± 4.39 11.69 ± 3.51 14.33 ± 3.66 0.012

Depression

0 10.22 ± 4.97 10.23 ± 4.72 11.11 ± 4.22 0.700 Placebo control: 0.014

1 10.33 ± 4.72 9.11 ± 3.53 12.25 ± 3.98 0.018 Intervention control: 0.001;
Placebo control: 0.006

2 8.29 ± 4.47 8.88 ± 2.84 12.35 ± 3.88 0.001

Anxiety

0 8.14 ± 3.69 8.74 ± 3.98 8.88 ± 5.56 0.815 Intervention control: < 0.001;
Placebo control: 0.001

1 7.74 ± 4.51 7.96 ± 4.44 10.37 ± 5.00 0.078

2 6.59 ± 4.27 7.03 ± 4.15 11.29 ± 4.25 < 0.001

Mental Health

0 34.42 ± 13.22 34.08 ± 15.71 37.66 ± 14.64 0.484 Intervention placebo: 0.047;

Intervention control: 0.001

1 20.50 ± 10.56 30.48 ± 12.94 33.70 ± 12.60 0.001 Intervention placebo:

0.012;Intervention control: < 0.001

2 21.73 ± 9.43 31.32 ± 13.59 37.03 ± 11.73 < 0.001

a Time 0, baseline; Time 1, immediately after the intervention; and Time 2, one month after the intervention.

16.00 Group 40.00 Group
15.00 Intervention 35.00 Intervention
14.00 Placebo 30.00 Placebo
13.00 Control 25.00 Control
12.00

11.00 20.00

1 2 3 1 2 3
Time Time

Figure 1. The Mean Stress Scores in the Intervention, Placebo, and Control Figure 2. The Mean Mental Health Scores in the Intervention, Placebo, and
Groups Control Groups

4 Iran J Pediatr. 2015;25(3):e474

Sharif F et al.

5. Discussion ment program for the parents of the ADHD children. The
results of their study showed that stress management
This study was performed using stress management program helped the parents of hyperactive children as
program utilizing cognitive behavioral approach in a valuable adjunctive strategy in the overall comprehen-
three experimental, placebo, and control groups. In fact, sive management of ADHD (23).
elimination of the confounding variables and inclusion
of a placebo group are important because any change in Regarding the effect of training on mental health
the experimental group at the end of the intervention of mothers of ADHD children, the results of the pres-
can be attributed to the cognitive behavioral stress man- ent study are in agreement with those of the previous
agement intervention. This study assessed the effect of ones. Meftagh and colleagues carried out a research on
stress management program using cognitive behavior 95 mothers to determine the effectiveness of different
approach on mental health of the mothers of the chil- treatment methods for children with ADHD on mater-
dren with ADHD. The results of this study showed that nal mental health. That study indicated that maternal
cognitive behavioral stress management program in behavioral training methods and the medications used
the experimental group led to improvement of mental for these children improved maternal mental health in
health immediately and one month after the interven- post-test and follow-up stages (24). Moreover, Parand and
tion and reduction of maternal stress immediately af- colleagues performed a study which aimed to develop a
ter the intervention. Previous studies have been mostly stress management program for mothers of the children
conducted on the relationship between maternal mental with ADHD and determine its effectiveness in their men-
health and behavioral problems in the children, stress tal health. The results revealed significant improvement
management training for the parents, and determining in mental wellbeing of the mothers and diminishing
the degree of stress, anxiety, and depression in mothers their anxiety and depression (19).
of the ADHD children. The results obtained in these stud-
ies are compatible with those of the present one. Musa The findings of the current study showed a reduction in
and Shafiee conducted a study in Malaysia in order to de- stress levels in the placebo group immediately and one
termine depression, anxiety, and stress levels among the month after the intervention. The observed reduction
mothers of the ADHD children and their relationships might have resulted from participation in the meetings
with ADHD symptoms. The results of that study showed for talking about and expression of feelings. In addition,
that compared to the control group, the mothers of the the loss rate in the placebo group was higher compared to
ADHD children experienced higher levels of stress, anxi- the other two groups since they believed that expressing
ety, and depression resulting from external behaviors in their feelings would not lead to any improvement. In the
the children (20). Moreover, Lesesne and colleagues in control group, no significant changes were observed re-
their study found a relationship between mothers’ men- garding mental health and stress, anxiety and depression.
tal health and behavioral outcomes in children (13). These
results suggest that the mothers of hyperactive children 5.1. Limitation
need a comprehensive training to increase their informa-
tion and awareness about ADHD that can, in turn, create This study had some limitations. First of all, the sample
changes in attitude and behavior toward children (21). size was relatively small because of inclusion of three
Also, increase in the parents' information and aware- groups and lack of facilities. Thus, further studies with
ness can reduce the maternal concerns and anxiety and three groups and larger sample size are required to con-
reform the parents' false and dysfunctional beliefs. The firm the results of this study. Also, the studies are suggest-
reformation eventually paves the way to promote the ed to have follow-up periods of more than 1 month and be
mothers mental and social health (22). Although percep- repeated over time.
tion and acceptance of the characteristics and behaviors
of the children are hard by mothers, they can more eas- The findings of the present study showed the effective-
ily explain their children's behavior after participation in ness of cognitive behavioral stress management inter-
the training sessions. Consequently, behavior problems vention in improvement of the mothers' mental health
in the children are reduced, the children will obey the and stress.
maternal orders more, and the mothers will feel less un-
der pressure and stress (21). Nonetheless, further studies with longer follow-up pe-
riods and in the mothers who have more than one ADHD
Furthermore, the findings of studies have pointed out child are suggested to be done in this area.
that the parents' training programs can be effective in
improving the relationship between the parents and Acknowledgements
their ADHD children. Up to now, studies have used dif-
ferent training programs to increase the knowledge The manuscript has been extracted from the Master dis-
and awareness of the mothers of hyperactive children. sertation of Ms. Shekufe Zarei (Grant No: 6458). Hereby,
Prithivirajh and Edwards recommended stress manage- the authors thank the Vice-Chancellery for Research Af-
fairs of Shiraz University of Medical Sciences for their fi-
nancial support. Also we would like to thank the mothers
who took part in this investigation. The authors would
like to thank Ms. A. Keivanshekouh at the Research Im-

Iran J Pediatr. 2015;25(3):e474 5

Sharif F et al.

provement Center of Shiraz University of Medical Sci- children. J Iran Psychol . 2006;2(7):171–84.
ences for improving the use of English in the manuscript. 12. Sciberras E, Roos LE, Efron D. Review of prospective longitudinal
The authors would like to thank center for development
of clinical studies of Namazee Hospital for statistical as- studies of children with ADHD: Mental health, educational, and
sistance. social outcomes. Curr Atten Disord Rep . 2009;1(4):171–7.
13. Lesesne CA, Visser SN, White CP. Attention-deficit/hyperactiv-
References ity disorder in school-aged children: association with mater-
nal mental health and use of health care resources. Pediatrics.
1. Hodgkins P, Sasane R, Meijer WM. Pharmacologic treatment of 2003;111(5 Pt 2):1232–7.
attention-deficit/hyperactivity disorder in children: incidence, 14. Suwanne P, Patchare P, Tanita P. A Depression in mothers of chil-
prevalence, and treatment patterns in the Netherlands. Clin Ther. dren with ADHD. J Psychiatr Ass Thailand. 2006;51(3):61.
2011;33(2):188–203. 15. Spratt EG, Saylor CF, Macias MM. Assessing parenting stress in
multiple samples of children with special needs (CSN). Families
2. Segenreich D, Fortes D, Coutinho G, Pastura G, Mattos P. Anxiety Sys Health. 2007;25(4):435.
and depression in parents of a Brazilian non-clinical sample of 16. Danforth JS, Harvey E, Ulaszek WR, McKee TE. The outcome of
attention-deficit/ hyperactivity disorder (ADHD) students. Braz J group parent training for families of children with attention-
Med Biol Res. 2009;42(5):465–9. deficit hyperactivity disorder and defiant/aggressive behavior. J
Behav Ther Exp Psychiatry. 2006;37(3):188–205.
3. Zwi M, Jones H, Thorgaard C, York A, Dennis JA. Parent training in- 17. Antony M, Ironson G, Eshnaiderman N. A Practical Guide
terventions for attention deficit hyperactivity disorder. Cochrane Stress Management Program Utilizing Cognitive-Behavioural
Database Syst Rev. 2009(3). Approach.Esfahan: Publications Academic Jihad; 2009.
18. Blumenthal JA, Sherwood A, Babyak MA, Watkins LL, Waugh R,
4. American Psychiatric Association . Diagnostic and Statistical Georgiades A, et al. Effects of exercise and stress management
Manual of Mental Disorders. 5th ed. Arlington: 2013. Attention- training on markers of cardiovascular risk in patients with
deficit/hyperactivity disorder. ischemic heart disease: a randomized controlled trial. JAMA.
2005;293(13):1626–34.
5. Rader R, McCauley L, Callen EC. Current strategies in the diagno- 19. Parand A, Afrooz G, Mansoor M, Yekta MS, Besharat M, Khooshabi
sis and treatment of childhood attention-deficit/hyperactivity K. Developing stress management program for mothers of chil-
disorder. Am Fam Physician. 2009;79(8):657–65. dren with ADHD and its effectiveness on their mental health. Pro-
cedia - Social and Behavioral Sciences. 2010;5:1135–9.
6. Sadock B, Sadock V. Synapsis of psychiatry.Philadelphia: Lippincott 20. Musa RB, Shafiee Z. Depressive, anxiety and stress levels among
Williams andWillkins; 2007. mothers of ADHD children and their relationships to ADHD
symptoms. ASEAN J Psychiat. 2007;20.
7. Yousefi S, Soltanifar A, Teimori S. Comparison of parenting stress 21. Abedishaporabadi S, Pormohamadreza Tajrishi M, Mohammad-
in mothers of children with attention deficit hyperactivity dis- khani P, Farzi M. Effectiveness of positive parenting program on
order and mothers of children with normal. J Mental Health. the mental health of mothers of children with attention deficit
2009;2(42):115–22. hyperactivity disorder. J Clin Psychol. 2012;3(15):63–73.
22. Jafari B, Mosavi R, Fathi Ashtiani A, Khoshabi K. Effectiveness of
8. Anastopoulos AD, Guevremont DC, Shelton TL, DuPaul GJ. Par- positive parenting program on the mental health of mothers of
enting stress among families of children with attention deficit children with attention deficit hyperactivity disorder. J Family
hyperactivity disorder. J Abnorm Child Psychol. 1992;20(5):503–20. Res. 2011;6(4):498–510.
23. Prithivirajh Y, Edwards SD. An evaluation of a stress manage-
9. Barkley R. Attention-Deficit Hyperactivity Disorder; a handbook ment intervention for parents of children with Attention-Defi-
for diagnosis and treatment. New York London: 2006. Comorbid cit/Hyperactivity Disorder. Inkanyiso: J Humanit So Sci. 2011;3(1).
disorders, social and familial adjustment, and subtyping. pp. 24. Meftagh D, Mohammadi N, Najimi A. Different methods of treat-
184–218. ment of children with attention deficit-hyperactivity on mental

10. Theule J, Wiener J, Rogers MA, Marton I. Predicting Parenting
Stress in Families of Children with ADHD: Parent and Contextual
Factors. J Child Fam Stud. 2010;20(5):640–7.

11. Dadsetan P, Ahmadi A, Hasanabadi H. Parenting stress and pub-
lic health: research on the relationship between parenting stress
and general health care of mother and housewife with young

6 Iran J Pediatr. 2015;25(3):e474

Copyright of Iranian Journal of Pediatrics is the property of Tehran University of Medical
Sciences and its content may not be copied or emailed to multiple sites or posted to a listserv
without the copyright holder's express written permission. However, users may print,
download, or email articles for individual use.

Journal of Business and Social Development ISSN: 2289-2915
Volume 3 Number 1, March 2015: 54-65 © Penerbit UMT

TEKNIK PEMBELAJARAN KANAK-KANAK SINDROM ASPERGER
(LEARNING TECHNIQUES OF ASPERGER SYNDROME CHILDREN)

NURFARHANA SHAHIRA ROSLY* DAN NORMALIZA ABD RAHIM

Jabatan Bahasa Melayu, Fakulti Bahasa Moden dan Komunikasi, Universiti Putra Malaysia, Selangor.

*Corresponding author: [email protected]

Abstrak: Sindrom Asperger merupakan gangguan kepada perkembangan interaksi sosial,
komunikasi dan tingkah laku. Sindrom ini merupakan masalah pembangunan neuro yang memberi
kesulitan kepada tahap komunikasi dan sering berlaku di peringkat awal kanak-kanak. Objektif
kajian ini adalah untuk membincangkan mengenai teknik pembelajaran yang yang telah dijalankan
bagi mencari pendekatan terbaik terhadap pembangunan kanak-kanak sindrom Asperger. Kajian
ini dijalankan dengan menggunakan kaedah kertas konsep untuk melihat kajian-kajian yang telah
dilakukan oleh penyelidik lepas berkenaan tentang teknik pembelajaran kanak-kanak sindrom
Asperger. Selain itu, penelitian melibatkan kaedah-kaedah yang telah dilaksanakan bagi mengurangkan
masalah kemerosotan sosial dan gangguan bahasa yang dialami oleh kanak-kanak sindrom Asperger.
Hasil kajian mendapati bahawa masalah kemerosotan sosial dan gangguan bahasa dalam kalangan
kanak-kanak sindrom Asperger dapat dikurangkan dengan pelaksanaan pelbagai teknik pembelajaran
sebagai bahan bantu mengajar di rumah dan di sekolah. Kajian ini diharap dapat memberi manfaat
kepada penyelidik seterusnya dalam menerokai teknik dan kaedah yang sesuai untuk diaplikasikan
dalam kehidupan kanak-kanak sindrom Asperger agar masalah yang berlaku dalam kalangan
penghidap sindrom tersebut dapat dikurangkan dengan lancar dan berjaya.

Kata kunci: Teknik pembelajaran, bahan bantu mengajar, bahasa lisan, bahasa tulisan, kemerosotan
sosial, gangguan bahasa.

Abstract: Asperger’s Syndrome is a disorder of the development of social interaction, communication
and behavior. This syndrome is a neuro developmental problems that give difficulties to the level of
communication and often occur in the early stages of children. The objective of this study is to discuss
the teaching techniques that were used as the best approach in development children with Asperger
syndrome. This study was conducted by using a concept paper to look at the studies that have been
done by previous researchers that concerned about children with Asperger syndrome. In addition,
studies involving the rules that have been implemented to reduce the problem of social impairment
and language disorders experienced by children with Asperger syndrome. The results showed that
the problem of social impairment and language disorders in children with Asperger syndrome can
be reduced with the implementation of a variety learning techniques as a teaching aid at home and
school. This study would be beneficial for the next researcher in exploring the techniques and methods
that are applicable in the lives of children with Asperger syndrome and problems that occured among
people with this syndrome can be reduced smoothly and successfully.

Keywords: Learning techniques, teaching aids, oral language, written language, social impairment,
language disorders.

Pengenalan ini dilihat hadir di peringkat awal kanak-kanak
dan kerap kali dikesan ketika berusia sekitar
Sindrom Asperger merupakan kelompok dua tahun. Namun, Underwood (2009) dalam
gangguan pervasif iaitu gangguan yang Lim Chen Yin, Mohd. Hanafi Mohs. Yasin &
berlaku terhadap perkembangan kehidupan Mohd. Mokhtar Tahar (2012) telah menjelaskan
penghidapnya terutama kepada aspek interaksi bahawa kanak-kanak sindrom Asperger
sosial dan perilaku. National Institute of mempunyai otak yang cerdas, berkemahiran
Neurological Disorder and Stroke (2012) telah dalam proses pemahaman, dapat berfikir secara
mendefinisikan sindrom Asperger sebagai logik dan berupaya mengingati sesuatu secara
Autism Spectrum Disorder (ASD) iaitu salah terperinci selain mampu menyusun fakta secara
satu daripada kategori masalah pembangunan sistematik. Grandin (1995) dalam Attwood
neuro yang melahirkan masalah dalam interaksi (1998) turut menyatakan bahawa kanak-kanak
sosial, komunikasi dan corak tingkah laku. ASD

Journal of Business and Social Development Volume 3(1) 2015: 54-65

TEKNIK PEMBELAJARAN KANAK-KANAK SINDROM ASPERGER 55

Asperger akan seringkali mengalami gangguan Penggunaan Bahasa Tulisan dalam Teknik
semasa pembelajaran tetapi mereka mempunyai Pembelajaran Kanak-Kanak Asperger
semangat yang tinggi dalam mempelajari
sesuatu yang baru dan berulang (Jamilah K.A. Kupasan sorotan literatur mengenai
Mohamed, 2005 dan Normaliza Abd Rahim, penggunaan bahasa tulisan dalam pembelajaran
2008). Sindrom Asperger berbeza dengan kanak-kanak Asperger dijelaskan dengan
gejala autisme yang lain dari segi kemampuan pembahagian aspek penggunaan tulisan
linguistik dan kognitif dan ada di antara dalam bidang teknologi komputer dan juga
individu ini mempunyai tahap kecerdikan yang penggunaan tulisan dalam bidang pendidikan
tinggi termasuklah apa sahaja yang berbentuk seni. Khairul Anuar Abdul Rahman &
praktikal (Normaliza Abd Rahim, 2011). Norazrena Abu Samah (2011) dalam kajian
Kanak-kanak ini juga menurut Williams (1996) mereka tentang perisian Matematik untuk
dalam Williams (2008) kadangkala kelihatan pelajar berkeperluan khas telah menggunakan
tersenyum sendirian, tidak mendengar dengan aplikasi teknologi dalam teknik pembelajaran
jelas, menyebut perkataan yang tidak jelas, yang turut dikategorikan sebagai bahan bantu
tidak mengendahkan rasa sakit dan sentiasa mengajar berbentuk bahasa tulisan. Objektif
mengelak untuk bertentang mata. Namun, kajian ini dijalankan ialah untuk mengkaji
kanak-kanak ini juga sebenarnya boleh tahap keberkesanan perisian Matematik bagi
menerima pembelajaran jika diberi peluang subtopik tajuk pecahan dan juga cara untuk
(Normaliza Abd Rahim, 2008). mengatasi kesilapan yang sering dilakukan
oleh pelajar terhadap subtopik tersebut. Mohd
Kepelbagaian kaedah pendekatan dan Salleh Abu & Tan Wee Chuen (2002) turut
bahan bantu dapat menghasilkan kesan menjalankan kajian dengan menggunakan
positif terhadap perkembangan kanak-kanak perisian di sekolah dan menyatakan bahawa
tersebut. Kanak-kanak sindrom Asperger ini perisian pembelajaran mampu memberi
diserapkan dengan kepelbagaian kaedah bahan kesan positif ke atas sesebuah mata pelajaran.
bantu mengajar yang terbaik dan bersesuaian Namun, kanak-kanak berkeperluan khas
dalam teknik pembelajaran mereka. Kaedah mempunyai tahap keyakinan diri yang rendah
pendekatan daripada sudut pembelajaran dan dan mengganggap matematik bukanlah mata
juga interaksi sosial ini boleh dilaksanakan pelajaran yang senang untuk dipelajari dan
di rumah, sekolah termasuklah kawasan mudah untuk difahami (Marzita Puteh, 2002)
sekeliling. Pelbagai cara dan kaedah yang selaras dengan penyataan Lazarus (1974),
diterapkan oleh guru-guru Program Pendidikan fenomena kebimbangan terhadap matematik
Khas kepada kanak-kanak berpendidikan khas ini juga dikenali sebagai “mathophobia” iaitu
terutamanya kanak-kanak sindrom Asperger. perasaan takut yang tidak rasional terhadap
Pemilihan teknik yang bersesuaian amat matematik. Hal ini membuatkan pemikiran
diperlukan kerana terdapat perbezaan besar pelajar diracuni dengan tanggapan yang
antara kanak-kanak normal dengan kanak- negatif terhadap mata pelajaran matematik dan
kanak khas dan secara pasti, kaedah dan teknik seterusnya kurang berminat untuk terus tekun
yang berkesan mampu memberi sumbangan dalam mempelajari ilmu ini (Norazrena Abu
dalam kehidupan dan perkembangan Samah & Shaharuddin Md Salleh, 2011).
pembelajaran kanak-kanak tersebut. Williams
(2008) turut menjelaskan bahawa kanak-kanak Dua orang guru pendidikan khas yang
sindrom Asperger memerlukan motivasi yang mengajar mata pelajaran matematik untuk
tinggi setiap hari dan aktiviti-aktiviti haruslah kanak-kanak khas dan sembilan orang
berulang supaya mereka dapat memahaminya pelajar pendidikan khas dijadikan sebagai
dengan lebih jelas. sampel. Khairul Anuar Abdul Rahman &
Norazrena Abu Samah (2011). Instrumen
kajian ialah dengan menggunakan kaedah pre

Journal of Business and Social Development Volume 3(1) 2015: 54-65

Nurfarhana Shahira Rosly dan Normaliza Abd Rahim 56

eksperimental di mana setiap sampel diberikan dan diproses dengan menggunakan perisian
ujian pre, rawatan dan ujian pos. Kaedah Statistical Package for Social Science (SPSS)
eksperimen sering diaplikasikan dalam bidang versi 15. Kajian yang dijalankan oleh Lokman
psikologi berbanding bidang komunikasi Mohd Tahir, Sanitah Mohd Yusof & Shamsiha
massa (Wimmer & Dominick, 2013). Perisian Mohd Nawi (2008), turut menggunakan perisian
multimedia berbentuk tulisan yang digunakan Statistical Package for Social Science (SPSS)
dalam kajian ini ialah perisian Macromedia yang melibatkan peranan pihak pengurusan
Authorware 7.0 yang berperanan sebagai alat dalam mempertingkatkan pembangunan
pengarang dan turut mempunyai elemen- pembelajaran dalam kehidupan pelajar.
elemen multimedia yang mempercepatkan
maklumat untuk diproses (Shaharuddin Md Seterusnya, perisian SPSS digunakan
Saleh & Ahmad Khairi Mat Ali, 2008). Hasil oleh Mohd Hasril Amiruddin (2009) untuk
kajian Khairul Anuar Abdul Rahman & menganalisis data dalam bentuk kekerapan
Norazrena Abu Samah (2011) memperlihatkan dan peratusan. Lokasi kajian Mohd Hasril
terdapat peningkatan dalam prestasi pelajar Amiruddin (2009) pula ialah di lima buah
yang telah menggunakan perisian Macromedia sekolah Menengah Teknik dan Vokasional
Authorware 7.0 tersebut. Kajian ini juga Program Integrasi di Malaysia. Kajian ini
mendapati bahawa penggunaan teknologi dibataskan kepada sekolah yang mempunyai
mampu mengubah tanggapan pelajar mengenai Program Pendidikan Khas iaitu Sekolah
kesukaran yang sering timbul menerusi mata Menengah Teknik Jalan Stadium Alor Setar
pelajaran matematik. Kedah, Sekolah Menengah Teknik Kerian
Perak, Sekolah Menengah Teknik Keningau
Manakala, Mohd Hasril Amiruddin (2009) Sabah, Sekolah Menengah Teknik Tanah
dalam kajiannya berkenaan kemudahan, sikap Merah Kelantan dan Sekolah Menengah
dan kemahiran Teknologi Maklumat dan Teknik Johor. Hasril Amiruddin (2009) telah
Komunikasi (TMK) dalam kalangan kanak- menyatakan bahawa para pendidik perlu
kanak pendidikan khas turut menggunakan mengamalkan kepelbagaian dalam teknik
kaedahbahasatulisandalamteknikpembelajaran pembelajaran di sekolah, dan penggunaan
kanak-kanak khas tersebut. Objektif kajian ini komputer merupakan bahan bantu mengajar
yang pertamanya ialah untuk mengenal pasti berbentuk tulisan yang mampu menyumbang
sejauh mana kemudahan TMK yang disediakan sesuatu terhadap aplikasi bahan bantu mengajar
di sekolah dapat membantu dalam pengajaran yang baik dan berkesan. Penggunaan modul-
dan pembelajaran, yang kedua ialah mengenal modul pengajaran berbentuk CD-ROM dan
pasti sikap guru-guru terhadap penggunaan multimedia interaktif boleh digunakan dalam
TMK dan objektif yang terakhir ialah untuk usaha tersebut. Hal ini turut disokong oleh
mengenal pasti tahap kemahiran guru-guru Rosenberg (2001) yang menyatakan bahawa
terhadap TMK dalam teknik pembelajaran di terdapat kepelbagaian bahan pengajaran dan
sekolah. Sampel kajian yang telah digunakan modul-modul pengajaran kendiri seperti CD-
dalam kajian ini ialah seramai 53 orang yang ROM yang dapat membantu pelajar menguasai
terdiri daripada 27 orang guru lelaki dan 13 ilmu terhadap sesuatu yang disampaikan
orang guru wanita dari Program Pendidikan termasuklah ketika berada di luar bilik darjah.
Khas. Instrumen dalam kajian yang digunakan Melalui hasil kajian Mohd Hasril Amiruddin
oleh Mohd Hasril Amiruddin (2009) ini ialah (2009) ini, dapat disimpulkan bahawa
penggunaan kaedah soal selidik yang diadaptasi kemudahan TMK di Sekolah Menengah Teknik
melalui kajian-kajian lepas dan turut diubah dan Vokasional Program Integrasi di Malaysia
suai sebelum menggunakannya. Instrumen masih berada di tahap yang sederhana. Hasil
tersebut diubahsuai bentuk soalannya agar kajian turut memperlihatkan bahawa tahap
bersesuaian dengan kajian yang dijalankan. kemahiran guru adalah mahir pada item-item
Data yang diterima di akhir pengkajian dinilai tertentu sahaja dan masih perlu dipertingkatkan

Journal of Business and Social Development Volume 3(1) 2015: 54-65

TEKNIK PEMBELAJARAN KANAK-KANAK SINDROM ASPERGER 57

ke tahap yang lebih baik. Melalui penelitian murid-murid berpencapaian sederhana yang
daripada keseluruhan kajian ini, didapati mengikuti pengajaran menggunakan kaedah
bahawa bahasa tulisan yang digunakan dalam tradisional. Sampel yang telah digunakan dalam
aplikasi komputer mampu menyumbang kajian ini terdiri daripada guru-guru dan pelajar
kepada keberkesanan teknik pembelajaran Sekolah Menengah Pendidikan Khas iaitu yang
di sekolah terutamanya bagi kanak-kanak melibatkan 55 orang guru dan 117 orang pelajar.
berpendidikan khas. Bahasa tulisan mampu
menjadi medium komunikasi yang mudah dan Baharom Mohamad (2011) telah
bertindak positif dalam melancarkan proses menggunakan instrumen soal selidik dan juga
interaksi sehala seterusnya membantu dalam kaedah tinjauan dalam usaha mengumpul data
menangani masalah kemerosotan sosial dan kajiannya. Data yang diterima daripada hasil
gangguan bahasa yang sering terjadi dalam soal selidik dianalisis dengan menggunakan
kalangan kanak-kanak pendidikan khas kaedah Statistical Package for Social Science
terutamanya kanak-kanak penghidap sindrom 11.3 for Windows (SPSS) iaitu kaedah untuk
Asperger (Normaliza Abd Rahim & Nik Ismail mendapatkan skor min, peratusan dan sisihan
Harun, 2006). piawai. Lokasi kajian pula terletak di Sekolah
Menengah Pendidikan Khas Vokasional Shah
Selanjutnya, Baharom Mohamad (2011) Alam Selangor, Sekolah Menengah Pendidikan
dalam kajiannya yang berkaitan TMK dalam Khas Vokasional Indah Pura Kulai Johor dan
program pendidikan khas telah mengetengahkan Sekolah Menengah Teknik Batu Pahat Johor.
bahasa tulisan dalam teknik pembelajaran kanak- Baharom Mohamad (2011) telah menyatakan
kanak berpendidikan khas. Objektif kajian ini bahawa TMK yang difokuskan dan diletakkan
dijalankan bertujuan untuk mengenal pasti tahap sebagai Alat Bahan Bantu Mengajar (ABBM)
penerimaan guru terhadap penggunaan komputer dalam proses Pengajaran dan Pembelajaran
dalam proses pengajaran dan pembelajaran di (P&P) merangkumi penggunaan komputer
Sekolah Pendidikan Khas. Objektif kedua ialah dan penayangan slaid. Hasil kajian Baharom
untuk mengenal pasti penggunaan komputer Mohamad (2011) memperlihatkan bahawa
dalam proses pengajaran oleh guru pendidikan guru-guru pendidikan khas mempunyai
Khas, manakala objektif ketiga ialah untuk kesedaran tentang kepentingan penggunaan
mengenal pasti penerimaan pelajar Pendidikan komputer dalam pengajaran. Kajian juga
Khas terhadap penggunaan komputer dalam mendapati guru-guru mempunyai sikap dan
proses pengajaran dan pembelajaran di Sekolah penerimaan yang tinggi terhadap penggunaan
Pendidikan Khas. Objektif keempat dan kelima komputer dalam pengajaran. Penggunaan
kajian ini ialah untuk mengkaji sejauh mana komputer yang mengandungi bahan-bahan
penggunaan komputer oleh pelajar Pendidikan berbentuk tulisan mampu membentuk
Khas di dalam proses pengajaran dan peningkatan terhadap fokus kanak-kanak yang
pembelajaran serta mengenal pasti perbezaan seterusnya dapat membentuk keperibadian
signifikan terhadap penerimaan dan penggunaan dan interaksi sosial yang lebih berkualiti
komputer dalam kalangan kanak-kanak dalam kalangan kanak-kanak Pendidikan Khas
pendidikan khas yang mengambil mata pelajaran (Normaliza Abd Rahim, 2011). Kajian ini juga
komputer dan yang tidak mengambilnya. membuktikan bahawa penggunaan tulisan
Yahya Othman & Dayang Raini Pakar (2011) yang digabungkan dengan media interaktif
turut menjalankan kajian yang menggunakan dapat meningkatkan minat kanak-kanak
perisian komputer telah menjelaskan bahawa Pendidikan Khas terutamanya kanak-kanak
terdapat perbezaan yang signifikan bagi min yang mengalami sindrom Asperger untuk tidak
prestasi pemahaman bacaan antara murid- bosan dalam menghadapi dunia pembelajaran
murid berpencapaian sederhana yang mengikuti kehidupan seharian mereka. Pernyataan ini
pengajaran pemahaman bacaan menggunakan turut disokong oleh Yahya Othman & Dayang
aplikasi komputer secara interaktif dengan Raini Pakar (2011) yang menyatakan bahawa

Journal of Business and Social Development Volume 3(1) 2015: 54-65

Nurfarhana Shahira Rosly dan Normaliza Abd Rahim 58

penggunaan perisian cerita secara interaktif mengembangkan bakat murid, membantu
dalam pengajaran bacaan dan pemahaman dalam perkembangan kognitif dan psikomotor,
bukan sahaja dapat meningkatkan prestasi meningkatkan usaha untuk menghasilkan karya
kefahaman murid sederhana, bahkan dapat seni, menghargai keindahan alam dan warisan
meningkatkan aspek bahasa berkaitan budaya serta menyedari peluang kerjaya
morfologi dan sintaksis. Mohamed Amin Embi dalam bidang seni. Kandungan kurikulum
& Zamri Mahamod (2008) dan Normaliza pendidikan seni ini termasuk juga bahagian
Abd Rahim (2011) turut menyatakan bahawa melukis yang membantu dalam pergerakan
kecanggihan serta kemampuan komputer motor kasar dan motor halus seterusnya dalam
menyampaikan sesuatu maklumat secara cepat, aktiviti penggunaan pelbagai media dan warna.
tepat dan menarik dalam bentuk multimedia Perkembangan motor halus ialah aktiviti yang
menjadikannya sebagai satu daya tarikan ke melibatkan pergerakan jari-jemari secara bebas
arah mewujudkan satu senario belajar yang manakala perkembangan motor kasar ialah
lebih menyeronokkan dan sekaligus banyak aktiviti berkaitan dengan pergerakan tangan
mempengaruhi corak pembelajaran masa kini. seperti membuat contengan, melukis atau
mewarna. Ernie Suliana Md. Shariff (2008)
Seterusnya, penggunaan bahasa tulisan dalam kajian yang dijalankan iaitu mengenai
dalam pembelajaran kanak-kanak Asperger prestasi komunikasi motor halus dan motor
turut berlaku dalam bidang pendidikan seni. kasar masalah pembelajaran telah menyatakan
Pendidikan seni dilihat mampu memberi bahawa perbezaan umur dan kecacatan turut
sumbangan positif terhadap perkembangan mempengaruhi tahap keupayaan kemahiran
kanak-kanak tersebut, tidak kira daripada motor halus dan motor kasar kanak-kanak
sudut pembelajaran mahupun komunikasi bermasalah pembelajaran dan kajian sebegini
sosial. Osman Hashim & Ahmed Ghazie amat diperlukan bagi membantu meningkatkan
Ibrahim (2007) telah menjalankan kajian prestasi kanak-kanak masalah pembelajaran.
mengenai peranan mata pelajaran pendidikan
seni untuk masalah pembelajaran kanak- Alat yang digunakan dalam kurikulum
kanak Pendidikan Khas. Kajian ini telah pendidikan seni seperti yang dijelaskan
menggunakan mata pelajaran pendidikan dalam kajin Osman Hashim & Ahmed Ghazi
seni sebagai unsur penting dalam kajian yang Ibrahim (2007) ini adalah seperti pensel,
dijalankan sekaligus memperlihatkan terdapat pensel warna, krayon, berus dan warna. Hal
bahasa tulisan dan ilustrasi dalam teknik ini memperlihatkan dengan jelas bahawa
pembelajaran kanak-kanak berpendidikan khas. kurikulum pendidikan seni adalah bahan
Objektif kajian ini ialah untuk mengenal pasti bantu mengajar berbentuk tulisan yang dapat
kesan atau manfaat yang diterima oleh kanak- membantu dalam perkembangan interaksi
kanak Pendidikan Khas setelah menjalani sosial dan pembelajaran kanak-kanak
penyerapan mata pelajaran pendidikan Pendidikan Khas. Namun, teknik mengajar
seni dalam situasi pembelajaran mereka. untuk menulis dalam kalangan kanak-kanak
Kajian ini dijalankan dengan menggunakan pendidikan khas ini dilihat kurang diberikan
kaedah kajian pemerhatian iaitu kajian yang perhatian. Hal ini turut disokong oleh Lim
menggunakan kaedah penelitian deskriptif Chen Yin, Mohd. Hanafi Mohd. Yasin &
dengan pengaplikasian analisis menggunakan Mohd. Mokhtar Tahar (2012) dalam kajian
data kualitatif. Osman Hashim & Ahmed Ghazi mengenai genggaman pensel dalam kemahiran
Ibrahim (2007) telah menyatakan bahawa bertulis kanak-kanak pendidikan khas, yang
Kementerian Pendidikan Malaysia (2004) menyatakan bahawa kanak-kanak yang berada
telah menyenaraikan sebanyak enam objektif dalam kategori kanak-kanak bermasalah
Komponen Pendidikan Seni Pendidikan Khas pembelajaran (KKBP) seperti Autisme Ringan,
Bermasalah Pembelajaran. Objektif penciptaan Attention Deficit Hyperactivity Disorder
komponen Pendidikan Seni ialah untuk (ADHD) dan lain-lain menghadapai masalah

Journal of Business and Social Development Volume 3(1) 2015: 54-65

TEKNIK PEMBELAJARAN KANAK-KANAK SINDROM ASPERGER 59

pembelajaran kerana melalui perhatian yang mengalami spektrum autisme untuk
yang dijalankan didapati bahawa guru-guru memahami corak mudah dalam komunikasi
jarang mengajar kanak-kanak tersebut untuk secara interpersonal yang membolehkan
memegang alat tulis dengan betul semasa mereka berinteraksi dengan lebih berkesan
menulis. Hal ini menyebabkan tulisan yang seterusnya melancarkan interaksi komunikasi
dihasilkan tidak cantik dan sukar dibaca dalam kalangan masyarakat. Data untuk kajian
(Yusop Hj Mahlie & Walter Alvin, 2000). ini dianalisis secara kuantitatif dan kualitatif.
Hasil kajian Osman Hashim & Ahmed Ghazie Data secara kuantitatif dianalisis dengan
Ibrahim (2007) ini memperlihatkan bahawa menggunakan kaedah Trend Analysis dan data
komponen Pendidikan Seni Pendidikan Khas secara kualitatif dianalisis dengan menggunakan
Bermasalah Pembelajaran dalam Kurikulum kaedah Baseline, Treatment dan setelah
Pendidkan Khas Bermasalah Pembelajaran Treatment. Sijabat (2009) turut menggunakan
dapat membuka ruang kepada kanak-kanak kaedah Trend Analysis bagi mengkaji data
tersebut untuk memperoleh kemahiran seni secara kuantitatif dan menyimpulkan bahawa
mengikut keperluan yang dikehendaki oleh kaedah Trend Analysis, Kaedah Purata Bergerak,
mereka. Komponen ini berperanan bukan Kaedah Bermusim dan Faktor Ralat merupakan
sahaja sebagai komponen yang membawa kaedah yang sangat memberi kesan kepada
elemen kreatif masuk ke dalam kehidupan proses kitaran sesebuah pengkajian.
kanak-kanak Pendidikan Khas, malah turut
membuka ilmu pengetahuan baru dalam situasi Hasil penelitian Shella Tanriady, Hartanti
pembelajaran kanak-kanak Pendidikan Khas & Aniva Kartika (2013) ini memperlihatkan
dengan kaedah pengajaran yang menggunakan bahawa kanak-kanak sindrom Asperger
bahasa tulisan sebagai medium penyampaian mempunyai kelemahan dalam keterampilan
dan pendidikan. sosial mereka terutamanya di dalam proses
komunikasi. Kanak-kanak sindrom Asperger
Penggunaan Bahasa Lisan dalam Teknik menghadapi masalah dalam berkomunikasi
Pembelajaran Kanak-Kanak Sindrom Asperger terutamanya untuk menyesuaikan diri dengan
keterampilan berkomunikasi yang dilihat dari
Shella Tanriady, Hartanti & Aniva Kartika sudut pragmatik (Attwood, 2005) dan juga
(2013) dalam kajian mereka mengenai kesesuaian mengikut konteks sosial (Shella
pengaruh Social Stories dalam keterampilan Tanriady, Hartanti & Aniva Kartika, 2013).
komunikasi kanak-kanak sindrom Asperger Hasil penelitian turut menjelaskan bahawa
telah menggunakan bahasa lisan untuk terdapat perubahan dalam tingkah laku kanak-
diaplikasikan dalam teknik pembelajaran kanak sindrom Asperger sebelum dan selepas
kanak-kanak sindrom Asperger. Objektif diberi pendedahan mengenai intervensi Social
kajian ini dijalankan adalah untuk memperoleh Stories. Kanak-kanak sindrom Asperger
gambaran terhadap keterampilan dalam proses tersebut mampu untuk berbicara, bertindak
komunikasi antara kanak-kanak sindrom balas apabila nama dipanggil serta berupaya
Asperger dari sudut pragmatik dan mengetahui untuk menghadirkan diri ke arah orang yang
keberkesanan aplikasi Social Stories dalam memanggil walaupun sedang berbicara dengan
keterampilan komunikasi kanak-kanak tersebut. orang lain. Kajian Normaliza Abd Rahim
Sampel kajian Shella Tanriady, Hartanti & (2011) turut mendapati bahawa gangguan
Aniva Kartika (2013) ini ialah kanak-kanak berbentuk persekitaran, peristiwa serta cerita
sindrom Asperger yang berusia tujuh, lapan dan dapat memberi peluang kepada pelajar untuk
sembilan tahun dan telah menggunakan kaedah melayari pengetahuan yang sudah ada, selain
Social Stories sebagai intervensi. Social Stories menampakkan perubahan positif di mana mereka
ialah media berbentuk gambar, role play dan lebih menghormati rakan lain apabila memberi
verbal prompt. Social Stories juga berperanan pendapat, dapat menguasai bahasa yang dituturi
sebagai alat untuk membantu individu dan menunggu giliran ketika mahu memberikan

Journal of Business and Social Development Volume 3(1) 2015: 54-65

Nurfarhana Shahira Rosly dan Normaliza Abd Rahim 60

pendapat masing-masing. Selain itu, Theory Of kajiannya juga merupakan dua orang guru-guru
Mind (ToM) yang dimiliki oleh kanak-kanak kanak-kanak autisme tersebut yang bernama
sindrom Asperger menyebabkan kurangnya Daryanti dan Utami. Instrumen untuk kajian
kepekaan apabila berkomunikasi (Frith, 2003) ini ialah penggunaan kaedah Coordinating
juga telah berjaya menunjukkan perubahan Management of Meaning iaitu kaedah yang
selepas menjalani kaedah pembelajaran dengan memperlihatkan tentang kepentingan dalam
menggunakan kaedah Social Stories. Theory mengatur koodinasi mengenai sesuatu pesanan
of Mind (ToM) merupakan perkataan yang yang membawa sesebuah makna. Kaedah
pertama kalinya diperkenalkan oleh Premark & ini menunjukkan bahawa orang-orang yang
Woodruff (1978). Wellman, Cross & Watson’s berada di dalam sesebuah situasi percakapan
(2001) telah menyatakan bahawa penyelidik akan mencipta satu ikatan dalam perhubungan
telah memfokuskan kepada ujian kepercayaan tersebut. Terdapat proses komunikasi yang
palsu kepada kanak-kanak normal yang berusia berlangsung di antara dua orang individu
sekitar tiga hingga empat tahun, tetapi ujian yang menyumbang ke arah ketenangan di
tersebut mendapati hanya kanak-kanak yang dalam sesebuah ikatan yang seterusnya dapat
berusia empat tahun mampu untuk menjawab membantu melancarkan proses komunikasi.
dengan betul mengenai ujian kepercayaan palsu Penggunaan gambar juga merupakan kaedah
tersebut (Perner, Leekam & Wimmer, 1987; dalam mengaplikasikan kaedah Social Stories
Surian & Leslie, 1999). Namun, kajian ini turut dalam teknik pembelajaran kanak-kanak
memperlihatkan bahawa kanak-kanak sindrom sindrom Asperger. Zaitul Azma Zainon
Asperger ini turut berubah tingkah laku dan Hamzah & Normaliza Abd Rahim (2007)
masih mengharapkan sumbangan Social Stories telah menyatakan bahawa gambar memainkan
dalam usaha untuk memahami sesebuah mesej peranan penting dalam proses memberikan
yang disampaikan. Normaliza Abd Rahim kefahaman kepada para pelajar.
& Noraien Mansor (2010) turut menyatakan
bahawa setelah kanak-kanak sindrom Asperger Lokasi yang telah digunakan oleh Mutia
diperdengarkan dengan cerita sosial secara Rahmi Pratiwi (2011) dalam kajiannya ialah
berulang kali, pelajar tersebut kelihatan selesa di SLB Widya Bhakti Semarang Indonesia.
dengan nilai sosial yang ditetapkan seterusnya Manakala teori yang telah digunakan
menggunakan semua nilai tersebut di sekolah ialah pendekatan fenomenologi. Istilah
dan di rumah. fenomenologi telah diperkenalkan oleh Johann
Heinrich Lambert pada tahun 1764 dalam
Seterusnya, Mutia Rahmi Pratiwi bukunya yang berjudul “Neues Organon”.
(2011) turut menjalankan kajian mengenai Istilah Yunani tersebut telah didefinisi sebagai
pengalaman guru-guru dan kanak-kanak sebuah ilustrasi alam khayalan manusia yang
autisme ketika berkomunikasi. Kajian ini berupaya mengembangkan ilmu pengetahuan
melihat kepada tingkah laku pembelajaran dengan membezakan kebenaran dan juga
yang telah dialami oleh kanak-kanak tersebut. kesalahan. Suhairah Ismail (2003) turut
Kajian turut dijalankan dengan penerapan menggunakan pendekatan fenomenologi dalam
teknik pembelajaran yang menggunakan kajiannya mengenai penggunaan teori rasa-
bahasa lisan. Objektif kajian ini ialah untuk fenomenologi dalam novel-novel terpilih karya
mendeskripsikan pengalaman guru ketika Zaharah Nawawi. Hasil kajian Mutia Rahmi
berkomunikasi dengan kanak-kanak Autisme Pratiwi (2011) ini memperlihatkan bahawa
yang memberi kesan langsung terhadap proses guru perlu mencipta suasana kasih sayang
pembelajaran tingkah laku kanak-kanak dalam sistem pembelajaran kanak-kanak
tersebut. Sampel kajian yang digunakan oleh autisme dengan kaedah pertama iaitu mematuhi
Mutia Rahwi Pratiwi (2011) ini ialah kanak- perintah mengajar dengan cara berimaginasi
kanak Sindrom Autisme Hiperaktif yang dan bersosial bersama rakan sebaya. Selain itu,
bernama Dimas dan Michael. Selain itu, sampel guru juga perlu menggunakan bahasa verbal

Journal of Business and Social Development Volume 3(1) 2015: 54-65

TEKNIK PEMBELAJARAN KANAK-KANAK SINDROM ASPERGER 61

untuk menyampaikan mesej dengan jelas masalah kelambatan dalam perkembangan
iaitu dengan menggunakan suara yang halus mental atau fizikal. Kelambatan dan risiko yang
terlebih dahulu tetapi akan bertindak sedikit dialami akan mempengaruhi perkembangan
keras jika tidak memperoleh respon yang dan bertindak sebagai penghalang dalam
diharapkan (Normaliza Abd Rahim, 2012). proses pembelajaran. Program Intervensi Awal
Dapatan yang diterima hasil daripada kajian ini juga disediakan untuk memenuhi keperluan
Mutia Rahmi Pratiwi (2011) ini dilihat hampir kanak-kanak dan keluarga berpendidikan
sama dengan dapatan kajian oleh Siti Hodijah khas dalam lima bidang perkembangan, iaitu
Zamakshshari (2012) yang mendapati bahawa perkembangan fizikal, kognitif, komunikasi,
kanak-kanak Asperger memerlukan perhatian sosial serta emosi dan adaptasi (Sandler,
dan penggunaan suara yang baik ketika berada Brazdiunas, Cooley, De Pijem et al., 2001).
di dalam sesebuah situasi pembelajaran.
Dunn (1959) telah menyifatkan intervensi
Kemudiannya, Liew Ping Yee & Manisah awal sebagai perkhidmatan yang diberikan
Mohd Ali (2008) turut menjalankan kajian kepada kanak-kanak, ibu bapa dan keluarga
dengan menggunakan bahasa lisan dalam semasa mengandung, masih bayi atau pada
teknik pembelajaran kanak-kanak autisme peringkat awal kanak-kanak. Guralnick (1998)
tetapi dinilai melalui sudut pemahaman ibu menyatakan bahawa intervensi awal ialah satu
bapa kanak-kanak tersebut. Objektif kajian ini sistem yang dibentuk untuk menyokong bentuk
dijalankan ialah untuk meninjau perspektif ibu interaksi keluarga supaya perkembangan
bapa terhadap penggunaan amalan dari segi kanak-kanak tidak terganggu. Manakala
intervensi, penyampaian perkhidmatan dan Majner (1998) mendefinisikan intervensi awal
penglibatan keluarga alam program intervensi sebagai program yang mampu mengurangkan
awal yang diterima oleh kanak-kanak austisme. kesan kelambatan dalam perkembangan dan
Sampel kajian yang telah digunakan dalam mengelakkannya daripada menjadi lebih serius.
kajian ini ialah 50 orang ibu bapa yang Program Intervensi Awal ini turut digunakan
mempunyai anak-anak penghidap sindrom sebagai kaedah pembelajaran dan hal ini dapat
autisme berumur sekitar dua hingga lapan dilihat menerusi kajian yang telah dijalankan
tahun. Sampel kajian tersebut telah dipilih oleh A. Jailani Che Abas (2012) berkaitan
secara rawak daripada lima buah pusat latihan dengan kecelaruan bahasa Melayu untuk pelajar
untuk kanak-kanak autisme dan bermasalah kelas intervensi awal membaca dan menulis.
pembelajaran, dan tiga orang daripadanya Dapatan kajian mengenai teknik pembelajaran
telah dipilih sebagai subjek ketika temu bual Program Intervensi Awal yang menggunakan
dijalankan. Instrumen kajian yang digunakan bahasa lisan hasil kajian Liew Ping Yee &
dalam kajian Liew Ping Yee & Manisah Mohd Manisah Mohd Ali (2008) ini memperlihatkan
Ali (2008) in ialah kaedah soal selidik dan perubahan dalam terapi pertuturan kanak-
temu bual. Data yang diterima hasil daripada kanak autisme. Dapatan melalui temu bual juga
pengkajian ini dianalisis secara deskriptif dan memperlihatkan terdapat gambaran yang lebih
verbatim. Data soal selidik yang diterima, mendalam terhadap kolaborasi dan komunikasi
dianalisis secara deskriptif manakala data yang antara pembekal perkhidmatan dan ibu bapa
diterima hasil daripada kaedah temu bual, yang seterusnya memperlihatkan kaedah
dianalisis dan ditranskripsikan secara verbatim. bahasa lisan ini mampu menyumbang ke arah
Teknik pembelajaran yang diaplikasikan dalam perkembangan positif dalam pembelajaran
usaha untuk memperolehi hasil kajian ini ialah kanak-kanak autisme.
dengan menggunakan kaedah Amalan Program
Intervensi Awal. Intervensi awal ialah satu Manakala, Normaliza Abd Rahim
proses untuk membekalkan perkhidmatan, (2011) dalam kajiannya berkenaan tentang
pendidikan dan sokongan kepada kanak- sesi bercerita dalam kalangan kanak-kanak
kanak yang mempunyai risiko atau mengalami sindrom Asperger turut memperlihatkan

Journal of Business and Social Development Volume 3(1) 2015: 54-65

Nurfarhana Shahira Rosly dan Normaliza Abd Rahim 62

terdapat penggunaan bahasa lisan dalam teknik gambar haiwan yang menjadi aspek yang
pembelajaran kanak-kanak sindrom Asperger. diberi fokus dalam penceritaan tersebut tidak
Objektif kajian ini dijalankan adalah untuk dimasukkan ataupun disisipkan di laman
mengenal pasti gangguan semasa sesi bercerita helaian buku cerita tersebut. Kebanyakan
dalam kalangan kanak-kanak Asperger serta bentuk soalan yang sering diajukan oleh kanak-
menganalisis gangguan semasa sesi bercerita kanak sindrom Asperger merujuk kepada
dalam kalangan kanak-kanak sindrom Asperger. keadaan yang berlaku di sekitar kehidupan
Sampel yang digunakan dalam kajian ini ialah mereka. Pelajar dilihat menumpukan perhatian
seramai sepuluh orang kanak-kanak penghidap terhadap cerita, tetapi terganggu apabila salah
sindrom Asperger yang berumur sekitar tujuh seorang pelajar memberikan pendapat dengan
hingga sembilan tahun yang dilabel sebagai S1 mengaitkan pendapat tersebut dengan keadaan
sehingga S10. Manakala instrumen yang telah yang dilihat dan didengar di luar kawasan
digunakan dalam kajian Normaliza Abd Rahim sekolah. Seterusnya, gangguan kedua yang
(2011) ialah dengan menggunakan kaedah berlaku dalam kajian Normaliza Abd Rahim
bercerita iaitu aplikasi buku cerita yang bersaiz (2011) ketika proses pembelajaran bahasa
besar. Yahya Othman & Dayang Raini Pakar lisan ini di sekolah ialah gangguan cerita.
(2011) telah menyatakan bahawa penggunaan Gangguan ini terjadi disebabkan pelajar dapat
bahan cerita dalam bentuk buku merupakan memberi gambaran mengenai cerita yang
kaedah yang sangat baik untuk digunakan telah diketahui dengan cerita yang sedang
tanpa perlu membazirkan wang yang banyak diceritakan iaitu sama ada sedikit ataupun
untuk membeli bahan-bahan yang sedia ada banyak. Namun, gangguan ini dilihat dapat
dijual di pasaran. Penggunaan kaedah bercerita memberi kesan yang besar dan positif dalam
didapati dapat meningkatkan minat dalam proses pemahaman cerita baru. Melalui
kalangan pelajar. Omardin Ashaari (1999) telah pengkajian ini terdapat gangguan yang timbul
menyatakan bahawa minat yang timbul dalam dalam proses penggunaan bahasa lisan tetapi
setiap diri pelajar akan mempengaruhi proses guru masih memberi peluang kepada pelajar
pembelajaran. Kajian ini dijalankan dengan untuk memberi pendapat walaupun pendapat
menempatkan kanak-kanak yang berperanan tersebut tidak mempunyai kaitan dengan cerita
sebagai sampel kajian tersebut di dalam sebuah yang baru diceritakan. Kajian Normaliza Abd
kelas. Semasa aktiviti tersebut dijalankan, Rahim (2011) turut membuktikan bahawa
kanak-kanak itu dibenarkan untuk bertanya gangguan persekitaran, peristiwa serta cerita
pelbagai jenis soalan yang berkaitan dengan dapat memberi peluang kepada pelajar untuk
cerita tersebut. Penelitian terhadap kajian lebih aktif bersuara, memberi pendapat serta
ini dilaksanakan selama dua jam pada setiap melayari pengetahuan yang sedia ada. Selain
hari semalam tiga bulan dan aktiviti tersebut itu, mereka juga dilihat dapat menguasai bahasa
dirakam mengikut kesesuaian kajian dan yang ditutur oleh mereka sambil mempelajari
diambil untuk diterapkan proses menganalisis. kaedah menunggu giliran dalam meluahkan
Lokasi kajian ialah di sebuah sekolah rendah pendapat masing-masing. Penyataan ini turut
sekitar Nottingham, United Kingdom. disokong oleh Shella Tanriady, Hartanti &
Aniva Kartika (2013) yang menjelaskan
Hasil kajian Normaliza Abd Rahim (2011) bahawa terdapat perubahan dalam tingkah
ini memperlihatkan bahawa terdapat banyak laku kanak-kanak sindrom Asperger selepas
gangguan persekitaran yang berlaku ketika menjalani intervensi cerita sosial.
proses penceritaan dijalankan. Gangguan
tersebut termasuklah pertanyaan pelbagai Kesimpulan
bentuk soalan kepada guru ketika guru sedang
bercerita. Kanak-kanak tersebut dilihat tidak Tuntasnya, terdapat pelbagai kaedah yang
dapat memberi tumpuan yang sepenuhnya diserapkan dalam teknik pembelajaran kanak-
kepada penceritaan kerana secara kebetulannya, kanak sindrom Asperger. Kajian ini mengupas

Journal of Business and Social Development Volume 3(1) 2015: 54-65

TEKNIK PEMBELAJARAN KANAK-KANAK SINDROM ASPERGER 63

dengan membahagikan kepada dua bahagian Intervensi Awal Membaca dan Menulis.
iaitu teknik pembelajaran dengan menggunakan Tesis Master. Universiti Malaya.
bahasa tulisan dan teknik pembelajaran dengan
menggunakan bahasa lisan. Hasil kajian Adriana Soekandar Ginanjar (2007). Memahami
memperlihatkan terdapat perbezaan antara kedua- Spektrum Autistik Secara Holistik. Jurnal
duanya, tetapi secara jelasnya memperlihatkan Makara, Sosial Humaniora, 11(2): 87-99.
kesan seimbang yang diperoleh oleh kanak-
kanak tersebut. Penyerapan teknik pembelajaran Anne Nurfarina (2011). Kreatif Dalam Konteks
ini bukan sahaja perlu dimulakan di sekolah oleh Pendidikan Seni Bagi Anak Autis. Tesis
guru-guru Program Pendidikan Khas, tetapi turut Master. Stisi Telkom Indonesia dilayari
diajar kepada ibu bapa kanak-kanak tersebut pada 25 November 2013 di laman web
untuk diaplikasikan di rumah agar pembelajaran http://repository.ipb.ac.id/bitstream/
secara berterusan dapat dijalankan. Perjalanan handle/123456789/2996/A08wok1_
dalam usaha menghasilkan teknik pembelajaran abstract.pdf;jsessionid=22B67E029E8071
yang berkesan ini dengan komitednya bertujuan 31580A7A717F73280D?sequence=1
untuk membantu kanak-kanak Asperger dengan
corak interaksi sosial, komunikasi dan tingkah Attwood, T. (1998). Asperger’s Sydrome: A
laku yang lebih baik ke arah kehidupan yang Guide for Parents and Profesionals. United
lebih berkualiti. Kingdom: Jessica Kingsley Publishers.

Selain itu, kajian ini memperlihatkan Attwood, T (2005). Teaching Children with
bahawa penerapan teknik yang betul Autism and Related Spectrum Disorders.
dapat membantu mencorak pemikiran United Kingdom: Jessica Kingsley
yang positif dalam kalangan kanak-kanak Publishers.
sindrom Asperger. Menerusi pendekatan
yang diterapkan juga, kanak-kanak tersebut Baharom Mohamad (2011). Teknologi
dapat menghasilkan refleksi ujaran yang Komunikasi dan Maklumat dalam Program
baik dan lancar. Seterusnya, perjalanan Pendidikan Khas Aliran Teknik dan
pelbagai pendekatan yang telah dilakukan Vokasional di Malaysia. Jurnal ATIKAN,
memperlihatkan bahawa kanak-kanak sindrom 1(1): 41-58.
Asperger dapat bertindak dengan lebih fokus,
dapat menunggu giliran untuk bercakap dan Ernie Suliana Md. Shariff (2008). Prestasi
meluahkan pendapat serta menghasilkan Kemahiran Motor Halus dan Motor Kasar
refleksi ujaran yang bersesuaian dengan Kanak-Kanak Masalah Pembelajaran
topik yang dibincangkan. Pendekatan yang Menggunakan Instrumen Movement
pelbagai ini membantu kanak-kanak sindrom Assessment Battery For Children (MABC).
Asperger untuk tidak hanya menumpukan UniversitiTeknologi Malaysia dilayari pada
kepada satu bentuk pendekatan sahaja, malah 25 November 2013 di laman web http://
dapat mengaplikasikan pelbagai pendekatan www.fp.utm.my/ePusatSumber/pdffail/
lain. Hal ini seterusnya dapat membantu orang ptkghdfwP/ERNIEAP050361D2008TTP.
sekeliling terutamanya ibu bapa dan guru-guru pdf
dalam merangsang minat, menyerapkan ilmu
pengetahuan serta memperbaiki tingkah laku Filippo Muratori & Sandra Maestro (2007).
kanak-kanak ini agar lebih baik dan positif. Autism as a Downstream Effect of
Primary Difficulties in Intersubjectivity
Rujukan Interacting with Abnormal Development of
Brain Connectivity. International Journal
A. Jailani Che Abas (2012). Analisis Kecelaruan for Dialogical Science, 2(1): 93-118.
Membaca Bahasa Melayu Pelajar Kelas
Frith, U. (2003). Autism: Explaining the
Enigma. United States: Wiley-Blackwell
Publishers.

Journal of Business and Social Development Volume 3(1) 2015: 54-65

Nurfarhana Shahira Rosly dan Normaliza Abd Rahim 64

Guralnick, M, J. (1998). Effectiveness of Early Mohd Hanafi Mohd Yassin, Hasnah Toran,
Intervention for Vulnerable Children: Mohd Mokhtar Tahar, Safani Bari, Siti Nur
A Development Perspective. American Nadirah Ibrahim & Rozniza Zaharudin
Journal on Mental Retardation, 102(4): (2013). Bilik Darjah Pendidikan Khas pada
319-345. Masa Kini dan Kekangannya Terhadap
Proses Pengajaran. Asian Pacific Journal
Hasnah Toran, Mohd. Hanafi Mohd. Yasin, of Educators and Education (APJEE), 28:
Mohd. Mokhtar Tahar & Norani Salleh 1-9.
(2010). Tahap Latihan, Pengetahuan dan
Keyakinan Guru-Guru Pendidikan Khas Mohd Hasril Amiruddin (2009). Kemudahan,
tentang Autisme. Jurnal Pendidikan Sikap dan Kemahiran Teknologi Maklumat
Malaysia, 35(1): 19-26. dan Komunikasi (TMK) Dalam Kalangan
Guru-Guru Program Pendidikan Khas
Jamilah K. A Mohamed (2005). Pendidikan Sekolah Menengah Teknik di Malaysia.
Khas untuk Kanak-Kanak Istimewa. Tesis Master. Universiti Putra Malaysia.
Pahang: PTS Profesional.
Mohd Salleh Abu & Tan Wee Chuen (2002).
Khairul Anuar Abdul Rahman & Norazrena Analisis Efektivitas Penggunaan Software
Abu Samah (2011). Perisian Matematik Pembelajaran Matematika yang Berbaris
bagi Tajuk Pecahan untuk Pelajar Pendekatan Penggabungan Pemikiran
Berkeperluan Khas. Jurnal Teknologi Visualisasi dan Analisis. Majalah
Pendidikan Malaysia, 1(2): 39-47. Teknologi, 36 (E).

Liew Ping Yee (2008). Amalan Program Mohamed Amin Embi & Zamri Mahamod
Intervensi Awal Kanak-Kanak Autistik (2008). Teknologi Maklumat dan
Mengikut Perspektif Ibu Bapa. Jurnal Komunikasi dalam Pengajaran &
Pendidikan, 33: 19-33. Pembelajaran bahasa Melayu. Shah Alam:
Karisma Publications Sdn. Bhd.
Lim Chen Yin, Mohd. Hanafi Mohd. Yasin &
Mohd. Mokhtar Tahar (2012). Genggaman Mutia Rahmi Pratiwi (2011). Memahami
Pensel Kanak-Kanak Bermasalah Pengalaman Komunikasi Guru dalam
Pembelajaran Dalam Meningkatkan Pembelajaran Perilaku Anak Autis pada
Kemahiran Menulis. Jurnal Pendidikan Jenjang Taman Kanak-Kanak di SLB
Bahasa Melayu, 2(1): 65-77. Widya Bhakti Semarang. Universitas
Diponegoro. Fakultis Ilmu Sosial dan
Lokman Mohd Tahir, Nurul Qistin Mustafa Ilmu Politik dilayari pada 25 November
& Mohd. Hanafi Mohd Yasin (2009). 2013 di laman web http://eprints.undip.
Pendidikan Teknik dan Vokasional ac.id/29027/1/SUMMARY_SKRIPSI_
Untuk Pelajar Berkeperluan Khas. Jurnal Mutia_Rahmi_Pratiwi.pdf
Pendidik dan Pendidikan, 24: 73-87.
Norazrena Abu Samah & Shaharuddin Md
Lokman Mohd Tahir, Sanitah Mohd Yusof & Salleh (2011). Laman Web Matematik
Shamsiha Mohd Nawi (2008). Peranan bagi tajuk Kebarangkalian berpandukan
Kolej Kediaman dalam Mewujudkan Sembilan Aspek Pengajaran Gagne dan
Budaya Pembelajaran Pelajar di Universiti Teori Perlaziman Operan Skinner. Jurnal
Teknologi Malaysia, Skudai dilayari pada Teknologi Pendidikan Malaysia, 1(1): 63-
25 November 2013 di laman web http:// 73.
eprints.utm.my/7871/1/78292.pdf
Normaliza Abd Rahim & Nik Ismail Harun
Marzita Puteh (2002). Matematik Permulaan. (2006). First We Imagine, Then, We
Prentice Hall Pearson Malaysia. Petaling Collaborate: An Insight with Autistic
Jaya. Children. Jurnal Gading, 57-67.

Journal of Business and Social Development Volume 3(1) 2015: 54-65

TEKNIK PEMBELAJARAN KANAK-KANAK SINDROM ASPERGER 65

Normaliza Abd Rahim (2011). Gangguan dalam http://www.fp.utm.my/ePusatSumber/
Sesi Bercerita Kanak-Kanak Asperger. listseminar/medc2012/pdf/119.pdf
Jurnal Linguistik, 13: 1-8.
Vijayen Gopal (2003). Kemahiran Asas Sosial
Normaliza Abd Rahim & Noraien Mansor Kanak-Kanak Autisme di Persekitaran
(2010). Emotions of Children with Special Sekolah. Maktab Perguruan Keningau,
Needs and Its Social Meaning. Journal of Sabah dilayari pada 25 November 2013
Science and Sustainability, 5(2): 80-96. di laman web http://www.scribd.com/
doc/56501649/Kemahiran-Asas-Sosial-
Omardin Ashaari (1999). Pengajaran Kreatif Kanak
untuk Pembelajaran Aktif. Kuala Lumpur:
Dewan Bahasa dan Pustaka. Wieke Oktaviani (2008). Riwayat Autisme,
Stimulasi Psikososial dan Hubungannya
Osman Hashim & Ahmed Ghazie Ibrahim dengan Perkembangan Sosial Anak
(2007). Ke Arah Meningkatkan dengan Gangguan Autism Spectrum
Pengajaran dan Pembelajaran Pendidikan Disorder (ASD).
Seni dalam Pendidikan Khas Bermasalah
Pembelajaran. Jurnal Masalah Pendidikan, Tesis Master. Institut Pertanian Bogor dilayari
30(1): 37-49. pada 25 Disember 2013 di laman web
http://repository.ipb.ac.id/bitstream/
Perner. J., Leekam, S. R., & Wimmer, H. handle/123456789/2996/A08wok1_
(1987). Three-year-olds’ difficulty with abstract.pdf;jsessionid=22B67E029E8071
false believe: The case for conceptual 31580A7A717F73280D?sequence=1
deficit. British Journal of Developmental
Psychology, 5(2): 125-137. Williams J. H. (2008). Self-other Relations in
Social Development and Autism: Multiple
Sandler, A, D., Brazdziunas, D., Cooley, Roles for Mirror Neurons and other Brain
W,C., Gonzalez de Pijem et al., (2001) Bases. US National Library of Medicine
The Pediatrician’s Role in the Diagnosis National Institutes of Health, 1(2): 73-90.
and Management of Autistic Spectrum
Disorders in Children, Pediatrics, 107(5): Yahya Othman & Dayang Raini Pakar (2011).
1221-1226. Kesan Aplikasi Perisian Cerita Interaktif
Semasa Mengajarkan Kemahiran Bacaan
Shaharuddin Md Salleh & Ahmad Khairi dan Kefahaman dalam Kalangan Murid
Tahun 4 Di Brunei Darussalam, Jurnal
Mat Ali (2011). Pembangunan Web Pendidikan Bahasa Melayu, 1(1): 27-49.

E-Pembelajaran Menggunakan Elemen Yusof Hj Mahlie & Walter Alvin Jiniti (2010).
Disgrafia dan Cara Membantu: Kajian
Video dalam Topik “Work and Energy” Kes ke atas Murid Program Integrasi
Pendidikan Khas. Jurnal Penyelidikan
berasaskan Teori Konstruktivisme Tindakan IPGKBL, 4: 1-2.

Sosial. Tesis Master. Universiti Teknologi Zaitul Azma Zainon Hamzah & Normaliza
Abd Rahim (2008). Penggunaan Gambar
Malaysia. dalam Pembelajaran Bahasa. Cendekia:
Kumpulan Esei Bahasa, Sastera, dan
Shella Tanriady, Hartanti & Aniva Kartika Budaya Melayu. FBMK. UPM Serdang.
(2013). Pengaruh Social Stories terhadap 91-103.
Keterampilan Komunikasi Pragmatis Anak
dengan Gangguan Asperger. Jurnal Ilmiah
Mahasiswa Universitas Surabaya, 2(1).

Siti Hodijah Zamakshshari (2012). Strategi
Pengajaran dan Pembelajaran Guru
dalam Menangani Masalah Pertuturan
dan Bahasa Kanak-Kanak Autistik dilayari
pada 25 November 2013 di laman web

Journal of Business and Social Development Volume 3(1) 2015: 54-65

Amalan Program InterveJnusirnAawlaPleKnadnidaikk-aKna3n3ak(2A0u0t8is)t1ik9 - 33 19

Amalan Program IntervensiAwal Kanak-KanakAutistik
Mengikut Perspektif Ibu Bapa

LIEW PING YEE
MANISAH MOHD. ALI

ABSTRAK

Kajian ini bertujuan untuk meninjau perspektif ibu bapa terhadap penggunaan
amalan dari segi intervensi, penyampaian perkhidmatan dan penglibatan
keluarga dalam program intervensi awal yang diterima oleh kanak-kanak
autistik. Data diperoleh melalui soal selidik dan temu bual. Sampel kajian
untuk soal selidik terdiri daripada 50 orang ibu bapa yang mempunyai anak
autistik yang berumur di antara 2 hingga 8 tahun. Sampel kajian tersebut
adalah dipilih secara rawak daripada lima buah pusat latihan untuk kanak-
kanak autistik dan bermasalah pembelajaran, serta tiga orang daripadanya
dipilih sebagai subjek dalam temu bual. Data soal selidik dianalisis secara
deskriptif yang melibatkan peratusan, manakala data temu bual dianalisis
dan ditranskripsikan secara verbatim. Dapatan kajian menunjukkan bahawa
terapi pertuturan merupakan intervensi yang paling banyak diterima oleh
kanak-kanak autistik. Kesan intervensi menunjukkan adanya perubahan
dalam perkembangan kanak-kanak autistik. Dari segi penyampaian
perkhidmatan pula, didapati bahawa bentuk dan cara pelaksanaan
perkhidmatan yang ditawarkan oleh pusat latihan atau pembekal
perkhidmatan adalah kurang selaras antara satu sama lain. Walaupun ada
penglibatan keluarga dalam program intervensi awal yang dijalankan, namun
kajian mendapati biasanya hanya ibu seorang sahaja yang melibatkan diri.
Dapatan kajian memberi implikasi kepada kepentingan perancangan
program dan penglibatan ibu bapa dalam program intervensi untuk anak-
anak mereka.

ABSTRACT

The purpose of this study is to explore parents’ perspective on the usage of the
types of intervention, service delivery and family involvement in the early
intervention program received by autistic children. Data were obtained through
questionnaires and interview. Questionnaires were distributed to 50 parents
of autistic child aged 2 to 8 years old from five different autistic or learning
disabilities centres. Three out of these parents were randomly chosen to be the
interview subjects. Data was descriptively analyzed using percentages while
the qualititative data were trancribed verbatimly. The results showed that

20 Jurnal Pendidikan 33

speech therapy is the kind of intervention that most autistic children received.
There were changes in the development of the autistic child as a result of
intervention. The results also showed that there is a lack of consistency in
service delivery between the services delivered by centers and service practi-
tioners. The results too indicated that in most cases only mothers were involved
in the early intervention programme. This study has implication on the service
planners and parental involvement in the intervention programs.

PENGENALAN

Intervensi awal ialah satu proses membekalkan perkhidmatan, pendidikan dan
sokongan kepada kanak-kanak yang berisiko atau yang mengalami kelambatan
dalam perkembangan fizikal atau mental yang akan mempengaruhi perkembangan
dan menghalang pembelajaran. Perkhidmatan atau program intervensi awal yang
disediakan adalah untuk memenuhi keperluan kanak-kanak dan keluarga yang
berkeperluan khas dalam lima bidang perkembangan, iaitu perkembangan fizikal,
kognitif, komunikasi, sosial dan emosi dan adaptasi (Sandler, Brazdziunas, Cooley
& De Pijem 2001) melalui pelbagai terapi atau perkhidmatan, seperti terapi cara
kerja, terapi fisio, terapi pertuturan dan khidmat sokongan untuk keluarga
(Addison 2003).

Program intervensi awal adalah disediakan kepada kanak-kanak yang dikenal
pasti sebagai kanak-kanak yang mengalami kelambatan atau ketidakupayaan
dari segi perkembangan yang berumur 0 hingga 6 tahun (U.S. Department of
Education 2004). Program intervensi awal di Malaysia disediakan kepada kanak-
kanak yang berkeperluan khas yang berumur dari 0 hingga 6 tahun. Di bawah
Kementerian Pelajaran Malaysia, kanak-kanak yang berkeperluan khas merujuk
kepada tiga kategori, iaitu kanak-kanak yang mempunyai masalah penglihatan,
pendengaran dan pembelajaran. Kanak-kanak autistik merupakan salah satu
golongan daripada kategori bermasalah pembelajaran.

Menurut Majnemer (1998), intervensi awal boleh mengurangkan kesan
kelambatan perkembangan yang dialami, malah boleh mengelakkannya daripada
menjadi semakin serius. Selain itu, intervensi awal juga boleh memaksimumkan
potensi kanak-kanak berkeperluan khas dan mengurangkan bebanan masyarakat.
Addison (2003) merumuskan beberapa pengaruh positif intervensi awal ke atas
kanak-kanak berkeperluan khas. Antaranya termasuklah kemajuan kanak-kanak
dalam pelbagai perkembangan pada tahap tertentu, mengelakkan atau
mengurangkan masalah susulan, mengurangkan tekanan keluarga dan keperluan
pendidikan khas bagi kanak-kanak berkeperluan khas. Guralnick (1997)
berpendapat bahawa intervensi awal ialah satu sistem yang dibentuk untuk
menyokong bentuk interaksi keluarga supaya perkembangan kanak-kanak tidak
terganggu.

Amalan Program Intervensi Awal Kanak-Kanak Autistik 21

Wolfendale (1997) mengemukakan empat tujuan utama intervensi awal.
Pertama, intervensi awal bertujuan untuk membekalkan sokongan kepada keluarga
supaya berupaya menyokong perkembangan kanak-kanak. Kedua, intervensi
awal adalah untuk meningkatkan perkembangan kanak-kanak dalam bidang utama
seperti komunikasi dan mobiliti. Ketiga adalah untuk meningkatkan keyakinan
kanak-kanak, dan keempat adalah untuk mengelakkan berlakunya masalah pada
masa hadapan. Oleh itu, tidak dapat dinafikan bahawa intervensi awal memainkan
peranan yang sangat penting dalam kalangan kanak-kanak berkeperluan khas,
termasuklah kanak-kanak autistik.

Model Ketidakupayaan Tiga Segi yang dikemukakan oleh Wing dan Gould
(1979) menunjukkan bahawa individu autistik mengalami tiga jenis ketidakupayaan
yang utama, iaitu ketidakupayaan komunikasi sosial, ketidakupayaan interaksi
sosial dan ketidakupayaan imaginasi. Wing (1996) mengatakan bahawa kanak-
kanak yang mempunyai ciri-ciri autistik juga mengalami masalah tingkah laku,
keminatan dan aktiviti yang terbatas dan berulangan. Walaupun begitu, didapati
bahawa bukan semua individu autistik yang telah dikenal pasti mempunyai
sindrom autistik yang ditunjukkan. Wing (1988) telah memperkenalkan satu
konsep yang lebih luas, iaitu Kecelaruan Spektrum Autistik atau Autistik
Spectrum Disorder (ASD). Oleh itu, kelambatan perkembangan atau kefungsian
yang tidak normal pada sekurang-kurangnya satu ciri ketidakupayaan tersebut
sebelum umur tiga tahun pada seorang kanak-kanak akan dikenal pasti mengalami
ketidakupayaan autistik berdasarkan DSM-IV (American Psychiatry Association
2000).

Sejak kebelakangan ini, kajian telah menunjukkan bahawa kanak-kanak
autistik dapat dikenal pasti sejak umur dua tahun (Lord 1995). Tambahan pula,
kesan penerimaan adalah signifikan jika intervensi awal dilaksanakan ke atas
kanak-kanak autistik sebelum umur lima tahun (Fenske, Zalenski, Krantz &
McClannahan 1985). Terdapat kajian juga menunjukkan bahawa intervensi
sebelum 48 bulan menunjukkan kemajuan yang lebih tinggi berbanding dengan
intervensi selepas 48 bulan (Harris & Weiss 1998; Sheinkopf & Siegel 1998).
Selain itu, Haris dan Handleman (2000) menyatakan bahawa intervensi awal
yang diberikan sebelum umur tiga tahun adalah lebih berkesan berbanding dengan
selepas umur lima tahun. Oleh itu, intervensi awal terhadap kanak-kanak autistik
adalah sangat penting (Hurth, Shaw, Izeman, Whaley & Rogers 1999; Woods
& Wetherby 2003).

Melalui pengenalan konsep Kecelaruan Spektrum Autistik oleh Lorna Wing
pada tahun 1996, perubahan dalam kriteria diagnostik dan peningkatan kesedaran
dan pengetahuan dalam kalangan profesional dan ibu bapa, perkembangan dalam
perkhidmatan spesifik serta kadar kelaziman autisma adalah semakin meningkat
(Wing & Potter 2002), iaitu meningkat dari 4.5 per 10,000 (Lotter 1966) orang
kepada 60 per 10,000 orang (Fombonne 2003). Bersamaan dengan peningkatan
kadar kelaziman dan kesedaran ke atas kepentingan intervensi awal, kajian-kajian
telah dijalankan terhadap amalan intervensi yang sesuai kepada kanak-kanak

22 Jurnal Pendidikan 33

autistik sejak masa kebelakangan ini, seperti Applied Behaviour Analysis (ABA)
(Harris & Handleman 2000; Luiselli, Connon, Ellis & Sisson 2000; McEachin,
Smith & Lovaas 1993; Lovaas 1987), Discrete Trial Training (McEachin et al.
1993), dan Picture Exchange Communication System (PECS) (Bondy & Frost
1994; Charlop-Christy, Carpenter, LeBlanc & Kellet 2002).

Pelaksanaan intervensi yang berasaskan kajian empirikal telah digalakkan
oleh Coalition for Evidenced-based Policy di Amerika Syarikat (Council for
Excellence in Government 2002). Walaupun begitu, didapati bahawa pembekal
perkhidmatan atau ibu bapa yang menjalankan program intervensi awal
mempergunakan teknik atau amalan tanpa mengira sama ada sesuatu intervensi
itu berdasarkan kajian empirikal (Stahmer, Collings & Palinkas 2005; Simpson
2005a). Simpton (2005b) berpendapat bahawa terapi yang tidak berasaskan kajian
empirikal berkemungkinan mengakibatkan kesan negatif ke atas kesihatan, tingkah
laku dan kualiti hidup kanak-kanak autistik, malah kualiti hidup ahli keluarga.
Simpton juga mencadangkan bahawa pengguna amalan intervensi perlu
melaporkan pandangan atau pertimbangan mereka selepas sesuatu amalan
intervensi dilaksanakan. Oleh itu, satu kajian yang bertujuan untuk meninjau
perspektif ibu bapa ke atas penggunaan amalan dalam program intervensi awal
dari segi penerimaan, cara penyampaian perkhidmatan dan bentuk penglibatan
keluarga terhadap perkembangan kanak-kanak autistik dijalankan.

METODOLOGI

Kajian ini menggunakan reka bentuk tinjauan yang menggunakan penggabungan
pendekatan kuantitatif dan kualitatif untuk mengumpulkan data. Soal selidik
digunakan untuk mengumpulkan data kuantitatif, manakala data kualitatif
dikumpulkan melalui temu bual. Seramai 50 orang ibu bapa yang mempunyai
kanak-kanak autistik yang berumur di antara 2 hingga 8 tahun dan pernah dan
sedang menerima program intervensi awal sekurang-kurangnya 6 bulan di lima
buah pusat latihan telah dipilih secara rawak sebagai responden dalam kajian ini.
Daripada bilangan itu, seramai tiga orang pula dipilih sebagai subjek untuk ditemu
bual bagi meninjau pengalaman dan mendapatkan pandangan mereka dengan
lebih mendalam.

Soal selidik yang digunakan dalam kajian ini diadaptasi daripada instrumen
yang dibina oleh Hume, Bellini & Pratt (2005). Soal selidik ini mengandungi enam
bahagian dan 35 item yang meliputi demografi, jenis intervensi, penilaian
intervensi yang diterima, penilaian cara penyampaian perkhidmatan, penilaian
bentuk penglibatan keluarga dan kesan penerimaan daripada program intervensi
awal ke atas perkembangan kanak-kanak autistik. Skala Likert yang terdiri daripada
empat skala digunakan. Lima soalan temu bual yang berbentuk soalan terbuka
untuk mendapat pandangan subjek temu bual yang lebih mendalam tentang
program intervensi awal yang diterima oleh anaknya. Data kuantitatif dianalisis

Amalan Program Intervensi Awal Kanak-Kanak Autistik 23

melalui statistik deskriptif dalam bentuk peratusan. Data kualitatif pula dianalisis
dan ditranskripsikan secara verbatim.

HASIL KAJIAN DAN PERBINCANGAN

Perbincangan dapatan kajian dilakukan berdasarkan tiga elemen utama, iaitu
jenis intervensi yang diterima, cara penyampaian perkhidmatan dan bentuk
penglibatan keluarga. Peratusan digunakan untuk mengukur jenis intervensi
yang diterima, penilaian terhadap intervensi yang diterima, cara penyampaian
perkhidmatan dan bentuk penglibatan keluarga.

JENIS INTERVENSIYANG DITERIMADAN
PENILAIAN KEATAS INTERVENSI

Penganalisisan data dijalankan terhadap jenis intervensi yang diterima oleh kanak-
kanak autistik dan penilaian intervensi berdasarkan pernyataan “Intervensi ini
berkesan dan menyumbang kepada perkembangan anak saya” melalui skala
likert, iaitu sangat setuju (SS), setuju (S), tidak setuju (TS) dan sangat tidak
setuju (STS). Merujuk kepada Jadual 1, terapi pertuturan merupakan intervensi
yang paling banyak diterima, iaitu sebanyak 70% daripada kanak-kanak autistik
menerimanya. Selain itu, intervensi-intervensi seperti komunikasi augmentatif
(54%), sokongan tingkah laku (50%), terapi cara kerja (52%) dan latihan untuk
ibu bapa (50%) juga mendapat peratusan yang tinggi jika dibandingkan dengan
intervensi lain. Walaupun bilangan responden yang menjalankan latihan
percubaan diskrit dan integrasi sensori ke atas anaknya kurang daripada 50%,
tetapi kedua-dua intervensi ini masih mencapai peratusan lebih daripada 40%,
iaitu 44% dan 42%. Kanak-kanak autistik yang menerima intervensi pembantu
dalam kelas (26%), konsultasi pakar (32%), perkhidmatan inklusif (30%), rawatan
perubatan (24%) dan sokongan sosial (34%) adalah tidak banyak berdasarkan
dapatan kajian. Intervensi yang paling kurang dipakai ialah perkhidmatan rumah
(10%), terapi muzik (10%) dan pengasingan dari kelas (4%). Jadual 1 juga
menunjukkan bahawa kebanyakan responden berpendapat bahawa intervensi-
intervensi yang dijalankan adalah berkesan dan menyumbang kepada
perkembangan kanak-kanak autistic kecuali rawatan perubatan. Sebanyak 66.7%
daripada responden yang menerima rawatan perubatan menafikan keberkesanan-
nya.

24 Jurnal Pendidikan 33

JADUAL 1. Peratusan jenis intervensi yang diterima dan penilaian terhadap intervensi

Jenis Intervensi Bilangan SS S TS STS
Responden Kekerapan Kekerapan Kekerapan Kekerapan
Kekerapan
(%) (%) (%) (%)
(%)

Komunikasi 27(54) 8 (29.6) 16 (59.3 ) 2 (7.4) 1 (3.7)
augmentatif
Sokongan tingkah 25(50) 12 (48) 13 (52) - -
laku
Pembantu dalam 13(26) 5 (38.5) 8 (61.5 ) - -
kelas
Konsultasi pakar 16(32) 8 (50) 8(50) - -
Latihan percubaan 22(44) 7(31.8) 14 (63.6) 1(4.6) -
diskrit
Perkhidmatan rumah 5(10) 3 (60) 2(40) - -
Perkhidmatan 15(30) 6 (37.5) 9 (56.3) 1 (6.2) -
inklusif
Rawatan perubatan 12(24) - 4 (33.3) 8 (66.7) -
Terapi muzik 5(10) 1(20) 4(80) - -
Terapi cara kerja 26(52) 11 (42.3) -
Latihan untuk 25(50) 15 (60) 11 (42.3) 4 (15.4) -
ibu bapa 10(40) -
Integrasi sensori 21(42) -
Sokongan sosial 17(34) 13(61.9) 7 (33.3) 1 (4.8 ) -
Terapi pertuturan 35(70) 8 (47.1) 8 (47.1) 1 (5.8) -
Pengasingan dari 17(48.6) 13 (37.1) 5 (14.3) -
kelas 2(4)
Lain-lain 1(50) 1(50) - -
2(4)
1(50) 1(50) -

N = 50
Petunjuk: ss: sangat setuju; s: setuju; ts: tidak setuju; sts: sangat tidak setuju

Data kualitatif menunjukkan bahawa ibu bapa memulakan intervensi terhadap
anak melalui penghantaran kanak-kanak autistik ke pusat latihan berkenaan
selepas dikenal pasti sebagai kanak-kanak autistik. Kanak-kanak autistik telah
dihantar untuk menerima intervensi lebih daripada satu buah pusat latihan. Selain
itu, dapatan kajian juga menunjukkan bahawa beberapa jenis intervensi adalah
diterima oleh kanak-kanak autisitk secara serentak. Ini jelas seperti mana yang
dinyatakan oleh Subjek A dan Subjek B:

“Selepas didiagnos oleh doktor, saya menghantar anak saya menerima
terapi pertuturan. Saya juga mendaftarkan anak saya di sebuah pusat
intervensi awal untuk kanak-kanak autistik........ Saya juga menghantarnya
ke Singapura untuk menerima terapi cara kerja. Selain itu, terapi muzik
juga merupakan salah satu intervensi yang pernah dijalankan.”

(Subjek A )

Amalan Program Intervensi Awal Kanak-Kanak Autistik 25

“Saya menghantarkan anak saya menerima intervensi di sebuah pusat
latihan di Ampang. Selain itu, latihan integrasi sensori juga diterima. Saya
juga menghantarnya belajar di sebuah pusat latihan lagi yang terletak di
Batu Sebelas, Balakong.”

(Subjek B)

Jenis intervensi yang diterima di pusat latihan adalah bergantung kepada
teknik yang dipakai dan cara pelaksanaan pembekal perkhidmatan. Dapatan kajian
mengemukakan bahawa fokus pembelajaran di pusat-pusat latihan adalah lebih
kurang sama, iaitu lebih menekankan kemahiran motor halus, koordinasi mata
tangan, kemahiran sensori dan kemahiran kognitif seperti yang dinyatakan oleh
Subjek C:

“Biasanya matching, tracing, colouring, pembinaan blok, puzzle,
memasukkan manik-manik ke dalam tali atau benang, pengenalan huruf,
nombor atau warna...... diajar oleh guru di pusat latihan. ”

Selain pusat latihan, kanak-kanak autistik juga dihantar ke tadika aliran
perdana supaya berpeluang berinteraksi dan bercampur dengan kanak-kanak
biasa. Dapatan temu bual juga mengemukakan bahawa subjek-subjek
menjalankan intervensi di rumah berdasarkan cara pengajaran pembekal
perkhidmatan. Dapatan temu bual juga menunjukkan bahawa rawatan perubatan
merupakan intervensi yang jarang diterima dan kurang keberkesan.

“Pakar yang saya jumpa sentiasa menyuruh saya membeli ubat untuk
anak saya. Dia kata ubat ini boleh memenangkan emosi anak saya. Setiap
kali saya berjumpa dengannya, saya dikehendaki membayar untuk ubat
yang diberinya. Ubat di rumah belum habis, ada ubat baru lagi, bayaran
yang dikenakan pun tak murah. Tambahan pula, keberkesanannya tidak
dapat dikesani. Saya tidak berjumpa dengannya pada akhirnya.”

(Subjek B)

Secara keseluruhannya, didapati bahawa intervensi awal dalam kalangan
kanak-kanak autisitk dalam kajian telah dimulakan melalui intervensi yang
dilaksanakan di pusat latihan dan terapi yang dibekalkan oleh pakar dari bidang
tertentu. Terapi pertuturan merupakan intervensi yang paling ditekankan oleh
ibu bapa yang mempunyai anak-anak autistik. Di samping itu, komunikasi
augmentatif juga ditekankan jika dibandingkan dengan intervensi lain dalam
kajian ini. Ini adalah kerana salah satu ciri utama kanak-kanak autistik ialah
mengalami kelambatan perkembangan kemahiran bahasa dan pertuturan (Charlop
& Haymes 1994).

Intervensi lain seperti latihan ibu bapa, terapi cara kerja, sokongan tingkah
laku, latihan percubaan diskrit, sokongan sosial dan perkhidmatan inklusif yang
didapati sebagai intervensi yang efektif bagi kanak-kanak autistik oleh kajian
lepas telah diamalkan oleh ibu bapa dalam kajian ini. Namun didapati intervensi
sokongan sosial, sokongan tingkah laku dan perkhidmatan inklusif kurang

26 Jurnal Pendidikan 33

diterima oleh kanak-kanak autistik dalam kajian ini walaupun mereka mengalami
defisit dalam kemahiran komunikasi dan sosial serta masalah tingkah laku.
Keadaan in mungkin wujud disebabkan oleh pengabaian pembekal perkhidmatan
dan ibu bapa dan kekurangan pengetahuan pembekal perkhidmatan dan ibu
bapa terhadap intervensi tertentu.

CARAPENYAMPAIAN PERKHIDMATAN

Jadual 2 menunjukkan peratusan bagi penilaian responden terhadap penyampaian
perkhidmatan intervensi awal yang telah diterima. Peratusan yang dicapai untuk
skala sangat setuju adalah antara 64% hingga 2%. Antaranya, 64% responden
sangat bersetuju bahawa penglibatan ibu bapa digalakkan dalam program
intervensi awal yang telah dijalankan. Penyampaian perkhidmatan lain, iaitu
peluang integrasi, laporan kemajuan, kesepadanan dengan rutin keluarga,
pertunjukkan teknik oleh pembekal perkhidmatan, perkhidmatan individu,
perjalanan intervensi di pelbagai setting, latihan atau kursus diberikan kepada
ibu bapa mencapai peratusan dalam lingkungan 24% hingga 36%. Perancangan
untuk keluarga dan pengaturan penyelaras hanya mendapat 4% dan 2% sahaja.

Manakala dapatan kajian juga menunjukkan bahawa sebanyak 52%
responden sangat tidak setuju bahawa perancangan perkhidmatan keluarga telah
dilakukan ke atas keluarga. Selain itu, 46% responden juga sangat tidak setuju
bahawa seorang penyelaras telah dihantar untuk mengatur program intervensi
awal untuk anaknya. Di samping itu, 42% responden tidak setuju bahawa pro-
gram intervensi awal untuk anaknya telah dijalankan di pelbagai setting.

JADUAL 2. Peratusan bagi penilaian terhadap penyampaian perkhidmatan

Penyampaian SS S TS STS
Perkhidmatan Kekerapan Kekerapan Kekerapan Kekerapan

(%) (%) (%) (%)

Penglibatan ibu bapa 32 (64) 15(30) 3 (6) -
Peluang integrasi 16 (32) 22 (44) 10(20) 2(4)
Laporan kemajuan 16 (32) 23 (46) 9(18) 2(4)
Bersepadan dengan rutin 12 (24) 26(52) 12(24)
Pertunjukkan teknik 18 (36) 24(48) 8(16) -
Perkhidmatan individu 15 (30) 21(42) 12 (24) -
Perancangan perkhidmatan 7(14) 15(30) 2(4)
keluarga 2(4) 26(52)
Pelbagai setting 11(22)
Latihan /kursus 15(30) 20(40) 21(42) 3(6)
Pengaturan program oleh 16(32) 9(18) 13(26) 1(2)
penyelaras 17(34) 23(46)
1(2)

N = 50
Petunjuk: ss: sangat setuju; s: setuju; ts: tidak setuju; sts: sangat tidak setuju

Amalan Program Intervensi Awal Kanak-Kanak Autistik 27

Dapatan temu bual menunjukkan sesetengah pusat latihan menggalakkan
kehadiran ibu bapa bersama dengan anak apabila belajar di pusat latihan. Dengan
itu, ibu bapa berpeluang menyertai aktiviti bersama dengan anak dalam sepanjang
proses pengajaran dan pembelajaran di pusat latihan. Selain itu, ibu bapa juga
memainkan peranan sebagai pembantu anak dalam kelas. Namun, terdapat juga
pusat latihan yang tidak membenarkan kehadiran ibu bapa dalam kelas dengan
alasan bahawa anak adalah lebih bergantung kepada ibu bapa dengan kehadiran
mereka. Walaupun terdapat ibu bapa yang mengatakan bahawa kehadiran mereka
di kelas memberi kesan negatif kepada penglibatan anak dalam program namun
ada ibu bapa bersetuju kehadiran mereka dalam kelas membolehkan mereka
mengetahui cara pengajaran guru, isi pembelajaran dan prestasi serta perkembangan
anak.

“Salah sebuah pusat latihan yang dihadiri tidak membenarkan ibu bapa
masuk ke dalam kelas untuk mengelakkan anak daripada pergantungan
kepada ibu bapa. Jadi, terdapatnya sukarelawan berada di dalam kelas
dan berperanan sebagai pembantu dalam kelas. Saya memang bersetuju
dengan pelaksanaan ini kerana anak saya kerap marah secara tiba-tiba,
tidak mendengar arahan saya jika saya berada di sana ... ada pusat yang
menggalakkan ibu bapa menemani anak apabila pembelajaran dalam
kumpulan dijalankan...”

“Saya berada di dalam kelas dan memainkan peranan sebagai pembantu
kepada anak.... Dalam perkhidmatan individu, saya berpeluang
memerhatikan cara mengajar guru dan saya juga diberi peluang mengajar
di depan guru...”

(Subjek A)

Selain pusat latihan, ada juga tadika yang dihadiri membenarkan kehadiran
ibu bapa atau penjaga semasa pembelajaran untuk tujuan mengurangkan
gangguan yang ditimbulkan oleh kanak-kanak autistik seperti masalah disiplin
dan masalah pengurusan diri supaya guru boleh menumpukan perhatian dalam
pengajaran. Ini dijelaskan oleh Subjek C:

“Tadika yang hadir membenarkan kehadiran ibu bapa atau penjaga. Jadi
saya membiarkan pembantu rumah saya duduk di sebelah anak saya.
Dengan itu, guru tidak perlu memberi perhatian kepadanya. Guru boleh
mengawal disiplin kelas dengan lebih baik... pengurusan diri anak saya
sangat lemah. Dia tidak tahu bagaimana mengurus diri di tandas. Jadi,
guru membenarkan pembantu rumah saya di tepinya...”

Dapatan temu bual mendapati ibu bapa kurang berperanan dalam
perancangan isi pengajaran individu untuk anak-anak mereka. Ini disebabkan
penentuan dilakukan oleh pembekal perkhidmatan. Sebagaimana yang
didedahkan oleh Subjek A:

28 Jurnal Pendidikan 33

“Saya menjalankan intervensi di rumah berdasarkan apa yang disuruh
oleh guru. Selepas sebulan, saya membawa rekod saya kepada guru. Jika
pencapaiannya kurang baik, pengubahsuaian dilakukan oleh guru. Jika
anak saya dapat menguasai kemahiran tersebut, guru merancang kemahiran
yang baru.”

“Saya tidak tahu sama ada guru atau ahli terapi membuat perancangan
untuk anak saya atau tidak... saya mengajarnya apa yang dicadangkan
oleh guru dan ahli terapi.”

Namun, ada subjek yang menyatakan bahawa terdapat perbincangan
dijalankan sebelum penentuan isi pengajaran untuk anak.

“Perbincangan telah dijalankan sebelum perancangan dibuat oleh guru.
Guru menuntut pandangan daripada saya... kemudian guru baru
menentukan perkara yang perlu mengajar dan objektifnya. Saya berasa
wujudnya kerjasama dengan guru...”

(Subjek C)

Dari segi penaksiran dan penilaian pula, subjek menyatakan mereka kurang
diberitahu hasil penaksiran dan penilaian oleh sesetengah pembekal
perkhidmatan. Bagi pembekal perkhidmatan yang menyampaikan hasil atau
laporan kemajuan pula, laporan yang disampaikan biasanya dalam bentuk kurang
formal, iaitu perbincangan dengan ibu bapa secara lisan atau memberitahu
perkembangan anak kepada ibu bapa apabila menjalankan intervensi di pusat
latihan atau hospital. Jadi, dapat dikesani bahawa perkhidmatan individu yang
disediakan oleh setiap pusat atau pembekal perkhidmatan adalah berlainan. Dalam
keadaan tertentu ibu bapa mencari sumber lain seperti rakan, doktor dan ibu
bapa lain untuk membantu mereka dalam menentukan jenis perkhidmatan yang
mereka inginkan. Pandangan ini dijelaskan oleh kesemua subjek temu bual.

Secara am, tinjauan kajian menunjukkan perkhidmatan lain yang diterima
oleh keluarga kanak-kanak autistik berada pada tahap permukaan atau asas sahaja.
Banyak pengubahsuaian dan perkembangan boleh dilakukan supaya
perkhidmatan yang lebih efektif dapat disampaikan, seperti dari segi penglibatan
ibu bapa, peluang integrasi, perancangan perkhidmatan individu, penaksiran
dan penilaian dan laporan kemajuan.

PENILAIAN TERHADAPPENGLIBATAN KELUARGA

Jadual 3 menunjukkan kurang daripada 30% daripada responden sangat bersetuju
item-item berkaitan penilaian terhadap penglibatan keluarga kecuali pelaksanaan
program di pelbagai persekitaran (32%). Terdapat 60% responden menyatakan
setuju bahawa mereka melibatkan diri untuk memerhatikan perjalanan intervensi
antara pembekal perkhidmatan dengan anak masing-masing. Sementara itu,

Amalan Program Intervensi Awal Kanak-Kanak Autistik 29

JADUAL 3. Peratusan bagi penilaian terhadap penglibatan keluarga

Penglibatan Keluarga SS S TS STS
Kekerapan Kekerapan Kekerapan Kekerapan

(%) (%) (%) (%)

Kolaborasi keluarga dan 13 (26) 26 (52) 9(18) 2(4)
pembekal perkhidmatan 13 (26) 30 (60)
digalakkan dalam perancangan 6(12) 1(2)
14 (28) 23 (46)
Ahli keluarga memerhatikan 13 (26) 24(48) 13(26) -
perjalanan intervensi di antara 9(18) 24(48)
pembekal perkhidmatan 10(20) 3(6)
dengan anak 9(18) 28(56)
15(30) 2(4)
Ahli keluarga menyertai kerja 16(32) 22(44)
pelaksanaan bersama pembekal 6(12) 22(44) 12 (24) 1(2)
perkhidmatan
Ahli keluarga menjalankan 10(20) 2(4)
intervensi di bawah penyeliaan
pembekal perkhidmatan 11(22) 11(22)

Ahli keluarga berupaya
menjalankan intervensi tanpa
kehadiran pembekal
perkhidmatan

Ahli keluarga berpengetahuan
ke atas intervensi yang
diamalkan oleh pembekal
perkhidmatan

Ahli keluarga melaksanakan
program di pelbagai
persekitaran

Semua ahli keluarga melibatkan
diri dalam sesuatu aktiviti
bersama-sama

N = 50
Petunjuk: ss: sangat setuju; s: setuju; ts: tidak setuju; sts: sangat tidak setuju

sebanyak 56% responden pula bersetuju bahawa mereka berpengetahuan
terhadap intervensi yang dijalankan oleh pembekal perkhidmatan.

Walau bagaimanapun, terdapat sesetengah responden juga memilih skala
tidak setuju dan sangat tidak setuju. Seramai 30% responden tidak bersetuju
bahawa mereka berupaya menjalankan intervensi dengan anak tanpa kehadiran
pembekal perkhidmatan. Selain itu, 26% responden tidak bersetuju bahawa mereka
menyertai kerja pelaksanaan intervensi bersama pembekal perkhidmatan.
Manakala terdapat juga responden tidak setuju (22%) dan sangat tidak setuju

30 Jurnal Pendidikan 33

(22%) bahawa semua ahli keluarga terlibat dalam sesuatu aktiviti secara bersama-
sama.

Dapatan temu bual telah memberikan gambaran yang lebih mendalam ke
atas kolaborasi dan komunikasi antara pembekal perkhidmatan dan ibu bapa.
Pengalaman yang berlainan dilalui oleh setiap orang subjek.

“Guru di pusat latihan yang anak saya hadir kurang komunikasi dengan
ibu bapa. Mereka memakai buku komunikasi, guru mencatatkan perkara
yang berkaitan dengan anak saya di dalamnya setiap hari... saya rasa
komunikasi dalam bentuk ini tidak mencukupi...”

(Subjek A)

“Saya juga dapat bekerjasama dengan guru. Perjumpaan di antara ibu
bapa dan guru diadakan setiap hari Jumaat. Dalam perjumpaan ini, kami
membincangkan masalah yang dihadapi dalam pengajaran anak dan
kebolehan atau keupayaan anak. Saya mendapat banyak idea untuk
mengajar anak saya dalam perjumpaan tersebut....”

(Subjek B)

“Saya dapati guru dan ibu bapa di sana kurang bercakap antara satu
sama lain. Ini adalah kerana langsung tidak ada masa untuk bercakap.
Apabila waktu belajar bermula, semua orang terus masuk ke dalam bilik
masing-masing. Semua orang terus balik apabila waktu pembelajaran
tamat. Guru hanya menyuruh kerja-kerja yang perlu diajar di rumah, dia
tidak berbincang dengan ibu bapa...sesetengah guru tidak suka berbincang
dengan ibu bapa, mungkin mereka takut dicabar oleh ibu bapa. Ada juga
guru tidak suka ibu bapa bertanya. Oleh itu, ibu bapa perlu berprihatin ke
atas perangai guru-guru supaya misunderstanding dapat dielakkan...”

(Subjek C)

Semasa menjalankan intervensi terhadap anak, didapati bahawa ibu bapa
tidak semestinya mengetahui teknik atau cara pengajaran yang digunakan kerana
mereka hanya mengikut apa yang belajar dari pembekal perkhidmatan sahaja. Ini
dijelaskan oleh Subjek B:

“Saya tidak tahu apa teknik itu, saya ikut apa yang diajar oleh guru atau
ahli terapi sahaja...”

Walau bagaimanapun salah seorang subjek menyatakan pembekal
perkhidmatan memberi peluang dan tunjuk ajar kepada beliau untuk membantu
dalam perkembangan anaknya.

“Saya menerima latihan ibu bapa di pusat baru ini secara individu, one-to-
one training. Anak saya juga perlu ada dalam latihan ini. Saya ditunjukcara
guna pendekatan Applied Behavior Analysis. Saya juga perlu mengajar di
depan guru dan guru memberi tunjuk ajar kepada saya... ”

(Subjek B)

Amalan Program Intervensi Awal Kanak-Kanak Autistik 31

Secara keseluruhan, penglibatan keluarga didapati masih tidak menyeluruh.
Beberapa faktor yang menentukan penglibatan ini, antaranya, seperti sikap ibu
bapa dan pembekal perkhidmatan, pengetahuan ibu bapa terhadap kepentingan
penglibatan keluarga atau informasi yang berkaitan dengan autisme dan faktor
kewangan.

KESIMPULAN

Program intervensi awal memainkan peranan yang sangat penting bagi kanak-
kanak autistik, terutamanya tempoh umur di antara 0 hingga 6 tahun. Dapatan
kajian telah mendedahkan bahawa perubahan telah ditunjukkan oleh kanak-
kanak autistik setelah intervensi dilakukan tanpa mengira jenis intervensi.
Walaupun begitu, kajian ini mendapati bahawa program intervensi awal yang
diterima kurang teratur dan terancang. Ibu bapa mendapatkan maklumat dan
menentukan intervensi yang diamalkan ke atas anak masing-masing secara
persendirian selepas mengenal pasti bahawa anak mereka mengalami
simptom-simptom autisme.

Dari segi penyampaian perkhidmatan pula, didapati bahawa cara pelaksanaan
dan pengamalan program adalah kurang selaras antara pusat latihan atau pembekal
perkhidmatan. Perkhidmatan-perkhidmatan yang disediakan adalah kurang jelas
dari segi penaksiran dan penilaian, laporan kemajuan, perancangan pengajaran
dan teknik pengajaran. Selain itu, sesetengah perkhidmatan yang disediakan hanya
berada pada tahap asas sahaja, antaranya seperti peluang untuk berintegrasi
sehingga menyebabkan kesalahfahaman bahawa kanak-kanak berkeperluan khas
perlu diasingkan daripada kanak-kanak biasa di kalangan masyarakat.

Keberkesanan intervensi yang dijalankan dan kemajuan terhadap perkembangan
kanak-kanak autistik amat bergantung kepada sikap ibu bapa yang positif.
Dapatan kajian mengemukakan bahawa ibu bapa melibatkan diri dan mengetahui
peranannya dalam pelaksanaan program intervensi awal. Walaupun begitu, sejauh
manakah penglibatan dalam kalangan ibu bapa dan keluarga dalam pelaksanaan
program intervensi awal masih perlu ditinjau dengan lebih mendalam.

Untuk menghasilkan program yang efektif kepada kanak-kanak autisitk,
kolaborasi antara semua pihak yang terlibat amat diperlukan seperti kolaborasi
antara pihak profesional dengan ibu bapa. Kolaborasi yang berkesan dapat
diwujudkan jika semua pihak yang terlibat mengamalkan pemikiran yang terbuka
dan mempunyai matlamat yang sama, iaitu memaksimumkan potensi dan
meminimumkan ketidakupayaan kanak-kanak autistik dalam sepanjang perjalanan
kolaborasi. Tambahan pula, “pendidikan untuk semua’’yang telah diperkenalkan
perlu sentiasa diingati dalam usaha penyediaan perkhidmatan kepada kanak-
kanak berkeperluan khas, termasuklah program intervensi awal untuk kanak-
kanak autistik. Ini adalah supaya hak untuk mendapat peluang pendidikan atau
perkhidmatan yang sama rata terjamin, terutamanya dalam persekitaran semula
jadi.

32 Jurnal Pendidikan 33

RUJUKAN

Addison S. 2003. Early intervention matters. The Exceptional Parent 33: 141-5.
American Psychiatry Association. 2000. Diagnostic and statistical manual of mental

disorders. Ed. Ke-4. Washington: American Psychiatric Association.
Bondy, A., & Frost, L. 1994. The picture exchange communication system. Focus on

Autistic Behavior 9: 1-19.
Charlop-Christy, M. H., Carpenter, M., Le, L., LeBlanc, L. A. & Kellet, K. 2002. Using

the picture exchange communication system (PECS) with children with autism:
Assessment of PECS acquisition, speech, social-communicative behavior, and
problem behavior. Journal of Applied Behavior Analysis 35(3): 213-231.
Charlop, M. H. & Haymes, L. K. 1994. Speech and language acquisition and intervention:
Behavioral approaches. Dlm. Charlop-Christy, M.H., Carpenter, M., Le, L., LeBlanc,
L. A., Kellet, K. 2002. Using the picture exchange communication system (PECS)
with children with autism: Assessment of PECS acquisition, speech, social-
communicative behavior, and problem behaviour. Journal of Applied Behavior
Analysis 35(3): 213-231.
Council for Excellence in Government. 2002. Coalition for evidence-based policy. (atas
talian) http://www.excelgov.org/ (10 Januari 2007).
Fenske, E., Zalenski, S., Krantz, P., & McClannahan, L. 1985. Age at intervention and
treatment outcome for autistic children in a comprehensive intervention program.
Analysis and Intervention for Developmental Disabilities 5: 49-58.
Fombonne, E. 2003. Epidemiological Surveys of Autism and Other Pervasive
Developmental Disorders: An Update. Journal of Autism and Developmental
Disorders 33(4): 365-382.
Guralnick, M. J. 1997. The effectiveness of early intervention. Baltimore: P. H. Brookes.
Harris, S. & Handleman, J. 2000. Age and IQ at intake as predictors of placement for
young children with autism: A four to six-year follow-up. Journal of Autism and
Developmental Disorders 30: 137-142.
Harris, S. L., & Weiss, M. J. 1998. Right from the start: Behavioral intervention for young
children with autism. Bethesda, MD: Woodbine House.
Hume, K., Bellini, S. & Pratt, C. 2005. The usage and perceived outcomes of early
intervention and early childhood programs for young children with autism spectrum
disorder. Topic in Early Childhood Special Education 25(4): 195-207.
Hurth, J., Shaw, E., Izeman, S. G., Whaley, K., & Rogers, S. J. 1999. Areas of agreement
about effective practices among programs serving young children with autism
spectrum disorders. Infants and Young Children. 12(2): 17-26.
Lord, C. 1995. Follow-up of two-year-olds referred for possible autism. Journal of Child
Psychology and Psychiatry and Allied Disciplines 36(8): 1365-1382.
Lotter, V. 1966. Epidemiology of autistic conditions in young children: I. Prevalence.
Social Psychiatry 1: 124-137.
Lovaas, O. I. 1987. Behavioural treatment and normal educational and intellectual functioning
in young autistic children. Journal of Clinical and Consulting Psychology 55: 3-9.
Luiselli, J. K., Connon, B. O., Ellis, J. T. & Sisson, R. W. 2000. Home-based behavioural
interventions for young children with autism/pervasive development disorder: A
preliminary evaluation of outcome in relation to child age and intensity of service
delivery. Autism 4(4): 389-398.

Amalan Program Intervensi Awal Kanak-Kanak Autistik 33

Majnemer, A. 1998. A benefits of early intervention for children with developmental
disabilities. Seminar Pediatric Neurology 5: 62-69.

McEachin, J. J., Smith, T. & Lovaas, O. I. 1993. Long-term outcome for children with
autism who received early intensive behavioural treatment. American Journal on
Mental Retardation 97(4): 359-372.

Sandler A. D., Brazdziunas D., Cooley W. C., & De Pijem L. G. 2001 Role of the
pediatrician in family-centered early intervention services. Pediatrics 107: 1155-7.

Sheinkopf, S. J., & Siegel, B. 1998. Home based behavioral treatment of young children
with autism. Journal of Autism and Developmental Disorders 28(1): 15-23.

Simpson, R. L. 2005a. Autism spectrum disorders: Interventions and treatments for
children and youth. California: Corwin Press.

Simpson, R. L. 2005b. Evidence-based practices and students with autism spectrum
disorders. Focus on Autism and Other Developmental Disabilities 20(3): 140-149.

Smith, T. 1999. Outcome of early intervention for children with autism. Clinical
Psychology: Research and Practice 6: 33-49.

Stahmer, A. C., Collings, N. M., & Palinkas, L. A. 2005. Early intervention pratices for
children with autism: Descriptions from community providers. Focus on Autism
and Other Developmental Disabilities 20(2): 66-79. (atas talian) http://
proquest.umi.com/pqdweb (8 Ogos 2005).

U.S. Department of Education. 2004. The Individuals Disabilities Education Act. (atas
talian) www.ed.gov/policy/speced/guid/idea/idea2004.html (20 Januari 2007).

Wing, L. 1988. The continuum of autistic characteristics. Dlm. Schopler, E. & Mesibov,
G. 1988. Diagnosis and assessment in autism, hlm. 91-110. New York: Plenum
Press.

Wing, L. 1996. The Autism Spectrum. Dlm. Hanbury, M. 2005. Educating pupils with
autistic spectrum disorders: A practical guide. London: Paul Chapman Publishing.

Wing, L. & Gould, J. 1979. Severe impairments of social interaction and associated
abnormalities in children: Epidemiology and classification. Journal of Autism and
Development Disorder 9(1): 11-29.

Wing, L. & Potter, D. 2002. The epidemiology of autistic spectrum disorder: Is the
prevalence rising? Mental Retardation and Development Disabilities Research
Reviews 8(3): 151-161.

Wolfendale, S. 1997. Meeting special needs in the early years: Directions in policy and
practice. London: David Fulton Publishers.

Woods, J. J. & Wetherby, A. M. 2003. Early identification of and intervention for infants
and toddlers who are at risk for autism spectrum disorder. Language, Speech, and
Hearing Services in Schools 34: 180-196.

Untuk maklumat lanjut sila hubungi:
Manisah Mohd. Ali
Fakulti Pendidikan
Universiti Kebangsaan Malaysia
43600 Bangi
Selangor Darul Ehsan

PENDEKATAN TERAPI LUKISAN DALAM KALANGAN
KANAK.KANAK AUTISME

Loke Jee Der
Abd. Razak Zakaria, PhD

Lau Poh Lio PhD
Universiti Malaya

Malaysia

Kajian ini bertujuan meneroka seiauh mqna berkesannyq penggunaan

pendekatan terapi lukisan untuk meningkatkan kemahiran komunikasi atau
elcspresi diri serta menggalakkan sosialisasi kanak-kanak qutisme. Menerusi

teripi lukisan, kajian ini juga bertujuan meninjau kemahiran psikomotor dan
emosi kanak-kanak autisme. Kajian ini merupakan kajian kualitatif di sebuah
pusat autisme, di sekitqr Kualq Lumpur, Malaysia. Responden kaiian terdiri

daripoda empat orang kanak-kanak autisrne dalam lingkungqn umur 9-12
tahun dan yang kurang berupaya memberi maklum balas secara bertulis.
Pengumpulan dqta adalah berdasarkan teknik pemerhatiqn dan temubual.

Selain daripada itu, pengkaji juga telah mendapatkan data daripada dua

orang pakar yang telah menjalankan terapi lukisqn terhadap kanak-kanak

qutisme di pusat tersebut. Kesemua data ini telah ditriangulasi bagi

memperkukuhkan dapatan. Berdqsarkan terapi lukisan yang telah dijalankan,
kanak-kanak autisme memqparkan perkembangan dqlam aspek psikomotor,
kemahiran berkomunikasi bukan sahaja dengan rakun-raksn malahan dapat
melqhirkqn el<spresi emosi mereka melqlui lukisan. Justeru, pendekatan terapi

lukisan adalah berkesan jika dilaksanakan secara berterusan dolam kalangan

kanak-kanak autisme terutamq dalam meningkatkan kemahiran psikomotor,
komunikasi, dan sosio-emosi merekq.

Kata kunci: pendekatan, terapi lukisan, kanak-kanak autisme, kemahiran

komunikasi

DRAWING THERAPY APPROACH AMONG
CHILDREN WITH AUTISM

This study wqs to explore the effectiveness of the use of drawing therapy
approach to enhance the communication skills or self-expression and to
promote socialisation of children with autism with others. Through drm,ving

therapy, the study seelcs to examine the psychomotor skills and emotional aspect

of children with autism. This is a qualitative study conducted in qn autism
centre in Kuala Lumpur, Malaysia. The subjects consisted of four children with

92

Jurnal Pendidikan Malaysia 35(1)(2010): 19-26

Tahap Latihan, Pengetahuan dan Keyakinan Guru-guru Pendidikan Khas
tentang Autisme

(Special Educators’ Level of Training, Knowledge and Confidence of Autism)

HASNAH TORAN, MOHD. HANAFI MOHD. YASIN, MOHD. MOKHTAR TAHAR & NORANI SALLEH

ABSTRAK

Autisme merupakan kecelaruan perkembangan yang memberi impak terhadap kemampuan komunikasi dan interaksi
penghidapnya. Statistik terkini menunjukkan peningkatan dalam prevalens autisme. Maka, keperluan terhadap guru
pendidikan khas yang terlatih untuk mendidik kanak-kanak yang mengalami autisme turut meningkat. Kajian ini
dijalankan untuk mengenal pasti tahap latihan, pengetahuan dan keyakinan guru pendidikan khas tentang autisme.
Kursus perguruan formal didapati kurang berkesan dalam melatih guru pendidikan khas untuk memahami dan
mendidik kanak-kanak yang mengalami autisme. Kualiti latihan dalam perkhidmatan bagi pendidikan autisme
hanyalah pada tahap sederhana, tetapi lebih baik daripada latihan perguruan formal. Hal ini menyebabkan guru
mempunyai tahap keyakinan yang rendah dalam mendidik kanak-kanak yang mengalami autisme. Namun, mereka
berminat untuk menjalani kursus lanjutan untuk meningkatkan kecekapan mereka dalam mendidik kanak-kanak
autisme. Oleh yang demikian, kursus perguruan formal pendidikan khas perlu ditambah baik melalui tambahan
komponen tentang autisme. Guru pendidikan khas juga perlu diberi akses kepada latihan dalam perkhidmatan
mengenai autisme kerana bidang pendidikan autisme sentiasa berkembang dan pelbagai strategi terkini telah
dibuktikan berkesan melalui kajian saintifik. Kajian lanjut perlu dijalankan untuk mengenal pasti kelemahan-
kelemahan dalam kedua-dua jenis latihan perguruan ini dan cara-cara untuk meningkatkan kualiti kedua-duanya.

Kata kunci: Autisme, latihan guru, pengetahuan guru, keyakinan guru, pendidikan khas

ABSTRACT

Autism is a developmental disorder that negatively impacts the ability for communication and interaction. Current
statistics have reported an increase in its prevalence. Therefore, the need for well trained teachers to teach children
with autism has also increased. This study was implemented to investigate the level of training, knowledge, and
confidence of special education teachers on autism. Formal teacher training courses was found to be rather ineffective
in training special education teachers to understand and teach children with autism. It has also been found that
inservice training is slightly better in quality. This caused them to have low confidence in their ability to teach children
with autism. However, they showed interest to undergo advanced courses to enhance their competence in educating
children with autism. Therefore, formal special education teacher training needs to be improved through an additional
component on autism. Special education teachers also need to be provided with access to inservice training in autism
because the field of autism education has progressed and various strategies that have been proven effective scientifically
are now available. Further studies are needed to identify weaknesses in both types of teacher training and methods to
improve the quality of both in terms on education for children with autism.

Keywords: Autism, teacher training, teachers’ knowledge, teachers’ confident level, special education

PENGENALAN lebih kepada kanak-kanak lelaki, iaitu empat kali ganda
berbanding kanak-kanak perempuan. Penyebab autisma
Autisme adalah suatu kecelaruan perkembangan yang masih tidak diketahui dan sehingga kini belum ada
membawa impak yang teruk terhadap kemampuan penawar bagi kecelaruan perkembangan ini (Center for
seseorang untuk berkomunikasi dan berinteraksi dengan Disease Control and Prevention, A.S. 2007).
orang-orang di sekelilingnya (American Psychiatric
Association 1994). Kanak-kanak yang mengalami autisma Kajian-kajian terkini tentang autisme melaporkan
mempunyai imaginasi yang terhad, hingga menyebabkan peningkatan dari segi prevalens autisme (Croen et al. 2002;
mereka mempunyai ruang lingkup minat yang juga terhad Volkmar et al. 1997). Pada awal tahun 70-an, prevalensnya
dan sering melakukan tingkah laku atau pergerakan badan adalah tiga atau empat orang penghidap autisme bagi
yang berulang-ulang (Wing & Gould 1979). Kejadiannya setiap 10,000 orang kanak-kanak, tetapi laporan statistik
yang terkini menyatakan bahawa prevalens autisme bagi

Chap 3.pmd 19 22/06/2010, 15:28