อมรรัตน์ ว30224 บทที่ 10 กรด-เบส

แผนการจัดการเรยี นรู้ เร่ือง การแตกตัวของกรด เบส และนำ้ หนา้ 20

3.3 ครูให้ความรู้เก่ียวกับความสัมพันธ์ของร้อยละการแตกตัว ค่าคงท่ีการแตกตัว และความเข้มข้น
ของสารละลายกรดและเบสตามรายละเอียดในหนังสือเรียน จากน้ันให้นักเรียนตอบคำาถามตรวจสอบความ
เขา้ ใจ

แผนการจัดการเรียนรู้ เรื่อง การแตกตวั ของกรด เบส และน้ำ หนา้ 21

แผนการจัดการเรียนรู้ เร่ือง การแตกตัวของกรด เบส และน้ำ หนา้ 22

3.4 ครูให้ความรู้เกี่ยวกับการแตกตัวของน้ำและค่าคงที่การแตกตัวของน้ำ ตามรายละเอียดใน
หนังสือเรยี น

3.5 ครูอธิบายความสัมพันธ์ของ Ka, Kb และ Kw และวิธีการคำนวณ Ka จาก Kb ของคู่เบส หรือ Kb
จาก Ka ของค่กู รดตามรายละเอียดในหนังสือเรียน

3.6 ครูให้นักเรียนพิจารณาข้อมูลในตาราง 10.4 แลว้ อภิปรายรว่ มกันเพ่ือสรุปให้ได้ว่า กรดที่มีค่า Ka
สงู กวา่ จะมีค่า Kb ของคู่เบสตำ่ ากว่า โดยยกตัวอยา่ งเปรยี บเทียบระหวา่ ง HCOOH และ CH3COOH

3.7 นกั เรียนท้ังหมดร่วมกันอธิบายผลและลงข้อสรุป
ขัน้ ท่ี 4 ขั้นขยายความรู้ (Elaboration)
4.1 นกั เรียนสืบค้นข้อมลู เพ่มิ เติมในเร่อื งเก่ียวกับการแตกตัวของน้ำประเดน็ ต่อไปนี้

- ร้อยละการแตกตวั ของนำ้
- คา่ คงท่กี ารแตกตัวของนำ้
4.2 นักเรียนใช้ผลจากการสืบค้นข้อมลู เพอ่ื อภิปรายถงึ การแตกตวั ของนำ้ ในชีวิตประจำวัน
4.3 ครูใหน้ ักเรียนสืบค้น เรื่อง ค่าคงท่ีการแตกตวั ของนำ้

แผนการจัดการเรียนรู้ เรือ่ ง การแตกตัวของกรด เบส และน้ำ หน้า 23

ขั้นท่ี 5 ขั้นประเมนิ (Evaluation)
5.1 ประธานกลุ่มรวบรวมกระดาษคำตอบ แล้วนำไปแลกเปล่ียนกับกลุม่ อ่ืนเพือ่ แลกเปลี่ยนกันตรวจ
เป็นวงเรียงตามหมายเลขกลุ่ม ดังนี้

กลุ่มที่ 1 กลมุ่ ท่ี 2 กลมุ่ ท่ี 3 กลมุ่ ท่ี 4

กลุ่มท่ี 8 กลุม่ ที่ 7 กล่มุ ท่ี 6 กลุม่ ที่ 5

5.2 สมาชิกทุกคนช่วยกันตรวจคำตอบของกลุ่มที่แลกเปล่ียนกันตรวจและให้ประธานกลุ่มรวบรวม
สง่ ครู พรอ้ มกับเก็บเอกสาร ให้เรียบร้อย

5.3 นักเรียนทำแบบทดสอบหลงั เรียน เรอ่ื ง การแตกตัวของกรด เบส และนำ้ เวลา 10 นาที

5.4 ตรวจคำตอบแบบทดสอบและสรุปผลคะแนนลงในกระดาษคำตอบเพื่อทราบผลการเรยี น

สอื่ การเรียนรู้/แหล่งเรียนรู้
ส่ือการเรียนรู้
1. คลปิ วดี โี อ

2. หนังสือเรียน เคมี เล่ม 4 ของ สสวท.
3. สือ่ Power point โดย คุณครูอมรรัตน์ เวชเตง

แหล่งเรยี นรู้
1. หอ้ งอินเตอร์เนต็
2. หอ้ งปฏบิ ัตกิ ารเคมี

3. Google Classroom : ห้องเรยี นเคมี ม.5
4. ห้องสมดุ โรงเรียนกาญจนาภิเษกวทิ ยาลัย สรุ าษฎร์ธานี

แผนการจัดการเรยี นรู้ เรือ่ ง การแตกตวั ของกรด เบส และนำ้ หนา้ 24

บตั รคำถามท่ี 1 เรอื่ ง การแตกตัวของกรดแก่และเบสแก่

คำชี้แจง จงตอบคำถามตอ่ ไปน้ี (5 คะแนน)

1. จงเขียนสูตรเคมีของกรดแก่ 6 ชนิด และ เบสแก่ 6 ชนิด
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
2.จงอธิบายความแตกตา่ งในการแตกตวั ของกรดแก่-กรดออ่ น และ เบสแก่-เบสอ่อน ในน้ำ
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. จงอธิบายความสมั พันธร์ ะหวา่ งการแตกตัว และ pH ของสารละลายกรดและเบส
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
4. จงอธิบายความสมั พันธ์ระหว่างการแตกตัว และ ความเข้มขน้ ของสารละลายกรดและเบส

4.1 กรณที ี่ชนิดของกรดและเบสแตกต่างกัน แต่ความเขม้ ข้นเทา่ กนั
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

4.2 กรณีทีช่ นดิ ของกรดเละเบสเหมือนกัน แต่ความเข้มขน้ ไมเ่ ทา่ กนั
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
5. จงเขยี นแผนภูมแิ ทง่ แสดงความสัมพันธร์ ะหวา่ งความเข้มขน้ และการแตกตวั ของสารละลายกรด HA

เข้มขน้ 1 mol/Lแตกตัวไดร้ ้อยละ 100

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

แผนการจัดการเรียนรู้ เรือ่ ง การแตกตัวของกรด เบส และน้ำ หนา้ 25

บัตรกิจกรรมที่ 1 เรื่อง ความเข้มข้นของไอออนในสารละลายกรดและเบส

คำชแ้ี จง ใหน้ ักเรียนตอบคำถามตอ่ ไปน้ี (5 คะแนน)

1. จงเขียนแผนภมู แิ ท่งแสดงความสมั พันธร์ ะหว่างความเขม้ ข้นและการแตกตวั ของสารละลายกรด HBr
เขม้ ขน้ 1 mol/L แตกตัวได้รอ้ ยละ 100

2. จงเขียนแผนภมู ิแทง่ แสดงความสัมพนั ธร์ ะหวา่ งความเข้มข้นและการแตกตวั ของสารละลายเบส Ca(OH)2
เข้มขน้ 2 mol/L แตกตัวได้ร้อยละ 100

3. จงเขยี นสตู รหรือวิธีการทีใ่ ช้ในการคำนวณหาจำนวนโมลและความเข้มขน้ ของไอออนในสารละลาย
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
4. จงคำนวณหาจำนวนโมลของไฮโดรเนียมไอออน (H3O+) เมอื่ กำหนดให้สารละลายกรดไฮโดรคลอริก (HCl)

ปริมาตร 200 มลิ ลลิ ิตร มไี อโอไดด์ไอออน (Cl-) เข้มข้น 0.2 โมลต่อลิตร
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
5. จงคำนวณหามวลของแบเรยี มไฮดรอกไซด์ Ba(OH)2 ในหนว่ ยกรมั เมอื่ ตอ้ งการเตรียมสารละลายปรมิ าตร

100.0 มลิ ลิลิตร ท่ีมีความเขม้ ขน้ ของไฮดรอกไซดไ์ อออน (OH-) 1.0 โมลต่อลติ ร
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

แผนการจัดการเรียนรู้ เร่อื ง การแตกตัวของกรด เบส และน้ำ หนา้ 26

บัตรคำถามที่ 2 เร่ือง Ka กับการแตกตัวและความเป็นกรด

คำช้แี จง จงตอบคำถามต่อไปน้ี (5 คะแนน)

1. จงเขียนสูตรเคมีของกรดอ่อน 6 ชนดิ และ เบสอ่อน 6 ชนิด
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
2. จงอธบิ ายความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งค่าคงทก่ี ารแตกตวั ของกรด Ka กับ ความแรงของกรด
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. จงอธิบายความสัมพนั ธ์ระหว่างค่าคงทก่ี ารแตกตัวของกรด Ka ในกรณีต่าง ๆ ดงั ตอ่ ไปนี้

3.1 กรณีท่ีความเขม้ ขน้ ของกรดไมเ่ ทา่ กัน
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

3.2 กรณีทีช่ นดิ ของกรดแตกต่างกัน
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
4. จงเขยี นสมการการแตกตัวของกรดและหาคา่ คงทกี่ ารแตกตวั ของกรด Ka ดงั ตอ่ ไปนี้

4.1 H2SO4
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

4.2 H2SO3
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
5. สารละลายกรดซลั ฟวิ รัส (H2SO3) มคี า่ คงทก่ี ารแตกตัวของกรด 2 ค่า คือ Ka₁ = 1.41 × 10-2

และ Ka₂ = 6.31 × 10-8 จงเปรยี บเทยี บความเขม้ ขน้ ของไอออนต่าง ๆ ในสารละลาย
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

แผนการจัดการเรียนรู้ เรอื่ ง การแตกตวั ของกรด เบส และน้ำ หนา้ 27

บัตรกิจกรรมท่ี 2 เรื่อง ร้อยละการแตกตวั และความเข้มขน้

คำช้ีแจง ใหน้ ักเรียนตอบคำถามต่อไปนี้ (5 คะแนน)

1. สารละลายกรดไนทรสั (HNO2) และกรดไฮโดรฟลูออริก (HF) มีความเขม้ ขน้ และปริมาตรเทา่ กัน
สารละลายใดมีความเขม้ ขน้ ของไฮโดรเนียมไอออน (H3O+) มากกว่า เพราะเหตใุ ด

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
2. NaX แตกตวั ให้ X- ในจำานวนโมลเทา่ กัน ซึ่ง X- สามารถทำาปฏิกริ ิยากบั นำ้ าได้ดังสมการเคมี

X-(aq) + H2O(l) ⇋ HX(aq) + OH-(aq) Kb= 1.0 × 10-4
สารละลาย NaX 2.0 โมลต่อลิตร มคี วามเข้มข้นของไฮดรอกไซดไ์ อออน (OH-) เทา่ ใด
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. สารละลายเมทลิ เอมีน (CH3NH2) 0.50 โมลตอ่ ลิตร จะมคี วามเขม้ ข้นของเมทิลแอมโมเนยี มไอออน
(CH3NH3+) เทา่ ใด และรอ้ ยละการแตกตัวของเมทิลเอมีนเป็นเทา่ ใด
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
4. คำานวณและเปรยี บเทยี บร้อยละการแตกตัวของกรดเบนโซอกิ (C6H5COOH) ในสารละลายทมี่ ี
ความเขม้ ขน้ 0.25 โมลต่อลติ ร และ 0.40 โมลตอ่ ลิตร
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
5. คำนวณค่าคงท่กี ารแตกตวั ของกรด HA 0.80 โมลต่อลิตร ซ่งึ มรี ้อยละการแตกตวั เท่ากบั 0.42
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

แผนการจัดการเรียนรู้ เร่ือง การแตกตัวของกรด เบส และน้ำ หนา้ 28

บตั รคำถามท่ี 3 เร่ือง รอ้ ยละการแตกตัวกับความเข้มขน้ ของสารละลาย

คำชแ้ี จง จงตอบคำถามตอ่ ไปนี้ (5 คะแนน)

1. รอ้ ยละการแตกตัวของกรดในสารละลายท่ีมคี วามเข้มข้นเท่ากันเปน็ อย่างไร
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
2. รอ้ ยละการแตกตวั ของกรดในสารละลายที่มคี วามเขม้ ข้นแตกต่างกนั เป็นอย่างไร
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. ร้อยละการแตกตวั ของเบสในสารละลายสมั พนั ธ์กับคา่ Kb อย่างไร
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
4. อธบิ ายความสมั พนั ธ์ของ Ka, Kb และ Kw และวธิ กี ารคำนวณ Ka จาก Kb ของคู่เบส หรือ Kb

จาก Ka ของคู่กรด
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
5. เปรยี บเทยี บ Ka และ Kb ชองคู่เบส ระหวา่ ง HCOOH และCH3COOH
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

แผนการจัดการเรียนรู้ เร่ือง การแตกตวั ของกรด เบส และน้ำ หน้า 29
บตั รกจิ กรรมท่ี 3 เรื่อง ร้อยละการแตกตวั ของกรดและเบส

จดุ ประสงค์ของกจิ กรรม

3. คำนวณและเปรียบเทียบรอ้ ยละการแตกตัวของกรดอ่อนหรือเบสอ่อนในสารละลายที่มี

ความเขม้ ขน้ เท่ากนั
4. คำนวณและเปรียบเทียบร้อยละการแตกตัวของกรดอ่อนหรือเบสอ่อนในสารละลายที่มี

ความเขม้ ขน้ แตกต่างกนั

เวลาที่ใช้

อภปิ รายกอ่ นทำกิจกรรม 5 นาที
ทำกิจกรรม 20 นาที
อภิปรายหลงั ทำกจิ กรรม 5 นาที

รวม 30 นาที
วิธที ำกจิ กรรม

ตอนท่ี 1
คำนวณและเปรียบเทียบร้อยละการแตกตัวของเอทิลเอมีน (C2H5NH2) แอมโมเนีย

(NH3) และฟนี ลิ เอมีน (C6H5NH2) ในสารละลายที่มีความเขม้ ข้นชนดิ ละ 0.50 mol/L

ตอนท่ี 2
3. คำนวณร้อยละการแตกตัวของกรดแอซีติก (CH3COOH) ในสารละลายท่ีมีความเข้มข้น

0.050 0.10 0.50 และ 1.0 mol/L
4. เขียนกราฟแสดงรอ้ ยละการแตกตวั กบั ความเข้มขน้ ของ CH3COOH ท่ีมคี วามเข้มขน้

0.050 0.10 0.50 และ 1.0 mol/L

คำถามท้ายกิจกรรม

3. รอ้ ยละการแตกตวั ของเบสในสารละลายมแี นวโนม้ เดยี วกับคา่ Kb หรอื ไม่ อยา่ งไร
4. ร้อยละการแตกตัวของกรดในสารละลายข้นึ กับความเขม้ ข้นของกรดหรือไม่ อย่างไร
ตรวจสอบความเขา้ ใจ

สารละลายกรด HA 0.20 mol/L แตกตัวได้ร้อยละ 10 สารละลายกรด HB 0.020 mol/L
แตกตวั ไดร้ ้อยละ 20 ถามวา่ HB เปน็ กรดท่แี รงกวา่ HA ใชห่ รอื ไม่ เพราะเหตใุ ด

แผนการจัดการเรียนรู้ เร่ือง การแตกตัวของกรด เบส และนำ้ หนา้ 30

แบบทดสอบหลงั เรียน เร่อื ง การแตกตัวของกรด เบส และน้ำ

คำชี้แจง จงเลอื กคำตอบท่ีถกู ตอ้ งท่ีสดุ เพียงขอ้ เดียว แลว้ กาเครอื่ งหมายกากบาท ()
ลงในกระดาษคำตอบ (จำนวน 10 ขอ้ คะแนนเตม็ 10 คะแนน)

1. ปฏิกริ ยิ า HA + B- ⇋ HB + A- Ka = 4 สรปุ ว่า
1. HA เปน็ กรดแก่กว่า H3O+ 2. B- เป็นเบสท่แี ก่กว่า A-

3. HB เปน็ กรดทแ่ี ก่กว่า HA 4. ยงั สรปุ ไม่ได้

2. กรด HB เขม้ ขน้ 0.05 M แตกตวั ได้ 4 % จงหาค่าคงท่สี มดุลของกรดอ่อนนี้

1. 8 x 10-5 2. 4 x 10-3
3. 2 x 10-3 4. 8 x 10-6

3. ขอ้ ใดมีความแรงของกรดมากท่สี ุด

1. H2S + H2O ⇋ H3O+ + HS- Ka = 1.1 x 10-7

2. H2CO3 + H2O ⇋ H3O+ + HCO3- Ka = 4.4 x 10-7

3. H3PO3 + H2O ⇋ H3O+ + H2PO3- Ka = 1.6 x 10-2

4. H3PO4 + H2O ⇋ H3O+ + H2PO4- Ka = 7.5 x 10-3

4. กำหนดคา่ คงทกี่ ารแตกตัว (Ka) ของกรดดงั น้ี

กรด Ka

HC5H5O3 1.4 x 10-4
H2O 1 x 10-14
HOCl 3.5 x 10-8

HCN 4.9 x 10-10
HCl 2 x 106

ถ้าสารละลายกรดแต่ละชนิดมคี วามเข้มขน้ เท่ากัน จงเรยี งความแรงกรดจากน้อยไปหามาก

1. HCl, HC5H5O3, HOCl, HCN, H2O 2. H2O, HCN, HOCl, HC5H5O3, HCl

3. HCN, H2O, HOCl, HC5H5O3, HCl 4. HCN, HOCl, H2O, HC5H5O3, HCl

5. ปฏิกิรยิ า NH4+ + H2O ⇋ NH3 + H3O+ มีค่าคงที่สมดุล = 6 x 10-10 จงหาค่า Kb

ของ NH3

1. 1.6 x 10-5 2. 1.6 x 10-4 3. 1.6 x 10-3 4. 1.6 x 10-2
6. สารละลายกรดอ่อน HB เข้มขน้ 0.01 mol/dm3 มีค่า Ka = 1.0 x 10-6 มรี อ้ ยละของการแตกตวั

ดังข้อใด

1. 2 % 2. 0.2 % 3. 0.02 % 4. 1 %

7. ข้อความใดถกู ตอ้ งเกีย่ วกับร้อยละการแตกตัวของกรดออ่ น

1. เม่ือความแรงของกรดอ่อนลดลง รอ้ ยละการแตกตวั ของกรดออ่ นจะเพิม่ ขน้ึ

2. เมื่อค่า Ka ของกรดออ่ นเพิ่มขน้ึ รอ้ ยละการแตกตัวของกรดอ่อนจะเพิม่ ข้ึน

3. เมอ่ื ความแรงของกรดออ่ นเพิม่ ขนึ้ ร้อยละการแตกตัวของกรดอ่อนจะลดลง

4. เมื่อความเข้มข้นของกรดออ่ นเพ่มิ ขน้ึ ร้อยละการแตกตวั ของกรดอ่อนจะเพิ่มข้ึน

แผนการจัดการเรียนรู้ เรือ่ ง การแตกตัวของกรด เบส และน้ำ หน้า 31

8. คู่เบสของกรดในขอ้ ใดมีความแรงของเบสมากที่สุด
1. ClCH2COO- (Ka ของ ClCH2COOH = 1.4 x 10-3)

2. Cl2CHCOO- (Ka ของ Cl2CHCOOH = 5.1 x 10-2)
3. Cl3CCOO- (Ka ของ Cl3CCOOH = 2.0 x 10-1)

4. CH3COO- (Ka ของ CH3COOH = 1.8 x 10-5)

9. สารละลายเบสออ่ นชนิดหนง่ึ มีคา่ Kb = 5.0 × 10-10 จงคำนวณค่า Ka ของคกู่ รด
1. 1.0 x 10-5 2. 2.0 x 10-5

3. 5.0 x 10-10 4. 1.0 x 10-14
10. สารละลายกรดอ่อน HY มีค่า Ka = 2.0 × 10-6 จงระบุค่เู บสของกรด HY และคา่ Kb ของเบสน้ีเป็นเท่าใด

1. Y- , Kb = 5.0 x 10-9 2. Y- , Kb = 1.0 x 10-14
3. H- , Kb = 5.0 x 10-9 4. H- , Kb = 1.0 x 10-14

แผนการจดั การเรียนรู้ เรอื่ ง สมบัตกิ รด-เบสของเกลือ หนา้ 1

แผนการจัดการเรยี นร้ทู ี่ 4

รายวชิ า เคมี 4 รหสั วิชา ว30224 ระดับช้ันมัธยมศึกษาปีที่ 5

กล่มุ สาระการเรียนรู้ วทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ภาคเรียนท่ี 2 ปีการศึกษา 2564

หน่วยการเรียนรูท้ ่ี 10 กรด-เบส เวลา 30 ช่วั โมง

เร่ือง สมบัตกิ รด-เบสของเกลอื เวลา 2 ชั่วโมง

ผู้สอน นางสาวอมรรัตน์ เวชเตง โรงเรยี นกาญจนาภิเษกวิทยาลยั สุราษฎร์ธานี

แนวคิดสำคัญ
เกลอื บางชนิดสามารถแตกตัวในน้ำและเกดิ ปฏิกริ ิยาไฮโดรลิซสิ ไดท้ ำให้ได้สารละลายทม่ี สี มบัติเปน็

กรดหรือเบส

ผลการเรียนรู้
สาระเคมี
2. เขา้ ใจการเขียนและการดุลสมการเคมี ปริมาณสมั พันธใ์ นปฏิกิรยิ าเคมี อัตราการเกิดปฏิกริ ิยาเคมี

สมดลุ ในปฏิกิรยิ าเคมี สมบตั ิและปฏิกิรยิ าของกรด-เบส ปฏิกิริยารดี อกซแ์ ละเซลล์เคมีไฟฟ้า รวมท้ังการนำ
ความรไู้ ปใชป้ ระโยชน์

ผลการเรยี นรู้
6. เขียนปฏกิ ิริยาไฮโดรลิซสิ ของเกลอื และระบุความเป็นกรด-เบสของสารละลายเกลือ

จดุ ประสงค์การเรียนรู้
1) สืบคน้ อภิปราย สำรวจตรวจสอบ อธิบายการเกิดปฏิกิริยาไฮโดรลิซสิ ของเกลือและเขียน

สมการเคมแี สดงปฏิกริ ิยาไฮโดรไลซสิ ของสารละลายเกลอื
2) ระบคุ วามเป็นกรด-เบสของสารละลายเกลอื

สาระการเรยี นรู้
ดา้ นความรู้
1) สบื ค้น อภิปราย สำรวจตรวจสอบ อธิบายการเกดิ ปฏกิ ิริยาไฮโดรลซิ ิสของเกลือและเขียนสมการ
เคมีแสดงปฏกิ ริ ยิ าไฮโดรไลซสิ ของสารละลายเกลือ
2) ระบุความเป็นกรด-เบสของสารละลายเกลือ
ด้านทกั ษะ/กระบวนการ
1) ทักษะการปฏบิ ัตกิ ารทดลอง/ทักษะกระบวนการกล่มุ
2) พฤติกรรมการเรียนร้รู ายบุคคล

แผนการจดั การเรียนรู้ เรื่อง สมบตั ิกรด-เบสของเกลือ หนา้ 2

ด้านคณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค์  5. อยู่อย่างพอเพียง
 1. รักชาติ ศาสน์ กษตั รยิ ์  6. มงุ่ มน่ั ในการทำงาน
 7. รกั ความเป็นไทย
 2. ซ่อื สตั ยส์ ุจริต  8. มจี ติ สาธารณะ
 3. มวี นิ ัย

 4. ใฝ่เรยี นรู้

เบญจวิถกี าญจนา
 1. เทิดทนู สถาบนั
 2. กตญั ญู

 3. บคุ ลกิ ดี
 4. มีวินยั

 5. ใหเ้ กียรติ

สมรรถนะสำคญั ของผเู้ รียน
 1. ความสามารถในการส่อื สาร

 2. ความสามารถในการคิด

 3. ความสามารถในการแก้ปญั หา

 4. ความสามารถในการใช้ทักษะชวี ิต

 5. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี

จุดเน้นสู่การพฒั นาผ้เู รยี น

ความสามารถและทกั ษะที่จำเปน็ ในการเรยี นรู้ในศตวรรษที่ 21 (3Rs x 8Cs x 2Ls)
 R1– Reading (อ่ า น อ อ ก )  R2– (W)Riting (เขี ย น ไ ด้ )  R3 – (A)Rithmetics

(คิดเลขเปน็ )
 C1 - Critical Thinking and Problem Solving ( ทักษะด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณและ

ทักษะในการแก้ปัญหา)
 C2 - Creativity and Innovation (ทกั ษะด้านการสร้างสรรค์และนวัตกรรม)
 C3 - Cross-cultural Understanding (ทักษะด้านความเขา้ ใจต่างวฒั นธรรมต่างกระบวนทัศน)์
 C4 - Collaboration, Teamwork and Leadership ( ทั ก ษ ะ ด้ า น ค ว า ม ร่ ว ม มื อ

การทำงานเป็นทมี และภาวะผู้นำ)
 C5 – Communications, Information and Media Literacy (ทั ก ษ ะ ด้ าน ก า ร สื่ อ ส า ร

สารสนเทศและรูเ้ ทา่ ทันส่อื )
 C6 - Computing and ICT Literacy (ทักษะด้านคอมพิวเตอร์ และเทคโนโลยีสารสนเทศและ

การส่อื สาร)
 C7 - Career and Learning Skills (ทักษะอาชพี และทกั ษะการเรยี นรู)้
 C8 – Compassion (ความมีเมตตากรุณา วินัย คณุ ธรรม จริยธรรม)

แผนการจดั การเรยี นรู้ เรือ่ ง สมบัติกรด-เบสของเกลอื หน้า 3

 L1 – Learning (ทกั ษะการเรยี นรู)้  L2 – Leadership (ทกั ษะความเปน็ ผ้นู ำ)

การวดั และประเมินผล

ดา้ นความรู้

ภาระงาน/ วิธกี ารวัด เครือ่ งมือ เกณฑ์ทีใ่ ช้
ชิน้ งาน

ตอบคำถาม ตรวจคำตอบของคำถามสะทอ้ น แบบประเมิน ระดับ 4 ดเี ย่ียม 4 คะแนน
สะท้อน ความคดิ ตามตวั ชวี้ ัดต่อไปนี้ การตอบคำถาม = ทำไดท้ กุ ตวั ช้ีวัด
ความคิด 1. ความถกู ต้องครอบคลุมสิง่ ทีไ่ ด้ สะทอ้ นความคดิ ระดบั 3 ดี 3 คะแนน
เรยี นรู้
2. ความสมเหตสุ มผล = ทำได้มาก
3. การต้งั คำถามทอี่ ยากรู้ ระดบั 2 พอใช้ 2 คะแนน
= ทำได้นอ้ ย
บตั รคำถาม ตรวจบตั รคำถาม ตามตัวชี้วดั ระดับ 1 ต้องปรบั ปรุง
แบบทดสอบ ต่อไปนี้ - สมบตั ิกรด-เบสของเกลอื 1 คะแนน
= ทำไม่ได้ถงึ ทำได้น้อยมาก
ตรวจแบบทดสอบ
เรือ่ ง สมบตั ิกรด-เบสของเกลอื บตั รคำถาม ผา่ นเกณฑ์คะแนน

ไม่นอ้ ยกวา่ รอ้ ยละ 70

แบบทดสอบ ผ่านเกณฑ์คะแนน
ไมน่ ้อยกว่า ร้อยละ 70

ดา้ นทักษะ/กระบวนการ

ภาระงาน/ วธิ กี ารวัด เครือ่ งมอื เกณฑ์ท่ใี ช้
ชิน้ งาน
บัตรกิจกรรม ผา่ นเกณฑค์ ะแนน
บตั รกจิ กรรม วัดขณะนกั เรียนทำกิจกรรมและ ไม่นอ้ ยกว่า รอ้ ยละ 70
สารเปน็ กรด นำเสนอและตรวจบตั รกจิ กรรม ตาม
หรือเบส ตัวชวี้ ดั ต่อไปนี้

- สมบัติกรด-เบสของเกลอื

ดา้ นคณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์

ภาระงาน/ วิธีการวัด เคร่ืองมือ เกณฑ์ทีใ่ ช้
ชิ้นงาน
แบบประเมิน ระดบั 3 ดี 3 คะแนน
- การทำงาน สังเกตการทำงานกลมุ่ ตามตวั ช้ีวัด การทำงาน = ทำได้ทกุ ตัวชี้วดั
เปน็ กลุ่ม ต่อไปนี้ กล่มุ ระดับ 2 ปานกลาง 2 คะแนน
- พฤติกรรม - ความซอื่ สตั ย์ - ความมีวนิ ัย = ทำได้เกนิ ครง่ึ
ระหว่างเรยี น - ความประหยัด - ความมีเหตผุ ล ระดบั 1 พอใช้ 1 คะแนน
= ทำไดน้ ้อย
- การรว่ มแสดงความคดิ เห็น ระดบั 0 ปรับปรุง 0 คะแนน
- ยอมรับฟงั ความคดิ เหน็ ของผู้อนื่ = ทำไม่ได้ถึงทำได้นอ้ ยมาก

- การทำงานร่วมกับผอู้ นื่ ไดอ้ ย่าง
สรา้ งสรรค์

แผนการจดั การเรยี นรู้ เรอื่ ง สมบัตกิ รด-เบสของเกลอื หน้า 4

กจิ กรรมการเรยี นรู้ / ภาระงาน
ใช้กระบวนการจัดการเรยี นรแู้ บบสืบเสาะหาความรู้ (5E)

ขนั้ ท่ี 1 ขนั้ สรา้ งความสนใจ (Engagement)
1.1 ครูตง้ั คำถาม

- เกลอื มสี มบตั อิ ะไรบ้าง
- pH ของเกลือทุกชนดิ เหมอื นกนั หรือไม่ อยา่ งไร
1.2 ครใู หน้ กั เรียนศกึ ษาวธิ กี ารตา่ ง ๆ ทีใ่ ชใ้ นการตรวจสอบความเปน็ กรด-เบสของสารละลาย
ขน้ั ที่ 2 ขน้ั สำรวจและคน้ หา (Exploration)
2.1 ครูใหน้ กั เรยี นทำบตั รคำถาม เร่อื ง pH ของเกลอื
2.2 แบง่ นักเรียนเป็นกลุม่ ละ 3-4 คน
2.3 นักเรยี นแตล่ ะกล่มุ ร่วมกันสืบคน้
2.4 นกั เรยี นแต่ละกลมุ่ นำเสนอผลการสบื ค้น แต่ละกลุ่มไดผ้ ลการสบื ค้นเหมอื นกนั หรอื ต่างกนั อยา่ งไร
เพราะเหตุใด
2.5 นักเรยี นทงั้ หมดรว่ มกนั อธิบายผลจากการสบื ค้นและลงข้อสรุป

ขน้ั ที่ 3 ขน้ั อธิบายและลงขอ้ สรปุ (Explanation)
3.1 ครูแจกบัตรกิจกรรม เรื่อง การทดลองสมบัติกรด-เบสของสารละลายเกลือ แล้วให้นักเรียนทำ
กจิ กรรมและอภปิ รายผลการทำกิจกรรมโดยใช้คำถามท้ายกิจกรรม

กจิ กรรม 10.2 การทดลองสมบตั ิกรด-เบสของสารละลายเกลอื

จุดประสงคข์ องกิจกรรม

1. ทดลองเพ่ือศกี ษาสมบัตกิ รด-เบสของสารละลายเกลือ
2. ระบุสมบตั กิ รด-เบสของสารละลายเกลอื จากอนิ ดิเคเตอร์
3. ระบชุ นดิ ของไอออนที่ส่งผลตอ่ สมบัติกรด-เบสของสารละลายเกลอื

เวลาที่ใช้

อภปิ รายก่อนทำกิจกรรม 5 นาที

ทำกิจกรรม 10 นาที
อภิปรายหลังทำกิจกรรม 10 นาที
รวม 25 นาที

แผนการจดั การเรียนรู้ เรือ่ ง สมบัติกรด-เบสของเกลือ หน้า 5

วัสดุ อปุ กรณ์ และสารเคมี

รายการ ปรมิ าณตอ่ กลุ่ม

สารเคมี 1 ช้อนเบอร์ 1
1. โซเดียมคลอไรดห์ รอื เกลอื แกง (NaCl) 1 ช้อนเบอร์ 1
2. แอมโมเนียมคลอไดร์ (NH4Cl) 1 ชอ้ นเบอร์ 1
3. โซเดียมแอซีเตต (CH3COONa)
4. ยูนเิ วอร์ซัลอินดิเคเตอร์ 3 หยด

วสั ดุและอปุ กรณ์ 1 อัน
1. ช้อนตกั สารเบอร์ 1 3 หลอด
2. หลอดทดลองขนาดกลาง 1 อัน
3. แท่งแก้วคน 1 อัน
4. กระบอกตวงขนาด 10 ml ใชร้ ่วมกนั
5. หลอดหยด

ขอ้ เสนอแนะสำหรับครู

1. ในกรณีท่ีโรงเรียนไมม่ ีกระบอกตวงขนาด 10 ml ครสู ามารถใช้หลอดฉีดยาขนาด 5 ml
แทนได้

2. การทดลองน้ีครูควรบอกให้นักเรียนระวังการใช้ช้อนตักสารและแท่งแก้วคน เมื่อใช้กับ
สารชนิดหนึ่งเสร็จแล้วเช็ดทำความสะอาดก่อนนำมาใช้ในคร้ังถัดไป และหากสารยัง
ละลายน้ำไม่หมดให้ใช้แท่งแกว้ คนสารให้เขา้ กนั กอ่ นนำไปหยดอนิ ดิเคเตอร์

3. การทดลองนี้สามารถใช้กระดาษยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ทดสอบความเป็นกรด-เบสของ
สารละลายเกลอื แทนสารละลายยูนิเวอร์ซลั อินดิเคเตอรไ์ ด้

วิธที ำกจิ กรรม

1. ตักโซเดียมคลอไรด์ (NaCl) ดว้ ยช้อนเบอร์ 1 ใส่ในหลอดทดลอง หลอดที่ 1
2. ตกั แอมโมเนียมคลอไรด์ (NH4Cl) ด้วยช้อนเบอร์ 1 ใสใ่ นหลอดทดลอง หลอดที่ 2
3. ตกั โซเดยี มแอซเี ตต (CH3COONa) ดว้ ยชอ้ นเบอร์ 1 ใสใ่ นหลอดทดลอง หลอดที่ 3
4. เทน้ำ 5 ml ลงในหลอดทดลองท้ัง 3 หลอด และใช้แท่งแก้วคนจนได้สารละลายเนื้อ

เดยี ว
5. หยดยูนิเวอร์ซัลอนิ ดิเคเตอร์ลงในหลอดทดลองท้ัง 3 หลอด หลอดละ 2 หยด และเขย่า

สารให้เข้ากัน
6. สังเกตสีของสารละลายเทียบกับแถบสีของยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ และบันทึกผลการ

ทดลอง

แผนการจัดการเรียนรู้ เรื่อง สมบัติกรด-เบสของเกลอื หน้า 6
คำถามทา้ ยกิจกรรม

1. ทกุ เกลือชนดิ เป็นกลางหรอื ไม่ จงอธบิ าย
2. จงยกตวั อย่างไอออนในสารละลายเกลือทสี่ ามารถเกิดปฏิกิริยาไฮโดรลิซสิ กับน้ำมา

5 ตวั อย่าง
ตรวจสอบความเข้าใจ

จากกิจกรรม 10.2 ไอออนท่ีได้จากการละลายของเกลือแต่ละชนิดในน้ำทำปฏิกิริยากับน้ำ
แตกตา่ งกันอยา่ งไร และสอดคลอ้ งกบั สมบตั กิ รด-เบสของสารละลายเกลืออย่างไร
ตัวอย่างผลการทดลอง

อภปิ รายผลการทดลอง
จากการเปรียบเทียบสีของยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ของสารละลาย NaCl และ NH4Cl พบว่า

สารละลาย NaCl ซ่ึงแตกตัวให้ Na+ และ Cl- มีสมบัติเป็นกลาง ในขณะท่ีสารละลาย NH4Cl แตกตัวให้ NH4+
และ Cl- มีสมบัติเป็นกรด เนื่องจากสารละลายท้ังสองชนิดมี Cl- เหมือนกัน แสดงว่า Na+ และ NH4+ เป็น
ไอออนท่ีทำใหส้ มบัติกรด-เบสของสารละลายเกลอื ตา่ งกนั

จากการเปรียบเทียบสีของยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ของสารละลาย NaCl และ CH3COONa พบว่า
สารละลาย NaCl ซ่ึงแตกตัวให้ Na+ และ Cl- มีสมบัติเป็นกลางในขณะที่สารละลาย CH3COONa แตกตัวให้
Na+ และ CH3COO- มีสมบัติเป็นเบส เนื่องจากสารละลายทั้งสองชนิดมี Na+ เหมือนกัน แสดงว่า Cl- และ
CH3COO- เปน็ ไอออนทีท่ ำใหส้ มบตั ิกรด-เบสของสารละลายเกลอื ตา่ งกัน

จากผลการทดลองสารละลาย NaCl มีสมบัติเป็นกลางแสดงว่า Na+ และ Cl- ไม่ส่งผลต่อความเป็น
กรด-เบสของสารละลาย ดังนั้นไอออนท่ีส่งผลต่อความเป็นกรด-เบสของสารละลาย NH4Cl และ CH3COONa
คอื NH4+ และ CH3COO- ตามลำดับ

แผนการจดั การเรียนรู้ เรอ่ื ง สมบตั ิกรด-เบสของเกลือ หน้า 7
สรปุ ผลการทดลอง

เกลืออาจมีสมบัติเป็นกลาง กรด หรือ เบส โดยสารละลายเกลือ NaCl เป็นกลางสารละลาย NH4Cl
เป็นกรด ส่วนสารละลาย CH3COONa เป็นเบส

3.3 ครูอธบิ ายสมบตั ิกรด-เบสของตวั อย่างเกลอื ท่สี ามารถเกดิ ปฏิกริ ิยาไฮโดรลิซสิ ตามรายละเอยี ดใน
หนังสือเรียน แล้วให้นักเรียนอภิปรายร่วมกันเพ่ือให้ได้ข้อสรุปว่า ความเป็นกรด-เบสของสารละลายเกลือ
พจิ ารณาไดจ้ ากค่าคงทก่ี ารแตกตัวของไอออนในสารละลาย

3.4 ครูใหน้ ักเรียนตอบคำาถามตรวจสอบความเข้าใจ

3.5 นักเรียนท้ังหมดร่วมกนั อธบิ ายผลและลงขอ้ สรุป
ข้ันที่ 4 ข้นั ขยายความรู้ (Elaboration)
4.1 นักเรยี นสบื คน้ ข้อมลู เพิ่มเติมในเรอื่ งเกย่ี วกับสมบัตกิ รด-เบสของเกลือในประเดน็ ตอ่ ไปนี้

- เกลอื ท่เี ปน็ กรดมีอะไรบ้าง
- เกลือที่เป็นเบสมีอะไรบ้าง
- เกลอื ทีเ่ ปน็ กลางมอี ะไรบา้ ง
4.2 นกั เรียนใช้ผลจากการสืบค้นข้อมลู เพือ่ อภปิ รายถึงสมบัติกรด-เบสของเกลอื ในชีวิตประจำวัน

แผนการจดั การเรยี นรู้ เรอ่ื ง สมบัติกรด-เบสของเกลือ หน้า 8

ขน้ั ที่ 5 ขั้นประเมนิ (Evaluation)
5.1 ประธานกลุ่มรวบรวมกระดาษคำตอบ แล้วนำไปแลกเปลี่ยนกับกลมุ่ อ่ืนเพือ่ แลกเปล่ียนกันตรวจ
เป็นวงเรียงตามหมายเลขกลุ่ม ดังนี้

กลมุ่ ท่ี 1 กลุ่มท่ี 2 กลมุ่ ท่ี 3 กลุ่มท่ี 4

กลมุ่ ที่ 8 กลุ่มที่ 7 กลุ่มท่ี 6 กลมุ่ ที่ 5

5.2 สมาชิกทุกคนช่วยกันตรวจคำตอบของกลุ่มท่ีแลกเปลี่ยนกันตรวจและให้ประธานกลุ่มรวบรวม
ส่งครู พรอ้ มกับเกบ็ เอกสาร ใหเ้ รียบร้อย

5.3 นักเรียนทำแบบทดสอบหลงั เรียน เรอื่ ง สมบตั ิกรด-เบสของเกลือ เวลา 10 นาที

5.4 ตรวจคำตอบแบบทดสอบและสรปุ ผลคะแนนลงในกระดาษคำตอบเพ่อื ทราบผลการเรียน

สอื่ การเรียนรู้/แหลง่ เรียนรู้
ส่ือการเรยี นรู้
1. คลปิ วดี โี อ การทดลองสมบตั ิกรด-เบสของสารละลายเกลอื โดย Chemistry IPST

ท่มี า : https://www.youtube.com/watch?v=9SGXeiKigPo
2. หนงั สอื เรียน เคมี เล่ม 4 ของ สสวท.

3. ส่ือ Power point โดย คุณครูอมรรตั น์ เวชเตง
แหลง่ เรียนรู้

1. หอ้ งอินเตอร์เน็ต

2. หอ้ งปฏิบตั ิการเคมี
3. Google Classroom : หอ้ งเรยี นเคมี ม.5

4. หอ้ งสมดุ โรงเรยี นกาญจนาภเิ ษกวิทยาลัย สรุ าษฎร์ธานี

แผนการจัดการเรียนรู้ เรื่อง สมบตั กิ รด-เบสของเกลอื หนา้ 9

บัตรคำถาม เรือ่ ง pH ของเกลอื

คำชแ้ี จง จงตอบคำถามตอ่ ไปน้ี (5 คะแนน)

1. เม่ือเกลอื ตอ่ ไปนล้ี ะลายน้ำ สารละลายท่ีได้จะมีสมบตั ิเปน็ กรด เบส หรือกลาง

1.1 NaHCO3 ……………………………………………………………………………………………………………

1.2 K2S ……………………………………………………………………………………………………………

1.3 Al2(SO4) 3 ……………………………………………………………………………………………………………

1.4 K2CO3 ……………………………………………………………………………………………………………

1.5 NaI ……………………………………………………………………………………………………………

1.6 Na3PO4 ……………………………………………………………………………………………………………

2. เขยี นสมการเคมีแสดงการเกดิ ปฏิกริ ิยาไฮโดรลิซสิ ของเกลือต่อไปนี้ พร้อมระบคุ วามเปน็ กรด-เบสของ

สารละลายเกลือ

2.1 โพแทสเซียมฟอรเ์ มต (HCOOK)

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

2.2 แอมโมเนยี มไนไทรต์ (NH4NO2)

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

2.3 แอมโมเนียมไฮโดรเจนคารบ์ อเนต (NH4HCO3)

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

แผนการจดั การเรยี นรู้ เรื่อง สมบตั ิกรด-เบสของเกลือ หนา้ 10
บตั รกจิ กรรมท่ี 1 เรื่อง การทดลองสมบตั ิกรด-เบสของสารละลายเกลอื

จดุ ประสงคข์ องกิจกรรม

3. ทดลองเพ่ือศกี ษาสมบัตกิ รด-เบสของสารละลายเกลือ
2. ระบสุ มบตั กิ รด-เบสของสารละลายเกลือจากอนิ ดิเคเตอร์
3. ระบุชนดิ ของไอออนทีส่ ง่ ผลต่อสมบตั กิ รด-เบสของสารละลายเกลอื

เวลาท่ใี ช้ 5 นาที
อภิปรายกอ่ นทำกิจกรรม 10 นาที
ทำกิจกรรม 10 นาที
อภิปรายหลังทำกิจกรรม
รวม 25 นาที

วัสดุ อปุ กรณ์ และสารเคมี

รายการ ปรมิ าณตอ่ กลุ่ม

สารเคมี 1 ช้อนเบอร์ 1
1. โซเดียมคลอไรด์หรอื เกลอื แกง (NaCl) 1 ชอ้ นเบอร์ 1
2. แอมโมเนยี มคลอไดร์ (NH4Cl) 1 ชอ้ นเบอร์ 1
3. โซเดียมแอซีเตต (CH3COONa)
4. ยนู เิ วอร์ซัลอนิ ดเิ คเตอร์ 3 หยด
ปริมาณต่อกลุ่ม
รายการ
1 อัน
วสั ดุและอุปกรณ์ 3 หลอด
1. ชอ้ นตกั สารเบอร์ 1 1 อัน
2. หลอดทดลองขนาดกลาง 1 อัน
3. แท่งแก้วคน ใช้รว่ มกนั
4. กระบอกตวงขนาด 10 ml
5. หลอดหยด

แผนการจัดการเรยี นรู้ เรือ่ ง สมบัติกรด-เบสของเกลือ หนา้ 11

วธิ ที ำกจิ กรรม

7. ตักโซเดียมคลอไรด์ (NaCl) ดว้ ยชอ้ นเบอร์ 1 ใสใ่ นหลอดทดลอง หลอดที่ 1
8. ตกั แอมโมเนียมคลอไรด์ (NH4Cl) ด้วยชอ้ นเบอร์ 1 ใส่ในหลอดทดลอง หลอดท่ี 2
9. ตกั โซเดียมแอซีเตต (CH3COONa) ดว้ ยช้อนเบอร์ 1 ใส่ในหลอดทดลอง หลอดที่ 3
10. เทน้ำ 5 ml ลงในหลอดทดลองทั้ง 3 หลอด และใช้แท่งแก้วคนจนได้สารละลายเน้ือ

เดียว
11. หยดยูนิเวอร์ซัลอนิ ดิเคเตอร์ลงในหลอดทดลองท้ัง 3 หลอด หลอดละ 2 หยด และเขย่า

สารให้เขา้ กัน
12. สังเกตสีของสารละลายเทียบกับแถบสีของยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ และบันทึกผลการ

ทดลอง

คำถามท้ายกิจกรรม

1. ทกุ เกลือชนดิ เป็นกลางหรือไม่ จงอธบิ าย
4. จงยกตวั อย่างไอออนในสารละลายเกลอื ที่สามารถเกดิ ปฏกิ ิรยิ าไฮโดรลซิ สิ กบั น้ำมา

5 ตวั อย่าง

ตรวจสอบความเขา้ ใจ

จากกิจกรรม 10.2 ไอออนท่ีได้จากการละลายของเกลือแต่ละชนิดในน้ำทำปฏิกิริยากับน้ำ
แตกต่างกันอยา่ งไร และสอดคลอ้ งกบั สมบัติกรด-เบสของสารละลายเกลืออย่างไร

แผนการจัดการเรียนรู้ เรอ่ื ง สมบตั ิกรด-เบสของเกลือ หนา้ 12

การทดลองท.ี่ ..........เรอื่ ง..............................................................................

วนั ท่ีทำการทดลอง....................................................................................................................

ชอ่ื ผ้ทู ำการทดลอง
1………………………….…………………………………………………..ห้อง………………เลขท่ี……………
2………………………………………………………………………………ห้อง………………เลขท่ี……………
3………………………………………………………………………………ห้อง………………เลขที่……………
4………………………………………………………………………………หอ้ ง………………เลขท่ี……………

1.บทนำ
1.1 ทม่ี าและความสำคญั
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
1.2 วัตถุประสงค์
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
1.3 ผลทีค่ าดวา่ จะได้รบั
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................

2. การออกแบบและควบคมุ การทดลอง
2.1 ตวั แปรต้น
................................................................................................................................................................
2.2 ตวั แปรตาม
................................................................................................................................................................
2.3 ตัวแปรควบคุม
................................................................................................................................................................

3. สมมติฐาน
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

แผนการจดั การเรยี นรู้ เรือ่ ง สมบตั กิ รด-เบสของเกลอื หนา้ 13

4. วัสดุอุปกรณ์และสารเคมี
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

5. ขนั้ ตอนการทดลอง
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

6. ตารางแสดงผลการทดลอง

จากการทดลองพบวา่ เมื่อเรา..............................................................................................................................
ปรากฏวา่ .............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

7. สรปุ และอภปิ รายผลการทดลอง
จากผลการทดลองสรปุ ได้วา่ สมมติฐาน...............................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
8. ขอ้ เสนอแนะ
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

แผนการจดั การเรยี นรู้ เร่อื ง สมบัตกิ รด-เบสของเกลือ หนา้ 14

แบบทดสอบหลังเรียน เรือ่ ง สมบตั ิกรด-เบสของเกลือ

คำชแ้ี จง จงเลอื กคำตอบท่ีถูกต้องที่สดุ เพียงขอ้ เดียว แลว้ กาเครื่องหมายกากบาท ()
ลงในกระดาษคำตอบ (จำนวน 10 ข้อ คะแนนเตม็ 10 คะแนน)

1. เกลือทกุ ตวั ในข้อใดทีล่ ะลายน้ำแล้วมสี มบัติเป็นเบส
1. KClO4 , NH4NO3 , KF

2. NaHSO4 , (NH4)2SO4 , LiNO3
3. NaCN , KF , Li2S

4. BaCl2 , Na2CO3 , KF
2. ปฏิกริ ยิ าไฮโดรลิซสิ ทเ่ี กิดจากการละลายในน้ำของ NaHCO3 เป็นไปตามขอ้ ใด

ปฏกิ ิริยาไฮโดรลิซิส สมบัติของ
สารละลาย

1. CO 2− (aq) + H2O(l) ⇋ HCO − (aq) + OH-(aq) เบส
3 เบส
3 กรด
กรด
2. HCO − (aq) + H2O(l) ⇋ H2CO3(aq) + OH-(aq)
3. 3
4.
HCO − (aq) + H2O(l) ⇋ CO 2− (aq) + H3O+(aq)
3 3

H2CO3 (aq) + H2O(l) ⇋ HCO − (aq) + H3O+(aq)

3

3. เกลอื ชนดิ ใดเม่ือละลายน้ำแลว้ สามารถเกิดปฏิกิรยิ าไฮโดรลิซิสไดส้ ารละลายท่มี ีสมบตั ิเปน็ กรด

1. (CH3COO)2Ca 2. NH4NO3 3. LiCN 4. K2CO3

4. ขอ้ ความใดถูกตอ้ ง

ก. สารละลาย NaCN และ K2CO3 มีสมบตั เิ ป็นเบส ส่วนสารละลาย SrI2 มีสมบัติเปน็ กลาง

ข. สารละลาย KNO2 และ NaF มีสมบัตเิ ปน็ เบส สว่ นสารละลาย NH4NO3 และ NH4Br มี

สมบัติเป็นกรด

ค. สารละลาย KClO4 มสี มบตั เิ ปน็ กลาง ส่วน Na2SO3 และ NaNO2 มีสมบตั เิ ปน็ เบส

1. เฉพาะข้อ ก 2. ข้อ ข และ ค

3. เฉพาะขอ้ ค 4. ถูกตอ้ งทุกข้อ

5. สารประกอบของเกลอื ข้อใดไม่มีไอออนท่ีสามารถเกดิ ปฏิกิรยิ าไฮโดรลซิ ิสอยูเ่ ลย

1. KCN 2. Na2CO3

3. NaCl 4. (NH4)3PO4

6. สารประกอบของเกลอื ขอ้ ใดมีไอออนที่สามารถเกิดปฏิกริ ิยาไฮโดรลซิ ิสได้

ก. Ca(NO3)2 ข. CH3COOLi ค. NaClO4 ง. (NH4)3PO4 จ. Na2CO3 ฉ. KNO3

1. ก ค ฉ 2. ข ง จ

3. ง จ ฉ 4. ก ค ฉ

แผนการจดั การเรยี นรู้ เร่ือง สมบตั กิ รด-เบสของเกลอื หนา้ 15

7. นำสารละลาย A B C และ D ท่มี ีความเขม้ ข้นเท่ากนั มาทดสอบความสามารถในการนำไฟฟ้าจาก

ความสว่างของหลอดไฟ และสมบัติกรด – เบสของสารจากสขี องกระดาษลิตมสั ไดผ้ ลการทดลองดังนี้

สารละลาย การเปลี่ยนสีกระดาษลติ มัส ความสวา่ งของหลอดไฟ

A นำ้ เงนิ เปน็ แดง สว่าง

B ไมเ่ ปลย่ี นสี สวา่ งมาก

C แดงเป็นน้ำเงนิ สวา่ งเลก็ น้อย

D ไม่เปลย่ี นสี ไมส่ วา่ ง

สารละลาย A, B, C และ D อาจเป็นสารละลายใด ตามล าดบั

1. CH3COOH, NaCl, NaOH, C6H12O6

2. HCl, KMnO4, CH3COONa, I2

3. NH4Cl, Na2SO4, NH4OH, C12H22O11

4. H2SO4, KNO3, NH4Cl, NH2CONH2

8. ไอออนใด สามารถเกิดปฏิกิริยาไฮโดรลซิ สิ ได้
1. CO32- 2. NO3-

3. Na+ 4. Sr2+

9. ไอออนใด ไม่สามารถเกดิ ปฏิกิริยาไฮโดรลซิ สิ ได้ 2. CN-
1. PO43-

3. Li+ 4. NH4+

10. เกลือชนดิ ใดเกดิ ปฏกิ ิรยิ าไฮโดรลซิ ิส และสารละลายของเกลือเหล่านีจ้ ะมีสมบัตเิ ป็นกรด เบส หรือกลาง

ตามลำดับ

1. NaNO3 NaCN (NH4) 2SO4 2. NH4NO3 Na2S NaCl

3. NH4NO3 NH4CO2 KBr 4. NH4CO3 BaSO4 NH4HCO3

แผนการจดั การเรยี นรู้ เรอ่ื ง pH ของสารละลายกรดและเบส หน้า 1

แผนการจัดการเรยี นรทู้ ่ี 5

รายวิชา เคมี 4 รหสั วิชา ว30224 ระดับชน้ั มธั ยมศึกษาปที ่ี 5

กลุ่มสาระการเรยี นรู้ วทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี ภาคเรียนที่ 2 ปกี ารศกึ ษา 2564

หนว่ ยการเรียนรูท้ ี่ 10 กรด-เบส เวลา 30 ชัว่ โมง

เรือ่ ง pH ของสารละลายกรดและเบส เวลา 4 ชัว่ โมง

ผูส้ อน นางสาวอมรรัตน์ เวชเตง โรงเรียนกาญจนาภิเษกวิทยาลัย สรุ าษฎร์ธานี

แนวคดิ สำคญั
ความเป็นกรด-เบสของสารละลายพิจารณาจากความเข้มข้นของไฮโดรเนียมไอออน ซึ่งใช้ใน
การคำนวณ pH ของสารละลาย

ผลการเรยี นรู้
สาระเคมี
2. เข้าใจการเขียนและการดุลสมการเคมี ปรมิ าณสัมพันธ์ในปฏกิ ิรยิ าเคมี อัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี

สมดลุ ในปฏิกิริยาเคมี สมบัติและปฏกิ ิรยิ าของกรด-เบส ปฏิกิรยิ ารีดอกซ์และเซลลเ์ คมไี ฟฟา้ รวมท้ังการนำ
ความร้ไู ปใชป้ ระโยชน์

ผลการเรยี นรู้
4. คำนวณค่า pH ความเข้มข้นของไฮโดรเนียม ไอออนหรือไฮดรอกไซด์ไอออนของสารละลายกรด
และเบส

จุดประสงค์การเรียนรู้
1) คำนวณความเข้มข้นของไฮโดรเนยี มไอออน หรอื ไฮดรอกไซดไ์ อออนของสาระลายกรดและเบส
2) คำนวณค่า pH ของสาระลายกรดและเบส
3) บอกความเป็นกรด-เบสของสาระลายจากช่วง pH ของอนิ ดิเคเตอร์

สาระการเรยี นรู้
ด้านความรู้
1) คำนวณความเข้มขน้ ของไฮโดรเนยี มไอออน หรือไฮดรอกไซด์ไอออนของสาระลายกรดและเบส
2) คำนวณคา่ pH ของสาระลายกรดและเบส
3) บอกความเป็นกรด-เบสของสาระลายจากช่วง pH ของอนิ ดเิ คเตอร์

แผนการจัดการเรยี นรู้ เรอื่ ง pH ของสารละลายกรดและเบส หนา้ 2

ด้านทักษะ/กระบวนการ

1) ทักษะการปฏบิ ัติการทดลอง/ทักษะกระบวนการกลมุ่

2) พฤตกิ รรมการเรียนรรู้ ายบคุ คล

ด้านคุณลกั ษณะอันพึงประสงค์

 1. รกั ชาติ ศาสน์ กษัตรยิ ์  5. อยู่อย่างพอเพียง

 2. ซ่ือสตั ยส์ ุจริต  6. มุง่ มน่ั ในการทำงาน

 3. มวี ินัย  7. รักความเป็นไทย

 4. ใฝ่เรียนรู้  8. มจี ติ สาธารณะ

เบญจวิถีกาญจนา
 1. เทดิ ทนู สถาบัน

 2. กตญั ญู

 3. บุคลกิ ดี

 4. มวี นิ ยั

 5. ใหเ้ กยี รติ

สมรรถนะสำคัญของผู้เรียน
 1. ความสามารถในการสอ่ื สาร

 2. ความสามารถในการคิด

 3. ความสามารถในการแกป้ ัญหา

 4. ความสามารถในการใช้ทักษะชวี ติ

 5. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี

จดุ เน้นสูก่ ารพัฒนาผู้เรียน

ความสามารถและทกั ษะที่จำเป็นในการเรียนร้ใู นศตวรรษท่ี 21 (3Rs x 8Cs x 2Ls)
 R1– Reading (อ่ า น อ อ ก )  R2– (W)Riting (เขี ย น ไ ด้ )  R3 – (A)Rithmetics

(คดิ เลขเปน็ )
 C1 - Critical Thinking and Problem Solving ( ทักษะด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณและ

ทักษะในการแก้ปัญหา)
 C2 - Creativity and Innovation (ทกั ษะดา้ นการสร้างสรรค์และนวตั กรรม)
 C3 - Cross-cultural Understanding (ทักษะดา้ นความเขา้ ใจตา่ งวัฒนธรรมต่างกระบวนทศั น)์
 C4 - Collaboration, Teamwork and Leadership ( ทั ก ษ ะ ด้ า น ค ว า ม ร่ ว ม มื อ

การทำงานเปน็ ทมี และภาวะผ้นู ำ)
 C5 – Communications, Information and Media Literacy (ทั ก ษ ะ ด้ าน ก า ร ส่ื อ ส า ร

สารสนเทศและรู้เท่าทนั สอ่ื )

แผนการจดั การเรียนรู้ เรือ่ ง pH ของสารละลายกรดและเบส หนา้ 3

 C6 - Computing and ICT Literacy (ทักษะด้านคอมพิวเตอร์ และเทคโนโลยีสารสนเทศและ
การสอ่ื สาร)

 C7 - Career and Learning Skills (ทกั ษะอาชพี และทกั ษะการเรยี นร้)ู
 C8 – Compassion (ความมีเมตตากรุณา วนิ ัย คณุ ธรรม จรยิ ธรรม)

 L1 – Learning (ทกั ษะการเรียนร)ู้  L2 – Leadership (ทกั ษะความเป็นผู้นำ)

การวดั และประเมินผล

ด้านความรู้

ภาระงาน/ วิธกี ารวัด เคร่ืองมอื เกณฑ์ทใ่ี ช้
ช้นิ งาน

ตอบคำถาม ตรวจคำตอบของคำถามสะทอ้ น แบบประเมนิ ระดับ 4 ดีเยี่ยม 4 คะแนน
สะทอ้ น ความคิด ตามตัวชีว้ ัดต่อไปน้ี การตอบคำถาม = ทำได้ทกุ ตัวช้ีวดั
ความคิด 1. ความถูกต้องครอบคลุมสงิ่ ที่ได้ สะท้อนความคดิ ระดบั 3 ดี 3 คะแนน
เรียนรู้
2. ความสมเหตสุ มผล = ทำได้มาก
3. การตัง้ คำถามที่อยากรู้ ระดบั 2 พอใช้ 2 คะแนน
= ทำไดน้ อ้ ย
บตั รคำถาม ตรวจบตั รคำถาม ตามตัวชีว้ ัด ระดบั 1 ต้องปรับปรุง
แบบทดสอบ ต่อไปน้ี 1 คะแนน
- pH ของสารละลายกรด-เบส = ทำไม่ได้ถงึ ทำได้นอ้ ยมาก
ตรวจแบบทดสอบ
เร่อื ง pH ของสารละลายกรด-เบส บตั รคำถาม ผา่ นเกณฑค์ ะแนน

ไมน่ ้อยกวา่ รอ้ ยละ 70

แบบทดสอบ ผา่ นเกณฑค์ ะแนน
ไม่นอ้ ยกว่า รอ้ ยละ 70

ด้านทักษะ/กระบวนการ

ภาระงาน/ วิธกี ารวัด เครอื่ งมือ เกณฑท์ ี่ใช้
ชน้ิ งาน

บัตรกิจกรรม วดั ขณะนักเรียนทำกจิ กรรมและ บตั รกิจกรรม ผา่ นเกณฑค์ ะแนน
สารเป็นกรด นำเสนอและตรวจบัตรกิจกรรม ตาม ไม่นอ้ ยกวา่ ร้อยละ 70
หรอื เบส ตัวชีว้ ดั ต่อไปน้ี

- pH ของสารละลายกรด-เบส

แผนการจดั การเรยี นรู้ เรือ่ ง pH ของสารละลายกรดและเบส หน้า 4

ด้านคณุ ลกั ษณะอนั พึงประสงค์

ภาระงาน/ วิธีการวดั เคร่ืองมือ เกณฑท์ ี่ใช้
ชิน้ งาน

- การทำงาน สังเกตการทำงานกลุ่มตามตวั ช้วี ดั แบบประเมิน ระดับ 3 ดี 3 คะแนน
เปน็ กลมุ่ ต่อไปนี้ การทำงาน = ทำได้ทุกตัวช้ีวัด
- พฤตกิ รรม - ความซอ่ื สัตย์ กลมุ่ ระดับ 2 ปานกลาง 2 คะแนน
ระหวา่ งเรียน - ความมวี นิ ยั = ทำได้เกนิ ครง่ึ
ระดบั 1 พอใช้ 1 คะแนน
- ความประหยัด = ทำได้น้อย
- ความมเี หตผุ ล ระดบั 0 ปรบั ปรงุ 0 คะแนน
- การรว่ มแสดงความคิดเหน็ = ทำไมไ่ ด้ถงึ ทำได้น้อยมาก
- ยอมรับฟังความคิดเห็นของผู้อ่ืน
- การทำงานรว่ มกับผู้อื่นได้อยา่ ง
สรา้ งสรรค์

กจิ กรรมการเรยี นรู้ / ภาระงาน
ใชก้ ระบวนการจัดการเรียนรแู้ บบสืบเสาะหาความรู้ (5E)

ขนั้ ที่ 1 ขั้นสรา้ งความสนใจ (Engagement)
1.1 ใหน้ ักเรียนดูคลปิ วิดโี อ การวดั คา่ pH ของสารละลายกรด-เบสโดยใชอ้ ินดเิ คเตอร์
1.2 ครูอธบิ ายการแปลงค่าความเข้มข้นของ H3O+ ในรูปของ pH เพื่อความสะดวกในการรายงานค่า

ตามรายละเอียดในหนังสอื เรยี น
1.3 ครูอธิบายการคำนวณค่า pH โดยใช้ค่าความเข้มข้นของ H3O+ จากการแตกตัวของน้ำา แล้ว

เชือ่ มโยงไปยังการคำนวณค่า pOH ของนำ้ า ตามรายละเอยี ดในหนังสือเรียน และชีใ้ ห้เห็นว่าสารละลายที่เป็น
กลางมี pH และ pOH เทา่ กับ 7.00

1.4 ครอู ธบิ ายความสัมพันธ์ระหวา่ ง pH และ pOH ซ่ึงผลรวมเทา่ กับ 14.00

1.5 ครูให้นักเรียนพิจารณารูป 10.4 และอภิปรายร่วมกันเก่ียวกับ pH ของสารละลายที่พบใน
ชีวิตประจำวนั เพ่ือใช้คา่ pH ในการเปรียบเทยี บว่า สารละลายใดเปน็ กรดหรอื เบสมากกว่ากัน

ขน้ั ท่ี 2 ขนั้ สำรวจและคน้ หา (Exploration)
2.1 ครใู หน้ กั เรยี นทำบตั รคำถาม เรอ่ื ง ค่าความเปน็ กรด-เบสของสารละลาย

2.2 แบง่ นักเรยี นเป็นกลุ่มละ 3-4 คน
2.3 นกั เรียนแตล่ ะกลมุ่ รว่ มกันสืบค้น

2.4 นกั เรยี นแตล่ ะกล่มุ นำเสนอผลการสบื คน้ แต่ละกลมุ่ ได้ผลการสบื คน้ เหมือนกนั หรือต่างกันอยา่ งไร
เพราะเหตุใด

2.5 นกั เรยี นท้งั หมดรว่ มกันอธิบายผลจากการสืบคน้ และลงข้อสรปุ

แผนการจัดการเรียนรู้ เร่อื ง pH ของสารละลายกรดและเบส หน้า 5

ขัน้ ที่ 3 ขนั้ อธบิ ายและลงขอ้ สรปุ (Explanation)
3.1 ครูอธิบายการคำนวณท่ีเกี่ยวข้องกับ pH และ pOH ของสารละลาย โดยใช้ตัวอย่าง 7–9 ใน
หนังสือเรียน
3.2 ครูใหน้ ักเรยี นตอบคำถามตรวจสอบความเข้าใจ

แผนการจดั การเรยี นรู้ เร่อื ง pH ของสารละลายกรดและเบส หนา้ 6

แผนการจัดการเรยี นรู้ เร่อื ง pH ของสารละลายกรดและเบส หน้า 7

3.3 ครูอธิบายการคำนวณท่ีเกี่ยวข้องกับ pH และ pOH ของสารละลาย โดยใช้ตัวอย่าง 10–12 ใน
หนงั สอื เรียน

3.4 ครใู ห้นักเรยี นตอบคำถามตรวจสอบความเข้าใจ

แผนการจดั การเรยี นรู้ เร่อื ง pH ของสารละลายกรดและเบส หนา้ 8

แผนการจัดการเรยี นรู้ เรอื่ ง pH ของสารละลายกรดและเบส หน้า 9

3.5 นกั เรียนท้ังหมดร่วมกนั อธิบายผลและลงข้อสรปุ
ขั้นท่ี 4 ขั้นขยายความรู้ (Elaboration)
4.1 ครูตั้งคำถามว่านักเรียนเคยใช้วิธีการใดในการวัด pH ของสารละลาย ซึ่งควรได้คำาตอบว่าใช้
กระดาษลิตมัส หรืออินดิเคเตอรอ์ ่ืน จากนั้นครใู ห้ความรู้เกี่ยวกับอินดิเคเตอร์สำาหรับกรด-เบส สมดุลระหวา่ ง
รูปกรดและรูปเบส และชว่ ง pH การเปลีย่ นสขี องอนิ ดเิ คเตอร์ ตามรายละเอียดในหนังสือเรียน
4.2 ครูอธิบายการเปล่ียนสีของโบรโมไทมอลบลูในสารละลายที่มี pH ต่าง ๆ โดยใช้รูป 10.6 ใน
หนงั สอื เรียนประกอบการอธิบาย
4.3 ครูให้นักเรียนพิจารณาการเปล่ียนสีของอินดิเคเตอร์ชนิดต่าง ๆ ในรูป 10.7 เพ่ือนำไปสู่การใช้
อนิ ดเิ คเตอร์ในการประมาณคา่ pH ของสารละลายโดยใช้ตวั อยา่ ง 13 ในหนังสอื เรียน
4.4 ครูใหน้ ักเรยี นตอบคำถามตรวจสอบความเขา้ ใจ

4.5 ครใู ห้ความรู้เก่ยี วกับยูนเิ วอร์ซัลอินดเิ คเตอร์ อินดิเคเตอร์ในธรรมชาติ และพีเอชมิเตอร์ โดยใชร้ ูป
10.8 และ 10.9 ประกอบการอธบิ าย

4.6 นักเรียนท้ังหมดร่วมกันอธบิ ายผลและลงขอ้ สรุป
4.7 ครูแจกบัตรกิจกรรม เร่อื ง การหาค่า pH

ขั้นที่ 5 ข้นั ประเมนิ (Evaluation)
5.1 ประธานกลุ่มรวบรวมกระดาษคำตอบ แล้วนำไปแลกเปล่ียนกบั กล่มุ อ่ืนเพอ่ื แลกเปล่ียนกนั ตรวจ
เป็นวงเรียงตามหมายเลขกลุ่ม ดงั นี้

กลมุ่ ท่ี 1 กลุ่มท่ี 2 กลมุ่ ที่ 3 กลุ่มท่ี 4

กล่มุ ท่ี 8 กล่มุ ที่ 7 กลมุ่ ท่ี 6 กลุ่มท่ี 5

5.2 สมาชิกทุกคนช่วยกันตรวจคำตอบของกลุ่มท่ีแลกเปล่ียนกันตรวจและให้ประธานกลุ่มรวบรวม
ส่งครู พรอ้ มกับเก็บเอกสาร ใหเ้ รียบร้อย

5.3 นกั เรยี นทำแบบทดสอบหลงั เรียน เรอ่ื ง pH ของสารละลายกรด-เบส เวลา 10 นาที

5.4 ตรวจคำตอบแบบทดสอบและสรุปผลคะแนนลงในกระดาษคำตอบเพอ่ื ทราบผลการเรยี น

แผนการจดั การเรียนรู้ เรื่อง pH ของสารละลายกรดและเบส หน้า 10

สอื่ การเรยี นรู้/แหล่งเรยี นรู้
สื่อการเรยี นรู้
1. คลปิ วดี โี อ
2. หนังสอื เรยี น เคมี เลม่ 4 ของ สสวท.
3. ส่อื Power point โดย คุณครูอมรรัตน์ เวชเตง
แหล่งเรยี นรู้
1. ห้องอินเตอร์เนต็
2. ห้องปฏิบัตกิ ารเคมี
3. Google Classroom : ห้องเรยี นเคมี ม.5
4. ห้องสมุดโรงเรยี นกาญจนาภเิ ษกวิทยาลัย สรุ าษฎร์ธานี

แผนการจดั การเรียนรู้ เรอื่ ง pH ของสารละลายกรดและเบส หนา้ 11

บตั รคำถาม เรอ่ื ง ค่าความเปน็ กรด-เบสของสารละลาย

คำชแ้ี จง จงตอบคำถามตอ่ ไปน้ี (5 คะแนน)

1. pH มาก มีความเข้มข้นของ H3O+ มาก จรงิ หรอื ไม่ อย่างไร
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
2. pH มีค่าน้อยกวา่ 0 หรือมากกว่า 14 ไม่ได้ จริงหรือไม่ อย่างไร
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. สารละลายกรดต่างชนิดกัน แต่มคี วามเข้มขน้ เทา่ กนั จะมี pH เท่ากนั หรือไม่ หากไม่เท่ากันจะสามารถ

พจิ ารณาจากข้อมูลใดไดบ้ ้าง
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
4. การคำนวณคา่ pH โดยใชค้ ่าความเขม้ ข้นของ H3O+ จากการแตกตวั ของนำ้ แลว้ เชื่อมโยงไปยัง

การคำนวณค่า pOH ของนำ้ จะใช้สตู รใดในการคำนวณ
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
5. จงหาความเขม้ ข้นของ OH- ของสารละลายแอมโมเนยี (NH3) ทีม่ ีความเข้มขน้ 5.0 โมลตอ่ ลติ ร แล้วจึง

คำนวณ pH ละลายแอมโมเนีย (NH3) โดยใช้สูตรในข้อ 4
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

แผนการจดั การเรียนรู้ เร่อื ง pH ของสารละลายกรดและเบส หนา้ 12

บตั รกจิ กรรม เรอ่ื ง การหาคา่ pH

คำช้แี จง ใหน้ กั เรียนตอบคำถามต่อไปนี้ (5 คะแนน)
1. คำนวณคา่ pH และ pOH ของสารละลายที่มคี วามเข้มขน้ ท่กี ำหนดให้ พร้อมระบุสมบัตกิ รด-เบส

1.1 [H3O+] = 3.0 × 10-4
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

1.2 [OH-] = 1.1 × 10-11
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
2. สารละลายกรดอ่อน HA เขม้ ข้น 0.20 M มี pH = 4 จงคำนวณหาค่า Ka ของกรดออ่ นนี้
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. จงคำนวณหา pH ของสารละลายตอ่ ไปน้ี

3.1 HCl 0.0040 M
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

3.2 CH3COOH 0.10 M (Ka=1.8x10-5)
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

แผนการจดั การเรยี นรู้ เรอื่ ง pH ของสารละลายกรดและเบส หน้า 13

แบบทดสอบหลังเรียน เรอ่ื ง pH ของสารละลายกรด-เบส

คำชีแ้ จง จงเลือกคำตอบท่ีถกู ต้องที่สดุ เพียงข้อเดียว แล้วกาเครอ่ื งหมายกากบาท ()
ลงในกระดาษคำตอบ (จำนวน 10 ข้อ คะแนนเต็ม 10 คะแนน)

ใช้ขอ้ มูลต่อไปนี้ประกอบการตอบคำถามขอ้ 1-2

กรด ความเขม้ ขน้ (mol/dm3) Ka ที่ 25 oC

HOOCCOOH 0.1 5.4 x 10-2

HSO4- 0.1 1.3 x 10-2
HF 0.1 6.8 x 10-4

HNO2 0.1 5.1 x 10-4

1. สารละลายของกรดใดทม่ี ีคา่ pH น้อยท่ีสุด

1. HOOCCOOH 2. HSO4- 3. HF 4. HNO2
2. สารละลายของกรดใดท่ี [OH-] มคี ่านอ้ ยท่ีสุด

1. HOOCCOOH 2. HSO4- 3. HF 4. HNO2
3. ความเขม้ ข้นของ H3O+ ในสารละลายทีม่ ี pH = 5.643 คือ

1. 2.3 x 10-3 โมล/ลิตร 2. 2.3 x 10-4 โมล/ลิตร 3. 2.3 x 10-5 โมล/ลิตร 4. 2.3 x 10-6 โมล/ลิตร

4. จงฟา pH ของสารละลาย 0.5 mol/dm3 CH3COOH (1.6 x 10-5)

1. 2.2 2. 2.5 3. 3.0 4. 3.5

5. จงหา pH ของสารละลาย HNO2 ซงึ่ แตกตวั ได้ 1% (Ka = 4.5 x 10-4)

1. 1.15 2. 1.25 3. 1.35 4. 1.45
6. จงคำนวณหา pH ของสารละลาย NH3 0.002 โมล/ลติ ร ถ้า Kb = 1.8 x 10-5 และ log 5.3 = 0.72

1. 7.25 2. 8.20 3. 9.16 4. 10.25
7. ถา้ pH ของสารละลายชนดิ หน่งึ เปน็ 8 จงหาความเขม้ ข้นของ OH-

1. 1.0 x 10-4 2. 1.0 x 10-5 3. 1.0 x 10-6 4. 1.0 x 10-7
8. มีสารละลาย NaOH เข้มขน้ 0.1 โมล/ลิตร บรรจอุ ยู่ในขวดขนาด 1,000 cm3 รินสารละลายใส่
บีกเกอร์ 50 cm3 แลว้ นำไปเคย่ี วจนเหลือปรมิ าตร 40 cm3 สารละลาย NaOH ในบีกเกอรด์ งั กล่าว

มีสมบตั ิอย่างไร

1. มี pH มากว่า pH ของสารละลายในขวดเดิม

2. โซเดียมไฮดรอกไซด์สามารถแตกตัวเปน็ ไอออนเพ่ิมมากขึ้น

3. มีความเขม้ ข้นนอ้ ยกว่าความเขม้ ขน้ ของสารละลายในขวดเดิม

4. มีความแรงของเบสมากกวา่ ความแรงของสารละลายในขวดเดิม

9. สารละลายชนดิ หนง่ึ มคี า่ pOH เท่ากบั 8.40 สารละลายนี้มีความเขม้ ข้นของ H3O+ เปน็ ก่ี mol/dm3
1. 4.0 x 10-8 2. 2.5 x 10-6 3. 4.0 x 10-9 4. 2.5 x 10-5

10. ถ้าผสมสารละลาย HCl ที่มี pH 1.00 และ pH 2.00 ซง่ึ มปี รมิ าตรเทา่ กัน pH ของสารละลายท่ีไดม้ คี า่ เท่าไร

1. 1.75 2. 1.52 3. 1.35 4. 1.26

แผนการจดั การเรียนรู้ เรือ่ ง pH ของสารละลายกรดและเบส หนา้ 14

เฉลย

1. 1 2. 1 3. 4 4. 2 5. 3
6. 4 7. 3 8. 1 9. 2 10. 4

แผนการจัดการเรยี นรู้ เรอ่ื ง ปฏิกริ ิยาเคมรี ะหวา่ งกรดและเบส หน้า 1

แผนการจดั การเรยี นร้ทู ่ี 6

รายวชิ า เคมี 4 รหสั วิชา ว30224 ระดบั ชนั้ มัธยมศกึ ษาปีที่ 5

กลมุ่ สาระการเรียนรู้ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ภาคเรียนท่ี 2 ปกี ารศกึ ษา 2564

หน่วยการเรยี นรู้ท่ี 10 กรด-เบส เวลา 30 ชั่วโมง

เรื่อง ปฏิกิริยาเคมีระหวา่ งกรดและเบส เวลา 2 ช่วั โมง

ผสู้ อน นางสาวอมรรตั น์ เวชเตง โรงเรยี นกาญจนาภิเษกวทิ ยาลัย สุราษฎรธ์ านี

แนวคิดสำคญั

ปฏิกิริยาระหว่างกรดกับเบส เรียกว่า ปฏิกิริยาสะเทิน (Neutralization reaction) คือ ปฏิกิริยาท่ี
H3O+ จากสารละลายกรดทำพอดีกับ OH- จากสารละลายเบส ได้ผลติ ภัณฑเ์ ปน็ น้ำ
H3O+(aq) + OH-(aq)
2H2O(l)

จุดสะเทิน หรือจดุ สมมลู (Equivalence point) คอื จดุ ทก่ี รดและเบสทำปฏิกริ ิยาพอดีกนั

ผลการเรียนรู้
สาระเคมี
2. เขา้ ใจการเขียนและการดุลสมการเคมี ปริมาณสมั พันธใ์ นปฏิกิริยาเคมี อัตราการเกิดปฏิกิริยาเคมี

สมดุลในปฏิกิรยิ าเคมี สมบตั ิและปฏกิ ิรยิ าของกรด-เบส ปฏิกิรยิ ารดี อกซ์และเซลลเ์ คมีไฟฟา้ รวมท้ังการนำ
ความรู้ไปใชป้ ระโยชน์

ผลการเรยี นรู้
5. เขียนสมการเคมีแสดงปฏกิ ิรยิ าสะเทิน และระบคุ วามเป็นกรด-เบสของสารละลายหลงั การสะเทิน

จดุ ประสงค์การเรียนรู้
1) เขียนสมการเคมีแสดงปฏกิ ิริยาสะเทนิ
2) ระบคุ วามเป็นกรด-เบสของสารละลายหลังการสะเทนิ

สาระการเรียนรู้
ด้านความรู้
1) เขียนสมการเคมแี สดงปฏกิ ริ ิยาสะเทนิ
2) ระบุความเปน็ กรด-เบสของสารละลายหลังการสะเทิน

แผนการจดั การเรียนรู้ เรือ่ ง ปฏกิ ิรยิ าเคมีระหวา่ งกรดและเบส หน้า 2

ดา้ นทักษะ/กระบวนการ

1) ทกั ษะการปฏิบตั กิ ารทดลอง/ทกั ษะกระบวนการกลุม่

2) พฤตกิ รรมการเรียนรู้รายบุคคล

ด้านคุณลักษณะอนั พึงประสงค์

 1. รกั ชาติ ศาสน์ กษตั ริย์  5. อยู่อย่างพอเพียง

 2. ซ่ือสตั ย์สุจริต  6. มงุ่ มนั่ ในการทำงาน

 3. มีวนิ ยั  7. รกั ความเป็นไทย

 4. ใฝเ่ รียนรู้  8. มีจติ สาธารณะ

เบญจวิถีกาญจนา
 1. เทิดทูนสถาบนั

 2. กตัญญู

 3. บคุ ลิกดี

 4. มีวินยั

 5. ใหเ้ กียรติ

สมรรถนะสำคัญของผเู้ รยี น
 1. ความสามารถในการส่ือสาร

 2. ความสามารถในการคิด

 3. ความสามารถในการแก้ปัญหา

 4. ความสามารถในการใช้ทกั ษะชีวิต

 5. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี

จดุ เน้นสกู่ ารพัฒนาผ้เู รียน

ความสามารถและทักษะที่จำเปน็ ในการเรยี นรูใ้ นศตวรรษท่ี 21 (3Rs x 8Cs x 2Ls)
 R1– Reading (อ่ า น อ อ ก )  R2– (W)Riting (เขี ย น ไ ด้ )  R3 – (A)Rithmetics

(คดิ เลขเปน็ )
 C1 - Critical Thinking and Problem Solving ( ทักษะด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณและ

ทักษะในการแก้ปัญหา)
 C2 - Creativity and Innovation (ทักษะดา้ นการสร้างสรรค์และนวัตกรรม)
 C3 - Cross-cultural Understanding (ทกั ษะด้านความเขา้ ใจต่างวัฒนธรรมต่างกระบวนทัศน์)
 C4 - Collaboration, Teamwork and Leadership ( ทั ก ษ ะ ด้ า น ค ว า ม ร่ ว ม มื อ

การทำงานเปน็ ทีมและภาวะผ้นู ำ)
 C5 – Communications, Information and Media Literacy (ทั ก ษ ะ ด้ าน ก า ร ส่ื อ ส า ร

สารสนเทศและร้เู ทา่ ทันสื่อ)

แผนการจัดการเรยี นรู้ เร่ือง ปฏกิ ิรยิ าเคมรี ะหว่างกรดและเบส หนา้ 3

 C6 - Computing and ICT Literacy (ทักษะด้านคอมพิวเตอร์ และเทคโนโลยีสารสนเทศและ
การสื่อสาร)

 C7 - Career and Learning Skills (ทักษะอาชีพและทักษะการเรียนร)ู้
 C8 – Compassion (ความมเี มตตากรุณา วินัย คุณธรรม จริยธรรม)

 L1 – Learning (ทกั ษะการเรยี นรู้)  L2 – Leadership (ทกั ษะความเป็นผ้นู ำ)

การวดั และประเมินผล

ดา้ นความรู้

ภาระงาน/ วิธกี ารวัด เครอื่ งมือ เกณฑ์ทใี่ ช้
ช้ินงาน

ตอบคำถาม ตรวจคำตอบของคำถามสะท้อน แบบประเมิน ระดับ 4 ดเี ยี่ยม 4 คะแนน
สะทอ้ น ความคดิ ตามตวั ชี้วัดตอ่ ไปน้ี การตอบคำถาม = ทำได้ทกุ ตัวช้ีวัด
ความคิด 1. ความถูกตอ้ งครอบคลุมสิง่ ที่ได้ สะท้อนความคิด ระดบั 3 ดี 3 คะแนน
เรยี นรู้
บัตรคำถาม 2. ความสมเหตุสมผล = ทำไดม้ าก
แบบทดสอบ 3. การตงั้ คำถามที่อยากรู้ ระดบั 2 พอใช้ 2 คะแนน
= ทำไดน้ ้อย
ตรวจบัตรคำถาม ตามตัวช้ีวดั ระดบั 1 ตอ้ งปรับปรงุ
ตอ่ ไปน้ี 1 คะแนน
- ปฏิกิรยิ าเคมรี ะหว่างกรดและเบส = ทำไม่ได้ถงึ ทำได้นอ้ ยมาก
ตรวจแบบทดสอบ บัตรคำถาม ผ่านเกณฑค์ ะแนน
เร่อื ง ปฏิกิรยิ าเคมรี ะหวา่ งกรดและ ไม่นอ้ ยกว่า ร้อยละ 70
เบส
แบบทดสอบ ผ่านเกณฑ์คะแนน
ไม่นอ้ ยกวา่ รอ้ ยละ 70

ด้านทักษะ/กระบวนการ

ภาระงาน/ วิธีการวดั เครอ่ื งมือ เกณฑท์ ใ่ี ช้
ช้ินงาน

บัตรกจิ กรรม วดั ขณะนกั เรียนทำกิจกรรมและ บตั รกิจกรรม ผ่านเกณฑ์คะแนน
สารเปน็ กรด นำเสนอและตรวจบตั รกิจกรรม ตาม ไมน่ อ้ ยกว่า รอ้ ยละ 70
หรือเบส ตวั ชีว้ ัดต่อไปน้ี

- ปฏกิ ิรยิ าเคมรี ะหว่างกรดและเบส

แผนการจดั การเรยี นรู้ เร่ือง ปฏิกริ ยิ าเคมีระหว่างกรดและเบส หนา้ 4

ด้านคุณลักษณะอนั พึงประสงค์

ภาระงาน/ วิธกี ารวัด เคร่ืองมือ เกณฑท์ ใ่ี ช้
ชิ้นงาน

- การทำงาน สังเกตการทำงานกล่มุ ตามตัวช้ีวดั แบบประเมิน ระดบั 3 ดี 3 คะแนน
เป็นกลมุ่ ต่อไปน้ี การทำงาน = ทำได้ทุกตวั ชี้วดั
- พฤตกิ รรม - ความซอื่ สตั ย์ กลุ่ม ระดบั 2 ปานกลาง 2 คะแนน
ระหว่างเรยี น - ความมวี นิ ัย = ทำได้เกินคร่งึ
ระดับ 1 พอใช้ 1 คะแนน
- ความประหยัด = ทำไดน้ ้อย
- ความมเี หตผุ ล ระดบั 0 ปรับปรุง 0 คะแนน
- การร่วมแสดงความคิดเห็น = ทำไมไ่ ด้ถงึ ทำได้นอ้ ยมาก
- ยอมรับฟงั ความคดิ เห็นของผู้อน่ื
- การทำงานรว่ มกับผอู้ ื่นไดอ้ ย่าง
สร้างสรรค์

กจิ กรรมการเรียนรู้ / ภาระงาน
ใช้กระบวนการจดั การเรยี นรู้แบบสบื เสาะหาความรู้ (5E)

ขัน้ ที่ 1 ข้นั สรา้ งความสนใจ (Engagement)
1.1 ใหน้ ักเรียนดคู ลปิ วิดโี อ ปฏกิ ิริยาสะเทนิ (Neutralization)

1.2 ครใู หน้ กั เรยี นสืบคน้ นยิ ามของปฏกิ ริ ิยาสะเทนิ (Neutralization)
1.3 ครใู ห้นักเรียนยกตัวอยา่ งสารในชีวิตประจำวันท่ีเป็นผลติ ภัณฑ์จากปฏกิ ิรยิ าสะเทิน เช่น เกลือแกง

จากนั้นรว่ มกนั สรุปเก่ยี วกบั ปฏิกิรยิ าสะเทินตามรายละเอยี ดในหนังสอื เรยี น
1.4 ครใู หน้ ักเรยี นตอบคำถามตรวจสอบความเข้าใจ
ขน้ั ที่ 2 ข้นั สำรวจและคน้ หา (Exploration)

2.1 ครใู ห้นกั เรียนทำบตั รคำถาม เรอื่ ง ปฏิกิริยาระหว่างกรดกับเบส
2.2 แบง่ นกั เรียนเปน็ กลุ่มละ 3-4 คน

2.3 นกั เรียนแตล่ ะกลุม่ ร่วมกันสืบคน้

แผนการจดั การเรียนรู้ เร่ือง ปฏกิ ิรยิ าเคมีระหว่างกรดและเบส หน้า 5

2.4 นกั เรยี นแต่ละกลมุ่ นำเสนอผลการสบื ค้น แต่ละกลุ่มไดผ้ ลการสบื ค้นเหมือนกนั หรือต่างกันอยา่ งไร

เพราะเหตุใด

2.5 นกั เรยี นท้ังหมดรว่ มกนั อธิบายผลจากการสบื คน้ และลงขอ้ สรปุ

ขนั้ ท่ี 3 ขัน้ อธบิ ายและลงข้อสรปุ (Explanation)

3.1 ครูให้นิยามของปฏิกิริยาสะเทิน (Neutralization reaction) คือ ปฏิกิริยาที่ H3O+ จาก

สารละลายกรดทำพอดีกบั OH- จากสารละลายเบส ไดผ้ ลิตภณั ฑ์เปน็ นำ้
H3O+(aq) + OH-(aq)
2H2O(l)

3.2 นักเรยี นใช้นยิ ามดังกล่าวระบุว่าในปฏกิ ิรยิ าเคมีระหว่าง HCl กับ NaOH สารใดเป็นกรดหรือเบส

เมอื่ สารท้ังสองทำปฏกิ ิริยากันจะไดส้ ารใจเปน็ ผลิตภัณฑ์ และสารนัน้ มสี มบัตอิ ยา่ งไร เพราะเหตุใด

3.3 นักเรียนควรได้คำตอบว่า HCl เป็นกรด NaOH เป็นเบส ทำปฏิกิริยากันได้ H2O และ NaCl

ซึ่งเป็นกลาง NaCl เป็นเกลือที่เกิดจากกรดแก่กับเบสแก่ ไอออนท่ีเกิดจากการแตกตัวของเกลือชนิดน้ี

ไมท่ ำปฏกิ ิรยิ ากบั น้ำในสารละลายจึงมี H3O+ = OH- (เกดิ จากการแตกตัวของนำ้ )

[H3O+] = [OH-] = 1.0 x 10-7 M

สารละลายมีสมบัติเปน็ กลาง pH = 7

3.4 ครูใหนิยามจุดสะเทิน หรือจุดสมมูล (Equivalence point) คือ จุดท่ีกรดและเบสทำปฏิกิริยา

พอดีกนั

3.5 นักเรียนเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างจุดสะเทิน กับ จุดยุติ ว่าเหมือนหรือแตกต่างกัน

อย่างไร

3.6 ครูใหน้ กั เรยี นตอบคำถามตรวจสอบความเขา้ ใจ

3.7 นกั เรียนท้งั หมดรว่ มกันอธบิ ายผลและลงขอ้ สรุป

ขนั้ ที่ 4 ขั้นขยายความรู้ (Elaboration)

4.1 นกั เรยี นสบื ค้นข้อมูลเพ่ิมเติมในเรือ่ งเกยี่ วกับปฏกิ ริ ิยาสะเทนิ ในประเดน็ ตอ่ ไปน้ี

- ปฏกิ ิริยาสะเทินระหว่างกรดแกก่ ับเบสแก่

- ปฏกิ ิรยิ าสะเทนิ ระหว่างกรดแกก่ บั เบสอ่อน

- ปฏกิ ิริยาสะเทนิ ระหว่างกรดอ่อนกับเบสแก่

- ปฏกิ ริ ิยาสะเทนิ ระหว่างกรดอ่อนกับเบสอ่อน

4.2 นักเรียนใช้ผลจากการสืบค้นข้อมูลเพื่ออภิปรายถึงสารผลิตภัณฑ์ท่ีเกิดข้ึน โดยใช้ความรู้เรื่อง

ปฏิกริ ยิ าสะเทน

4.3 ครูแจกบัตรกิจกรรม เรือ่ ง ทำความรจู้ กั ปฏิกิรยิ าสะเทนิ

ขั้นที่ 5 ขนั้ ประเมนิ (Evaluation)

5.1 ประธานกลุ่มรวบรวมกระดาษคำตอบ แล้วนำไปแลกเปล่ียนกบั กลุ่มอื่นเพ่อื แลกเปล่ียนกันตรวจ

เป็นวงเรียงตามหมายเลขกลุ่ม ดังน้ี

กลุ่มที่ 1 กลุม่ ที่ 2 กลมุ่ ที่ 3 กลุ่มที่ 4

กลมุ่ ที่ 8 กล่มุ ที่ 7 กลมุ่ ที่ 6 กลุ่มที่ 5

แผนการจดั การเรยี นรู้ เรื่อง ปฏกิ ริ ยิ าเคมีระหว่างกรดและเบส หน้า 6

5.2 สมาชิกทุกคนช่วยกันตรวจคำตอบของกลุ่มท่ีแลกเปลี่ยนกันตรวจและให้ประธานกลุ่มรวบรวม
สง่ ครู พร้อมกับเก็บเอกสาร ใหเ้ รยี บร้อย

5.3 นกั เรียนทำแบบทดสอบหลังเรียน เรอื่ ง ปฏิกริ ยิ าสะเทนิ เวลา 10 นาที
5.4 ตรวจคำตอบแบบทดสอบและสรุปผลคะแนนลงในกระดาษคำตอบเพอื่ ทราบผลการเรยี น

สอ่ื การเรยี นรู้/แหล่งเรียนรู้
ส่ือการเรียนรู้
1. คลปิ วดี โี อ ปฏกิ ิรยิ าสะเทนิ (Neutralization)
ท่มี า : https://www.youtube.com/watch?v=-yJxXC83Hcs
2. หนงั สือเรยี น เคมี เล่ม 4 ของ สสวท.
3. ส่อื Power point โดย คุณครอู มรรตั น์ เวชเตง
แหล่งเรียนรู้
1. หอ้ งอินเตอรเ์ นต็
2. ห้องปฏิบตั ิการเคมี
3. Google Classroom : ห้องเรยี นเคมี ม.5
4. หอ้ งสมดุ โรงเรียนกาญจนาภเิ ษกวิทยาลัย สรุ าษฎร์ธานี

แผนการจัดการเรียนรู้ เรื่อง ปฏิกิรยิ าเคมีระหวา่ งกรดและเบส หนา้ 7

บตั รคำถาม เรือ่ ง ปฏิกริ ิยาระหว่างกรดกับเบส

คำชแ้ี จง จงตอบคำถามตอ่ ไปนี้ (5 คะแนน)

1. จงเขียนปฏิกิริยาสะเทนิ ระหว่าง HNO3 กบั Ca(OH)2
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
2. จงเขยี นสมการแสดงปฏกิ ิริยาระหว่าง HCl กับ NH4Cl
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. จงเขียนสมการแสดงปฏิกิรยิ าระหวา่ ง H2CO3 กับ NaOH
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
4. จงเขียนสมการแสดงปฏิกิริยาระหว่าง HCN กับ NH4OH
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
5. สารประกอบ NaHSO4 เกดิ จากกรดและเบสใดทำปฏิกิรยิ ากัน
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

แผนการจดั การเรยี นรู้ เรื่อง ปฏกิ ิริยาเคมรี ะหวา่ งกรดและเบส หนา้ 8

บัตรกจิ กรรม เร่อื ง ทำความรูจ้ ักปฏกิ ริ ยิ าสะเทนิ

คำชี้แจง ให้นกั เรียนตอบคำถามต่อไปนี้ (5 คะแนน)

1. จงเขยี นปฏกิ ิริยาสะเทนิ ระหว่าง HBr กบั LiOH
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
2. จงเขยี นสมการแสดงปฏกิ ริ ิยาระหวา่ ง HNO3 กับ NH3
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
3. จงเขียนสมการแสดงปฏิกริ ิยาระหวา่ ง H2CO3 กับ Ca(OH)2
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
4. จงเขียนสมการแสดงปฏิกริ ยิ าระหว่าง HCl กับ Mg(OH)2
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
5. จงเขียนสมการโมเลกุลและสมการไอออนิกของปฏิกริ ยิ าระหวา่ ง H2SO4 กับ Sr(OH)2
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

แผนการจัดการเรยี นรู้ เรอ่ื ง ปฏิกิรยิ าเคมีระหว่างกรดและเบส หน้า 9

แบบทดสอบหลงั เรยี น เรื่อง ปฏกิ ิริยาสะเทิน

คำชีแ้ จง จงเลือกคำตอบท่ีถูกตอ้ งที่สุดเพยี งข้อเดียว แล้วกาเครื่องหมายกากบาท ()
ลงในกระดาษคำตอบ (จำนวน 10 ขอ้ คะแนนเต็ม 10 คะแนน)

1. สารในข้อใดเป็นผลติ ภัณฑท์ ีไ่ ด้จากปฏิกิริยาระหว่างกรดกับเบส

1. C2H5OH 2. CH3COOH

3. NaHSO4 4. N2O

2. สารในข้อใดเป็นเกลือทีไ่ ดจ้ ากปฏิกิรยิ าระหวา่ ง HNO3 กับ KOH

1. H2O 2. KNO3

3. H2NO4 4. HK

3. สารต้ังตน้ ค่ใู ดทำปฏิกริ ยิ ากนั แลว้ ได้สารผลติ ภัณฑ์เป็น (NH4)2SO3

1. NH4OH + H2SO4 2. NH4OH + H2SO3

3. NH4OH + HSO3 4. NH3 + H2SO3

4. ในการทำปฏกิ ริ ิยาระหว่างกรดและเบสจนสมมูลกัน ข้อความใดตอ่ ไปนี้เปน็ ข้อความที่ถูกต้องที่สุด

1. เกดิ เกลือขน้ึ เสมอ 2. ได้สารละลายเป็นกลางเสมอ

3. ในสารละลายมแี ต่ไอออนของกรดและเบส 4. เกดิ ความร้อนขน้ึ เสมอ

5. สารละลายในข้อใดท่ีมีความเขม้ ขน้ ของ H3O+ มากกวา่ OH-

1. สารละลาย NaCl 2. สารละลาย CH3COOH

3. สารละลาย Na3PO4 4. สารละลาย NH4Cl

6. ในขอ้ ใดที่มสี ารทุกตัวเปน็ เกลอื ของกรดอ่อนและเบสแก่

1. K2S, NaCN, NH4Cl 2. KCN, K2CO3, K2SO4

3. (NH4)2CO3, KCN, NaCl 4. NaCN, CH3COONa, K2S

7. เตมิ NaOH 0.4 โมล ลงในสารละลาย 0.6 โมล/ลิตร CH3COOH จำนวน 1 ลติ ร จงหาความเข้มขน้

ของ H3O+ ในสารละลายนัน้ (Ka ของ CH3COOH = 1.8 x 10-5)
1. 1.0 x 10-5 2. 9.0 x 10-6
3. 7.0 x 10-4 4. 8.0 x 10-5

8. นำสารละลาย HCl 0.01 โมล/ลิตร 100 cm3 ผสมกบ้ สารละลาย NaOH 0.01 โมล/ลิตร
จำนวน 100 cm3 คำนวณ pH ของสารละลายผสม

1. 2 2. 5 3. 7 4. 8

9. จะตอ้ งใช้ NaOH ก่ีโมล เพื่อเติมลงในสารละลาย HCl เข้มข้น 0.1 โมล/ลติ ร ปรมิ าตร 200 cm3

เพ่ือทำให้สารละลายมี pH = 7

1. 0.01 2. 0.02 3. 0.10 4. 0.20

10. ข้อใดเป็นปฏกิ ิรยิ าสะเทนิ ทเ่ี กิดขน้ึ ในกระเพาะอาหารเมอื่ กินยาลดกรด

1. HCl + NaHCO3  NaCl + H2O + CO2
2. HCl + KOH  KCl + H2O

3. HCl + NaOH  NaCl + H2O

4. 2HCl + Ca(OH)2  CaCl2 + 2H2O