อมรรัตน์ ว30224 บทที่ 10 กรด-เบส

แผนการจัดการเรยี นรู้ เรอ่ื ง ปฏกิ ริ ยิ าเคมีระหว่างกรดและเบส หนา้ 10

เฉลย

1. 3 2. 2 3. 2 4. 1 5. 4
6. 4 7. 2 8. 3 9. 2 10. 1

แผนการจัดการเรียนรู้ เร่อื ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 1

แผนการจัดการเรยี นรูท้ ่ี 7

รายวชิ า เคมี 4 รหัสวชิ า ว30224 ระดับชนั้ มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 5

กลมุ่ สาระการเรยี นรู้ วทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี ภาคเรียนท่ี 2 ปีการศกึ ษา 2564

หนว่ ยการเรยี นรทู้ ี่ 10 กรด-เบส เวลา 30 ชั่วโมง

เรือ่ ง การไทเทรตกรด-เบส เวลา 10 ชว่ั โมง

ผสู้ อน นางสาวอมรรตั น์ เวชเตง โรงเรียนกาญจนาภิเษกวิทยาลยั สุราษฎรธ์ านี

แนวคดิ สำคญั
การไทเทรตกรด-เบส เป็นกระบวนการวิเคราะห์ทางเคมี เพื่อหาปริมาณกรดหรือเบสท่ีทำปฏิกิริยา

พอดกี ัน แล้วนำไปใช้คำนวณความเข้มข้นของกรดหรอื เบสน้นั
จดุ สะเทนิ หรือจดุ สมมลู (Equivalence point) คอื จดุ ทกี่ รดและเบสทำปฏิกริ ยิ าพอดีกนั
จดุ ยุต(ิ End point) คือจุดทอี่ ินดเิ คเตอร์เปลย่ี นสี

ผลการเรียนรู้
สาระเคมี
2. เขา้ ใจการเขียนและการดุลสมการเคมี ปริมาณสมั พนั ธ์ในปฏิกิริยาเคมี อัตราการเกิดปฏิกริ ิยาเคมี

สมดลุ ในปฏิกิริยาเคมี สมบตั ิและปฏกิ ริ ิยาของกรด-เบส ปฏิกิริยารดี อกซ์และเซลลเ์ คมีไฟฟ้า รวมท้ังการนำ
ความรู้ไปใช้ประโยชน์

ผลการเรยี นรู้
7. ทดลอง และอธบิ ายหลกั การการไทเทรต และเลอื กใช้อินดิเคเตอรท์ ่ีเหมาะสมสำหรบั การไทเทรต
กรด-เบส
8. คำนวณปริมาณสารหรอื ความเขม้ ขน้ ของสารละลายกรดหรอื เบสจากการไทเทรต

จุดประสงคก์ ารเรียนรู้
1) อธบิ ายหลักการการไทเทรต และเลือกใชอ้ นิ ดิเคเตอร์ที่เหมาะสมสำหรบั การไทเทรตกรด-เบส
2) คำนวณปริมาณสารหรอื ความเข้มขน้ ของสารละลายกรดหรอื เบสจากการไทเทรต

สาระการเรียนรู้
ด้านความรู้
1) อธบิ ายหลกั การการไทเทรต และเลอื กใช้อินดิเคเตอร์ทีเ่ หมาะสมสำหรับการไทเทรตกรด-เบส
2) คำนวณปริมาณสารหรือความเข้มข้นของสารละลายกรดหรือเบสจากการไทเทรต

แผนการจดั การเรียนรู้ เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 2

ด้านทักษะ/กระบวนการ

1) ทักษะการปฏบิ ตั กิ ารทดลอง/ทกั ษะกระบวนการกลุม่

2) พฤติกรรมการเรียนรรู้ ายบคุ คล  5. อยู่อย่างพอเพียง

ด้านคุณลกั ษณะอันพึงประสงค์
 1. รักชาติ ศาสน์ กษัตริย์

 2. ซ่อื สตั ย์สจุ ริต  6. มุ่งมน่ั ในการทำงาน

 3. มีวินยั  7. รักความเป็นไทย

 4. ใฝ่เรยี นรู้  8. มจี ติ สาธารณะ

เบญจวิถกี าญจนา
 1. เทดิ ทนู สถาบนั

 2. กตัญญู

 3. บุคลิกดี

 4. มีวนิ ัย

 5. ให้เกียรติ

สมรรถนะสำคญั ของผู้เรียน
 1. ความสามารถในการสอื่ สาร
 2. ความสามารถในการคิด

 3. ความสามารถในการแก้ปัญหา
 4. ความสามารถในการใช้ทกั ษะชวี ิต

 5. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี

จดุ เน้นสู่การพัฒนาผเู้ รยี น

ความสามารถและทักษะที่จำเปน็ ในการเรียนร้ใู นศตวรรษที่ 21 (3Rs x 8Cs x 2Ls)
 R1– Reading (อ่ า น อ อ ก )  R2– (W)Riting (เขี ย น ไ ด้ )  R3 – (A)Rithmetics

(คิดเลขเปน็ )
 C1 - Critical Thinking and Problem Solving ( ทักษะด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณและ

ทักษะในการแก้ปญั หา)
 C2 - Creativity and Innovation (ทักษะด้านการสรา้ งสรรค์และนวตั กรรม)
 C3 - Cross-cultural Understanding (ทกั ษะดา้ นความเข้าใจต่างวัฒนธรรมต่างกระบวนทัศน)์
 C4 - Collaboration, Teamwork and Leadership ( ทั ก ษ ะ ด้ า น ค ว า ม ร่ ว ม มื อ

การทำงานเปน็ ทมี และภาวะผู้นำ)
 C5 – Communications, Information and Media Literacy (ทั ก ษ ะ ด้ าน ก า ร สื่ อ ส า ร

สารสนเทศและรูเ้ ทา่ ทันสื่อ)

แผนการจัดการเรยี นรู้ เรอื่ ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 3

 C6 - Computing and ICT Literacy (ทักษะด้านคอมพิวเตอร์ และเทคโนโลยีสารสนเทศและ
การสอื่ สาร)

 C7 - Career and Learning Skills (ทกั ษะอาชพี และทกั ษะการเรียนรู)้
 C8 – Compassion (ความมเี มตตากรณุ า วนิ ยั คณุ ธรรม จรยิ ธรรม)

 L1 – Learning (ทักษะการเรยี นรู้)  L2 – Leadership (ทักษะความเป็นผนู้ ำ)

การวดั และประเมนิ ผล

ด้านความรู้

ภาระงาน/ วิธกี ารวดั เครอ่ื งมอื เกณฑท์ ใ่ี ช้
ชิน้ งาน

ตอบคำถาม ตรวจคำตอบของคำถามสะท้อน แบบประเมนิ ระดับ 4 ดีเย่ียม 4 คะแนน
สะท้อน ความคิด ตามตวั ชีว้ ัดต่อไปน้ี การตอบคำถาม = ทำได้ทุกตวั ช้ีวัด
ความคิด 1. ความถูกต้องครอบคลุมส่งิ ที่ได้ สะท้อนความคดิ ระดับ 3 ดี 3 คะแนน
เรียนรู้
2. ความสมเหตุสมผล = ทำได้มาก
3. การตั้งคำถามที่อยากรู้ ระดบั 2 พอใช้ 2 คะแนน
= ทำไดน้ ้อย
บัตรคำถาม ตรวจบัตรคำถาม ตามตัวช้วี ดั ระดับ 1 ตอ้ งปรับปรุง
แบบทดสอบ ตอ่ ไปน้ี 1 คะแนน
- การไทเทรตกรด-เบส = ทำไม่ได้ถงึ ทำได้น้อยมาก
ตรวจแบบทดสอบ
เร่อื ง การไทเทรตกรด-เบส บัตรคำถาม ผ่านเกณฑ์คะแนน

ไมน่ อ้ ยกว่า ร้อยละ 70

แบบทดสอบ ผา่ นเกณฑค์ ะแนน
ไมน่ อ้ ยกว่า รอ้ ยละ 70

ดา้ นทักษะ/กระบวนการ

ภาระงาน/ วิธกี ารวดั เครอ่ื งมอื เกณฑท์ ใ่ี ช้
ชิน้ งาน

บัตรกจิ กรรม วดั ขณะนักเรียนทำกจิ กรรมและ บัตรกิจกรรม ผ่านเกณฑค์ ะแนน
สารเป็นกรด นำเสนอและตรวจบตั รกจิ กรรม ตาม ไมน่ ้อยกว่า รอ้ ยละ 70
หรอื เบส ตัวชว้ี ดั ตอ่ ไปนี้

- การไทเทรตกรด-เบส

แผนการจดั การเรียนรู้ เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 4

ด้านคณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์

ภาระงาน/ วิธีการวัด เคร่ืองมอื เกณฑ์ที่ใช้
ชน้ิ งาน

- การทำงาน สังเกตการทำงานกลุ่มตามตวั ช้ีวดั แบบประเมิน ระดบั 3 ดี 3 คะแนน
เป็นกลมุ่ ตอ่ ไปน้ี การทำงาน = ทำได้ทกุ ตัวช้ีวัด
- พฤติกรรม - ความซอื่ สัตย์ กลุม่ ระดับ 2 ปานกลาง 2 คะแนน
ระหว่างเรียน - ความมวี นิ ัย = ทำได้เกินครงึ่
ระดับ 1 พอใช้ 1 คะแนน
- ความประหยัด = ทำไดน้ อ้ ย
- ความมีเหตผุ ล ระดบั 0 ปรบั ปรุง 0 คะแนน
- การรว่ มแสดงความคดิ เหน็ = ทำไมไ่ ดถ้ งึ ทำได้นอ้ ยมาก
- ยอมรบั ฟงั ความคดิ เห็นของผู้อื่น
- การทำงานรว่ มกบั ผู้อนื่ ได้อยา่ ง
สรา้ งสรรค์

กิจกรรมการเรยี นรู้ / ภาระงาน
ใช้กระบวนการจดั การเรียนร้แู บบสืบเสาะหาความรู้ (5E)

ช่ัวโมงท่ี 1-4
ข้นั ท่ี 1 ขนั้ สรา้ งความสนใจ (Engagement)
1.1 ให้นักเรียนดคู ลิปวิดีโอ เรอื่ ง What Are Indicators & How Do We Use Them?

1.2 ครใู ห้ความรู้เกีย่ วกบั ความหมายและประเภทของอินดิเคเตอร์

1.3 ครูให้ความรู้ว่า อินดิเคเตอร์ (Indicator) หมายถึง สารที่บ่งชี้สมบตั ิบางอย่างในปฏิกริ ิยาเคมีโดย
การเปล่ียนสีหรอื สมบัติบางอย่างทีม่ องเห็นได้ เช่น อินดิเคเตอร์สำหรบั ปฏิกิริยากรด-เบส จะเปล่ียนเปน็ สหี นึ่ง

ในกรดและเป็นอีกสีหน่ึงในเบส หรือบางชนิดเปล่ียนเป็นสีต่าง ๆ ตามช่วง pH ของสารละลาย [พจนานุกรม
ศพั ท์ สสวท.]

1.4 ครใู ชค้ ำถามวา่ นอกจากตวั อย่างขา้ งตน้ แล้วนกั เรยี นรู้จกั อนิ ดเิ คเตอรช์ นิดอื่นอีกหรอื ไม่

1.5 ครูใหน้ ักเรยี นยกตัวอย่างอินดเิ คเตอรท์ น่ี กั เรียนรจู้ กั มาคนละ 1 ชนิด
1.6 ครูแก้ไขความเขา้ ใจคลาดเคลอ่ื นท่อี าจเกดิ ขึ้นในการไทเทรตกรด-เบส

แผนการจดั การเรียนรู้ เร่ือง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 5

1.7 ครูและนักเรียนสรุปและอภปิ รายร่วมกัน
ขน้ั ท่ี 2 ขนั้ สำรวจและค้นหา (Exploration)
2.1 ครใู หน้ ักเรยี นทำบัตรคำถามท่ี 1 เร่ือง หลกั การไทเทรตกรด-เบสและการเลอื กใช้อินดิเคเตอร์
2.2 แบ่งนกั เรยี นเป็นกลมุ่ ละ 3-4 คน
2.3 นักเรียนแต่ละกลมุ่ ร่วมกันสืบค้น
2.4 นกั เรยี นแต่ละกลุม่ นำเสนอผลการสืบค้น แต่ละกลุ่มไดผ้ ลการสืบคน้ เหมอื นกนั หรือต่างกนั อยา่ งไร
เพราะเหตุใด
2.5 นักเรียนทัง้ หมดร่วมกนั อธิบายผลจากการสืบค้นและลงข้อสรปุ
ขัน้ ที่ 3 ข้ันอธบิ ายและลงข้อสรุป (Explanation)
3.1 ครูให้นักเรียนดูคลิปวิดีโอ เรื่อง การใชป้ ิเปตต์ และ คลิปวิดีโอ เรื่อง การทดลองไทเทรตกรด-เบส
โดยใช้อนิ ดเิ คเตอร์

แผนการจดั การเรียนรู้ เรอื่ ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 6

3.2 ครูแจกบัตรกิจกรรม เรื่อง การทดลองไทเทรตกรด-เบสโดยใช้อินดิเคเตอร์ แล้วให้นักเรียนทำ
กิจกรรมและอภปิ รายผลการทำกจิ กรรมโดยใชค้ ำถามทา้ ยกจิ กรรม

กจิ กรรม 10.3 การทดลองการไทเทรตกรด-เบสโดยใชอ้ ินดิเคเตอร์

จุดประสงคข์ องกิจกรรม

1. ทดลองเพ่อื ศึกษาการไทเทรตกรด-เบสโดยใช้อนิ ดเิ คเตอร์
2. เปรียบเทียบจุดยตุ ขิ องอนิ ดเิ คเตอร์แต่ละชนดิ
3. อธิบายการเลอื กอนิ ดิเคเตอร์ใหไ้ ดจ้ ดุ ยุตใิ กล้เคยี งกับจุดสมมูล

เวลาทใ่ี ช้

อภปิ รายกอ่ นทำกิจกรรม 20 นาที
ทำกจิ กรรม 60 นาที
อภิปรายหลังทำกิจกรรม 20 นาที
รวม 100 นาที

วัสดุ อปุ กรณ์ และสารเคมี

รายการ ปรมิ าณตอ่ กลุ่ม

สารเคมี 60 mL
1. สารละลายกรดแอซตี กิ (CH3COOH) 0.10 mol/L 100 mL
2. สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH) 0.10 mol/L 6 หยด
3. เมทิลออเรนจ์ 6 หยด
4. ฟนี อลฟ์ ทาลีน
1 อัน
วสั ดุและอปุ กรณ์ 1 อัน
1. ปิเปตตข์ นาด 10 mL 6 ใบ
2. บิวเรตตข์ นาด 50 mL 2 ใบ
3. ขวดรปู กรวยขนาด 125 mL 1 อนั
4. บีกเกอร์ขนาด 100 mL 1 อัน
5. หลอดหยด 1 ชุด
6. กรวยกรอง 1 อนั
7. ขาตง้ั พรอ้ มท่ีจบั 1 ใบ
8. ลูกยางปเิ ปตต์
9. ขวดน้ำกล่นั

แผนการจัดการเรยี นรู้ เรือ่ ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 7

ขอ้ เสนอแนะสำหรับครู

1. ครูควรสาธิตการใชป้ เิ ปตต์ การใชบ้ วิ เรตต์ และการอ่านคา่ ปริมาตร รวมทั้งเทคนิคการ
ไทเทรตกอ่ นทำการทดลอง

2. เน่ืองจากการทดลองนเ้ี ป็นการฝกึ ทกั ษะ ครคู วรใหน้ กั เรยี นทกุ คนได้มีโอกาสทดลองทำ
การไทเทรต

3. NaOH เปน็ สารท่ีดูดความชืน้ ได้มากและรวดเร็ว เมอื่ เตรียมเป็นสารละลายมาตรฐานจะ
เปน็ เพยี งสารละลายมาตรฐานทุติยภมู ิ ซง่ึ ต้องนำไปไทเทรตกับสารละลายมาตรฐาน
ปฐมภูมิ เช่น โพแทสเซียมไฮโดรเจนพทาเลต (Potassium Hydrogen Phthalate,
KHP) เพอ่ื ใหท้ ราบความเข้มข้นที่แนน่ อนก่อนนำมาใช้

4. ครูควรไทเทรตเพ่ือหาความเข้มขน้ ของ CH3COOH ทีเ่ ตรียมได้ และแจ้งใหน้ ักเรยี น
ทราบ เพ่อื นำไปใช้ในการคำนวณตอ่ ไป

วิธีทดลอง

1. ปเิ ปตต์ CH3COOH 0.10 mol/L ใส่ขวดรูปกรวย 3 ขวด ขวดละ 10.00 mL แล้วหยด
เมทลิ ออเรจน์ 2 หยด ลงในแต่ละขวด ซึ่งสารละลายจะมีสีแดง

2. บรรจุ NaOH 0.10 mol/L ปริมาตรประมาณ 40-50 mL ลงในบวิ เรตต์ และปรบั ระดับ

ของสารละลายให้สามารถอ่านคา่ ได้ แล้วบนั ทึกปริมาตรไว้
3. ไขบิวเรตต์ให้ NaOH ไหลลงใน CH3COOH ที่อยู่ในขวดรปู กรวยอยา่ งชา้ ๆ พรอ้ มกบั

เขยา่ ขวดใหส้ ารละลายผสมกนั ตลอดเวลา เมอ่ื สเี หลอื งทเ่ี กิดข้ึนบริเวณทห่ี ยดสารละลาย
จากบิวเรตตเ์ ปลยี่ นกลับเป็นสีแดงไดช้ า้ ลง ใหป้ รับบวิ เรตต์จนสารละลายหยดลงในขวด
รูปกรวยทลี ะหยด พรอ้ มกับเขยา่ ขวด และหยุดการไทเทรตเม่ือสารละลายเปลีย่ นเป็น

สีเหลอื งอย่างถาวร ใหบ้ นั ทึกปริมาตรของ NaOH
4. ทดลองซ้ำขอ้ 3-4 โดยใชส้ ารละลายทีเ่ ตรยี มไวใ้ นข้อ 1 อกี 2 คร้ัง จากนนั้ คำนวณ

ปรมิ าตรเฉลย่ี ของ NaOH ท่ใี ช้ทำปฏกิ ริ ิยาพอดีกบั CH3COOH โดยถ้าข้อมลู คร้งั ใดมี
ความคลาดเคลื่อนหรือแตกต่างจากการทดลองที่เหลือมากกวา่ 0.20 mL ใหต้ ัดผล
การทดลองนั้นทง้ิ แล้วทำการทดลองเพิ่มอีก 1 คร้ัง

5. ทำการทดลองซ้ำข้อ 1-4 แต่เปล่ียนอินดิเคเตอร์เป็นฟีนอล์ฟทาลีน ซึ่งสารละลายจะ
เปลย่ี นจากไม่มีสีเปน็ สชี มพู

คำถามทา้ ยกิจกรรม

1. ปริมาตรของ NaOH ทใี่ ชใ้ นการไทเทรตจนถงึ จุดยตุ ขิ องอินดิเคเตอรแ์ ตล่ ะชนดิ แตกตา่ ง
กนั หรอื ไม่ อยา่ งไร

2. ปริมาตรของ NaOH ทคี่ วรใชใ้ นการไทเทรตเพือ่ ให้ทำปฏกิ ริ ยิ าพอดีกับ CH3COOH เปน็
เทา่ ใด

3. อินดเิ คเตอร์ใดใหป้ รมิ าตรของ NaOH ทจ่ี ุดยุติใกล้เคียงกับปริมาตรของ NaOH ที่
จดุ สมมูล

แผนการจดั การเรยี นรู้ เร่อื ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 8
4. ช่วง pH การเปลี่ยนสขี องเมทลิ ออเรนจแ์ ละฟีนอล์ฟทาลีน ในรปู 10.7 มคี วามสัมพันธ์

กบั การเลือกอินดิเคเตอร์ให้ไดจ้ ดุ ยุตใิ กล้เคียงกับจุดสมมลู อย่างไร
ตรวจสอบความเข้าใจ

อินดเิ คเตอรใ์ ดบา้ งท่ีเหมาะสมสำหรบั ใชใ้ นการไทเทรตระหว่างสารละลายแอมโมเนยี (NH3)
กับ สารละลายกรดไฮโดรคลอริก (HCl) โดยพจิ ารณาจากกราฟการไทเทรตในรูป 10.13 หน้า 55 และช่วง pH
การเปล่นี สีของอนิ ดเิ คเตอรใ์ นรปู 10.14 (คำตอบ อนิ ดเิ คเตอร์ทเ่ี หมาะสมคอื เมทลิ ออเรนจ์และเมทิลเรด)
ตวั อย่างผลการทดลอง

การเปล่ียนสีท่ีจดุ ยุติของอินดเิ คเตอร์

อนิ ดเิ คเตอรท์ ี่ใช้ คือ เมทิลออเรนจ์

แผนการจดั การเรยี นรู้ เร่ือง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 9
อนิ ดิเคเตอร์ท่ีใช้ คือ ฟนี อล์ฟทอลนี

อภิปรายผลการทดลอง
ปริมาตรของสารละลาย NaOH ท่ีใช้ในการไทเทรตจนถึงจุดยุติของเมทิลออเรนจ์แตกต่างจากของ

ฟีนอล์ฟทาลีน โดยปริมาตรที่ได้จากการใช้เมทิลออเรนจ์น้อยกว่าปริมาตรท่ีได้จากการใช้ฟีนอล์ฟทาลีน และ
จากการคำนวณปริมาตรของสารละลาย NaOH ที่ควรใช้ทำปฏิกิริยาพอดีกับสารละลาย CH3COOH พบว่า
มีค่าใกล้เคียงกับปริมาตรของสารละลาย NaOH ท่ีได้จากการใช้ฟีนอล์ฟทาลีนเป็นอินดิเคเตอร์ แสดงว่า
ฟีนอล์ฟทาลีนบอกจุดยุติได้ใกล้เคียงกับจุดสมมูลมากกว่าเมทิลออเรนจ์ ซึ่งเม่ือพิจารณา pH ของจุดสมมูล
พบว่าอยู่ในชว่ ง pH การเปลีย่ นสขี องฟนี อลฟ์ ทาลีน แต่อยู่เหนือช่วง pH การเปลี่ยนสีของเมทลิ ออเรนจ์

สรปุ ผลการทดลอง
เมทิลออเรนจ์และฟีนอล์ฟทาลีนบอกจุดยุติในการไทเทรตระหว่างสารละลาย CH3COOH กับ

สารละลาย NaOH ได้แตกต่างกัน ซึ่งควรเลือกใช้ฟีนอล์ฟทาลีนเป็นอินดิเคเตอร์ เนื่องจาก pH ของจุดสมมูล
อยใู่ นชว่ ง pH การเปลีย่ นสีของฟีนอลฟ์ ทาลนี

3.3 นักเรียนท้ังหมดร่วมกนั อธิบายผลและลงขอ้ สรปุ

แผนการจดั การเรียนรู้ เร่ือง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 10

ขั้นท่ี 4 ขนั้ ขยายความรู้ (Elaboration)
4.1 นักเรียนสบื ค้นขอ้ มลู เพมิ่ เตมิ ในเร่ืองเก่ียวกับการไทเทรตกรด-เบสในประเด็นต่อไปน้ี

- การไทเทรตกรดแก่กบั เบสแก่
- การไทเทรตกรดแกก่ ับเบสอ่อน
- การไทเทรตกรดอ่อนกบั เบสแก่
- การไทเทรตกรดออ่ นกบั เบสออ่ น
- การเลอื กใชอ้ นิ ดเิ คเตอร์
- อนิ ดิเคเตอรจ์ ากธรรมชาติ
4.2 นักเรียนใช้ผลจากการสืบค้นข้อมูลเพื่ออภิปรายถึงการหาความเข้มข้นของกรด-เบสท่ีพบเจอใน
ชีวติ ประจำวัน
ขั้นท่ี 5 ข้นั ประเมนิ (Evaluation)
5.1 ประธานกลุ่มรวบรวมกระดาษคำตอบ แล้วนำไปแลกเปล่ียนกับกลมุ่ อ่ืนเพ่ือแลกเปล่ียนกันตรวจ
เปน็ วงเรียงตามหมายเลขกลมุ่ ดงั น้ี

กลุ่มท่ี 1 กลมุ่ ที่ 2 กลมุ่ ที่ 3 กลุ่มท่ี 4

กลมุ่ ที่ 8 กล่มุ ที่ 7 กลุม่ ท่ี 6 กลุ่มที่ 5

5.2 สมาชิกทุกคนช่วยกันตรวจคำตอบของกลุ่มท่ีแลกเปลี่ยนกันตรวจและให้ประธานกลุ่มรวบรวม
สง่ ครู พรอ้ มกับเก็บเอกสาร ให้เรียบร้อย

ชั่วโมงที่ 5-6
ขั้นที่ 1 ข้นั สรา้ งความสนใจ (Engagement)

1.1 ครูตัง้ คำถามวา่ นอกจากตวั อยา่ งขา้ งต้นแล้วนักเรยี นรจู้ ักอินดิเคเตอรช์ นิดอื่นอีกหรือไม่
1.2 ครูให้นักเรียนยกตัวอย่างการไทเทรตกรดและเบสชนิดต่าง ๆ และการเลือกอินดิเคเตอร์ท่ี
เหมาะสมกับการไทเทรตน้นั

1.3 ครแู ละนักเรยี นสรปุ และอภปิ รายร่วมกนั
ขน้ั ที่ 2 ข้ันสำรวจและค้นหา (Exploration)

2.1 ครใู ห้นกั เรียนทำบตั รคำถามที่ 2 เรอ่ื ง การคำนวณความเขม้ ข้นของสารละลายโดยการไทเทรต
2.2 แบง่ นกั เรยี นเป็นกลุม่ ละ 3-4 คน
2.3 นักเรียนแตล่ ะกลมุ่ รว่ มกันสืบค้น

2.4 นักเรยี นแต่ละกลุ่มนำเสนอผลการสบื ค้น แต่ละกลุ่มไดผ้ ลการสืบคน้ เหมือนกันหรอื ตา่ งกนั อย่างไร
เพราะเหตุใด

2.5 นักเรยี นทง้ั หมดร่วมกันอธิบายผลจากการสบื คน้ และลงข้อสรุป

แผนการจัดการเรยี นรู้ เร่อื ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 11

ขน้ั ที่ 3 ข้ันอธบิ ายและลงขอ้ สรปุ (Explanation)
3.1 ครูแจกบัตรกิจกรรมที่ 2 เร่ือง การเปลี่ยนแปลงความเข้มข้นของสารละลายจากการไทเทรต
กรด-เบส
3.2 นักเรียนท้ังหมดร่วมกนั อธบิ ายผลและลงขอ้ สรปุ
ขัน้ ท่ี 4 ขน้ั ขยายความรู้ (Elaboration)
4.1 นักเรียนสืบค้นข้อมูลเพิ่มเตมิ ในเรอ่ื งเกี่ยวกับการคำนวณความเข้มข้นจากการไทเทรตกรด-เบสใน
ประเดน็ ต่อไปนี้

- การคำนวณความเขม้ ขน้ จากการไทเทรตกรดแกก่ บั เบสแก่
- การคำนวณความเข้มขน้ จากการไทเทรตกรดแก่กับเบสอ่อน
- การคำนวณความเข้มขน้ จากการไทเทรตกรดอ่อนกับเบสแก่
4.2 นักเรียนใช้ผลจากการสืบค้นข้อมูลเพื่ออภิปรายถึงการหาความเข้มข้นของกรด-เบสท่ีพบเจอใน
ชีวติ ประจำวัน
ขัน้ ที่ 5 ขั้นประเมนิ (Evaluation)
5.1 ประธานกลุ่มรวบรวมกระดาษคำตอบ แล้วนำไปแลกเปล่ียนกบั กลมุ่ อื่นเพอื่ แลกเปล่ียนกันตรวจ
เปน็ วงเรยี งตามหมายเลขกลุ่ม ดังน้ี

กลุ่มที่ 1 กลมุ่ ท่ี 2 กลมุ่ ท่ี 3 กล่มุ ที่ 4

กลมุ่ ท่ี 8 กล่มุ ที่ 7 กลุ่มท่ี 6 กลุ่มท่ี 5

5.2 สมาชิกทุกคนช่วยกันตรวจคำตอบของกลุ่มที่แลกเปลี่ยนกันตรวจและให้ประธานกลุ่มรวบรวม
สง่ ครู พรอ้ มกับเก็บเอกสาร ใหเ้ รียบร้อย

ชัว่ โมงที่ 7-10
ขน้ั ท่ี 1 ข้นั สร้างความสนใจ (Engagement)
1.1 ครูตั้งคำถามว่า การเลือกใช้อินดิเคเตอร์ที่แตกต่างกันเป็นตัวบอกจุดยุติในการไทเทรตกรด-เบส

เพ่อื หาความเข้มข้นของสารละลายจำทำให้ความเข้มขน้ ของสารละลายท่ีคำนวณได้แตกต่างกนั หรอื ไม่ อยา่ งไร
1.2 ครูใหค้ วามรู้เกี่ยวกบั ประเภทและชว่ งการเปลี่ยนสีของอนิ ดิเคเตอร์

1.3 ครูใหย้ กั ตวั อย่างการจับคอู่ นิ ดเิ คเตอร์กบั สารท่ีใชไ้ ทเทรตท่ีนักเรียนรจู้ กั มาคนละ 1 ชนดิ
1.4 ครูและนักเรยี นสรุปและอภปิ รายร่วมกัน
ขน้ั ที่ 2 ขั้นสำรวจและค้นหา (Exploration)

2.1 ครใู หน้ กั เรยี นทำบตั รคำถามท่ี 1 เรื่อง อนิ ดเิ คเตอรบ์ อกจุดยุติ
2.2 แบง่ นกั เรียนเป็นกลุ่มละ 3-4 คน

2.3 นักเรยี นแต่ละกลมุ่ ร่วมกันสืบค้น
2.4 นกั เรยี นแตล่ ะกลุ่มนำเสนอผลการสบื คน้ แต่ละกลุ่มได้ผลการสบื คน้ เหมอื นกนั หรอื ต่างกันอยา่ งไร
เพราะเหตใุ ด

แผนการจัดการเรยี นรู้ เร่ือง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 12

2.5 นักเรยี นท้งั หมดรว่ มกันอธบิ ายผลจากการสบื ค้นและลงขอ้ สรุป
ขน้ั ท่ี 3 ขน้ั อธบิ ายและลงข้อสรปุ (Explanation)
3.1 ครใู ห้นักเรียนดคู ลิปวิดโี อ เรือ่ ง การทดลองหาความเข้มข้นของสารละลายจากการไทเทรตกรด-
เบส โดยใช้อินดเิ คเตอร์บอกจุดยุติ

3.2 ครูแจกบัตรกิจกรรม เร่ือง การทดลองหาความเข้มข้นของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบส
โดยใช้อินดิเคเตอร์บอกจุดยุติ แล้วให้นักเรียนทำกิจกรรมและอภิปรายผลการทำกิจกรรมโดยใช้คำถามท้าย
กิจกรรม

กจิ กรรม 10.4 การทดลองหาความเขม้ ข้นของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบส
โดยใช้อนิ ดิเคเตอรบ์ อกจุดยตุ ิ

จดุ ประสงคข์ องกิจกรรม

1. ทดลองเพ่ือหาความเขม้ ขน้ ของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบส โดยใช้อินดิเคเตอร์
บอกจดุ ยุติ

2. คำนวณความเขม้ ข้นของสารละลายตัวอยา่ ง

เวลาทใี่ ช้

อภปิ รายกอ่ นทำกิจกรรม 10 นาที

ทำกิจกรรม 30 นาที
อภิปรายหลงั ทำกิจกรรม 10 นาที
รวม 50 นาที

แผนการจัดการเรียนรู้ เร่ือง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 13

วัสดุ อุปกรณ์ และสารเคมี ปริมาณตอ่ กลุ่ม

รายการ 30 mL
สารเคมี
1. สารละลายตัวอยา่ ง A (HCl 0.08 mol/L) หรอื 100 mL

สารละลายตวั อยา่ ง B (HCl 0.12 mol/L) ใชร้ ว่ มกัน
2. สารละลายมาตรฐานโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH) ใชร้ ว่ มกัน
ใชร้ ว่ มกัน
0.10 mol/L
3. เมทลิ เรด 1 อัน
4. โบรโมไทมอลบลู 1 อัน
5. ฟนี อล์ฟทาลนี 3 ใบ
วสั ดุและอุปกรณ์ 2 ใบ
1. ปเิ ปตต์ขนาด 10 mL 1 อนั
2. บวิ เรตตข์ นาด 50 mL 1 อัน
3. ขวดรูปกรวยขนาด 100 mL 1 ชุด
4. บกี เกอรข์ นาด 100 mL 1 อนั
5. หลอดหยด 1 ใบ
6. กรวยกรอง
7. ขาตั้งพรอ้ มทจ่ี ับ
8. ลูกยางปเิ ปตต์
9. ขวดนำ้ กลัน่

ขอ้ เสนอแนะสำหรับครู

1. เนอื่ งจากการทดลองน้ีเปน็ การฝกึ ทักษะ ครูควรให้นกั เรยี นทกุ คนไดม้ ีโอกาสทดลองทำ
การไทเทรต

2. ครคู วรติดฉลากสารตวั อยา่ ง A หรือ B บนขวดให้ชัดเจน
3. ครูบอกความเขม้ ข้นของสารละลายมาตรฐาน NaOH ใหน้ ักเรียนทราบ ก่อนการทดลอง

วธิ ีทดลอง

1. ปิเปตตส์ ารละลายตวั อย่าง HCl ใส่ขวดรูปกรวย 3 ขวด ขวดละ 10.00 mL แล้วหยด
อินดเิ คเตอร์ท่เี ลอื กมา 1 ชนดิ จำนวน 2 หยด ลงในแต่ละขวด สังเกตสีของสารละลาย

2. บรรจุ NaOH 0.10 mol/L ในบวิ เรตต์ แลว้ ทำการไทเทรตจนกระท่ังถึงจดุ ยุติ บันทึก
ปรมิ าตรของ NaOH ทใี่ ช้ในแต่ละขวด

5. คำนวณปริมาตรเฉล่ียของ NaOH และความเข้มข้นของสารละลายตวั อย่าง HCl

แผนการจดั การเรียนรู้ เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 14
คำถามทา้ ยกิจกรรม

ความเขม้ ขน้ ของสารละลายตวั อยา่ ง HCl เป็นเทา่ ใด
ตวั อย่างผลการทดลอง

การเปล่ียนสีทจี่ ุดยตุ ิของอินดิเคเตอร์

แผนการจัดการเรยี นรู้ เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 15

อภปิ รายผลการทดลอง
ปฏิกิริยาระหว่าง HCl และ NaOH เขยี นแสดงสมการเคมีไดด้ ังน้ี
HCl(aq) + NaOH(aq) NaCl(aq) + H2O(l)
จากการทดลองไทเทรตสารละลายตัวอย่าง A ด้วยสารละลายมาตรฐาน NaOH โดยใช้

โบรโมไทมอลบลูเป็นอินดิเคเตอร์ พบว่าใช้สารละลาย NaOH ปริมาตร 7.73 mL ซ่ึงคำนวณความเข้มข้น
ไดด้ ังน้ี

สรุปผลการทดลอง
เม่ือทำการไทเทรตสารละลายตัวอย่าง A ซึ่งเป็นสารละลายกรดไฮโดรคลอริกด้วยสารละลาย

มาตรฐาน NaOH โดยใช้โบรโมไทมอลบลูเป็นอินดเิ คเตอรแ์ ลว้ คำนวณหาความเข้มข้นพบว่า ความเข้มข้นของ
สารละลายตัวอย่าง A เท่ากบั 0.0788 โมลต่อลิตร

แผนการจดั การเรียนรู้ เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 16

อภิปรายผลการทดลอง

ปฏกิ ิริยาระหว่าง HCl และ NaOH เขียนแสดงสมการเคมไี ดด้ ังนี้

HCl(aq) + NaOH(aq) NaCl(aq) + H2O(l)

จากการทดลองไทเทรตสารละลายตัวอย่าง B ด้วยสารละลายมาตรฐาน NaOH โดยใช้

โบรโมไทมอลบลูเป็นอินดิเคเตอร์ พบว่าใช้สารละลาย NaOH ปริมาตร 12.20 mL ซ่ึงคำนวณความเข้มข้น

ได้ดงั น้ี

สรปุ ผลการทดลอง

เม่ือทำการไทเทรตสารละลายตัวอย่าง B ซ่ึงเป็นสารละลายกรดไฮโดรคลอริกด้วยสารละลาย
มาตรฐาน NaOH โดยใช้โบรโมไทมอลบลูเป็นอนิ ดิเคเตอร์ แลว้ คำนวณหาความเขม้ ข้นพบวา่ ความเข้มข้นของ
สารละลายตัวอย่าง B เท่ากบั 0.124 โมลต่อลิตร

3.3 นักเรียนทั้งหมดร่วมกนั อธิบายผลและลงขอ้ สรปุ

แผนการจัดการเรียนรู้ เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 17

ขน้ั ที่ 4 ขนั้ ขยายความรู้ (Elaboration)
4.1 นักเรยี นสืบค้นขอ้ มูลเพิม่ เติมในเรือ่ งเกยี่ วกับการไทเทรตกรด-เบสในประเดน็ ตอ่ ไปนี้

- การเลือกใช้อนิ ดิเคเตอร์ท่ีเหมาะสมซงึ่ มี pH ท่จี ุดยตุ ิใกล้เคียงกับจุดสมมลู และมกี ารเปลี่ยนสี
ทช่ี ดั เจน

4.2 นักเรียนใช้ผลจากการสืบคน้ ข้อมลู เพ่ืออภิปรายถึงการไทเทรตกรด-เบสทพ่ี บเจอในชีวติ ประจำวัน
ขั้นท่ี 5 ขนั้ ประเมนิ (Evaluation)
5.1 ประธานกลุ่มรวบรวมกระดาษคำตอบ แล้วนำไปแลกเปลี่ยนกับกล่มุ อ่ืนเพื่อแลกเปล่ียนกันตรวจ
เปน็ วงเรยี งตามหมายเลขกลมุ่ ดงั นี้

กลมุ่ ที่ 1 กลุ่มท่ี 2 กลมุ่ ท่ี 3 กลมุ่ ท่ี 4

กลมุ่ ที่ 8 กลุ่มที่ 7 กลุ่มที่ 6 กล่มุ ท่ี 5

5.2 สมาชิกทุกคนช่วยกันตรวจคำตอบของกลุ่มที่แลกเปล่ียนกันตรวจและให้ประธานกลุ่มรวบรวม
สง่ ครู พรอ้ มกับเก็บเอกสาร ใหเ้ รียบร้อย

5.3 นกั เรยี นทำแบบทดสอบหลงั เรยี น เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส เวลา 10 นาที

5.4 ตรวจคำตอบแบบทดสอบและสรปุ ผลคะแนนลงในกระดาษคำตอบเพื่อทราบผลการเรียน

สอ่ื การเรยี นรู้/แหล่งเรยี นรู้
ส่ือการเรยี นรู้
1. คลปิ วดี โี อ What Are Indicators & How Do We Use Them? โดย FuseSchool

ท่มี า : https://www.youtube.com/watch?v=xYQlvTblgCY
2. คลปิ วดี ีโอ การใชป้ เิ ปตต์ โดย Chemistry IPST

ทม่ี า : https://www.youtube.com/watch?v=GvDNWzOQMs8
3. คลปิ วดี โี อ การไทเทรตกรด-เบสโดยใช้อนิ ดิเคเตอร์ โดย Chemistry IPST

ท่มี า : https://www.youtube.com/watch?v=9SGXeiKigPo

4. คลปิ วดี โี อ การทดลองหาความเขม้ ข้นของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบสโดยใชอ้ ินดิเคเตอร์
บอกจดุ ยุติ โดย Chemistry IPST

ทม่ี า : https://www.youtube.com/watch?v=cQpdp7PAV2U
5. หนงั สือเรยี น เคมี เล่ม 4 ของ สสวท.
6. ส่อื Power point โดย คุณครูอมรรัตน์ เวชเตง

แหลง่ เรยี นรู้
1. ห้องอนิ เตอรเ์ นต็

2. ห้องปฏิบัตกิ ารเคมี
3. Google Classroom : หอ้ งเรยี นเคมี ม.5
4. ห้องสมุดโรงเรียนกาญจนาภเิ ษกวิทยาลัย สุราษฎร์ธานี

แผนการจัดการเรยี นรู้ เรอื่ ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 18

บตั รคำถามท่ี 1 เรื่อง หลักการไทเทรตกรด-เบสและการเลือกใช้อนิ ดิเคเตอร์

คำชแี้ จง จงตอบคำถามตอ่ ไปน้ี (5 คะแนน)

1. นักเรยี นมีวธิ กี ารเลอื กใชอ้ ินดเิ คเตอรอ์ ยา่ งไรให้เหมาะสมกับการไทเทรตกรดออ่ นกบั เบสแก่ จงยกตวั อยา่ ง
อินดเิ คเตอร์ท่ีเลอื กใช้ พร้อมใหเ้ หตผุ ล

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

2. A เป็นอนิ ดเิ คเตอรช์ นิดหนงึ่ มี pKa= 7.1 รูปกรดมีสีเหลอื งส่วนรูปเบสมีสนี ำ้ เงนิ เมอ่ื นำอนิ ดิเคเตอร์A มา
หยดลงในสารละลายทมี่ ี pH = 6.5, 5.2 และ 9.1 จะมสี ีอะไรตามลำดบั
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

3. กำหนดช่วง pH และการเปลย่ี นสขี องอนิ ดเิ คเตอร์ตา่ งๆ ให้ดังตาราง

อินดิเคเตอร์ ช่วง pH การเปลย่ี นสี

A 3.1 – 4.4 แดง – เหลือง

B 4.4 – 6.0 แดง – เหลือง

C 6.0 – 7.6 เหลือง – น้ำเงนิ

D 8.3 – 10.0 ไมม่ ีสี - ชมพู

เม่อื นำสารละลายชนิดหนึง่ มาเตมิ อินดเิ คเตอร์ A,B,C และ D ไดผ้ ลดงั น้ี

อินดเิ คเตอร์ สีของสารละลาย

A เหลือง

B เหลอื ง

C น้ำเงนิ

D ไมม่ ีสี

สารละลายน้อี ย่ใู นช่วง pH ใด ?
4. จดุ สมมูลและจุดยุตเิ ปน็ จุดเดียวกนั หรือไม่ อย่างไร
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
5. จุดสมมูลของการไทเทรตมี pH เปน็ กลางเสมอหรอื ไม่ อย่างไร
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

แผนการจดั การเรียนรู้ เร่ือง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 19

บัตรคำถามท่ี 2 เรื่อง การคำนวณความเข้มขน้ ของสารละลายโดยการไทเทรต

คำชแ้ี จง จงอธิบายความเขม้ ขน้ ของกรด-เบสจากภาพต่อไปนี้ (5 คะแนน)

......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................

......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................

......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................
......................................................................................

แผนการจดั การเรียนรู้ เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 20

บตั รคำถามท่ี 3 เร่อื ง อนิ ดเิ คเตอร์บอกจุดยุติ

คำชแี้ จง จงตอบคำถามตอ่ ไปน้ี (5 คะแนน)

1. HIn เป็นอินดิเคเตอร์กรดอ่อน ถา้ HIn เข้มขน้ 0.20M แตกตัวได้ 10% จงคำนวณหาช่วง pH

ของอนิ ดเิ คเตอร์ชนดิ น้ี

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

2. พจิ ารณาสขี องสารละลาย X เมือ่ เติมอนิ ดเิ คเตอร์ชนดิ ต่าง ๆ ต่อไปนี้

ชนดิ อนิ ดเิ คเตอร์ สีกรด ชว่ ง pH สีเบส สีของสารละลาย X
ของการเปลี่ยนสี

ไทมอลบลู แดง 1.2-2.8 เหลือง เหลอื ง

โบรโมครีซอลกรนี เหลือง 3.8-5.4 น้ำเงิน เขียว

สารละลาย X ควรมี pH อยู่ในช่วงใด………………………………………………………………………………………………..
3. จะตอ้ งใช้ NaOH กโ่ี มล เตมิ ลงในสารละลาย HCl 0.1 M จำนวน 200 cm3 เพื่อใหส้ ารละลายมี pH = 7

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
4. จะต้องใช้สารละลาย H2SO4 ก่โี มลาร์(M) จำนวน 20 cm3 เพอื่ ทำปฏิกริ ยิ าพอดกี ับ NaOH 0.1M

จำนวน 30 cm3
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
5. ในการไทเทรตสารละลาย HCl 25 cm3 พบวา่ ตอ้ งใช้สารละลาย Ba(OH)2 0.01012 M

จำนวน 24.25 cm3 จงึ จะถงึ จุดยุติ จงคำนวณหาความเข้มขน้ ของ HCl
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

แผนการจัดการเรียนรู้ เรือ่ ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 21
บตั รกิจกรรมท่ี 1 เรอ่ื ง การทดลองการไทเทรตกรด-เบสโดยใชอ้ ินดิเคเตอร์

จุดประสงคข์ องกิจกรรม

1. ทดลองเพอ่ื ศึกษาการไทเทรตกรด-เบสโดยใชอ้ ินดเิ คเตอร์
2. เปรียบเทียบจดุ ยุตขิ องอินดเิ คเตอร์แตล่ ะชนิด
3. อธบิ ายการเลอื กอนิ ดเิ คเตอร์ให้ได้จดุ ยตุ ิใกล้เคียงกบั จดุ สมมูล

เวลาทีใ่ ช้

อภิปรายก่อนทำกิจกรรม 20 นาที
ทำกิจกรรม 60 นาที
อภิปรายหลงั ทำกิจกรรม 20 นาที
รวม 100 นาที

วัสดุ อปุ กรณ์ และสารเคมี

รายการ ปริมาณตอ่ กลุ่ม

สารเคมี 60 mL
1. สารละลายกรดแอซีตกิ (CH3COOH) 0.10 mol/L 100 mL
2. สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH) 0.10 mol/L 6 หยด
3. เมทลิ ออเรนจ์ 6 หยด
4. ฟีนอลฟ์ ทาลนี
1 อัน
วัสดุและอุปกรณ์ 1 อัน
1. ปเิ ปตต์ขนาด 10 mL 6 ใบ
2. บวิ เรตต์ขนาด 50 mL 2 ใบ
3. ขวดรปู กรวยขนาด 125 mL 1 อัน
4. บกี เกอรข์ นาด 100 mL 1 อัน
5. หลอดหยด 1 ชุด
6. กรวยกรอง 1 อนั
7. ขาต้งั พรอ้ มทจี่ ับ 1 ใบ
8. ลูกยางปิเปตต์
9. ขวดน้ำกลั่น

แผนการจดั การเรียนรู้ เร่อื ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 22

วธิ ีทดลอง

1. ปิเปตต์ CH3COOH 0.10 mol/L ใสข่ วดรปู กรวย 3 ขวด ขวดละ 10.00 mL แลว้ หยด

เมทลิ ออเรจน์ 2 หยด ลงในแตล่ ะขวด ซงึ่ สารละลายจะมสี แี ดง
2. บรรจุ NaOH 0.10 mol/L ปรมิ าตรประมาณ 40-50 mL ลงในบวิ เรตต์ และปรบั ระดับ

ของสารละลายให้สามารถอา่ นค่าได้ แล้วบนั ทึกปรมิ าตรไว้

3. ไขบิวเรตตใ์ ห้ NaOH ไหลลงใน CH3COOH ทอี่ ยู่ในขวดรูปกรวยอย่างช้า ๆ พร้อมกบั
เขย่าขวดใหส้ ารละลายผสมกันตลอดเวลา เมอื่ สีเหลอื งทีเ่ กิดขึ้นบรเิ วณที่หยดสารละลาย

จากบวิ เรตต์เปล่ยี นกลับเปน็ สีแดงได้ชา้ ลง ใหป้ รับบวิ เรตต์จนสารละลายหยดลงในขวด
รปู กรวยทีละหยด พร้อมกบั เขยา่ ขวด และหยดุ การไทเทรตเมื่อสารละลายเปลย่ี นเป็น
สเี หลืองอย่างถาวร ใหบ้ ันทึกปริมาตรของ NaOH

4. ทดลองซ้ำข้อ 3-4 โดยใช้สารละลายทเี่ ตรียมไว้ในขอ้ 1 อีก 2 คร้งั จากนั้นคำนวณ
ปริมาตรเฉล่ยี ของ NaOH ทีใ่ ช้ทำปฏิกิรยิ าพอดีกับ CH3COOH โดยถ้าขอ้ มลู ครง้ั ใดมี

ความคลาดเคลื่อนหรือแตกต่างจากการทดลองที่เหลือมากกวา่ 0.20 mL ให้ตัดผล
การทดลองนั้นท้ิง แล้วทำการทดลองเพิ่มอีก 1 ครัง้
5. ทำการทดลองซ้ำข้อ 1-4 แต่เปลี่ยนอินดิเคเตอร์เป็นฟีนอล์ฟทาลีน ซึ่งสารละลายจะ

เปล่ยี นจากไมม่ ีสเี ปน็ สชี มพู

คำถามทา้ ยกิจกรรม

1. ปรมิ าตรของ NaOH ทใี่ ช้ในการไทเทรตจนถงึ จุดยุติของอินดิเคเตอรแ์ ต่ละชนิดแตกตา่ ง
กันหรือไม่ อย่างไร

2. ปรมิ าตรของ NaOH ทคี่ วรใชใ้ นการไทเทรตเพื่อใหท้ ำปฏกิ ริ ิยาพอดีกบั CH3COOH เปน็
เท่าใด

3. อนิ ดเิ คเตอร์ใดให้ปรมิ าตรของ NaOH ทจี่ ุดยุตใิ กล้เคียงกับปริมาตรของ NaOH ที่
จุดสมมลู

4. ชว่ ง pH การเปล่ียนสีของเมทิลออเรนจแ์ ละฟีนอล์ฟทาลนี ในรปู 10.7 มคี วามสัมพันธ์
กบั การเลือกอนิ ดเิ คเตอรใ์ หไ้ ด้จุดยุตใิ กล้เคียงกบั จุดสมมูลอย่างไร

ตรวจสอบความเขา้ ใจ

อินดิเคเตอร์ใดบ้างที่เหมาะสมสำหรับใชใ้ นการไทเทรตระหว่างสารละลายแอมโมเนีย (NH3)
กับ สารละลายกรดไฮโดรคลอริก (HCl) โดยพจิ ารณาจากกราฟการไทเทรตในรูป 10.13 หนา้ 55 และช่วง pH
การเปลนี่ สขี องอนิ ดิเคเตอรใ์ นรปู 10.14 (คำตอบ อนิ ดิเคเตอร์ทีเ่ หมาะสมคอื เมทิลออเรนจแ์ ละเมทลิ เรด)

แผนการจัดการเรียนรู้ เร่อื ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 23

การทดลองที่...........เรอ่ื ง..............................................................................

วนั ท่ที ำการทดลอง....................................................................................................................

ชือ่ ผ้ทู ำการทดลอง
1………………………….…………………………………………………..หอ้ ง………………เลขที่……………
2………………………………………………………………………………ห้อง………………เลขท่ี……………
3………………………………………………………………………………ห้อง………………เลขที่……………
4………………………………………………………………………………ห้อง………………เลขท่ี……………

1.บทนำ
1.1 ท่มี าและความสำคัญ
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
1.2 วตั ถปุ ระสงค์
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
1.3 ผลทค่ี าดวา่ จะได้รบั
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................

2. การออกแบบและควบคมุ การทดลอง
2.1 ตวั แปรตน้
................................................................................................................................................................
2.2 ตวั แปรตาม
................................................................................................................................................................
2.3 ตวั แปรควบคมุ
................................................................................................................................................................

3. สมมติฐาน
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

แผนการจัดการเรียนรู้ เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 24

4. วสั ดอุ ุปกรณ์และสารเคมี
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

5. ข้นั ตอนการทดลอง
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

6. ตารางแสดงผลการทดลอง

จากการทดลองพบวา่ เมือ่ เรา..............................................................................................................................
ปรากฏวา่ .............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

7. สรุปและอภปิ รายผลการทดลอง
จากผลการทดลองสรุปไดว้ า่ สมมติฐาน...............................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
8. ขอ้ เสนอแนะ
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

แผนการจัดการเรยี นรู้ เร่ือง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 25

บัตรกจิ กรรมท่ี 2 การเปลี่ยนแปลงความเขม้ ข้นของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบส

คำชแี้ จง จงตอบคำถามต่อไปน้ี (5 คะแนน)

1. สมมตใิ ห้สารละลายเบส NaOH 0.1 mol/dm3 จำนวน V cm3 ทำปฏิกริ ิยาพอดีกับสารละลาย

กรด HCl a mol/dm3 จำนวน 10 cm3

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
2. ถ้าหลอดหยดอนั หนงึ่ มปี รมิ าตรของหยดเปน็ 25 หยด ต่อ 1 cm3 ถา้ ใช้สารละลาย HCl 0.2M 10 หยด

ทำปฏิกิรยิ าสะเทนิ กับสารละลาย NaOH 15 หยด จงหาความเข้มขน้ ของ NaOH

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
3. ในการไทเทรตสารละลาย HCl เขม้ ข้น 0.100M 25.0 cm3 ดว้ ยสารละลาย NaOH เข้มขน้ 0.100M

จงคำนวณหา pH ของสารละลาย

ก) กอ่ นการไทเทรต ...................................................

ข) เมอ่ื หยดสารละลาย NaOH ลงไป 24.5 cm3 ...................................................
ค) เมื่อหยดสารละลาย NaOH ลงไป 25.0 cm3 ...................................................
ง) เมอ่ื หยดสารละลาย NaOH ลงไป 25.5 cm3 ...................................................

4. ในการไทเทรตสารละลาย CH3COOH เข้มขน้ 0.100M 25.0 cm3 ดว้ ยสารละลาย NaOH

เขม้ ข้น 0.100M จงคำนวณหา pH ของสารละลาย

ก) ก่อนการไทเทรต ...................................................
ข) เม่อื หยดสารละลาย NaOH ลงไป 24.5 cm3 ...................................................
ค) เมอ่ื หยดสารละลาย NaOH ลงไป 25.0 cm3 ...................................................

ง) เมอื่ หยดสารละลาย NaOH ลงไป 25.1 cm3 ...................................................
5. ในการไทเทรตสารละลาย NH3 เขม้ ขน้ 0.100 M 25.0 cm3 ด้วยสารละลาย HCl เขม้ ข้น 0.100 M

จงคำนวณหา pH ของสารละลาย

ก) กอ่ นการไทเทรต ...................................................
ข) เมอ่ื หยดสารละลาย HCl ลงไป 24.5 cm3 ...................................................

ค) เม่อื หยดสารละลาย HCl ลงไป 25.0 cm3 ...................................................
ง) เมอ่ื หยดสารละลาย HCl ลงไป 25.1 cm3 ...................................................

แผนการจดั การเรยี นรู้ เรื่อง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 26

บตั รกจิ กรรมที่ 3 การทดลองหาความเข้มขน้ ของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบส
โดยใชอ้ ินดิเคเตอร์บอกจุดยตุ ิ

จดุ ประสงค์ของกจิ กรรม

1. ทดลองเพอื่ หาความเขม้ ขน้ ของสารละลายจากการไทเทรตกรด-เบส โดยใชอ้ นิ ดิเคเตอร์
บอกจุดยุติ

2. คำนวณความเข้มขน้ ของสารละลายตวั อย่าง

เวลาท่ีใช้

อภิปรายก่อนทำกิจกรรม 10 นาที
ทำกจิ กรรม 30 นาที

อภิปรายหลังทำกิจกรรม 10 นาที
รวม 50 นาที

วัสดุ อปุ กรณ์ และสารเคมี

รายการ ปริมาณตอ่ กลุ่ม

สารเคมี 30 mL
1. สารละลายตวั อยา่ ง A (HCl 0.08 mol/L) หรอื
100 mL
สารละลายตัวอยา่ ง B (HCl 0.12 mol/L)
2. สารละลายมาตรฐานโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH) ใชร้ ่วมกัน
ใชร้ ว่ มกัน
0.10 mol/L ใชร้ ่วมกัน
3. เมทลิ เรด
4. โบรโมไทมอลบลู 1 อัน
5. ฟนี อล์ฟทาลนี 1 อัน
3 ใบ
วสั ดุและอุปกรณ์ 2 ใบ
1. ปเิ ปตต์ขนาด 10 mL 1 อนั
2. บิวเรตตข์ นาด 50 mL 1 อัน
3. ขวดรูปกรวยขนาด 100 mL 1 ชดุ
4. บีกเกอร์ขนาด 100 mL 1 อนั
5. หลอดหยด 1 ใบ
6. กรวยกรอง
7. ขาตง้ั พร้อมท่ีจบั
8. ลูกยางปเิ ปตต์
9. ขวดนำ้ กลัน่

แผนการจดั การเรียนรู้ เรือ่ ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 27

วธิ ีทดลอง

1. ปเิ ปตตส์ ารละลายตวั อย่าง HCl ใส่ขวดรปู กรวย 3 ขวด ขวดละ 10.00 mL แล้วหยด
อนิ ดเิ คเตอรท์ เี่ ลือกมา 1 ชนดิ จำนวน 2 หยด ลงในแต่ละขวด สังเกตสีของสารละลาย

2. บรรจุ NaOH 0.10 mol/L ในบวิ เรตต์ แล้วทำการไทเทรตจนกระท่งั ถึงจดุ ยตุ ิ บันทึก
ปรมิ าตรของ NaOH ที่ใช้ในแตล่ ะขวด

5. คำนวณปรมิ าตรเฉลย่ี ของ NaOH และความเขม้ ข้นของสารละลายตัวอย่าง HCl

คำถามทา้ ยกิจกรรม
ความเข้มขน้ ของสารละลายตัวอยา่ ง HCl เป็นเท่าใด

แผนการจัดการเรยี นรู้ เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 28

การทดลองท่.ี ..........เรอ่ื ง..............................................................................

วนั ทท่ี ำการทดลอง....................................................................................................................

ชอื่ ผ้ทู ำการทดลอง
1………………………….…………………………………………………..หอ้ ง………………เลขท่ี……………
2………………………………………………………………………………หอ้ ง………………เลขท่ี……………
3………………………………………………………………………………ห้อง………………เลขที่……………
4………………………………………………………………………………ห้อง………………เลขที่……………

1.บทนำ
1.1 ทม่ี าและความสำคัญ
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
1.2 วตั ถุประสงค์
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
1.3 ผลท่คี าดวา่ จะได้รับ
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................

2. การออกแบบและควบคมุ การทดลอง
2.1 ตวั แปรต้น
................................................................................................................................................................
2.2 ตวั แปรตาม
................................................................................................................................................................
2.3 ตวั แปรควบคุม
................................................................................................................................................................

3. สมมติฐาน
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

แผนการจัดการเรียนรู้ เรอื่ ง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 29

4. วัสดอุ ปุ กรณแ์ ละสารเคมี
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

5. ขั้นตอนการทดลอง
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

6. ตารางแสดงผลการทดลอง

จากการทดลองพบวา่ เมอ่ื เรา..............................................................................................................................
ปรากฏว่า.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

7. สรปุ และอภิปรายผลการทดลอง
จากผลการทดลองสรุปไดว้ ่า สมมติฐาน...............................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................
8. ขอ้ เสนอแนะ
.............................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................

แผนการจัดการเรยี นรู้ เร่ือง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 30

แบบทดสอบหลังเรยี น เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส

คำชแ้ี จง จงเลือกคำตอบที่ถกู ต้องทส่ี ุดเพียงขอ้ เดียว แลว้ กาเครื่องหมายกากบาท ()
ลงในกระดาษคำตอบ (จำนวน 10 ขอ้ คะแนนเต็ม 10 คะแนน)

1. กำหนด pH ที่เปล่ียนสขี องอนิ ดิเคเตอร์ A B และ C ดงั นี้

อินดเิ คเตอร์ ช่วง pH ที่เปลย่ี นสี สที เี่ ปลยี่ น

A 8.3 – 10.0 ไมม่ ีสี → ชมพู

B 6.8 – 8.4 เหลือง → แดง

C 3.1 – 4.4 แดง → เหลอื ง

เม่ือหยดอินดิเคเตอร์ B ลงไปไดส้ ีสม้ ถา้ หยดอนิ ดิเคเตอร์ A และ C ลงไปจะได้สตี รงกบั ข้อใด

1. ไมม่ สี ี และ เหลือง ตามลำดับ

2. ไมม่ ีสี และ แดง ตามลำดับ

3. ชมพู และ เหลอื ง ตามลำดับ

4. แดง และ ชมพู ตามลำดับ

2. แบ่งสารละลาย X มาเตมิ อนิ ดเิ คเตอรล์ งไปไดผ้ ลดังนี้

อินดเิ คเตอร์ ช่วง pH ท่ีเปล่ียนสี สีทอ่ี ินดเิ คเตอรเ์ ปลย่ี น สีของสารละลายหลังจาก
เตมิ อนิ ดเิ คเตอร์ 3 หยด

เมทิลเรด 4.2 – 6.3 แดง – เหลอื ง ส้ม
ลิตมัสแดง 5.8 – 8.1 แดง – นำ้ เงนิ ม่วง
ฟีนอลเรด 6.6 – 8.3 เหลอื ง – แดง เหลอื ง
เมทิลออเรนจ์ 3.1 – 4.4 แดง – เหลือง เหลอื ง

โบรโมไทมอลบลู 6.0 – 7.1 เหลือง - น้ำเงิน เหลอื ง

pH สารละลายเป็นเท่าใด

1. 5.8 – 6.3 2. 6.0 – 6.3

3. 5.8 – 6.0 4. 6.0 – 6.1

3. การเลอื กใชอ้ นิ ดเิ คเตอร์ในข้อใดเหมาะสมที่สุดในการไทเทรตสารต่อไปนี้

สาร 1 สาร 2 อินดิเคเตอร์และช่วง pH ทเ่ี ปลีย่ นสี

1. HCl NaHCO3 ฟีนอล์ฟทาลนี 8.3 – 10.0

2. HClO4 NH3 ไทมอลบลู 1.2 – 2.9

3. NH4Cl Ca(OH)2 เมทิลเรด 4.2 – 6.3

4. Na2CO3 NaOH ฟีนอลเรด 6.8 – 8.4

4. ผสมสารละลาย CH3COOH เขม้ ขน้ 0.100 mol/dm3 100 cm3 กับสารละลาย NaOH เข้มขน้

0.100 mol/dm3 20 cm3 สารละลายมี pH เทา่ ใด (Ka = 1.8 x 10-5)

1. 0.25 2. 0.60 3. 4.14 4. 4.74

แผนการจดั การเรยี นรู้ เรื่อง การไทเทรตกรด-เบส หน้า 31

5. ณ จุดสมมูล มีสารละลาย CH3COONa 10 mmol ความเข้มข้น 0.050 mol/dm3 ปริมาตร 200 cm3
สารละลายมี pH เทา่ ใด (Kb = 5.6 x 10-10)

1. 3.28 2. 4.74 3. 5.28 4. 8.72
6. จะต้องเตมิ สารละลาย 0.10 M NaOH ก่ี cm3 ลงในสารละลาย 0.20 M HCl 50.0 cm3 จงึ จะทำให้

สารละลายผสมทีไ่ ด้มี pH 11

1. 151.50 2. 150.0 3. 115.0 4. 104.5
7. ต้องใชส้ ารละลาย 0.10 M NaOH ก่ี cm3 จงึ จะทำปฏกิ ิริยาพอดีกับสารละลาย 0.10 M H2SO4

ปริมารตร 20 cm3

1. 40.0 2. 20.0 3. 10.0 4. 25.0

8. อินดเิ คเตอรใ์ ดตอ่ ไปนเี้ หมาะสมทสี่ ุดในการไทเทรตสารละลาย 0.10 M NH3 25.0 cm3 ด้วยสารละลาย
0.10 M HCl (NH3 มี Kb = 1.8 x 10-5)

ก. ชว่ ง pH ที่อินดิเคเตอร์ A เปล่ยี นสี คอื 3.1 - 4.5

ข. ช่วง pH ทอี่ ินดิเคเตอร์ B เปลี่ยนสี คอื 4.4 - 6.0

ค. ช่วง pH ที่อินดเิ คเตอร์ C เปลยี่ นสี คอื 6.7 - 8.3

ง. ช่วง pH ทอี่ ินดเิ คเตอร์ D เปลี่ยนสี คือ 8.3 - 10.4

1. ก 2. ข 3. ค 4. ง
9. ผสม 0.02 M Ba(OH)2 10.0 cm3 กบั 0.02 M HCl 10.0 cm3 จะได้สารละลายผสมปรมิ าตร 20.0 cm3

ทมี่ ี pH เท่าไร (กำหนดให้ log 2 = 0.301)

1. 12.3 2. 12.0 3. 11.7 4. 7.0

10. ในการไทเทรตสารละลาย Na2CO3 25.0 cm3 ดว้ ย HCl ไดก้ ๊าซ CO2 พบว่า ตอ้ งใหส้ ารละลาย 0.10 M
HCl 20.0 cm3 จึงถึงจุดยตุ ิ ความเขม้ ข้นของ Na2CO3 และปริมาตร CO2 ท่ี STP ทีไ่ ด้จากปฏิกิริยา

มคี ่าตามลำดบั ดังน้ี

1. 0.04 M, 22.4 cm3 2. 0.08 M, 44.8 cm3
3. 0.008 M, 4.48 cm3 4. 0.4 M, 0.224 cm3

เฉลย

1. 1 2. 1 3. 4 4. 3 5. 4
6. 4 7. 1 8. 2 9. 2 10. 1

แผนการจดั การเรียนรู้ เรือ่ ง สารละลายบฟั เฟอร์ หนา้ 1

แผนการจัดการเรยี นรู้ท่ี 8

รายวชิ า เคมี 4 รหสั วิชา ว30224 ระดบั ชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ี่ 5

กลุ่มสาระการเรียนรู้ วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ภาคเรยี นท่ี 2 ปีการศึกษา 2564

หน่วยการเรียนรู้ท่ี 10 กรด-เบส เวลา 30 ชวั่ โมง

เรอ่ื ง สารละลายบัฟเฟอร์ เวลา 3 ชั่วโมง

ผู้สอน นางสาวอมรรัตน์ เวชเตง โรงเรียนกาญจนาภิเษกวทิ ยาลยั สรุ าษฎร์ธานี

แนวคิดสำคญั
สารละลายบัฟเฟอร์ (Buffer solutions) หมายถึง สารละลายที่เมื่อเติมกรดแก่หรือเบสแก่ลงไป

เล็กน้อยทำให้ pH ของสารละลายเปล่ียนแปลงไปน้อยมาก จนถอื ไดว้ า่ pH ไม่เปลย่ี นแปลง
สารละลายบฟั เฟอร์แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ สารละลายบัพเฟอร์กรด คือ สารละลายผสมของกรดออ่ น
กบั เกลือของกรดอ่อนนัน้ (คูเ่ บส) หรอื สารละลายผสมของกรดอ่อนกบั เบสแกโ่ ดยใช้กรดออ่ นมากกวา่ เบสแก่
เพือ่ ใหใ้ นสารละลายมีทงั้ กรดอ่อนกับเกลอื ของกรดออ่ น เชน่ CH3COOH และ CH3COONa สารละลาย
บัฟเฟอร์เบส คือสารละลายผสมของเบสอ่อนกบั เกลอื ของเบสอ่อนนัน้ (คู่กรด) หรือสารละลายผสมของเบส
อ่อนกบั กรดแก่โดยใชเ้ บสออ่ นมากกว่ากรดแก่ เพือ่ ใหใ้ นสารละลายมีทั้งเบสอ่อนกับเกลอื ของเบสอ่อน เชน่
NH3 และ NH4Cl

ผลการเรียนรู้
สาระเคมี
2. เขา้ ใจการเขียนและการดุลสมการเคมี ปรมิ าณสัมพันธใ์ นปฏกิ ิริยาเคมี อัตราการเกิดปฏิกริ ิยาเคมี

สมดุลในปฏิกิรยิ าเคมี สมบตั ิและปฏกิ ริ ิยาของกรด-เบส ปฏิกิริยารีดอกซแ์ ละเซลล์เคมไี ฟฟา้ รวมท้ังการนำ
ความรไู้ ปใช้ประโยชน์

ผลการเรยี นรู้
9. อธิบายสมบัติองค์ประกอบและประโยชนข์ องสารละลายบฟั เฟอร์

จุดประสงค์การเรียนรู้
1) อธบิ ายสมบตั ิและคำนวณองค์ประกอบของสารละลายบัฟเฟอร์
2) สบื ค้นและอภปิ รายประโยชนข์ องสารละลายบฟั เฟอร์

แผนการจัดการเรยี นรู้ เร่อื ง สารละลายบฟั เฟอร์ หน้า 2

สาระการเรียนรู้

ด้านความรู้

1) อธบิ ายสมบัติและคำนวณองค์ประกอบของสารละลายบฟั เฟอร์

2) สืบค้นและอภปิ รายประโยชน์ของสารละลายบฟั เฟอร์

ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการ

1) ทักษะการปฏบิ ตั กิ ารทดลอง/ทักษะกระบวนการกลุ่ม

2) พฤติกรรมการเรยี นรู้รายบุคคล

ด้านคณุ ลักษณะอันพึงประสงค์

 1. รกั ชาติ ศาสน์ กษัตรยิ ์  5. อยู่อย่างพอเพียง

 2. ซือ่ สัตยส์ จุ ริต  6. ม่งุ มั่นในการทำงาน

 3. มวี ินัย  7. รกั ความเป็นไทย

 4. ใฝเ่ รียนรู้  8. มีจติ สาธารณะ

เบญจวถิ กี าญจนา
 1. เทดิ ทูนสถาบัน

 2. กตญั ญู

 3. บคุ ลกิ ดี

 4. มวี นิ ัย

 5. ใหเ้ กียรติ

สมรรถนะสำคญั ของผ้เู รียน
 1. ความสามารถในการสื่อสาร

 2. ความสามารถในการคิด

 3. ความสามารถในการแกป้ ญั หา
 4. ความสามารถในการใช้ทักษะชีวติ

 5. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี

จดุ เน้นส่กู ารพัฒนาผู้เรยี น

ความสามารถและทักษะท่ีจำเป็นในการเรียนรู้ในศตวรรษท่ี 21 (3Rs x 8Cs x 2Ls)
 R1– Reading (อ่ า น อ อ ก )  R2– (W)Riting (เขี ย น ไ ด้ )  R3 – (A)Rithmetics

(คิดเลขเปน็ )
 C1 - Critical Thinking and Problem Solving ( ทักษะด้านการคิดอย่างมีวิจารณญาณและ

ทกั ษะในการแกป้ ัญหา)
 C2 - Creativity and Innovation (ทกั ษะด้านการสร้างสรรค์และนวัตกรรม)
 C3 - Cross-cultural Understanding (ทกั ษะด้านความเข้าใจต่างวัฒนธรรมต่างกระบวนทศั น์)

แผนการจัดการเรียนรู้ เรื่อง สารละลายบัฟเฟอร์ หนา้ 3

 C4 - Collaboration, Teamwork and Leadership ( ทั ก ษ ะ ด้ า น ค ว า ม ร่ ว ม มื อ
การทำงานเปน็ ทีมและภาวะผู้นำ)

 C5 – Communications, Information and Media Literacy (ทั ก ษ ะ ด้ าน ก า ร ส่ื อ ส า ร
สารสนเทศและรูเ้ ทา่ ทนั สอื่ )

 C6 - Computing and ICT Literacy (ทักษะด้านคอมพิวเตอร์ และเทคโนโลยีสารสนเทศและ
การสือ่ สาร)

 C7 - Career and Learning Skills (ทกั ษะอาชีพและทักษะการเรยี นรู้)
 C8 – Compassion (ความมีเมตตากรุณา วนิ ัย คุณธรรม จริยธรรม)

 L1 – Learning (ทักษะการเรียนรู้)  L2 – Leadership (ทกั ษะความเปน็ ผ้นู ำ)

การวดั และประเมินผล

ดา้ นความรู้

ภาระงาน/ วธิ ีการวัด เครื่องมอื เกณฑท์ ีใ่ ช้
ชิ้นงาน

ตอบคำถาม ตรวจคำตอบของคำถามสะท้อน แบบประเมิน ระดับ 4 ดเี ยี่ยม 4 คะแนน
สะทอ้ น ความคดิ ตามตัวช้วี ัดต่อไปนี้ การตอบคำถาม = ทำได้ทกุ ตัวชี้วัด
ความคดิ 1. ความถกู ต้องครอบคลุมสิ่งทไี่ ด้ สะท้อนความคดิ ระดบั 3 ดี 3 คะแนน
เรยี นรู้
2. ความสมเหตุสมผล = ทำได้มาก
3. การตัง้ คำถามที่อยากรู้ ระดับ 2 พอใช้ 2 คะแนน
= ทำได้น้อย
บตั รคำถาม ตรวจบัตรคำถาม ตามตัวช้ีวดั ระดบั 1 ต้องปรบั ปรงุ
แบบทดสอบ ตอ่ ไปน้ี 1 คะแนน
- สารละลายบฟั เฟอร์ = ทำไม่ไดถ้ ึงทำได้นอ้ ยมาก

ตรวจแบบทดสอบ บัตรคำถาม ผา่ นเกณฑ์คะแนน
เรือ่ ง สารละลายบฟั เฟอร์
ไม่น้อยกวา่ รอ้ ยละ 70

แบบทดสอบ ผ่านเกณฑค์ ะแนน
ไม่นอ้ ยกวา่ ร้อยละ 70

ด้านทักษะ/กระบวนการ

ภาระงาน/ วิธีการวัด เคร่ืองมือ เกณฑ์ท่ีใช้
ชิ้นงาน

บัตรกิจกรรม วัดขณะนักเรยี นทำกิจกรรมและ บัตรกจิ กรรม ผา่ นเกณฑค์ ะแนน
สารเปน็ กรด นำเสนอและตรวจบตั รกิจกรรม ตาม ไม่น้อยกว่า ร้อยละ 70
หรือเบส ตวั ชว้ี ัดตอ่ ไปน้ี

- สารละลายบฟั เฟอร์

แผนการจัดการเรียนรู้ เรอ่ื ง สารละลายบฟั เฟอร์ หนา้ 4

ดา้ นคุณลักษณะอันพึงประสงค์

ภาระงาน/ วิธีการวดั เคร่ืองมือ เกณฑท์ ี่ใช้
ช้นิ งาน

- การทำงาน สงั เกตการทำงานกลุ่มตามตัวช้วี ดั แบบประเมนิ ระดบั 3 ดี 3 คะแนน
เปน็ กลุม่ ต่อไปน้ี การทำงาน = ทำได้ทุกตัวช้ีวดั
- พฤติกรรม - ความซ่ือสัตย์ กล่มุ ระดบั 2 ปานกลาง 2 คะแนน
ระหวา่ งเรียน - ความมีวินยั = ทำได้เกนิ ครึ่ง
ระดับ 1 พอใช้ 1 คะแนน
- ความประหยัด = ทำไดน้ อ้ ย
- ความมีเหตุผล ระดับ 0 ปรบั ปรงุ 0 คะแนน
- การรว่ มแสดงความคดิ เหน็ = ทำไมไ่ ดถ้ งึ ทำได้น้อยมาก
- ยอมรบั ฟงั ความคดิ เห็นของผู้อ่ืน
- การทำงานร่วมกบั ผู้อน่ื ไดอ้ ยา่ ง
สรา้ งสรรค์

กจิ กรรมการเรียนรู้ / ภาระงาน
ใชก้ ระบวนการจดั การเรียนร้แู บบสืบเสาะหาความรู้ (5E)

ชัว่ โมงที่ 1
ขั้นท่ี 1 ขั้นสร้างความสนใจ (Engagement)
1.1 ใหน้ ักเรียนดูคลิปวิดีโอ เร่ือง สารละลายบัฟเฟอร์

1.2 ครูให้ความรู้เก่ยี วกับความหมายและประเภทของสารละลายบัฟเฟอร์

1.3 ครูให้ความรู้ว่า สารละลายบัฟเฟอร์แบ่งออกเป็น 2 ประเภท ได้แก่ สารละลายบัพเฟอรก์ รด คือ
สารละลายผสมของกรดอ่อนกับเกลือของกรดอ่อนนั้น(ค่เู บส) หรือสารละลายผสมของกรดอ่อนกับเบสแก่โดย

ใช้กรดอ่อนมากกว่าเบสแก่ เพ่ือให้ในสารละลายมีท้ังกรดอ่อนกับเกลือของกรดอ่อน เช่น CH3COOH และ
CH3COONa สารละลายบัฟเฟอร์เบส คือสารละลายผสมของเบสอ่อนกับเกลือของเบสอ่อนนั้น(คู่กรด) หรือ
สารละลายผสมของเบสอ่อนกับกรดแก่โดยใช้เบสอ่อนมากกว่ากรดแก่ เพ่ือให้ในสารละลายมีท้ังเบสอ่อนกับ

เกลือของเบสอ่อน เชน่ NH3 และ NH4Cl
1.4 ครใู ช้คำถามวา่ นอกจากตวั อย่างขา้ งต้นแลว้ นกั เรยี นรูจ้ ักสารละลายบัฟเฟอร์ชนดิ อื่นอีกหรือไม่

แผนการจัดการเรยี นรู้ เร่อื ง สารละลายบฟั เฟอร์ หนา้ 5
1.5 ครูใหย้ กั ตวั อย่างสารละลายบฟั เฟอรบ์ างชนิด

1.6 ครใู หน้ ักเรียนตอบคำถามตรวจสอบความเขา้ ใจ

ขนั้ ที่ 2 ขนั้ สำรวจและค้นหา (Exploration)
2.1 ครใู ห้นักเรียนทำบัตรคำถาม เร่ือง สารใดเปน็ สารละลายบัฟเฟอร์
2.2 แบง่ นกั เรียนเปน็ กลมุ่ ละ 3-4 คน
2.3 นักเรียนแต่ละกลุ่มรว่ มกันสบื คน้
2.4 นักเรียนแตล่ ะกล่มุ นำเสนอผลการสืบคน้ แต่ละกล่มุ ไดผ้ ลการสืบคน้ เหมือนกนั หรือต่างกันอย่างไร
เพราะเหตใุ ด
2.5 นกั เรียนทั้งหมดร่วมกนั อธบิ ายผลจากการสืบคน้ และลงข้อสรุป
ขั้นท่ี 3 ข้นั อธบิ ายและลงข้อสรปุ (Explanation)
3.1 ครูแจกบัตรกิจกรรม เร่ือง การควบคุม pH ของสารละลายบัฟเฟอร์แล้วให้นักเรียนทำกิจกรรม
และอภิปรายผลการทำกจิ กรรม
3.2 ครูอธิบายการควบคุม pH ของสารละลายบัฟเฟอร์ แล้วให้นักเรียนอภิปรายร่วมกันเพ่ือให้ได้
ข้อสรุปดังน้ี

แผนการจดั การเรียนรู้ เรือ่ ง สารละลายบัฟเฟอร์ หนา้ 6

3.3 นักเรียนท้ังหมดร่วมกันอธบิ ายผลและลงขอ้ สรุป
ขั้นที่ 4 ขน้ั ขยายความรู้ (Elaboration)

4.1 นักเรยี นสบื คน้ ข้อมูลเพิ่มเตมิ ในเร่อื งเกยี่ วกับสารละลายบัฟเฟอร์ในประเด็นตอ่ ไปน้ี
- สารละลายบฟั เฟอร์ควบคมุ pH ได้อยา่ งไร

4.2 นักเรยี นใช้ผลจากการสืบคน้ ข้อมลู เพอื่ อภปิ รายถึงสารละลายบฟั เฟอรใ์ นธรรมชาติ
ข้ันท่ี 5 ข้ันประเมิน (Evaluation)
5.1 ประธานกลุ่มรวบรวมกระดาษคำตอบ แล้วนำไปแลกเปล่ียนกับกลุ่มอื่นเพ่อื แลกเปลี่ยนกนั ตรวจ

เป็นวงเรียงตามหมายเลขกลุ่ม ดังน้ี

กลมุ่ ท่ี 1 กลมุ่ ท่ี 2 กลมุ่ ที่ 3 กล่มุ ที่ 4

กล่มุ ท่ี 8 กล่มุ ที่ 7 กลุ่มท่ี 6 กลุ่มที่ 5

5.2 สมาชิกทุกคนช่วยกันตรวจคำตอบของกลุ่มท่ีแลกเปล่ียนกันตรวจและให้ประธานกลุ่มรวบรวม
ส่งครู พรอ้ มกับเกบ็ เอกสาร ใหเ้ รยี บรอ้ ย

5.3 ครูให้นักเรียนสืบค้นข้อมูลเกี่ยวกับ pH ของสารละลายบัฟเฟอร์ เพื่อเตรียมพร้อมในการเรียน

ชั่วโมงถดั ไป

แผนการจัดการเรยี นรู้ เร่อื ง สารละลายบัฟเฟอร์ หน้า 7
ชว่ั โมงท่ี 2-3
ขน้ั ที่ 1 ขน้ั สรา้ งความสนใจ (Engagement)
1.1 ครูต้งั คำถาม

- การเติมกรดหรือเบสลงในสารละลายบัฟเฟอร์มีผลตอ่ pH อย่างไร
1.2 ครูใหน้ กั เรียนสืบคน้ ขอ้ มลู เกยี่ วกบั pH ของสารละลายบฟั เฟอร์
1.3 ครูใหค้ วามรเู้ กีย่ วกับการคำนวณ pH ของสารละลายบฟั เฟอร์ดงั นี้

1.4 นักเรียนทำแบบฝกึ หัดเก่ียวกบั การคำนวณ pH ของสารละลายบฟั เฟอร์
ขนั้ ที่ 2 ข้นั สำรวจและคน้ หา (Exploration)
2.1 ครูใหน้ กั เรยี นทำบตั รคำถาม เรื่อง pH ของสารละลายบฟั เฟอร์
2.2 แบ่งนกั เรยี นเป็นกลุม่ ละ 3-4 คน
2.3 นักเรยี นแตล่ ะกลุ่มรว่ มกนั สืบคน้
2.4 นกั เรยี นแตล่ ะกลมุ่ นำเสนอผลการสบื ค้น แต่ละกลุ่มไดผ้ ลการสืบคน้ เหมือนกนั หรอื ตา่ งกันอย่างไร
เพราะเหตุใด
2.5 นักเรียนท้ังหมดรว่ มกันอธบิ ายผลจากการสืบคน้ และลงขอ้ สรปุ

แผนการจัดการเรียนรู้ เรอ่ื ง สารละลายบัฟเฟอร์ หนา้ 8

ขั้นที่ 3 ข้ันอธิบายและลงขอ้ สรุป (Explanation)
3.1 ครูให้นักเรียนดูคลิปวิดีโอ เรื่อง การทดลองการเปล่ียนแปลง pH ของน้ำและสารละลายผสม
ระหว่างกรดแอซิตกิ และโซเดยี มแอซีเตต

3.2 ครูแจกบัตรกิจกรรม เร่ือง การทดลองการเปล่ียนแปลง pH ของน้ำและสารละลายผสมระหว่าง
กรดแอซิตกิ และโซเดียมแอซเี ตต แล้วใหน้ ักเรียนทำกิจกรรมและอภิปรายผลการทำกจิ กรรมโดยใช้คำถามทา้ ย
กิจกรรม

กิจกรรม 10.5 การทดลองการเปล่ยี นแปลง pH ของนำ้
และสารละลายผสมระหว่างกรดแอซิติกและโซเดยี มแอซีเตต

จุดประสงค์ของกจิ กรรม

1. ทดลองเพ่อื ศกึ ษาการเปลีย่ นแปลง pH ของนำ้ และสารละลายผสมระหวา่ งกรดแอซีติก
และโซเดียมแอซีเตต

2. เปรยี บเทยี บการเปลี่ยนแปลง pH ของน้ำและสารละลายผสมระหว่างกรดแอซตี ิกและ
โซเดียมแอซีเตต

เวลาที่ใช้

อภิปรายก่อนทำกิจกรรม 5 นาที
ทำกจิ กรรม 10 นาที

อภิปรายหลงั ทำกิจกรรม 10 นาที
รวม 25 นาที

แผนการจดั การเรยี นรู้ เรอ่ื ง สารละลายบฟั เฟอร์ หน้า 9
วัสดุ อปุ กรณ์ และสารเคมี

รายการ ปริมาณต่อกลุ่ม

สารเคมี 4 mL
1. น้ำกลน่ั 2 mL
2. สารละลายกรดแอซีติก (CH3COOH) 0.10 mol/L 2 mL
3. สารละลายโซเดียมแอซเี ตต (CH3COONa) 0.10 mol/L 4 หยด
4. ยนู เิ วอร์ซลั อินดเิ คเตอร์ 2 หยด
5. สารละลายกรดไฮโดรคลอริก (HCl) 01.0 mol/L 2 หยอด
6. สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH) 0.10 mol/L
4 หลอด
วัสดุและอุปกรณ์ 2 อัน
1. หลอดทดลองขนาดเลก็ ใชร้ ว่ มกนั
2. หลอดหยด
3. กระบอกตวงขนาด 10 ml

วิธีทดลอง

1. ใส่สารละลายลงในหลอดทดลอง 4 หลอด ดังน้ี
หลอดที่ 1 และ 2 ใส่น้ำกลนั่ หลอดละ 2 mL
หลอดที่ 3 และ 4 ใส่สารละลายผสมของ CH3COOH 0.10 mol/L ปริมาตร 1 mL และ
CH3COONa 0.10 mol/L ปริมาตร 1 mL ลงไปทสั้ องหลอด
2. หยดยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ลงไปทุกหลอด หลอดละ 1 หยด เขย่าและสังเกตสีของ
สารละลาย แลว้ เปรยี บเทียบกบั แถบสีของยนู ิเวอร์ซลั อินดิเคเตอร์ที่ pH ต่าง ๆ ดังรปู พรอ้ มบนั ทึก pH ในแตล่ ะ
หลอด
3. หยด HCl 0.10 mol/L ลงในหลอดที่ 1 และ 3 หลอดละ 1 หยด บันทึกสีของสารละลาย
และค่า pH ในแตล่ ะลหลอด
4. หยด NaOH 0.10 mol/L ลงในหลอดท่ี 2 และ 4 หลอดละ 1 หยด บันทึกสีของสารละลาย
และคา่ pH ในแต่ละลหลอด

แผนการจัดการเรียนรู้ เรอื่ ง สารละลายบฟั เฟอร์ หน้า 10
ตัวอย่างผลการทดลอง

อภิปรายผลการทดลอง
เมื่อเติม HCl ลงในน้ำพบว่า ค่า pH ลดลงจาก 7 เป็นประมาณ 1-2 แต่เม่ือเติม HCl ลงใน

สารละลายผสมระหว่าง CH3COOH และ CH3COONa พบวา่ ค่า pH ค่อนข้างคงที่ท่ี pH 4
เมื่อเติม NaOH ลงในน้ำพบว่า ค่า pH เพิ่มขึ้นจาก 7 เป็นประมาณ 13 แต่การเติม HCl ลง

ในสารละลายผสมระหวา่ ง CH3COOH และ CH3COONa พบวา่ คา่ pH ค่อนขา้ งคงที่ที่ pH 4
สรปุ ผลการทดลอง

เม่ือมีการเติมกรดหรือเบสลงไปเล็กน้อย pH ของสารละลายผสมระหว่าง CH3COOH และ
CH3COONa เปลีย่ นแปลงน้อยกว่าของนำ้

แผนการจดั การเรยี นรู้ เร่ือง สารละลายบัฟเฟอร์ หนา้ 11
คำถามท้ายกิจกรรม

1. เม่ือเติม HCl คา่ pH ของสารละลายหลอดที่ 1 และ 3 เปลี่ยนแปลงเหมือนหรอื ต่างกัน
อย่างไร

2. เมื่อเติม NaOH ค่า pH ของสารละลายหลอดที่ 2 และ 4 เปลี่ยนแปลงเหมือนหรือ
ต่างกนั อย่างไร

3.3 ครูเชื่อมโยงความรจู้ ากกิจกรรม 10.5 เพอ่ื อธบิ ายเก่ยี วกับสมบัติและองค์ประกอบของสารละลาย
บัฟเฟอร์ โดยใชรปู 10.15 และตาราง 10.5 ตามรายละเอียดในหนงั สือเรียน

3.4 ครูใช้คำถามนำวา่ สารละลายบัฟเฟอร์สามารถควบคมุ pH ไดอ้ ยา่ งไร จากนั้นอธิบายหลกั การใน
การควบคุม pH ของสารละลายบัฟเฟอร์ และอัตราส่วนความเข้มข้นของคู่กรด-เบสท่ีทำให้ได้สารละลาย
บฟั เฟอร์ที่ดี ตามรายละเอียดในหนังสอื เรยี น

3.5 ครูให้นกั เรยี นตอบคำถามตรวจสอบความเข้าใจ หน้า 68
3.6 ครูให้ความรู้เก่ียวกับวธิ ีการเตรยี มสารละลายบฟั เฟอร์ จากปฏกิ ิริยาระหว่างกรดอ่อนและเบสแก่

โดยใชต้ ัวอย่างการทำปฏิกิรยิ าระหว่างสารละลาย CH3COOH กับ NaOH และใช้กราฟการไทเทรตรูป 10.16
ประกอบการอธิบาย ตามรายละเอียดในหนังสอื เรียนและชี้ให้เห็นว่าช่วงที่สารละลายมีสมบัติเป็นสารละลาย
บฟั เฟอรเ์ ปน็ ชว่ งท่อี ย่กู อ่ นจุดสมมูล

3.7 ครูใหน้ กั เรียนตอบคำถามตรวจสอบความเขา้ ใจ หนา้ 69
3.5 นักเรียนท้ังหมดร่วมกนั อธิบายผลและลงข้อสรปุ

ขนั้ ที่ 4 ขัน้ ขยายความรู้ (Elaboration)
4.1 นักเรียนสบื คน้ ข้อมูลเพ่มิ เติมในเร่ืองเกย่ี วกับสารละลายบัฟเฟอร์ในประเด็นตอ่ ไปนี้

- การเปล่ียนแปลง pH ของสารละลายบฟั เฟอรเ์ มอื่ เติมกรดหรือเบสมากเกนิ ไป

4.2 นักเรียนใช้ผลจากการสืบคน้ ขอ้ มลู เพ่อื อภิปรายถงึ สารละลายบัฟเฟอรใ์ นชีวิตประจำวนั
ขนั้ ที่ 5 ขนั้ ประเมนิ (Evaluation)

5.1 ประธานกลุ่มรวบรวมกระดาษคำตอบ แล้วนำไปแลกเปล่ียนกับกลุ่มอื่นเพ่ือแลกเปลี่ยนกันตรวจ
เป็นวงเรียงตามหมายเลขกลมุ่ ดงั น้ี

กลมุ่ ที่ 1 กลุ่มที่ 2 กลมุ่ ที่ 3 กลุ่มที่ 4

กลุ่มท่ี 8 กลมุ่ ที่ 7 กลุม่ ท่ี 6 กลุ่มที่ 5

5.2 สมาชิกทุกคนช่วยกันตรวจคำตอบของกลุ่มที่แลกเปล่ียนกันตรวจและให้ประธานกลุ่มรวบรวม
ส่งครู พรอ้ มกับเกบ็ เอกสาร ให้เรียบร้อย

5.3 นกั เรียนทำแบบทดสอบหลงั เรยี น เรอื่ ง สารละลายบัฟเฟอร์ เวลา 10 นาที
5.4 ตรวจคำตอบแบบทดสอบและสรปุ ผลคะแนนลงในกระดาษคำตอบเพ่ือทราบผลการเรียน

แผนการจัดการเรยี นรู้ เร่ือง สารละลายบฟั เฟอร์ หน้า 12

ส่อื การเรยี นรู้/แหลง่ เรยี นรู้
ส่ือการเรยี นรู้
1. คลปิ วดี โี อ สารละลายบัฟเฟอร์ โดย The LibreTexts libraries
ท่ีมา : https://www.youtube.com/watch?v=g_ZK2ABUjvA
2. คลปิ วดี ีโอ การทดลองการเปลี่ยนแปลง pH ของน้ำและสารละลายผสมระหว่างกรดแอซติ กิ และ
โซเดียมแอซเี ตต โดย Chemistry IPST
ทีม่ า : https://www.youtube.com/watch?v=QyLdcXOV4YM
3. หนงั สือเรียน เคมี เลม่ 4 ของ สสวท.
4. สอ่ื Power point โดย คุณครอู มรรตั น์ เวชเตง
แหลง่ เรียนรู้
1. ห้องอนิ เตอรเ์ นต็
2. ห้องปฏิบัตกิ ารเคมี
3. Google Classroom : หอ้ งเรยี นเคมี ม.5
4. ห้องสมุดโรงเรียนกาญจนาภิเษกวิทยาลัย สรุ าษฎร์ธานี

แผนการจดั การเรียนรู้ เร่ือง สารละลายบฟั เฟอร์ หน้า 13

บัตรคำถามที่ 1 เร่อื ง สารใดเป็นสารละลายบฟั เฟอร์

คำชแี้ จง จงตอบคำถามต่อไปนี้ (5 คะแนน)

1. สารละลายบฟั เฟอร์ หมายถึงอะไร
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
2. สารละลายบัฟเฟอร์มีสมบัตอิ ย่างไร
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
3. สารละลายบัฟเฟอร์ต้องมีองค์ประกอบใดบ้าง
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
4. จงยกตวั อยา่ งสารละลายบฟั เฟอร์ที่เป็นกรดมา 5 ตวั อย่าง
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
5. จงยกตัวอยา่ งสารละลายบัฟเฟอร์ทเ่ี ป็นเบสมา 5 ตวั อย่าง
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

แผนการจัดการเรียนรู้ เรื่อง สารละลายบฟั เฟอร์ หนา้ 14

บตั รคำถามท่ี 2 เรื่อง pH ของสารละลายบัฟเฟอร์

คำชแี้ จง จงตอบคำถามตอ่ ไปน้ี (5 คะแนน)

1. สารละลายผสมระหว่าง HCl 0.10 mol/L และ NaOH 0.10 mol/L มี pH เทา่ ใด
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
2. สารละลายผสมระหวา่ ง CH3COOH 0.10 M กับ CH3COONa 0.10 M มี pH เทา่ ใด
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
3. สารละลายผสมระหวา่ ง NaHCO3 0.010 mol/L และ Na2CO3 0.10 mol/L มี pH เท่าใด
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
4. สารละลายผสมระหว่าง H3PO4 0.50 mol/L และ NaH2PO4 0.50 mol/L มี pH เทา่ ใด
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
5. สารละลายผสมระหวา่ ง NH3 0.10 mol/L ปริมาตร 10 mL และ HCl 0.10 mol/L ปรมิ าตร 10 mL

มี pH เท่าใด
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

แผนการจดั การเรียนรู้ เรอ่ื ง สารละลายบัฟเฟอร์ หนา้ 15

บตั รกิจกรรมที่ 1 เรอื่ ง การควบคมุ pH ของสารละลายบฟั เฟอร์

คำชแี้ จง จงตอบคำถามตอ่ ไปน้ี (5 คะแนน)

1. เมอ่ื เตมิ กรดหรือเบสลงไปมากสารละลายบฟั เฟอร์จะยังสามารถควบคมุ pH ได้หรอื ไม่ เพราะเหตใุ ด
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
2. เมอ่ื เตมิ กรดแก่ลงในสารละลายบฟั เฟอร์ CH3COOH/ CH3COONa H3O+ จากกรดถกู ควบคุมอยา่ งไร

จงเขียนสมการและอธบิ ายปฏิกิรยิ าที่เกิดขน้ึ
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
3. เมอ่ื เติมเบสแก่ลงในสารละลายบฟั เฟอร์ CH3COOH/ CH3COONa OH- จากเบสถูกควบคุมอย่างไร

จงเขยี นสมการและอธิบายปฏิกิริยาท่ีเกดิ ขึน้
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
4. สารละลายผสมระหว่าง CH3COOH 0.10 M กบั CH3COONa 0.10 M
(สมมุตวิ า่ กรด HCl หรอื เบส NaOH ท่เี ตมิ ลงไปไมท่ ำให้ปรมิ าตร ของสารละลายเปล่ยี นแปลง
กำหนดคา่ Kaของ CH3COOH = 1.8 x 10-5)

4.1 ถา้ เติมกรด HCl 0.010 mol ปริมาตร 1.0 ลิตร ลงในสารละลายผสมน้ี สารละลายใหม่
มี pH เท่าใด
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

4.2 ถ้าเติมเบส NaOH 0.010 mol ปรมิ าตร 1.0 ลิตร ลงในสารละลายผสมนแ้ี ทนกรด
สารละลายใหม่มี pH เท่าใด

………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

แผนการจัดการเรยี นรู้ เรอ่ื ง สารละลายบฟั เฟอร์ หน้า 16

บัตรกจิ กรรมท่ี 2 เรอ่ื ง การทดลองการเปลี่ยนแปลง pH ของนำ้
และสารละลายผสมระหวา่ งกรดแอซิติกและโซเดียมแอซเี ตต

จดุ ประสงค์ของกิจกรรม

1. ทดลองเพ่ือศึกษาการเปลย่ี นแปลง pH ของน้ำและสารละลายผสมระหวา่ งกรดแอซีตกิ
และโซเดียมแอซเี ตต

2. เปรียบเทียบการเปล่ียนแปลง pH ของน้ำและสารละลายผสมระหว่างกรดแอซีตกิ และ
โซเดยี มแอซีเตต

เวลาทีใ่ ช้

อภิปรายก่อนทำกิจกรรม 5 นาที
ทำกจิ กรรม 10 นาที
อภิปรายหลังทำกิจกรรม 10 นาที

รวม 25 นาที

วสั ดุ อปุ กรณ์ และสารเคมี

รายการ ปริมาณตอ่ กลุ่ม

สารเคมี 4 mL
1. น้ำกลน่ั 2 mL
2. สารละลายกรดแอซตี กิ (CH3COOH) 0.10 mol/L 2 mL
3. สารละลายโซเดียมแอซเี ตต (CH3COONa) 0.10 mol/L 4 หยด
4. ยนู เิ วอร์ซัลอนิ ดเิ คเตอร์ 2 หยด
5. สารละลายกรดไฮโดรคลอริก (HCl) 01.0 mol/L 2 หยอด
6. สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH) 0.10 mol/L
4 หลอด
วัสดุและอุปกรณ์ 2 อัน
1. หลอดทดลองขนาดเล็ก ใช้รว่ มกัน
2. หลอดหยด
3. กระบอกตวงขนาด 10 ml

แผนการจดั การเรยี นรู้ เรื่อง สารละลายบฟั เฟอร์ หนา้ 17

วิธีทดลอง
1. ใสส่ ารละลายลงในหลอดทดลอง 4 หลอด ดังนี้
หลอดที่ 1 และ 2 ใส่น้ำกล่ันหลอดละ 2 mL
หลอดท่ี 3 และ 4 ใส่สารละลายผสมของ CH3COOH 0.10 mol/L ปริมาตร 1 mL และ

CH3COONa 0.10 mol/L ปรมิ าตร 1 mL ลงไปทัส้ องหลอด
2. หยดยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ลงไปทุกหลอด หลอดละ 1 หยด เขย่าและสังเกตสีของ

สารละลาย แล้วเปรียบเทียบกับแถบสีของยูนิเวอร์ซัลอินดเิ คเตอรท์ ี่ pH ตา่ ง ๆ ดังรปู พร้อมบันทึก pH ในแต่
ละหลอด

3. หยด HCl 0.10 mol/L ลงในหลอดท่ี 1 และ 3 หลอดละ 1 หยด บนั ทึกสขี องสารละลาย
และคา่ pH ในแต่ละลหลอด

4. หยด NaOH 0.10 mol/L ลงในหลอดที่ 2 และ 4 หลอดละ 1 หยด บันทึกสีของ
สารละลายและค่า pH ในแตล่ ะลหลอด

คำถามทา้ ยกิจกรรม
1. เม่ือเติม HCl คา่ pH ของสารละลายหลอดท่ี 1 และ 3 เปล่ียนแปลงเหมือนหรือต่างกัน

อยา่ งไร
2. เมื่อเติม NaOH ค่า pH ของสารละลายหลอดท่ี 2 และ 4 เปล่ียนแปลงเหมือนหรือ

ตา่ งกนั อย่างไร

แผนการจดั การเรยี นรู้ เร่ือง สารละลายบฟั เฟอร์ หนา้ 18

ตรวจสอบความเข้าใจ

1. สารละลายบัฟเฟอร์ CH3COOH/ CH3COONa ควบคุม pH ของสารละลาย เมื่อมีการ
เติมกรดหรือเบสเล็กน้อย ไดอ้ ยา่ งไร พร้อมเขยี นสมการเคมที ่ีเกี่ยวขอ้ ง ประกอบการอธิบาย

2. สารละลายใดตอ่ ไปน้ีควบคมุ pH ได้ดีท่สี ดุ
2.1 สารละลายผสมทม่ี ี HCl 0.50 mol/L และ NaOH 0.50 mol/L
2.2 สารละลายผสมทม่ี ี NaHCO3 0.10 mol/L และ Na2CO3 0.10 mol/L
2.3 สารละลายผสมท่มี ี CH3COONa 0.10 mol/L และ CH3COOH 0.10 mol/L
2.4 สารละลายผสมท่ีมี H3PO4 0.50 mol/L และ NaH2PO4 0.50 mol/L

3. pH ของสารละลายบัฟเฟอร์ NH3/NH4Cl สัมพันธก์ ับค่า pKa ของ NH4+ และอัตราส่วน
ความเขม้ ขน้ ของ NH4+ และ NH3 อยา่ งไร

4. สารละลายผสมคู่ใดตอ่ ไปนีค้ วบคมุ pH ไดด้ ีทสี่ ดุ
4.1 H3PO4 0.10 mol/L ปริมาตร 10 mL และ NaOH 0.10 mol/L ปรมิ าตร 5 mL
4.2 CH3COOH 0.10 mol/L ปรมิ าตร 10 mL และ NaOH 0.10 mol/L ปรมิ าตร 10 mL
4.3 NH3 0.10 mol/L ปริมาตร 10 mL และ HCl 0.10 mol/L ปริมาตร 10 mL
4.4 HCl 0.50 mol/L ปริมาตร 10 mL และ NaOH 0.50 mol/L ปริมาตร 10 mL