รายงานความมั่นคงของมนุษย์ประเทศไทย ปี 2564

รายงานความมั่นคงของมนษุ ย์ประเทศไทย
ปี 2564



ข้อมูลทางบรรณานุกรม

กระทรวงการพัฒนาสงั คมและความม่ันคงของมนุษย์

รายงานความมน่ั คงของมนษุ ย์ประเทศไทย ปี 2564

กรงุ เทพมหานคร สำนกั งานปลดั กระทรวง
ผลติ เมอื่
เอกสารวิชาการ ลำดับท่ี เลม่ ท่ี

จัดทำโดย

กลุ่มการพัฒนามาตรฐานทางสังคม
กองมาตรฐานการพัฒนาสงั คมและความม่ันคงของมนษุ ย์
สำนักงานปลัดกระทรวง
กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์
เลขที่ 34 อาคารซีพที าวเวอร์ 3 อาคารเอ แขวงพญาไท
เขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร 10400
โทร 0 2202 9090 โทรสาร 0 2202 9049



คำนำ

กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ในฐานะที่รับผิดชอบในการพัฒนาสังคม การสร้างความ
เป็นธรรม และความเสมอภาคในสังคม การส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพและความมั่นคงในชีวิต สถาบันครอบครัวและชุมชน
ได้จัดทำรายงานความมั่นคงของมนุษย์ประเทศไทย ปี 2564 เพื่อใช้เป็นเครื่องมือประเมินสถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์
ประเทศไทยภาพรวมระดับประเทศ กลุ่มจังหวดั และจงั หวดั เพ่ือให้จังหวัดได้ทราบสถานการณ์ความมนั่ คงของมนุษย์ของตนเอง
เมื่อเปรียบเทียบกับจังหวัดอื่นๆ ช่วยให้ทราบถึงจุดเด่นและจุดด้อยในแต่ละมิติของจังหวัด และเป็นข้อมูลประกอบการ
พิจารณากำหนดนโยบาย แผนงาน/โครงการของจังหวัด รวมทั้งการบูรณาการระหว่างหน่วยงานในการแก้ไขปัญหาตามสถานการณ์
นำไปสู่การพัฒนาและแกไ้ ขสถานการณข์ องจงั หวดั ได้

รายงาน “ความมั่นคงของมนุษย์ประเทศไทยปี 2564” ได้นำเสนอสถานการณ์ความม่ันคงของมนษุ ย์ จากข้อมลู ปี
2563 ในภาพรวมของประเทศ กลุ่มจังหวัด และจังหวัด ตลอดจนความมั่นคงของมนุษย์ในแต่ละมิติทั้ง 12 มิติ รวมถึง
ผลการประเมินสถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์รายจังหวัด ซึ่งได้จากการประมวลผลจากข้อมูลทุติยภูมิของหน่วยงานต่างๆ
ที่รับผิดชอบ เป็นค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ (Composite Human Security Index : CHSI) ที่แสดงถึงค่ามากหรือน้อย
ของความมั่นคงของมนุษย์ในแต่ละพื้นที่ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ จึงขอขอบคุณหน่วยงานตา่ งๆ
มา ณ โอกาสน้ี และหวงั เปน็ อยา่ งยง่ิ ว่าเอกสารฉบับนจี้ ะเป็นประโยชน์ตอ่ หน่วยงานท่ีเกย่ี วขอ้ ง และผสู้ นใจโดยท่ัวไป

กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมน่ั คงของมนุษย์
2565



สารบญั หนา้

คำนำ (1)
สารบัญ (3)
สารบญั ตาราง (7)
สารบญั แผนภูมิ (8)
สรุปสำหรับผูบ้ ริหาร (9)
บทที่ 1 บทนำ 1
1
1.1 ความเป็นมา 2
1.2 การเตรยี มการจัดทำความมั่นคงของมนุษย์ประเทศไทย ปี 2564 2
1.3 วตั ถปุ ระสงค์ 3
1.4 ขอบเขตการศึกษา 3
1.5 ผลผลติ 3
1.6 ประโยชน์ท่ีคาดว่าจะไดร้ บั 5
บทท่ี 2 แนวคดิ องค์ประกอบดชั นคี วามม่นั คงของมนุษย์ 5
2.1 แนวคิดและองคป์ ระกอบตัวชวี้ ัดความม่นั คงของมนษุ ย์ 6
2.2 มิติ นิยาม และตัวช้ีวัดท่ใี ชป้ ระเมินค่าดัชนคี วามม่นั คงของมนุษย์ ปี 2564 8
2.3 การประมวลผลคา่ ดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ 9
2.4 การประเมินสถานการณ์ความมั่นคงของมนษุ ย์ 10
2.5 การใช้ประโยชน์จากดัชนีความมั่นคงของมนษุ ย์ 10
2.6 ข้อจำกัดในการประมวลค่าดชั นคี วามม่ันคงของมนษุ ย์ ปี 2564 13
บทที่ 3 สถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์ ปี 2564 13
3.1 สถานการณ์ความม่นั คงของมนษุ ยภ์ าพรวมประเทศ 17
3.2 สถานการณ์ความมัน่ คงของมนุษย์ระดับกลมุ่ จงั หวัด 18
20
3.2.1 สถานการณค์ วามมน่ั คงของมนุษย์กรงุ เทพมหานครและปรมิ ณฑล 21
3.2.2 สถานการณ์ความม่ันคงของมนุษย์กลมุ่ ภาคเหนือ 23
3.2.3 สถานการณ์ความมัน่ คงของมนษุ ย์กล่มุ ภาคตะวันออกเฉยี งเหนือ 25
3.2.4 สถานการณ์ความมั่นคงของมนษุ ยก์ ลุ่มภาคกลาง 26
3.2.5 สถานการณ์ความมน่ั คงของมนุษย์กลมุ่ ภาคใต้ 27
3.2.6 สถานการณค์ วามมน่ั คงของมนุษย์กลมุ่ 5 จงั หวดั ชายแดนภาคใต้ 34
3.3 สถานการณค์ วามมั่นคงของมนษุ ย์ภาพรวมระดบั จงั หวดั
3.4 ขอ้ สังเกตและขอ้ เสนอแนะในอนาคต

(3)

บทที่ 4 สถานการณ์ความม่นั คงของมนุษย์ 12 มติ ิ 35
4.1 สถานการณ์ความมน่ั คงของมนุษย์มติ ิท่ีอยู่อาศัย 36
4.2 สถานการณค์ วามมัน่ คงของมนษุ ย์มติ ิสขุ ภาพ 39
4.3 สถานการณ์ความมน่ั คงของมนุษย์มติ อิ าหาร 42
4.4 สถานการณ์ความม่นั คงของมนุษยม์ ติ ิการศึกษา 45
4.5 สถานการณค์ วามมน่ั คงของมนษุ ย์มิติการมีงานทำและรายได้ 48
4.6 สถานการณค์ วามมน่ั คงของมนุษยม์ ิตคิ รอบครัว 51
4.7 สถานการณค์ วามมั่นคงของมนษุ ยม์ ิตชิ มุ ชนและการสนบั สนุนทางสังคม 54
4.8 สถานการณ์ความมั่นคงของมนุษยม์ ติ ศิ าสนาและวัฒนธรรม 57
4.9 สถานการณค์ วามมน่ั คงของมนุษย์มติ ิความปลอดภัยในชวี ติ และทรพั ย์สิน 60
4.10 สถานการณค์ วามมั่นคงของมนุษย์มติ ิสิทธิและความเป็นธรรม 63
4.11 สถานการณค์ วามมั่นคงของมนุษย์มติ ิการเมอื ง 66
4.12 สถานการณ์ความมั่นคงของมนษุ ยม์ ติ ิส่ิงแวดลอ้ ม ทรพั ยากร/พลังงาน 69
73
บทท่ี 5 ความม่ันคงของมนษุ ยร์ ายจังหวัด 73
5.1 กรงุ เทพมหานคร 75
5.2 จงั หวดั กระบี่ 76
5.3 จังหวัดกาญจนบรุ ี 77
5.4 จังหวดั กาฬสินธ์ุ 79
5.5 จังหวดั กำแพงเพชร 80
5.6 จังหวดั ขอนแก่น 81
5.7 จังหวดั จันทบุรี 83
5.8 จังหวดั ฉะเชิงเทรา 84
5.9 จงั หวัดชลบุรี 86
5.10 จงั หวัดชัยนาท 87
5.11 จังหวัดชัยภูมิ 88
5.12 จงั หวดั ชุมพร 90
5.13 จังหวัดเชียงราย 91
5.14 จังหวัดเชียงใหม่ 92
5.15 จงั หวดั ตรงั 94
5.16 จังหวัดตราด 95
5.17 จังหวัดตาก 97
5.18 จังหวดั นครนายก 98
5.19 จงั หวัดนครปฐม 99
5.20 จงั หวัดนครพนม 101
5.21 จังหวดั นครราชสมี า
(4)

5.22 จังหวดั นครศรธี รรมราช 102
5.23 จงั หวัดนครสวรรค์ 103
5.24 จังหวดั นนทบุรี 105
5.25 จังหวดั นราธิวาส 106
5.26 จังหวดั นา่ น 108
5.27 จงั หวัดบงึ กาฬ 109
5.28 จงั หวดั บุรรี มั ย์ 110
5.29 จงั หวดั ปทุมธานี 112
5.30 จังหวัดประจวบคีรขี ันธ์ 113
5.31 จังหวัดปราจีนบรุ ี 114
5.32 จังหวัดปัตตานี 116
5.33 จงั หวดั พระนครศรอี ยธุ ยา 117
5.34 จงั หวดั พะเยา 119
5.35 จังหวดั พงั งา 120
5.36 จงั หวัดพทั ลงุ 121
5.37 จังหวัดพิจติ ร 123
5.38 จังหวัดพษิ ณโุ ลก 124
5.39 จงั หวดั เพชรบุรี 125
5.40 จงั หวัดเพชรบูรณ์ 127
5.41 จงั หวดั แพร่ 128
5.42 จังหวัดภเู กต็ 129
5.43 จังหวดั มหาสารคาม 131
5.44 จังหวดั มกุ ดาหาร 132
5.45 จงั หวัดแมฮ่ อ่ งสอน 134
5.46 จงั หวัดยโสธร 135
5.47 จังหวัดยะลา 136
5.48 จงั หวดั ร้อยเอ็ด 138
5.49 จงั หวัดระนอง 139
5.50 จังหวัดระยอง 141
5.51 จงั หวดั ราชบรุ ี 142
5.52 จงั หวดั ลพบรุ ี 143
5.53 จังหวัดลำปาง 145
5.54 จงั หวัดลำพูน 146
5.55 จงั หวดั เลย 147
5.56 จังหวดั ศรีสะเกษ 149

(5)

5.57 จังหวัดสกลนคร 150
5.58 จังหวดั สงขลา 152
5.59 จังหวดั สตลู 153
5.60 จังหวัดสมทุ รปราการ 154
5.61 จังหวดั สมุทรสงคราม 156
5.62 จงั หวัดสมุทรสาคร 157
5.63 จังหวัดสระแกว้ 158
5.64 จงั หวดั สระบุรี 160
5.65 จังหวดั สิงห์บรุ ี 161
5.66 จังหวดั สโุ ขทัย 162
5.67 จงั หวดั สพุ รรณบรุ ี 164
5.68 จังหวดั สุราษฎรธ์ านี 165
5.69 จังหวัดสรุ นิ ทร์ 166
5.70 จงั หวัดหนองคาย 168
5.71 จังหวัดหนองบัวลำภู 169
5.72 จงั หวัดอ่างทอง 171
5.73 จังหวดั อำนาจเจริญ 172
5.74 จงั หวดั อดุ รธานี 173
5.75 จงั หวัดอุตรดิตถ์ 175
5.76 จงั หวดั อทุ ยั ธานี 176
5.77 จังหวัดอบุ ลราชธานี 177
บทที่ 6 บทสรปุ 179
สถานการณ์ความมน่ั คงของมนษุ ย์ภาพรวมประเทศ 179
สถานการณ์ความมน่ั คงของมนุษยร์ ะดับกลมุ่ จงั หวดั 180
สถานการณค์ วามมั่นคงของมนุษย์ 12 มติ ิ 182
สถานการณค์ วามมั่นคงของมนษุ ยร์ ะดบั จงั หวดั 183
ขอ้ สังเกตและข้อเสนอแนะในอนาคต 184
ภาคผนวก 187
แหล่งทมี่ าขอ้ มูลตวั ชว้ี ดั ความมนั่ คงของมนษุ ย์ ปี 2564 189
คณะท่ีปรกึ ษา ผทู้ รงคณุ วุฒิ และผู้จดั ทำ 203

(6)

สารบญั ตาราง

หนา้

ตารางที่ 1 คา่ ดชั นคี วามม่นั คงของมนุษย์ ปี 2564 รายมิติ รายจงั หวัด 15
ตารางท่ี 2 คา่ ดัชนีความมน่ั คงของมนุษย์ ปี 2564 กลุ่มกรุงเทพมหานครและปรมิ ณฑล (เรียงตามลำดับ) 19
ตารางที่ 3 ค่าดัชนีความมั่นคงของมนษุ ย์ ปี 2564 กลุ่มภาคเหนอื (เรียงตามลำดับ) 21
ตารางท่ี 4 ค่าดชั นคี วามม่นั คงของมนุษย์ ปี 2564 กลุ่มภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ (เรียงตามลำดบั ) 22
ตารางที่ 5 คา่ ดชั นคี วามมั่นคงของมนุษย์ ปี 2564 กลุ่มภาคกลาง (เรียงตามลำดบั ) 24
ตารางที่ 6 ค่าดชั นีความมัน่ คงของมนุษย์ ปี 2564 กลุ่มภาคใต้ (เรยี งตามลำดับ) 26
ตารางท่ี 7 คา่ ดัชนีความมน่ั คงของมนุษย์ ปี 2564 กลุ่ม 5 จังหวัดชายแดนภาคใต้ (เรียงตามลำดับ) 27
ตารางท่ี 8 คา่ ดชั นีความมั่นคงของมนุษย์ ปี 2564 รายจังหวัด เรียงตามลำดบั คา่ CHSI 28
ตารางท่ี 9 จงั หวัดท่มี ีคา่ ดชั นีความมัน่ คงของมนษุ ย์มากที่สุด 10 จังหวดั และน้อยที่สุด 10 จงั หวัด 30
ตารางท่ี 10 การจัดลำดับดชั นคี วามม่ันคงของมนุษย์แต่ละมติ ิ รายจังหวดั ปี 2564 (เรียงตามค่า CHSI) 31
ตารางที่ 11 ประกอบการอธิบายประเด็นขอ้ สังเกตและขอ้ เสนอแนะในอนาคต 34
ตารางที่ 12 ค่าดัชนคี วามมั่นคงของมนุษย์เปรียบเทยี บ 3 ปี จำแนกรายมิติ 35
ตารางท่ี 13 สถานการณค์ วามมน่ั คงของมนุษยม์ ิตทิ ี่อยู่อาศยั ปี 2564 จำแนกรายจังหวัดเรยี งตามค่า CHSI 37
ตารางท่ี 14 สถานการณค์ วามมั่นคงของมนษุ ยม์ ิติสุขภาพ ปี 2564 จำแนกรายจงั หวดั เรยี งตามคา่ CHSI 40
ตารางท่ี 15 สถานการณ์ความมั่นคงของมนษุ ยม์ ิตอิ าหาร ปี 2564 จำแนกรายจงั หวัดเรียงตามค่า CHSI 43
ตารางท่ี 16 สถานการณ์ความมน่ั คงของมนุษยม์ ติ กิ ารศึกษา ปี 2564 จำแนกรายจงั หวดั เรียงตามค่า CHSI 46
ตารางที่ 17 สถานการณค์ วามมั่นคงของมนษุ ยม์ ิติการมีงานทำและรายได้ ปี 2564 49

จำแนกรายจังหวัดเรียงตามค่า CHSI 52
ตารางที่ 18 สถานการณ์ความมั่นคงของมนุษยม์ ิตคิ รอบครัว ปี 2564 จำแนกรายจงั หวัดเรยี งตามค่า CHSI 55
ตารางท่ี 19 สถานการณค์ วามมั่นคงของมนุษย์มิตชิ ุมชนและการสนับสนุนทางสงั คม ปี 2564
57
จำแนกรายจังหวดั เรียงตามค่า CHSI
ตารางที่ 20 สถานการณ์ความมั่นคงของมนุษยม์ ิตศิ าสนาและวัฒนธรรม ปี 2564 จำแนกรายจังหวดั 61

เรยี งตามค่า CHSI 64
ตารางท่ี 21 สถานการณค์ วามมน่ั คงของมนษุ ยม์ ิติความปลอดภัยในชวี ติ และทรพั ย์สนิ ปี 2564
67
จำแนกรายจงั หวดั เรยี งตามคา่ CHSI 70
ตารางท่ี 22 สถานการณค์ วามมน่ั คงของมนษุ ยม์ ิตสิ ทิ ธแิ ละความเปน็ ธรรม ปี 2564 จำแนกรายจงั หวัด

เรียงตามค่า CHSI
ตารางที่ 23 สถานการณ์ความมั่นคงของมนษุ ย์มิตกิ ารเมอื ง ปี 2564 จำแนกรายจงั หวดั เรียงตามคา่ CHSI
ตารางที่ 24 สถานการณค์ วามมนั่ คงของมนษุ ย์มติ ิส่งิ แวดลอ้ ม ทรัพยากร/พลงั งาน ปี 2564

จำแนกรายจังหวดั เรียงตามค่า CHSI

(7)

สารบัญแผนภูมิ

หนา้

แผนภมู ิท่ี 1 ดัชนีความมนั่ คงของมนุษยป์ ระเทศไทยปี 2564 เปรยี บเทยี บปี 2563 จำแนกรายมิติ 14
แผนภูมิท่ี 2 เปรยี บเทยี บคา่ ดัชนีความมน่ั คงของมนษุ ย์ประเทศไทย 3 ปี 17
แผนภมู ิท่ี 3 ค่าดชั นีความมั่นคงของมนุษย์ ปี 2564 กลุ่มจังหวดั 18
แผนภมู ิที่ 4 แสดงค่าดชั นคี วามม่นั คงของมนษุ ย์ ปี 2564 กรงุ เทพมหานครและปริมณฑล จำแนกรายมติ ิ 19
แผนภูมิท่ี 5 แสดงคา่ ดชั นีความมัน่ คงของมนษุ ย์ ปี 2564 กลุ่มภาคเหนือ จำแนกรายมิติ 20
แผนภูมิที่ 6 แสดงคา่ ดชั นคี วามมั่นคงของมนษุ ย์ ปี 2564 กลุ่มภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ จำแนกรายมติ ิ 22
แผนภมู ิท่ี 7 แสดงคา่ ดชั นีความมั่นคงของมนษุ ย์ ปี 2564 กลุ่มภาคกลาง จำแนกรายมิติ 24
แผนภมู ิท่ี 8 แสดงคา่ ดัชนีความมนั่ คงของมนษุ ย์ ปี 2564 กลุ่มภาคใต้ จำแนกรายมติ ิ 25
แผนภมู ทิ ี่ 9 แสดงคา่ ดชั นคี วามมั่นคงของมนุษย์ ปี 2564 กลุ่ม 5 จังหวดั ชายแดนภาคใต้ จำแนกรายมติ ิ 27
แผนภูมิท่ี 10 เปรยี บเทียบ 3 ปี (2562 – 2564) คา่ ดัชนคี วามมัน่ คงของมนุษย์ 36
แผนภูมิท่ี 11 เปรียบเทียบคา่ ดชั นคี วามมน่ั คงของมนุษย์ 3 ปี มิติท่ีอยู่อาศัย 39
แผนภูมิที่ 12 เปรียบเทยี บคา่ ดัชนคี วามมั่นคงของมนุษย์ 3 ปี มิติสขุ ภาพ 42
แผนภูมทิ ี่ 13 เปรยี บเทยี บค่าดชั นคี วามมั่นคงของมนุษย์ 3 ปี มิติอาหาร 45
แผนภูมทิ ี่ 14 เปรียบเทยี บคา่ ดชั นีความมั่นคงของมนุษย์ 3 ปี มิติการศกึ ษา 48
แผนภูมิที่ 15 เปรยี บเทียบคา่ ดัชนคี วามมน่ั คงของมนษุ ย์ 3 ปี มิตกิ ารมงี านทำและรายได้ 51
แผนภมู ิที่ 16 เปรยี บเทยี บค่าดัชนคี วามมั่นคงของมนุษย์ 3 ปี มิติครอบครัว 54
แผนภมู ทิ ี่ 17 เปรียบเทียบค่าดชั นคี วามมน่ั คงของมนุษย์ 3 ปี มิตชิ มุ ชนและการสนับสนนุ ทางสงั คม 57
แผนภมู ทิ ่ี 18 เปรยี บเทยี บค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ 3 ปี มิตศิ าสนาและวัฒนธรรม 60
แผนภมู ิที่ 19 เปรยี บเทียบค่าดชั นีความมัน่ คงของมนษุ ย์ 3 ปี มิติความปลอดภยั ในชีวติ และทรพั ย์สิน 63
แผนภูมิที่ 20 เปรียบเทียบคา่ ดชั นีความมน่ั คงของมนษุ ย์ 3 ปี มิติสิทธแิ ละความเป็นธรรม 66
แผนภูมทิ ี่ 21 เปรียบเทียบคา่ ดชั นคี วามมน่ั คงของมนุษย์ 3 ปี มิตกิ ารเมอื ง 69
แผนภมู ิที่ 22 เปรยี บเทยี บค่าดัชนีความมั่นคงของมนษุ ย์ 3 ปี มิตสิ ิง่ แวดล้อม ทรัพยากร/พลงั งาน 72
แผนภาพที่ 1 คา่ ดัชนีความมน่ั คงของมนุษย์ ปี 2564 รายจงั หวัด 185
แผนภาพที่ 2 จังหวดั ทม่ี คี า่ ดัชนีมากทีส่ ดุ และจังหวัดทมี่ คี า่ ดชั นีนอ้ ยทีส่ ุด 10 ลำดับ 186

(8)

สรปุ สำหรับผูบ้ ริหำร

1. ความเป็นมา
ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561 – 2580) เป็นยุทธศาสตร์ชาติฉบับแรกของประเทศไทยตามรัฐธรรมนูญแห่ง

ราชอาณาจักรไทย ซึ่งจะต้องนำไปสู่การปฏิบัติเพื่อให้ประเทศไทยบรรลุวิสัยทัศน์ “ประเทศไทยมีความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน
เป็นประเทศพัฒนาแล้ว ด้วยการพัฒนาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” หรือเป็นคติพจน์ประจำชาติว่า มั่นคง
มัง่ คงั่ ยัง่ ยนื ทั้งน้ใี นยุทธศาสตรช์ าติ พ.ศ. 2561 – 2580 ไดใ้ หน้ ิยามความหมายไว้ ดังนี้

กระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ ในฐานะหน่วยงานภาครัฐที่รับผิดชอบในการพัฒนาสังคม การ
สร้างความเป็นธรรมและความเสมอภาคในสังคม การส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพและความมั่นคงในชีวิต สถาบัน ครอบครัว
และชุมชน โดยเฉพาะอย่างยิ่งมิติความมั่นคงของมนุษย์ ทั้งนี้การที่มนุษย์จะมีความมั่นคงในชีวิตได้จะต้องได้รับหลักประกัน
ดา้ นสทิ ธิ ความปลอดภัย การสนองตอ่ ความจำเปน็ ข้นั พ้ืนฐาน ตลอดจนสามารถดำรงชีวิตในสังคมได้อย่างมศี กั ดศ์ิ รี และได้รับ
โอกาสอย่างเท่าเทียมกันในการพัฒนาตนเองอย่างเต็มศักยภาพ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ได้
ดำเนินการศึกษา “มาตรฐานความมั่นคงของมนุษย์” มาตั้งแต่ปี 2547 และได้มีการพัฒนามาอย่างต่อเนื่องในปี 2548 ปี
2550 และปี 2554 ตามลำดับ รวมทั้งไดด้ ำเนินการจัดทำเป็น “รายงานความม่ันคงของมนุษย์ประเทศไทย” มาตั้งแต่ปี 2548
เป็นตน้ มา

ในการนี้ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ได้จัดทำ “รายงานความมั่นคงของ มนุษย์ประเทศ
ไทย ปี 2564” ขึ้น ภายใต้กรอบมาตรฐานและตัวชี้วัดความมั่นคงของมนุษย์ 12 มิติ 40 ตัวชี้วัด เพื่อประเมิน สถานการณ์
ความมั่นคงของมนุษย์ในภาพรวมระดับประเทศ กลุ่มจังหวัด และจังหวัด สำหรับใช้เป็นเครื่องมือสำคัญในการ ติดตาม และ
ประเมินผลการพัฒนาด้านต่างๆ ในภาพรวมของประเทศไทย เพ่ือให้เกิดประโยชน์ต่อการพัฒนาสังคมและสร้าง ความมั่นคง
ของมนุษยไ์ ด้อยา่ งมีประสทิ ธิภาพ

วัตถุประสงค์ การจัดทำรายงานความมั่นคงของมนุษย์ ปี 2564 เพื่อใช้เป็นเครื่องมือประเมินสถานการณ์ความ
มน่ั คงของมนษุ ยป์ ระเทศไทย ภาพรวมประเทศ กลุม่ จังหวดั และจงั หวัด โดยให้จงั หวดั ต่างๆ รับทราบถึงลำดบั ความม่ันคงของ
มนุษย์ และนำไปใช้ประโยชน์ในด้านข้อมูลประกอบการพิจารณากำหนดเป็นนโยบาย แผนงาน/โครงการ ของหน่วยงาน และ
จังหวดั ต่างๆ

ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ คือ หน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องได้รับทราบสถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์ใน
ระดับประเทศ ภาค และจังหวัด ทราบถึงจุดแข็ง จุดอ่อนของมิติต่างๆ เพื่อนำไปสู่การจัดเก็บข้อมูลเชิงลึก ค้นหาสาเหตุของ
จุดอ่อน และนำไปสู่การจัดทำนโยบาย แผนงาน/โครงการ หรือการบูรณาการกันระหว่างหน่วยงานในการแก้ไขปัญหาตาม
สถานการณ์

2. แนวคิดและองคป์ ระกอบตัวชว้ี ัดความม่ันคงของมนษุ ย์
ดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ (Human Security Index) เป็นแนวคิดเกี่ยวกับความมั่นคงของมนุษย์ ในเบื้องต้นเน้น

แนวทางตามโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (United Nations Development Programme – UNDP) ที่กำหนด
องค์ประกอบความมั่นคงของมนุษย์ไว้เดิม 7 มิติ ได้แก่ ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ความมั่นคงทางอาหาร ความมั่นคงทาง
สุขภาพ ความมั่นคงด้านสิ่งแวดล้อม ความมั่นคงส่วนบุคคล ความมั่นคงของชุมชน และความมั่นคงทางการเมือง ต่อมา
กระทรวงฯ ได้ทำการศึกษาดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ เพื่อให้สอดคล้องเหมาะสมกับบริบทของสังคมไทย โดยพิจารณาทั้งใน
มิติคุณภาพชีวิตและมิติภัยคุกคาม และกำหนดตัวชี้วัดที่ครอบคลุมทั้งด้านความรอดพ้นจากความต้องการ (Freedom from

(9) สรปุ สำหรับผ้บู รหิ าร

want) มีโอกาสที่เท่าเทียม (Equal opportunities) และความรอดพ้นจากความกลัว (Freedom from fear) แต่การจัดเก็บ
ข้อมูลมีข้อจำกัดในตัวชี้วัดบางตัวหาข้อมูลไม่ได้ จึงจำเป็นต้องนำตัวชี้วัดอื่นที่มีข้อมูลมาทดแทน และเพื่อให้สอดคล้องกับทิศ
ทางการพัฒนาประเทศและบริบทของสังคมไทย จึงมีการศึกษาและพัฒนามาตรฐานความมั่นคงของมนุษย์ตั้งแต่ปี พ.ศ.2547
อกี ท้ังมตขิ องคณะรฐั มนตรี เมอื่ วนั ที่ 18 ธันวาคม 2550 ลงมติประเด็นหน่งึ วา่ “นอกเหนอื จากตัวช้ีวัดท่ีได้นำมาดำเนินการใน
ครั้งนี้แล้ว กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ควรพิจารณากำหนดตัวชี้วัดอื่นๆ ให้สอดคล้องเหมาะสมกับ
สภาพแวดล้อมและบริบทของประเทศไทยเองเพิ่มขึ้นด้วย เนื่องจากตัวชี้วัดบางตัวอาจไม่สามารถสะท้อนข้อเท็จจริงของ
สังคมไทย และอาจมจี ำนวนตัวช้วี ดั ท่ีนอ้ ยเกนิ ไป เชน่ ตัวชวี้ ดั ดา้ นสงั คมและวัฒนธรรม สิทธแิ ละความเป็นธรรม เป็นต้น”

สำหรบั ตัวช้ีวัดทีใ่ ชค้ ำนวณคา่ ดชั นคี วามม่ันคงของมนษุ ย์ ปี 2564 ประกอบดว้ ย 12 มติ ิ 40 ตวั ชีว้ ดั ประกอบด้วย

มิติ นยิ าม ตวั ชว้ี ัด
1. ที่อย่อู าศัย การมีที่อยู่อาศัยและสิทธิในการถือครองที่ 1. ความหนาแน่นของประชากรต่อพื้นที่ 1
2. สขุ ภาพ ถูกต้องตามกฎหมาย มีการจัดระบบ
สาธารณูปโภคให้แก่สมาชิกใช้ร่วมกันได้อย่าง ตร.กม.
3. อาหาร พอเพียง มีความคงทนถาวร สภาพแวดล้อม 2. อัตราการถอื ครองทอ่ี ยู่อาศยั
4. การศึกษา เปน็ สดั ส่วน ถูกสุขลักษณะ และปลอดภัย 3. ร้อยละของที่อยู่อาศัยที่มีสภาพคงทน
5. การมีงานทำและรายได้ การมีสุขภาพอนามัยที่ดี มีหลักประกันด้าน
6. ครอบครวั สุขภาพที่เหมาะสม เข้าถึงบริการทางสุขภาพ ถาวร
ได้ พฤติกรรมการดำเนินชีวิตมีความเสี่ยงต่อ 4. อัตราเตยี งต่อประชากร 100,000 คน
การเจ็บป่วยต่อร่างกาย จิตใจน้อยและมีการ 5. อัตราบุคลากรทางการแพทย์ต่อประชากร
เสริมสร้างสุขภาพให้สามารถดำรงอยู่ได้อย่าง
ปกติสุข 100,000 คน
6. อัตราผู้ป่วยทางสุขภาพจิตต่อประชากร
การได้รับประทานอาหารปลอดภัย มีความรู้
และพฤติกรรมในการเลือกรับประทานอาหาร 100,000 คน
ทถ่ี ูกต้อง ไม่กอ่ ให้เกิดโรคทร่ี ุนแรง 7. อัตราการเจบ็ ปว่ ยด้วยโรคสำคัญ 5 โรคต่อ

การได้รับการศึกษาทั้งในระบบหรือนอกระบบ ประชากร 100,000 คน
อย่างน้อยไม่ต่ำกว่าภาคบังคับ ตลอดจน 8. อัตราการเข้าถึงบริการของผู้ป่วยต่อ
การศึกษาต่อในระดับที่สูงขึ้นไป สามารถใช้
ความรู้ ความสามารถในการประกอบอาชีพ ประชากร 100,000 คน
การรับรู้ข้อมูลข่าวสารจากสื่อ และการพัฒนา 9. ร้อยละของผู้ป่วยอาหารเป็นพิษต่อ
ตนเองอยา่ งต่อเน่อื ง
การได้งานทำที่ก่อให้เกิดรายได้ เพียงพอต่อ ประชากร 100,000 คน
รายรับ รายจ่าย ไม่ก่อหนี้สินที่ไม่มีคุณค่าต่อ 10. ร้อยละของร้านอาหารและแผงลอยที่ได้
ตนเองและครอบครัว มีการออมที่เพียงพอต่อ
การดำเนินชีวิต มีความพึงพอใจต่อรายได้ งาน CFGT (Clean Food Good Taste)
ที่ทำ ตลอดจนการมีวันหยุดพักผ่อนจากการ 11. รอ้ ยละของตลาดสดน่าซ้ือ
ทำงาน 12. อตั รานักเรียนต่อหอ้ งเรียน
การที่สมาชิกในครอบครัวรู้บทบาทหน้าที่ของ
ตนเอง มีความสัมพันธ์ที่ดี มีความรับผิดชอบ 13. อตั รานกั เรียนต่อครู

14. อตั ราการมคี อมพวิ เตอรต์ อ่ ครัวเรอื น

15. อตั ราการมงี านทำ
16. อัตราการว่างงาน
17. รายไดเ้ ฉล่ยี ต่อครัวเรือน
18. ค่าใชจ้ ่ายเฉลี่ยต่อครวั เรือน
19. จำนวนหน้สี นิ เฉลี่ยต่อครวั เรอื น

20. อัตราการจดทะเบียนหย่าต่อ 1,000
ครัวเรือน

(10)

มติ ิ นิยาม ตวั ชว้ี ดั
7. ชมุ ชนและการสนบั สนนุ ทางสังคม สามารถช่วยเหลือซึ่งกันและกัน ไม่ก่อให้เกิด 21. ร้อยละความเขม้ แข็งของครอบครวั
ความขัดแยง้ ทรี่ นุ แรง
8. ศาสนาและวฒั นธรรม 22. ความรุนแรงในครอบครัวต่อ 1,000
9. ความปลอดภัยในชีวติ และทรพั ย์สนิ การมีโครงสร้างของชุมชนที่ชัดเจน เข้มแข็ง ครวั เรือน
10. สิทธิและความเปน็ ธรรม สมาชิกในชุมชนมีทุนทางสังคมที่ใช้ประโยชน์
และสนับสนุนทางสังคม มีการช่วยเหลือ 23. อตั ราผู้ทำประกันชวี ติ ต่อประชากร
11. การเมอื ง เกื้อกูลซึ่งกันและกัน รวมถึงการมีส่วนร่วมใน
12. สงิ่ แวดลอ้ ม ทรัพยากร/พลงั งาน กิจกรรมทางสังคม ชุมชน มีความสงบสุขและ 24. อัตราผู้ทำประกันสังคมต่อกำลังแรงงาน
ปลอดภยั รวม

การทมี่ กี จิ กรรมทางศาสนาและวัฒนธรรม การ 25. อัตราการฆ่าตัวตายและทำร้ายตนเองต่อ
อนุรักษ์ และส่งเสริมให้เห็นคุณค่า รวมถึงการ ประชากร 100,000 คน
สบื ทอดภูมิปัญญาใหค้ งอยูอ่ ย่างยัง่ ยนื
26. อัตราผู้ถือกรมธรรม์ประกันอุบัติเหตุส่วน
การมีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน มีวิถี บุคคลต่อประชากร
ชีวิต และดำรงชีวิตที่ปกติสุข ไม่ได้รับความ
เดือดร้อนหรือผลกระทบจากภยั ทางสังคม 27. จำนวนศาสนสถานทุกประเภทต่อ
ประชากร 100,000 คน
การได้รับความเสมอภาค เท่าเทียม และความ
เป็นธรรมตามสทิ ธิทางกฎหมาย ไม่สร้างความ 28. คนอายุ 6 ปีขึ้นไปทุกคนปฏิบัติกิจกรรม
เดือนร้อนต่อตนเอง สามารถใช้สิทธิของตนเอง ทางศาสนาอยา่ งนอ้ ยสปั ดาห์ละ 1 ครัง้
อย่างถูกต้องตามสถานภาพ บทบาทและ
โอกาส 29. จำนวนฐานความผิดคดีอาญา 4 กลุ่มต่อ
ประชากร 100,000 คน
การมีส่วนร่วมทางการเมืองในรูปแบบต่างๆ
อย่างสม่ำเสมอ ได้รับการปฏิบัติตามระบอบ 30. อัตราการเสียชีวิตด้วยอุบัติเหตุต่อ
ประชาธิปไตยภายใตห้ ลกั ธรรมาภบิ าล ประชากร 100,000 คน

การดำรงชีวิตที่ปลอดภัยจากภัยธรรมชาติและ 31. จำนวนคดีในศาลปกครองต่อประชากร
สิ่งแวดล้อม การใช้ทรัพยากรที่คุ้มค่า การมี 100,000 คน
กิจกรรมอนุรักษ์ค้นหาทรัพยากร สิ่งแวดล้อม
และพลงั งานทดแทน 32. จำนวนเรื่องร้องเรียนจากประชาชนผ่าน
ศูนย์บริการประชาชนต่อประชากร
100,000 คน

33. ร้อยละของเรื่องที่ได้ข้อยุติตามข้อ
ร้องเรียนผา่ นศูนยบ์ ริการประชาชน

34. อัตราการมาใช้สิทธิลงคะแนนเลือกตั้ง
ส.ส.เปน็ การทว่ั ไป

35. อัตราการมาใช้สิทธิออกเสียงประชามติ
ร่างรัฐธรรมนญู เมือ่ 7 ส.ค. 2559

36. ร้อยละของพ้นื ท่ปี ่าต่อพื้นท่จี งั หวดั

37. อัตราการผลิตติดตั้งไฟฟ้าจากพลังงาน
ทดแทนตอ่ 1,000 ครัวเรอื น

38. อัตราปริมาณการจำหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิง
ตอ่ 1,000 ครัวเรือน

39. อตั ราปัญหามลพษิ ทไี่ ด้รบั การรอ้ งเรียนต่อ
ประชากร 100,000 คน

40. อัตราปริมาณขยะมูลฝอย (ตันต่อวัน)ต่อ
1,000 ครัวเรือน

(11) สรุปสำหรับผบู้ รหิ าร

3. การประมวลผลคา่ ดชั นคี วามม่ันคงของมนษุ ย์

โดยการนำข้อมูลทุติยภูมิ ที่หน่วยงานผู้รับผิดชอบมีการจัดเก็บและเผยแพร่แล้ว มาประมวลผลค่า ดัชนีความมั่นคง
ของมนุษย์ (Composite Human Security Index : CHSI) หมายถึง ค่าสัมประสิทธิ์ที่ได้จากการประมวลผลข้อมูลตัวชี้วัด
ความม่ันคงของมนษุ ย์ ท่ีแสดงถงึ ระดบั ความมากน้อยของความมั่นคงของมนุษย์โดยรวมหรือในแต่ละมิติ เป็นการเปรียบเทียบ
โดยอิงกลุ่ม เพื่อสามารถสะท้อนสถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์ได้ในระดับหนึ่ง และสามารถเปรียบเทียบค่าดั ชนีความ
มั่นคงของมนุษย์ในภาพรวม และรายมิติ ทั้งในระดับประเทศ กลุ่มจังหวัด และจังหวัด เพื่อให้ทราบสถานะของจังหวัดเม่ือ
เปรยี บเทยี บกบั ค่าเฉลี่ยของประเทศ หรอื ในชว่ งเวลาทีผ่ ่านมา

3.1 วิธีการคำนวณค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ (CHSI) ปี 2564 การประมวลผลไม่มีการถ่วงน้ำหนักทั้งใน
ระดบั มติ ิ ตัวชีว้ ดั ในแตล่ ะมิติ โดยใช้สูตรการคำนวณค่าดัชนีความมนั่ คงของมนษุ ย์ ดังนี้

สตู รการคำนวณค่าดัชนีความม่นั คงของมนษุ ย์

CHSI = Composite Human Security Index หรือดัชนคี วามม่ันคงของมนุษย์
ZT = ผลรวมของคา่ มาตรฐานจากตวั ชวี้ ดั ทั้งหมดที่ใช้ในการประเมนิ
ซึ่งอาจมีคา่ เป็น ลบ หรอื บวก ก็ได้ (The Total Z Score)
MZ = คา่ สูงสดุ ของผลรวมค่ามาตรฐานที่ไมค่ ำนงึ ถึงเคร่อื งหมาย
(Absolute Value of the Maximum Total Z Score)
f2 = ความถี่ของบุคคลหรือพนื้ ที่ทไ่ี ดค้ ่าคะแนนมาตรฐานรวมเปน็ บวก
f1 = ความถี่ของบคุ คลหรอื พน้ื ทที่ ีไ่ ดค้ า่ คะแนนมาตรฐานรวมเป็นลบ

 = การประมวลผลที่ไม่คำนึงถงึ เครอื่ งหมาย

ทั้งนี้ ค่า CHSI ที่คำนวณได้มคี า่ อยู่ระหว่าง 0 ถึง 100 ค่าที่ใกล้ 100 แสดงถึง ความมั่นคงของมนุษยส์ งู ขณะที่คา่
ซึ่งใกล้ 0 แสดงถึง ความมั่นคงของมนุษย์ต่ำ ค่า CHSI จะใช้แสดงถึงระดับความมั่นคงของมนุษย์ระดับพื้นที่ว่ามีมากน้อย
เพยี งใด และเปรียบเทียบกับคา่ เฉล่ยี ในภาพรวมระดบั ประเทศ หรอื ในแต่ละมติ ิด้วย

ข้อมูลที่นำมาประมวลผลตามตัวชี้วัด เป็นข้อมูลทุติยภูมิที่รวบรวมจากหน่วยงานต่างๆ ในปี 2563 และตัวชี้วัดที่
นำมาวเิ คราะหม์ ีทั้งตัวชี้วัดเชงิ บวก และตวั ชว้ี ัดเชิงลบ ซึ่งหมายความวา่ ถ้าเป็นตวั ชี้วดั เชงิ บวก คอื ย่งิ มคี ่าสงู จะนบั ว่าเป็นผลดี
เชน่ อตั ราการถือครองที่อยอู่ าศัย การประมวลผลจะใชข้ อ้ มูลตามตวั ช้ีวัดนน้ั ๆ สว่ นตวั ชว้ี ดั เชิงลบ คือ หากมีคา่ สงู จะนับว่าเป็น
ผลท่ีไม่ดี เช่น อตั ราผปู้ ่วยทางสุขภาพจติ ต่อประชากร 100,000 คน

วิธีการ โดยนำค่าดัชนีของแต่ละมิติ แต่ละตัวชี้วัด มาประมวลผลด้วยสูตรการคำนวณดังกล่าว โดยใช้โปรแกรม
สำเรจ็ รูป Excel ทไ่ี ดต้ ั้งคา่ ตามสตู รการคำนวณไวแ้ ลว้ ทงั้ น้ี ข้อมลู ทีน่ ำมาประมวลผลตามตวั ชี้วัด เป็นข้อมูลทตุ ยิ ภูมิท่ีรวบรวม
จากหน่วยงานตา่ งๆ ในปี 2563 และตวั ช้ีวดั ทนี่ ำมาวเิ คราะหม์ ีทั้งตัวช้วี ดั เชิงบวก และตวั ชี้วัดเชิงลบ

ดังนั้น กรณีที่เป็นข้อมูลเชิงบวก จะนำค่าของตัวชี้วัดนั้นมาคำนวณ แต่หากเป็นข้อมูลเชิงลบ จะต้องกำหนดให้ค่า
ของตัวชว้ี ดั นัน้ เป็นลบ ด้วยการคูณด้วย -1 แล้วจงึ นำค่าไปประมวลตามสตู ร

(12)

เมือ่ นำขอ้ มูลแต่ละตัวช้วี ัดเข้าสูตรแล้วจะไดค้ ่าดัชนีความมัน่ คงของมนุษย์ (Composite Human Security Index :
CHSI) ของจงั หวัดในแต่ละมิตทิ ้งั 12 มติ ิ แลว้ นำคา่ CHSI ของทกุ จังหวัดแตล่ ะมิติ เพื่อหาค่าต่างๆ ดงั น้ี

1. ค่า CHSI ภาพรวมประเทศ = ผลรวมของค่า CHSI ทกุ จงั หวดั
จำนวนจังหวัด (77 จงั หวดั )
2. คา่ CHSI จังหวดั = ผลรวมเฉพาะค่า ZT ทงั้ 12 มติ เิ ข้าสูตร CHSI

3. คา่ CHSI กล่มุ จังหวัด = ผลรวมของคา่ CHSI กลุ่มจังหวดั
4. คา่ CHSI เฉลี่ยแตล่ ะมติ ิ = จำนวนจงั หวัด (กลุ่มจงั หวัด)

ผลรวมของค่า CHSI แตล่ ะมติ ทิ ุกจงั หวัด
จำนวนจังหวัด (77 จังหวัด)

3.2 ข้อมูลที่ใช้ในการคำนวณค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ ปี 2564 เป็นข้อมูลทุติยภูมิตามตัวชี้วัด 40 ตัว ที่มี
ข้อมูลระดับจังหวัดครบทุกจังหวัด (77 จังหวัด) โดยเป็นข้อมูลในปี 2563 จำนวน 34 ตัวชี้วัด เป็นข้อมูลในปี 2562 จำนวน 3
ตัวชี้วัด ได้แก่ อัตราการเจ็บป่วยด้วยโรคสำคัญ 5 โรค ต่อประชากร 100,000 คน อัตรานักเรียนต่อห้องเรียน และอัตราการ
มาใชส้ ทิ ธลิ งคะแนนเลือกตง้ั ส.ส. เป็นการทัว่ ไป เปน็ ข้อมูลปี 2561 จำนวน 2 ตวั ชี้วัด คอื ร้อยละของร้านอาหารและแผงลอย
CFGT (Clean Food Good Taste) และร้อยละของตลาดน่าซื้อ และเป็นข้อมูลปี 2559 จำนวน 1 ตัวชี้วัด คือ อัตราการมา
ใชส้ ิทธิออกเสียงประชามติรา่ งรัฐธรรมนูญ เม่อื 7 ส.ค. 2559

4. การประเมินสถานการณ์ความม่ันคงของมนษุ ย์ ปี 2564 (ระดบั ประเทศ กลุ่มจังหวัด และจงั หวัด)
4.1 สถานการณ์ความมัน่ คงของมนษุ ย์ระดบั ประเทศ (ตามตารางที่ 1 และแผนภมู ทิ ี่ 1)
ดชั นคี วามม่ันคงของมนุษย์ ปี 2564 จากองคป์ ระกอบ 12 มิติ 40 ตัวชว้ี ดั ภาพรวมระดบั ประเทศ (กรุงเทพมหานคร

และ 76 จังหวดั ) มีคา่ ดชั นีความมัน่ คงของมนษุ ย์ 69.74
ซึ่งมิติที่มีค่าดัชนีสูงสุด คือ มิติชุมชนและการสนับสนุนทางสังคม 70.48 มิติศาสนาและวัฒนธรรม 70.38 และมิติ

สขุ ภาพ 70.32
ส่วนมิติที่มีค่าดัชนีต่ำสุด คือ มิติการศึกษา 69.89 มิติการมีงานทำและรายได้ 69.89 มิติครอบครัว 69.59 และมิติ

สิง่ แวดล้อมทรัพยากร/พลังงาน 69.57 ตามลำดบั
เมื่อเปรียบเทียบค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ปีผ่านมา พบว่า ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ มีค่า เพิ่มขึ้น (+0.14)

ดงั นี้ ปี 2563 = 69.60 และปี 2564 = 69.74
4.2 สถานการณค์ วามมนั่ คงของมนุษย์ระดบั กลุ่มจังหวดั (ตามตารางที่ 2-7 และแผนภมู ิที่ 3)
การประเมินสถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์ ปี 2564 ได้ประเมินค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ในระดับกลุ่ม

จงั หวัด โดยแบ่งเปน็ 6 กลุม่ จังหวัด ไดแ้ ก่
4.2.1 กลุ่มกรุงเทพมหานครและปริมณฑล จำนวน 6 จังหวัด ได้แก่ กรุงเทพมหานคร นครปฐม นนทบุรี ปทุมธานี

สมุทรปราการ และสมทุ รสาคร
4.2.2 กลุ่มภาคเหนือ จำนวน 17 จังหวัด ได้แก่ กำแพงเพชร เชียงราย เชียงใหม่ ตาก นครสวรรค์ น่าน พะเยา

พิจติ ร พิษณโุ ลก เพชรบูรณ์ แพร่ แมฮ่ อ่ งสอน ลำปาง ลำพูน สโุ ขทัย อตุ รดิตถ์ และอุทัยธานี

(13) สรุปสำหรับผูบ้ รหิ าร

4.2.3 กลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จำนวน 20 จังหวัด ได้แก่ กาฬสินธุ์ ขอนแก่น ชัยภูมิ นครพนม นครราชสีมา
บึงกาฬ บุรีรัมย์ มหาสารคาม มุกดาหาร ยโสธร ร้อยเอ็ด เลย ศรีสะเกษ สกลนคร สุรินทร์ หนองคาย หนองบัวลำภู
อำนาจเจรญิ อุดรธานี และอบุ ลราชธานี

4.2.4 กลุ่มภาคกลาง จำนวน 20 จังหวัด ได้แก่ กาญจนบุรี จันทบุรี ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ชัยนาท ตราด นครนายก
ประจวบคีรีขันธ์ ปราจีนบุรี พระนครศรีอยุธยา เพชรบุรี ระยอง ราชบุรี ลพบุรี สมุทรสงคราม สระแก้ว สระบุรี สิงห์บุรี
สพุ รรณบุรี และอ่างทอง

4.2.5 กลุ่มภาคใต้ จำนวน 9 จังหวัด ได้แก่ กระบี่ ชุมพร ตรัง นครศรีธรรมราช พังงา พัทลุง ภูเก็ต ระนอง และสุ
ราษฎร์ธานี

4.2.6 กล่มุ 5 จังหวัดชายแดนภาคใต้ จำนวน 5 จงั หวัด ไดแ้ ก่ นราธวิ าส ปตั ตานี ยะลา สงขลา และสตูล
เป็นการประมวลผลจากค่าดัชนีของแต่ละจังหวัดในกลุ่มจังหวัด พบว่า กลุ่มจังหวัดที่มีค่าดัชนีมากที่สุดเรียงลำดับ
ดังนี้ กลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (69.10) กลุ่มภาคใต้ (68.09) กลุ่มภาคกลาง (67.85) กรุงเทพมหานครและปริมณฑล
(67.72) กล่มุ 5 จังหวดั ชายแดนภาคใต้ (67.50) และกลุ่มภาคเหนือ (66.61) ตามลำดับ โดยมสี ถานการณ์ในพ้ืนท่ีกลุ่มจังหวัด
ดงั น้ี
กรุงเทพมหานครและปริมณฑล มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ 65.38 อยู่ในลำดับที่ 4 ของกลุ่มจังหวัด เม่ือ
พิจารณาถึงมิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มากที่สุด 3 ลำดับแรก ได้แก่ มิติศาสนาและวัฒนธรรม มิติการเมือง และมิติ
ครอบครัว ในขณะที่มิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์น้อยที่สุด 3 ลำดับสุดท้าย ได้แก่ มิติสิ่งแวดล้อมทรัพยากร/พลังงาน
มิติการมีงานทำและรายได้ และมิติสิทธิและความเป็นธรรม หากพิจารณาจังหวัดที่มีค่าดัชนีความมัน่ คงของมนุษย์มากที่สุดใน
กลุ่มน้ี ไดแ้ ก่ จังหวดั นครปฐม และจังหวัดทนี่ ้อยท่สี ุด ได้แก่ กรุงเทพมหานคร
กลุ่มภาคเหนือ มีค่าดชั นคี วามมั่นคงของมนุษย์ 66.61 อยู่ในลำดับสุดท้ายของกลุ่มจงั หวัด เมื่อพิจารณาถึงมิติที่มีค่า
ดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มากที่สุด 3 ลำดับแรกของกลุ่มภาคเหนือ ได้แก่ มิติสุขภาพ มิติสิทธิและความเป็นธรรม และมิติ
อาหาร ในขณะที่มิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์น้อยที่สุด 3 ลำดับสุดท้าย ได้แก่ มิติที่อยู่อาศัย มิติการมีงานทำและ
รายได้ และมิติครอบครัว หากพิจารณาจังหวัดที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มากที่สุดในกลุ่มนี้ ได้แก่ จังหวัดลำปาง และ
จังหวดั ท่นี อ้ ยท่ีสดุ ได้แก่ จงั หวัดนครสวรรค์ และจังหวัดพจิ ิตร
กล่มุ ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื มีคา่ ดชั นคี วามม่ันคงของมนุษย์ 68.10 อยใู่ นลำดับท่ี 1 ของกลมุ่ จังหวัด เมอ่ื พจิ ารณา
ถึงมิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มากที่สุด 3 ลำดับแรก ได้แก่ มิติสิทธิและความเป็นธรรม มิติการเมือง และมิติความ
ปลอดภัยในชีวิตและทรัพยส์ ิน ในขณะที่มิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์น้อยทีส่ ดุ 3 ลำดับสุดท้าย ได้แก่ มิติการมีงานทำ
และรายได้ มิติชุมชนและการสนับสนุนทางสังคม และมิติสุขภาพ หากพิจารณาจังหวัดที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มาก
ที่สดุ ในกลุ่มนี้ ไดแ้ ก่ จังหวดั มกุ ดาหาร และจังหวัดทีน่ อ้ ยที่สดุ ได้แก่ จงั หวดั สรุ นิ ทร์ และจังหวดั บรุ รี ัมย์
กลุ่มภาคกลาง มีค่าดัชนีความม่ันคงของมนุษย์ 67.85 อยู่ในลำดับที่ 3 ของกลุ่มจังหวัด เมื่อพิจารณาถึงมิติที่มีค่า
ดัชนคี วามมน่ั คงของมนุษยม์ ากทีส่ ดุ 3 ลำดับแรกของกลุม่ กลาง ไดแ้ ก่ มติ ิความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน มิติอาหาร และ
มิติที่อยู่อาศัย ในขณะที่มิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์น้อยที่สุด 3 ลำดับสุดท้าย ได้แก่ มิติการศึกษา มิติสิ่งแวดล้อม
ทรัพยากร/พลังงาน และมิติการมีงานทำและรายได้ หากพิจารณาจังหวัดที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มากที่สุดในกลุ่มนี้
ไดแ้ ก่ จงั หวดั จันทบรุ ี และจงั หวัดท่ีน้อยท่ีสุด ได้แก่ จังหวดั ประจวบคีรขี นั ธ์ และจงั หวัดชลบุรี
กลุ่มภาคใต้ มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ 68.09 อยู่ในลำดับที่ 2 ของกลุ่มจังหวัด เมื่อพิจารณาถึงมิติที่มีค่าดัชนี
ความมั่นคงของมนุษย์มากที่สุด 3 ลำดับแรก ได้แก่ มิติที่อยู่อาศัย มิติชุมชนและการสนับสนุนทางสังคม และมิติครอบครัว
ในขณะที่มิติที่มีค่าดัชนีความมัน่ คงของมนุษย์นอ้ ยที่สดุ 3 ลำดับสุดท้าย ได้แก่ มิติการเมือง มิติสุขภาพ และมิติสิทธิและความ
เป็นธรรม หากพจิ ารณาจังหวดั ที่มีคา่ ดชั นีความมน่ั คงของมนุษย์มากทส่ี ุดในกลุ่มนี้ ไดแ้ ก่ จังหวัดชุมพร และจังหวัดที่น้อยที่สุด
ได้แก่ จังหวดั ภูเกต็

(14)

กลุ่ม 5 จังหวัดชายแดนภาคใต้ มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ 67.50 อยู่ในลำดับที่ 5 ของกลุ่มจังหวัด เมื่อ
พิจารณาถึงมติ ทิ ่ีมีคา่ ดชั นคี วามม่ันคงของมนุษย์มากท่ีสดุ 3 ลำดบั แรก ได้แก่ มติ สิ ิทธแิ ละความเปน็ ธรรม มติ คิ วามปลอดภัยใน
ชีวิตและทรัพย์สิน และมิติการเมือง ในขณะที่มิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์น้อยที่สุด 3 ลำดับสุดท้าย ได้แก่ มิติ
สิ่งแวดล้อมทรัพยากร/พลังงาน มิติสุขภาพ และมิติทีอ่ ยูอ่ าศยั หากพิจารณาจังหวดั ที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มากท่สี ดุ
ในกลุ่มนี้ ไดแ้ ก่ จงั หวัดยะลา และจังหวัดทนี่ อ้ ยทส่ี ุด ได้แก่ จังหวดั สงขลา

4.3 สถานการณ์ความมนั่ คงของมนุษยร์ ะดบั จังหวัด (ตามตารางท่ี 8)
จังหวดั ทมี่ ีคา่ ดชั นคี วามมัน่ คงของมนุษยป์ ี 2564 สงู กว่าคา่ เฉล่ยี ของประเทศ มีจำนวน 43 จังหวดั และจงั หวดั ทม่ี ีค่า
ดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ มีจำนวน 34 จังหวัด ทั้งนี้จังหวัดที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ ปี
2564 มากท่สี ดุ 10 จงั หวัด และน้อยท่สี ดุ 10 จงั หวดั ดังนี้

ตารางแสดงจังหวัดทมี่ คี า่ ดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มากทสี่ ุด 10 จังหวดั และน้อยที่สุด 10 จงั หวดั

10 จงั หวัด ท่มี ีค่าดัชนมี ากทสี่ ดุ 10 จังหวดั ที่มีคา่ ดัชนนี ้อยที่สุด

ลำดับ จงั หวัด ค่า CHSI ลำดับ จงั หวัด ค่า CHSI

1 ลำปาง 89.81 77 ภูเก็ต 15.37

2 เชยี งใหม่ 87.54 76 กรงุ เทพมหานคร 31.99

3 ยะลา 87.28 75 ปทุมธานี 53.50

4 แม่ฮ่องสอน 85.46 74 ประจวบครี ขี ันธ์ 53.58

5 พะเยา 84.26 73 สมทุ รปราการ 53.69

6 เชยี งราย 84.05 72 ชยั นาท 53.91

7 อตุ รดติ ถ์ 83.39 71 นนทบุรี 55.90

8 จนั ทบรุ ี 82.22 70 ชลบุรี 56.02

9 แพร่ 81.86 69 สรุ าษฎรธ์ านี 57.44

10 ยโสธร 81.24 68 สุรินทร์ 57.66

5. สถานการณ์ความมนั่ คงของมนษุ ยแ์ ต่ละมติ ิ
มิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ปี 2564 พบว่า มิติชุมชนและการสนบั สนุนทางสังคม มีค่าดัชนีความมั่นคงของ

มนุษย์เฉลี่ยของประเทศ 70.48 สูงที่สุดใน 12 มิติ รองลงมาคือ มิติศาสนาและวัฒนธรรม 70.38 มิติสุขภาพ 70.32 มิติสิทธิ
และความเป็นธรรม 70.29 มิตทิ ่อี ยอู่ าศัย 70.26 มติ กิ ารเมอื ง 70.06 มิติอาหาร 70.02 มิตคิ วามปลอดภัยในชวี ิตและทรพั ยส์ ิน
69.97 มิติการศึกษา 69.89 มิติการมีงานทำและรายได้ 69.89 มิติครอบครัว 69.59 และมิติที่มีค่าดัชนีต่ำที่สุด คือ มิติ
สิ่งแวดล้อมทรพั ยากร/พลงั งาน 69.57 ตามลำดบั (ตามตารางท่ี 10)

สถานการณค์ วามมั่นคงของมนุษย์ ปี 2564 ทง้ั 12 มิติ จำแนกได้ ดังนี้
1. มิติที่อยู่อาศัย มี 3 ตัวชี้วัด ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มิติที่อยู่อาศัย ภาพรวมของประเทศ เท่ากับ 70.26 สูง
เปน็ ลำดบั ที่ 5 จาก 12 มิติ จงั หวดั ทม่ี ีคา่ ดัชนีในมติ ทิ อี่ ยู่อาศัยสงู กว่าค่าเฉล่ียของประเทศ มีจำนวน 51 จงั หวัด และจังหวัดท่ีมี
ค่าดชั นสี ูงสดุ ในมิตินี้ 5 จงั หวดั แรก ได้แก่ ลำปาง เลย อำนาจเจริญ บึงกาฬ และสกลนคร ส่วนจงั หวัดท่มี คี ่าดัชนีมิตทิ อี่ ยอู่ าศัย
ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ มีจำนวน 26 จังหวัด ซึ่ง 5 จังหวัดที่มีคา่ ดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มติ ิที่อยู่อาศัยน้อยทีส่ ุด ได้แก่
สมุทรปราการ สมทุ รสาคร นนทบรุ ี ภเู ก็ต และกรงุ เทพมหานคร

(15) สรุปสำหรับผ้บู ริหาร

2. มิติสุขภาพ มี 5 ตัวชี้วัด ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มิติสุขภาพ ภาพรวมของประเทศ เท่ากับ 70.32 อยู่ใน
ลำดับท่ี 3 จาก 12 มิติ จังหวัดทีม่ ีค่าดัชนมี ติ สิ ุขภาพ สงู กวา่ คา่ เฉลี่ยของประเทศ มีจำนวน 43 จงั หวัด จังหวดั ท่ีมีคา่ ดัชนีสูงสุด
ในมิตินี้ 5 จังหวัดแรก ได้แก่ กรุงเทพมหานคร ยะลา ภูเก็ต ปัตตานี และชลบุรี ส่วนจังหวัดท่ีมีค่าดัชนีมิติสุขภาพต่ำกว่า
ค่าเฉลี่ยของประเทศ มีจำนวน 34 จังหวัด ซึ่ง 5 จังหวัดที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มิติสุขภาพน้อยที่สุด ได้แก่ น่าน
ลำปาง ศรีสะเกษ สกลนคร และมหาสารคาม

3. มิตอิ าหาร มี 3 ตัวชีว้ ดั คา่ ดชั นีความมั่นคงของมนษุ ย์มิตอิ าหาร ภาพรวมของประเทศ เท่ากับ 70.02 อยูใ่ นลำดับ
ท่ี 7 จาก 12 มติ ิ จงั หวัดทีม่ คี ่าดชั นีมติ อิ าหาร สงู กว่าค่าเฉล่ยี ของประเทศ มีจำนวน 49 จงั หวดั และจงั หวดั ทม่ี ีค่าดชั นีสงู สดุ ใน
มิตินี้ 5 จังหวัดแรก ได้แก่ ปทุมธานี ชุมพร อุตรดิตถ์ อ่างทอง และภูเก็ต ส่วนจังหวัดที่มีค่าดัชนีในมิติอาหารต่ำกว่าค่าเฉล่ีย
ของประเทศ มีจำนวน 28 จังหวัด ซึ่ง 5 จังหวัดที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ในมิติอาหารน้อยที่สุด ได้แก่ มุกดาหาร
ชัยนาท นครราชสมี า ประจวบครี ีขันธ์ และร้อยเอ็ด

4. มิติการศึกษา มี 3 ตวั ช้ีวัด ค่าดัชนีความมัน่ คงของมนุษยม์ ิติการศึกษา ภาพรวมของประเทศ เทา่ กบั 69.89 อยใู่ น
ลำดับท่ี 9 จาก 12 มิติ จงั หวัดทมี่ ีค่าดัชนมี ิติการศกึ ษาสงู กว่าค่าเฉลีย่ ของประเทศ มจี ำนวน 42 จงั หวดั และจงั หวดั ทมี่ คี า่ ดัชนี
สูงสุดในมิตินี้ 5 จังหวัดแรก ได้แก่ แม่ฮ่องสอน แพร่ ชัยนาท พิษณุโลก และสิงห์บุรี ส่วนจังหวัดที่มีคา่ ดชั นีในมิติการศึกษาตำ่
กว่าค่าเฉล่ียของประเทศ มีจำนวน 35 จังหวดั โดย 5 จังหวัดทมี่ คี ่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ในมิติการศึกษาน้อยที่สุด ได้แก่
ปทุมธานี ภูเกต็ สมุทรสาคร ชลบรุ ี และสมุทรปราการ

5. มิติการมีงานทำและรายได้ มี 5 ตัวชี้วัด ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มิติการมีงานทำและรายได้ ภาพรวมของ
ประเทศ เทา่ กับ 69.89 อย่ใู นลำดบั ที่ 10 จาก 12 มิติ จงั หวัดทีม่ คี า่ ดชั นีมติ ิการงานทำและรายได้ สูงกวา่ ค่าเฉล่ียของประเทศ
มีจำนวน 46 จังหวัด และจังหวัดที่มีค่าดัชนีสูงสุดในมิติน้ี 5 จังหวัดแรก ได้แก่ นครปฐม ชุมพร ระยอง ยโสธร และ
สมุทรสงคราม ส่วนจังหวัดที่มีค่าดัชนีมิติการมีงานทำและรายได้ ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ มีจำนวน 31 จังหวัด โดย 5
จงั หวัดท่ีมีคา่ ดัชนีความมนั่ คงของมนุษยม์ ิติการมงี านทำและรายได้ น้อยที่สดุ ไดแ้ ก่ ชัยนาท ปทมุ ธานี หนองบวั ลำภู นราธวิ าส
และภเู ก็ต

6. มิตคิ รอบครวั มี 3 ตวั ชีว้ ดั ค่าดัชนีความมน่ั คงของมนษุ ยม์ ิติครอบครวั ภาพรวมของประเทศ เทา่ กับ 69.59 อยู่ใน
ลำดับที่ 11 จาก 12 มิติ จังหวัดที่มีค่าดัชนีมิติครอบครัวสูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ มีจำนวน 47 จังหวัด และจังหวัดที่มีค่า
ดัชนีสูงสุดในมิติน้ี 5 จังหวัดแรก ได้แก่ ยะลา ยโสธร นราธิวาส นครราชสีมา และนครปฐม ส่วนจังหวัดที่มีค่าดัชนีมิติ
ครอบครัว ตำ่ กวา่ ค่าเฉลย่ี ของประเทศ มีจำนวน 30 จงั หวดั โดย 5 จังหวดั ท่มี คี า่ ดชั นคี วามมน่ั คงของมนุษย์มิติครอบครัวน้อย
ทสี่ ดุ ได้แก่ ลำพนู ภเู กต็ กาญจนบรุ ี ชลบุรี และกรุงเทพมหานคร

7. มิติชุมชนและการสนับสนุนทางสังคม มี 4 ตัวชี้วัด ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มิติชมุ ชนและการสนบั สนุนทาง
สังคม ภาพรวมของประเทศ เท่ากับ 70.48 อยู่ในลำดับที่ 1 จาก 12 มิติ จังหวัดที่มีค่าดัชนีมิติชุมชนและการสนับสนุนทาง
สังคมสูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ มีจำนวน 27 จังหวัด และจังหวัดที่มีค่า ดัชนีสูงสุดในมิติน้ี 5 จังหวัดแรก ได้แก่
กรุงเทพมหานคร สมุทรสาคร นนทบุรี ชลบุรี และปทุมธานี ส่วนจังหวัดที่มีค่าดัชนีมิติชุมชนและการสนับสนุนทางสังคม ต่ำ
กวา่ คา่ เฉล่ยี ของประเทศ มีจำนวน 50 จังหวดั โดย 5 จงั หวดั ทมี่ ีค่าดัชนีความม่ันคงของมนุษยม์ ติ ิชุมชนและการสนับสนุนทาง
สงั คมนอ้ ยทส่ี ุด ได้แก่ นครศรธี รรมราช ศรสี ะเกษ แมฮ่ ่องสอน บึงกาฬ และเลย

8. มิติศาสนาและวัฒนธรรม มี 2 ตัวชี้วัด ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มิติศาสนาและวัฒนธรรม ภาพรวมของ
ประเทศ เท่ากับ 70.38 อยู่ในลำดับ 2 จาก 12 มิติ จังหวัดที่มีค่าดัชนีมิติศาสนาและวัฒนธรรมสูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ มี
จำนวน 51 จังหวัด และจังหวัดที่มีค่าดัชนีสูงสุดในมิติน้ี 5 จังหวัดแรก ได้แก่ ยโสธร หนองคาย ร้อยเอ็ด มุกดาหาร และ
มหาสารคาม สว่ นจงั หวัดที่มีคา่ ดชั นมี ติ ิศาสนาและวัฒนธรรม ตำ่ กวา่ คา่ เฉล่ียของประเทศ มีจำนวน 26 จงั หวัด โดย 5 จังหวัด
ที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ในมิติศาสนาและวัฒนธรรม น้อยที่สุด ได้แก่ กระบี่ ภูเก็ต นครศรีธรรมราช สุราษฎร์ธานี
และกรงุ เทพมหานคร

(16)

9. มิติความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน มี 2 ตัวชี้วัด ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มิติความปลอดภัยในชีวิตและ
ทรัพย์สิน ภาพรวมของประเทศ เท่ากับ 70.04 อยู่ในลำดับ 8 จาก 12 มิติ จังหวัดที่มีค่าดัชนีมิติความปลอดภัยในชีวิตและ
ทรัพย์สินสูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ มีจำนวน 46 จังหวัด และจังหวัดที่มีค่าดัชนีสูงสุดในมิตินี้ 5 จังหวัดแรก ได้แก่
แม่ฮ่องสอน ชัยภูมิ อุดรธานี สมุทรปราการ และหนองคาย ส่วนจังหวัดที่มีค่าดัชนีมิติความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน ต่ำ
กว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ มีจำนวน 31 จังหวัด โดย 5 จังหวัดที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มิติความปลอดภัยในชีวิตและ
ทรัพย์สิน น้อยทส่ี ดุ ได้แก่ ภูเก็ต กระบ่ี เพชรบรุ ี ลำพนู และพังงา

10. มิตสิ ิทธแิ ละความเปน็ ธรรม มี 3 ตวั ช้วี ดั คา่ ดัชนีความมนั่ คงของมนุษย์มติ ิสทิ ธิและความเปน็ ธรรม ภาพรวมของ
ประเทศ เท่ากับ 70.34 อยู่ในลำดับ 4 จาก 12 มิติ จังหวัดที่มีค่าดชั นมี ิติสทิ ธิและความเป็นธรรม สูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ
มีจำนวน 48 จังหวัด และจังหวัดที่มีค่าดัชนีสูงสุดในมิติน้ี 5 จังหวัดแรก ได้แก่ พิจิตร พะเยา กำแพงเพชร ตาก และสุโขทัย
ส่วนจังหวัดที่มีค่าดัชนีมิติสิทธแิ ละความเป็นธรรม ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ มีจำนวน 29 จังหวัด โดย 5 จังหวัดที่มีค่าดัชนี
ความมั่นคงของมนุษย์มิติสิทธิและความเป็นธรรม น้อยที่สุด ได้แก่ ปทุมธานี ภูเก็ต มหาสารคาม นนทบุรี และ
กรงุ เทพมหานคร

11. มติ กิ ารเมือง มี 2 ตวั ช้วี ัด ค่าดัชนีความม่ันคงของมนุษย์มิติการเมอื ง ภาพรวมของประเทศ เทา่ กบั 70.06 อยใู่ น
ลำดับ 6 จาก 12 มิติ จังหวัดที่มีค่าดัชนีมิติการเมืองสูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ มีจำนวน 35 จังหวัด โดยจังหวัดที่มีค่า ดัชนี
สูงสดุ ในมติ นิ ี้ 5 จังหวัดแรก ไดแ้ ก่ ลำพนู แมฮ่ ่องสอน เชียงใหม่ พทั ลงุ และลำปาง สว่ นจงั หวัดท่ีมีค่าดัชนีมิติการเมือง ต่ำกว่า
ค่าเฉลี่ยของประเทศ มีจำนวน 42 จังหวัด โดย 5 จังหวัดที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มิติการเมือง น้อยท่ีสุด ได้แก่
รอ้ ยเอด็ สรุ นิ ทร์ อุดรธานี หนองบัวลำภู และหนองคาย

12. มิติสิ่งแวดล้อม ทรัพยากร/พลังงาน มี 5 ตัวชี้วัด ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มิติสิ่งแวดล้อม ทรัพยากร/
พลังงาน ภาพรวมของประเทศ เท่ากับ 69.95 อยู่ในลำดับสุดท้าย จาก 12 มิติ จังหวัดที่มีค่าดัชนีมิติสิ่งแวดล้อม ทรัพยากร/
พลังงาน สูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ มีจำนวน 51 จังหวัด โดยจังหวัดที่มีค่าดัชนีสูงสุดในมิติน้ี 5 จังหวัดแรก ได้แก่ อุตรดิตถ์
กาญจนบุรี ตาก แม่ฮ่องสอน และสระแก้ว ส่วนจังหวัดที่มีค่าดัชนีมิติสิ่งแวดล้อม ทรัพยากร/พลังงาน ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของ
ประเทศ มีจำนวน 26 จังหวัด โดย 5 จงั หวัดท่มี ีคา่ ดชั นีความม่ันคงของมนุษย์ในมิตสิ ิง่ แวดล้อม ทรพั ยากร/พลังงาน น้อยท่ีสุด
ได้แก่ สมุทรปราการ สมุทรสาคร กรุงเทพมหานคร พระนครศรีอยุธยา และชลบรุ ี

6. สรุปการประเมนิ สถานการณ์ความมน่ั คงของมนุษย์ ปี 2564
ความม่นั คงของมนุษย์ในปี 2564 ภาพรวมระดบั ประเทศมคี า่ ดัชนี 69.74 เพม่ิ ขึ้นจากปีท่ีแล้ว (+0.14)
ส่วนในระดับกลุ่มจังหวัด กลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีความมั่นคงของมนุษย์มากที่สุด ในขณะที่กลุ่มภาคเหนือ

มคี วามมั่นคงของมนษุ ยน์ อ้ ยทส่ี ดุ
สำหรับความมั่นคงของมนุษย์ในระดับจังหวัด ค่าดัชนีมีความหลากหลาย และกระจายตามภูมิภาคต่างๆ ในทุกภาค

ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ที่สูงกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ จำนวน 43 จังหวัด (ร้อยละ 55.84) และจังหวัดที่มีค่าดัชนีความ
ม่ันคงของมนษุ ย์ต่ำกวา่ ค่าเฉลยี่ ของประเทศ จำนวน 34 จังหวัด (ร้อยละ 44.16) ทั้งนจี้ งั หวดั ทอ่ี ยใู่ นลำดับทา้ ยๆ ส่วนใหญเ่ ป็น
จังหวัดที่มีความเป็นเมืองใหญ่และเป็นเมืองด้านเศรษฐกิจ ในขณะที่บางจังหวัดมีการเปลี่ยนแปลงค่อนข้างมากทั้งในด้านบวก
และด้านลบ สำหรับจงั หวัดลำปางที่อยู่ในลำดบั แรก ถือว่าอยูใ่ นสถานการณ์ที่เปล่ียนแปลงแตไ่ ม่มากนัก เพราะในปี 2563 อยู่
ในลำดบั ที่ 5 และขึ้นมาอย่ใู นลำดับท่ี 1 ในปี 2564

ทั้งนี้ มิติที่มีความมั่นคงมากที่สุด ได้แก่ มิติชุมชนและการสนับสนุนทางสังคม มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์เฉล่ีย
ของประเทศ สูงที่สุดใน 12 มิติ รองลงมาคือ มิติศาสนาและวัฒนธรรม และมิติสุขภาพ ในขณะที่มิติที่ควรมีการเฝ้าระวังและ
ปอ้ งกัน และใหค้ วามสำคัญ มดี งั นี้

(17) สรปุ สำหรับผบู้ ริหาร

1. มิติการมีงานทำและรายได้ ควรให้ความสำคัญกับ อัตราการมีงานทำ อัตราการว่างงาน รายได้เฉลี่ยต่อครัวเรือน
คา่ ใชจ้ ่ายเฉลยี่ ตอ่ ครวั เรือน และจำนวนหนี้สินเฉลี่ยตอ่ ครวั เรอื น เพ่อื ใหเ้ กิดความมน่ั คงในมิติการมีงานทำและรายได้

2. มิติครอบครัว มีปัจจัยสำคัญที่จะช่วยให้เกิดความมัน่ คงมิติครอบครัว คือ การสร้างความอบอุ่นและความเข้มแข็ง
ในครอบครัว และการลดและปอ้ งกันการเกดิ ปญั หาความรนุ แรงในครอบครวั

3. มิติสิ่งแวดล้อม ทรัพยากร/พลังงาน ควรเน้นการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า การสร้างพลังงานทดแทน รวมถึงการ
ช่วยกนั ลดหรอื แกไ้ ขปญั หามลพิษทั้งในระดับปจั เจก ชมุ ชน และสงั คม

ดังนั้น ในระดับจังหวัดควรพิจารณาค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ของจังหวัดในภาพรวม 12 มิติ และรายมิติ เ พ่ือ
เปรยี บเทยี บกบั คา่ เฉลีย่ ของประเทศ แลว้ พจิ ารณาให้ความสำคญั กบั มติ ิท่ีมีคา่ ดชั นีต่ำกว่าคา่ เฉลย่ี ของประเทศเปน็ สำคัญ

7. การนำไปใช้ประโยชน์
7.1 ดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ (CHSI) เป็นเครื่องมือประเมินสถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์ในระดับจังหวัด ท่ี

ทำให้จงั หวัดต่างๆ ทราบถึงสถานการณท์ ี่ผา่ นมาของพ้ืนที่วา่ อยู่ในระดบั ใด เมื่อเทียบกบั คา่ ดชั นคี วามมั่นคงของมนษุ ยภ์ าพรวม
ประเทศ หรอื กับจงั หวัดอืน่ ๆ นอกจากนจี้ งั หวัดได้ทราบถึงจุดเดน่ จดุ ดอ้ ยในมิติต่างๆ ของจังหวดั โดยเปรียบเทียบกับค่าเฉล่ีย
ของประเทศ หรือกลุ่มจังหวัด นอกจากนี้ ยังสามารถดูแนวโน้มการเปลี่ยนแปลง ด้วยการเปรียบเทียบค่าดัชนีความมั่นคงของ
มนุษย์ของจังหวัด ในแต่ละปี และสามารถที่จะนำไปสู่การจัดเก็บข้อมูลรายละเอียด เพื่อค้นหาสาเหตุของจุดด้อยขอ งจังหวัด
และพร้อมนำไปใช้ประโยชน์เป็นข้อมูลประกอบการพิจารณากำหนดนโยบาย แผนงาน/โครงการที่จะดำเนินการ หรือบูรณา
การกับหนว่ ยงานอน่ื ๆ รวมทั้งใช้ประเมนิ ผลการดำเนินงานทีผ่ ่านมา และวเิ คราะหแ์ นวโนม้ ในอนาคต

7.2 ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ไม่ได้กำหนดไว้เป็นค่ามาตรฐาน แต่จะพิจารณาเปรียบเทียบค่าดัชนีความมั่นคง
ของมนุษย์ของพื้นที่โดยรวมหรือรายมิติ กับค่าเฉลี่ยระดับประเทศ หรือค่าเฉลี่ยของกลุ่มจังหวัด เป็นการเปรียบเทียบโดยอิง
กลุ่ม ไม่ใช่อิงเกณฑ์ ทุกจังหวัดจึงควรให้ความสำคัญที่จะดำเนินการพัฒนาคนและสังคมให้มีค่าดัชนีความมั่นคง ของมนุษย์ที่
สูงขึ้น โดยเฉพาะมิติที่มีค่าดัชนีต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ หรือกลุ่มจังหวัด และการที่จังหวัดมีค่าดัชนีความมั่นคงของมนษุ ย์
ภาพรวมต่ำ หรือค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์รายมิติต่ำ มิได้หมายความว่าจังหวัดนั้นๆ มีปัญหา หรือเจ้าหน้าที่บกพร่อง แต่
เป็นเพราะบริบทของแต่ละจังหวัดที่แตกต่างกัน ซึ่งจะต้องพิจารณาว่าตัวชี้วัดที่ทำให้ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ต่ำ เพื่อจะ
ได้รู้วา่ จงั หวดั ควรใหค้ วามสนใจหรือความสำคญั ทจ่ี ะดำเนินการพัฒนาจงั หวัดในด้านใด และหากคา่ ดัชนคี วามม่ันคงของมนุษย์
อยูใ่ นสถานการณท์ ี่ดี มีความม่นั คงแล้ว กใ็ ห้รกั ษาดำรงอยูห่ รือพฒั นาให้ดขี น้ึ กว่าเดิมอย่างยงั่ ยืนต่อไป

8. ขอ้ จำกดั ในการประมวลค่าดชั นีความม่นั คงของมนุษย์ ปี 2564
ในการประเมินสถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์ ปี 2564 ใช้องค์ประกอบทั้ง 12 มิติ และตัวชี้วัดต่างๆ ตามที่ได้

กล่าวแลว้ ขา้ งต้น แต่ในการรวบรวมขอ้ มูล การประมวลผลข้อมูล กม็ ขี อ้ จำกดั หลายประการ จงึ จำเปน็ ตอ้ งนำข้อมูลเหลา่ นน้ั มา
ประมวลผล เพือ่ ให้การประมวลผลทส่ี มบูรณ์ ดังน้ี

8.1 ข้อมูลที่จะนำมาประเมิน ต้องเป็นข้อมูลที่มีครบทุกจังหวัด และควรจะเป็นข้อมูลในฐานปีเดียวกัน ถือเป็น
เง่ือนไขสำคัญของการประมวลผลข้อมูล ซึง่ หลายตวั ชี้วดั ไม่สามารถใช้ขอ้ มลู ต่อเนื่องไดท้ ุกปี เช่น มติ ิอาหาร ได้แก่ ร้อยละของ
ร้านอาหารและแผงลอยที่ได้ CFGT (Clean Food Good Taste) และร้อยละของตลาดสดน่าซื้อ เป็นข้อมูลปี 2561 มิติ
การเมือง ได้แก่ อัตราการมาใช้สิทธิออกเสยี งประชามตริ า่ งรฐั ธรรมนญู เมอื่ 7 ส.ค. 2559 เป็นขอ้ มลู ปี 2559 เปน็ ต้น

8.2 ตัวชี้วัดส่วนใหญ่เป็นตัวชี้วัดลักษณะ Input หรือสถานการณ์ตามบริบทของพื้นที่ เช่น จำนวนเตียง จำนวน
บุคลากรทางการแพทย์ จำนวนนักเรียน จำนวนห้องเรียน จำนวนครู จำนวนศาสนาสถาน เป็นต้น ซึ่งตัวชี้วัดในลักษณะของ
Output หรือ Impact ค่อนขา้ งมีนอ้ ย หรือมีแตม่ ขี ้อมูลไมค่ รบทุกจงั หวดั

(18)

8.3 ตัวชี้วัดบางตัวไม่สามารถสะท้อนได้ตรงตามนิยามความหมายในแต่ละมิติ จำเป็นต้องใช้ตัวชี้วัดที่มีข้อมูลครบ
ตามเงื่อนไข เช่น มิติครอบครัว ประเมินโดยใช้อัตราการจดทะเบียนหย่าต่อ 1,000 ครัวเรือน ซึ่งเป็นข้อมูลเชิงลบ หรือในมิติ
การศกึ ษา ใช้อัตราการมคี อมพิวเตอร์ต่อครวั เรือน เปน็ ตน้

8.4 ตัวช้วี ดั บางตัวมคี วามได้เปรียบ เสยี เปรียบ มคี วามแตกตา่ งในบริบทของแตล่ ะพน้ื ที่ เชน่ มติ ิทอ่ี ยอู่ าศัย ประเมิน
ความหนาแน่นของประชากร จังหวัดที่มีความเป็นเมืองใหญ่สูงจะเสียเปรียบจังหวัดทั่วไป พื้นที่น้อยคนมาก พื้นที่มากคนน้อย
เป็นต้น โดยในปี 2564 นำมาประมวลผลทั้งหมด เพื่อให้สะท้อนกับสภาพความเป็นจริง หรือตัวชี้วัดอัตราการเสียชีวิตด้วย
อุบัติเหตุ ซึ่งจะนับจำนวนเหตุที่เกิดในพื้นที่จังหวัด ซึ่งหลายเหตุการณ์จังหวัดที่เกิดเหตุเป็นเพียงทางผ่านของการเดินทาง
เป็นตน้

8.5 ข้อมูลของหน่วยงานที่รับผิดชอบมีการจัดเก็บข้อมูลไม่ต่อเนื่อง และมีการเปลี่ยนแปลงฐานขอ้ มูลของหน่วยงาน
ในขณะที่บางตัวชี้วัดมีการเพิ่มรายละเอียดของข้อมูลมากขึ้น เช่น มิติชุมชนและการสนับสนุนทางสังคม ตัวชี้วัดอัตราการฆ่า
ตัวตายและทำร้ายตนเองต่อประชากร 100,000 คน ซงึ่ การฆ่าตัวตายจะนับจำนวนท่ีเกิดขน้ึ ในจงั หวัด แต่ผู้ให้ข้อมูลมีประเด็น
เพ่ิมข้นึ เป็น ผูฆ้ ่าตวั ตายและทำร้ายตนเอง มีภูมลิ ำเนาอยู่ในจังหวัดอืน่ เปน็ ตน้

8.6 ข้อมูลบางตัวชี้วัดมีการเคลื่อนไหวของข้อมูลค่อนข้างน้อย หรือมีอัตราการเกิดขึ้นน้อย เช่น ความรุนแรงใน
ครอบครัว จำนวนศาสนสถาน รอ้ ยละของร้านอาหารและแผงลอยท่ไี ด้ CFGT (Clean Food Good Taste) เป็นตน้

8.7 ข้อมูลบางตัวชี้วัดเป็นการนับจำนวนที่เกิด (จำนวนรับแจ้ง) แต่ในเชิงของผลกระทบจะมีความแตกต่างกันของ
แต่ละพื้นที่ (จังหวัด) เช่น จำนวนฐานความผิดคดีอาญา 4 กลุ่มต่อประชากร 100,000 คน หากเกิดในพื้นที่จังหวัดชายแดน
ภาคใต้ 1 คร้งั จะมผี ลกระทบคอ่ นขา้ งสูง เมอ่ื เทียบกับจงั หวดั อืน่ ๆ เปน็ ต้น

9. ขอ้ สังเกตและข้อเสนอแนะในอนาคต
จากขอ้ มลู คา่ ดชั นีความม่ันคงของมนษุ ย์ทง้ั ในภาพรวม รายมติ ิ และรายพ้ืนทที่ ีน่ ำเสนอข้างต้น มีข้อสังเกตที่สำคัญ 3

ประการ คอื
9.1 ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์สวนทางกับระดับการพัฒนาทางเศรษฐกิจ และระดับความเป็นเมืองของพื้นท่ี

กลา่ วคอื พื้นที่ที่มีระดบั การพัฒนาทางเศรษฐกิจสงู โดยเปรียบเทยี บอยา่ งกรงุ เทพมหานคร สมุทรปราการ ชลบุรี ระยอง ภูเก็ต
และสงขลา กลับเป็นพื้นที่ที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ต่ำกว่าเมื่อเปรียบเทียบในกลุ่มจังหวัดเดียวกัน หากข้อมูลดังกล่าว
สะทอ้ นความเป็นจริงในพื้นที่ จงึ จำเปน็ ตอ้ งทบทวนแนวทางการพฒั นาเพื่อยกระดับความม่ันคงของมนษุ ย์ในอนาคต

9.2 เมื่อจำแนกรายมิติ คา่ ดัชนีความมนั่ คงของมนษุ ยใ์ นบางมิตอิ าจไม่สะทอ้ นความเปน็ จริงทเ่ี กดิ ขน้ึ ในพืน้ ที่ เชน่ ค่า
ดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ในมิติสิทธิและความเป็นธรรม และมิติการเมือง ในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ได้แก่ ปัตตานี ยะลา
และนราธวิ าส สงู กว่าค่าดชั นีทป่ี รากฏในกรงุ เทพมหานคร ทั้งๆ ท่ี 3 จงั หวดั ชายแดนภาคใต้มีสถติ คิ วามรุนแรงทางการเมืองสูง
กว่า กรุงเทพมหานคร เช่นเดียวกับมิติการศึกษา ในขณะที่ค่าดัชนีมิติชุมชนและการสนับสนุนทางสังคมในกรุงเทพมหานคร
ซึ่งเป็นสังคมที่มีความเป็นเมืองสูง กลับมีค่าดชั นีสูงกว่าพื้นที่อืน่ ๆ ดังนั้น จึงจำเป็นต้องมีการทบทวนองค์ประกอบของ ตัวชี้วัด
ในมติ ติ า่ งๆ เพ่ือใหส้ ะท้อนความเปน็ จริงให้มากทส่ี ุด

9.3 เนื่องจากดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ เป็นดัชนีที่ประมวลผลมาจากตัวชี้วัดหลายด้าน แต่ละด้านมีองค์ประกอบ
ตัวชี้วัดไม่เท่ากัน ประกอบกับตัวชี้วัดมที ั้งตัวชีว้ ัดที่มีแนวโน้มเปน็ บวกและลบ ดังนั้น จึงจำเปน็ ต้องมีการทบทวนองคป์ ระกอบ
ของตวั ชวี้ ัด รวมไปถงึ การให้น้ำหนกั ตวั ชว้ี ดั เพอ่ื ให้สะท้อนสถานการณ์ความม่ันคงของมนษุ ย์ที่เปน็ จริงต่อไป

(19) สรปุ สำหรับผบู้ ริหาร

(20)

บทที่ 1

บทนำ

1.1 ความเปน็ มา
ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561 – 2580) เป็นยุทธศาสตร์ชาติฉบับแรกของประเทศไทยตามรัฐธรรมนูญแห่ง

ราชอาณาจักรไทย ซึ่งจะต้องนำไปสู่การปฏิบัติเพื่อให้ประเทศไทยบรรลุวิสัยทัศน์ “ประเทศไทยมีความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน
เป็นประเทศพัฒนาแล้ว ด้วยการพัฒนาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” หรือเป็นคติพจน์ประจำชาติว่า มั่นคง
ม่ังคง่ั ย่ังยนื ท้งั น้ใี นยทุ ธศาสตรช์ าติ พ.ศ. 2561 – 2580 ไดใ้ ห้นิยามความหมายไว้ ดงั น้ี

ความมั่นคง หมายถึง การมีความมั่นคงปลอดภัยจากภัยและการเปลี่ยนแปลงทั้งภายในประเทศและภายนอก
ประเทศในทุกระดับ ทั้งระดับประเทศ สังคม ชุมชน ครัวเรือน และปัจเจกบุคคล และมีความมั่นคงในทุกมิติทั้งมิติทาง
การทหาร เศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และการเมือง เช่น ประเทศมีความมั่นคงในเอกราชและอธิปไตย มีการปกครองระบบ
ประชาธิปไตยทีม่ ีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข สถาบันชาติศาสนา พระมหากษัตริย์มีความเขม้ แข็ง เป็นศูนย์กลางและเปน็
ท่ยี ดึ เหน่ียวจิตใจของประชาชน มรี ะบบการเมืองทม่ี น่ั คง เป็นกลไกท่นี ำไปสูก่ ารบริหารประเทศทตี่ อ่ เนอื่ งและโปรง่ ใสตามหลัก
ธรรมาภิบาล สังคมมีความปรองดองและความสามัคคีสามารถผนึกกำลงั เพื่อพัฒนาประเทศ ชุมชนมีความเข้มแข็ง ครอบครัว
มีความอบอุ่น ประชาชนมีความมั่นคงในชีวิต มีงานและรายได้ที่มั่นคงพอเพียงกับการดำรงชีวิต มีการออมสำหรับวัยเกษียณ
ความมน่ั คงของอาหาร พลังงาน และน้ำ มีท่อี ยู่อาศยั และความปลอดภยั ในชวี ติ ทรัพย์สนิ

ความมั่งคั่ง หมายถึง ประเทศไทยมีการขยายตัวของเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่องและมีความยั่งยืนจนเข้าสู่กลุ่มประเทศ
รายได้สูง ความเหลื่อมล้ำของการพัฒนาลดลง ประชากรมีความอยู่ดีมีสุขได้รับผลประโยชน์จากการพัฒนาอย่างเท่าเทียมกัน
มากขึ้น และมีการพัฒนาอย่างทั่วถึงทุกภาคส่วน มีคุณภาพชีวิตตามมาตรฐานขององค์การสหประชาชาติไม่มีประชาชนที่อยู่
ในภาวะความยากจน เศรษฐกิจในประเทศมีความเข้มแข็ง ขณะเดียวกันต้องมีความสามารถในการแข่งขันกับประเทศต่างๆ
ทั้งในตลาดโลกและตลาดภายในประเทศ เพื่อให้สามารถสร้างรายได้ทั้งจากภายในและภายนอกประเทศ ตลอดจนมีการสร้าง
ฐานเศรษฐกจิ และสังคมแห่งอนาคตเพ่ือให้สอดรบั กบั บริบทการพัฒนาท่ีเปลี่ยนแปลงไป และประเทศไทยมีบทบาทที่สำคัญใน
เวทีโลก และมีความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจและการค้าอย่างแน่นแฟ้นกับประเทศในภูมิภาคเอเชีย เป็นจุดสำคัญของการ
เชื่อมโยงในภูมิภาค ทั้งการคมนาคมขนส่ง การผลิต การค้า การลงทุน และการทำธุรกิจ เพื่อให้เป็นพลังในการพัฒนา
นอกจากนี้ยังมีความสมบูรณ์ในทุนที่จะสามารถสร้างการพัฒนาต่อเนื่องไปได้ ได้แก่ ทุนมนุษย์ทุนทางปัญญา ทุนทางการเงิน
ทนุ ท่เี ป็นเครือ่ งมือเคร่อื งจักร ทุนทางสงั คม และทุนทรัพยากรธรรมชาติและส่งิ แวดลอ้ ม

ความยั่งยืน หมายถึง การพัฒนาที่สามารถสร้างความเจริญ รายได้และคุณภาพชีวิตของประชาชนให้เพิ่มขึ้นอย่าง
ต่อเนื่อง ซึ่งเป็นการเจริญเติบโตของเศรษฐกิจที่อยู่บนหลักการใช้การรักษาและการฟื้นฟูฐานทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน
ไม่ใช้ทรัพยากรธรรมชาติจนเกินพอดีไม่สร้างมลภาวะต่อสิ่งแวดล้อมจนเกินความสามารถในการรองรับและเยีย วยาของระบบ
นิเวศ การผลิตและการบริโภคเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมและสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน ทรัพยากรธรรมชาติมี
ความอุดมสมบูรณ์มากขึ้นและสิ่งแวดล้อมมีคุณภาพดีขึ้น คนมีความรับผิดชอบต่อสังคม มีความเอื้ออาทร เสียสละเพื่อ
ผลประโยชน์ส่วนรวม รัฐบาลมีนโยบายที่มุ่งประโยชน์ส่วนรวมอย่างยั่งยืน และให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของประชาชน
และทุกภาคส่วนในสังคมยดึ ถือและปฏิบัติตามหลกั ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อการพัฒนาอย่างสมดุล มีเสถียรภาพและ
ยงั่ ยนื

1 บทนำ

กระทรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ ในฐานะหน่วยงานภาครัฐที่รับผิดชอบในการพัฒนาสังคม การ
สร้างความเป็นธรรมและความเสมอภาคในสังคม การส่งเสริมและพัฒนาศักยภาพและความมั่นคงในชีวิต สถาบัน ครอบครัว
และชุมชน โดยเฉพาะอย่างยิ่งมิติความมั่นคงของมนุษย์ ทั้งนี้การที่มนุษย์จะมีความมั่นคงในชีวิตได้จะต้องได้รับหลักประกัน
ดา้ นสิทธิ ความปลอดภยั การสนองตอ่ ความจำเป็นขน้ั พ้ืนฐาน ตลอดจนสามารถดำรงชีวิตในสงั คมไดอ้ ย่างมศี ักดิ์ศรี และได้รับ
โอกาสอย่างเท่าเทียมกันในการพัฒนาตนเองอย่างเต็มศักยภาพ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของม นุษย์ ได้
ดำเนินการศึกษา “มาตรฐานความมั่นคงของมนุษย์” มาตั้งแต่ปี 2547 และได้มีการพัฒนามาอย่างต่อเนื่องในปี 2548 ปี
2550 และปี 2554 ตามลำดับ รวมทัง้ ได้ดำเนินการจัดทำเปน็ “รายงานความมน่ั คงของมนุษย์ประเทศไทย” มาต้งั แต่ปี 2548
เป็นต้นมา

ในปีงบประมาณ 2565 กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ได้จัดทำ “รายงานความมั่นคงของ
มนุษย์ประเทศไทย ปี 2564” ขึ้น ภายใต้กรอบมาตรฐานและตัวชี้วัดความมั่นคงของมนุษย์ 12 มิติ 40 ตัวชี้วัด เพื่อประเมิน
สถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์ในภาพรวมระดับประเทศ กลุ่มจังหวัด และจังหวัด สำหรับใช้เป็นเครื่องมือสำคัญในการ
ติดตาม และประเมินผลการพัฒนาด้านต่างๆ ในภาพรวมของประเทศไทย เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อการพัฒนาสังคมและสร้าง
ความม่ันคงของมนุษยไ์ ดอ้ ย่างมีประสิทธภิ าพ สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี เพ่อื ให้ประเทศไทย “มั่นคง มัง่ ค่ัง ยงั ยืน”

1.2 การเตรียมการจัดทำความม่ันคงของมนุษย์ประเทศไทย ปี 2564
การจัดทำรายงานความม่ันคงของมนุษยป์ ระเทศไทยปี 2564 มีขั้นตอนดำเนนิ การ ดังนี้
1. ทบทวนกรอบแนวคิดความมั่นคงของมนุษย์ องค์ประกอบ และตัวชี้วัดในแต่ละมิติ ถึงความเป็นไปได้ใน
การรวบรวมข้อมูลเพื่อการบริหารจัดการข้อมูลตามตัวชี้วัด รวมทั้งพิจารณาการคำนวณค่าดัชนีความ
มน่ั คงของมนุษย์ทใ่ี ช้ในการประมวลผล
2. ทำความร่วมมือทางวชิ าการเพอื่ การจดั ทำรายงานดังกลา่ ว
3. การรวบรวมข้อมูลตามตัวชี้วัด โดยรวบรวมข้อมูลทุติยภูมิ ปี 2563 ทั้งทางเว็บไซด์ และขอรับการ
สนับสนนุ โดยตรงจากหน่วยงานที่เกยี่ วข้อง เพ่อื นำมาประมวลผลและวิเคราะหข์ ้อมูล
4. ประมวลผลข้อมูล โดยใช้สูตรการคำนวณค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ Composite Human Security
Index : CHSI
5. นำเสนอรายงานความม่นั คงของมนษุ ย์ประเทศไทย ปี 2564 เบือ้ งตน้ ต่อผู้บรหิ าร
6. จดั ทำรายงานความมนั่ คงของมนษุ ย์ประเทศไทย ปี 2564 ฉบับสมบรู ณ์

1.3 วัตถปุ ระสงค์
1. เพอ่ื จัดทำรายงานความมน่ั คงของมนุษย์ ปี 2564 สำหรับใชเ้ ป็นเครื่องมือประเมนิ สถานการณ์ความม่ันคง
ของมนุษย์ประเทศไทย ภาพรวมระดับประเทศ กลุ่มจังหวัด และจังหวัด ให้จังหวัดได้ทราบสถานการณ์
ความมนั่ คงของมนุษย์ ของ ตนเองเมอ่ื เปรยี บเทียบกบั จงั หวดั อื่นๆ และช่วยให้ทราบถงึ จดุ เดน่ จุดด้อย ใน
แตล่ ะมติ ิของจงั หวัด นำไปสกู่ ารพัฒนาและแกไ้ ข สถานการณข์ องจงั หวัดได้
2. เพื่อให้จังหวัดต่างๆ รับทราบลำดับความมั่นคงของมนุษย์และนำไปใช้ประโยชน์เพื่อเป็นข้อมูล
ประกอบการพิจารณากำหนดนโยบาย แผนงาน/โครงการของจังหวัด รวมทั้งการบูรณาการระหว่าง
หนว่ ยงานในการแก้ไขปญั หาตามสถานการณ์

2

1.4 ขอบเขตการศกึ ษา
1. ประสานความร่วมมอื ในการขอรบั ข้อมลู กับหนว่ ยงานต่างๆ ทเี่ กยี่ วขอ้ งกบั ตัวช้วี ดั
2. รวบรวมข้อมลู ทุติยภูมิจากหน่วยงานต่างๆ ท้งั ทาง Website และขอรบั ข้อมูลโดยตรงจากหน่วยงานต่างๆ
โดย ใชข้ อ้ มลู ปี 2563 และขอ้ มลู ท่เี ป็นปจั จบุ ันท่สี ดุ ตามตัวชวี้ ดั
3. บริหารจดั การขอ้ มูลเพอื่ ให้ข้อมลู ถูกต้องตามตัวช้ีวดั ในแต่ละมิติ
4. ประมวลผลข้อมูลตามตัวชี้วัดด้วยสูตรการคำนวณค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ (Composite Human
Security Index – CHSI)
5. วเิ คราะหแ์ ละสรุปผลการประเมนิ สถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์เพ่ือจัดทำเปน็ รายงาน

1.5 ผลผลติ
1. ดชั นคี วามมนั่ คงของมนุษย์ทีป่ ระเมินสถานการณค์ วามมั่นคงของมนษุ ยใ์ นระดบั ประเทศ กลุม่ จังหวดั และ
จังหวัด ที่แสดงถึงค่าดัชนีที่มีความมากน้อยในความมั่นคงของมนุษย์โดยภาพรวมหรือแต่ละมิติรวมท้ัง
รายละเอยี ดขอ้ มลู จดุ เด่น จดุ ด้อย ของทุกจังหวดั
2. รายงานความมัน่ คงของมนุษย์ประเทศไทย ปี 2564

1.6 ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ
1. หน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ทราบสถานการณ์ความมนั่ คงของมนษุ ย์ในระดบั ประเทศ กลุ่มจังหวัด และจงั หวัด
2. ในระดับจังหวัดได้ทราบถึงจุดแข็ง จุดอ่อน ของมิติความมั่นคงของมนุษย์เพื่อนำไปสู่การจัดเก็บข้อมูลเชิง
ลกึ และสาเหตขุ องจุดออ่ นในระดับพื้นท่ี
3. จังหวัดได้นำไปเป็นแนวทางการจัดทำนโยบาย แผนงาน/โครงการ หรือการบูรณาการกันระหว่าง
หน่วยงานในการแกไ้ ขปัญหาตามสถานการณ์ต่อไป

3 บทนำ



บทที่ 2

แนวคิด องค์ประกอบดัชนคี วามมัน่ คงของมนษุ ย์

การจัดทำรายงานความมั่นคงของมนุษย์ประเทศไทย ปี 2564 ของกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของ
มนษุ ย์มีแนวคดิ องคป์ ระกอบ การประมวลผล รวมถงึ การใช้ประโยชน์ และขอ้ จำกัด ดังนี้

2.1 แนวคดิ และองค์ประกอบตัวช้ีวดั ความม่ันคงของมนุษย์
ดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ (Human Security Index) เป็นแนวคิดเกี่ยวกับความมั่นคงของมนุษย์ ในเบื้องต้นเป็น

แนวทางตามโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (United Nations Development Programme – UNDP) ที่กำหนด
องค์ประกอบความมั่นคงของมนุษย์ไว้ 7 มิติ ได้แก่ ความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ความมั่นคงทางอาหาร ความมั่นคงทางสุขภาพ
ความมั่นคงด้านสิ่งแวดลอ้ ม ความมั่นคงส่วนบุคคล ความมั่นคงของชมุ ชน และความมั่นคงทางการเมือง ต่อมากระทรวงฯ ได้
ทำการศึกษาดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ เพื่อให้สอดคล้องเหมาะสมกับบริบทของสังคมไทย พิจารณาทั้งในมิติคุณภาพชีวิต
และมิตภิ ยั คกุ คาม และกำหนดตวั ชวี้ ดั ทค่ี รอบคลมุ ท้ังด้านความรอดพน้ จากความต้องการ (Freedom from want) มโี อกาสที่
เท่าเทียม (Equal opportunities) และความรอดพ้นจากความกลัว (Freedom from fear) แต่การจัดทำข้อมูลมีข้อจำกัดใน
ตัวชี้วัดบางตัวหาข้อมูลไม่ได้ จึงจำเป็นต้องนำตัวชี้วัดอื่นที่มีข้อมูลมาทดแทน และเพื่อให้ สอดคล้องกับทิศทางการพัฒนา
ประเทศและบริบทของสังคมไทย อีกทั้งมติของคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 18 ธันวาคม 2550 ลงมติประเด็นหนึ่งว่า
“นอกเหนือจากตัวชี้วัดที่ได้นำมาดำเนินการในครั้งนี้แล้ว กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ควรพิจารณา
กำหนดตัวชี้วัดอื่นๆ ให้สอดคล้องเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมและบริบทของประเทศไทยเองเพิ่มขึ้นด้วย เนื่องจากตัวชี้วัด
บางตัวอาจไม่สามารถสะท้อนข้อเท็จจริงของสังคมไทย และอาจมีจำนวนตัวชี้วัดที่น้อยเกินไป เช่น ตัวชี้วัดด้านสังคมและ
วฒั นธรรม สิทธิและความเป็นธรรม เป็นต้น”

กระทรวงการพฒั นาสงั คมและความมัน่ คงของมนษุ ย์ ไดศ้ ึกษาและกำหนดองค์ประกอบความมน่ั คงของมนุษย์ไว้ 12
มิติ คอื

1. มิตทิ ีอ่ ยู่อาศัย
2. มติ สิ ุขภาพ
3. มิตอิ าหาร
4. มติ ิการศกึ ษา
5. มิติการมีงานทำและรายได้
6. มติ คิ รอบครัว
7. มิติชุมชนและการสนบั สนุนทางสงั คม
8. มติ ิศาสนาและวฒั นธรรม
9. มิตคิ วามปลอดภยั ในชวี ิตและทรัพยส์ นิ
10. มิติสิทธแิ ละความเปน็ ธรรม
11. มิติการเมือง
12. มติ ิสิ่งแวดล้อม ทรัพยากร/พลังงาน

5 แนวคดิ องคป์ ระกอบดชั นีความม่ันคงของมนษุ ย์

รวมท้งั ได้ใหค้ วามหมาย ความมั่นคงของมนษุ ย์ (Human Security) หมายถงึ การท่ปี ระชาชนไดร้ บั หลักประกัน
ด้านสิทธิ ความปลอดภัย การสนองตอบต่อความจำเป็นขั้นพื้นฐาน สามารถดำรงชีวิตอยู่ในสังคมได้อย่างมีศักดิ์ศรี
ตลอดจนไดร้ บั โอกาสอยา่ งเท่าเทยี มกนั ในการพัฒนาศกั ยภาพของตนเอง

สำหรับตัวชีว้ ดั ที่ใชค้ ำนวณคา่ ดชั นคี วามมนั่ คงของมนุษย์ประเทศไทยปี 2564 มอี งคป์ ระกอบ 12 มิติ 40 ตัวชี้วัด ทมี่ ี
ข้อมูลระดับจังหวัดครบทุกจังหวัด (77 จังหวัด) โดยเป็นข้อมูลในปี 2563 จำนวน 34 ตัวชี้วัด เป็นข้อมูลในปี 2562 จำนวน 3
ตัวชี้วัด ได้แก่ อัตราการเจ็บป่วยด้วยโรคสำคัญ 5 โรค ต่อประชากร 100,000 คน อัตรานักเรียนต่อห้องเรียน และอัตราการ
มาใช้สทิ ธิลงคะแนนเลือกต้งั ส.ส. เปน็ การทว่ั ไป เป็นขอ้ มลู ปี 2561 จำนวน 2 ตวั ชว้ี ัด คอื รอ้ ยละของรา้ นอาหารและแผงลอย
CFGT (Clean Food Good Taste) และร้อยละของตลาดน่าซื้อ และเป็นข้อมูลปี 2559 จำนวน 1 ตัวชี้วัด คือ อัตราการมา
ใชส้ ิทธิออกเสยี งประชามติร่างรัฐธรรมนูญ เมอ่ื 7 ส.ค. 2559 ดงั นี้

2.2 มติ ิ นิยาม และตัวชวี้ ัด ที่ใช้ประเมินคา่ ดัชนคี วามม่ันคงของมนษุ ย์ ปี 2564

มิต/ิ นิยาม ตัวชวี้ ดั แหลง่ ขอ้ มูล ปี พ.ศ.
1. ที่อยู่อาศัย : การมีที่อยู่อาศัยและสิทธิ 1. ความหนาแน่นของประชากรต่อพื้นที่ 1 กรมการปกครอง หรือสำนักงานสถิติ 2563
ในการถือครองที่ถูกต้องตามกฎหมาย มี แหง่ ชาติ 2563
การจัดระบบสาธารณูปโภคให้แก่สมาชิก ตร.กม. สำนกั งานสถิตแิ ห่งชาติ 2563
ใช้ร่วมกันได้อย่างพอเพียง มีความคงทน 2. อตั ราการถอื ครองทีอ่ ย่อู าศัย สำนกั งานสถติ ิแห่งชาติ
ถาวร สภาพแวดล้อมเป็นสัดส่วน ถูก 3. รอ้ ยละของทีอ่ ยูอ่ าศัยที่มสี ภาพคงทนถาวร 2563
สขุ ลกั ษณะ และปลอดภัย สำนักนโยบายและยทุ ธศาสตร์ 2563
2. สุขภาพ : การมีสุขภาพอนามัยที่ดี มี 4. อตั ราเตียงต่อประชากร 100,000 คน สำนกั งานปลดั กระทรวงสาธารณสุข 2563
หลักประกันด้านสุขภาพที่เหมาะสม 5. อัตราบุคลากรทางการแพทย์ต่อประชากร สำนักนโยบายและยทุ ธศาสตร์ 2562
เข้าถึงบริการทางสุขภาพได้ พฤติกรรม สำนกั งานปลัดกระทรวงสาธารณสขุ 2563
การดำเนินชีวิตมีความเสี่ยงต่อการ 100,000 คน กรมสุขภาพจติ 2563
เจ็บป่วยต่อร่างกาย จิตใจน้อยและมีการ 6. อัตราผู้ป่วยทางสุขภาพจิตต่อประชากร กระทรวงสาธารณสขุ 2561
เสริมสร้างสุขภาพให้สามารถดำรงอยู่ได้ สำนักนโยบายและยทุ ธศาสตร์ 2561
อยา่ งปกติสุข 100,000 คน สำนักงานปลัดกระทรวงสาธารณสขุ 2562
7. อัตราการเจ็บป่วยด้วยโรคสำคญั 5 โรคต่อ สำนักงานหลกั ประกนั สขุ ภาพแห่งชาติ 2563
3. อาหาร : การได้รับประทานอาหาร สำนักระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค 2563
ปลอดภัย มีความรู้และพฤติกรรมในการ ประชากร 100,000 คน กระทรวงสาธารณสุข
เลือกรับประทานอาหารที่ถูกต้อง ไม่ 8. อัตราการเข้าถึงบริการของผู้ป่วยต่อ สำนักสขุ าภบิ าลอาหารและน้ำ
กอ่ ให้เกิดโรคทีร่ นุ แรง กรมอนามัย
ประชากร 100,000 คน สำนกั สขุ าภิบาลอาหารและน้ำ
4. การศึกษา : การได้รับการศึกษาทั้งใน 9. ร้อยละของผู้ป่วยอาหารเป็นพิษต่อ กรมอนามัย
ระบบหรือนอกระบบอย่างน้อยไม่ต่ำกว่า สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้น
ภาคบังคับ ตลอดจนการศึกษาต่อในระดับ ประชากร 100,000 คน พ้นื ฐาน
ท ี ่ ส ู ง ข ึ ้ น ไ ป ส า ม า ร ถ ใ ช ้ ค ว า ม รู้ 10. ร้อยละของร้านอาหารและแผงลอยที่ได้ สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาข้ัน
ความสามารถในการประกอบอาชีพ การ พ้นื ฐาน
รบั รขู้ ้อมูลข่าวสารจากส่อื และการพัฒนา CFGT (Clean Food Good Taste) สำนกั งานสถิตแิ หง่ ชาติ
ตนเองอยา่ งตอ่ เนื่อง 11. รอ้ ยละของตลาดสดน่าซอื้

12. อัตรานกั เรียนตอ่ หอ้ งเรยี น

13. อตั รานักเรยี นตอ่ ครู

14. อตั ราการมีคอมพวิ เตอรต์ ่อครวั เรอื น

6

มติ /ิ นยิ าม ตวั ช้ีวัด แหล่งข้อมลู ปี พ.ศ.
5. การมีงานทำและรายได้ : การได้งาน 15. อัตราการมีงานทำ สำนักงานสถิติแหง่ ชาติ 2563
ทำที่ก่อให้เกิดรายได้ เพียงพอต่อรายรับ 16. อัตราการว่างงาน สำนักงานสถติ แิ ห่งชาติ 2563
รายจ่าย ไม่ก่อหนี้สินที่ไม่มีคุณค่าต่อ 17. รายไดเ้ ฉลี่ยต่อครัวเรือน สำนกั งานสถติ ิแหง่ ชาติ 2563
ตนเองและครอบครัว มีการออมทีเ่ พียงพอ 18. คา่ ใชจ้ ่ายเฉลี่ยต่อครวั เรือน สำนกั งานสถติ แิ หง่ ชาติ 2563
ต่อการดำเนินชีวิต มีความพึงพอใจต่อ 19. จำนวนหนีส้ นิ เฉลีย่ ตอ่ ครัวเรอื น สำนักงานสถิตแิ หง่ ชาติ 2563
รายได้ งานที่ทำ ตลอดจนการมีวันหยุด
พักผอ่ นจากการทำงาน 20. อัตราการจดทะเบียนหย่าต่อ 1,000 กรมการปกครอง กระทรงมหาดไทย 2563
6. ครอบครัว : การที่สมาชิกในครอบครัว ครัวเรอื น
ร้บู ทบาทหน้าทข่ี องตนเอง มคี วามสัมพนั ธ์ กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว 2563
ที่ดี มีความรับผิดชอบ สามารถช่วยเหลือ 21. รอ้ ยละความเขม้ แข็งของครอบครัว
ซึ่งกันและกัน ไม่ก่อให้เกิดความขัดแย้งท่ี พม.
รุนแรง 22. ความรุนแรงในครอบครัวต่อ 1,000
ครวั เรือน กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว 2563
7. ชุมชนและการสนับสนุนทางสังคม :
การมีโครงสร้างของชุมชนที่ชัดเจน 23. อตั ราผู้ทำประกนั ชวี ติ ต่อประชากร พม.
เข้มแข็ง สมาชิกในชุมชนมีทุนทางสังคมที่
ใชป้ ระโยชนแ์ ละสนับสนุนทางสังคม มกี าร 24. อัตราผู้ทำประกันสังคมต่อกำลังแรงงาน สำนักงานคณะกรรมการกำกับและ 2563
ชว่ ยเหลือ เกอ้ื กูลซงึ่ กันและกัน รวมถึงการ รวม
มีส่วนร่วมในกิจกรรมทางสังคม ชุมชน มี ส่งเสริมการประกอบธุรกิจประกนั ภยั
ความสงบสขุ และปลอดภัย 25. อัตราการฆ่าตัวตายและทำร้ายตนเองต่อ
ประชากร 100,000 คน สำนักงานประกนั สังคม 2563
8. ศาสนาและวัฒนธรรม : การที่มี
กิจกรรมทางศาสนาและวัฒนธรรม การ 26. อัตราผู้ถือกรมธรรม์ประกันอุบัติเหตุส่วน กระทรวงแรงงาน 2563
อนุรักษ์ และส่งเสริมให้เห็นคุณค่า รวมถึง บคุ คลตอ่ ประชากร
การสบื ทอดภูมปิ ัญญาให้คงอยอู่ ยา่ งย่ังยนื กรมสุขภาพจิต กระทรวงสาธารณสุข
27. จำนวนศ าสนสถ านทุกป ระเภทต่อ
9. ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน : ประชากร 100,000 คน สำนักงานคณะกรรมการกำกับและ 2563
การมีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน
มีวิถีชีวิต และดำรงชีวิตที่ปกติสุข ไม่ได้รับ 28. คนอายุ 6 ปีขึ้นไปทุกคนปฏิบัติกิจกรรม สง่ เสริมการประกอบธุรกิจประกันภยั
ความเดือดร้อนหรือผลกระทบจากภัยทาง ทางศาสนาอยา่ งน้อยสปั ดาห์ละ 1 ครง้ั
สังคม สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ 2563
29. จำนวนฐานความผิดคดีอาญา 4 กลุ่มต่อ และสำนักงานคณะกรรมการกลาง
10. สิทธิและความเป็นธรรม : การได้รับ ประชากร 100,000 คน อสิ ลามแห่งประเทศไทย 2563
ความเสมอภาค เท่าเทียม และความเป็น กรมการพัฒนาชุมชน 2563
ธรรมตามสทิ ธทิ างกฎหมาย ไมส่ ร้างความ 30. อัตราการเสียชีวิตด้วยอุบัติเหตุต่อ กระทรวงมหาดไทย
เดือนร้อนต่อตนเอง สามารถใช้สิทธิของ ประชากร 100,000 คน สำนกั งานตำรวจแห่งชาติ
ตนเองอย่างถูกต้องตามสถานภาพ
บทบาทและโอกาส 31. จำนวนคดีในศาลปกครองต่อประชากร ศนู ย์ข้อมูลอบุ ัติเหตุ ThaiRSC หรอื 2563
100,000 คน ศูนย์อำนวยการความปลอดภัยทาง 2563
11. การเมือง : การมีส่วนร่วมทางการ ถนน กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณ
เมืองในรูปแบบต่างๆ อย่างสม่ำเสมอ 32. จำนวนเรื่องร้องเรียนจากประชาชนผ่าน ภัย
ได้รับการปฏิบัติตามระบอบประชาธิปไตย ศูนย์บริการประชาชนต่อประชากร สำนกั งานศาลปกครอง
ภายใต้หลักธรรมาภบิ าล 100,000 คน
ศูนย์บริการประชาชน สำนักงานปลัด 2563
33. รอ้ ยละของเรอื่ งที่ได้ขอ้ ยุติตามขอ้ รอ้ งเรียน สำนักนายกรฐั มนตรี
ผา่ นศนู ยบ์ รกิ ารประชาชน
ศูนย์บริการประชาชน สำนักงานปลัด 2563
34. อตั ราการมาใช้สทิ ธลิ งคะแนนเลอื กตัง้ ส.ส. สำนกั นายกรฐั มนตรี 2562
เป็นการทัว่ ไป สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้ง

35. อัตราการมาใชส้ ิทธิออกเสยี งประชามติร่าง สำนกั งานคณะกรรมการการเลือกตั้ง 2559
รัฐธรรมนญู เมือ่ 7 ส.ค. 2559

7 แนวคิด องคป์ ระกอบดัชนคี วามมน่ั คงของมนษุ ย์

มิต/ิ นยิ าม ตวั ช้ีวัด แหล่งข้อมลู ปี พ.ศ.

12. สิ่งแวดล้อม ทรัพยากร/พลังงาน : 36. รอ้ ยละของพน้ื ที่ปา่ ต่อพ้นื ทีจ่ ังหวัด กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและ 2563
การดำรงชีวิตที่ปลอดภัยจากภัยธรรมชาติ อนรุ กั ษพ์ ลังงาน กระทรวงพลงั งาน 2563
และสิ่งแวดล้อม การใช้ทรัพยากรที่คุ้มค่า 37. อัตราการผลิตติดตั้งไฟฟ้าจากพลังงาน กรมป่าไม้ ทส. 2563
การมีกิจกรรมอนุรักษ์ค้นหาทรัพยากร ทดแทนต่อ 1,000 ครัวเรือน 2563
สิง่ แวดล้อมและพลังงานทดแทน กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและ 2563
38. อัตราปริมาณการจำหน่ายน้ำมันเชื้อเพลิง อนรุ ักษ์พลงั งาน กระทรวงพลังงาน
ตอ่ 1,000 ครัวเรอื น กรมธุรกจิ พลังงาน กระทรวงพลังงาน

39. อัตราปัญหามลพิษที่ได้รับการร้องเรียนต่อ กรมควบคุมมลพิษ ทส.
ประชากร 100,000 คน

40. อัตราปริมาณขยะมูลฝอย (ตันต่อวัน)ต่อ
1,000 ครวั เรือน

2.3 การประมวลผลค่าดัชนีความม่ันคงของมนุษย์
โดยการรวบรวมข้อมลู ทุติยภมู ิตามตัวชว้ี ดั จากหน่วยงานต่างๆ ผรู้ ับผดิ ชอบมีการจดั เกบ็ และเผยแพร่แล้ว หรอื ได้รับ

การสนับสนนุ ขอ้ มลู โดยตรง มาประมวลผลคา่ ดชั นคี วามม่นั คงของมนษุ ย์ ซง่ึ การประมวลผลดังกลา่ วไม่มกี ารถ่วงน้ำหนักทั้งใน
ระดับมิติ และตัวช้ีวัดในแตล่ ะมิติ โดยการใช้สตู รการคำนวณคา่ ดชั นคี วามมนั่ คงของมนษุ ย์ ดังนี้

สูตรการคำนวณคา่ ดชั นคี วามมัน่ คงของมนุษย์

CHSI = Composite Human Security Index หรอื ดัชนคี วามมน่ั คงของมนุษย์
ZT = ผลรวมของค่ามาตรฐานจากตัวชี้วัดทัง้ หมดที่ใชใ้ นการประเมิน
ซ่ึงอาจมีค่าเป็น ลบ หรอื บวก กไ็ ด้ (The Total Z Score)
MZ = คา่ สูงสดุ ของผลรวมคา่ มาตรฐานทไี่ มค่ ำนึงถงึ เคร่อื งหมาย
(Absolute Value of the Maximum Total Z Score)
f2 = ความถ่ีของบคุ คลหรอื พื้นที่ที่ไดค้ ่าคะแนนมาตรฐานรวมเปน็ บวก
f1 = ความถี่ของบคุ คลหรือพน้ื ทีท่ ่ีไดค้ า่ คะแนนมาตรฐานรวมเป็นลบ

 = การประมวลผลท่ไี ม่คำนึงถึงเคร่ืองหมาย

ดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ (Composite Human Security Index : CHSI) หมายถึง ค่าสัมประสิทธิ์ที่ได้จาก
การประมวลผลข้อมูลตัวชี้วัดความมั่นคงของมนุษย์ ที่แสดงถึงระดับความมากน้อยของความมั่นคงของมนุษย์โดยรวมหรือใน
แต่ละมติ ิ เปน็ การเปรียบเทียบโดยอิงกลุ่ม เพ่อื สามารถสะท้อนสถานการณค์ วามมน่ั คงของมนุษย์ได้ในระดบั หนึ่ง และสามารถ
เปรียบเทียบค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ในภาพรวม และรายมิติ ทั้งในระดับประเทศ กลุ่มจังหวัด และจังหวัด เพื่อให้ทราบ
สถานะของจงั หวดั เมอ่ื เปรยี บเทียบกับคา่ เฉล่ยี ของประเทศ หรือในชว่ งเวลาทีผ่ า่ นมา

8

ค่า CHSI ที่คำนวณได้มีค่าอยู่ระหว่าง 0 ถึง 100 ค่าที่ใกล้ 100 แสดงถึง ความมั่นคงของมนุษย์สูง ขณะที่ค่าซ่ึง
ใกล้ 0 แสดงถึง ความมั่นคงของมนษุ ย์ต่ำ ค่า CHSI จะใช้แสดงถงึ ระดับความม่ันคงของมนุษย์ระดับพื้นที่ว่ามีมากน้อยเพียงใด
และเปรยี บเทียบกับคา่ เฉลี่ยในภาพรวมระดบั ประเทศ หรือในแต่ละมิตดิ ้วย

วิธีการ โดยนำค่าดัชนีของแต่ละมิติ แต่ละตัวชี้วัด มาประมวลผลด้วยสูตรการคำนวณดังกล่าว โดยใช้โปรแกรม
สำเร็จรปู Excel ทไี่ ดต้ ้งั คา่ ตามสูตรการคำนวณไวแ้ ล้ว ท้งั นี้ ขอ้ มูลทน่ี ำมาประมวลผลตามตวั ชี้วัด เป็นข้อมลู ทุตยิ ภูมิท่ีรวบรวม
จากหน่วยงานต่างๆ ในปี 2563 และตัวชี้วัดที่นำมาวิเคราะห์มีทั้งตัวชี้วัดเชงิ บวก และตัวช้ีวัดเชิงลบ ซึ่งหมายความว่า ถ้าเป็น
ตัวชี้วัดเชงิ บวก คือ ยิ่งมีค่าสูงจะนับวา่ เป็นผลดี เช่น อัตราการถือครองท่ีอยู่อาศัย ส่วนตัวชี้วัดเชิงลบ คือ หากมีค่าสงู จะนบั ว่า
เป็นผลที่ไมด่ ี เชน่ อัตราผู้ป่วยทางสุขภาพจติ ต่อประชากร 100,000 คน เป็นต้น

ดังนั้น กรณีที่เป็นข้อมูลเชิงบวก จะนำค่าของตัวชี้วัดนั้นมาคำนวณ แต่หากเป็นข้อมูลเชิงลบ จะต้องกำหนดให้ค่า
ของตัวชว้ี ัดนนั้ เปน็ ลบ ดว้ ยการคณู ดว้ ย -1 แล้วจงึ นำคา่ ไปประมวลตามสูตร

เมื่อนำขอ้ มลู แตล่ ะตัวชีว้ ัดเขา้ สูตรแล้วจะไดค้ ่าดัชนีความมน่ั คงของมนุษย์ (Composite Human Security Index :
CHSI) ของจงั หวดั ในแต่ละมติ ิท้ัง 12 มติ ิ แล้วนำคา่ CHSI ของทกุ จังหวดั แตล่ ะมิติ เพ่ือหาค่าตา่ งๆ ดังน้ี

1. ค่า CHSI ภาพรวมประเทศ = ผลรวมของค่า CHSI ทกุ จังหวดั
จำนวนจังหวดั (77 จังหวดั )
2. คา่ CHSI จังหวดั = ผลรวมเฉพาะคา่ ZT ทัง้ 12 มติ ิเข้าสตู ร CHSI

3. คา่ CHSI กลมุ่ จังหวดั = ผลรวมของค่า CHSI กล่มุ จังหวดั
4. คา่ CHSI เฉลี่ยแต่ละมิติ = จำนวนจงั หวัด (กลมุ่ จังหวดั )

ผลรวมของคา่ CHSI แต่ละมติ ิทุกจงั หวดั
จำนวนจังหวัด (77 จังหวดั )

การประเมินค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์จะต้องใช้ตัวชี้วัดที่มีข้อมูลครบทุกจังหวัดในช่วงเวลาเดียวกัน เพื่อให้
สามารถนำเสนอภาพรวมของประเทศ และเปรียบเทียบรายจังหวัดได้ แต่เนื่องจากตัวชี้วัดความมั่นคงของมนุษย์ เป็ นข้อมูล
ทุติยภูมิที่ต้องรวบรวมจากหน่วยงานที่รับผิดชอบโดยตรงที่มีการจัดเก็บตามความต้องการใช้งานของหน่วย จึงเป็นข้อจำกัดท่ี
ไม่สามารถจะหาตัวช้ีวัดท่ีครอบคลุมและสะท้อนกรอบแนวคิดความมน่ั คงของมนุษย์ได้ตรงและชัดเจนไดค้ รบถ้วน และตัวชี้วัด
บางตัวมีข้อมูลไม่ครบทุกจังหวัด เช่น ข้อมูลจาก จปฐ. ยังขาดข้อมูลของกรุงเทพมหานคร รวมทั้งตัวชี้วัดบางตัวในระดับ
จังหวัด กรณีวัดพื้นที่ป่าหรือความหนาแน่นของประชากร จังหวัดที่มีความเป็นเมืองสูงจะเสียเปรียบจังหวัดทั่วไป เป็นต้น แต่
เพื่อให้เห็นถึงสถานการณ์และบริบทที่เป็นจริงในการประเมินคา่ ดัชนีความมัน่ คงของมนุษย์ การจัดทำรายงานความม่ันคงของ
มนุษย์ประเทศไทย ปี 2564 จึงได้ใช้ตัวชี้วัดที่สามารถสะท้อนกรอบแนวคิดความมั่นคงของมนุษย์ได้ตรงและชัดเจน และมี
ขอ้ มลู ครบทกุ จงั หวัดทั่วประเทศเป็นหลกั สำคัญ

2.4 การประเมนิ สถานการณค์ วามม่ันคงของมนุษย์
การประเมนิ สถานการณ์ความมัน่ คงของมนุษย์ ปี 2564 แบง่ การประเมินออกเปน็ กลุ่มตา่ งๆ ดงั นี้
1. ประเมินค่าดชั นีความม่ันคงของมนุษยข์ องทกุ จงั หวัดเพื่อเปรียบเทียบค่าดชั นีความมัน่ คงของมนุษย์เฉลี่ยภาพรวม

ของประเทศ ท้งั รายมติ ิ และภาพรวมทง้ั 12 มิติ

9 แนวคดิ องคป์ ระกอบดัชนีความม่นั คงของมนุษย์

2. ประเมินเปรียบเทียบค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ในระดับกลุ่มจังหวัดที่มีบริบทใกล้เคียงกัน โดยแบ่งเป็น 6
กลุ่มจังหวัด ได้แก่ กรุงเทพมหานครและปริมณฑล กลุ่มภาคเหนือ กลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กลุ่มภาคกลาง กลุ่มภาคใต้
และกลุ่ม 5 จังหวัดชายแดนภาคใต้ ดงั น้ี

2.1 กลุ่มกรุงเทพมหานครและปริมณฑล จำนวน 6 จังหวัด ได้แก่ กรุงเทพมหานคร นครปฐม นนทบุรี
ปทุมธานี สมทุ รปราการ และสมทุ รสาคร

2.2 กลุ่มภาคเหนือ จำนวน 17 จังหวัด ได้แก่ กำแพงเพชร เชียงราย เชียงใหม่ ตาก นครสวรรค์ น่าน พะเยา
พิจติ ร พิษณุโลก เพชรบรู ณ์ แพร่ แมฮ่ ่องสอน ลำปาง ลำพนู สโุ ขทยั อตุ รดติ ถ์ และอุทัยธานี

2.3 กลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จำนวน 20 จังหวัด ได้แก่ กาฬสินธุ์ ขอนแก่น ชัยภูมิ น ครพนม
นครราชสีมา บึงกาฬ บุรีรัมย์ มหาสารคาม มุกดาหาร ยโสธร ร้อยเอ็ด เลย ศรีสะเกษ สกลนคร สุรินทร์
หนองคาย หนองบัวลำภู อำนาจเจรญิ อุดรธานี และอบุ ลราชธานี

2.4 กลุ่มภาคกลาง จำนวน 20 จังหวัด ได้แก่ กาญจนบุรี จนั ทบรุ ี ฉะเชงิ เทรา ชลบุรี ชยั นาท ตราด นครนายก
ประจวบคีรีขันธ์ ปราจีนบุรี พระนครศรีอยุธยา เพชรบุรี ระยอง ราชบุรี ลพบุรี สมุทรสงคราม สระแก้ว
สระบุรี สงิ หบ์ ุรี สพุ รรณบุรี และอ่างทอง

2.5 กลุ่มภาคใต้ จำนวน 9 จังหวัด ได้แก่ กระบี่ ชุมพร ตรัง นครศรีธรรมราช พังงา พัทลุง ภูเก็ต ระนอง และ
สุราษฎรธ์ านี

2.6 กลุ่ม 5 จงั หวดั ชายแดนภาคใต้ จำนวน 5 จงั หวดั ไดแ้ ก่ นราธวิ าส ปัตตานี ยะลา สงขลา และสตลู

2.5 การใชป้ ระโยชน์จากดชั นคี วามมน่ั คงของมนุษย์
1. ดชั นคี วามมน่ั คงของมนุษย์ (CHSI) เปน็ เครือ่ งมือประเมินสถานการณค์ วามม่นั คงของมนษุ ย์ในระดับจังหวัด ที่ทำ

ให้จังหวัดต่างๆ ทราบถึงสถานการณ์ที่ผ่านมาของพื้นที่ว่าอยู่ในระดับใด เมื่อเทียบกับค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ภาพรวม
ประเทศ หรือกบั จงั หวัดอื่นๆ นอกจากนจ้ี ังหวัดได้ทราบถึงจุดเด่น จดุ ด้อยในมิติตา่ งๆ ของจงั หวดั โดยเปรียบเทียบกับค่าเฉล่ีย
ของประเทศ หรือกลุ่มจังหวัด นอกจากนี้ ยังสามารถดูแนวโน้มการเปลี่ยนแปลง ด้วยการเปรียบเทียบค่าดัชนีความมั่นคงของ
มนุษย์ของจังหวัด ในแต่ละปี และสามารถที่จะนำไปสู่การจัดเก็บข้อมูลรายละเอียด เพื่อค้นหาสาเหตุของจุดด้อยขอ งจังหวัด
และพร้อมนำไปใช้ประโยชน์เป็นข้อมูลประกอบการพิจารณากำหนดนโยบาย แผนงาน/โครงการที่จะดำเนินการ หรือบูรณา
การกับหนว่ ยงานอนื่ ๆ รวมท้งั ใชป้ ระเมนิ ผลการดำเนินงานทีผ่ ่านมา และวเิ คราะหแ์ นวโนม้ ในอนาคต

2. ค่าดัชนคี วามมน่ั คงของมนษุ ย์ไม่ไดก้ ำหนดไว้เปน็ คา่ มาตรฐาน แตจ่ ะพิจารณาเปรยี บเทยี บคา่ ดชั นคี วามมั่นคงของ
มนุษย์ของพื้นที่โดยรวมหรือรายมิติ กับค่าเฉลี่ยระดับประเทศ หรือค่าเฉลี่ยของกลุ่มจังหวัด เป็นการเปรียบเทียบโดยอิงกลุ่ม
ไม่ใช่อิงเกณฑ์ ทุกจังหวัดจึงควรให้ความสำคัญที่จะดำเนินการพัฒนาคนและสังคมให้มีค่าดัชนีความมั่นคงข องมนุษย์ที่สูงข้ึน
โดยเฉพาะมิติที่มีค่าดัชนีต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ หรือกลุ่มจังหวัด และการที่จังหวัดมีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์
ภาพรวมต่ำ หรือค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์รายมิติต่ำ มิได้หมายความว่าจังหวัดนั้นๆ มีปัญหา หรือเจ้าหน้าที่บกพร่อง แต่
เป็นเพราะบริบทของแต่ละจังหวัดที่แตกต่างกัน ซึ่งจะต้องพิจารณาว่าตัวชี้วัดที่ทำให้ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ต่ำ เพื่อจะ
ไดร้ ้วู า่ จังหวัดควรใหค้ วามสนใจหรอื ความสำคญั ท่จี ะดำเนนิ การพัฒนาจงั หวัดในด้านใด และหากคา่ ดชั นีความมั่นคงของมนุษย์
อยูใ่ นสถานการณท์ ด่ี ี มีความมั่นคงแล้ว ก็ใหร้ ักษาดำรงอยู่หรอื พัฒนาให้ดีขึ้นกวา่ เดิมอยา่ งย่งั ยนื ต่อไป

2.6 ข้อจำกดั ในการประมวลค่าดชั นีความมนั่ คงของมนษุ ย์ ปี 2564
ในการประเมินสถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์ ปี 2564 ใช้องค์ประกอบทั้ง 12 มิติ และตัวชี้วัดต่างๆ ตามที่ได้

กล่าวแลว้ ขา้ งต้น แต่ในการรวบรวมขอ้ มลู การประมวลผลขอ้ มลู กม็ ขี ้อจำกดั หลายประการ จึงจำเป็นตอ้ งนำข้อมูลเหลา่ น้นั มา
ประมวลผล เพ่ือใหก้ ารประมวลผลทีส่ มบรู ณ์ ดงั นี้

10

1. ข้อมลู ทีจ่ ะนำมาประเมิน ต้องเป็นขอ้ มลู ทมี่ ีครบทุกจังหวดั และควรจะเป็นข้อมูลในฐานปเี ดียวกนั ถือเป็นเง่ือนไข
สำคัญของการประมวลผลข้อมูล ซึ่งหลายตัวชี้วัดไม่สามารถใช้ข้อมูลต่อเนื่องได้ทุกปี เช่น มิติอาหาร ได้แก่ ร้อยละของ
ร้านอาหารและแผงลอยที่ได้ CFGT (Clean Food Good Taste) และร้อยละของตลาดสดน่าซื้อ เป็นข้อมูลปี 2561 มิติ
การเมือง ไดแ้ ก่ อัตราการมาใชส้ ิทธิออกเสยี งประชามตริ า่ งรฐั ธรรมนูญ เม่อื 7 ส.ค. 2559 เปน็ ขอ้ มูลปี 2559 เปน็ ต้น

2. ตัวชี้วัดส่วนใหญ่เป็นตัวชี้วัดลักษณะ Input หรือสถานการณ์ตามบริบทของพื้นที่ เช่น จำนวนเตียง จำนวน
บุคลากรทางการแพทย์ จำนวนนักเรียน จำนวนห้องเรียน จำนวนครู จำนวนศาสนาสถาน เป็นต้น ซึ่งตัวชี้วัดในลักษณะของ
Output หรอื Impact คอ่ นขา้ งมีน้อย หรือมีแต่มขี ้อมูลไมค่ รบทุกจงั หวัด

3. ตวั ช้วี ดั บางตวั ไม่สามารถสะท้อนได้ตรงตามนิยามความหมายในแตล่ ะมิติ จำเป็นตอ้ งใช้ตัวช้ีวัดที่มีข้อมูลครบตาม
เงื่อนไข เช่น มิติครอบครัว ประเมินโดยใช้อัตราการจดทะเบียนหย่าต่อ 1,000 ครัวเรือน ซึ่งเป็นข้อมูลเชิงลบ หรือในมิติ
การศกึ ษา ใชอ้ ตั ราการมีคอมพวิ เตอร์ตอ่ ครัวเรือน เปน็ ต้น

4. ตัวชี้วัดบางตัวมีความได้เปรียบ เสียเปรียบ มีความแตกต่างในบริบทของแต่ละพื้นที่ เช่น มิติที่อยู่อาศัย ประเมิน
ความหนาแน่นของประชากร จังหวัดที่มีความเป็นเมืองใหญ่สูงจะเสยี เปรียบจังหวดั ทั่วไป พื้นที่น้อยคนมาก พื้นที่มากคนน้อย
เป็นต้น โดยในปี 2564 นำมาประมวลผลทั้งหมด เพ่ือให้สะท้อนกับสภาพความเป็นจริง หรือตัวชี้วัดอัตราการเสียชีวิตด้วย
อุบัติเหตุ ซึ่งจะนับจำนวนเหตุที่เกิดในพื้นที่จังหวัด ซึ่งหลายเหตุการณ์จังหวัดที่เกิดเหตุเป็นเพียงทางผ่านของการเดินทาง
เป็นตน้

5. ข้อมูลของหน่วยงานที่รับผิดชอบมีการจัดเก็บข้อมูลไม่ต่อเนื่อง และมีการเปลี่ยนแปลงฐานข้อมูลของหน่วยงาน
ในขณะที่บางตัวชี้วัดมีการเพิ่มรายละเอียดของข้อมูลมากขึ้น เช่น มิติชุมชนและการสนับสนุนทางสังคม ตัวชี้วัดอัตราการฆ่า
ตัวตายและทำร้ายตนเองต่อประชากร 100,000 คน ซึ่งการฆ่าตัวตายจะนับจำนวนท่ีเกิดขน้ึ ในจังหวดั แต่ผู้ให้ข้อมูลมีประเด็น
เพมิ่ ขึ้นเป็น ผ้ฆู า่ ตวั ตายและทำร้ายตนเอง มภี ูมลิ ำเนาอย่ใู นจงั หวดั อื่น เปน็ ตน้

6. ข้อมูลบางตัวชี้วัดมีการเคลื่อนไหวของข้อมูลค่อนข้างน้อย หรือมีอัตราการเกิดขึ้นน้อย เช่น ความรุนแรงใน
ครอบครวั จำนวนศาสนสถาน รอ้ ยละของรา้ นอาหารและแผงลอยทไ่ี ด้ CFGT (Clean Food Good Taste) เปน็ ต้น

7. ข้อมูลบางตัวชี้วัดเป็นการนบั จำนวนที่เกิด (จำนวนรับแจ้ง) แต่ในเชิงของผลกระทบจะมีความแตกต่างกันของแต่
ละพื้นที่ (จังหวัด) เช่น จำนวนฐานความผิดคดีอาญา 4 กลุ่มต่อประชากร 100,000 คน หากเกิดในพื้นที่จังหวัดชายแดน
ภาคใต้ 1 ครง้ั จะมผี ลกระทบค่อนข้างสงู เมื่อเทยี บกบั จังหวดั อ่ืนๆ เปน็ ต้น

11 แนวคดิ องค์ประกอบดชั นีความมนั่ คงของมนษุ ย์



บทที่ 3
สถานการณ์ความมัน่ คงของมนษุ ย์ ปี 2564

ในบทนี้ เป็นการนำเสนอผลการประมวลผลค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ (CHSI) เพื่อประเมินสถานการณ์ความ
มั่นคงของมนุษย์ปี 2564 ดังน้ี

1. สถานการณ์ความมน่ั คงของมนษุ ย์ภาพรวมประเทศ
2. สถานการณค์ วามม่นั คงของมนุษย์ระดับกล่มุ จังหวดั
3. สถานการณค์ วามม่ันคงของมนษุ ย์ภาพรวมระดบั จังหวัด

3.1 สถานการณ์ความมั่นคงของมนษุ ย์ภาพรวมประเทศ
สถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์ประเทศไทยปี 2564 ในภาพรวมประเทศ ได้ประเมินค่าดัชนีความมั่นคงของ

มนุษย์ 12 มิติ 40 ตัวชี้วัด (รายละเอียดในบทที่ 2) พบว่า ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ประเทศไทยปี 2564 มีค่าเท่ากับ
69.74 และเมอื่ พิจารณารายมติ ิ พบว่า มิตทิ มี่ ีคา่ ดชั นสี ูงที่สุด คือ มติ ิชุมชนและการสนับสนุนทางสังคม 70.48 มิติศาสนาและ
วัฒนธรรม 70.38 มิติสุขภาพ 70.32 มิติสิทธิและความเป็นธรรม 70.29 มิติที่อยู่อาศัย 70.26 มิติการเมือง 70.06 มิติอาหาร
70.02 มิติความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน 69.97 มิติการศึกษา 69.89 มิติการมีงานทำและรายได้ 69.89 มิติครอบครัว
69.59 และมติ ิทมี่ ีค่าดัชนีตำ่ ท่ีสุด คือ มิตสิ งิ่ แวดล้อมทรัพยากร/พลังงาน 69.57

หากพิจารณาเปรียบเทยี บสถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์ในปี 2563 และปี 2564 พบว่า ในภาพรวมดัชนีความ
มั่นคงของมนุษย์มคี ่าเพิ่มขึ้นจาก 69.60 ในปี 2563 เป็น 69.74 ในปี 2564 เมื่อพิจารณารายมิติ พบว่า ดัชนีที่มีค่าเพ่มิ ขน้ึ
ได้แก่ มิติสุขภาพ จาก 70.21 เป็น 70.32 มิติอาหาร จาก 69.99 เป็น 70.02 มิติการศึกษา จาก 69.87 เป็น 69.89 มิติการมี
งานทำและรายได้ จาก 69.78 เป็น 69.89 และมิติชุมชนและการสนับสนุนทางสังคม จาก 70.43 เป็น 70.48 หากดัชนีความ
มัน่ คงของมนษุ ยส์ ามารถสะทอ้ นให้เห็นถงึ สถานการณ์ที่เป็นจริงได้ สามารถอนุมานได้วา่ มาตรการดำเนนิ งานของทุกภาคส่วน
มีผลใหค้ วามม่นั คงของมนุษย์ในมติ ิเหล่านี้เพิ่มข้ึน

อย่างไรก็ตาม สถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์มิติที่มีแนวโน้มลดลงอย่างเห็นได้ชัด ได้แก่ มิติครอบครัว มิติ
สิ่งแวดล้อมทรัพยากร/พลังงาน มิติที่อยู่อาศัย มิติความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน มิติสิทธิและความเป็นธรรม และมิติ
ศาสนาและวัฒนธรรม หากพิจารณาค่าดัชนีที่ลดลง สามารถอนุมานได้ว่าความมั่นคงของคนไทยในมิติเหล่านี้มีแนวโน้มลดลง
จึงจำเปน็ ต้องมแี นวทางการดำเนินงานเพ่ือสรา้ งความมนั่ คงในมิตดิ งั กล่าวเพมิ่ ขน้ึ

การเพิ่มขึ้นหรือลดลงของค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ในแต่ละมิติ ย่อมมีผลต่อสถานการณค์ วามมั่นคงในภาพรวม
ดังนั้น จึงจำเป็นต้องหาแนวทางเสริมความมั่นคงของมนุษย์ในมิติที่ลดลง ในขณะเดียวกันก็ไม่ละเลยความมั่นคงของมนุษย์ใน
มติ อิ น่ื ๆ (รายละเอยี ดตามตารางที่ 1)

13 สถานการณค์ วามมัน่ คงของมนุษย์ ปี 2564

แผนภูมทิ ี่ 1 ดัชนีความมัน่ คงของมนุษยป์ ระเทศไทย ปี 2564 เปรียบเทียบปี 2563 จำแนกรายมิติ

69.00 69.50 70.00 70.50

ภาพรวม 77 จงั หวดั 69.60 69.74 70.2670.35
มิตทิ ่อี ยู่อาศยั 70.21 70.32
มิติสุขภาพ 697.09.902
มติ ิอาหาร 6699.8.879 70.7403.48
มิตกิ ารศึกษา 69.78 69.89 707.03.841
69.59 69.96 70.2790.34
มิติการมงี านทาและรายได้
มิตคิ รอบครวั 69.9770.04

มิติชุมชนและการสนบั สนุนทางสังคม 7700..0066
มิตศิ าสนาและวัฒนธรรม 69.57 69.95

มิตคิ วามปลอดภยั ในชีวติ และทรัพย์สนิ
มติ ิสทิ ธิและความเปน็ ธรรม
มติ กิ ารเมอื ง

มติ ิสิง่ แวดลอ้ มทรพั ยากร/พลงั งาน

ปี 2563 ปี 2564

เมื่อพิจารณาจากดัชนีความมั่นคงของมนุษย์รายจังหวัด พบว่า มีความแตกต่างระหว่างมิติความมั่นคงของมนุษย์ใน
บางจังหวัดอย่างน่าสนใจ ตัวอย่างจากกรุงเทพมหานคร แม้จะเป็นพื้นที่ที่เป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจ แต่เป็นพื้นที่ที่มคี า่ ดชั นี
ความมั่นคงของมนุษย์ในระดับต่ำ คือ 31.99 โดยมิติสุขภาพและมิติชุมชนและการสนับสนุนทางสังคม มีค่าที่สูงที่สุดใน
ประเทศ เมื่อพิจารณาในรายละเอียดตัวชี้วัดมิติสุขภาพ พบว่า ตัวชี้วัดให้ความสำคัญกับการเข้าถึงบริการสุขภาพ ซึ่งแน่นอน
ว่า เมอื่ กรงุ เทพมหานครเป็นศนู ย์กลางของบริการสุขภาพ ประชากรในกรุงเทพมหานครจงึ เขา้ ถึงบริการสขุ ภาพมากกว่า ทำให้
ดัชนีมิติสุขภาพมีค่าสูงที่สดุ ในขณะเดียวกันมีข้อสังเกตว่า ดัชนีมิติชุมชนและการสนับสนนุ ทางสังคมของกรุงเทพมหานครกม็ ี
ค่าสูงที่สุดเช่นกัน ทั้งๆ ที่ บริบทแวดล้อมและความสัมพันธ์ทางสังคมในกรุงเทพมหานครน่าจะมีแนวโน้มต่ำกว่าชุมชนใน
จังหวัดอื่นๆ แต่เมื่อพิจารณาองค์ประกอบตัวชี้วัดมิติชุมชนและการสนับสนุนทางสังคมแล้ว พบว่า ตัวชี้วัดให้น้ำหนักกับการ
เข้าถึงสวัสดิการของประชาชน ดังนั้น จึงทำให้ค่าดัชนีมิติชุมชนของกรุงเทพมหานครสูงกว่าจังหวัดอื่นๆ ในทางกลับกันเม่ือ
เปรียบเทียบกับพื้นที่อื่นๆ ทั่วประเทศ ค่าดัชนีมิติที่อยู่อาศัย มิติครอบครัว มิติศาสนาและวัฒนธรรม และมิติสิทธิและความ
เป็นธรรมของกรุงเทพมหานคร กลับมีค่าตำ่ ท่ีสุด จึงจำเป็นต้องพิจารณาแนวทางการพัฒนาทีเ่ สริมสรา้ งความมั่นคงของมนุษย์
ในชุมชนเมืองที่เป็นศูนย์กลางอย่างกรุงเทพมหานครให้สอดคล้องกับสภาพปัญหาที่เป็นอยู่มากขึ้น นอกจากนี้ จังหวัดภูเก็ต
เปน็ พื้นที่ทีม่ คี ่าดชั นคี วามมน่ั คงของมนษุ ยใ์ นระดับต่ำทสี่ ดุ โดยเฉพาะมิตกิ ารมงี านทำและรายได้ ซึ่งเปน็ ผลกระทบที่มีต่อกำลัง
แรงงานในภาคการท่องเที่ยวและบริการ จากสถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด-19 จึงจำเป็นต้องพิจารณาแนวทางการ
พัฒนาท่ีเสริมสรา้ งความมน่ั คงในมติ ิการมงี านทำและรายได้ ในจงั หวดั ท่ขี ับเคล่ือนเศรษฐกจิ ด้วยการท่องเที่ยวและการบริการ

ข้อมูลจากตารางที่ 1 จึงมีประโยชน์อย่างสำคัญในการแสดงให้เห็นถึงจุดอ่อนและจุดแข็งของความมั่นคงของมนุษย์
ในรายพื้นที่ ซึ่งผู้กำหนดนโยบายหรือผู้ปฏิบัติงานในแต่ละพื้นที่ สามารถนำข้อมูลไปใช้เพื่อปรับทิศทางการพัฒนาของแต่ละ
พื้นที่ได้โดยพิจารณาจากค่าดัชนีในรายมิติ กำหนดแนวทางการพัฒนาแต่ละมิติโดยพิจารณาจากตัวชี้วัดรายมิติ (รายละเอียด
ปรากฏในบทที่ 2) เพ่อื เสริมสรา้ งและยกระดับความมั่นคงของมนษุ ยใ์ นภาพรวมตอ่ ไป

14

ตารางท่ี 1 ค่าดัชนคี วามมน่ั คงของมนษุ ย์ ปี 2564 รายมติ ิ รายจงั หวัด

ตัวชว้ี ัด

จงั หวดั ท่อี ยู่ สขุ ภาพ อาหาร การมีงาน ครอบครวั ชมุ ชน ศาสนาและ ความ สิทธิและ การ สิ่งแวดล้อม คา่
อาศัย การศึกษา ทำและ และการ วัฒนธรรม ปลอดภัย ความเปน็ เมอื ง ทรพั ยากร/ CHSI
สนับสนุน ในชวี ิต พลังงาน
รายได้ ทางสังคม ธรรม
และ
ทรพั ยส์ ิน

ภาพรวมประเทศ 70.26 70.32 70.02 69.89 69.89 69.59 70.48 70.38 69.97 70.29 70.06 69.57 69.74

กระบี่ 72.94 75.24 79.31 66.57 54.50 60.41 70.70 61.62 48.50 69.73 76.60 63.55 59.15

กรุงเทพมหานคร 26.34 97.13 51.24 65.81 71.89 36.27 99.38 27.61 70.94 27.66 57.59 31.25 31.99

กาญจนบรุ ี 62.13 65.12 74.53 65.38 66.92 40.08 65.73 71.49 58.87 73.51 69.29 91.82 62.93

กาฬสนิ ธ์ุ 75.63 63.83 78.20 75.90 79.51 82.24 69.60 74.32 77.67 72.65 58.60 72.98 80.04

กำแพงเพชร 74.09 63.92 73.31 79.30 58.42 82.10 66.62 73.79 81.08 78.41 71.82 78.09 77.99

ขอนแก่น 73.66 73.81 69.34 80.37 71.55 82.58 68.42 72.30 72.04 70.58 62.15 72.18 76.02

จนั ทบรุ ี 70.58 77.84 70.79 68.14 81.69 82.89 71.86 66.11 77.78 72.48 72.40 74.44 82.22

ฉะเชิงเทรา 72.28 71.71 77.44 63.19 79.03 63.06 75.23 68.35 71.64 71.54 73.55 59.81 73.32

ชลบุรี 64.33 80.80 77.70 40.66 73.80 37.65 82.46 67.06 72.71 68.75 62.00 28.95 56.02

ชัยนาท 69.06 61.59 47.78 86.24 51.35 65.75 65.76 73.79 64.86 71.16 73.63 70.90 53.91

ชยั ภูมิ 74.79 61.21 72.90 72.02 76.75 78.11 66.83 72.57 86.77 70.36 59.61 80.37 76.13

ชุมพร 74.03 77.85 81.99 63.66 83.28 78.22 71.29 62.86 64.37 71.70 75.61 67.61 80.23

เชยี งราย 72.69 70.41 72.46 69.90 81.41 78.89 67.66 75.73 75.24 72.61 80.14 77.74 84.05

เชยี งใหม่ 72.66 79.57 72.72 82.59 70.49 71.15 71.77 74.11 58.87 69.15 90.67 81.15 87.54

ตรงั 74.05 74.08 65.62 64.08 78.12 78.06 66.03 62.67 57.67 72.26 80.00 70.28 70.16

ตราด 71.85 73.24 73.53 62.98 81.19 78.85 73.80 69.61 75.54 72.65 65.99 76.62 81.01

ตาก 63.06 66.66 68.00 54.34 75.29 58.88 69.27 68.30 75.53 78.25 81.40 89.85 74.36

นครนายก 69.12 72.87 74.21 66.66 80.10 62.92 71.38 73.39 71.06 68.88 69.20 75.48 75.28

นครปฐม 67.35 68.79 67.22 61.83 83.45 84.01 78.63 67.15 70.95 71.20 73.97 53.86 73.06

นครพนม 75.30 73.45 71.07 73.73 63.85 78.45 67.38 76.73 69.02 72.11 59.43 69.36 71.73

นครราชสีมา 73.68 66.52 44.34 72.60 53.05 84.30 69.13 71.83 72.45 69.84 69.87 71.74 61.34

นครศรธี รรมราช 72.47 72.92 72.42 72.77 79.77 74.55 65.08 59.48 74.76 66.78 65.70 73.34 68.65

นครสวรรค์ 74.59 69.61 59.67 71.04 74.28 73.62 65.80 70.86 58.80 77.43 64.03 72.03 67.41

นนทบรุ ี 54.08 74.87 78.38 62.02 61.97 77.92 83.23 62.04 81.93 39.76 67.01 56.16 55.90

นราธวิ าส 74.91 72.80 53.30 50.66 30.17 86.71 67.35 74.40 81.66 67.79 80.06 70.85 61.64

น่าน 76.80 60.15 70.94 83.74 76.68 52.79 66.53 73.02 76.79 75.44 81.16 84.06 80.99

บึงกาฬ 76.86 72.38 79.03 59.72 62.90 76.88 63.72 72.01 73.63 69.23 59.59 71.66 67.05

บรุ ีรัมย์ 74.93 65.50 71.06 67.93 62.37 78.28 65.40 70.37 76.82 75.81 56.55 64.05 62.17

ปทมุ ธานี 61.45 73.99 82.79 48.80 50.40 61.06 80.81 65.49 75.85 62.70 65.67 53.67 53.50

ประจวบครี ีขันธ์ 64.28 71.52 43.12 59.84 78.19 72.08 69.98 67.07 64.67 68.20 67.84 65.46 53.58

ปราจนี บุรี 66.07 69.68 61.45 68.00 64.74 65.90 72.80 71.98 73.06 73.20 76.17 74.31 68.30

ปัตตานี 72.45 82.83 73.31 64.11 61.89 83.08 69.83 75.49 79.93 66.45 76.55 52.64 73.67

พระนครศรอี ยธุ ยา 67.63 67.68 80.58 67.64 71.86 57.03 76.43 71.63 68.13 63.88 76.60 30.98 59.35

พะเยา 76.28 61.41 71.33 83.74 68.57 73.41 68.24 76.28 78.10 78.68 79.03 81.62 84.26

พังงา 66.81 73.57 75.89 65.76 63.22 69.46 70.03 71.20 40.51 63.29 74.49 72.84 62.14

พัทลุง 73.73 61.78 75.44 66.07 76.92 60.96 67.21 67.86 65.53 73.40 84.87 76.89 72.90

พจิ ิตร 71.36 63.98 68.64 77.58 68.14 64.91 68.80 70.71 66.44 80.43 57.29 72.26 66.28

พษิ ณโุ ลก 74.10 79.79 67.85 86.24 64.46 72.75 67.98 70.73 60.05 74.77 69.12 72.66 75.99

15 สถานการณ์ความม่นั คงของมนุษย์ ปี 2564

ตวั ชวี้ ัด

จังหวดั ทอี่ ยู่ สุขภาพ อาหาร การมงี าน ครอบครวั ชมุ ชน ศาสนาและ ความ สิทธิและ การ สิ่งแวดล้อม คา่
อาศยั การศึกษา ทำและ และการ วัฒนธรรม ปลอดภยั ความเป็น เมือง ทรัพยากร/ CHSI
เพชรบรุ ี สนับสนนุ ในชวี ิต พลังงาน
เพชรบรู ณ์ รายได้ ทางสังคม ธรรม
แพร่ และ
ภูเก็ต ทรพั ย์สิน
มหาสารคาม
มกุ ดาหาร 69.93 71.77 78.56 75.47 72.99 52.01 69.70 69.26 46.75 68.62 81.36 79.20 72.66
แมฮ่ ่องสอน
ยโสธร 63.62 68.14 73.28 75.79 60.68 75.41 68.60 72.97 59.27 72.16 67.95 77.19 66.28
ยะลา
ร้อยเอด็ 76.79 64.08 63.75 88.28 69.90 73.27 68.31 73.87 72.59 72.14 79.17 84.03 81.86
ระนอง
ระยอง 42.03 83.46 80.96 48.66 27.30 42.84 80.77 61.24 49.39 60.10 58.39 54.54 15.37
ราชบรุ ี
ลพบุรี 75.27 49.68 69.92 76.86 65.98 78.06 70.03 76.73 63.32 49.34 62.89 72.35 58.33
ลำปาง
ลำพนู 75.15 71.43 50.60 81.21 75.05 69.13 69.62 77.32 77.51 68.91 71.92 80.90 78.77
เลย
ศรสี ะเกษ 68.15 72.00 63.82 95.46 76.81 57.28 63.77 75.13 87.83 66.63 91.80 85.76 85.46
สกลนคร
สงขลา 75.89 60.70 74.68 78.66 82.62 86.99 69.61 78.48 81.35 64.47 60.48 73.54 81.24
สตูล
สมุทรปราการ 74.64 86.24 55.66 65.98 81.13 90.90 69.22 72.29 74.86 70.37 80.88 75.75 87.28
สมทุ รสงคราม
สมทุ รสาคร 76.11 64.76 33.08 82.76 71.01 82.06 68.50 77.53 67.65 74.70 54.89 72.04 67.70
สระแก้ว
สระบรุ ี 69.78 72.88 72.34 63.79 73.21 76.73 67.66 63.92 77.60 73.49 69.44 71.90 70.19
สิงหบ์ ุรี
สุโขทัย 63.66 74.50 70.34 50.52 82.79 54.64 80.46 65.82 57.39 69.25 67.26 55.81 62.23
สุพรรณบรุ ี
สุราษฎร์ธานี 61.23 73.88 72.42 71.59 69.01 56.79 71.59 69.02 71.57 68.66 80.32 71.21 67.53
สุรนิ ทร์
หนองคาย 70.76 70.54 76.93 78.78 64.42 71.19 70.13 70.79 65.68 71.61 68.77 73.63 72.25
หนองบัวลำภู
อา่ งทอง 77.15 60.09 75.09 82.92 75.13 82.93 71.16 75.57 76.59 76.77 81.83 81.26 89.81
อำนาจเจรญิ
อุดรธานี 74.88 61.34 62.68 71.84 76.30 43.90 69.45 75.62 45.25 76.07 97.04 79.05 76.05
อตุ รดติ ถ์
อทุ ยั ธานี 77.14 73.74 63.70 79.93 75.89 46.22 63.13 75.75 51.98 77.50 79.20 72.95 73.43
อุบลราชธานี
76.36 56.66 69.54 73.28 77.98 81.67 64.57 74.28 64.67 70.87 60.59 72.19 68.32

76.81 54.89 79.06 69.70 68.55 73.32 67.62 75.98 77.95 67.14 56.81 69.77 66.40

70.37 76.24 75.36 61.44 67.95 69.23 70.11 66.32 58.64 69.05 77.28 64.99 65.97

74.19 73.91 80.71 69.45 66.08 58.06 68.64 70.49 73.31 69.01 80.83 67.99 72.86

57.71 71.27 76.12 40.44 71.10 76.04 79.04 63.86 84.16 64.13 61.43 44.89 53.69

70.61 68.45 63.26 76.07 82.15 73.66 76.30 70.44 76.01 76.05 67.31 56.50 74.78

55.81 80.31 80.52 45.37 72.43 74.92 83.30 63.65 74.59 71.74 66.14 38.17 64.90

69.42 72.32 74.68 64.56 63.91 76.77 65.16 70.06 75.71 75.53 65.57 84.38 73.15

68.00 73.99 76.73 70.32 55.10 48.16 74.27 71.86 72.27 73.95 80.04 58.95 66.52

71.72 69.35 67.45 85.05 76.95 62.81 69.29 73.60 57.29 75.47 75.53 68.91 74.56

75.53 70.89 75.66 77.93 68.56 79.44 66.50 70.01 63.71 77.65 72.85 78.70 79.58

71.57 74.09 79.37 64.31 79.69 73.06 67.30 70.99 57.49 74.87 72.16 69.19 74.89

69.05 78.47 64.23 62.50 73.59 70.48 66.26 56.39 69.46 64.94 69.27 68.20 57.44

66.32 68.22 55.25 70.23 59.46 82.95 67.56 71.53 78.99 72.69 54.27 69.48 57.66

75.89 73.41 68.17 73.68 76.10 77.27 69.65 78.41 83.22 74.14 50.45 59.50 75.31

74.69 69.63 74.80 73.89 49.69 65.47 69.27 74.08 77.68 77.40 52.32 72.92 67.54

72.34 61.82 81.88 73.43 70.20 52.69 70.56 71.90 61.11 71.03 70.20 60.24 63.20

77.07 66.20 65.93 74.86 74.97 79.48 65.40 75.95 80.58 75.22 65.47 72.34 76.74

74.80 72.22 76.33 74.24 75.59 68.29 70.73 73.94 85.82 72.91 53.68 66.19 76.25

75.48 64.85 81.97 79.31 64.80 73.95 70.35 72.49 70.44 69.68 68.96 92.65 83.39

70.55 63.43 77.18 74.51 72.51 58.55 65.96 75.16 65.12 73.46 69.18 83.16 72.63

75.38 65.05 60.26 66.96 81.82 75.45 69.46 74.90 82.58 71.85 65.25 72.92 75.28

16

69.6690.74สถานการณค์ วามมน่ั คงของมนุษยเ์ ปรียบเทยี บ 3 ปี 770.0.4438
77007..022.6735ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ประเทศไทยในปี 2564 มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ 69.74 และหากเปรียบเทียบ7707.00.3.33481
770.70.20.21372คา่ ดชั นคี วามม่นั คงของมนุษย์ท่ีผา่ นมาในปี 2562 และ 2563 พบว่า คา่ ดัชนคี วามม่ันคงของมนษุ ย์ มคี ่าเพม่ิ ข้นึ จากปี 2562 =6797.00.9.07024
69.00 และเพิ่มขึ้นจากปี 2563 = 69.60 (รายละเอียดดูในแผนภูมิที่ 2) อย่างไรก็ตาม หากพิจารณารายละเอียดของดัชนี7770.00..233934
6790..79009.215ความมัน่ คงของมนุษย์ในแต่ละมิติแล้ว พบวา่ มติ ิทมี่ ีค่าดัชนมี ีแนวโน้มเพ่ิมขึ้น คือ มติ สิ ขุ ภาพ มติ ิอาหาร มิติการศึกษา มิติการ777000...000666
666999...888779มงี านทำและรายได้ และมติ ชิ ุมชนและการสนบั สนุนทางสงั คม ในขณะทมี่ ิติท่ีมีแนวโน้มลดลงอยา่ งเหน็ ได้ชัด คือ มิติครอบครัว69.57 6699..9925
69.679.88790.13มิติสิ่งแวดล้อมทรัพยากร/พลังงาน มิติที่อยู่อาศัย มิติความปลอดภัยในชวี ิตและทรัพยส์ ิน มิติสิทธิและความเปน็ ธรรม และมิติ
69.59 69.9760.20ศาสนาและวฒั นธรรม
การพิจารณาแนวโน้มสถานการณ์ความมั่นคงของมนุษย์ในรายมิติจะช่วยให้ หน่วยงานรับผิดชอบและผู้กำหนด
69.00นโยบายสามารถพิจารณาแนวทางการเสริมสร้างความมั่นคงของมนุษย์ได้อย่างเฉพาะเจาะจง ซึ่งจะทำให้ความมั่นคงของ
มนุษยข์ องประชาชนและสงั คมไทยเพมิ่ ขนึ้ ในระยะยาว

แผนภมู ทิ ี่ 2 เปรยี บเทียบคา่ ดัชนคี วามมน่ั คงของมนษุ ย์ประเทศไทย 3 ปี

70.50
70.00
69.50
69.00
68.50
68.00

ปี 2562 ปี 2563 ปี 2564

3.2 สถานการณ์ความม่ันคงของมนุษยร์ ะดับกลุ่มจังหวดั
การประเมินค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ในระดับกลุ่มจังหวัดที่มีบริบทใกล้เคียงกัน โดยแบ่งเป็น 6 กลุ่มจังหวัด

ได้แก่ กรุงเทพมหานครและปริมณฑล กลุ่มภาคเหนือ กลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ กลุ่มภาคกลาง กลุ่มภาคใต้และกลุ่ม 5
จังหวัดชายแดนภาคใต้ ดังนี้

▪ กลุ่มกรุงเทพมหานครและปริมณฑล จำนวน 6 จังหวัด ได้แก่ กรุงเทพมหานคร นครปฐม นนทบุรี ปทุมธานี
สมุทรปราการ และสมทุ รสาคร

17 สถานการณ์ความมัน่ คงของมนษุ ย์ ปี 2564
ภาพรวม 77 ัจงห ัวด
ิม ิต ่ีทอ ู่ยอา ัศย
ิม ิต ุสขภาพ
มิ ิตอาหาร
ิม ิตการ ึศกษา

ิม ิตการ ีมงานทาและรายได้
มิ ิตครอบครัว

มิ ิตชุมชนและการสนับส ุนนทางสังคม
มิ ิตศาสนาและ ัวฒนธรรม

มิ ิตความปลอดภัยใน ีชวิตและท ัรพ ์ย ิสน
มิ ิตสิทธิและความเ ็ปนธรรม
มิติการเ ืมอง

มิ ิต ่ิสงแวด ้ลอมทรัพยากร/พลังงาน

▪ กล่มุ ภาคเหนือ จำนวน 17 จังหวัด ไดแ้ ก่ กำแพงเพชร เชยี งราย เชยี งใหม่ ตาก นครสวรรค์ นา่ น พะเยา พิจติ ร
พษิ ณุโลก เพชรบรู ณ์ แพร่ แมฮ่ ่องสอน ลำปาง ลำพูน สโุ ขทยั อตุ รดติ ถ์ และอทุ ัยธานี

▪ กลุ่มภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนือ จำนวน 20 จงั หวัด ไดแ้ ก่ กาฬสินธ์ุ ขอนแกน่ ชยั ภมู ิ นครพนม นครราชสีมา บึง
กาฬ บุรีรัมย์ มหาสารคาม มุกดาหาร ยโสธร ร้อยเอ็ด เลย ศรีสะเกษ สกลนคร สุรินทร์ หนองคาย
หนองบวั ลำภู อำนาจเจริญ อดุ รธานี และอุบลราชธานี

▪ กลุ่มภาคกลาง จำนวน 20 จังหวัด ได้แก่ กาญจนบุรี จันทบุรี ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ชัยนาท ตราด นครนายก
ประจวบครี ขี นั ธ์ ปราจนี บุรี พระนครศรีอยุธยา เพชรบรุ ี ระยอง ราชบรุ ี ลพบรุ ี สมุทรสงคราม สระแก้ว สระบุรี
สิงห์บุรี สพุ รรณบุรี และอา่ งทอง

▪ กลุ่มภาคใต้ จำนวน 9 จังหวัด ได้แก่ กระบี่ ชุมพร ตรัง นครศรีธรรมราช พังงา พัทลุง ภูเก็ต ระนอง และ
สรุ าษฎรธ์ านี

▪ กล่มุ 5 จังหวัดชายแดนภาคใต้ จำนวน 5 จงั หวดั ได้แก่ นราธิวาส ปตั ตานี ยะลา สงขลา และสตลู

สถานการณ์ความม่ันคงของมนษุ ยร์ ะดบั กลุ่มจังหวัด เปน็ การประมวลผลจากค่าดชั นีของแตล่ ะจังหวัดในกลุ่มจังหวัด
พบว่า กลุ่มจังหวัดที่มีค่าดัชนีมากที่สุดเรียงลำดับ ดังน้ี กลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (69.10) กลุ่มภาคใต้ (68.09) กลุ่มภาค
กลาง (67.85) กรุงเทพมหานครและปริมณฑล (67.72) กลุ่ม 5 จังหวัดชายแดนภาคใต้ (67.50) และกลุ่มภาคเหนือ (66.61)
ตามลำดับ (ตามแผนภูมิท่ี 3)

แผนภมู ทิ ่ี 3 คา่ ดชั นีความมัน่ คงของมนษุ ย์ ปี 2564 กลมุ่ จงั หวดั

70.00

69.00 68.10 67.85 68.09
68.00 67.72 67.50

67.00 66.61 ภาคใต้ 5 จงั หวัดชายแดนภาคใต้

66.00

65.00

64.00 ภาคเหนอื ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนอื ภาคกลาง
กรงุ เทพฯ และปริมณฑล

3.2.1 สถานการณค์ วามมัน่ คงของมนุษย์กรงุ เทพมหานครและปรมิ ณฑล
กรุงเทพมหานครและปริมณฑล ประกอบด้วย 6 จังหวัด ได้แก่ กรุงเทพมหานคร นครปฐม นนทบุรี ปทุมธานี
สมุทรปราการ และสมุทรสาคร กรุงเทพมหานครและปริมณฑล มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ 65.38 อยู่ในลำดับที่ 4
ของกลุ่มจังหวัด เมื่อพิจารณาถึงมิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มากที่สุด 3 ลำดับแรก ได้แก่ มิติศาสนาและวัฒนธรรม
69.62 มิติการเมือง 69.62 และมิติครอบครัว 69.46 ในขณะที่มิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์น้อยที่สุด 3 ลำดับสุดท้าย
ได้แก่ มิติสิ่งแวดล้อมทรัพยากร/พลังงาน 68.37 มิติการมีงานทำและรายได้ 67.80 และมิติสิทธิและความเป็นธรรม 67.80

18

หากพิจารณาจังหวัดที่มีค่าดัชนีความม่ันคงของมนุษย์มากที่สุดในกลุ่มนี้ ได้แก่ จังหวัดนครปฐม มีค่าดัชนีความมั่นคงของ
มนษุ ย์ 99.12 และจงั หวัดที่นอ้ ยท่สี ดุ ได้แก่ กรงุ เทพมหานคร 35.48 (รายละเอยี ดตารางท่ี 2)

ข้อมูลข้างต้นมีนัยที่แสดงให้เห็นจุดอ่อนและจุดแข็งในการพฒั นากลุ่มจังหวัดในมิติความมั่นคงของมนษุ ย์ จากข้อมลู
ทำให้พอจะเห็นได้ว่า กลุ่มกรุงเทพและปริมณฑล จำเป็นต้องมีแนวทางการพัฒนาที่ให้ความสำคัญกับมิติสิ่งแวดล้อม
ทรัพยากร/พลังงาน มิติสิทธิและความเป็นธรรม และมิติการมีงานทำและรายได้ ในขณะเดียวกันพื้นที่ที่มีค่าดัชนีความมั่นคง
ของมนษุ ยน์ ้อยท่สี ดุ อย่างกรุงเทพมหานคร จำเป็นต้องได้รับการพจิ ารณาเพือ่ แกไ้ ขปัญหาความมั่นคงของมนษุ ยใ์ นรายมิติ

แผนภมู ิที่ 4 คา่ ดชั นคี วามมนั่ คงของมนุษย์ ปี 2564 กรุงเทพมหานครและปริมณฑล จำแนกรายมิติ

65.00 65.50 66.00 66.50 67.00 67.50 68.00 68.50 69.00 69.50 70.00

มติ ทิ ีอ่ ยอู่ าศยั 69.14
มติ ิสุขภาพ 69.07
มติ อิ าหาร 68.40
68.63
มิตกิ ารศกึ ษา 67.80
มติ ิการมีงานทาและรายได้
69.46
มิติครอบครัว 69.28
มติ ชิ มุ ชนและการสนบั สนุนทางสังคม
69.62
มติ ศิ าสนาและวัฒนธรรม 68.46
มิติความปลอดภยั ในชีวติ และทรพั ย์สิน 67.80

มิตสิ ิทธแิ ละความเปน็ ธรรม 69.62
มิตกิ ารเมือง 68.37

มิติสิ่งแวดล้อม ทรัพยากร/พลงั งาน

ตารางที่ 2 คา่ ดชั นีความมั่นคงของมนุษย์ ปี 2564 กลุ่มกรุงเทพมหานครและปรมิ ณฑล (เรยี งตามลำดับ)

ตวั ช้ีวัด

จงั หวัด ท่ีอยู่ สุขภาพ อาหาร การมงี าน ครอบครวั ชุมชน ศาสนาและ ความ สทิ ธแิ ละ การ สิ่งแวดล้อม ค่า
อาศัย การศกึ ษา ทำและ และการ วฒั นธรรม ปลอดภยั ความเป็น เมอื ง ทรพั ยากร/ CHSI
69.07 สนบั สนนุ ในชีวติ พลังงาน
45.29 รายได้ ทางสังคม ธรรม
64.61 และ
66.06 ทรพั ย์สิน
67.99
กทม.และปรมิ ณฑล 69.14 73.99 68.40 68.63 67.80 69.46 69.28 69.62 68.46 67.80 69.62 68.37 67.72
96.50
นครปฐม 87.14 65.58 95.57 94.16 83.68 56.34 85.83 45.99 90.36 89.33 81.79 99.12

สมุทรสาคร 56.91 82.08 68.87 80.20 73.98 72.34 74.72 59.93 91.42 72.24 84.94 84.96

นนทบรุ ี 76.96 69.49 66.98 61.17 82.33 67.40 71.59 88.14 36.67 74.24 73.45 69.21

สมทุ รปราการ 74.78 73.44 40.49 67.18 73.10 56.36 63.06 95.38 67.95 61.89 70.27 59.46

ปทมุ ธานี 76.34 87.88 59.63 29.37 48.06 65.04 76.10 66.42 71.73 71.30 69.73 58.07

กรงุ เทพมหานคร 42.71 31.91 80.25 74.74 55.62 98.20 46.45 54.91 48.67 48.75 30.01 35.48

19 สถานการณ์ความมัน่ คงของมนษุ ย์ ปี 2564

3.2.2 สถานการณ์ความมั่นคงของมนุษยก์ ลุ่มภาคเหนือ
กลุ่มภาคเหนือ ประกอบด้วย 17 จังหวัด ได้แก่ กำแพงเพชร เชียงราย เชียงใหม่ ตาก นครสวรรค์ น่าน พะเยา
พิจิตร พิษณุโลก เพชรบูรณ์ แพร่ แม่ฮ่องสอน ลำปาง ลำพูน สุโขทัย อุตรดิตถ์ และอุทัยธานี กลุ่มภาคเหนือ มีค่าดัชนีความ
มั่นคงของมนุษย์ 66.61 อยู่ในลำดับสุดท้ายของกลุ่มจังหวัด ถึงแม้ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ภาพรวมของประเทศ
(ตารางที่ 8) ซึ่งจังหวัดภาคเหนือส่วนใหญ่อยู่ในลำดับต้นๆ แต่เมื่อนำมาประมวลผลค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์เฉพาะกลุ่ม
จังหวัดภาคเหนือจะมีค่าดัชนีสูงและต่ำที่ค่อนข้างห่างกันมาก จึงทำให้ค่าเฉลี่ยของกลุ่มภาคเหนือมีค่าดัชนีความมั่นคงของ
มนุษย์ในลำดับสุดท้าย เมื่อพิจารณาถึงมิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มากที่สุด 3 ลำดับแรกของกลุ่มภาคเหนือ ได้แก่
มิติสุขภาพ 69.82 มิติสิทธิและความเป็นธรรม 69.74 และมิติอาหาร 69.73 ในขณะที่มิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์
น้อยที่สุด 3 ลำดับสุดท้าย ได้แก่ มิติที่อยู่อาศัย 69.16 มิติการมีงานทำและรายได้ 69.14 และมิติครอบครัว 69.13 หาก
พิจารณาจังหวัดที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มากที่สุดในกลุ่มนี้ ได้แก่ จังหวัดลำปาง มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์
97.52 และจังหวดั ทีน่ อ้ ยท่ีสดุ ได้แก่ จงั หวัดนครสวรรค์ 17.63 และจงั หวัดพิจติ ร 24.96 (รายละเอียดตารางท่ี 3)
ข้อมูลข้างต้นมีนัยที่แสดงให้เห็นจุดอ่อนและจุดแข็งในการพัฒนากลุ่มจังหวัดในมิติความมั่นคงของมนษุ ย์ จากข้อมูล
ทำให้เห็นได้ว่า กลุ่มภาคเหนือจำเป็นต้องมีแนวทางการพัฒนาที่ให้ความสำคัญกับมิติที่อยู่อาศัย มิติการมีงานทำและรายได้
และมิติครอบครัว ในขณะเดียวกันพื้นที่ที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์น้อยที่สุด อย่างจังหวัดนครสวรรค์และจังหวัดพิจิตร
จำเปน็ ตอ้ งไดร้ บั การพจิ ารณาเพ่อื แกไ้ ขปญั หาความมนั่ คงของมนษุ ย์ในรายมติ ิ

แผนภูมทิ ี่ 5 ค่าดชั นคี วามมน่ั คงของมนุษย์ ปี 2564 กลมุ่ ภาคเหนือ จำแนกรายมิติ

65.00 65.50 66.00 66.50 67.00 67.50 68.00 68.50 69.00 69.50 70.00

มติ ทิ ่อี ยอู่ าศยั 69.16
มติ สิ ขุ ภาพ 69.82
มติ อิ าหาร 69.73

มติ กิ ารศึกษา 69.44
มิตกิ ารมีงานทาและรายได้ 69.14
69.13
มติ ิครอบครวั
มติ ชิ ุมชนและการสนบั สนุนทางสังคม 69.24
69.45
มติ ศิ าสนาและวฒั นธรรม 69.38
มิติความปลอดภัยในชวี ิตและทรพั ยส์ ิน 69.74
69.55
มิติสทิ ธิและความเปน็ ธรรม
มิตกิ ารเมือง 69.19

มิติสิ่งแวดล้อม ทรัพยากร/พลังงาน

20

ตารางที่ 3 คา่ ดชั นคี วามมั่นคงของมนษุ ย์ ปี 2564 กลุม่ ภาคเหนอื (เรยี งตามลำดับ)

ตัวชว้ี ัด

จังหวดั ท่อี ยู่ สขุ ภาพ อาหาร การมงี าน ครอบครัว ชุมชน ศาสนาและ ความ สิทธแิ ละ การ ส่ิงแวดลอ้ ม ค่า
อาศัย การศกึ ษา ทำและ และการ วฒั นธรรม ปลอดภยั ความเป็น เมือง ทรัพยากร/ CHSI
กลมุ่ ภาคเหนือ สนบั สนุน ในชวี ิต พลงั งาน
ลำปาง รายได้ ทางสังคม ธรรม
พะเยา และ
แม่ฮอ่ งสอน ทรัพย์สนิ
แพร่
เชยี งใหม่ 69.16 69.82 69.73 69.44 69.14 69.13 69.24 69.45 69.38 69.74 69.55 69.19 66.61
อุตรดติ ถ์
เชยี งราย 88.62 59.08 80.31 76.19 76.02 88.26 84.23 82.50 79.64 76.35 76.38 66.73 97.52
น่าน
สโุ ขทัย 83.06 61.03 72.76 77.45 64.54 69.74 88.20 88.99 81.55 80.13 72.93 78.16 93.38
กำแพงเพชร
อุทยั ธานี 76.19 73.15 50.92 92.53 83.22 66.87 29.88 75.38 93.38 67.74 88.14 84.32 87.90
ลำพนู
พิษณโุ ลก 84.81 65.96 54.23 83.54 71.09 79.68 71.97 78.86 74.54 72.19 73.15 82.62 86.25
ตาก
เพชรบูรณ์ 56.49 94.07 74.08 72.10 65.02 69.94 92.35 69.00 56.00 37.67 86.86 72.79 83.10
พจิ ติ ร
นครสวรรค์ 82.01 68.60 90.79 71.81 59.19 77.18 73.07 71.97 71.62 51.64 60.03 92.17 83.04

60.73 73.77 73.83 58.22 90.04 83.39 71.90 76.09 77.87 73.30 74.07 67.29 81.64

89.57 58.04 70.71 77.58 85.24 39.61 60.90 64.00 79.94 79.98 75.60 86.26 81.61

71.94 77.15 75.38 69.14 63.68 82.56 55.24 56.57 62.77 81.35 64.87 73.84 67.42

70.70 62.33 78.34 70.39 33.49 85.32 58.76 78.09 85.04 76.83 63.22 71.93 67.40

73.18 67.11 84.19 65.67 76.55 59.13 61.10 85.28 64.75 65.14 60.46 71.11 65.67

71.93 56.95 56.22 62.27 82.91 31.10 86.36 81.94 36.20 79.50 94.46 59.24 64.67

69.02 97.01 64.52 78.41 45.77 69.19 71.35 57.34 57.75 69.32 60.30 36.37 54.57

46.83 60.55 61.57 27.42 83.47 65.36 68.92 38.98 78.18 82.50 75.36 75.30 45.62

33.99 70.93 78.10 66.80 52.16 76.34 64.81 67.98 57.23 55.30 58.52 63.80 30.02

56.58 65.08 71.50 69.59 65.79 60.47 74.17 49.81 66.71 67.04 44.18 51.16 24.96

60.03 76.10 48.02 61.32 77.13 71.08 63.79 57.89 56.22 69.60 53.89 43.19 17.63

3.2.3 สถานการณ์ความมนั่ คงของมนุษย์ กลุม่ ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ
กลุ่มภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ประกอบด้วย 20 จังหวัด ได้แก่ กาฬสินธุ์ ขอนแก่น ชัยภูมิ นครพนม นครราชสีมา
บึงกาฬ บุรีรัมย์ มหาสารคาม มุกดาหาร ยโสธร ร้อยเอ็ด เลย ศรีสะเกษ สกลนคร สุรินทร์ หนองคาย หนองบัวลำภู
อำนาจเจริญ อุดรธานี และอบุ ลราชธานี กลุม่ ภาคตะวันออกเฉียงเหนอื มีค่าดชั นีความมั่นคงของมนุษย์ 68.10 อยู่ในลำดบั
ที่ 1 ของกลุ่มจังหวัด เมื่อพิจารณาถึงมิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มากที่สุด 3 ลำดับแรก ได้แก่ มิติสิทธิและความ
เป็นธรรม 69.95 มิติการเมือง 69.92 และมิติความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน 69.86 ในขณะที่มิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคง
ของมนุษย์น้อยที่สุด 3 ลำดับสุดท้าย ได้แก่ มิติการมีงานทำและรายได้ 69.02 มิติชุมชนและการสนับสนุนทางสังคม 68.87
และมิติสุขภาพ 68.81 หากพิจารณาจังหวัดที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์มากที่สุดในกลุ่มนี้ ได้แก่ จังหวัดมุกดาหาร มีค่า
ดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ 96.30 และจังหวัดที่น้อยที่สุด ได้แก่ จังหวัดสุรินทร์ 20.17 และจังหวัดบุรีรัมย์ 32.13
(รายละเอียดตารางท่ี 4)
ข้อมูลข้างตน้ มีนัยทีแ่ สดงให้เห็นจุดอ่อนและจุดแข็งในการพัฒนากลุ่มจังหวดั ในมิตคิ วามมัน่ คงของมนุษย์ จากข้อมูล
ทำให้พอจะเห็นได้วา่ กล่มุ ภาคตะวันออกเฉียงเหนอื จำเปน็ ตอ้ งมีแนวทางการพฒั นาท่ีใหค้ วามสำคัญกับมิติสิทธิและความเป็น
ธรรม มิติการเมือง และมิติความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน ในขณะเดียวกันพื้นที่ที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์น้อย
ทสี่ ุด อย่างจงั หวดั สุรินทรแ์ ละจงั หวัดบุรีรมั ย์ จำเป็นตอ้ งไดร้ ับการพิจารณาเพือ่ แก้ไขปัญหาความมนั่ คงของมนษุ ยใ์ นรายมติ ิ

21 สถานการณ์ความม่ันคงของมนษุ ย์ ปี 2564

แผนภูมทิ ี่ 6 ค่าดชั นคี วามมนั่ คงของมนุษย์ ปี 2564 กลุม่ ภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือ จำแนกรายมติ ิ

65.00 65.50 66.00 66.50 67.00 67.50 68.00 68.50 69.00 69.50 70.00

มิติที่อยู่อาศัย 69.56
มติ ิสุขภาพ 68.81
มติ ิอาหาร
69.54
มติ ิการศกึ ษา 69.26
มติ ิการมงี านทาและรายได้ 69.02

มิติครอบครัว 69.81
มิติชุมชนและการสนบั สนนุ ทางสงั คม 68.87

มติ ิศาสนาและวฒั นธรรม 69.09
มิติความปลอดภัยในชีวิตและทรพั ยส์ ิน 69.86
69.95
มิตสิ ิทธิและความเป็นธรรม 69.92
มิติการเมือง
69.62
มิติสิ่งแวดล้อม ทรัพยากร/พลงั งาน

ตารางท่ี 4 คา่ ดัชนคี วามมั่นคงของมนษุ ย์ ปี 2564 กลุ่มภาคตะวันออกเฉยี งเหนือ (เรียงตามลำดบั )

ตวั ช้วี ัด

จังหวัด ที่อยู่ สขุ ภาพ อาหาร การศึกษา การมีงาน ครอบครวั ชมุ ชน ความ สิทธแิ ละ การ ส่งิ แวดล้อม ค่า
อาศัย ทำและ และการ ศาสนาและ ปลอดภยั ความเปน็ เมอื ง ทรพั ยากร/ CHSI
รายได้ สนบั สนนุ วัฒนธรรม ในชีวติ พลังงาน
ทางสงั คม ธรรม
และ
ทรัพย์สนิ

กลมุ่ ภาค 69.56 68.81 69.54 69.26 69.02 69.81 68.87 69.09 69.86 69.95 69.92 69.62 68.10
ตะวันออกเฉยี งเหนือ

มกุ ดาหาร 79.79 84.10 54.89 86.39 76.07 59.79 81.42 85.27 66.83 66.44 87.09 95.63 96.30

ยโสธร 77.06 39.90 79.06 81.75 89.82 82.55 69.13 89.01 80.84 61.30 69.64 77.27 92.71

กาฬสนิ ธ์ุ 74.76 54.90 82.80 74.89 84.90 77.62 74.78 69.82 73.99 73.28 66.91 72.77 85.75

อำนาจเจริญ 80.91 66.12 70.03 73.02 77.98 74.58 62.94 79.54 77.47 69.19 77.51 69.62 82.72

ชยั ภมู ิ 76.12 55.23 76.52 66.44 80.89 71.87 60.65 52.33 86.27 72.17 68.17 95.45 82.53

เลย 87.82 91.48 61.66 83.78 79.78 29.92 65.36 73.61 42.72 75.08 97.75 73.49 82.24

อบุ ลราชธานี 72.46 75.52 64.88 53.20 88.90 69.42 69.41 73.53 74.57 71.57 77.09 75.22 78.62

ขอนแก่น 52.55 94.89 74.46 84.70 64.79 77.81 90.05 55.49 56.01 66.15 72.18 64.43 78.27

หนองคาย 68.40 87.47 70.37 69.17 74.97 70.69 86.29 88.10 78.40 74.69 53.72 41.38 77.20

อดุ รธานี 69.01 85.70 80.03 70.48 80.11 60.14 89.77 65.22 79.47 73.31 59.14 49.12 76.64

นครพนม 67.30 82.01 72.96 69.57 55.05 73.34 59.38 80.71 72.95 78.77 68.45 68.79 71.57

สกลนคร 79.33 60.48 82.72 58.91 69.57 65.55 62.17 77.80 76.22 67.44 64.21 70.20 66.72

รอ้ ยเอ็ด 69.99 55.43 35.17 89.61 69.62 76.22 69.75 84.41 56.08 78.01 60.67 70.80 63.47

ศรีสะเกษ 72.75 46.36 73.98 68.81 80.47 75.76 44.14 70.68 52.57 71.56 69.89 74.26 60.05

หนองบวั ลำภู 68.23 73.62 77.15 70.16 29.51 57.82 79.44 66.56 73.20 86.67 56.81 61.79 55.45

นครราชสมี า 58.43 71.76 42.99 66.94 43.88 79.46 96.82 52.59 66.45 54.74 83.85 66.69 55.42

มหาสารคาม 60.24 39.85 74.67 77.41 66.92 72.91 80.62 82.25 57.77 36.05 73.38 71.56 55.18

22

ตัวช้วี ัด

จังหวดั ทอ่ี ยู่ สุขภาพ อาหาร การศกึ ษา การมีงาน ครอบครวั ชุมชน ความ สทิ ธิและ การ สง่ิ แวดลอ้ ม คา่
อาศยั ทำและ และการ ศาสนาและ ปลอดภัย ความเป็น เมอื ง ทรัพยากร/ CHSI
บงึ กาฬ รายได้ สนบั สนนุ วัฒนธรรม ในชีวติ พลังงาน
บรุ รี ัมย์ ทางสงั คม ธรรม
สุรินทร์ และ
ทรพั ย์สนิ

81.80 80.73 82.61 25.07 54.08 69.57 42.95 35.58 73.29 66.16 68.63 73.66 48.79

66.51 63.75 75.99 54.46 59.73 72.61 37.31 42.64 74.59 79.35 63.54 54.43 32.13

27.83 66.97 57.96 60.49 53.38 78.53 55.03 56.69 77.50 77.03 59.83 65.84 20.17

3.2.4 สถานการณค์ วามม่ันคงของมนุษย์กลุ่มภาคกลาง
กลุ่มภาคกลาง ประกอบด้วย 20 จังหวัด ได้แก่ กาญจนบุรี จันทบุรี ฉะเชิงเทรา ชลบุรี ชัยนาท ตราด นครนายก
ประจวบคีรีขันธ์ ปราจีนบุรี พระนครศรีอยุธยา เพชรบุรี ระยอง ราชบุรี ลพบุรี สมุทรสงคราม สระแก้ว สระบุรี สิงห์บุรี
สุพรรณบุรี และอ่างทอง กลุ่มภาคกลาง มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ 67.85 อยู่ในลำดับที่ 3 ของกลุ่มจังหวัด โดยค่า
ดัชนคี วามม่ันคงของมนุษยภ์ าพรวมของประเทศ (ตารางท่ี 8) จังหวัดภาคกลางอาจไม่ได้อยู่ในลำดบั ต้นๆ ของประเทศ แต่เมื่อ
นำมาประมวลผลค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์เฉพาะกลุ่มภาคกลางแล้ว ส่วนใหญ่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์สูงและ
ใกล้เคียงกัน จึงทำให้ค่าเฉลี่ยดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ของกลุ่มภาคกลางสูงเป็นลำดับท่ี 3 เมื่อพิจารณาถึงมิติที่มีค่าดัชนี
ความมั่นคงของมนุษย์มากที่สุด 3 ลำดับแรกของกลุ่มกลาง ได้แก่ มิติความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน 69.76 มิติอาหาร
69.75 และมิติที่อยู่อาศัย 69.57 ในขณะที่มิติที่มีค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์น้อยที่สุด 3 ลำดับสุดท้าย ได้แก่ มิติการศึกษา
69.12 มติ สิ ิ่งแวดลอ้ มทรัพยากร/พลังงาน 68.89 และมิตกิ ารมีงานทำและรายได้ 68.88 หากพิจารณาจังหวดั ที่มีค่าดัชนีความ
มั่นคงของมนษุ ย์มากท่ีสดุ ในกลุ่มน้ี ไดแ้ ก่ จงั หวดั จันทบรุ ี มคี ่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ 96.65 และจังหวัดท่ีน้อยที่สุด ได้แก่
จงั หวัดประจวบคีรีขนั ธ์ 25.50 และจังหวัดชลบุรี 34.46 (รายละเอยี ดตารางที่ 5)
ข้อมูลข้างต้นมนี ยั ที่แสดงให้เห็นจุดอ่อนและจุดแข็งในการพัฒนากลุ่มจังหวัดในมิตคิ วามมั่นคงของมนุษย์ จากข้อมลู
ทำให้เห็นได้ว่า กลุ่มภาคกลางจำเป็นต้องมีแนวทางการพัฒนาที่ให้ความสำคัญกับมิติความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน มิติ
อาหาร และมิติท่อี ยูอ่ าศยั ในขณะเดยี วกนั พนื้ ท่ีทม่ี คี ่าดัชนีความม่ันคงของมนษุ ยน์ อ้ ยทส่ี ุด อยา่ งจงั หวัดจงั หวดั ประจวบครี ขี นั ธ์
และจังหวัดชลบรุ ี จำเป็นตอ้ งไดร้ บั การพิจารณาเพือ่ แก้ไขปญั หาความมัน่ คงของมนษุ ยใ์ นรายมิติ

23 สถานการณ์ความมน่ั คงของมนษุ ย์ ปี 2564

แผนภมู ิท่ี 7 คา่ ดชั นีความมนั่ คงของมนุษย์ ปี 2564 กลมุ่ ภาคกลาง จำแนกรายมิติ

65.00 65.50 66.00 66.50 67.00 67.50 68.00 68.50 69.00 69.50 70.00

มิติที่อยูอ่ าศยั 69.57
มติ ิสุขภาพ 69.19
มิตอิ าหาร
69.75
มติ กิ ารศึกษา 69.12
มิตกิ ารมงี านทาและรายได้ 68.88
69.15
มติ คิ รอบครัว
มติ ชิ ุมชนและการสนับสนนุ ทางสังคม 69.52
69.42
มิตศิ าสนาและวฒั นธรรม
มิติความปลอดภยั ในชวี ติ และทรัพยส์ นิ 69.76
69.46
มิตสิ ทิ ธิและความเป็นธรรม 69.16
มิตกิ ารเมอื ง 68.89

มิติสิ่งแวดล้อม ทรัพยากร/พลงั งาน

ตารางที่ 5 ค่าดัชนีความมั่นคงของมนุษย์ ปี 2564 กลุ่มภาคกลาง (เรียงตามลำดับ)

ตัวชี้วัด

จังหวัด ทอี่ ยู่ สุขภาพ อาหาร การมงี าน ครอบครวั ชุมชน ศาสนาและ ความ สทิ ธแิ ละ การ ส่งิ แวดลอ้ ม ค่า
อาศยั การศึกษา ทำและ และการ วฒั นธรรม ปลอดภยั ความเปน็ เมอื ง ทรัพยากร/ CHSI
สนบั สนนุ ในชีวิต พลงั งาน
รายได้ ทางสังคม ธรรม
และ
ทรัพย์สนิ

กลุ่มภาคกลาง 69.57 69.19 69.75 69.12 68.88 69.15 69.52 69.42 69.76 69.46 69.16 68.89 67.85

จันทบรุ ี 81.00 91.06 69.02 71.70 84.57 92.45 73.35 36.39 84.45 75.46 72.07 79.22 96.65

ตราด 83.59 74.70 72.02 59.42 85.48 86.79 77.41 66.83 81.69 74.87 52.86 80.81 91.29

สิงห์บุรี 75.92 71.47 65.91 93.30 77.21 70.07 61.82 86.81 57.44 84.76 80.18 73.20 88.05

นครนายก 76.24 86.51 73.68 66.39 83.45 68.38 67.08 85.18 76.18 58.79 62.82 79.22 86.06

สพุ รรณบรุ ี 81.64 79.90 79.32 61.41 82.45 79.14 57.99 75.03 58.10 84.07 71.27 70.61 84.56

สมุทรสงคราม 58.64 67.69 59.05 80.97 84.97 82.43 83.76 73.85 81.76 86.97 56.94 59.67 81.65

ลพบรุ ี 80.24 67.87 76.62 85.90 56.79 81.25 66.34 69.54 69.70 74.77 61.66 75.64 77.63

ฉะเชงิ เทรา 82.27 68.65 77.13 62.54 80.17 70.46 77.67 59.69 76.04 71.80 74.95 61.93 77.62

เพชรบุรี 80.01 67.30 78.42 79.48 70.16 49.15 64.40 65.90 38.81 57.71 94.35 83.95 76.58

สระแกว้ 79.84 67.18 74.06 62.74 55.76 85.98 47.34 68.40 82.60 85.56 51.31 86.52 75.62

สระบรุ ี 68.44 78.88 76.15 76.84 36.69 57.00 75.77 78.29 76.86 77.35 91.24 61.64 73.74

ราชบุรี 49.18 79.36 71.75 77.35 63.28 61.74 68.26 65.65 76.11 60.63 91.82 74.44 71.68

ปราจนี บรุ ี 68.48 63.57 58.20 67.13 56.55 74.03 70.96 78.49 78.66 77.68 81.86 77.55 71.44

อ่างทอง 75.50 50.56 82.10 76.13 66.68 55.22 66.47 78.98 62.11 70.23 65.73 60.58 58.54

กาญจนบรุ ี 62.18 49.73 73.95 64.87 60.54 33.08 48.85 77.35 58.51 79.00 63.09 92.22 55.29

ระยอง 49.91 71.34 68.87 47.72 85.75 67.37 91.90 44.71 52.90 56.75 56.90 59.64 47.06

พระนครศรอี ยุธยา 59.40 57.85 80.30 68.77 68.75 65.07 81.10 78.89 70.87 33.89 82.80 26.64 43.33

ชยั นาท 75.74 28.85 44.64 94.90 27.40 70.85 49.96 88.40 69.31 68.84 75.25 73.61 40.26

24