Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

Άνοιξη 2022
Copyright © εκδόσεις Φίλντισι
Γεωργία Τζήλου

Στοιχειοθεσία: Δημήτρης Βασιλειάδης
Διόρθωση- Επιμέλεια: Σοφία Δ. Νινιού

Εκδόσεις Φίλντισι
Ξανθίππου 123, 15669, Παπάγου
τηλ.: 210 6540170
www.filntisi.gr
[email protected]

ISBΝ 978 618 5456 83 2

Γεωργία Τζήλου
Νηπιαγωγός, Med

Διδακτικό Πλάνο
για τη Δημιουργική Γραφή

στο Νηπιαγωγείο



Στους μαθητές μου



Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Το βιβλίο «Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο»
είναι σχεδιασμένο για να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο για τους εκπαιδευ-
τικούς της προσχολικής αγωγής και να τους στηρίξει στη διαδικασία της
δημιουργικής μάθησης με τις δραστηριότητες που προτείνονται με στόχο οι
μαθητές να αναπτύξουν τη δημιουργικότητά τους, αλλά και να κατανοήσουν
κανόνες συγγραφής.

Περιλαμβάνει το απαραίτητο θεωρητικό υπόβαθρο και μια σειρά από δι-
δακτικές πρακτικές, καθώς και ένα πρόγραμμα σχολικών δραστηριοτήτων με
τίτλο «Οι δικές μας ιστορίες», που μπορούν να αξιοποιηθούν στο ωρολόγιο
πρόγραμμα ή στις δραστηριότητες των σχολικών προγραμμάτων με βάση τα
ατομικά ενδιαφέροντα των μαθητών.

Καλαμάτα, Γεωργία Τζήλου
Μάρτιος 2022 Νηπιαγωγός Med

7



Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η Δημιουργική Γραφή προτείνεται ως σχολική δραστηριότητα από το Υπουρ-
γείο Παιδείας. Tα τελευταία χρόνια οι εκπαιδευτικοί την προτιμούν, διότι
συμβάλλει αποτελεσματικά στην ψυχική και πνευματική ανάπτυξη των παι-
διών, επειδή τους δίνει τη δυνατότητα να αναπτύσσουν τη σκέψη τους και να
διατυπώνουν λόγο εκφράζοντας τα συναισθήματά τους.

Σκοπός του παρόντος βιβλίου είναι να υποστηρίξει τους εκπαιδευτικούς,
με πρακτικές και ιδέες για την επιλογή ή και το σχεδιασμό υλικού με στόχο
να αξιοποιηθούν στο πλαίσιο της τάξης για τη διαμόρφωση ενός μαθησιακού
περιβάλλοντος ανοιχτού και ευέλικτου.

Το παρόν πόνημα, μέσω των καινοτόμων δράσεών του, φιλοδοξεί να απο-
τελέσει κίνητρο για την ενασχόληση όσο το δυνατόν περισσότερων εκπαι-
δευτικών με τη Δημιουργική Γραφή στο νηπιαγωγείο, προσφέροντας:
* θεωρητική και μεθοδολογική υποστήριξη
* παραδείγματα σχεδιασμού και ανάπτυξης δραστηριοτήτων, όπως υλοποιή-
θηκαν από μαθητές Νηπιαγωγείου.

Το βιβλίο εστιάζει στο γνωστικό πεδίο «Παιδί και Γλώσσα» (Προφορικός
και Γραπτός λόγος) προτείνοντας σχετικές δραστηριότητες.

Διαιρείται σε πέντε ενότητες, που περιέχουν σύντομες θεωρητικές γνώ-
σεις, και προσδιορίζει τους άξονες της αντίληψης για τη μάθηση σκιαγραφώ-
ντας το ευρύτερο μαθησιακό περιβάλλον, στο οποίο εξελίσσεται η υλοποίηση
ενός σχολικού προγράμματος.

9



ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ:
Θεωρητικό πλαίσιο



Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ
ΣΤΟ ΠΡΩΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ παρουσιάζεται το θεω-
ρητικό πλαίσιο των Προγραμμάτων Σχολικών Δραστηριοτήτων με
άξονα τα ερωτήματα:

*Τι είναι τα προγράμματα σχολικών δραστηριοτήτων
* Σε πόσα θεματικά πεδία χωρίζονται
* Σε τι ωφελούν μαθητές και εκπαιδευτικούς
Η ενότητα αυτή χωρίζεται σε δύο υποενότητες· στην πρώτη δί-
νονται πληροφορίες για τα βασικά θεωρητικά σημεία των Προγραμ-
μάτων Σχολικών Δραστηριοτήτων, ενώ στη δεύτερη γίνεται λόγος
για τα πλεονεκτήματα και τα οφέλη που παρέχει η εφαρμογή τους σε
μαθητές και εκπαιδευτικούς.

13

Γεωργία Τζήλου

1. Tι είναι τα Προγράμματα Σχολικών Δραστηριοτήτων

Τα Προγράμματα Σχολικών Δραστηριοτήτων εισήχθησαν στο ελληνικό εκ-
παιδευτικό σύστημα αρχικά ως εστίες ανανέωσης και εμπλουτισμού του πε-
ριεχομένου της σχολικής γνώσης και της μαθησιακής διαδικασίας, και στη
συνέχεια για τη χωροχρονική διευθέτηση των Αναλυτικών και των Ωρολο-
γίων Προγραμμάτων των σχολείων της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας
Εκπαίδευσης.

Πιο συγκεκριμένα, με την εισαγωγή των Προγραμμάτων Σχολικών Δρα-
στηριοτήτων επιδιώκεται: α) η ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των μαθητών
σε θέματα περιβάλλοντος και υγείας, η καλλιέργεια αξιών, θετικής στάσης και
σωστής συμπεριφοράς για την προστασία του περιβάλλοντος και την ποιό-
τητα ζωής, η ανάδειξη και προώθηση στοιχείων του πολιτισμού και η σύνδεση
της παιδείας με τις τέχνες, β) η εξοικείωση των εκπαιδευτικών με σύγχρονες
μεθόδους διδασκαλίας και μάθησης και η αναβάθμιση του διδακτικού έργου
και του ρόλου τους.

Το μεγαλύτερο μέρος των Προγραμμάτων Σχολικών Δραστηριοτήτων1,
χαρακτηρίζεται από εκπαιδευτικές καινοτομίες στην παιδαγωγική πρακτική,
ανταποκρίνεται ουσιαστικά στην ανάγκη για ανανέωση της εκπαίδευσης και
του σχολείου διαδραματίζοντας διττό ρόλο, περιβαλλοντικό-κοινωνικό και
εκπαιδευτικό-παιδαγωγικό, στοχεύοντας ταυτόχρονα στην κατεύθυνση των
κοινωνικών και των εκπαιδευτικών αλλαγών.

Οι βασικές αρχές που εφαρμόζονται στα Προγράμματα Σχολικών Δρα-
στηριοτήτων είναι ιδίως αυτές της μαθητοκεντρικής διαδικασίας (ενθάρ-
ρυνση της πρωτοβουλίας των μαθητών, χρήση συμμετοχικών και ενεργών
διδακτικών τεχνικών, αξιοποίηση μεθόδων, όπως είναι η συζήτηση, το ηθικό
δίλημμα, η έρευνα δράσης, η μελέτη περίπτωσης και η οργάνωση λόγου που
----------
1 «ΦΕΚ 629/23-10-1992»

14

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

βασίζεται στη χρήση επιχειρημάτων), της συνεργατικής μάθησης (ενθάρρυν-
ση της ενεργού συμμετοχής και αλληλεπίδρασης των μελών των ομάδων ερ-
γασίας, αλλά και των ομάδων μεταξύ τους), της βιωματικής και ερευνητικής
μάθησης (αξιοποίηση διεξαγωγής έρευνας, μελέτης πεδίου), της διεπιστημο-
νικής και διαθεματικής προσέγγισης των θεμάτων και της δημιουργικής και
ελεύθερης έκφρασης.

Επισημαίνεται ότι σε όλα τα Προγράμματα Σχολικών Δραστηριοτήτων
πρέπει να επιδιώκεται η εμπλοκή όλων των μελών της σχολικής κοινότητας,
καθώς και της τοπικής κοινωνίας, τόσο κατά την εφαρμογή τους, όσο και
κατά την παρουσίασή τους, όταν αυτά ολοκληρωθούν. Για την υποστήριξη
του έργου των εκπαιδευτικών, το Υπουργείο έχει θεσμοθετήσει τη θέση του
Υπεύθυνου Σχολικών Δραστηριοτήτων σε κάθε Διεύθυνση Εκπαίδευσης της
χώρας, ο οποίος παρακολουθεί την πορεία υλοποίησης και ολοκλήρωσης των
προγραμμάτων.

Συγκεκριμένα, ενημερώνει τους εκπαιδευτικούς των σχολείων για τις
δυνατότητες υλοποίησης προγραμμάτων σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο,
οργανώνει συναντήσεις ομάδων εκπαιδευτικών με σκοπό τη διάχυση πλη-
ροφοριών και γνώσεων, βοηθάει τους εκπαιδευτικούς στο σχεδιασμό των
προγραμμάτων, που πρόκειται να υλοποιήσουν με τους μαθητές τους, συντο-
νίζει εκδηλώσεις παρουσιάσεων εργασιών των σχολείων της αρμοδιότητάς
τους στο τέλος της σχολικής χρονιάς και ενημερώνει τους εκπαιδευτικούς
για τις δυνατότητες συνεργασιών με φορείς της πανεπιστημιακής κοινότη-
τας και της τοπικής αυτοδιοίκησης, με μουσεία, βιβλιοθήκες, αρχεία, μη κυ-
βερνητικούς φορείς και ειδικούς επιστήμονες, ανάλογα με τις θεματικές των
Προγραμμάτων Σχολικών Δραστηριοτήτων, που μπορούν να παρέχουν εκ-
παιδευτικά προγράμματα σε μαθητικές ομάδες, να οργανώνουν επιμορφωτι-
κά σεμινάρια για τους εκπαιδευτικούς, να παράγουν και να παρέχουν εκπαι-
δευτικό υλικό, να αναπτύσσουν θεματικά δίκτυα σχολείων, καθώς και τοπικές
και διεθνείς συνεργασίες.

Οι εκδηλώσεις παρουσιάσεων εργασιών των σχολείων της αρμοδιότητάς
τους στο τέλος της σχολικής χρονιάς εγκρίνονται από τους οικείους Διευθυ-
ντές Εκπαίδευσης.

15

Γεωργία Τζήλου

Ο Υπεύθυνος Σχολικών Δραστηριοτήτων επιμορφώνει κατά προτεραιό-
τητα εκπαιδευτικούς που δεν έχουν προηγούμενη εμπειρία στο σχεδιασμό και
την εφαρμογή Προγραμμάτων Σχολικών Δραστηριοτήτων.

Σημειώνεται ότι όλες οι δράσεις που σχεδιάζονται και οργανώνονται από
τους Υπεύθυνους Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, Αγωγής Υγείας, Πολιτιστι-
κών Θεμάτων και Σχολικών Δραστηριοτήτων των Διευθύνσεων Πρωτοβάθ-
μιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους
όπως αυτές ορίζονται από τις κείμενες διατάξεις, εγκρίνονται από τους οικεί-
ους Διευθυντές Εκπαίδευσης.

Τα Κέντρα Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία αποτε-
λούν σημαντικές υποστηρικτικές δομές του εκπαιδευτικού έργου που αφορά
την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία. Παρέχουν εκπαιδευτι-
κά προγράμματα διάρκειας μίας (1) έως και τριών (3) ημερών σε μαθητικές
ομάδες, οργανώνουν επιμορφωτικά σεμινάρια για εκπαιδευτικούς, παράγουν
εκπαιδευτικό υλικό, αναπτύσσουν θεματικά δίκτυα σχολείων, τοπικές και
διεθνείς συνεργασίες. Η συμμετοχή των μαθητικών ομάδων και των εκπαι-
δευτικών των σχολείων στα προγράμματα των Κέντρων Εκπαίδευσης για το
Περιβάλλον και Αειφορία γίνεται σε συνεργασία με τους Υπεύθυνους Περι-
βαλλοντικής Εκπαίδευσης, Αγωγής Υγείας, Πολιτιστικών Θεμάτων και Σχο-
λικών Δραστηριοτήτων των Διευθύνσεων Εκπαίδευσης.

Σε ό,τι αφορά στα Θεματικά Δίκτυα που ιδρύθηκαν από τα Κέντρα Εκ-
παίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφορία και λειτουργούν μπορούν να
συμμετάσχουν σε αυτά σχολικές μονάδες, οι οποίες εκπονούν προγράμματα
με θεματικό περιεχόμενο, που εμπίπτει στη θεματολογία του Δικτύου. Οι Συ-
ντονιστές Εκπαιδευτικού Έργου για την Αειφορία υποστηρίζουν με κάθε τρό-
πο και μέσο τον σχεδιασμό και την εφαρμογή των Προγραμμάτων Σχολικών
Δραστηριοτήτων, συμβάλλοντας στην επίτευξη του σκοπού και των στόχων
τους, με γνώμονα τη διασφάλιση της υψηλής ποιότητας εκπαίδευσης των μα-
θητών σε θέματα του περιβάλλοντος, της υγείας και του πολιτισμού.

Κατά την πραγματοποίηση των Σχολικών Προγραμμάτων προτείνεται
επίσης η συνεργασία με Μουσεία, την Αρχαιολογική υπηρεσία, την Τοπική
Αυτοδιοίκηση, τα Α.Ε.Ι., Δημοτικές βιβλιοθήκες, τη Δασική υπηρεσία, επιστη-

16

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

μονικούς συλλόγους, κέντρα νεότητας, εργαστήρια άλλους κυβερνητικούς ή
μη κυβερνητικούς φορείς κ.ά., οι οποίοι υλοποιούν προγράμματα και δράσεις
εγκεκριμένα από τις αρμόδιες Διευθύνσεις του Υπουργείου Παιδείας και μπο-
ρούν επιπλέον να αξιοποιούν εκπαιδευτικό υλικό φορέων εγκεκριμένο από το
Υπουργείο Παιδείας μετά από θετική εισήγηση του Ινστιτούτου Εκπαιδευτι-
κής Πολιτικής με δραστηριότητες που πραγματοποιούνται είτε στο χώρο του
σχολείου είτε σε άλλους χώρους, ανάλογα με το αντικείμενό τους.

Σε ό,τι αφορά προγράμματα φορέων που έχουν εγκριθεί, οι εκπαιδευτικοί
δύνανται να ανατρέχουν στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Παιδείας:
http://edu-gate.minedu.gov.gr.

Στο πλαίσιο της οργάνωσης των δραστηριοτήτων μπορούν να ενταχθούν
κι άλλες εκδηλώσεις, όπως η λειτουργία σχολικών βιβλιοθηκών, η διοργάνω-
ση εκδρομών, η λειτουργία εκπαιδευτικής τηλεόρασης, ενώ παρέχεται και η
δυνατότητα να λειτουργούν και μονιμότερες μορφές έκφρασης όπως: έκδοση
μαθητικού λογοτεχνικού περιοδικού, έκδοση μαθητικού κόμικς κ.α..

Ένα πρόγραμμα σχολικών δραστηριοτήτων, μπορεί να χαρακτηριστεί και-
νοτόμο από τη στιγμή που εστιάζει σε ενέργειες, που εμπεριέχουν και προω-
θούν νέες αντιλήψεις για την εκπαίδευση σε τρείς διαστάσεις: α) στην αλλαγή
αρχών και πεποιθήσεων, β) στην εφαρμογή νέων διδακτικών προσεγγίσεων
και γ) στη χρήση νέων διδακτικών μέσων.

Τα καινοτόμα προγράμματα, που έχουν εφαρμογή στα σχολεία Πρωτο-
βάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, με βάση το νόμο 1946/91, είναι
τα εξής:

1) Διεπιστημονικά προγράμματα και Σχολικές Δραστηριότητες με τις θε-
ματικές περιοχές: α. Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, β. Αγωγή Υγείας, γ. Πολι-
τιστικά Θέματα και Πανελλήνιοι Μαθητικοί Καλλιτεχνικοί Αγώνες, δ. Αγωγή
Σταδιοδρομίας και Επιχειρηματικότητα των Νέων,

2) Ευρωπαϊκά Εκπαιδευτικά Προγράμματα και
3) Πρόγραμμα Ευέλικτης Ζώνης, τα οποία αποσκοπούν στην ανανέωση
του περιεχομένου της σχολικής γνώσης και της μαθησιακής διαδικασίας και
εντάσσονται στις σχολικές δραστηριότητες.

17

Γεωργία Τζήλου

Το περιεχόμενο των διεπιστημονικών θεμάτων ανήκει ως επί το πλείστον
σε τρεις ευρύτερες συσχετιζόμενες κατηγορίες με κύριους αντικειμενικούς
στόχους2:

α. Την ανάπτυξη θετικής στάσης και συμπεριφοράς καθώς και την καλλι-
έργεια αξιών, ώστε ο μαθητής να γίνει ενεργός πολίτης.

β. Την ανάπτυξη σε βάθος θεμελιωδών δεξιοτήτων, όπως οι κοινωνικές
δεξιότητες μάθησης και επίλυσης προβλημάτων της καθημερινής ζωής, κα-
θώς περιλαμβάνουν μορφές περιεχομένου που είναι δύσκολο να ενταχθούν
σε οποιοδήποτε γνωστικό αντικείμενο.

γ. Την προώθηση νέων μεθόδων διδασκαλίας και μάθησης. Οι εκπαιδευ-
τικοί αποτελούν το κλειδί της εφαρμογής μιας εκπαιδευτικής καινοτομίας,
με αποτέλεσμα να στρέφεται η προσοχή στον τρόπο, με τον οποίο οι ίδιοι
αντιλαμβάνονται την ανάγκη της καινοτομίας αυτής. Η εμπλοκή τους στη
διαδικασία και η δημιουργία κοινών στόχων και αξιών, ιδιαίτερα όταν αυτές
προτείνουν νέες καθημερινές πρακτικές και νέες παιδαγωγικές αντιλήψεις,
θεωρούνται ιδιαίτερα αποτελεσματικοί για την εφαρμογή της παράγοντες.

2 C.I.D.E.R.E.E. 1999

18

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

1. 1. Σε τι ωφελούν τα Προγράμματα Σχολικών Δραστηριοτήτων

Η υλοποίηση των Προγραμμάτων Σχολικών Δραστηριοτήτων, ανανεώνει τη
μαθησιακή διαδικασία και εμπλουτίζει τη σχολική γνώση με την προσέγγι-
ση νέων θεματικών ενοτήτων. Δίνει προβάδισμα στην ομαδοσυνεργατική και
βιωματική διδασκαλία κι έτσι ο εκπαιδευτικός ενθαρρύνοντας το μαθητή να
αυτενεργεί προκειμένου να κατακτήσει τη γνώση τον καθιστά πρωταγωνι-
στή της διδακτικής διαδικασίας3.

Έτσι η υλοποίηση ενός προγράμματος Σχολικών Δραστηριοτήτων μπορεί:
α) να αντισταθμίσει την ανελαστικότητα και τον πολυκερματισμό του πα-
ραδοσιακού σχολείου με διαθεματικές προσεγγίσεις και
β) να διαποτίσει σταδιακά με τις αρχές και τις πρακτικές της την καθημε-
ρινή διδακτική πράξη.
Οι δραστηριότητες που πραγματοποιούνται στοχεύουν στην προσέγγιση
της γνώσης διεπιστημονικά και διαθεματικά καθώς και στην απόκτηση δε-
ξιοτήτων μέσω βιωματικών και ομαδοσυνεργατικών διαδικασιών μάθησης.
Παράλληλα εστιάζουν στην αναβάθμιση του κοινωνικού και πολιτιστικού
ρόλου του σχολείου και στη σύνδεσή του με την καθημερινή ζωή.
Ειδικότερα, τα οφέλη για τους μαθητές, που συμμετέχουν σε Προγράμμα-
τα Σχολικών Δραστηριοτήτων, είναι πολλαπλά μιας και καλλιεργούν πνεύμα
ομαδικότητας και ενισχύουν την αυτογνωσία τους, καθώς μαθαίνουν να συ-
νυπάρχουν και να συμπράττουν· αναπτύσσουν σχέσεις συνεργασίας, κριτική
σκέψη και εκφράζουν τη δημιουργικότητα και τη φαντασία τους· εξοικειώνο-
νται με τη χρήση νέων τεχνολογιών αλλά και την αναζήτηση, την αξιολόγη-
ση και την αξιοποίηση των πληροφοριών.
Επίσης κατανοούν αποτελεσματικά το γνωστικό αντικείμενο, το οποίο
δια πραγματεύεται το πρόγραμμα, διότι το προσεγγίζουν βιωματικά.
Μάλιστα, με τη διαθεματική και διεπιστημονική προσέγγισή του σχημα-
τίζουν πλέον σφαιρική άποψη γι’ αυτό και κατά το δυνατόν ολοκληρωμένη.

3 Ματσαγγούρας 2002

19

Γεωργία Τζήλου

Οφέλη όμως έχουν και οι εκπαιδευτικοί που συμμετέχουν σε Προγράμμα-
τα Σχολικών Δραστηριοτήτων, διότι καλλιεργούν πνεύμα ομαδικότητας και
ασκούνται στη συνεργασία.

Τοιουτοτρόπως, μαθαίνουν να συνυπάρχουν και να συμπράττουν, εξοι-
κειώνονται με εναλλακτικές μεθόδους διδασκαλίας και μάθησης, οι οποίες
διαφοροποιούν το ρόλο του μαθητή και από παθητικός δέκτης γίνεται ενεργό
μέλος της ομάδας στη διαδικασία οικοδόμησης της γνώσης. Εκτός αυτών, αφ’
ενός δίδεται η δυνατότητα σε όσους δεν είναι δημιουργικοί να γίνουν και αφ’
ετέρου η ευκαιρία να εκφραστούν δημιουργικά όσοι γνωρίζουν ήδη πώς να

αξιοποιούν αυτήν την πλευρά του εαυτού τους. Εν τέλει, μέσα από τη
συνεργασία και την από κοινού αντιμετώπιση δυσκολιών και προβλημάτων
κατά την εξέλιξη του προγραμματισμένου σχεδίου υλοποίησης ενδυναμώνε-
ται η συναδελφικότητά τους.

Επισημαίνονται όμως οφέλη και στη σχέση τους με τους μαθητές τους,
διότι βρίσκουν νέους τρόπους επικοινωνίας, επειδή το νέο μαθησιακό περι-
βάλλον προκαλεί αμηχανία κατά τη διδακτική διαδικασία. Απαιτείται λοιπόν
να αναλαμβάνουν ρόλο καθοδηγητικό αλλά και υποστηρικτικό ταυτόχρονα.

Για να ανταποκριθούν αποτελεσματικά οι εκπαιδευτικοί στις διαφορετι-
κές αυτές συνθήκες διδασκαλίας, με τις οποίες δεν είναι εξοικειωμένοι, αλλά
απαιτούνται για την υλοποίηση των Προγραμμάτων Σχολικών Δραστηριο-
τήτων, κρίνεται αναγκαία η επιμόρφωσή τους, διότι δεν αρκεί απλώς να δια-
θέσουν χρόνο για προετοιμασία, αν και είναι βεβαίως εξίσου σημαντικός και
απαραίτητος.

20

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ
ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ επιχειρεί να καταδεί-
ξει μέσω θεωρητικών προσεγγίσεων και διδακτικών πρακτικών πώς
πραγματοποιείται η εκπαίδευση των παιδιών στο νηπιαγωγείο. Επι-
πλέον, εστιάζει στη συνεργασία γονέων και εκπαιδευτικών και στο
σχολείο αλλά και στο σπίτι.

Η ενότητα αυτή χωρίζεται σε δύο υποενότητες· η πρώτη αφορά
στην εκπαίδευση των νηπίων στο νηπιαγωγείο και δίνει πληροφορίες
για τις βασικές θεωρητικές προσεγγίσεις και τις κατάλληλες παιδα-
γωγικές πρακτικές, ενώ στη δεύτερη υποενότητα γίνεται λόγος για
το ρόλο του εκπαιδευτικού και τη συνεργασία του με τους γονείς των
μαθητών

21

Γεωργία Τζήλου

2. Η Εκπαίδευση των μικρών παιδιών στο Νηπιαγωγείο

Σύμφωνα με το Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών4 της
Προσχολικής ηλικίας το Νηπιαγωγείο αποσκοπεί στην ολόπλευρη ανάπτυξη
του παιδιού (κοινωνική, συναισθηματική, γνωστική, φυσική) και επηρεάζει
θετικά την προσωπική εξέλιξή του.

Εξαιρετικά σημαντική για τα νήπια θεωρείται η διαμόρφωση θετικής στά-
σης απέναντι στη μάθηση, η οποία επιτυγχάνεται όταν οι μαθητές εμπλέκο-
νται στη μαθησιακή διαδικασία και τους παρέχονται ευκαιρίες για αλληλεπί-
δραση με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. Ένα πλούσιο σε ερεθίσματα
μαθησιακό περιβάλλον βοηθά τα παιδιά να επιλέγουν ελεύθερα δραστηριό-
τητες και τα ενθαρρύνει να εξερευνούν και να ερευνούν, παρέχοντας ερεθί-
σματα γραπτού λόγου, που στοχεύουν στην υποστήριξη του αναδυόμενου
εγγραμματισμού.

Οι παιδαγωγικές και διδακτικές προσεγγίσεις, οι οποίες θεωρούνται κα-
τάλληλες για την υποστήριξη της μαθησιακής και κοινωνικής τους εξέλιξης,
αλλά και της ολόπλευρης ανάπτυξής τους, εστιάζοντας στο πώς μπορούν να
μαθαίνουν τα νήπια, είναι:
• η ένταξη του παιχνιδιού στη μάθηση
• η καλλιέργεια του προφορικού και η εκμάθηση του γραπτού λόγου
• η εξοικείωση των παιδιών με διαφορετικά πολιτισμικά και γλωσσικά πε-

ριβάλλοντα
• η συμμετοχή των γονέων στη μαθησιακή διαδικασία
• η συνεργασία με τους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους
• η επίλυση προβλημάτων και
• η εύρεση απαντήσεων στα ερωτήματά τους

Τα παραπάνω βασίζονται στις θεωρίες μάθησης του Piaget, του Gardner,

4. Δ.Ε.Π.Π.Σ. 2011

22

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

του Bruner και του Vygotsky. Ειδικότερα, η θεωρία μάθησης του εποικοδο-
μισμού (Piaget) πρεσβεύει ότι η γνώση οικοδομείται όχι με την απλή συσσώ-
ρευση δεδομένων, αλλά με μια διαδικασία ενσωμάτωσης νέων δεδομένων
στην προϋπάρχουσα γνωστική δομή.

Ο Gardner και ο Vygotsky υποστηρίζουν συνεργατικές μεθόδους μά-
θησης, σύμφωνα με τις οποίες αν ο δάσκαλος τοποθετήσει στο κέντρο της
εκπαιδευτικής διαδικασίας το παιδί, με ενθάρρυνση και σωστή καθοδήγηση
αλλά και λαμβάνοντας υπ’ όψιν τις κλίσεις και τα ενδιαφέροντά του, μπορεί
να αναπτύξει τα είδη νοημοσύνης του σε επαρκές επίπεδο. Επιπλέον, υπο-
στηρίζουν πως η μάθηση και η εξέλιξη αλληλεπιδρούν, γι’ αυτό και το παιδί
εξελίσσεται και αναπτύσσεται μέσω της εκπαίδευσής του. Κρίνεται λοιπόν
απαραίτητο ο εκπαιδευτικός να φροντίζει να είναι επιτυχώς σχεδιασμένη η
εκπαιδευτική διαδικασία. Σ’ αυτήν θα πρέπει, αφού θα λαμβάνεται υπ’ όψιν
το επίπεδο ανάπτυξης του παιδιού, να το υποβοηθά να περάσει στο επόμενο
στάδιο εξέλιξης, διότι μόνο τότε η μάθηση έχει αξία.

Ο Bruner, δίνοντας προβάδισμα στην αυτενέργεια του μαθητή προκει-
μένου να δομήσει γνώση μέσω της έρευνας, διατύπωσε την ανακαλυπτική
θεωρία του, η οποία στηρίζεται στο παρεχόμενο από τον εκπαιδευτικό κατάλ-
ληλο μαθησιακό περιβάλλον. Διατείνεται πως για να κατακτήσει τη γνώση
σημασία έχει αφ’ ενός να κινητοποιήσει την περιέργεια του μαθητή θέτοντας
υποθετικές καταστάσεις προς επίλυση και αφ’ ετέρου να τον προσεγγίσει
ανάλογα με το γνωστικό του επίπεδο5.

Ως μέθοδος μάθησης προτείνεται παιχνίδι, το οποίο παίζεται με κανόνες,
που θέτει το ίδιο το παιδί, το οποίο επινοεί και ένα φανταστικό σενάριο βάσει
του οποίου κινούνται όλα, μέσα όμως σε ένα δημιουργικό μαθησιακό περι-
βάλλον, που ελέγχει ο εκπαιδευτικός, ο οποίος το ωθεί να παίρνει πρωτο-
βουλίες για να εξελίσσει τη δράση, ενώ ταυτόχρονα επηρεάζει τις δυνητικές
συνθήκες διακριτικά, προκειμένου να ανεβάζει το επίπεδο δυσκολίας για να
μην είναι απλώς διεκπεραιωτική η διαδικασία, αλλά να προσφέρει ουσιαστική
εξάσκηση και πνευματική ανάπτυξη.

5. Δ.Ε.Π.Π.Σ. 2011

23

Γεωργία Τζήλου

Όταν το παιδί μεγαλώσει, το κοινωνικό παιχνίδι δεν ξεχνιέται. Οι κανό-
νες του έρχονται στην επιφάνεια σε αντίθεση με το φανταστικό σενάριο, που
περνά σε λανθάνουσα6.
Εκτός των άλλων, προτείνεται η ομαδοσυνεργατική μέθοδος διδασκαλίας,
αφού, όπως επισημαίνεται από τη βιβλιογραφία7, συμβάλλει στην ενίσχυση
της αυτοεκτίμησης των μαθητών, στην καλλιέργεια της αλληλεγγύης μεταξύ
τους, καθώς επίσης και στη μείωση των επιπέδων του σχολικού άγχους και
του φόβου της αποτυχίας.
Οι αναπτυξιακά κατάλληλες παιδαγωγικές πρακτικές που διαμορφώνονται
στο πλαίσιο του μαθησιακού περιβάλλοντος είναι:
• να ακούγεται η φωνή των παιδιών και να λαμβάνονται υπ’ όψιν οι προϋ-

πάρχουσες γνώσεις τους
• να ενθαρρύνεται η ενεργός συμμετοχή τους στις δραστηριότητες
• να ενεργοποιείται η σκέψη και να απελευθερώνεται η δημιουργικότητά

τους
• να ενθαρρύνεται η αλληλεπίδραση των μαθητών μεταξύ τους, αλλά και

με τους εκπαιδευτικούς, αναπτύσσοντας παράλληλα την αυτονομία τους
η γνώση να προσεγγίζεται μέσα από το παιχνίδι με τρόπο βιωματικό και
να προσαρμόζεται στο ρυθμό ανάπτυξης κάθε παιδιού
Οι παραπάνω αρχές συνδέονται με τη θεωρία που είναι γνωστή ως «Παι-
δαγωγική της Αλληλεπίδρασης», στην οποία τα παιδιά ενθαρρύνονται να
εκφράζουν, να ανταλλάσσουν και να αντιπαραθέτουν ιδέες τους καθώς δου-
λεύουν μαζί αναπτύσσοντας δραστηριότητες8.
Μία άλλη εξίσου σημαντική παιδαγωγική είναι η διαφοροποιημένη. Με τη
διαφοροποιημένη παιδαγωγική περνάμε σε μια οργάνωση της εργασίας, την
οποία πρέπει ο εκπαιδευτικός αδιάκοπα να επανεξετάζει, να αναθεωρεί, να
προσαρμόζει σε πραγματικό χρόνο9.

----------
6. Bodrova και Leong, 1996 όπως αναφ. στο Δ.Ε.Π.Π.Σ. 2011
7. Ζωγόπουλος 2013
8. Cresas 1992
9. Βαλιαντή & Κουτσελίνη 2008

24

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

Να παρέχει επίσης, ποικίλες αλληλένδετες και καλά προγραμματισμέ-
νες δραστηριότητες ελκυστικές, λαμβάνοντας υπόψη τις προϋπάρχουσες
γνώσεις των μαθητών. Οι δραστηριότητες όμως τόσο στο σχολείο όσο και
στην καθημερινή ζωή, απαιτούν την υιοθέτηση μιας πληθώρας στρατηγικών
και την αξιοποίηση διαφόρων μεθόδων, μέσων και υλικών, που μεταξύ άλλων
ευνοούν το ένα ή το άλλο μαθησιακό είδος ή συνδυασμό αυτών για να
ανταποκριθούν στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε μαθητή10.

Τις τελευταίες δεκαετίες, η εκπαιδευτική κοινότητα έχει εστιάσει με με-
γάλο ενδιαφέρον στην απάντηση ερωτημάτων, όπως «Πώς μαθαίνουν οι μα-
θητές;» και «Ποιες είναι οι κατάλληλες παιδαγωγικές προσεγγίσεις;», γιατί
σύμφωνα με το Διαθεματικό Εννιαίο Πλαίσιο Σπουδών του Νηπιαγωγείου
οι εκπαιδευτικοί χρειάζεται να έχουν κατανοήσει τι κινητοποιεί τη θέληση
του παιδιού για μάθηση αλλά και πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής και
σχολικής ηλικίας.

Ειδικότερα, τα παιδιά μαθαίνουν καθώς:
• βλέπουν, αγγίζουν και κινούνται στο χώρο
• μιλούν, ακούν, ρωτούν και συνομιλούν
• πειραματίζονται
• επιλύουν ζητήματα και αξιολογούν αποτελέσματα
• μιμούνται πράξεις, στάσεις και γλωσσικές εκφράσεις των άλλων
• υποδύονται ρόλους
• συνεργάζονται και ενεργούν μαζί με άλλους

Με λίγα λόγια, η σκέψη και τα ενδιαφέροντα των παιδιών ενεργοποιείται,
όταν κεντρίζονται με βιωματικό τρόπο. Εκτός αυτού, έχει πλέον συνδεθεί η
μάθηση και η απόκτηση γνώσεων και με τη χρήση των νέων ψηφιακών τε-
χνολογιών, οι οποίες δίνουν ευρύτητα στην αντίληψη, διεγείρουν τη δημι-
ουργικότητα, ασκούν την κριτική ικανότητα και γενικότερα ανοίγουν τους
ορίζοντες σε ποικίλα ενδιαφέροντα11.

----------
10. Βαλιαντή & Κουτσελίνη 2008
11. Βαφέα 2002

25

Γεωργία Τζήλου

Συγκεκριμένα, η χρήση του υπολογιστή δίνει μία νέα διάσταση στις δρα-
στηριότητες ενισχύοντας τη δυναμική του διερευνητικού παιχνιδιού καθώς
συμβάλλει στη γλωσσική ανάπτυξη, στην κατανόηση μαθηματικών εννοιών,
στη βελτίωση της μνήμης και της προσοχής, στην ανάπτυξη ικανότητας για
την επίλυση προβλημάτων, στην ανάπτυξη της λεπτής κινητικότητας, στην
κοινωνικοποίηση των παιδιών, στην καλλιέργεια της συνεργασίας, στην ανά-
πτυξη της αυτοπεποίθησης, στην καλλιέργεια της φαντασίας, της κριτικής
σκέψης και της δημιουργικότητας12. Οι ψηφιακές τεχνολογίες συνδράμουν
στη γνωριμία και στην επαφή των παιδιών με την πνευματική, πολιτιστική
και καλλιτεχνική παράδοση μέσα από εξειδικευμένα λογισμικά, όπως είναι
οι πολυμεσικές εφαρμογές, τα εικονικά μουσεία, τα λογισμικά ανοικτού και
κλειστού τύπου, τα ιστολόγια κ.ο.κ. παρέχοντας ευκαιρίες για τη δημιουργία
νέων ειδών έργων τέχνης13.

Είναι γεγονός πως η εξέλιξη της τεχνολογίας δίνει δυνατότητα οργάνω-
σης των μαθημάτων σε ψηφιακές κοινότητες μάθησης. Η εκπαιδευτική αυτή
διαδικασία απαιτεί ένα πολύ καλά οργανωμένο πλαίσιο λειτουργίας κανόνων
και στόχων, ώστε να μπορούν να υλοποιηθούν οι εκπαιδευτικές διεργασίες
μάθησης. Μπορούν παράλληλα να αξιοποιηθούν οι ενεργητικές τεχνικές μά-
θησης, όπως το παιχνίδι ρόλων, κατάταξη σε ομάδες εργασίας, προσομοιώσεις
κ.α. με βασικό στόχο την ανάπτυξη ενός αλληλεπιδραστικού μαθησιακού πε-
ριβάλλοντος για να αναδειχθεί η ενεργητική συμμετοχή των μαθητών, η συ-
νεργασία που απορρέει από τη δυναμική του διαλόγου, η εξέλιξη των γνώσε-
ων, ικανοτήτων και δεξιοτήτων που συνδέονται με άλλες γνωστικές περιοχές
και η ανάπτυξη της αυτονομίας των παιδιών14.

Σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα15 οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν
να συμβάλλουν καθοριστικά στην καλλιέργεια μιας νέας παιδαγωγικής
αντίληψης, προωθώντας ενεργητικούς και βιωματικούς τρόπους μάθησης και

12. Παντελίδης, Μπεαζίδου και Καρακούτα 2018
13. Βροχαρίδου & Σωτηράκη 2013 · Lunenfeld, 2000 · Χρονάκη, 2004
14. Γαρίου 2015
15. Κόμη 2004

26

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

συντελώντας στην ανάπτυξη νέων στάσεων και δεξιοτήτων.
Η διδασκαλία με ψηφιακές ιστορίες αναπτύσσει καλύτερα τις γλωσσικές

δεξιότητες των μαθητών της Α΄ τάξης του δημοτικού σε σχέση με τη συμβα-
τική διδασκαλία16 και τόσο τα κλασικά μέσα διδασκαλίας όσο και η χρήση
των ψηφιακών τεχνολογιών δημιουργούν στους μαθητές ιδιαίτερα θετική
στάση απέναντι στις ψηφιακές ιστορίες, διότι η χρήση τους ενεργοποίησε και
ενίσχυσε τα κίνητρα για μάθηση, επειδή προσφέρουν ένα ευχάριστο μαθησι-
ακό περιβάλλον17. Και τούτο συμβαίνει διότι είναι διαδραστικό, οι μαθητές
διασκεδάζουν, εμπλουτίζουν τις γνώσεις τους, ερευνούν, συλλέγουν στοι-
χεία, ταξινομούν, ανακαλύπτουν σχέσεις και συνεργάζονται. Δημιουργείται
δε, θετική στάση προς την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων σε μαθητές της
προσχολικής η λικίας18 και με τη χρήση του λογισμικού Κidspiration, με το
οποίο αναδείχθηκε η ενεργητική μάθηση, προωθήθηκε η συνεργασία σε ομά-
δες τριών ή τεσσάρων ατόμων καθώς και η καλλιέργεια της κριτικής σκέψης
και της δημιουργικότητας.

Ολοκληρώνοντας, αξίζει να αναφερθεί πως στις σύγχρονες τάσεις εκπαί-
δευσης των παιδιών της προσχολικής και σχολικής αγωγής συγκαταλέγονται
η εξ Αποστάσεως Προσχολική Εκπαίδευση και η Συμπληρωματική εξ Απο-
στάσεως Εκπαίδευση, που πραγματοποιούνται μέσω της συνεργατικής μάθη-
σης σε ψηφιακές κοινότητες μάθησης, όπωςείναι το «eTwinning» με την αξιο-
ποίηση των νέων τεχνολογιών, των ψηφιακών εργαλείων και του διαδικτύου.

----------
16. Δουδωνή και Φωκίδη 2018
17. Jonassen 2000
18. Παντελίδη, Μπεαζίδου και Καρακούτα 2018

27

Γεωργία Τζήλου

2.1. Ο ρόλος του εκπαιδευτικού και η συνεργασία με τους γονείς

Βασικό μέλημα του εκπαιδευτικού είναι η διαμόρφωση ενός ελκυστικού μα-
θησιακού περιβάλλοντος, που να παρακινεί το κάθε παιδί να συμμετέχει στη
μαθησιακή διαδικασία, να αντλεί ευχαρίστηση από τη συμμετοχή του στις
δραστηριότητες που αναπτύσσονται, να αντιμετωπίζει αυτόβουλα τα προ-
βλήματα που τίθενται και να τα επιλύει19.

Ο εκπαιδευτικός καλείται, όπως αυτό προσδιορίζεται από το Διαθεματικό
Εννιαίο Εκπαιδευτικών Πλαίσιο Σπουδών20:

• να διαμορφώνει ένα πλαίσιο λεκτικής και μη λεκτικής επικοινωνίας, στο
οποίο τα νήπια θα νιώθουν άνετα για να εκφράζονται ελεύθερα

• να καλλιεργεί κλίμα αναγνώρισης, αποδοχής και αμοιβαίου σεβασμού με-
ταξύ όλων των παιδιών

• να δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες, οι οποίες να μπορούν να εμπνεύ-
σουν τους μαθητές, ώστε να αναπτύξουν τη δημιουργικότητα και τη φα-
ντασία τους

• να δίνει ιδιαίτερη σημασία στο τι θα μάθουν τα παιδιά αλλά και στο πώς
θα το μάθουν

• να μπορεί να διακρίνει τι ενδιαφέρει τα παιδιά και τι τα κινητοποιεί
• να παρατηρεί συστηματικά και να ακούει τις ανάγκες των παιδιών
• να αξιολογεί την επίδοση των μαθητών σε κάθε δραστηριότητα που υλο-

ποιείται
• να παροτρύνει τους μαθητές να αναζητούν τη γνώση ενθαρρύνοντάς τους
• να διαμορφώνει το μαθησιακό περιβάλλον με τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι

εφικτή τόσο η εξατομικευμένη όσο και η ομαδική εργασία
• να έχει καλή επαφή με τους γονείς, ώστε να είναι διατεθειμένοι να συμμε-

τέχουν και εκείνοι στην εκπαιδευτική διαδικασία

----------
19. Crahay 1984
20. Δ.Ε.Π.Π.Σ. 2011

28

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

Ειδικότερα, ο εκπαιδευτικός, παρόλο που καλείται να ακολουθήσει το
αναλυτικό πρόγραμμα στη διδασκαλία του, δεν παύει να έχει περιθώρια αυ-
τενέργειας, ώστε να το σχεδιάσει και να το αναδομήσει με βάση τα χαρακτη-
ριστικά της τάξης του21. Αφού λάβει υπ’ όψιν τα δεδομένα που επιβάλλονται
από το αναλυτικό πρόγραμμα, προσαρμόζει το μάθημα στις ιδιαιτερότητες
των μαθητών του για να θέσει παράλληλα και το δικό του στίγμα. Αξιοποιεί
τις διδακτικές πρακτικές που έχει δοκιμάσει και τις εμπιστεύεται παρέχοντας
τη δυνατότητα σε όλους τους μαθητές να προσεγγίσουν τη γνώση και να
κατακτήσει ο καθένας σύμφωνα με το επίπεδό του την προβλεπόμενη ύλη22.

Πέρα από το να γνωρίζει καλά τους μαθητές, ο εκπαιδευτικός πρέπει να
έχει και πολύ καλή γνώση του διδασκομένου αντικειμένου23.

Προκειμένου να καταστεί αποτελεσματική η μαθησιακή διαδικασία απα-
ραίτητο είναι να διαθέτει τα χαρακτηριστικά του δημιουργικού, ευέλικτου,
ευπροσάρμοστου και πρόθυμου να συνεργάζεται ανθρώπου, αλλά και να
αναγνωρίζει το μαθητή ως αυθύπαρκτη και μοναδική οντότητα24.

Πρέπει επίσης να διαθέτει μια ευρεία γκάμα εργαλείων, επινοητικότητα
για την οργάνωση καινοτόμων δράσεων, δυνατότητα χρήσης μέσων και τρό-
πων αξιολόγησης, ικανότητα εξεύρεσης των απαιτουμένων πόρων και υλι-
κών, πρόθεση για συνεχή αναστοχασμό και διάθεση για εμψύχωση και υπο-
στήριξη25.

O ρόλος του εκπαιδευτικού στο νηπιαγωγείο γίνεται περισσότερο υπο-
στηρικτικός, καθοδηγητικός, συντονιστικός, παρωθητικός και διευκολυντι-
κός, παρά πρωταγωνιστικός, όπως στην παραδοσιακή διδασκαλία26.

Ταυτόχρονα, οι μαθητές τίθενται υπεύθυνοι για τη μάθησή τους, γίνονται
αυτόνομοι, ενεργοί και ικανοί στο να βοηθούν τους εαυτούς τους και τους
άλλους για την επίτευξη των ατομικών και των ομαδικών στόχων.
----------
21. Βαλιαντή & Νεοφύτου 2017
22. Βαλιαντή & Νεοφύτου 2017
23. Guarino, 2005 όπως αναφ. Βαλιαντή & Νεοφύτου 2017
24. Φύκαρης 2014
25 Birmijoin, 2005 όπως αναφ. Ζιώτη 2018
26. Rock, Gregg, Ellis, & Gable, 2008 · Valiandes, 2015 όπως αναφ. Ζιώτη 2018

29

Γεωργία Τζήλου

Κυριώτερα όμως, ο εκπαιδευτικός καλείται να διδάξει το μαθητή πώς να
μαθαίνει, πώς να σκέφτεται, πώς να αξιοποιεί τη γνώση στην καθημερινή του
ζωή και γενικότερα, δίνοντάς του κίνητρα ισχυρά, πώς να καλλιεργήσει στάση
θετική προς τη μάθηση. Πρωτίστως βέβαια, οικοδομεί τη γνώση με γνώμονα
στη διδασκαλία του τη διαφορετικότητα27, γιατί οποιαδήποτε αδιαφορία απέ-
ναντι στις διαφορές οδηγεί σε δυσκαμψία της εκπαιδευτικής διαδικασίας και
σε σχολική αποτυχία για τους μαθητές με ό,τι αυτή συνεπάγεται. Δεν πρέπει
να ξεχνά πως ο μαθητής του αντιλαμβάνεται πως απέναντί του υπάρχει το
άγνωστο, το οποίο άλλοτε του δημιουργεί φόβο, αγωνία και άγχος και άλλο-
τε αμηχανία. Γι’ αυτό και πρέπει με την ακλόνητη επιμονή του και την απέρα-
ντη υπομονή του, μα με την αγάπη του κυρίως να τον ωθεί να προσπαθεί με
όλες του τις δυνάμεις για να επιτύχει το έργο που του αναθέτει. Η δική του
ψυχική δύναμη θα πείσει το μαθητή πως αξίζει τον κόπο να εργαστεί σκληρά
για την αυτοβελτίωσή του και την άνοδο του γνωστικού του επιπέδου.

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού, καθότι πολυδιάστατος, είναι να διαφορο-
ποιεί τις εμπειρίες αξιολόγησης χρησιμοποιώντας την πιο αποτελεσματική
προσέγγιση του περιεχομένου, των πηγών, των εργαλείων, των μεθόδων, των
στρατηγικών, των τεχνικών ανατροφοδότησης, των εργασιών. Στη συνέχεια,
για τον σχεδιασμό της διδασκαλίας βασίζεται στα δεδομένα, που διαθέτει
από την αξιολόγηση28.

Είναι σημαντικό επίσης, να δίνει στους μαθητές επιλογές και να σχεδιάζει
προσαρμόσιμες εργασίες κάνοντας χρήση των κατάλληλων εργαλείων για να
εντοπίσει τις προϋπάρχουσες γνώσεις και εμπειρίες των μαθητών σε ένα συ-
γκεκριμένο θέμα. Τα δεδομένα αυτά τον βοηθούν να κατευθύνει τη διδασκα-
λία, ώστε κάθε μαθητής να εξελίσσεται κατά τη διάρκειά της.

---------
27. Κουτσελίνη 2006
28. Ζιώτη 2018

30

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

2.2. Η συνεργασία με τους γονείς

Οι πρώτοι δάσκαλοι του παιδιού είναι οι γονείς και ο ρόλος τους αυτός είναι
σημαντικός για τη μάθηση και την επιτυχία τους. Όταν μάλιστα συνεργάζο-
νται με άλλους φορείς που συμμετέχουν στη μάθηση και στην ανάπτυξή του,
με αμοιβαίο σεβασμό και εμπιστοσύνη, επιτυγχάνονται τα καλύτερα αποτε-
λέσματα. Συμβάλλουν σημαντικά στην εκπαίδευση και τη διαπαιδαγώγησή
του και ασκούν μεγαλύτερη επιρροή στη συμπεριφορά του σε σύγκριση με τα
μεταγενέστερα στάδια ανάπτυξής του, όπως η εφηβεία29.

Ένα νηπιαγωγείο λοιπόν, που επικοινωνεί αποτελεσματικά με την οικογέ-
νεια του μαθητή, παρέχει εμπλουτισμένο μαθησιακό περιβάλλον για να μπορεί
να την υποστηρίξει στην εξέλιξη της ανάπτυξής του και τη διαμόρφωση της
προσωπικότητάς του, ώστε να εναρμονίζεται με τη σχολική κοινότητα και να
μπορεί να ακολουθεί το ωρολόγιο πρόγραμμα με άνεση30. Αυτό έχει ως αποτέ-
λεσμα να δημιουργείται κλίμα αλληλοεκτίμησης, αλληλοϋποστήριξης και αμοι-
βαίου σεβασμού δημιουργώντας γέφυρες επικοινωνίας και καλής επαφής. Έτσι
περιορίζεται κάθε πιθανός φόβος και συναισθηματική ανασφάλεια του παιδιού.

Η εμπειρία μέχρι σήμερα στην Ελλάδα, έχει δείξει ό τι η συνεργασία με-
ταξύ οικογένειας και εκπαιδευτικών δεν έχει αναπτυχθεί ιδιαίτερα και η συμ-
μετοχή των γονέων είναι περισσότερη τυπική σε πλαίσιο συγκεκριμένων
υποχρεώσεων, όπως είναι η τακτική ενημέρωσή τους και η παρακολούθηση
σχολικών εκδηλώσεων. Μερικά από τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι γονείς
και κηδεμόνες στην προσπάθειά τους να συνεργαστούν με τους εκπαιδευτι-
κούς είναι: α) οι αυξημένες επαγγελματικές υποχρεώσεις που οδηγούν στην
έλλειψη χρόνου, β) η έλλειψη άνεσης αναφορικά με το σχολικό περιβάλλον
και γ) η έλλειψη συνεργασίας31.

Άλλη αιτία αποκλεισμού και περιθωριοποίησης των γονέων και κηδεμόνων
-ε-ίν--α-ι--ο-ι--διαφορές ανάμεσα στο κοινωνικό, πολιτισμικό και οικονομικό επίπεδο,
29. Laible, Carlo, & Raffaelli 2000
30. Δ.Ε.Π.Π.Σ. 2011
31. Βρυνιώτη 2007

31

Γεωργία Τζήλου

παράγοντες που αμβλύνουν τον εποικοδομητικό ρόλο της εκπαιδευτικής δι-
αδικασίας32. Ακόμη κάποιοι γονείς είναι διστακτικοί και δε δέχονται να έχουν
κάποια βοήθεια, παρά μόνο αρκούνται στην καθημερινή προσέλευση των
παιδιών τους στο σχολείο χωρίς να εμπλέκονται ουσιαστικά στην εκπαίδευσή
τους, κάτι που είναι καταστροφικό για τους μαθητές με ιδιαιτερότητες.

Τέλος, η γονική εμπλοκή αποθαρρύνεται από τη μειοψηφία ευτυχώς των
εκπαιδευτικών, διότι έχουν την άποψη πως «Οι γονείς αποτελούν απειλή
για την υπόσταση και το κύρος τους και ως άτομα που δεν έχουν σωστή και
εγκεκριμένη ακαδημαϊκή άποψη για την διδασκαλία», οπότε δε δέχονται τον
οποιονδήποτε ρόλο τους33.

Έρευνες34 στο διεθνή χώρο αναφέρουν πως η ενεργός συμμετοχή των γο-
νέων και κηδεμόνων των μαθητών στις εκπαιδευτικές διαδικασίες έχει θετικά
αποτελέσματα.

Ειδικότερα, από μελέτη35 των Gallagher, Rhodes και Darling φαίνεται πως
οι γονείς που συμμετέχουν στην διδακτική διαδικασία έχουν βοηθήσει τους
εκπαιδευτικούς μέσα και έξω από τη σχολική τάξη με την πολύτιμη συνεργα-
σία τους και την άμεση παροχή πληροφοριών, ενώ παράλληλα συνεργαζό-
μενοι με τα παιδιά τους, τα βοηθούν όποτε το ζητήσουν και με κατάλληλους
χειρισμούς τα ωθούν στην ουσιαστική μάθηση και στην οικοδόμηση σταθε-
ρής γνώσης36.

Τοιουτοτρόπως, οι γονείς και οι κηδεμόνες δραστηριοποιούμενοι απο-
κτούν και οι ίδιοι βιώματα, ώστε να δρουν επικουρικά στη διαχείριση των
προβλημάτων που αντιμετωπίζουν τα παιδιά τους με τη χρήση πλέον σύγ-
χρονων παιδαγωγικών αρχών κατάλληλων γι’ αυτά37.

Επισημαίνεται ότι η εξέλιξη της τεχνολογίας δίνει τη δυνατότητα οργάνω-
σης της διδασκαλίας σε ψηφιακές κοινότητες μάθησης με κανόνες και στόχους
----------
32. Yoder & Lopez 2013
33. Μπρούζος, 2009 όπως αναφ. Ζαχαράκη 2015
34. Angell, Stoner & Shelden 2009· Ratcliff & Hunt 2009
35. Gallagher, Rhodes & Darling 2004
36. Ζαχαράκη 2015
37. Colin, 2009 όπως αναφ. Ζαχαράκη 2015

32

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

τέτοιους, ώστε να μπορεί να υλοποιηθεί η εκπαιδευτική και παιδαγωγική δια-
δικασία, συμβάλλοντας στη δημιουργία του νέου σχολείου38.

Η ανάπτυξη βέβαια της τεχνολογίας και η ένταξή της φυσικά στην καθη-
μερινή οικογενειακή ζωή έχει ως αποτέλεσμα οι γονείς και τα παιδιά να χρη-
σιμοποιούν κατά κύριο λόγο ψηφιακά εργαλεία και συσκευές, όπως tablets,
smartphones, υπολογιστές και τηλεόραση. Γι’ αυτό έρευνες39 τονίζουν ότι ο
ρόλος των γονέων είναι καθοριστικής και βαρύνουσας σημασίας, όπως έχουν
δείξει τα ερευνητικά ευρήματα.

Οι στάσεις και οι απόψεις των γονέων έχουν άμεσο αντίκτυπο στις στρα-
τηγικές που ακολουθούν για να αποκτήσουν τα παιδιά τους ψηφιακές δεξιό-
τητες προκειμένου να γίνουν αυριανοί υπεύθυνοι πολίτες του σύγχρονου ψη-
φιακού κόσμου. Εμπειρικές μελέτες40 αναφέρουν ότι η χρήση του Διαδικτύου
στο οικογενειακό περιβάλλον από παιδιά που φοιτούν στην πρωτοβάθμια
εκπαίδευση μιλούν για διττό ρόλο των γονέων και συγκεκριμένα τον «υλικό
ρόλο» (material role), που συνδέεται με την αγορά ψηφιακών συσκευών και
την παροχή πρόσβασης στο Διαδίκτυο στο σπίτι, και τον «συμβολικό ρόλο»
(symbolic role), που αναφέρεται στον καθορισμό κανόνων για τη χρήση του
διαδικτύου μετά από διάλογο με τα παιδιά τους.

Για να επιτευχθούν όλα αυτά επιβάλλεται η διεξοδική και έγκαιρη ενημέ-
ρωση των γονέων από τους εκπαιδευτικούς του σχολείου για το ποιος είναι ο
ρόλος τους, πώς μπορούν να συμμετέχουν στο ωρολόγιο σχολικό πρόγραμμα
και στις εκπαιδευτικές δραστηριότητες του σχολείου, πώς να υποστηρίζουν
τις αναπτυξιακές και μαθησιακές δραστηριότητες του παιδιού στο σπίτι και
πώς να συμβάλλουν στη λήψη αποφάσεων41.

Έτσι λοιπόν, ο εκπαιδευτικός αξιοποιεί τη συμμετοχή των γονέων στην εκ-
παιδευτική διαδικασία, ώστε να εξασφαλιστεί η ταχύτερη πρόοδος της ανά-
πτυξης του παιδιού, η θετική του στάση και συμπεριφορά απέναντι στη μαθη-
----------
38. Γαρίου, 2015 & Κόμη 2004
39. Chiong & Shuler 2010
40. Chaudron, Di Gioia & Gemo 2018
41. Coleman & Wallinga, 2000 · Colin, 2009, όπως αναφ. Τζήλου & Παπαδημητρίου 2021

33

Γεωργία Τζήλου
σιακή διαδικασία και η αποτελεσματική συνεργασία προκειμένου να είναι επι-
τυχημένα τα προγράμματα εκπαίδευσης.

Εν κατακλείδι, η συμμετοχή των γονέων στις δραστηριότητες του Νηπι-
αγωγείου είναι εφικτή είτε σε τακτικές προκαθορισμένες ημερομηνίες είτε σε
έκτακτες περιπτώσεις, όταν οι μαθητές εργάζονται σε project ή οργανώνουν
επισκέψεις. Επίσης, τους δίνει τη δυνατότητα να αξιολογούν, καθότι έχουν
ολοκληρωμένη και έγκυρη πληροφόρηση για τη μαθησιακή εξέλιξη του παι-
διού τους. Μπορούν όμως να ενισχύσουν την εκπαίδευση του παιδιού τους
και με δραστηριότητες, οι οποίες προτείνονται για το σπίτι, προωθώντας τις
δεξιότητές του αλλά και να παράσχουν χρήσιμες πληροφορίες στον νηπια-
γωγό. Γι’ αυτό και στο πρόγραμμα Δημιουργικής Γραφής, που υλοποιήθηκε τη
σχολική χρονιά (2015-2016) στο Νηπιαγωγείο Αρφαρών, οι γονείς συνέβα-
λαν δημιουργώντας μαζί με τα παιδιά τους τις «Ιστορίες του αρκούδου Τέντι»
(συμπεριλαμβάνονται σε μία από τις επόμενες ενότητες).

34

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ
ΣΤΟ ΤΡΙΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ αναζητείται ο ορισμός
της Δημιουργικής Γραφής, γι’ αυτό γίνεται ιστορική ανασκόπηση
στα πρώτα ίχνη της στην ελληνική εκπαίδευση και εξετάζονται ο
τρόπος εφαρμογής της στο
νηπιαγωγείο, αλλά και τα οφέλη της.

Ειδικότερα, η ενότητα αυτή χωρίζεται σε τρεις υποενότητες·
στην πρώτη με τίτλο «Τι είναι δημιουργική γραφή» παρουσιάζεται
ο ορισμός της, στη δεύτερη υποενότητα πραγματοποιείται σύντο-
μη ιστορική αναδρομή της Δημιουργικής Γραφής στην Ελλάδα και
στην τρίτη παρουσιάζεται η χρήση της στο νηπιαγωγείο, αλλά και
τα οφέλη της για τον μαθητή.

35

Γεωργία Τζήλου

3. Τι είναι η Δημιουργική Γραφή

Η συγγραφή είναι μια μορφή έκφρασης της προσωπικής ελευθερίας. Σύμ-
φωνα με τον Parnes, η Δημιουργική Γραφή είναι μια διαδικασία σκέψης του
ατόμου, που σχετίζεται με τις προηγούμενες εμπειρίες του, την ανταπόκριση
στα διάφορα ερεθίσματα (αντικείμενα, σύμβολα, ιδέες, ανθρώπους42, κατα-
στάσεις) και καταλήγει στο συνδυασμό τους.

Αρκετοί παιδαγωγοί υποστηρίζουν πως η Δημιουργική Γραφή σχετίζεται
με οποιοδήποτε γράψιμο είναι δημιουργικό και όχι απαραίτητα με τη δημι-
ουργία λογοτεχνικού έργου. Η συγγραφή είναι μια τέχνη που μαθαίνεται,
διέπεται από κανόνες και εξελίσσεται συνεχώς. Η έμπνευση δεν διδάσκεται.
Είναι δυνατό όμως να διδαχτούν οι τρόποι για τη δημιουργία ενός πλαισίου,
που ευνοεί τη γένεση και την έκφρασή της.

Απώτερος στόχος της Δημιουργικής Γραφής είναι να απελευθερωθεί η
σκέψη και να ξυπνήσει η δημιουργική διάθεση, προκειμένου το άτομο να οδη-
γηθεί σε γλωσσικές ανατροπές. Στηρίζεται στην αναδόμηση των στοιχείων
μιας λέξης, μιας πρότασης ή ενός κειμένου, ώστε να κάνει νέες, πιο τολμηρές
επιλογές και να ακολουθήσει τα δικά του προσωπικά μονοπάτια γραφής και
έκφρασης με σκοπό την παραγωγή νέων κειμένων.

Έχοντας κατακτήσει τη δημιουργική σκέψη, το πέρασμα στη δημιουργική
γραφή γίνεται με πιο φυσιολογικό τρόπο. «Η «Δημιουργική Γραφή» ως όρος
αποτελεί στην ουσία μια τυπική μετάφραση των ξενόγλωσσων όρων «creative
writing» και «ecriture creative». Ο όρος χρησιμοποιείται σήμερα με διττή ση-
μασία, καθώς υπονοεί την ικανότητα να ελέγχει και να δαμάζει κανείς τις
δημιουργικές σκέψεις, μετατρέποντάς τες σε γραφή αλλά «εμπεριέχει στην
ευρεία του σημασία και το σύνολο των διάφορων εκπαιδευτικών πρακτικών
και τεχνικών που στοχεύουν στην κατάκτηση συγγραφικών δεξιοτήτων»43.

Παράλληλα, παραπέμπει σε διφορούμενα νοήματα και το «κατ’ εξοχήν
υ--π-α--ί-τ-ι-ο--για το αμφιλεγόμενο νόημα είναι το δεύτερο συνθετικό του όρου
42. Πασσιά & Μανδηλαράς 2000
43. Σουλιώτης 2012

36

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

«δημιουργικός» με τις πολλαπλές, διαφορετικές και ομιχλώδεις ερμηνείες,
που έχουν κατά καιρούς αποδοθεί στην έννοια της δημιουργικότητας»44. Οι-
παράγοντες που εμπλέκονται στη διαδικασία της δημιουργικής γραφής είναι
το γλωσσικό πρόβλημα-ερέθισμα, ο δημιουργικός συγγραφέας, η δημιουργι-
κή διαδικασία και τα στάδιά της και το δημιουργικό αποτέλεσμα - κείμενο.

Πρόκειται, ως εκ τούτου, για τέχνη και τεχνική του γράφειν, καθώς είναι
μια διαδικασία και όχι απαραίτητα ένα εγγενές χαρακτηριστικό, είναι ταλέ-
ντο και τελικά, είμαστε πιο δημιουργικοί απ’ όσο γνωρίζουμε και απ’ όσο πι-
στεύουμε ότι είμαστε45. Η δημιουργική γραφή εντέλει είναι «ένα παιχνίδι και
πειραματισμός με τη συγγραφή», κάτι που μπορεί να αναδειχθεί με τον πλέον
αποτελεσματικό και πρόσφορο τρόπο στο μάθημα της Λογοτεχνίας. Η ποιη-
τική λειτουργία της λογοτεχνικής γλώσσας την διαχωρίζει από τις άλλες της
λειτουργίες και δίνει το κίνητρο του γράφειν, μέσα από το οποίο αναδύεται
και η «διαλογική έννοια της λογοτεχνίας»46.

Η δημιουργική γραφή είναι και μια μορφή ψυχικής εκτόνωσης, εσωτερι-
κής λύτρωσης και ψυχικής απελευθέρωσης του ατόμου47. Το γράψιμο είναι
ένα απολαυστικό ταξίδι για μικρούς και μεγάλους, καθώς η επιβράβευση έρ-
χεται μέσω της διαδικασίας και της ελευθερίας-ευφορίας που αυτή δημιουρ-
γεί. Η γραφή ενός ποιήματος ή μερικών στίχων ή ακόμη μιας λογοτεχνικής
αφήγησης βραχείας ή ευρείας φόρμας λειτουργεί θεραπευτικά και λυτρωτικά,
κάτι που έχει επισημανθεί και από την κλασική Ψυχανάλυση. Η δημιουργική
διαδικασία εμπεριέχει την παράμετρο της πνευματικής κάθαρσης και της λύ-
τρωσης αλλά και της αυτοεπιβεβαίωσης.

Εκτός των άλλων, ενεργοποιεί τη φαντασία48 και δρα καθαρτικά στο παι-
δί που δε φοβάται να εξωτερικεύσει τα συναισθήματά του, την αγάπη ή τον
θυμό, τον θαυμασμό ή την αγανάκτηση, να νιώσει ελεύθερο μέλος της μαθη-
τικής κοινωνίας και αργότερα της κοινωνίας των ενηλίκων.
----------
44. Κωτόπουλος 2012: 1-2
45. Mumford 2003
46. Μπλιούμη 2010:156
47. Καρακίτσιος 2016
48. Βασιλάκη & Γιαννακουδάκης 2009

37

Γεωργία Τζήλου

Παράλληλα, εμπεριέχει και μια πτυχή διασκέδασης, συνδέεται σαφέστατα
με δεξιότητες και λειτουργίες που συναντώνται και στο παιχνίδι, όπως είναι η
αίσθηση της περιπέτειας, της φαντασίας, του πειραματισμού, της περιέργειας.

Η δημιουργική γραφή στην εκπαίδευση προάγει πρωτίστως τις προσλη-
πτικές δεξιότητες των μαθητών, εφόσον αναφέρεται στην παραγωγή κειμέ-
νων στη βάση προτύπων, που συνήθως είναι λογοτεχνικά κείμενα διαφόρων
ειδών. Απαραίτητη συνθήκη όμως για την παραγωγή κειμένων είναι να εξα-
σφαλίζεται κατ’ αρχήν η κατανόησή τους. Αυτό προϋποθέτει έναν δημιουρ-
γικό αναγνώστη και συνεπώς οι ερμηνείες λογοτεχνικών κειμένων μπορεί να
είναι δημιουργικές. Άλλωστε και στους στόχους του μαθήματος, σύμφωνα
με το ισχύον Πρόγραμμα Σπουδών49 και με τις πρόσφατες οδηγίες, δίνεται
έμφαση:

α) στην κατανόηση των κειμένων,
β) στη χρήση της γλώσσας ως συνδυασμού λεξικογραμματικών και άλ-
λων γλωσσικών επιλογών με τις οποίες πραγματώνονται επικοινωνιακοί στό-
χοι και αποτυπώνονται ιδεολογικοπολιτικοί προσανατολισμοί,
γ) στην κριτική προσέγγιση των κειμένων από τους μαθητές,
δ) στον δημιουργικό μετασχηματισμό των κειμένων από τους μαθητές
ε) στη δημιουργική έκφραση των μαθητών (παραγωγή λόγου).
Ως εκ τούτου, θα δείξουμε παρακάτω ενδεικτικές ενεργητικές δραστηρι-
ότητες για την κατανόηση και τη δημιουργική ερμηνεία λογοτεχνικών κειμέ-
νων, ώστε σε ένα δεύτερο στάδιο να δειχθεί πώς δύναται να οικοδομούνται στη
βάση αυτών οι περαιτέρω δραστηριότητες δημιουργικής γραφής. Στόχος των
δραστηριοτήτων της κατανόησης κειμένων είναι να ενεργοποιηθούν οι προϋ-
πάρχουσες γνώσεις των μαθητών πάνω σε μια θεματική ενότητα, προκειμένου
από το γνωστό να μεταπηδούν στην άγνωστη προβληματική με τη μέγιστη
δυνατή προθυμία και να αναδιαμορφώνουν οι ίδιοι την εκπαιδευτική διαδικα-
σία50. Για να περάσουμε στη δημιουργική γραφή απαιτείται να γνωρίσουμε τη
μεθοδολογίες, τις τεχνικές, τα είδη, τα ρεύματα και τους τρόπους αφήγησης.
----------
49. Δ.Ε.Π.Π.Σ. 2011
50. Σουλιώτης 2012

38

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

Θα πρέπει ωστόσο να τηρούνται ορισμένοι κανόνες. Ο συγγραφέας θα
πρέπει από πριν να έχει επιλέξει το είδος του πεζού που θα δημιουργήσει, δη-
λαδή μυθιστόρημα, διήγημα ή νουβέλα. Το διήγημα περιγράφει γεγονότα με
έκταση μικρότερη από το μυθιστόρημα. Η νουβέλα τίθεται μεταξύ μυθιστο-
ρήματος και διηγήματος ως προς την έκταση. Αφού επιλεγεί το είδος, θα πρέ-
πει να ακολουθηθεί μια συγκεκριμένη τεχνική ανάπτυξης, η οποία αποτελεί
και το αντικείμενο της δημιουργικής γραφής. Η τεχνική αυτή περιλαμβάνει
τον τρόπο της εξιστόρησης των γεγονότων (ή των μύθων κατά περίπτωση),
τη συλλογή των στοιχείων και την προσαρμογή τους μέσα στην αφήγηση,
ώστε το κείμενο να είναι τεχνικά σωστό.

Η δημιουργική γραφή μας διδάσκει πώς να αποφεύγουμε προβλήματα,
όπως αμφιβολίες ή αμφιταλαντεύσεις στην αφήγηση, τη ρευστότητα των
μορφών (των ηρώων) ή τις οπισθοδρομήσεις της πλοκής.

Άλλη μια επιλογή που καλείται να κάνει ο ενασχολούμενος με τη δημι-
ουργική γραφή είναι η θεματική κατηγορία στην οποία θα κληθεί να κατατά-
ξει το αφήγημά του.

Οι θεματικές κατηγορίες της δημιουργικής γραφής είναι πολλέ ς ανάλογα
με το θέμα που κυριαρχεί στην πλοκή του έργου και τον τρόπο της αφήγησης.
Μια ιστορία μπορεί να ειπωθεί με διαφορετικούς τρόπους ανάλογα με την
οπτική απόδοση του συγγραφέα. Η ίδια ιστορία που προκύπτει από τη δη-
μιουργική γραφή γραμμένη με διαφορ ετικό τρόπο, μπορεί να καταταχθεί σε
διαφορετικό είδος σατιρικό, χρονογράφημα, αισθηματικό, πολιτικό, ιστορικό,
δράσης κ.ο.κ. Τα θεματικά είδη είναι πολλά και δεν υπάρχουν συγκεκριμένες
κατηγορίες κατάταξης.

Για τη δημιουργική γραφή υπάρχει διαφορά μεταξύ «ιστορίας» και «πλο-
κής». Ιστορία είναι η ροή των πραγματικών γεγονότων μέσα στον χρόνο, με τη
σειρά όπως αυτά έγιναν. Πλοκή όμως είναι η τεχνική εκείνη με την οποία τα γε-
γονότα αυτά, παρουσιάζονται με τρόπο ώστε να μην κουράζουν, να κρατούν το
ενδιαφέρον του αναγνώστη ζωντανό και την αγωνία για τη συνέχεια αμείωτη.

Κομβικό σημείο για τη δημιουργική γραφή είναι το «παιχνίδι» του ευθέος
και του πλαγίου λόγου. Στον ευθύ λόγο οι φράσεις των ηρώων μεταφέρονται
στο χαρτί, όπως πραγματικά ειπώθηκαν ή όπως φαντάστηκε πως ειπώθηκαν

39

Γεωργία Τζήλου

ο συγγραφέας. Ο πλάγιος λόγος όμως είναι πιο ελεύθερος, καθώς έγκειται
στην δημιουργικότητα του συγγραφέα, να βρει τον κατάλληλο τρόπο περι-
γραφής, χωρίς να ενδιαφέρει η «αλήθεια» και η «λεπτομέρεια» στην αφήγηση.
Η επιλογή αυτή, καθορίζεται ανάλογα με τη σπουδαιότητα του λόγου ή της
στιγμής, αλλά και το είδος του έργου.

Η δημιουργική γραφή μας διδάσκει επίσης, πώς να χρησιμοποιούμε το
χρόνο της αφήγησης. Εάν ο αναγνώστης διαβάζει μια ιστορία που εξελίσσεται
μπροστά στα μάτια του, τότε μετατρέπεται σε «αυτόπτη» μάρτυρα. Κάθε ανα-
φορά σε άλλα γεγονότα, που δεν συμβαίνουν στον ίδιο χρόνο με την ιστορία
της περιγραφής, καλείται «αναχρονία» και μπορεί να αναφέρεται σε χρόνο
προγενέστερο της εξελισσόμενης ιστορίας (ανάληψη), ή σε χρόνο μεταγενέ-
στερο της εξελισσόμενης ιστορίας (πρόληψη). Για τις αναλήψεις και προλή-
ψεις ο συγγραφέας διαθέτει ένα οπλοστάσιο χρόνων, το οποίο θα πρέπει να
γνωρίζει πώς να το χρησιμοποιήσει. Συνεπώς απαιτείται ο ενασχολούμενος
με τη δημιουργική γραφή να έχει την ευχέρεια χρήσης των ανάλογων χρόνων
περιγραφής (αορίστου, παρακείμενου, υπερσυντέλικου, τετελεσμένου μέλλο-
ντα κ.λ.π.). Υπάρχει ακόμη και η περίπτωση εκείνη που έχουμε απανωτές ανα-
χρονίες οι οποίες είναι μικτές, δηλαδή στη ροή του χρόνου έχουμε αναφορά
στο παρελθόν (ανάληψη) εντός της οποίας όμως περιγράφεται μια πράξη,
ένα συμβάν, που ακόμη δεν έχει γίνει.

Τέλος, ιστορία δέκα ετών ή δράση που διαρκεί λιγότερο από εικοσιτέσσε-
ρις ώρες, μπορεί να μετατραπεί σε αφήγηση, που εκτυλίσσσεται σε ένα έργο.

Ακόμα η δημιουργική γραφή μας εξοικειώνει με την έννοια της συχνότη-
τας. Με τον όρο «συχνότητα» αναφερόμαστε σε μια ιδιαίτερη σχέση, που έχει
να κάνει με το πόσες φορές περιγράφεται ένα γεγονό ς που εξελίσσεται στην
ιστορία. Όσο απλή κι αν μας φαίνεται αυτή η σχέση, δεν είναι, καθώς ένα γε-
γονός μπορεί να είναι μοναδικό, με μια και μόνη περιγραφή αλλά μπορεί και
να επαναλαμβάνεται πολλές φορές κι άλλες τόσες να περιγράφεται.

Η δημιουργική γραφή καλύπτει πλήρως το φάσμα της λογοτεχνίας καθώς
τα θέματα που διαπραγματεύεται είναι πολλά. Εκτός όσων αναφέρθηκαν, δίνει
ιδιαίτερη βαρύτητα στο λογοτεχνικό ύφος, στη συγγραφική σκηνοθεσία, στην
τεχνική της προσωποποίησης, της προοικονομίας, στις τεχνικές περιγραφής κ.α.

40

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

Η έννοια της Δημιουργικής Γραφής εμπεριέχει δύο έννοιες: τη δημιουργία
-δημιουργικότητα και τη γραφή- γραπτό λόγο.

Η πρώτη είναι, μεταξύ άλλων, «η ικανότητα να προκαλούμε τα γεγονότα
που θέλουμε να συμβούν» και σχετίζεται με τη φαντασία και την έμπνευση.
Βοηθά τον άνθρωπο να ανακαλύπτει πράγματα και λύσεις προβλημάτων, που
δεν υπάρχουν εξαρχής στο οπτικό του πεδίο. Χάρη στη δημιουργική φαντα-
σία φτάνουν οι επιστήμονες σε νέες εφευρέσεις και πρωτότυπες υποθέσεις.
Η φαντασία και η δημιουργικότητα εν τέλει, είναι απαραίτητες τόσο για τη
δημιουργία όσο και για την πρόσληψη οποιουδήποτε έργου τέχνης51.

Η δημιουργικότητα, ορίζεται επίσης, ως η ικανότητα τα παράγουμε αυ-
θεντικές ιδέες και νέα αντικείμενα. Παράλληλα, ενυπάρχει στην ικανότητα
να συνδυάζουμε υπάρχουσες ιδέες και έργα, προκειμένου να οδηγηθούμε σε
νέο και διαφορετικό αποτέλεσμα. Σύμφωνα με έρευνες, οι άνθρωποι αναδει-
κνύουν τη δημιουργικότητά τους περισσότερο καθώς βαδίζουν παρά όταν
παραμένουν καθήμενοι. Επιπλέον, οι δημιουργικοί άνθρωποι χαρακτηρίζο-
νται από πολύπλευρη σκέψη, αυθορμητισμό, επιμονή, εργατικότητα, καθώς
και διάθεση για νέες εμπειρίες και προσωπική εξέλιξη52.

Βασικές λειτουργίες της δημιουργικής σκέψης είναι ο μετασχηματισμός,
η επαναθεώρηση και η αναδιάρθρωση των στοιχείων που διαθέτουμε,
προκειμένου να οδηγηθούμε σε ευρηματικά, καινοτόμα, πρόσφορα και
πρωτότυπα γνωστικά προϊόντα. Η επεξεργασία των δεδομένων υπό το πρίσμα
της δημιουργικής σκέψης γίνεται περισσότερο διαισθητικά και φαντασιακά,
παρά μεθοδικά και κανονιστικά53. Η δημιουργικότητα σχετίζεται, πέραν των
παραπάνω νοητικών διαδικασιών, και με τη σύνθεση, την ανάλυση και την
αξιολόγηση, τα οποία συγκαταλέγονται στα ανώτερα επίπεδα σκέψης.

Τέλος, ως δημιουργικές νοητικές διαδικασίες θεωρούνται η κατάρριψη
παλιών ιδεών, η δημιουργία νέων συνδέσεων και η διεύρυνση των ορίων της
γνώσης54.
----------
51. Σουλιώτης 2012
52. Kanematsu & Barry 2016
53. Ματσαγγούρας 2002
54. Σουλιώτης 2012

41

Γεωργία Τζήλου

3.1. Η Δημιουργική Γραφή στην ελληνική εκπαιδευτική
πραγματικότητα

Η ενασχόληση των Ελλήνων επιστημόνων με τη Δημιουργική Γραφή μέχρι τις
αρχές του 21ου αιώνα χαρακτηρίζεται σποραδική, αφού περιορίζεται συνήθως
σε σεμιναριακά μαθήματα. Η ελληνική επιστημονική κοινότητα πρόσφατα
άρχισε να συνειδητοποιεί την ύπαρξη αυτού του νέου, αλλά τόσο παλαιού
στην πραγματικότητα, επιστημονικού πεδίου. Τα θεμελιώδη ερωτήματα για
τη φύση της Δημιουργικής Γραφής, τι ορίζουμε ως δημιουργικότητα και δημι-
ουργία, ζητήματα ποιητικής και λογοτεχνικότητας, αφήγησης και παιδαγωγι-
κής αρχίζουν να απασχολούν την ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα σε
επίπεδο θεσμοποιημένης εκπαίδευσης μόλις την τελευταία δεκαετία.

Δημιουργός και εμπνευστής της Δημιουργικής Γραφής, υπήρξε ο αείμνη-
στος καθηγητής της Ελληνικής Φιλολογίας, Μίμης Σουλιώτης, στο Πανεπι-
στήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Η Δημιουργική Γραφή συγκροτείται πλέον σε
αναγνωρισμένο και από την ελληνική Πολιτεία γνωστικό αντικείμενο. Δι-
πλωματικές μεταπτυχιακές εργασίες και οι πρώτες διδακτορικές διατριβές
αναδεικνύουν τις διαστάσεις του φαινομένου της Δημιουργικής Γραφής και
τη διερευνούν σε βάθος.

Στην Πρωτοβάθμια εκπαίδευση η δυνατότητα επιλογής της θεματικής ενό-
τητας «Δημιουργική γραφή» δόθηκε στο πλαίσιο των σχολικών δραστηριοτή-
των, στην κατεύθυνση Πολιτιστικών Θεμάτων. Ειδικότερα, στην προσχολική
αγωγή το Αναλυτικό Πρόγραμμα για τη γλώσσα από το 1999 (βίβλιο νηπια-
γωγού) αξιοποιεί τη γωνιά της βιβλιοθήκης με τη χρήση εικονογραφημένων
βιβλίων και έντυπου υλικού (παιδικά εικονογραφημένα, εφημερίδες, περιοδικά,
φωτογραφίες), δίνοντας ενεργό ρόλο στους γονείς των νηπίων εμπλέκοντάς
τους σε αναγνωστικές διαδικασίες μέσω της δανειστικής βιβλιοθήκης. Το νη-
πιαγωγείο με το δανεισμό βιβλίων προωθεί τη φιλαναγνωσία και τη σχέση του
παιδιού με το λογοτεχνικό κείμενο. Επιπλέον, στο πλαίσιο της αναδυόμενης
γραφής, προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές να καταγράψουν πρωτότυπα
κείμενα εκφράζοντας σκέψεις, ιδέες, εμπειρίες και συναισθήματα.

42

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

Στο νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα σπουδών για το Νηπιαγωγείο, για τη μα-
θησιακή περιοχή «Γλώσσα» δίνεται έμφαση στο προφορικό κείμενο στοχεύ-
οντας στην καλλιέργεια δημιουργικής παραγωγής κειμένου από τους μαθη-
τές του Νηπιαγωγείου. Τόσο οι δραστηριότητες που προτείνονται, όσο και η
μεθοδολογία ή οι στόχοι που διατυπώνονται, βασίζονται στις αρχές και τις
μεθόδους της δημιουργικής γραφής.

Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιούνται στην Ελλάδα ερευνητικές εφαρ-
μογές55 που αξιοποιούν σύγχρονες και βιωματικές μεθόδους διδασκαλίας με
στόχο τη δημιουργική έκφραση μέσω του γραπτού λόγου.

Αξίζει να αναφέρουμε μερικά από αυτά τα προγράμματα, καθώς και να
συζητήσουμε τα αποτελέσματα στα οποία καταλήγουν οι εκπονητές τους.

Το πιλοτικό πρόγραμμα που εφαρμόστηκε κατά τις σχολικές χρονιές 2010-
11 και 2011-12 στο Πρότυπο Πειραματικό Σχολείο του Αριστοτελείου Πανε-
πιστημίου Θεσσαλονίκης, με βασική συντονίστρια τη Δρ Σοφία Νικολαΐδου,
κατέδειξε ότι η δημιουργική γραφή επιφέρει θετικά μαθησιακά αποτελέσματα,
τόσο για το Δημοτικό όσο και για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Συγκεκριμέ-
να, η συντονίστρια του προγράμματος αναφέρει ότι κινητοποιήθηκε το ενδια-
φέρον όλων των μαθητών για συμμετοχή στα φιλολογικά μαθήματα, ακόμα και
αυτών που παρουσιάζονταν αμέτοχοι στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Επομένως, η δημιουργική γραφή έδωσε το βήμα για να ακουστούν οι φωνές
και οι θέσεις όλων των μαθητών. Το κλίμα της τάξης έγινε πιο ευχάριστο και
η εκπαιδευτική διαδικασία περισσότερο ουσιαστική. Οι μαθητές διδάχθηκαν
βασικούς κανόνες συγγραφής και στοιχεία των αφηγηματικών και ποιητικών
κειμένων μέσα από την πράξη και τη συγγραφή και όχι μέσα από δυσνόητες
θεωρίες. Εντέλει, υπογραμμίζεται ότι οι μαθητές απέκτησαν αγάπη για τα γρα-
πτά κείμενα τονίζοντας επιπλέον την αξία της ομαδοσυνεργατικής μεθόδου. Η
δημιουργική γραφή έχει αποτελέσει, επίσης, αποτελεσματική μέθοδο για τη δι-
δασκαλία της ποιητικής τέχνης σε μαθητές της Δευτεροβάθμιας Eκπαίδευσης,
δίνοντάς τους την ευκαιρία να ανακαλύψουν την προσωπική τους ικανότητα
ποιητικής συγγραφής και να δημιουργήσουν αξιόλογα ποιητικά κείμενα.
----------
55. Νικολαΐδου 2012· Σπυρέλη & Δημοπούλου 2013

43

Γεωργία Τζήλου

Σε εκπαιδευτικό πρόγραμμά56 της διαπιστώνεται ότι μέσα από τις διαδι-
κασίες αυτές οι μαθητές ενεργοποιούσαν τις γνωστικές λειτουργίες της ανά-
λυσης, ερμηνείας, παρατήρησης, σύνθεσης, συμπλήρωσης, μίμησης, σύγκρι-
σης και αξιολόγησης.

Σε γενικές γραμμές, φαίνεται μέσα από τις έρευνε ς που έχουν εκπονηθεί,
η σύγχρονη παιδαγωγική τάση για διδασκαλία του γραπτού λόγου μέσα από
ευχάριστες και απολαυστικές εκπαιδευτικές δραστηριότητες, οι οποίες όχι
μόνο καλλιεργούν γνωστικές δεξιότητες στους μαθητές, αλλά ταυτόχρονα
κεντρίζουν το ενδιαφέρ ον τους και προκαλούν αβίαστα τη συμμετοχή τους.
Παρακάτω θα δούμε τις εκπαιδευτικές διαστάσεις της Δραματικής Τέχνης και
πώς μπορεί να αποτελέσει μέθοδο και εργαλείο για βιωματική προσέγγιση
της μάθησης.

56. Συμεωνάκη 2013

44

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

3.2. Η Δημιουργική Γραφή στην προσχολική αγωγή

Το σημαντικότερο στοιχείο της μεθόδου της δημιουργικής γραφής είναι ότι
δεν υπάρχει «σωστό-λάθος», καθώς όλες οι απαντήσεις θεωρούνται σωστές.
Ο εκπαιδευτικός συμβουλεύει και ενθαρρύνει τους μαθητές να απελευθερώ-
σουν τις δημιουργικές τους ικανότητες, προσφέρει εναλλακτικές λύσεις, βο-
ηθά να ξεπεραστούν εμπόδια χωρίς να κατευθύνει τη φαντασία του παιδιού.
Οι δραστηριότητες πρέπει να έχουν έντονο ομαδικό χαρακτήρα, γιατί στηρί-
ζονται στο στοιχείο της ανταλλαγής πληροφοριών και κειμένων57.

Στις καθημερινές δραστηριότητες του νηπιαγωγείου εμπλέκεται ο προφο-
ρικός και γραπτός λόγος, όπου η γνώση και η γλώσσα δομούνται εξελικτικά
μέσα σε ένα παιγνιώδες υποστηρικτικό μαθησιακό περιβάλλον, που ενισχύει
τις προσπάθειες των παιδιών για την κατάκτησή τους. Η μάθηση στο Νη-
πιαγωγείο υποστηρίζει τη λεκτική συμμετοχή όλων των νηπίων με την εν-
θάρρυνση του συνεχούς διαλόγου και της αλληλεπίδρασης, τόσο μεταξύ των
παιδιών όσο και ανάμεσα στον εκπαιδευτικό και τα παιδιά.

Τα θέματα που επιλέγονται προς διερεύνηση από τους μαθητές, το παι-
χνίδι ρόλων την ώρα των ελεύθερων δραστηριοτήτων, οι δραστηριότητες
αφηγηματικού λόγου, η δραματοποίηση λογοτεχνικών κειμένων, η βιβλιο-
θήκη της τάξης και πολλών άλλων ειδών δραστηριότητες, που αναπτύσσο-
νται κατά την εφαρμογή ολόκληρου του προγράμματος του νηπιαγωγείου,
συμβάλλουν στην εξέλιξη της γλωσσικής ικανότητας των παιδιών δίνοντάς
τους ευκαιρίες να προσεγγίσουν τις μορφές, τις οποίες παίρνει ο προφορικός
λόγος σε διαφορετικές καταστάσεις επικοινωνίας.

Ο νηπιαγωγός εφαρμόζοντας πρακτικές που ενεργοποιούν τη φαντασία
των μαθητών, όπως είναι η αφήγηση ενός αγαπημένου παραμυθιού που διά-
βασαν στο σπίτι ή το να θυμηθούν ήρωες ενός παραμυθιού που είχαν διαβά-
σει στο σχολείο ή προκαλώντας τους να διατυπώνουν υποθέσεις για τη συ-
νέχεια και το τέλος μιας ιστορίας, σχολιάζοντας τις ενέργειες των ηρώων και

57. Τσιλιμένη - Παπαρούση 2010

45

Γεωργία Τζήλου

συσχετίζοντάς τες με δικές τους εμπειρίες, τους παρέχει τη δυνατότητα για
λεκτικές παρεμβάσεις, οι οποίες βελτιώνουν και εμπλουτίζουν τον προφορικό
τους λόγο.

Επισημαίνεται ιδιαιτέρως πως οι πρακτικές αυτές προωθούν την αποτε-
λεσματική εξάσκηση στην «Αναδυόμενη Γραφή». Οι μαθητές γράφουν απλά
κείμενα, τα οποία είναι δικά τους δημιουργήματα (όπως π.χ. ευχετήριες κάρ-
τες, επιστολές, προσκλήσεις και αφίσες, ή δίνουν τίτλο στις ζωγραφιές τους),
διαδικασία η οποία αποσκοπεί στην επαφή των παιδιών με τη γλώσσα των
κειμένων και την απόκτηση κινήτρων για την εκμάθηση και τη χρήση της,
ενώ παράλληλα προωθεί τη σχολική τους επιτυχία.

Όλα τα παραπάνω, μαζί με τη φωνολογική ενημερότητα μέσα από ρίμες,
ποιήματα και τραγούδια με συνδυασμένες μεθοδολογικές ασκήσεις, παραλ-
λαγές, επεκτάσεις, προσθαφαιρέσεις λέξεων, δίνουν την ευκαιρία στα παιδιά
να προβαίνουν σε δημιουργικές παραγωγές με ενεργητική διαδικασία και ευ-
χάριστο τρόπο58.

Ειδικότερα, για τις δραστηριότητες δημιουργικής γραφής στα παιδιά του
Νηπιαγωγείου, μία καλή επιλογή είναι η παιδική ποίηση, που η λειτουργία
της είναι περισσότερο ηχητική, ακουστική και συχνά λιγότερο νοηματική. Τα
μικρά παιδιά έχουν έμφυτη αγάπη για την ποίηση ακόμη κι όταν δεν καταλα-
βαίνουν το νόημά της και συχνά αυτή εκλαμβάνεται ως μητρικός ή πατρικός
λόγος ενσωματωμένος στη μνήμη και στη φαντασία του παιδιού59. Με την
ποίηση το παιδί καλλιεργείται τόσο αισθητικά όσο και γλωσσικά.

Η παιδική ποίηση απευθύνεται όχι μόνο στο πνεύμα αλλά και στο σώμα
και σε όλες σχεδόν τις αισθήσεις του. Σύμφωνα και με τον Τσουκόφσκι, τα
ποιήματα που απευθύνονται στα παιδιά πρέπει να έχουν:

*εικονοπλασία, δηλαδή κάθε στροφή του ποιήματος να αναπαριστάνει
μια εικόνα,

* δράση, η οποία πραγματώνεται με πλούσια εναλλαγή εικόνων,
* έντονο ρυθμό έτσι ώστε να παρακινείται το παιδί να τραγουδήσει και να
χτυπήσει παλαμάκια,
----------
58. Βακάλη, Τσαντάκη & Κωτόπουλος 2013 · Τζήλου 2016
59. Δ.Ε.Π.Π.Σ 2011

46

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

* εναλλαγή μέτρων, με προτίμηση στον τροχαίο, καθώς και εύκολοι συν-
δυασμοί φωνηέντων και συμφώνων.

Κάθε στίχος πρέπει να αποτελεί ένα σημαντικό σύνολο. Το νόημα να βρί-
σκεται στις λέξεις που ομοιοκαταληκτούν, γιατί αυτές προσέχουν τα παιδιά,
περισσότερα ρήματα και λιγότερα επίθετα (γιατί τα παιδιά παρατηρούν πε-
ρισσότερο την κίνηση και όχι την ποιότητα των αντικειμένων) και οι στίχοι να
είναι κατάλληλοι για παιχνίδι τη δεξιοτεχνία και την πληρότητα της ποίησης
των ενηλίκων.

Τα παιδιά έρχονται από πολύ νωρίς σε επαφή με την ποίηση. Η πλούσια
παρακαταθήκη λαϊκών ποιημάτων καταδεικνύει ότι, η ποίηση είναι η πρώτη
πνευματική και αισθητική τροφή των παιδιών. Τα νανουρίσματα, τα ταχτα-
ρίσματα, τα λαχνίσματα με τα οποία απασχολούνται τα παιδιά από τους οι-
κείους τους, ξυπνούν στο παιδί διάφορα συναισθήματα. Ταυτόχρονα όμως
οικειοποιείται μελωδίες, ήχους, εικόνες και αποκτά την αίσθηση του ρυθμού
και της μουσικότητας. Επίσης, αποτελούν τα πρώτα μαθήματα ομιλίας, διότι
στο νηπιαγωγείο τα παιδιά έχουν ανάγκη να παίξουν και να πράξουν με το
λόγο για να διευρύνουν τη σκέψη τους.

Το παιχνίδι συμβάλλει στην ολόπλευρη ανάπτυξη των παιδιών. Μέσα
από το παιχνίδι αποκτούν κοινωνικές δεξιότητες, όπως η επιτυχής επίλυση
καθημερινών προβλημάτων, δεξιότητες επικοινωνίας με συνομηλίκους, ικα-
νότητα αυτορρύθμισης της συμπεριφοράς τους, καθώς και αυτοέλεγχο των
συναισθημάτων τους. Αποτελεί μέσο χαλάρωσης και αποφόρτισης από την
καθημερινή πίεση. Επίσης, παίζοντας και αντιλαμβάνονται το σώμα τους, τα
όρια και τις δυνατότητές τους, αλλά και αναπτύσσονται πνευματικά, επειδή
χρησιμοποιούν πολλές νοητικές δεξιότητες. Καλούνται να συγκεντρώσουν
την προσοχή τους, ανακαλούν με τη μνήμη τους τις ανάλογες παραστάσεις
και τις τοποθετύν σε κάποια λογική σειρά, ασκούν την αντιληπτική τους ικα-
νότητα και μαθαίνουν να παίρνουν πρωτοβουλίες και γρήγορες αποφάσεις.
Εμπλουτίζουν τις εμπειρίες τους σε θέματα γνωστικής φύσης, εξασκούνται
στην αυτοπειθαρχία.

Το μικρό παιδί είναι από τη φύση του αυθόρμητο, διαθέτει φαντασία και
μια έμφυτη κλίση για παιχνίδι. Αντιμετωπίζει τη γλώσσα ως παιχνίδι και ευχα-

47

Γεωργία Τζήλου

ρίστηση. Αντιλαμβάνεται λοιπόν την ποίηση ως λεκτικό παιχνίδι. Έτσι παίζει
ευχαρίστως χρησιμοποιώντας διάφορα λεκτικά παιχνίδια σε έμμετρη μορ-
φή και δημιουργεί τα δικά του ποιήματα, αντικαθιστώντας λέξεις στα ήδη
υπάρχοντα, φτιάχνοντας δίστιχα, τετράστιχα ή λίμερικ, με αφορμή ένα θέμα,
μια εικόνα, μια λέξη κλπ.60 Χαίρεται την ποίηση και αναδεικνύεται συχνά σε
γλωσσοπλάστη ποιητή.

Ο Τσουκόφσκι χαρακτήρισε το παιδί από τα 2 έως τα 5 γλωσσική ιδιο-
φυία. Λέει επίσης ότι τα παιδιά στην προσπάθειά τους να κατακτήσουν τη
μητρική τους γλώσσα και να εκφράσουν τις γνώμες, ιδέες και ερωτήσεις που
έχουν, κάνουν συνδυασμούς λέξεων και αναζητούν ομοιοκαταληξία, διότι τα
διασκεδάζει, τα μαγεύει και συνηθίζει να την επαναλαμβάνει. Επιπλέον, χρη-
σιμοποιεί πολλά γλωσσικά τεχνάσματα και πειραματίζεται με ήχους.

Τα ποιήματα που επιλέγουμε στο Νηπιαγωγείο πρέπει να είναι απλά, σύ-
ντομα, κατανοητά και ρυθμικά για να προκαλούν τα παιδιά σε κίνηση και
δράση. Τα δημοτικά και λαϊκά ποιήματα αποτελούν μια θαυμάσια πρώτη ύλη
για την αισθητική καλλιέργεια των νηπίων. Μέσα από αυτά το παιδί ωθείται
να γνωρίσει τη δόκιμη παραδοσιακή και τη σύγχρονη ποίηση.

Τα λαϊκά ολιγόστιχα ποιήματα, τα λαχνίσματα, τα παιχνιδόλεξα, οι γλωσ-
σοδέτες, τα αινίγματα και τα λίμερικ, επειδή συνδέονται με το παιχνίδι, το
τραγούδι και τη γλωσσική εξάσκηση είναι ιδανικά ποιητικά είδη για τα παι-
διά της προσχολικής ηλικίας. Τα παραπάνω ποιητικά είδη συμβάλλουν στην
απόκτηση ισορροπίας, αισιόδοξης διάθεσης και οδηγούν τα παιδιά στη δημι-
ουργικότητα61.

Προσφέρουμε στα παιδιά αστεία ποιήματα, χιουμοριστικά, χωρίς νόημα,
αυτά που προκαλούν γέλιο με το απίθανο, το ξέφρενο παιγνίδισμα της φα-
ντασίας. Το γέλιο έχει ευεργετική δύναμη πάνω στο παιδί και θεωρείται ότι
συμβάλλει σημαντικά στην κοινωνικοποίηση του. Μέσα από το γέλιο βρίσκει
έκφραση η ορμητικότητα του παιδιού, ενώ με το συνδυασμό αστείου και παι-
χνιδιού ικανοποιείται η ανάγκη του για κίνηση.
----------
60. Βακάλη, Τσαντάκη & Κωτόπουλος 2013
61. Δ.Ε.Π.Π.Σ. 2011

48

Διδακτικό Πλάνο για τη Δημιουργική Γραφή στο Νηπιαγωγείο

Παρατηρήθηκε ότι το γέλιο προξενεί στο παιδί ανακούφιση και το απο-
μακρύνει τις όποιες εχθρικότητες και ταμπού. Με το χιούμορ το παιδί απαλ-
λάσσεται από φοβίες και δισταγμούς που μπορεί να έχει από τη συνδιαλλαγή
του με τον κόσμο. Το χιούμορ εμπνέει αισιοδοξία στο παιδί και συντελεί στην
ψυχοσωματική του υγεία62.

Τα λεκτικά παιχνίδια ελκύουν τα παιδιά και είναι χρήσιμα για την καλλι-
έργεια του προφορικού λόγου και της αίσθησης του χιούμορ.

Ειδικότερα η συνάντηση του λογικού με το παράλογο, του πιθανού με το
απίθανο εξάπτουν τη φαντασία των παιδιών καθώς παρατηρούν την έξυπνη
κα απροσδόκητη χρήση των λέξεων. Τα παιδιά μέσα από τους πειραματισμούς
τους εξερευνούν και δαμάζουν τις λέξεις κάνοντας πρωτότυπες αποκλίσεις63.
Ο Freud υποστήριξε πως η λογοτεχνία, είναι για τον ποιητή συνέχεια και υπο-
κατάστατο του παιχνιδιού της παιδικής ηλικίας. Ο ποιητής όπως και το παιδί
δημιουργούν ένα φανταστικό κόσμο ο οποίος έχει ιδιαίτερη σημασία γι΄αυ-
τούς. Παιδί και ποιητής, βιώνουν τις λέξεις μ’ έναν ιδιαίτερο τρόπο.

Λογοτεχνία και παιχνίδι αποτελούν εκούσιες δραστηριότητες, μαγεύουν
και καθηλώνουν το παιδί, ομορφαίνουν τη ζωή χωρίς να ικανοποιούν υλικές
απαιτήσεις· έχουν δηλαδή το στοιχείο της ανιδιοτέλειας. Τέλος, προσφέρουν
στοιχεία αρμονίας. Η διδασκαλία της λογοτεχνίας, με μια ευρύτερη έννοια εί-
ναι παιχνίδι· παιχνίδι φαντασίας, παιχνίδι με τις λέξεις. Μέσω της φαντασίας
το παιδί συνθέτει και ανασυνθέτει πληροφορίες και οδηγείται στη δημιουρ-
γία πρωτότυπων σκέψεων και ιδεών. Η δημιουργική γραφή είναι μια τέτοια
διαδικασία.

Παιδική ποίηση δεν είναι μόνο αυτή που γράφτηκε για τα παιδιά, αλλά
και αυτή που δημιουργήθηκε από τα παιδιά, ελεύθερα και αυθόρμητα. Με τον
τρόπο αυτό προάγεται η δημιουργική διάθεση των παιδιών, αναπτύσσεται η
φαντασία τους και επιτυγχάνεται η ψυχική και συναισθηματική ισορροπία
τους64.
----------
62. Κανατσούλη 2004
63. Δ.Ε.Π.Π.Σ. 2011
64. Σουλιώτης 2012

49

Γεωργία Τζήλου

Η δημιουργική γραφή είναι πολύ διαδεδομένη στις ευρωπαϊκές χώρες.
Στη Γαλλία, στην πόλη της Χάβρης από το 1988 η δημιουργική γραφή προω-
θείται με τη «Διαταγή της Γενικής Ποιητικοποίησης». Πρόκειται για ένα «Δε-
καήμερο του Παιδιού» όπου όλα τα παιδιά, στα σχολεία, τις οργανώσεις, τα
κέντρα αναψυχής, στο σπίτι, παντού, γράφουν ποιήματα. Τα ποιήματα αυτά
τοιχοκολλούνται σε όλη την πόλη με τη συμβολή της δημοτικής αρχής65.

Στην Ελλάδα η δημιουργική γραφή αρχίζει να εμφανίζεται και να ανα-
πτύσσεται ιδιαίτερα τα τελευταία κυρίως χρόνια.

----------
65. Δ.Ε.Π.Π.Σ. 2012

50