Strategi A+ Ting 5 - Sains

. BHD. PENERBITDN. BHD. PENERBITSDN. BHD. PENERBDN. BHD. PENE

Rekod Prestasi Murid R1 Bab 1 Mikroorganisma Revisi Pantas 1 Praktis PBD 1.1 Dunia Mikroorganisma 4 1.2 Mikroorganisma Berfaedah 6 1.3 Pencegahan dan Rawatan Penyakit yang Disebabkan oleh Mikroorganisma 8 Praktis Berformat SPM 12 Bab 2 Nutrisi dan Teknologi Makanan Revisi Pantas 20 Praktis PBD 2.1 Gizi Seimbang dan Nilai Kalori 24 2.2 Keperluan Nutrien oleh Tumbuhan 27 2.3 Kitar Nitrogen 29 2.4 Teknologi Pengeluaran Makanan 31 2.5 Teknologi Pemprosesan Makanan 33 Praktis Berformat SPM 35 Bab 3 Kelestarian Alam Sekitar Revisi Pantas 44 Praktis PBD 3.1 Kitaran Hayat Produk 46 3.2 Pencemaran Alam Sekitar 51 3.3 Pemeliharaan dan Pemuliharaan Alam Sekitar 52 Praktis Berformat SPM 53 Bab 4 Kadar Tindak Balas Revisi Pantas 59 Praktis PBD 4.1 Pengenalan Kadar Tindak Balas 61 4.2 Faktor yang Mempengaruhi Kadar Tindak Balas 63 4.3 Aplikasi Konsep Kadar Tindak Balas 65 Praktis Berformat SPM 66 Bab 5 Sebatian Karbon Revisi Pantas 73 Praktis PBD 5.1 Pengenalan Sebatian Karbon 77 5.2 Hidrokarbon 80 5.3 Alkohol 81 5.4 Lemak 84 5.5 Minyak Sawit 85 Praktis Berformat SPM 88 Bab 6 Elektrokimia Revisi Pantas 96 Praktis PBD 6.1 Sel Elektrolitik 99 6.2 Sel Kimia 105 Praktis Berformat SPM 107 Bab 7 Cahaya dan Optik Revisi Pantas 113 Praktis PBD 7.1 Pembentukan Imej oleh Kanta 115 7.2 Peralatan Optik 117 Praktis Berformat SPM 120 Bab 8 Daya dan Tekanan Revisi Pantas 127 Praktis PBD 8.1 Tekanan dalam Bendalir 130 Praktis Berformat SPM 137 Bab 9 Teknologi Angkasa Lepas Revisi Pantas 143 Praktis PBD 9.1 Satelit 145 9.2 Sistem Penentu Sejagat 147 Praktis Berformat SPM 148 Kandungan Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 Kan 4th.indd 1 2/10/2023 9:50:58 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

1 6 Bakteria/ Bacteria (a) Merupakan organisma unisel yang bersaiz 0.2 – 10 µm. Are unicellular organisms measuring 0.2 – 10 µm. (b) Mempunyai pelbagai bentuk seperti rod, sfera, pilin dan koma. Have various shapes such as rod, spherical, spiral and comma. (c) Terbahagi kepada tiga kumpulan, iaitu autotrof, parasit dan saprofit. Kebanyakan bakteria adalah parasit dan saprofit. Bakteria autotrof ialah bakteria yang mempunyai klorofil dan boleh menjalani fotosintesis. Divided into three groups, namely autotroph, parasite and saprophyte. Most bacteria are parasite and saprophyte. Bacteria autotroph are bacteria that have chlorophyll and can carry out photosynthesis. (d) Membiak secara seks, iaitu secara konjugasi dan aseks, iaitu belahan dedua. Reproduce sexually by conjugation and asexually by binary fission. 7 Alga/ Algae (a) Merupakan organisma unisel dan multisel. Are unicellular and multicellular organisms. (b) Merupakan autotrof kerana mempunyai klorofil. Maka, boleh melakukan fotosintesis. Are autotroph because have chlorophyll. Thus, can carry out photosynthesis. (c) Membiak secara seks, iaitu secara konjugasi dan aseks, iaitu belahan dedua. Reproduce sexually by conjugation and asexually by binary fission. (d) Terdapat alga yang bersaiz kecil, iaitu alga mikroskopik yang berukuran 1 µm dan alga besar makroskopik yang berukuran sehingga beratus µm. There are small algae, which is microscopic algae measuring 1 µm and large macroscopic algae measuring up to hundreds of µm. 8 Fungi/ Fungi (a) Merupakan organisma unisel dan multisel. Are unicellular and multicellular organisms. (b) Terbahagi kepada dua kumpulan, iaitu parasit dan saprofit. Divided into two groups, namely parasite and saprophyte. (c) Hidup di tempat lembap dan gelap. Grow in damp and dark places. (d) Tiada klorofil. No chlorophyll. (e) Fungi unisel seperti yis membiak secara aseks melalui pertunasan, manakala fungi multisel seperti mukor membiak secara aseks melalui pembentukan spora dan secara seks melalui konjugasi. Unicellular fungi such as yeast reproduce asexually by budding, while multicellular fungi such as mucor reproduce asexually by spore formation and sexually by conjugation. 1.1 Dunia Mikroorganisma World of Microorganisms 1 Flora normal ialah istilah yang digunakan bagi merujuk mikroorganisma yang terdapat pada manusia dan haiwan yang tidak menyebabkan penyakit. Normal flora is a term used to refer to microorganisms found in humans and animals that do not cause illnesses. 2 Kepentingan flora normal kepada manusia: Importance of normal flora to humans: (a) Menghalang pertumbuhan patogen dengan bersaing untuk mendapatkan makanan Prevents the growth of pathogens by competing with pathogens to get nutrients (b) Sesetengah bakteria boleh mensintesis vitamin B12 dan vitamin K Some bacteria can synthesise vitamin B12 and vitamin K (c) Merangsang penghasilan antibodi yang melawan patogen Stimulates the production of antibodies that fight pathogens (d) Merangsang pertumbuhan tisu badan. Contohnya, di dalam kolon. Stimulates the growth of body tissues. For example, in the colon. 3 Pengelasan mikroorganisma Classification of microorganisms Virus Viruses Bakteria Bacteria Mikroorganisma Microorganisms Alga Algae Fungi Fungi Protozoa Protozoa 4 Mikroorganisma dikelaskan berdasarkan: Microorganisms are classified based on: (a) bentuk/ shape (b) saiz/ size (c) nutrisi/ nutrition (d) kaedah pembiakan/ method of reproduction (e) habitat/ habitat 5 Virus/ Viruses (a) Tidak mempunyai struktur organisasi sel yang lengkap. Do not have complete cell organisation structures. (b) Dikelaskan sebagai benda bukan hidup kerana tidak menjalani proses hidup yang biasa dilakukan oleh benda hidup. Classified as non-living things because do not carry out typical life processes as living things. (c) Mikroorganisma paling seni, iaitu bersaiz kurang daripada 0.5 µm. Virus hanya boleh dilihat di bawah mikroskop. The smallest microorganism, which is less than 0.5 µm. Viruses can only be seen under the microscope. (d) Membiak hanya dalam sel perumah. Reproduce only in host cells. (e) Merupakan parasit. Are parasites. Mikroorganisma Microorganisms Tema 1: Penyenggaraan dan Kesinambungan Hidup Bab 1 Revisi Pantas Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 1 2/10/2023 9:46:56 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

2 9 Protozoa/ Protozoa (a) Merupakan organisma unisel berukuran 5 – 250 µm. Are unicellular organisms measuring 5 – 250 µm. (b) Terbahagi kepada dua kumpulan, iaitu parasit dan autotrof. Divided into two groups, namely parasite and autotroph. (c) Hidup di tempat lembap dan gelap. Grow in damp and dark places. (d) Bergerak menggunakan silia, flagella dan pseudopodia. Moving using cilia, flagella and pseudopodia. (e) Membiak secara seks dan aseks. Contohnya, Paramecium sp. dan Amoeba sp. membiak secara aseks melalui belahan dedua. Paramecium sp. juga membiak secara seks melalui konjugasi. Reproduce sexually and asexually. For example, Paramecium sp. and Amoeba sp. reproduce asexually by binary fission. Paramecium sp. also reproduces sexually by conjugation. 10 Faktor yang mempengaruhi pertumbuhan mikroorganisma Factors that affect the growth of microorganisms (a) Nutrien/ Nutrient (i) Mikroorganisma memerlukan nutrien bagi memperoleh tenaga untuk pertumbuhan dan pembiakan. Microorganisms need nutrients to gain energy for growth and reproduction. (ii) Mikroorganisma parasit menyerap nutrien daripada sel perumah. Parasitic microorganisms absorb nutrients from their host cells. (iii) Bakteria saprofit dan fungi menyerap nutrien daripada organisma yang mati atau mereput. Saprophytic bacteria and fungi absorb nutrients from dead or decaying organisms. (iv) Alga boleh membuat makanan sendiri melalui fotosintesis kerana mempunyai klorofil. Algae can make their own food through photosynthesis because they have chlorophyll. (b) Kelembapan/ Humidity (i) Keadaan lembap sesuai untuk pertumbuhan mikroorganisma. Moist condition is suitable for the growth of microorganisms. (ii) Keadaan kering merencatkan aktiviti mikroorganisma. Dry condition inhibits the activity of microorganisms. (iii) Sesetengah bakteria boleh membentuk spora yang tahan terhadap keadaan kontang. Some bacteria can form spores that are resistant to dry condition. (c) Keamatan cahaya/ Light intensity (i) Mikroorganisma yang mempunyai klorofil memerlukan cahaya untuk membuat makanannya melalui fotosintesis. Microorganisms that have chlorophyll require light to make their own food through photosynthesis. (ii) Kebanyakan mikroorganisma tumbuh dan membiak dengan cepat dalam keadaan gelap. Most microorganisms grow and reproduce rapidly in dark conditions. (d) Suhu/ Temperature (i) Suhu 35 °C – 40 °C ialah suhu optimum untuk pertumbuhan mikroorganisma. Temperatures of 35 °C – 40 °C are optimum temperatures for the growth of microorganisms. (ii) Suhu yang rendah melambatkan aktiviti sel dan mikroorganisma menjadi tidak aktif. Low temperatures slow down the activity of cells and microorganisms become inactive. (iii) Pada suhu yang tinggi (> 50 °C), mikroorganisma mati kerana enzimnya ternyahasli. At high temperatures (> 50 °C), microorganisms die because their enzymes are destroyed. (e) Nilai pH/ pH Value (i) Kebanyakan mikroorganisma tumbuh dan membiak dalam medium neutral, iaitu pH 7. Most microorganisms grow and reproduce in neutral medium, which is pH 7. (ii) Medium yang mempunyai nilai pH yang terlalu rendah atau tinggi boleh merencatkan aktiviti mikroorganisma. Medium with too low or too high pH values can inhibit the activity of microorganisms. 1.2 Mikroorganisma Berfaedah Useful Microorganisms Bidang/ Field Penerangan/ Description Pertanian Agriculture – Pereputan tumbuhan dan haiwan mati disebabkan oleh bakteria dan fungi saprofit. Ini dapat menyuburkan tanah. The decay of dead plants and animals is caused by saprophytic bacteria and fungi. This can fertilise the soil. – Bakteria dalam sistem pencernaan haiwan herbivor merembeskan sejenis enzim selulase yang membantu mencernakan selulosa. Bacteria in the digestive system of herbivorous animals secrete a cellulase enzyme that helps to digest cellulose. – Bakteria pengikat nitrogen membantu untuk mengikat nitrogen dari atmosfera dan menukarkannya menjadi nitrat dalam tanah. Nitrogen-fixing bacteria help to fix nitrogen from the atmosphere and change it to nitrate in the soil. – Mikroorganisma juga digunakan dalam kawalan biologi. Microorganisms are also used in biological control. Perubatan Medicine – Antibiotik penisilin yang dihasilkan daripada kulat Penicillium notatum digunakan untuk merawat jangkitan bakteria. Penicillin antibiotics produced from a fungus, Penicillium notatum is used to treat bacterial infections. – Mikroorganisma seperti bakteria dan virus memainkan peranan penting dalam penyediaan vaksin. Microorganisms such as bacteria and viruses play an important role in the preparation of vaccine. – Bakteria Escherichia coli digunakan dalam pembuatan hormon insulin buatan. Escherichia coli bacteria are used in the manufacturing of man-made insulin hormone. Perindustrian Industry – Yis menghasilkan enzim zimase yang bertindak balas ke atas karbohidrat untuk menghasilkan karbon dioksida yang menyebabkan roti mengembang. Yeast produces zimase enzyme that reacts with carbohydrates to produce carbon dioxide that causes bread to rise. – Proses penapaian melibatkan yis dan glukosa dan menghasilkan alkohol. The fermentation process involves yeast and glucose, which produces alcohol. – Bakteria digunakan untuk mengoksidakan alkohol dalam pembuatan cuka. Bacteria are used to oxidise alcohol in the making of vinegar. Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 2 2/10/2023 9:46:56 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

3 1.3 Pencegahan dan Rawatan Penyakit yang Disebabkan oleh Mikroorganisma Prevention and Treatment of Diseases Caused by Microorganisms 1 Patogen ialah mikroorganisma yang menyebabkan penyakit. Pathogens are microorganisms that cause diseases. 2 Penyakit yang disebabkan mikroorganisma: Diseases caused by microorganisms: Patogen Pathogen Penyakit Diseases Bakteria Bacteria Batuk kering (Tuberkulosis), kolera, sifilis, gonorea Tuberculosis, cholera, syphilis, gonorrhoea Virus Viruses Selesema, demam denggi, hepatitis A dan B, cacar air, sindrom kurang daya tahan penyakit (AIDS) Influenza, dengue fever, hepatitis A and B, chicken pox, Acquired Immune Deficiency (AIDS) Fungi Fungi Kurap, panau Ringworm, tinea Protozoa Protozoa Malaria, disenteri ameba Malaria, ameoba dysentery 3 Pencegahan penyakit yang disebabkan oleh patogen dapat dilakukan melalui: Preventions of diseases caused by pathogens can be carried out through: (a) teknik aseptik/ aseptic technique (b) kawalan vector/ vector control (c) pengimunan/ immunisation 4 Teknik aseptik/ Aseptic technique (a) Teknik aseptik ialah prosedur penjagaan kesihatan yang digunakan untuk menghalang jangkitan yang disebabkan patogen atau membunuh patogen. Aseptic technique is the healthcare procedure used to prevent infections caused by pathogens or to kill pathogens. (b) Teknik aseptik termasuk pensterilan, pendidihan, penggunaan disinfektan, antiseptik dan sinaran. Aseptic techniques include sterilisation, boiling, use of disinfectant, antiseptics and radiation. (c) Pensterilan ialah proses menyingkirkan atau membunuh microorganisma daripada objek atau persekitaran. Pensterilan dilakukan dengan lima cara, iaitu dengan menggunakan haba, bahan kimia, sinaran, tekanan tinggi dan penapis. Sterilisation is the process of removing or killing microorganisms from an object or the surroundings. Sterilisation is carried out in five ways, namely by using heat, chemical substances, radiation, high pressure and filters. (d) Suhu didih, iaitu 100 °C biasanya mampu membunuh mikroorganisma. Pendidihan digunakan untuk membunuh mikroorganisma yang terdapat pada objek. Boiling temperature, which is 100 °C, normally able to kill microorganisms. Boiling is used to kill microorganisms found on objects. (e) Antiseptik ialah bahan kimia yang disapu pada kulit atau luka untuk mencegah jangkitan yang disebabkan patogen. Antiseptic is a chemical substance applied on the skin or wounds to prevent infections caused by pathogens. (f) Disinfektan ialah bahan kimia yang digunakan pada barang-barang, lantai dan tandas untuk membunuh mikroorganisma. Disinfektan tidak boleh digunakan pada kulit manusia. Disinfectant is a chemical substance used on things, floors and toilets to kill microorganisms. Disinfectants cannot be used on human skins. (g) Sinaran pengionan seperti sinar ultraungu, sinar X dan sinar gama digunakan untuk membunuh mikroorganisma di bilik pembedahan. Ionising radiations such as ultraviolet rays, x-rays and gamma rays are used to kill microorganisms in the operating room. 5 Antibiotik ialah ubat yang digunakan untuk merawat jangkitan disebabkan bakteria. Antibiotics are medicine used to treat infections caused by bacteria. 6 Kaedah rawatan penyakit berjangkit Methods of treatment of infectious diseases (a) Menggunakan antibiotik untuk merawat jangkitan peparu Use of antibiotics to treat lung infections (i) Jangkitan kuman di peparu boleh melibatkan saluran pernafasan dan pundi udara. Infections in the lungs may involve respiratory tract and air sacs. (ii) Jangkitan di pundi udara peparu dikenali sebagai pneumonia. Pundi udara boleh dipenuhi cecair atau nanah, menyebabkan batuk dengan kahak, demam, menggigil, dan kesukaran bernafas. Pneumonia ialah jangkitan peparu yang biasa dalam kalangan kanak-kanak dan orang-orang tua. An infection of the air sacs in the lungs is known as pneumonia. The air sacs may fill with fluid or pus, causing cough with phlegm, fever, chills, and difficulty breathing. Pneumonia is a common lung infection among young children and the elderly. (iii) Pneumonia biasanya disebabkan oleh bakteria, virus atau kadangkala fungi. Jangkitan awal bermula pada bahagian atas sistem pernafasan (batuk dan selesema) dan kemudian merebak ke bahagian bawah sistem pernafasan. Pneumonia is commonly caused by bacteria, viruses or rarely fungi. Early infection starts in the upper respiratory system (cough and cold) and then spreads to the lower respiratory system. (iv) Pneumonia yang disebabkan jangkitan bakteria boleh dirawat menggunakan antibiotik. Pneumonia caused by bacterial infection can be treated using antibiotics. (b) Menggunakan bahan antifungal untuk merawat kaki makan air (athlete’s foot) Use of antifungal to treat athlete’s foot (i) Kaki makan air atau athlete’s foot ialah jangkitan fungi yang biasanya bermula di celah jari kaki. Ia biasanya terjadi pada orang yang kakinya selalu berpeluh apabila memakai kasut yang ketat. Athlete’s foot is a fungal infection that usually begins between the toes. It commonly occurs in people whose feet are always sweaty when wearing tight shoes. (ii) Kaki makan air dapat disembuhkan dengan produk antifungal dan mengamalkan kebersihan. Athlete’s foot can be cured with antifungal products and good hygiene practice. (iii) Basuh dan keringkan kaki anda (termasuk antara jari kaki) setiap pagi dan petang, menukar stoking setiap hari, dan jangan memakai kasut yang sama setiap hari untuk membolehkan kasut kering sepenuhnya sebelum memakainya lagi. Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 3 2/10/2023 9:46:57 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

4 1.1 Dunia Mikroorganisma/ World of Microorganisms Latihan 1 Flora normal/ Normal flora TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran saintifik mengenai mikroorganima. TP 2 Memahami mikroorganisma dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut 1 Padankan istilah dengan definisi yang betul. TP 1 Match the term to its correct definition. Istilah/ Term Definisi/ Definition (a) Flora normal Normal flora Organisma seni yang hanya dapat dilihat dengan bantuan mikroskop. Microscopic organisms that can only be seen with the help of a microscope. (b) Mikroorganisma Microorganisma Mikroorganisma yang ditemukan pada manusia dan haiwan dan tidak menyebabkan penyakit. Microorganisms found in humans and animals and do not cause diseases. 2 Tandakan (3) bagi pernyataan yang betul dan (7) bagi pernyataan yang salah. TP 2 Mark (3) for the correct statements and (7) for the incorrect statements. (a) Flora normal mendapat nutrien daripada patogen. Normal flora obtains nutrients from pathogens. 7 (b) Flora normal ialah mikroorganisma, kebanyakannya bakteria yang terus menghuni tubuh manusia. Normal flora are microorganisms, mostly bacteria that continuously inhabited the human body. 3 (c) Flora normal menghalang pembentukan koloni patogen. Normal flora prevents the formation of colonies of pathogens. 3 (d) Flora normal mensintesis vitamin C dan vitamin D dalam badan manusia. Normal flora synthesises vitamin C and vitamin D in the human body. 7 (e) Flora normal merangsang penghasilan antibodi yang menentang patogen. Normal flora stimulates the production of antibodies against pathogens. 3 Wash and dry your feet (including between toes) every morning and evening, change socks daily, and do not wear the same shoes daily to allow them to dry completely before using them again. (iv) Taburkan serbuk antifungal pada kaki dan kasut anda setiap hari. Krim dan penyembur antifungal juga berkesan dalam menguruskan jangkitan. Sprinkle antifungal powder on your feet and in your shoes daily. Antifungal creams and sprays are also effective at managing the infection. (c) Menggunakan bahan antiviral untuk merawat kayap Use of antiviral to treat shingles (i) Kayap ialah sejenis penyakit kulit dan saraf yang disebabkan oleh jangkitan virus. Kayap biasanya muncul sebagai satu jalur lepuh yang melilit di sebelah kiri atau kanan badan. Shingles is a type of skin and nerve disease caused by viral infection. It often appears as a single stripe of blisters that wraps around either the left or right side of the body. (ii) Penggunaan ubat antiviral dalam kadar yang segera selepas gelembong-gelembong air timbul pada kulit dapat membantu mengelakkan komplikasi, dan mengehadkan jangkitan daripada merebak. The use of antiviral drugs as soon as possible after fluid-filled blisters appear on the skin can help prevent complications, and prevent infections from spreading. (iii) Ubat-ubat antiviral yang digunakan termasuk acyclovir, valacyclovir dan famciclovir. Antiviral drugs used include acyclovir, valacyclovir and famciclovir. Untuk tujuan pembelajaran Imbas atau layari https://www.nhs. uk/conditions/antibiotics/ untuk mengetahui tentang antibiotik Laman Web Praktis PBD Laman Web Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 4 2/10/2023 9:46:57 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

5 Latihan 2 Pengelasan mikroorganisma/ Classification of Microorganisms 1 Kelaskan mikrorganisma mengikut jenisnya. TP 1 Classify microorganisms according to their types. Alga Algae Contoh/ Example: Spirogyra sp., Chlamydomonas sp. Virus Viruses Contoh: HIV, bakteriofaj Example: HIV, bacteriophage Protozoa Protozoa Contoh/ Example: Ameoba sp., Paramecium sp. Fungi Fungi Contoh: Mukor, yis Example: Mucor, yeast Bakteria Bacteria Contoh: Basilus, kokos, spirilum, vibrio Example: Bacillus, coccus, spirillum, vibrio Jenis mikroorganisma Types of microorganisms (a) (b) (c) (d) (e) 2 Apakah ciri-ciri yang digunakan untuk mengelaskan mikroorganisma? TP 2 What are the characteristics used to classify microorganisms? Saiz, bentuk, habitat, nutrisi, cara pembiakan/ Size, shape, habitat, nutrition, method of reproduction 3 Lengkapkan ciri-ciri mikroorganisma dalam jadual di bawah. TP 2 Complete the characteristics of microorganisms in the table below. Jenis mikroorganisma Types of microorganisms Ciri-ciri Characteristics Habitat Habitat Nutrisi Nutrition Cara pembiakan Method of reproduction (a) Fungi Fungi Tempat yang gelap dan lembap Dark and damp places Saprofit dan parasit Saprophyte and parasite Pertunasan (yis) dan pembentukan spora (Mukor) Budding (yeast) and spore formation (Mucor) (b) Virus Viruses Dalam sel hidup In living cells Parasit Parasite Membiak dalam sel hidup Reproduce in living cells (c) Bakteria Bacteria Boleh ditemui di mana-mana Can be found anywhere Saprofit dan parasit Saprophyte and parasite Seks: Konjugasi Sexual: Conjugation Aseks: Belahan dedua Asexual: Binary fission (d) Alga Algae Tempat lembap dan terang In damp and bright places Autotrof Autotrophs Seks: Konjugasi Sexual: Conjugation Aseks: Belahan dedua dan pembentukan spora Asexual: Binary fission and spore formation (e) Protozoa Protozoa Di dalam air tawar dan tempat lembap In fresh water and damp places Saprofit, parasit dan autotrof Saprophyte, parasite and autotrophs Seks: Konjugasi Sexual: Conjugation Aseks: Belahan dedua Asexual: Binary fission Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 5 2/10/2023 9:46:59 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

6 4 Beri definisi bagi setiap cara pemakanan mikroorganisma yang berikut. TP 2 Give the definition for each of the following methods of nutrition of microorganisms. Nutrisi/ Nutrition Definisi/ Definition (a) Autotrof Autotroph Menghasilkan makanan sendiri melalui fotosintesis. Produces own food through photosynthesis. (b) Saprofit Saprophyte Mendapat nutrien daripada organisma mati. Obtains nutrients from dead and decaying organisms. (c) Parasit Parasite Mendapat nutrien daripada organisma hidup yang lain. Obtains nutrients from other living organisms. 5 Nyatakan faktor-faktor yang mempengaruhi pertumbuhan mikroorganisma. TP 2 State the factors that affect the growth of microorganisms. i-THINK Peta Pokok Suhu Temperature Kelembapan Humidity Nilai pH pH value Keamatan cahaya Light intensity Nutrien Nutrient Faktor-faktor yang mempengaruhi pertumbuhan mikroorganisma Factors that affect the growth of microorganisms (a) (b) (c) (d) (e) 1.2 Mikroorganisma Berfaedah/ Useful Microorganisms Latihan 3 Aplikasi mikroorganisma berfaedah dalam kehidupan/ Application of useful microorganisms in life TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai mikroorganisma dan dapat melaksanakan tugasan mudah. Lengkapkan jadual di bawah tentang peranan mikroorganisma berfaedah. TP 3 Complete the table below about useful microorganisms. Bidang/ Field Penerangan/ Description 1 Pertanian Agriculture (a) Organisma (i) mati seperti tumbuhan dan haiwan mati mengalami pereputan yang disebabkan oleh bakteria dan fungi (ii) saprofit menjadi humus yang dapat menyuburkan tanah. (i) Dead organisms such as dead plants and animals undergo decomposition caused by (ii) saprophytic bacteria and fungi into humus, which fertilises the soil. (b) Bakteria dalam sistem pencernaan haiwan herbivor merembeskan sejenis enzim, (i) selulase yang membantu mencernakan (ii) selulosa . Bacteria in the digestive system of herbivorous animals secrete an enzyme, (i) cellulase that helps to digest (ii) cellulose . (c) Bakteria (i) pengikat nitrogen membantu mengikat nitrogen daripada atmosfera dan menukarkannya menjadi (ii) nitrat dalam tanah. (i) Nitrogen-fixing bacteria help to convert nitrogen from the atmosphere into (ii) nitrate in the soil. (d) Mikroorganisma juga digunakan dalam kawalan biologi untuk mengawal perosak tanaman. Microorganisms are also used in biological control to control crop pests. Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 6 2/10/2023 9:47:00 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

7 2 Perubatan Medicine (a) (i) Antibiotik penisilin yang dihasilkan oleh sejenis fungi, Penicillium notatum membantu badan kita untuk melawan jangkitan (ii) bakteria seperti penyakit sifilis dan gonorea. Penicillin (i) antibiotic produced by a fungus, Penicillium notatum helps our body to fight (ii) bacterial infections such as syphilis and gonorrhoea. (b) Mikroorganisma seperti bakteria dan virus memainkan peranan penting dalam penyediaan vaksin . Microorganisms such as bacteria and viruses play an important role in the preparation of vaccine . 3 Perindustrian Industry (a) (i) Yis menghasilkan enzim zimase yang bertindak balas ke atas karbohidrat untuk menghasilkan gas (ii) karbon dioksida yang menyebabkan roti (iii) mengembang . (i) Yeast produces an enzyme, zymase that reacts with carbohydrates to produce (ii) carbon dioxide gas, which causes bread to (iii) rise . (b) Dalam proses penapaian , glukosa diuraikan oleh yis untuk menghasilkan alkohol. In the fermentation process, glucose is broken down by yeast to produce alcohol. (c) Bakteria digunakan untuk mengoksidakan alkohol dalam pembuatan cuka. Bacteria are used to oxidise alcohol in the making of vinegar. (d) Dalam perusahaan pembuatan barangan (i) kulit seperti kasut dan beg tangan, bakteria (ii) saprofit digunakan untuk menguraikan (iii) lemak pada kulit haiwan. In the manufacturing of (i) leather goods such as shoes and handbags, (ii) saprophytic bacteria are used to break down (iii) fats on animal skin. Potensi kegunaan mikroorganisma dalam bioteknologi dan kelestarian alam sekitar Potential use of microorganisms in biotechnology and sustainability of the environment Latihan 4 TP 6 Mereka cipta dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains mengenai mikroorganisma dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan satu tugasan dalam situasi baru secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai sosial/ekonomi/budaya masyarakat. Tajuk: Memahami impak mikroorganisma ke atas bahan buangan untuk kehidupan lestari. Title: To understand the impact of microorganisms on waste materials for sustainable living. 1 Bahagikan kelas kepada beberapa kumpulan. / Divide class into several groups. 2 Dengan menggunakan Modul Teknologi Hijau Biologi, CETREE USM, By using Modul Teknologi Hijau Biologi, CETREE USM, bincangkan potensi kegunaan mikroorganisma pada masa hadapan seperti berikut: discuss the potential uses of microorganisms in the future as the following: (a) Menghasilkan enzim daripada bahan buangan pertanian dengan menggunakan mikroorganisma. Producing enzymes from agricultural waste materials using microorganisms. (b) Merawat sisa kumbahan dengan menggunakan mikroorganisma. Treating sewage using microorganisms. 3 Seorang ahli dari setiap kumpulan diminta membuat pembentangan menggunakan Microsoft Powerpoint di hadapan kelas. A member of each group is asked to make a presentation using Microsoft Powerpoint in front of the class. Aktiviti PAK-21 Projek Berkumpulan STEM TP 6 Aktiviti PAK-21 Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th - Tajul Updated.indd 7 30/10/2023 3:51:14 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

8 1.3 Pencegahan dan Rawatan Penyakit yang Disebabkan oleh Mikroorganisma Prevention and Treatment of Diseases Caused by Microorganisms Konsep ‘mencegah lebih baik daripada merawat’ penyakit yang dibawa oleh mikroorganisma The concept of ‘prevention is better than cure’ for diseases caused by microorganisms Latihan 5 TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai mikroorganisma dan dapat melaksanakan tugasan mudah. Gariskan jawapan yang betul. TP 3 Underline the correct answer. 1 Mikroorganisma yang menyebabkan penyakit dikenali sebagai (patogen/ mikrob). A microorganism that causes diseases is known as (pathogen/ microbe). 2 (Alga/ Fungi) ialah sejenis mikroorganisma yang tidak bersifat patogen. (Algae / Fungi) is a type of microorganism that is not pathogenic. 3 Teknik (septik/ aseptik) digunakan untuk mencegah penyakit disebabkan mikroorganisma. (Septic/ Aseptic) technique is used to prevent diseases caused by microorganisms. Teknik aseptik dalam pengawalan penyebaran mikroorganisma Aseptic techniques to control the spreading of microorganisms Latihan 6 TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai mikroorganisma dan dapat melaksanakan tugasan mudah. TP 4 Menganalisis pengetahuan mengenai mikroorganisma dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. 1 Isi tempat kosong dengan perkataan yang betul. TP 3 Fill in the blanks with the correct words. (a) Mikroorganisma berbahaya dan menyebabkan penyakit disebut patogen . Harmful and disease-causing microorganisms are called pathogens . (b) Aseptik ialah keadaan bebas daripada mikroorganisma penyebab penyakit. Aseptic is the free state from microorganisms that cause diseases. (c) Teknik aseptik ialah kaedah yang dilakukan untuk mencegah kemasukan mikroorganisma ke dalam tubuh yang kemungkinan besar akan mengakibatkan jangkitan penyakit. Aseptic technique is the method used to prevent the entry of microorganisms into the body, which are most likely to cause infection. (d) Teknik aseptik mengaplikasikan konsep mencegah lebih baik daripada merawat. Aseptic technique applies the concept of prevention is better than cure. 2 Lengkapkan peta pokok di bawah dengan memberikan contoh-contoh bagi teknik aseptik. TP 3 Complete the tree map below by giving examples for aseptic technique. i-THINK Peta Pokok Pendidihan Boiling Disinfektan Disinfectant Antiseptik Antiseptic Sinaran Radiation Pensterilan Sterilisation Teknik aseptik Aseptic technique (a) (b) (c) (d) (e) Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 8 2/10/2023 9:47:00 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

9 3 Beri lima kaedah pensterilan dan contoh-contohnya. TP 3 Give five methods of sterilisation and their examples. i-THINK Peta Pokok Kaedah pensterilan Methods of sterilisation Pemanasan Heat Autoklaf Autoclave Bahan kimia Chemical substances Sabun Soap Tekanan tinggi High pressure Periuk tekanan Pressure cooker Penapis Filter Penapis mikron Micron filter Sinaran Radiation Sinaran ultraungu Ultraviolet ray (a) (d) (e) (f) (b) (c) 4 Apakah peralatan yang digunakan untuk mensteril alat pembedahan dan medium kultur untuk uji kaji makmal? TP 3 What is the device used for sterilisation of surgical instruments and culture medium for laboratory experiments? Autoklaf/ Autoclave 5 Bagaimanakah penggunaan haba dalam autoklaf boleh membunuh patogen? TP 3 How can the use of heat in autoclave kill pathogens? Suhu melebihi 130 °C boleh membunuh mikroorganisma termasuk sporanya. The temperature above 130 °C can kill microorganisms and their spores. 6 Bezakan antara antiseptik dengan disinfektan. TP 4 Differentiate between antiseptic and disinfectant. Antiseptik Antiseptic Disinfektan Disinfectant Bahan kimia yang digunakan pada kulit manusia atau luka untuk mencegah jangkitan mikroorganisma. A chemical used on the human skin and wounds to prevent infections of microorganisms. Bahan kimia yang digunakan untuk membunuh mikroorganisma pada benda bukan hidup seperti peralatan, tandas dan lantai. A chemical used to kill microorganisms on non-living things such as equipment, toilets and floors. 7 Beri dua contoh antiseptik dan disinfektan. TP 3 Give two examples of antiseptic and disinfectant. Bahan Substance Contoh Example (a) Antiseptik Antiseptic Povidon, akriflavina dan 70% alkohol isopropil Povidone, acriflavin, 70% isopropyl alcohol (b) Disinfektan Disinfectant Peluntur, hidrogen peroksida dan klorin Bleach, hydrogen peroxide and chlorin Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 9 2/10/2023 9:47:01 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

10 8 Mengapakah disinfektan tidak boleh disapu pada kulit dan luka pada badan? TP 3 Why can’t disinfectant be applied onto the skin and wounds? Boleh merosakkan tisu-tisu badan/ May damage body tissues. 9 Apakah kaedah pensterilan yang digunakan untuk bilik pembedahan di hospital? TP 3 What is the sterilisation method used for the operation rooms in hospitals? Sinar gama/ Gamma ray Latihan 7 Antibiotik/ Antibiotic TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai mikroorganisma dan dapat melaksanakan tugasan mudah. TP 4 Menganalisis pengetahuan mengenai mikroorganisma dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. 1 Tulis Betul bagi pernyataan yang betul Salah bagi pernyataan yang palsu. TP 3 TP 4 Write True for the correct statements and False for the incorrect statements. (a) Antibodi ialah ubat yang digunakan untuk merawat jangkitan disebabkan bakteria. Antibodies are drugs used to treat infections caused by bacteria. Salah False (b) Jangkitan selesema tidak boleh dirawat dengan antibiotik. A fl u infection cannot be treated with antibiotics. Betul True (c) Ketahanan antibiotik berlaku apabila antibiotik hilang keupayaan untuk merawat jangkitan bakteria. Antibiotic resistance occurs when an antibiotic loses its ability to treat bacterial infections. Betul True (d) Antibiotik hanya boleh diambil dengan preskripsi doktor. Antibiotics should be taken only on doctor’s prescription. Betul True (e) Antibiotik hanya merawat jangkitan tertentu yang disebabkan oleh virus. Antibiotics only treat certain infections caused by virus. Salah False 2 Beri tiga sebab berlakunya ketahanan antibiotik. Lengkapkan rajah di bawah. TP 4 Give three causes for antibiotic resistance. Complete the diagram below. Ketahanan antibiotik Antibiotic resistance (a) Pengambilan antibiotik secara berlebihan Overuse of antibiotics (c) Mengambil antibiotik tidak mengikut preskripsi Not taking antibiotics according to prescription (b) Penggunaan antibiotik yang tidak betul Incorrect use of antibiotics 3 Apakah yang berlaku jika kamu tidak habiskan antibiotik yang diberikan doktor kepada kamu dalam tempoh masa yang diberikan? TP 4 What happens if you do not fi nish the antibiotics your doctor gave you within the given time period? Bakteria akan membiak semula dan membentuk rintangan terhadap antibiotik tersebut. Bacteria will reproduce and develop resistance to the antibiotic. Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th - Tajul Updated.indd 10 31/10/2023 10:02:10 AM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

11 Latihan 8 Kaedah merawat penyakit berjangkit/ Methods of treating infectious diseases TP 4 Menganalisis pengetahuan mengenai mikroorganisma dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. Kumpulkan maklumat daripada Internet dan buku untuk menerangkan perkara berikut. Isi tempat kosong dengan jawapan sesuai. TP 4 Gather information from the Internet and books to explain the following. Fill in the blanks with suitable answers. 1 Jangkitan kuman di peparu boleh melibatkan saluran pernafasan dan alveolus. Infections in the lungs may involve respiratory tract and the alveoli. 2 Jangkitan pada saluran pernafasan dikenali sebagai (i) bronkitis dan pada alveolus dinamakan (ii) pneumonia . Infection in the respiratory tract is known as (i) bronchitis and in the alveoli is known as (ii) pneumonia . 3 Pneumonia disebabkan oleh (i) bakteria . Jangkitan awal bermula pada bahagian atas sistem pernafasan, yang menyebabkan (ii) batuk dan selesema dan kemudian merebak ke bahagian bawah sistem pernafasan. Pneumonia is caused by (i) bacteria . Early infection starts in the upper respiratory system, which causes (ii) cough and flu and then spreads to the lower respiratory system. 4 Pneumonia boleh dirawat dengan menggunakan antibiotik . Pneumonia can be treated using antibiotics . 5 (a) Athlete’s foot dapat disembuhkan dengan bahan antifungal dan mengamalkan kebersihan. Athlete’s foot can be cured with antifungal products and good hygiene practice. (b) (i) Basuh dan keringkan kaki termasuk antara (ii) jari kaki setiap pagi dan petang serta menukar (iii) stoking setiap hari, (i) Wash and dry your feet including between (ii) toes every morning and evening, and also change (iii) socks daily. (c) Taburkan serbuk antifungal pada kaki dan di dalam kasut setiap hari untuk mencegah pertumbuhan kulat. Sprinkle antifungal powder on the feet and in the shoes every day to prevent the growth of fungi. (d) Krim dan penyembur antifungal juga berkesan dalam menguruskan jangkitan . Antifungal creams and sprays are also effective at managing the infection . 6 (a) (i) Kayap juga dikenali sebagai herpes zoster merupakan sejenis penyakit (ii) kulit dan saraf yang disebabkan oleh jangkitan (iii) virus . (i) Shingles is also known as herpes zoster is a type of (ii) skin and nerve disease caused by (iii) virus infections. (b) Tanda terawal penyakit ini ialah rasa sakit, kebas dan panas di bahagian urat saraf yang terlibat, demam, keletihan dan sakit kepala. The earliest symptoms of the disease are pain, numbness and burning sensation at the affected nerves , fever, fatigue and headache. (c) Penggunaan ubat (i) antiviral pada kadar segera selepas lepuh timbul pada kulit dapat membantu mengelakkan komplikasi dan menghalang jangkitan daripada (ii) merebak . The use of (i) antiviral medications immediately after blisters appear on the skin may help prevent complications and to stop infections from (ii) spreading . Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 11 2/10/2023 9:47:02 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

12 Kertas 1 1 Rajah 1 menunjukkan satu contoh mikroorganisma. Diagram 1 shows an example of microorganisms. Rajah 1/ Diagram 1 Antara yang berikut, yang manakah pengelasan yang betul bagi mikroorganisma ini? Which of the following is the correct classification for this microorganism? A Alga/ Algae C Virus/ Virus B Fungi/ Fungi D Bakteria/ Bacteria 2 Mengapakah kebanyakan mikroorganisma tumbuh dan membiak dengan cepat di dalam tubuh badan kita? Why do most microorganisms grow and reproduce rapidly inside our body? A Keamatan cahaya yang tinggi High intensity of light B Kelembapan yang rendah/ Low humidity C Suhu yang optimum/ Optimum temperature D Medium berasid/ Acidic medium 3 Antara yang berikut, yang manakah terkumpul dalam kumpulan yang sama? Which of the following are grouped in the same group? P Q R S A P dan R/ P and R C Q dan S/ Q and S B Q dan R/ Q and R D P dan S/ P and S 4 Rajah 2 menunjukkan satu eksperimen untuk mengkaji satu faktor yang mempengaruhi pertumbuhan bakteria. Diagram 2 shows an experiment to investigate a factor that influences the growth of bacteria. Agar nutrien + bakteria Nutrient agar + bacteria Penutup Cover Disimpan dalam peti sejuk/ Kept in refrigerator Agar nutrien + bakteria Nutrient agar + bacteria Penutup Cover Disimpan pada suhu bilik/ Kept in room temperature Rajah 2/ Diagram 2 Apakah faktor yang dikaji? What is the factor investigated? A Cahaya/ Light B Nutrien/ Nutrient C Nilai pH/ pH value D Suhu/ Temperature 5 Rajah 3 menunjukkan sejenis mikroorganisma yang digunakan dalam industri pemprosesan makanan. Diagram 3 shows a type of microorganism used in food processing industries. Rajah 3/ Diagram 3 Antara industri berikut, yang manakah menggunakan mikroorganisma ini? Which of the following industries uses this microorganism? A Pembuatan keju Making cheese B Pembuatan roti Making bread C Pembuatan cuka Making vinegar D Pembuatan dadih Making yoghurt 6 Jadual di bawah menunjukkan campuran bakteria dan bubur nutrien dalam tabung uji P, Q, R dan S. The table below shows the mixture of bacteria and nutrient broth in test tubes P, Q, R and S. Tabung uji Test tube Suhu (°C) Temperature (°C) Nilai pH pH value P 27 7 Q 27 2 R 37 7 S 37 2 Campuran dalam tabung uji manakah yang paling keruh? The mixture in which test tube is the cloudiest? A P B Q C R D S Praktis Berformat SPM Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 12 2/10/2023 9:47:05 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

13 7 Rajah 4 menunjukkan akar suatu tumbuhan kekacang. Diagram 4 shows the roots of leguminous plant. R Rajah 4/ Diagram 4 Apakah fungsi bakteria yang hidup di dalam struktur R? What is the function of the bacteria that live in structure R? A Mensintesis protein daripada nitrat To synthesise protein from nitrate B Meningkatkan kandungan nitrat dalam tanah To increase the nitrate content in the soil C Meningkatkan sebatian ammonia dalam tanah To increase ammonium compound in the soil D Meningkatkan kandungan nitrogen dalam atmosfera To increase the nitrogen content in the atmosphere 8 Berikut ialah senarai bahan yang digunakan dalam rawatan penyakit yang disebabkan oleh patogen. Below is the list of substances used in the treatment of diseases caused by pathogens. • Penisilin/ Penicillin • Tetrasiklin/ Tetracycline • Streptomisin/ Streptomycin Bahan-bahan tersenarai di atas merupakan contoh... The substances listed above are examples of... A vaksin vaccine B antiserum antiserum C antiseptic antiseptik D antibiotik antibiotic 9 Rajah 5 menunjukkan tindakan penisilin ke atas koloni bakteria. Diagram 5 shows the action of penicillin on a colony of bacteria. Koloni bakteria Bacterial colony Cakera penisilin Penicilin disc Kawasan jernih Clear area Rajah 5/ Diagram 5 Apakah yang ditunjukkan oleh kawasan jernih di atas? What is shown by the clear area above? A Bakteria menjadi aktif Bacteria become active B Bakteria menghasilkan toksin Bacteria produce toxins C Pertumbuhan bakteria pesat Rapid bacterial growth D Pertumbuhan bakteria terencat Bacterial growth is inhibited Kertas 2 Bahagian A 1 Rajah 1 menunjukkan keputusan bagi satu eksperimen untuk mengkaji kesan antibiotik yang berkepekatan berbeza ke atas pertumbuhan bakteria. Diagram 1 shows the result of an experiment to study the effect of different concentrations of antibiotic on the growth of bacteria. Cakera antibiotik berkepekatan tinggi Antibiotic disc of high concentration Kawasan jernih Clear area Bakteria/ Bacteria Kawasan jernih Clear area Cakera antibiotik berkepekatan rendah Antibiotic disc of low concentration Rajah 1/ Diagram 1 Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 13 2/10/2023 9:47:06 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

14 (a) Tulis satu pemerhatian bagi eksperimen di atas. Write down one observation for the above experiment. Luas kawasan jernih bagi antibiotik berkepekatan tinggi lebih besar The clear area for high concentration of antibiotic is bigger. [1 markah/mark] (b) Tulis satu inferens bagi eksperimen di atas. KBAT Menganalisis Write one inference for the above experiment. [Mengapa] Antibiotik berkepekatan tinggi membunuh lebih banyak bakteria. [Why] High concentration of antibiotic kills more bacteria. [1 markah/mark] (c) Apakah pemboleh ubah bergerak balas dalam eksperimen ini? What is the responding variable in this experiment? Diameter/ Saiz kawasan jernih// Diameter/ Size of clear area [1 markah/mark] (d) Berdasarkan eksperimen ini, nyatakan definisi secara operasi bagi antibiotik. Based on this experiment, state the operational definition for antibiotic. [Apa] Antibiotik ialah bahan yang menghasilkan kawasan jernih. {What] Antibiotics are substances that produce clear areas. [1 markah/mark] (e) Tandakan ( 3 ) pada mikroorganisma yang boleh dimusnahkan oleh antibiotik. Mark ( 3 ) on the microorganism that can be destroyed by antibiotics. 3 [1 markah/mark] 2 Rajah 2 menunjukkan satu eksperimen untuk mengkaji kesan cahaya ke atas pertumbuhan fungi. Diagram 2 shows an experiment to study the effect of light on the growth of fungi. A Disimpan di bawah cahaya terang Kept under bright light Disimpan di bawah cahaya malap Kept under dim light Roti lembap Moist bread B Disimpan dalam gelap Kept in the dark C Rajah 2/ Diagram 2 Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 14 2/10/2023 9:47:06 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

15 Selepas 3 hari, permukaan setiap keping roti diperhatikan. Jadual 1 menunjukkan keputusan eksperimen. After 3 days, the surface of each piece of bread is observed. Table 1 shows the result of the experiment. Roti/ Bread Keamatan cahaya/ Light intensity Bilangan tompok hitam/ Number of black spots A Cahaya terang/ Bright light 0 B Cahaya malap/ Dim light 3 C Gelap/ Dark 10 Jadual 1/ Table 1 (a) Nyatakan pemboleh ubah dimalarkan dalam eksperimen ini. State the constant variable in this experiment. Kelembapan/ Humidity [1 markah/mark] (b) Berdasarkan Jadual 1, nyatakan satu inferens yang dapat anda buat untuk roti A. Based on Table 1, state one inference that you can make on bread A. KBAT Menganalisis [Mengapa] Cahaya yang terang tidak sesuai bagi/ menghalang pertumbuhan fungi. [Why] Bright light is not suitable for/ prevents the growth of fungi. [1 markah/mark] (c) Ramalkan bilangan tompok hitam pada roti A selepas lima hari. KBAT Menganalisis Predict the number of black spots on bread A after five days. 0 [1 markah/mark] (d) Nyatakan hipotesis untuk eksperimen ini. KBAT Menilai State the hypothesis for this experiment. Semakin rendah keamatan cahaya, semakin bertambah tompok hitam yang terhasil. The lower the light intensity, the more the number of black spots produced. [1 markah/mark] (e) Berdasarkan eksperimen ini, nyatakan definisi secara operasi bagi pertumbuhan fungi. Based on this experiment, state the operational definition for the growth of fungi. [Apa] Pertumbuhan fungi ialah suatu proses yang menghasilkan tompok hitam paling banyak dalam keadaan gelap./ [What] The growth of fungi is a process that produces the highest number of black spots in dark condition. [1 markah/mark] Bahagian B 3 Rajah 3.1 menunjukkan beberapa jenis mikroorganisma. Diagram 3.1 shows a few types of microorganisms. P Q R S Rajah 3.1/ Diagram 3.1 Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 15 2/10/2023 9:47:08 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

16 (a) (i) Kelaskan mikroorganisma P, Q, R dan S. Classify microorganisms P, Q, R and S. Fungi/ Fungi Protozoa/ Protozoa P dan/and S Q dan/and R [2 markah/marks] (ii) Nyatakan mikroorganisma yang digunakan dalam pembuatan roti. State the microorganism used in bread making. P [1 markah/mark] (b) Rajah 3.2 menunjukkan sejenis mikroorganisma yang hidup dalam persekitaran akuatik yang terang. Diagram 3.2 shows a type of microorganism living in a bright aquatic environment. Rajah 3.2/ Diagram 3.2 (i) Apakah pengelasan bagi mikroorganisma ini? What is the classification for this microorganism? Alga [1 markah/mark] (ii) Apakah cara nutrisi mikroorganisma tersebut? Terangkan. What is the method of nutrition of this microorganism? Explain. Autotrof, kerana mempunyai klorofil yang menyerap cahaya matahari untuk proses fotosintesis. Autotroph, because it has chlorophyll that absorbs sunlight for photosynthesis. [2 markah/marks] 4 Rajah 4.1 menujukkan peranan mikroorganisma berfaedah dalam kehidupan. Diagram 4.1 shows the role of useful microorganisms in life. INSULIN P Q R Hidupan simbiosis dalam nodul akar tumbuhan kekacang. Symbionts in the root nodules of leguminous plants. Membantu pencernaan makanan dalam herbivor. Aid in the digestion of food in herbivores. Digunakan dalam penghasilan insulin. Used in the making of insulin. Rajah 4.1/ Diagram 4.1 Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 16 2/10/2023 9:47:09 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

17 (a) (i) Namakan bakteria yang terlibat dalam P. Name the bacteria that involve in P. [Apa] Bakteria pengikat nitrogen/ [What] Nitrogen-fixing bacteria [1 markah/mark] (ii) Nyatakan fungsi bakteria ini dalam bidang pertanian. State the function of this bacteria in agricultural field. Menukarkan nitrogen di udara kepada nitrat dalam tanah/ Convert nitrogen to nitrate in the soil. [1 markah/mark] (b) Namakan kelas mikroorganisma yang terlibat dalam R. Name the class of microorganism that involves in R. [Apa] Bakteria/ [What] Bacteria [1 markah/mark] (c) Bagaimanakah mikroorganisma membantu pencernaan makanan di Q? How does microorganism help the digestion of food in Q? Menukarkan selulosa kepada glukosa/ Converts cellulose to glucose. [1 markah/mark] (d) Rajah 4.2 menunjukkan sejenis mikroorganisma yang digunakan dalam industri pemprosesan makanan. Diagram 4.2 shows a type of microorganism used in food processing industries. Rajah 4.2 / Diagram 4.2 Namakan proses yang menggunakan mikroorganisma ini dan nyatakan gas yang terbebas semasa proses ini. Name the process that uses this microorganism and state the gas released during the process. [Apa] Penapaian/ [What] Fermentation Karbon dioksida/ Carbon dioxide [2 markah/marks] Bahagian C 5 Kaji situasi berikut. Study the following situation. Puan Salmah menggunakan cuka (asid) untuk membuat jeruk mangga. Beliau mendapati jeruk mangga tahan lebih lama berbanding dengan buah mangga segar. Puan Salmah uses vinegar (acid) to make pickled mangoes. She found that pickled mangoes last longer than fresh mangoes. Berdasarkan pernyataan di atas, rancang satu eksperimen dalam makmal untuk mengkaji kesan asid ke atas pertumbuhan bakteria. Perancangan anda haruslah mengandungi aspek-aspek berikut. Based on the statement above, design an experiment in the laboratory to study the effect of acid on bacterial growth. Your planning should include the following aspects. (a) Pernyataan masalah Problem statement [1 markah/mark] (b) Hipotesis Hypothesis [1 markah/mark] Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 17 2/10/2023 9:47:10 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

18 A B 20 cm3 bubur nutrien + 2 titis kultur bakteria + 5 titis air suling 20 cm3 nutrient broth + 2 drops of bacterial culture + 5 drops of distilled water 20 cm3 bubur nutrien + 2 titis kultur bakteria + 5 titis asid hidroklorik 20 cm3 nutrient broth + 2 drops of bacterial culture + 5 drops of hydrochloric acid Gabus/Cork Tabung uji Test tube pH campuran pH of mixture Kekeruhan bubur nutrien Cloudiness of nutrient broth A Berasid/ Acidic Sedikit keruh/ Slightly cloudy B Neutral Keruh/ Cloudy (c) (i) Faktor yang perlu diubah Factor that needs to be changed [1 markah/mark] (ii) Faktor yang perlu dikawal Factor that needs to be controlled [1 markah/mark] (d) Lakaran susunan radas yang betul Sketching of the labelled apparatus arrangement [3 markah/marks] (e) Jangkaan pemerhatian Expected observation [1 markah/mark] (f) Dua langkah berjaga-jaga Two precautionary steps [1 markah/mark] Jawapan/Answers: 5 (a) Apakah kesan asid ke atas pertumbuhan mikroorganisma? What is the effect of acid on the growth of microorganisms? (b) Asid memperlahankan atau merencat pertumbuhan mikroorganisma. Acid slows down or inhibits the growth of microorganisms. (c) (i) pH larutan/ kehadiran asid pH of solution/ presence of acid (ii) Suhu/ jenis bakteria/ jenis bubur nutrien Temperature/ type of bacteria/ type of nutrient broth (d) Kedua-dua tabung uji diletakkan di dalam almari tertutup selama 48 jam. Both test tubes are placed in a closed cupboard for 48 hours. (e) (f) – Sterilkan semua bahan buangan terlebih dahulu sebelum dibuang Sterilise all waste materials before disposal – Pakai sarung tangan semasa melakukan eksperimen Wear gloves when doing experiments – Basuh tangan dengan air dan sabun sebelum dan selepas menjalankan eksperimen Wash your hands with soap and water before and after conducting the experiment – Rendam radas yang telah digunakan dalam disinfektan selepas selesai eksperimen Soak the apparatus that has been used in disinfectant after the experiment is conducted (Pilih dua/ Choose two) Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 18 2/10/2023 9:47:11 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

19 6 (a) (i) Apakah yang dimaksudkan dengan teknik aseptik? What is meant by aseptic technique? [2 markah/marks] (ii) Nyatakan teknik-teknik aseptik yang digunakan dalam pencegahan dan rawatan penyakit disebabkan mikroorganisma. State the aseptic techniques used in the prevention and treatment of diseases caused by microorganisms. [2 markah/marks] (b) Semasa pandemik COVID-19, semua orang digalakkan mengamalkan penjagaan kebersihan setiap masa. Antara langkah yang disarankan oleh Kementerian Kesihatan ialah kerap mencuci tangan dengan sabun dan menggunakan pensanitasi tangan untuk membunuh mikroorganisma. During the COVID-19 pandemic, everyone is encouraged to practice hygiene at all times. Among the measures recommended by the Ministry of Health is to regularly wash hands with soap and use hand sanitiser to kill microorganisms. Kaedah mana yang lebih sesuai dan berkesan digunakan, sabun atau pensanitasi tangan? Wajarkan. KBAT Menilai Which method is more suitable and effective to use, soap or hand sanitiser? Justify. [4 markah/marks] (c) Huraikan kelebihan kaedah pensterilan menggunakan autoklaf berbanding dengan kaedah pendidihan untuk membunuh mikroorganisma. Describe the advantages of the autoclave sterilisation method compared to the boiling method to kill microorganisms. [4 markah/marks] Jawapan/Answers: 6 (a) (i) Teknik aseptik ialah prosedur penjagaan kesihatan yang dijalankan untuk menghalang jangkitan patogen atau menyingkirkan patogen yang sedia ada./ Aseptic technique is a healthcare procedure carried out to prevent infections caused by pathogens or to eliminate existing pathogens. (ii) Pensterilan, pendidihan, penggunaan antiseptik, penggunaan disinfektan dan penggunaan sinaran. Sterilisation, boiling, use of antiseptics, use of disinfectants and use of radiation. (b) [Apa/ What] Sabun/ Soap [Mengapa] Merupakan cara termurah, termudah dan berkesan untuk mencegah penyebaran virus. Sabun dan air yang mengalir terbukti efektif dalam menyingkirkan pelbagai jenis patogen. [Why] The cheapest, easiest, and effective way to prevent the spread of virus. Soap and running water are proven to be effective in getting rid of various types of pathogens. [Apa/ What] Pensanitasi tangan/ Hand sanitiser [Mengapa] Mengandungi minima 70% alkohol dan dipercayai lebih efektif digunakan jika berada di luar rumah dan ketika tiada sumber air untuk membasuh tangan./ [Why] It contains a minimum of 70% alcohol and it is believed to be more effective to use when outdoors and there is no source of water for hand washing. (c) – Suhu di dalam autoklaf melebihi 130 °C, manakala pendidihan berlaku pada suhu 100 °C. The temperature in the autoclave is above 130 °C, while boiling occurs at a temperature of 100 °C – Suhu yang tinggi di dalam autoklaf dapat membunuh mikroorganisma berserta sporanya, manakala pendidihan hanya membunuh mikroorganisma./ The high temperature in the autoclave can kill microorganisms and their spores, while boiling only kills microorganisms. – Autoklaf mengambil masa yang singkat untuk membunuh mikroorganisma berbanding dengan pendidihan memerlukan masa yang lebih lama./ Autoclaving takes a short time to kill microorganisms compared to boiling which takes longer time. – Autoklaf lebih cekap membunuh mikroorganisma dan sesuai digunakan pada pelbagai instrumen seperti peralatan di hospital dan makmal./ Autoclaves are more efficient in killing microorganisms and are suitable for use on various instruments such as equipment in hospitals and laboratories. Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B1 4th.indd 19 2/10/2023 9:47:11 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

20 2.1 Gizi Seimbang dan Nilai Kalori Balanced Diet and Calorific Value 1 Nutrisi ialah proses organisma memperolehi nutrien dalam makanan untuk menghasilkan tenaga bagi menjalani proses hidup. Nutrition is the process by which organisms obtain nutrients in food to produce energy to carry out life processes. 2 Gizi seimbang ialah hidangan yang mengandungi semua kelas makanan dengan nisbah yang betul. A balanced diet is a meal that contains all classes of food in the correct ratio. 3 Malnutrisi merujuk keadaan yang berlaku apabila gizi kekurangan atau berlebihan mana-mana kelas makanan. Contoh-contoh masalah kesihatan disebabkan malnutrisi ditunjukkan dalam jadual di bawah. Malnutrition refers to the condition that develops when diet lacking or excess of any class of food. Examples of health problems caused by malnutrition are shown in the table below. Penyakit Illness Kekurangan nutrisi Lack of nutrition Skurvi Scurvy Vitamin C Vitamin C Rikets Rickets Kalsium dan vitamin D Calcium and vitamin D Kwasyiorkor Kwashiorkor Protein Protein Goiter Goitre Iodin Iodine Marasmus Marasmus Kalori, protein dan karbohidrat Calorie, protein and carbohydrate Anemia Anaemia Besi Iron Rabun malam Night blindness Vitamin A Vitamin A 4 (a) Nilai kalori makanan ialah kuantiti tenaga yang tersimpan dalam makanan. Nilai kalori bagi suatu makanan ialah jumlah tenaga yang dibebaskan apabila 1 gram makanan tersebut dioksidakan dengan lengkap. The calorific value of a food is the quantity of energy stored in the food. The caloric value of a food is the amount of energy released when 1 gram of the food is completely oxidised. (b) Unit S.I. bagi nilai kalori ialah joule per kilogram (J kg–1) dan nilai kalori makanan diukur menggunakan kalorimeter bom. The S.I. unit of calorific value is joule per kilogram (J kg–1) and calorific value of food is measured using a bomb calorimeter. 4.2 J g–1 °C–1 × Jisim air (g) × Kenaikan suhu air (°C) Jisim sampel makanan (g) × 1 000 Kalori makanan = 4.2 J g–1 °C–1 × Mass of water (g) × Water temperature rise (°C) Mass of food sample (g) × 1 000 Food calorie = 1 m air/ water = 1 g 1 kcal = 4.2 kJ/ g = 4.2 kJ g–1 5 Makanan berlemak seperti mentega, marjerin dan minyak sapi mempunyai nilai kalori yang sangat tinggi. Fatty foods such as butter, margarine and ghee have very high calorific values. 6 Kuantiti tenaga yang diperlukan oleh seseorang individu bergantung pada faktor-faktor seperti jantina, umur, aktiviti fizikal dan saiz badan. The quantity of energy required by an individual depends on factors such as gender, age, physical activity and body size. 7 Kesan pengambilan jumlah kalori yang tidak menepati keperluan individu: Effects of consuming calories that do not meet individual requirements: Masalah kesihatan Health problem Sebab Cause Kesan Effect Dibetes melitus Diabetes mellitus Makan makanan yang tinggi kandungan gula Eating food high in sugar Kegagalan ginjal, masalah penglihatan, masalah saraf Kidney failure, eye problems, sensory problems Obes Obesity Makan secara berlebihan Overeating Diabetes melitus, tekanan darah tinggi, arteriosklerosis Diabetes mellitus, high blood pressure, arteriosclerosis Anoreksia nervosa Anorexia nervosa Menahan diri daripada makan kerana ingin badan ramping dan menarik. Refrain from eating because of a desire to be slim and attractive Berat badan yang terlalu rendah, malnutrisi yang boleh membawa maut Abnormally low body weight, malnutrition that can lead to death Tekanan darah tinggi High blood pressure Makan makanan yang tinggi kandungan garam Eating food high in salt Risiko tinggi mendapat masalah jantung, strok High risk of getting heart problems, stroke Bab 2 Nutrisi dan Teknologi Makanan Nutrition and Food Technology Tema 1: Penyenggaraan dan Kesinambungan Hidup Revisi Pantas Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 20 2/10/2023 9:47:36 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

21 8 Corak pemakanan dan kesannya terhadap kesihatan: Eating habits and their effects on health: (a) Pengambilan lemak (kolesterol) dan garam berlebihan boleh mengakibatkan tekanan darah tinggi, arteriosklerosis, strok, penyakit jantung dan serangan jantung. Taking excessive amount of fat (cholesterol) and salt may cause high blood pressure, arteriosclerosis, stroke, heart disease and heart attack. (b) Masalah kesihatan tersebut boleh diatasi dengan kerap bersenam, pengamalan gizi seimbang dan memperbanyakkan pengambilan buah-buahan dan sayur-sayuran. The health problems can be overcome by doing regular exercises, taking a balanced diet and increasing the intake of fruits and vegetables. 2.2 Keperluan Nutrien oleh Tumbuhan Nutrient Requirements in Plants 1 Makronutrien ialah nutrien yang diperlukan oleh tumbuhan dalam kuantiti yang besar. Contohnya, nitrogen, fosforus, kalium, kalsium, magnesium, sulfur, oksigen, hidrogen dan karbon. Macronutrients are nutrients required by plants in large quantities. For example, nitrogen, phosphorus, potassium, calcium, magnesium, sulphur, oxygen, hydrogen and carbon. 2 Mikronutrien ialah nutrien yang diperlukan oleh tumbuhan dalam kuantiti yang kecil. Contohnya, zink, kuprum, boron, mangan, ferum dan molibdenum. Micronutrients are nutrients needed by plants in small quantities. For example, zinc, copper, boron, manganese, iron and molybdenum. 3 Kekurangan nutrien dalam tumbuhan akan menyebabkan pertumbuhan terbantut. Insufficient nutrients in plants will cause stunted growth. Makronutrien Macronutrients Fungsi Functions Nitrogen Nitrogen – Mensintesis protein, enzim, asid nukleik, klorofil Synthesis of proteins, enzymes, nucleic acids and chlorophyll – Membantu pertumbuhan daun dan dahan Aids in the growth of leaves and branches – Meningkatkan penghasilan biji dan buah Increases the production of seeds and fruits Kalium Potassium – Mensintesis protein Synthesis of proteins – Meningkatkan rintangan terhadap jangkitan penyakit Increases the resistance to infectious diseases Fosforus Phosphorus – Mensintesis protein dan asid nukleik Synthesis of protein and nucleic acids – Menggalakkan pembahagian sel untuk penghasilan bunga dan buah Promotes cell division for the production of flowers and fruits Sulfur Sulphur – Mensintesis klorofil Synthesis of chlorophyll – Menggalakkan pembahagian sel Promotes cell division – Membantu pembentukan buah Helps in the development of fruits Magnesium Magnesium – Komponen penting dalam klorofil Important component in chlorophyll – Sintesis nukleus dan sitoplasma Synthesis of nucleus and cytoplasm – Membantu dalam percambahan biji benih Aids in germination of seeds Kalsium Calcium – Sintesis gentian gelendong semasa pembahagian sel Synthesis of spindle fibres during cell division – Membantu pertumbuhan meristem di hujung akar dan pucuk Aids in the growth of meristem at the tips of roots and shoots Oksigen Oxygen – Terlibat dalam respirasi sel untuk menghasilkan tenaga Involved in cell respiration to produce energy Hidrogen Hydrogen Karbon Carbon – Membina selulosa/ Build cellulose – Membina gula atau kanji semasa fotosintesis Build sugar or starch during photosynthesis Mikronutrien Micronutrients Fungsi Functions Mangan Manganese – Terlibat dalam fotosintesis dan respirasi Involved in photosynthesis and respiration – Membantu dalam pembentukan asid amino Helps in the formation of amino acid Zink Zinc – Membantu sintesis protein dan pembentukan klorofil Aids in the synthesis of protein and formation of chlorophyll – Membantu dalam pembentukan daun Aids in the formation of leaves Kuprum Copper – Terlibat dalam fotosintesis dan respirasi Involved in photosynthesis and respiration Besi/ Ferum Iron – Membantu respirasi sel Helps in cell respiration – Membantu pertumbuhan bahagian-bahagian anak pokok Helps in the growth of young tree parts Boron Boron – Terlibat dalam sintesis klorofil dan dinding sel Involved in the synthesis of chlorophyll and cell wall Molibdenum Molybdenum – Diperlukan untuk sintesis protein Required for the synthesis of protein – Membantu pertumbuhan tumbuhan Helps in the growth of plants Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 21 2/10/2023 9:47:37 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

22 2.3 Kitar Nitrogen Nitrogen Cycle 1 Kitar nitrogen ialah kitar semula jadi yang mengitar semula nitrogen antara tumbuhan dan haiwan, dan atmosfera, tanah dan air. The nitrogen cycle is a natural cycle that recycles nitrogen between plants and animals, and the atmosphere, soil and water. 2 Kitar nitrogen memelihara kesuburan tanah dan mengekalkan kandungan nitrogen dalam alam semula jadi. The nitrogen cycle maintains the fertility of soil and nitrogen content in the nature. Nitrogen Nitrogen Bakteria pendenitritan Denitrification bacteria Bakteria pengikat nitrogen Nitrogen fixing bacteria Bakteria penitritan Nitrifying bacteria Pengikatan nitrogen Nitrogen fixation Pendenitritan Denitrification Kilat Lightning N2 NH4 NH3 NO3 NO2 Assimilasi Assimilation Penitritan Nitrification Petunjuk/ Key: N2 – nitrogen NH4 – sebatian ammonium/ ammonium compound NO2 – nitrit/ nitrite NO3 – nitrat/ nitrate Rajah 1 Kitar nitrogen/ Diagram 1 Nitrogen cycle 3 Tumbuhan menyerap nitrogen daripada tanah dalam bentuk ion nitrat. Kitar nitrogen terbahagi kepada dua proses: Plants absorb nitrogen from the soil in the form of nitrate ions. Nitrogen cycle is divided into two processes: (a) Proses menambahkan ion nitrat ke dalam tanah ialah kilat, letusan gunung berapi, pengikatan nitrogen dan penitritan. Processes that add nitrate ions to the soil are lightning, volcanic eruptions, nitrogen fixation and nitrification. (b) Proses mendapatkan ion nitrat daripada tanah ialah proses menyerap ion nitrat daripada tanah, pendenitritan dan larut resap nitrat. Processes that extract nitrate ions from the soil are process that absorbs ion nitrate from the soil, denitrification and nitrate leaching. 4 Kepentingan kitar nitrogen: Importance of nitrogen cycle: (a) Mengekalkan kandungan nitrogen di atmosfera. Maintains nitrogen content in the atmosphere. (b) Mengekalkan kesuburan tanah. Maintains the fertility of soil. (c) Mengekalkan bekalan protein tumbuhan dan haiwan yang berterusan. Maintains a continuous supply of plant and animal proteins. (d) Mengurangkan pencemaran alam sekitar. Reduces environmental pollution. Untuk tujuan pembelajaran Imbas atau layari https://www. youtube.com/watch?v=vZ9b5c8BOT4 untuk menonton video tentang kitar nitrogen Video 2.4 Teknologi Pengeluaran Makanan Food Production Technology 1 Cara-cara meningkatkan kualiti dan kuantiti pengeluaran makanan: Ways to improve the quality and quantity of food production: (a) Menggunakan baka yang berkualiti/ Using quality breed (b) Menggunakan teknologi moden/ Using modern technology (c) Melalui penyelidikan dan pembangunan/ Through research and development (d) Memberi pendidikan dan bimbingan kepada petani dan peladang/ Educating the farmers (e) Mengoptimumkan penggunaan tanah dan sumber air/ Optimal use of land and water resources (f) Pengurusan tanah secara cekap/ Efficient management of land 2.5 Teknologi Pemprosesan Makanan Food Processing Technology 1 Pemprosesan makanan dijalankan untuk membunuh mikroorganisma, menjadikan makanan tahan lebih lama, mudah dicernakan dan lebih enak, lebih berkhasiat serta menarik. Food processing is carried out to kill microorganisms, make the food lasts longer, easy to digest and more delicious, nutritious and attractive. 2 Penambahan bahan kimia ke dalam makanan bertujuan untuk mengawet makanan, memperbaiki tekstur makanan, menambahkan rasa makanan serta memperkayakan makanan dengan vitamin dan garam mineral. The addition of chemicals to food is to preserve the food, improve the appearance (texture) of the food, add taste to the food and enrich the food with vitamins and minerals. 3 Contoh-contoh bahan tambah makanan ialah bahan awet, pewarna, peluntur, perisa, pengemulsi dan antioksidan. Examples of food additives are preservatives, colouring, bleach, flavouring, emulsifiers and antioxidants. Teknologi dalam pemprosesan makanan Technology in food processing 1 Teknologi makanan digunakan untuk memproses dan membungkus makanan. Food technology is used for processing and packaging food. 2 Contoh-contoh kaedah pemprosesan makanan: Examples of food processing methods: (a) Pengetinan – Makanan dimasukkan ke dalam tin dan dipanaskan pada suhu melebihi 115 o C di bawah tekanan tinggi untuk membunuh mikroorganisma termasuk spora. Kemudian, udara dalam tin dikeluarkan dan tin dipaterikan. Tin dipanaskan semula untuk membunuh mikroorganisma yang masih ada. Contoh: ikan, daging, sup dan susu pekat manis. Canning – Food is put into cans and heated to a temperature above 115 o C under high pressure to kill microorganisms, including the spores. Then, the air in the cans is removed and the cans are sealed. The cans are reheated to kill the remaining microorganisms. Examples: fish, meat, soup and sweetened condensed milk. (b) Pempasteuran – Cecair dipanaskan pada suhu 63 °C selama 30 minit atau 72 °C selama 15 saat dan diikuti dengan penyejukan segera pada suhu 10 °C. Proses ini tidak membunuh spora bakteria. Kaedah ini mengekalkan rasa dan nutrien dalam makanan. Contoh: susu dan jus buah-buahan. Video Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 22 2/10/2023 9:47:38 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

23 Pasteurisation – Liquid is heated to 63 °C for 30 minutes or 72 °C for 15 seconds and followed by instant cooling at 10 °C. This process does not kill bacterial spores. This method retains the flavour and nutrients in the food. Examples: milk and fruit juices. (c) Pendehidratan – Makanan didehidratkan dengan mengeringkannya sama ada di bawah cahaya matahari, dalam ketuhar, menggunakan asap atau alat pengering. Proses ini menyingkirkan air daripada makanan dan ini dapat menghalang pertumbuhan mikroorganisma. Contoh: udang kering, ikan kering dan ikan bilis. Dehydration – Food is dehydrated by drying it either under the Sun, in the oven, using smoke or a dryer. This process removes water from food and this can inhibit the growth of microorganisms. Examples: dried shrimp, dried fish and anchovies. (d) Pendinginan – Makanan disimpan dalam peti sejuk pada suhu 0 – 10 °C. Kaedah ini melambatkan pertumbuhan mikroorganisma. Contoh: sayuran dan buah-buahan. Cooling – Food is stored in the refrigerator at a temperature of 0 – 10 °C. This method slows down the growth of microorganisms. Examples: vegetables and fruits. (e) Penyejukbekuan – Makanan disimpan dalam peti sejuk pada suhu di bawah 0 °C. Daging disejukbeku pada suhu –18 °C hingga –24 °C. Suhu yang sangat rendah tidak membunuh mikroorganisma tetapi menghentikan aktivitinya. Rasa dan warna makanan tidak dimusnahkan. Contoh: ikan, daging, udang dan sotong. Freezing – Food is stored in the refrigerator at temperatures below 0 °C. Meat is frozen at –18 °C to –24 °C. Very low temperatures do not kill microorganisms but stop their activity. The taste and colour of food are not destroyed. Examples: fish, meat, shrimp and squid. (f) Penyinaran – Makanan didedahkan kepada sinaran radioaktif untuk jangka masa yang pendek, seperti sinaran gama, beta atau sinar-X. Kaedah ini dapat menghalang makanan seperti kentang daripada bercambah. Kesegaran makanan dikekalkan, tetapi vitamin tertentu boleh musnah. Contoh: buahbuahan, sayuran, kentang dan bawang. Irradiation – Food is exposed to radioactive radiations for short periods of time, such as gamma ray, beta ray or X-ray. This method can prevent food such as potatoes from germinating. The freshness of food is maintained, but certain vitamins can be destroyed. Examples: fruits, vegetables, potatoes and onions. (g) Pembungkusan vakum – Makanan dibungkus di dalam plastik atau bekas yang kedap udara. Proses ini menyingkirkan udara daripada makanan. Proses ini dapat menghalang pertumbuhan mikrob dan pengoksidaan makanan. Contoh: kekacang, beras dan sayur. Vacuum packaging – Food is packaged in plastic or airtight containers. This process removes air from food. It can inhibit the growth of microbes and oxidation of food. Examples: nuts, rice and vegetables. (h) Penapaian – Bahan kompleks dalam makanan diuraikan dengan tindakan mikroorganisma menjadi bahan yang lebih ringkas. Contohnya dalam pembuatan kicap, tempeh, tapai dan yogurt. Fermentation – Complex substances in food are broken down by the action of microorganisms into simpler substances. For example, in the making of soy sauce, tempeh, tapai and yogurt. 3 Bahan kimia yang digunakan dalam pemprosesan makanan adalah seperti bahan pengawet, pewarna, peluntur, perisa, penstabil, pemanis, antioksidan dan pengemulsi. Chemicals used in food processing are preservatives, dyes, bleaches, flavours, stabilisers, sweeteners, antioxidants and emulsifiers. Bahan kimia Chemicals Fungsi Functions Contoh Examples Pengawet Preservative Mengurangkan kerosakan makanan Reduces food spoilage Menghalang pertumbuhan mikroorganisma Inhibits the growth of microorganisms Gula, garam, cuka, asid benzoik, sulfur dioksida Sugar, salt, vinegar, benzoic acid, sulfur dioxide Pewarna makanan Food colouring Menambah warna pada makanan untuk menjadikan makanan lebih menarik Adds color to food to make food more attractive Karamel, karotena, tatrazin, sunset yellow, ekstrak daun pandan Caramel, carotene, tatrazine, sunset yellow, pandan leaf extract Peluntur Bleach Menyingkirkan warna yang tidak diingini supaya makanan kelihatan lebih bersih dan segar Get rid of unwanted colours so that food looks cleaner and fresher Karbon teraktif, benzoil peroksida Activated carbon, benzoyl peroxide Perisa Flavouring Menambah rasa makanan Adds flavour to food Menjadikan makanan lebih sedap Makes food tastier Vanila, monosodium glutamat (MSG), rempah ratus, ekstrak daun pandan Vanilla, monosodium glutamate (MSG), spices, pandan leaf extract Pemanis Sweetener Menjadikan makanan dan minuman lebih manis Sweetens food and drinks Gula, madu, aspartam, sorbitol, xilitol, sakarin, manitol Sugar, honey, aspartame, sorbitol, xylitol, saccharin, mannitol Antioksidan Antioxidant Memperlahankan proses pengoksidaan makanan Slows down the oxidation process of food Menghalang buah dan sayuran bertukar warna Prevents fruits and vegetables from changing colour Asid askorbik, tokoferol, vitamin E, hidroksianisol terbutil (BHA) Ascorbic acid, tocopherol, vitamin E, butylated hydroxyanisole (BHA) Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 23 2/10/2023 9:47:38 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

24 2.1 Gizi Seimbang dan Nilai Kalori/ Balanced Diet and Calorific Value Latihan 1 Gizi seimbang/ Balanced diet TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran saintifik mengenai nutrisi dan teknologi makanan TP 2 Memahami nutrisi dan teknologi makanan dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. 1 Lengkapkan pernyataan-pernyataan berikut dengan perkataan yang betul. TP 1 Complete the following statements with the correct words. (a) Nutrisi ialah proses organisma memperoleh nutrien dalam makanan untuk menghasilkan tenaga bagi menjalani proses hidup. Nutrition is the process by which organisms obtain nutrients in food to produce energy to carry out life processes. (b) Gizi seimbang ialah hidangan yang mengandungi semua (i) kelas makanan dengan (ii) nisbah yang betul. A balanced diet is a meal that contains all (i) classes of food in the correct (ii) ratio . Penstabil Stabiliser Mencegah pemendapan butiran dalam makanan cair Prevents deposition of granules in liquid food Memperbaiki tekstur makanan Improves food texture Memekatkan makanan/ Thickens food Kanji, gelatin, agar Starch, gelatin, agar Pengemulsi Emulsifier Mengemulsikan bahan yang tidak bercampur Emulsifies substances that do not mix Lesitin, asid lemak, monogliserida Lecithin, fatty acids, monoglycerides 4 Impak penggunaan bahan kimia dalam pemprosesan makanan terhadap masalah kesihatan manusia dan haiwan peliharaan yang akan meningkatkan kos rawatan dan sara hidup. The impact of using chemicals in food processing on humans' and pets’ health that will increase the cost of treatment and subsistence. Bahan kimia dalam makanan Chemicals in food Kesan penggunaan bahan kimia dalam makanan Effects of the use of chemicals in food Pengawet Preservative Mengganggu sistem pencernaan manusia, ruam, kecacatan fetus, bengkak pada kelopak mata, bibir, lidah dan tangan, sesak nafas bagi pesakit asma. Disrupts the human digestive system, causes rashes, fetal defects, swelling of the eyelids, lips, tongue and hands, shortness of breath for asthmatic patients. Pewarna Colouring Kanser, mandul, keracunan makanan, merosakkan hati dan ginjal Cancer, infertility, food poisoning, damages liver and kidneys Peluntur Bleach Kanser, keracunan makanan Cancer, food poisoning, Perisa Flavouring Kanser, kerosakan otak, sesak nafas bagi pesakit asma, tekanan darah tinggi Cancer, brain damage, shortness of breath for asthmatic patients, high blood pressure Pemanis Sweetener Kanser, ruam, gatal-gatal, diabetes, obesiti, merosakkan hati dan ginjal Cancer, rash, itching, diabetes, obesity, damages liver and kidneys Antioksidan Antioxidant Pertumbuhan terencat, merosakkan hati dan ginjal, ruam, gatal-gatal, sesak nafas bagi pesakit asma Stunted growth, damages liver and kidneys, rash, itchy, shortness of breath for asthmatic patients Praktis PBD Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 24 2/10/2023 9:47:38 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

25 (c) Malnutrisi disebabkan kekurangan atau berlebihan mana-mana kelas makanan. Malnutrition is caused by the lack or excess of any class of food. (d) (i) Nilai kalori ialah kuantiti tenaga haba yang dihasilkan apabila satu gram makanan dibakar dengan lengkap. Tenaga ini disukat dalam unit (ii) kilojoule atau (iii) kilokalori . Satu kalori ialah jumlah tenaga haba yang diperlukan untuk menaikkan suhu satu gram (iv) air sebanyak 1 °C. (i) Calorific value is the quantity of heat energy which is released when one gram of food is completely burnt. This energy is measured in units such as (ii) kilojoule or (iii) kilocalorie . One calorie is the total heat energy needed to raise the temperature of one gram of (iv) water by 1 °C. 2 Lengkapkan pernyataan-pernyataan yang berikut untuk menunjukkan faktor-faktor yang mempengaruhi jumlah kalori yang diperlukan individu. TP 1 Complete the following statements to show the factors that affect total calories required by individuals. Faktor yang mempengaruhi keperluan kalori Factors that affect the calories requirement Penjelasan Explanation (a) Jantina Gender (i) Lelaki memerlukan kalori lebih daripada (ii) wanita kerana mereka lebih besar dan lebih aktif. (i) Men require more calories than (ii) women because they are bigger and more active. (b) Umur Age (i) Kanak-kanak yang sedang membesar dan aktif memerlukan kalori lebih berbanding dengan orang (ii) tua . Growing and active (i) children require more calories than (ii) old people. (c) Keadaan kesihatan Condition of health Orang (i) sakit memerlukan kalori lebih daripada orang (ii) sihat . (i) Sick people require more calories than (ii) healthy people. (d) Saiz badan body size Saiz badan yang (i) lebih besar memerlukan kalori lebih berbanding dengan saiz badan yang (ii) lebih kecil . A (i) bigger body size requires more calories than a (ii) smaller body size. (e) Suhu persekitaran Surrounding temperature Penduduk di kawasan beriklim (i) sejuk memerlukan kalori lebih daripada penduduk di kawasan beriklim (ii) panas untuk mengekalkan (iii) suhu badan mereka. People in (i) cold climate areas require more calories than people in (ii) hot climate areas to maintain their body (ii) temperature . (f) Aktiviti fizikal Physical activities Pekerja (i) binaan memerlukan kalori lebih daripada (ii) kerani kerana mereka lebih (iii) aktif . A (i) construction worker requires more calories than a (ii) clerk because they are more (iii) active . Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 25 2/10/2023 9:47:39 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

26 3 Lengkapkan rajah di bawah bagi menunjukkan konsep Pinggan Sihat Malaysia. TP 2 Complete the diagram below to show the concept of Pinggan Sihat Malaysia. (c) Sayur dan buah Fruits and vegetables (b) Protein Protein (a) Karbohidrat Carbohydrate Kesan pengambilan jumlah kalori yang tidak menepati keperluan individu Effects of consuming total calories that do not meet individual requirements Latihan 2 TP 2 Memahami nutrisi dan teknologi makanan dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai nutrisi dan teknologi makanan dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Padankan kekurangan nutrien dengan penyakit yang disebabkan olehnya. TP 2 Match the nutrient deficiencies with the diseases caused by them. Kekurangan nutrien Nutrient deficiencies Penyakit Diseases Protein Protein Goiter Goitre Iodin Iodine Marasmus Marasmus Karbohidrat, protein Carbohidrate, protein Kwasyiorkor Kwarshiorkor Vitamin A Vitamin A Anemia Anaemia Vitamin B Vitamin B Riket Rickets Vitamin C Vitamin C Rabun malam Night blindness Kalsium Calcium Skurvi Scurvy Besi (Ferum) Iron Beri-beri Beriberi 2 Nyatakan masalah kesihatan berdasarkan maklumat yang diberikan. TP 2 State the health problems based on the information given. (a) (b) (c) Penyakit psikologi yang menyebabkan individu menahan diri daripada makan untuk kurus Psychological illness that causes an individual to refrain from eating to become slim Gizi yang kekurangan atau berlebihan salah satu kelas makanan Diet lacks or excess of any class of food Berat badan berlebihan disebabkan oleh makan secara berlebihan Excess body weight due to overeating Anoreksia nervosa Anorexia nervosa Malnutrisi Malnutrition Obesiti Obesity Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 26 2/10/2023 9:47:39 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

27 3 Lengkapkan pernyataan-pernyataan yang berikut untuk menunjukkan masalah kesihatan berkaitan corak pemakanan rakyat Malaysia. TP 3 Complete the following statements to show the health problems related to eating patterns of Malaysians. Tabiat makan Eating habit Masalah kesihatan Health problem Cara-cara mengatasi Ways to overcome (a) Gula berlebihan Excessive sugar Pengambilan gula yang berlebihan boleh menyebabkan (i) pereputan gigi, (ii) obesiti dan (iii) diabetes . Excessive intake of sugar may cause (i) tooth decay , (ii) obesity and (iii) diabetes Kurangkan pengambilan karbohidrat dan (vi) gula . Take less carbohydrate and sugar . Kerap melakukan (v) senaman . Do exercise regularly. Elak makan makanan yang (vi) diproses . Avoid eating (vi) processed food. (b) Garam berlebihan Excessive salt Pengambilan garam yang berlebihan juga boleh menyebabkan serangan jantung, edema, strok, sakit jantung dan (i) masalah ginjal . Excessive intake of salts may also cause heart attack, oedema, stroke, heart disease and (i) kidney problems . Elakkan makan makanan yang mempunyai kandungan (ii) garam yang tinggi. Avoid eating foods that are high in (ii) salt . Elakkan makan (iii) makanan yang diproses. Avoid eating processed (iii) food (c) Kolesterol berlebihan Excessive cholesterol Kolesterol berlebihan termendap pada dinding arteri, menyebabkan keadaan yang dikenal sebagai (i) arteriosklerosis Excessive cholesterol is deposited on arterial walls, causing a condition called (i) arteriosclerosis Keadaan ini ialah punca utama penyakit jantung, (ii) strok dan (iii) tekanan darah tinggi . This condition is the main cause of heart disease, (ii) stroke and (iii) high blood pressure . Hadkan pengambilan (iv) lemak Limit intake of (iv) fat . Kurangkan (v) berat badan . Lose (v) weight . Tingkatkan aktiviti (vi) fizikal . Increase (vi) physical activities. 2.2 Keperluan Nutrien oleh Tumbuhan/ Nutrient Requirements in Plants Fungsi makronutrien dan mikronutrien dalam tumbuhan Functions of macronutrients and micronutrients in plants Latihan 3 TP 2 Memahami nutrisi dan teknologi makanan dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai nutrisi dan teknologi makanan dan dapat melaksanakan tugasan mudah. TP 6 Mereka cipta dengan menggunakan pengetahuan dan kemahiran sains mengenai nutrisi dan teknologi makanan dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan atau dalam melaksanakan satu tugasan dalam situasi baru secara kreatif dan inovatif dengan mengambil kira nilai sosial/ekonomi/budaya masyarakat. 1 Beri maksud makronutrien dan mikronutrien. Kemudian, kelaskan nutrien tumbuhan berikut kepada makronutrien dan mikronutrien. TP 2 Give the meaning of macronutrient and micronutrient. Then, classify the following nutrients of plants into macronutrients and micronutrients. Boron / Boron Kalium/ Potassium Ferum/ Iron Molibdenum/ Molybdenum Hidrogen/ Hydrogen Fosforus/ Phosphorus Mangan/ Manganese Sulfur/ Sulphur Magnesium/ Magnesium Karbon/ Carbon Zink/ Zinc Kalsium/ Calcium Nitrogen/ Nitrogen Oksigen/ Oxygen Kuprum/ Copper Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 27 2/10/2023 9:47:40 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

28 Nutrien yang diperlukan oleh tumbuhan Nutrients required by plants Contoh/ Examples: Nitrogen/ Nitrogen Fosforus/ Phosphorus Magnesium/ Magnesium Kalsium/ Calcium Kalium/ Potassium Sulfur/ Sulphur Oksigen/ Oxygen Hidrogen/ Hydrogen Karbon/ Carbon Contoh/ Examples: Boron/ Boron Ferum/ Iron Zink/ Zinc Molibdenum/ Molybdenum Mangan/ Manganese Kuprum/ Copper Makronutrien Macronutrients Nutrien atau mineral yang diperlukan dalam kuantiti yang banyak oleh tumbuhan. Nutrients or minerals required in large quantities by plants. Mikronutrien Micronutrients Nutrien atau mineral yang diperlukan dalam kuantiti yang sedikit oleh tumbuhan. Nutrients or minerals required in small quantities by plants. Tujuan: Mengumpul maklumat dan mengelaskan unsur yang diperlukan oleh tumbuhan berdasarkan kuantiti serta fungsi mereka: Aim: To gather information and classify the elements needed by plants based on their quantity and functions: (a) Makronutrien – Karbon, hidrogen, oksigen, nitrogen, fosforus, kalium, kalsium, magnesium dan sulfur Macronutrients – Carbon, hydrogen, oxygen, nitrogen, phosphorus, potassium, calcium, magnesium and sulphur (b) Mikronutrien – Boron, molibdenum, zink, mangan, kuprum dan ferum Micronutrients – Boron, molybdenum, zinc, manganese, copper and iron 1 Bahagikan murid kepada beberapa kumpulan./ Divide students into several groups. 2 Cari maklumat dari pusat sumber atau Internet berkaitan perkara di atas./ Find information from resource centre or the Internet related to the above matter. 3 Seorang ahli daripada setiap kumpulan diminta membuat pembentangan menggunakan Microsoft PowerPoint. A member of each group is asked to make a presentation using Microsoft Powerpoint. Aktiviti PAK-21 Projek Berkumpulan STEM TP 6 Fungsi nutrien dan kesan kekurangan nutrien pada pertumbuhan tumbuhan TP 4 Functions of nutrients and effects of nutrient defi ciency on plant growth Latihan 4 TP 4 Menganalisis pengetahuan mengenai nutrisi dan teknologi makanan dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. Makronutrien Macronutrient Fungsi Functions Kesan kekurangan Effects of defi ciency 1 Nitrogen Nitrogen Diperlukan untuk sintesis enzim, protein, (a) klorofi l dan asid nukleik. Needed for synthesis of enzymes, proteins, (a) chlorophyll and nucleic acids. Hasil tanaman (b) berkurang . Yield of crops (b) reduces . Daun (c) menguning . Leaves becomes (c) yellowish . Daun bersaiz (d) kecil dan mudah gugur. Leaves are(d) small and fall easily. Tumbesaran (e) terbantut . (e) Stunted growth. Aktiviti PAK-21 Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th - Tajul Updated.indd 28 30/10/2023 3:52:40 PM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

29 2 Phosphorus Fosforus Diperlukan untuk sintesis (a) protein dan (b) asid nukleik . Needed for synthesis of (a) proteins and (b) nucleic acids . Menggalakkan (c) pembahagian sel dan (d) penghasilan bunga dan buah. Promotes (c) cell division and (d) production of flowers and fruits. Daun berwarna hijau tua dengan tompokan (e) ungu atau merah. Leaves are dark green in colour with (e) purple or red spots. Tumbesaran (f) terbantut . (f) Stunted growth. 3 Kalium Potassium Meningkatkan penghasilan (a) protein . Increases the production of (a) protein . Mengawal (b) stomata . Regulates (b) stomata . Menggalakkan (c) pembahagian sel . Promotes (c) cell division . Daun mempunyai tompokan perang dan hujung yang (d) bergulung . Leaves have brown spots and (d) curled ends. Tisu mati pada (e) hujung dan (f) pinggir daun. Dead tissues at the (e) tips and (f) edges of the leaves. 2.3 Kitar Nitrogen/ Nitrogen Cycle Latihan 5 Kitar nitrogen dan kepentingannya/ Nitrogen cycle and its importance TP 2 Memahami nutrisi dan teknologi makanan dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai nutrisi dan teknologi makanan dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Apakah kitar nitrogen? TP 2 What is nitrogen cycle? Kitar nitrogen ialah kitar semula jadi yang mengitar semula nitrogen antara tumbuhan dengan haiwan, dan atmosfera, tanah dan air. Nitrogen cycle is a natural cycle that recycles nitrogen between plants and animals, and the atmosphere, soil and water. 2 Lengkapkan kitar nitrogen di bawah. TP 3 Complete the nitrogen cycle below. R Baja ammonium Ammonium fertilisers Q S P Nitrogen di atmosfera Nitrogen in atmosphere Tindakan kilat Fixation by lightning Penghasilan industri Industrial production Sisa tumbuhan dan haiwan Plant dan animal wastes Sebatian ammonium Ammonium compound Nitrat dalam tanah Nitrate in soil Bakteria pengikat nitrogen Nitrogen-fixing bacteria Bakteria pendenitritan Denitrifying bacteria Tumbuhan kekacang Legume plants Bakteria penitritan Nitrifying bacteria Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 29 2/10/2023 9:47:41 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

30 3 Namakan proses-proses yang terlibat berdasarkan rajah pada halaman 31. TP 3 Name the processes involved based on the diagram on page 31. P: Pengikatan nitrogen/ Nitrogen fi xation R: Pendenitritan/ Denitrifi cation Q: Penguraian/ Decomposition S: Penitritan/ Nitrifi cation 4 Nyatakan tiga proses yang menambahkan ion nitrat di dalam tanah. Lengkapkan rajah di bawah. State three processes that add nitrate ions to the soil. Complete the diagram below. TP 3 Proses yang menambahkan ion nitrat di dalam tanah Processes that add nitrate ions to the soil Melalui kilat dan letusan gunung berapi Through lightning and volcanic eruptions Tindakan bakteria pengikat nitrogen The action of nitrogen-fi xing bacteria Tindakan bakteria pengurai dan penitritan The action of decomposing and nitrifying bacteria (a) (b) (c) 5 Nyatakan tiga proses yang menyingkirkan ion nitrat daripada tanah. Lengkapkan rajah di bawah. State three processes that extract nitrate ions from the soil. Complete the diagram below. TP 3 Proses yang menyingkirkan ion nitrat daripada tanah Processes that extract nitrate ions from the soil Pendenitritan Denitrifi cation Proses penyerapan ion nitrat daripada tanah Process of absorbing nitrate ions from the soil Larut resap nitrat Nitrate leaching (a) (b) (c) 6 Nyatakan kepentingan kitar nitrogen dengan melengkapkan peta pokok berikut. TP 3 State the importance of nitrogen cycle by completing the following tree map. i-THINK Peta Pokok Kepentingan kitar nitrogen Importance of nitrogen cycle (a) Membantu mengekalkan kesuburan tanah. Helps to preserve the fertility of soil. (b) Mengekalkan kandungan nitrogen di atmosfera. Maintains the nitrogen content in the atmosphere. (c) Mengekalkan pembekalan protein haiwan dan protein tumbuhan yang berterusan. Maintains a continuous supply of animal proteins and plant proteins . Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th - Tajul Updated.indd 30 31/10/2023 10:13:05 AM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

31 2.4 Teknologi Pengeluaran Makanan/ Food Production Technology Cara meningkatkan kualiti dan kuantiti pengeluaran makanan Ways to increase the quality and quantity of food production Latihan 6 TP 2 Memahami nutrisi dan teknologi makanan dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai nutrisi dan teknologi makanan dan dapat melaksanakan tugasan mudah. 1 Lengkapkan peta buih di bawah dengan kaedah untuk meningkatkan kualiti dan kuantiti pengeluaran makanan di Malaysia. TP 2 Complete the bubble map below with methods to increase quality and quantity of food production in Malaysia. i-THINK Peta Buih Penggunaan baka terpilih Use of quality breed Pendidikan dan bimbingan untuk petani Education and guidance for farmers Penggunaan teknologi moden Use of modern technology Penggunaan tanah dan sumber air yang optimum Optimal use of land and water resources Penyelidikan dan pembangunan Research and development Pengurusan tanah yang cekap Efficient land management Cara meningkatkan kualiti dan kuantiti pengeluaran makanan Ways to increase quality and quantity of food production (f) (a) (b) (c) (d) (e) 2 Lengkapkan jadual di bawah dengan mengisi cara untuk meningkatkan kualiti dan kuantiti pengeluaran makanan berdasarkan penerangan yang diberikan. TP 3 Complete the table below by stating ways to increase quality and quantity of food production based on the descriptions given. Cara/ Method Penerangan/ Description (a) Pendidikan dan bimbingan untuk petani Education and guidance for farmers Kursus tentang teknik dan kaedah moden diberikan seperti penggunaan biji benih dan baja yang berkualiti tinggi. Courses on modern techniques and methods are given such as the use of highquality seeds and fertilisers (b) Penggunaan teknologi moden Use of modern technology Jentera moden membantu untuk mengeluarkan hasil tanaman berkualiti tinggi dalam tempoh masa yang singkat. Contohnya, pengklonan, bioteknologi dan penggunaan peralatan mesin. Modern machinery helps to produce high quality yields of crops in short period of time. For example, cloning, biotechnology and use of machines. (c) Penggunaan baka bermutu Use of quality breeds Pembiakbakaan terpilih dapat menghasilkan tanaman atau ternakan yang berkualiti tinggi. Contohnya, lembu Mafriwal, kelapa sawit Tenera dan betik Eksotika. Selective breeding produces high quality crops and livestock. For example, Mafriwal cow, Tenera oil palm and Eksotika papaya. (d) Pengurusan tanah yang cekap Efficient land management Kesuburan tanah dipelihara dan hakisan tanah dicegah. Contohnya, tanaman bercampur, tanaman bergilir dan tanaman berteres. The fertility of the soil is preserved and soil erosion is prevented. For example, mixed planting, crop rotation and terrace farming. Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 31 2/10/2023 9:47:41 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

32 (e) Penggunaan tanah dan sumber air secara optimum The optimum use of land and water resources Agensi kerajaan seperti FELCRA memajukan tanah terbiar untuk tujuan penanaman dan penternakan. Government agencies such as FELCRA develop idle land for cultivation and animal husbandry. (f) Penyelidikan dan pembangunan Research and development Agensi seperti MARDI dan PORIM menjalankan penyelidikan untuk meningkatkan kualiti tanaman dan ternakan. Agencies such as MARDI and PORIM carry out research to increase the quality of crops and livestock. 3 Tandakan ( 3 ) cara-cara yang betul untuk mengekalkan kesuburan tanah. TP 3 Tick ( 3 ) the correct ways to maintain the fertility of soil. Mengamalkan tanaman bergilir Practising crop rotation 3 Menanam pokok herba Planting herb plants Menambahkan baja kimia Adding chemical fertilisers 3 Menambahkan baja asli Adding organic fertilisers 3 4 Tandakan ( 3 ) cara-cara yang betul untuk mengelakkan hakisan tanah. TP 3 Tick ( 3 ) the correct ways to prevent soil erosion. Penanaman secara berkontur Practising contour farming 3 Mengamalkan tanaman bergilir Practising crop rotation Menanam tanaman tutup Bumi Planting cover crops 3 Menereskan lereng bukit Terracing hillsides 3 5 Nyatakan ciri-ciri baka berkualiti dalam peta buih di bawah. TP 2 State the characteristics of quality breeds in the bubble map below. Ciri-ciri baka berkualiti Characteristics of quality breed Rintangan tinggi terhadap penyakit, makhluk perosak dan cuaca melampau High resistance to diseases, pests, and extreme weather Cepat membesar dan matang Grows and matures rapidly Penyelenggaraan yang mudah dan berkos rendah Easy and low cost maintenance Penghasilan yang tinggi High yields Daging, susu dan buah-buahan yang berkualiti tinggi Meat, milk and fruits of higher quality (a) (e) (d) (b) (c) i-THINK Peta Buih Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 32 2/10/2023 9:47:42 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

33 Penggunaan racun serangga dan kawalan biologi dalam meningkatkan kualiti dan kuantiti pengeluaran makanan Use of insecticides and biological control in increasing the quality and quantity of food production Latihan 7 TP 3 Mengaplikasikan pengetahuan mengenai nutrisi dan teknologi makanan dan dapat melaksanakan tugasan mudah 1 Tandakan (3) cara-cara penghapusan perosak tanaman yang betul. TP 3 Tick (3) the correct ways of eliminating crop pests. Menggunakan racun serangga Use of insecticides 3 Memusnahkan tanaman yang dijangkiti Destroy the infected plants Menggunakan kawalan biologi Use of biological control 3 2 Lengkapkan pernyataan berikut. TP 3 Complete the following statement. Kawalan biologi ialah kaedah mengawal populasi makhluk perosak dengan menggunakan interaksi antara organisma seperti mangsa-pemangsa atau parasitisme . Biological control is a method of controlling pest populations by using the interaction between organisms such as prey-predator or parasitism . 3 Lengkapkan jadual di bawah tentang kawalan biologi. TP 3 Complete the table below about biological control. Kelebihan kawalan biologi Advantages of biological control Kelemahan kawalan biologi Disadvantages of biological control Lebih mesra alam More environmetal-friendly Hasilnya sukar dijangka Difficult to predict the results Tidak memudaratkan organisma lain Does not harm other organisms Mengambil masa yang lama untuk mengawal populasi makhluk perosak Takes a longer time to control the population of crop pests Tidak menyebabkan makhluk perosak berdaya tahan Does not cause crop pests to become resistant Mengganggu keseimbangan ekosistem jika populasi spesies pemangsa di luar kawalan Disrupts the balance of ecosystem if the population of the predator species is out of control 2.5 Teknologi Pemprosesan Makanan/ Food Processing Technology Latihan 8 Teknologi pemprosesan makanan/ Food processing technology TP 4 Menganalisis pengetahuan mengenai nutrisi dan teknologi makanan dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. 1 Lengkapkan jadual di bawah dengan menyatakan kaedah pemprosesan makanan yang betul. TP 4 Complete the table below by stating the correct food processing method. Kaedah pemprosesan makanan Food processing method Penerangan Description (a) Pempasteuran Pasteurisation Cecair dipanaskan pada suhu 63 °C selama 30 minit atau 72 °C selama 15 saat dan diikuti dengan penyejukan segera pada suhu 10 °C. Proses ini tidak membunuh spora bakteria. Kaedah ini mengekalkan rasa dan nutrien dalam makanan. Liquid is heated to 63 °C for 30 minutes or 72 °C for 15 seconds and followed by instant cooling at 10 °C. This process does not kill bacterial spores. This method retains the flavour and nutrients in the food. (b) Pendehidratan Dehydration Makanan dikeringkan sama ada di bawah cahaya matahari, dalam ketuhar, menggunakan asap atau alat pengering. Proses ini menyingkirkan air daripada makanan. Food is dried either under the Sun, in the oven, using smoke or a dryer. This process removes water from food. Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 33 2/10/2023 9:47:42 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

34 (c) Penyinaran Irradiation Makanan didedahkan kepada sinaran radioaktif untuk jangka masa yang pendek, seperti sinaran gama, beta atau sinar-X. Food is exposed to radioactive radiations for a short period of time, such as gamma ray, beta ray or X-ray. (d) Pembungkusan vakum Vacuum packaging Udara disingkirkan daripada beg plastik sebelum beg plastik ditutup dengan ketat. Air is removed from the plastic bag before the package is tightly sealed. (e) Penyejukbekuan Freezing Makanan disimpan dalam peti sejuk pada suhu di bawah 0 °C. Rasa dan warna makanan tidak dimusnahkan. Food is stored in the refrigerator at temperatures below 0 °C. The taste and colour of food is not destroyed. (f) Penapaian Fermentation Bahan kompleks dalam makanan diuraikan dengan tindakan mikroorganisma menjadi bahan yang lebih ringkas. Complex substances in food are broken down by the action of microorganisms into simpler substances. 2 Lengkapkan jadual di bawah dengan perkataan yang sesuai. TP 4 Complete the table below with the correct words. Bahan kimia Chemical substance Fungsi Function Contoh Examples Pengawet Preservative Mengurangkan kerosakan makanan Reduces food damage Menghalang pertumbuhan mikroorganisma Prevents the growth of microorganisms (a) Gula, garam, cuka, asid benzoik, sulfur dioksida Sugar, salt, vinegar, benzoic acid, sulphur dioxide (b) Pewarna Colouring (c) Menambah warna pada makanan untuk menjadikan makanan lebih menarik Add color to food to make food more interesting Karamel, karotena, tatrazin, sunset yellow, ekstrak daun pandan Caramel, carotene, tatrazine, sunset yellow, pandan leaf extract Peluntur Bleach Menyingkirkan warna yang tidak diingini supaya makanan kelihatan lebih bersih dan segar/ Get rid of unwanted colours to make food look cleaner and fresher (d) Karbon teraktif, benzoil peroksida Activated carbon, benzoyl peroxide Perisa Flavouring Menambah rasa makanan Adds flavour to food Menjadikan makanan lebih sedap Makes food more delicious (e) Vanila, monosodium glutamat (MSG), rempah ratus, ekstrak daun pandan Vanilla, monosodium glutamate (MSG), spices, pandan leaf extract (f) Pemanis Sweetener Menjadikan makanan dan minuman lebih manis/ Sweetens food and drinks (g) Gula, madu, aspartam, sorbitol Sugar, honey, aspartame, sorbitol Antioksidan Antioxidant (h) Memperlahankan proses pengoksidaan makanan Slows down the oxidation process of food Mencegah buah dan sayur berubah warna Prevents fruits and vegetables from changing colours Asid askorbik, tokoferol, vitamin E, butil hidroksianisol (BHA) Ascorbic acid, tocopherol, vitamin E, butylated hydroxyanisole (BHA) (i) Penstabil Stabiliser Mencegah pemendapan butiran dalam makanan cair/ Prevents deposition of granules in liqiud food Memperbaiki tekstur makanan/ Improves the texture of food Memekatkan makanan/ Thickens food (j) Kanji, gelatin, agar, gam akasia Starch, gelatine, agar, acacia gum Pengemulsi Emulsifier (k) Mengemulsikan bahan yang tidak bercampur dalam makanan Emulsifies substances that do not mix in food Lesitin, asid lemak, pektin monogliserida Lecithin, fatty acid, pectin, monoglyceride Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 34 2/10/2023 9:47:42 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

35 3 Lengkapkan jadual di bawah dengan perkataan yang sesuai berkaitan dengan kesan bahan kimia ke atas kesihatan. TP 4 Complete the table below with the correct words regarding the impacts of chemical substances on health. Bahan kimia dalam makanan Chemical substances in food Kesan ke atas kesihatan Impacts on health (a) Pengawet Preservative Mengganggu sistem pencernaan manusia, ruam, kecacatan fetus, bengkak pada kelopak mata, bibir, lidah dan tangan, sesak nafas bagi pesakit asma. Disrupts the human digestive system, rashes, fetus defects, swelling of the eyelids, lips, tongue and hands, shortness of breath for asthmatic patients (b) Pewarna Colouring Kanser, mandul, keracunan makanan, merosakkan hati dan ginjal Cancer, infertile, food poisoning, damages liver and kidneys (c) Peluntur Bleach Kanser, keracunan makanan Cancer, food poisoning (d) Perisa Flavouring Kanser, kerosakan otak, sesak nafas bagi pesakit asma, tekanan darah tinggi Cancer, brain damage, shortness of breath for asthmatic patients, high blood pressure (e) Pemanis Sweetener Kanser, ruam, gatal-gatal, obesiti Cancer, rash, itching, obesity (f) Antioksidan Antioxidant Pertumbuhan terencat, merosakkan hati dan ginjal, ruam, gatal-gatal, sesak nafas bagi pesakit asma Retarded growth, damages liver and kidney, rash, itchy, shortness of breath for asthmatic patients Kertas 1 1 Antara masalah kesihatan berikut, yang manakah disebabkan oleh kekurangan vitamin C? Which of the following health problems is caused by lack of vitamin C? A Riket/ Rickets B Goiter/ Goitre C Skurvi/ Scurvy D Marasmus/ Marasmus 2 Jadual 1 menunjukkan nilai kalori bagi tiga jenis makanan. Table 2 shows the calorific value of three types of food. Makanan Food Nilai kalori/ kJ g–1 Calorific value/ kJ g–1 Nasi Rice 15.04 Ayam Chicken 8.27 Kubis Cabbage 0.34 Jadual 1/ Table 1 Ali mengambil makan tengah hari yang terdiri daripada 20 g nasi, 5 g ayam dan 50 g kubis. Hitung jumlah kalori yang diambilnya. Ali takes lunch which consists of 20 g of rice, 5 g of chicken and 50 g of cabbage. Calculate the total calorific value taken by Ali. A 23.65 kJ B 320.60 kJ C 359.15 kJ D 450.42 kJ 3 Rajah 1 menunjukkan sebahagian daripada kitar nitrogen. Diagram 1 shows part of nitrogen cycle. Nitrogen di udara Nitrogen in the air Nitrat di dalam tanah Nitrate in the soil Tumbuhan kekacang Legume plants Q P Rajah 1/ Diagram 1 Apakah proses P dan Q? What are processes P and Q? Praktis Berformat SPM Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 35 2/10/2023 9:47:42 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

36 P Q A Penguraian Decomposition Penitritan Nitrification B Penitritan Nitrification Penguraian Decomposition C Pendenitritan Denitrification Pengikatan nitrogen Nitrogen fixation D Penyerapan Absorption Pendenitritan Denitrification 4 Kekurangan kelas makanan yang manakah menyebabkan penyakit kwasyiorkor? Deficiency of which class of food causes kwashiorkor? A Lemak/ Fat B Vitamin/ Vitamin C Protein/ Protein D Karbohidrat/ Carbohidrat 5 Rajah 2 menunjukkan eksperimen untuk mengkaji nutrien yang diperlukan bagi pertumbuhan anak benih. Diagram 2 shows an experiment to study the nutrients required for the growth of seedling. Cahaya Light Ke pam udara To air pump Tabung didih Boiling tube Larutan kultur Knop Knop’s culture solution Anak benih Seedling Kapas Cotton wool Rajah 2/ Diagram 2 Mengapakah larutan kultur perlu diudarakan setiap hari? Why does culture solution need to be aerated daily? A Untuk menghalangkan pertumbuhan alga To prevent the growth of algae B Untuk merencat pertumbuhan akar To inhibit the growth of roots C Untuk membekalkan oksigen kepada akar To supply oxygen to the roots D Untuk menggalakkan anak benih melakukan fotosintesis To promote the seedling to carry out photosynthesis 6 Rajah 3 menunjukkan daun suatu tumbuhan. Diagram 3 shows the leaf of a plant. Rajah 3/ Diagram 3 Tisu mati terdapat di sekeliling daun tersebut. Daun itu juga mempunyai tompok-tompok coklat. Antara nutrien berikut, yang manakah kurang untuk pertumbuhan pokok tersebut? Dead tissues are found around the edges of the leaf. The leaf also has brown spots. Which of the following nutrients is lacking for the growth of the plant? A Kalium/ Potassium B Nitrogen/ Nitrogen C Fosforus/ Phosphorus D Magnesium/ Magnesium 7 Antara bahan berikut, yang manakah digunakan untuk menghalang pertumbuhan bakteria di dalam makanan? Which of the following substances is used to avoid bacterial growth in food? A Penstabil/ Stabiliser B Pengemulsi/ Emulsifier C Bahan awet/ Preservative D Bahan perisa/ Flavouring 8 Rajah 4 menunjukkan satu produk makanan. Diagram 4 shows a food product. Rajah 4/ Diagram 4 Kaedah pemprosesan makanan yang manakah paling sesuai bagi penyediaan makanan itu? Which is the most suitable method of food processing to prepare this food? A Penapaian Fermentation B Penyejukbekuan Freezing C Pendehidratan Dehydration D Pempasteuran Pasteurisation 9 Antara bahan kimia berikut, yang manakah digunakan dalam makanan yang diproses untuk menjadikan makanan itu lebih menarik? Which of the following chemical substances is used in processed food to make the food more attractive? A Pemanis/ Sweetener B Pewarna/ Colouring C Penstabil/ Stabiliser D Antioksidan/ Antioxidant Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 36 2/10/2023 9:47:43 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

37 Kertas 2 Bahagian A 1 Rajah 1 menunjukkan satu eksperimen untuk menentukan nilai kalori beberapa sampel makanan. Diagram 1 shows an experiment to determine the calorific value of several food samples. Tabung didih/ Boiling tube Air suling/ Distilled water Sampel makanan/ Food Sample Jarum/ Needle Plastisin/ Plasticine Penghadang/ Shield Kaki retort/ Retort stand Termometer/ Thermometer Kapas/ Cotton wool Rajah 1/ Diagram 1 Dua sampel makanan digunakan dalam eksperimen ini. Jadual 1 menunjukkan keputusan eksperimen. Two food samples are used in this experiment. Table 1 shows the results of the experiment. Sampel makanan Food sample X Y Nilai kalori (kJ g–1) Calorific value (kJ g–1) 8.27 10.6 Jadual 1/ Table 1 (a) Berdasarkan Jadual 1, kenal pasti sampel makanan X dan Y. Based on Table 1, identify food samples X and Y. X: Ayam/ Chicken Y: Roti/ Bread [2 markah/ marks] (b) Nyatakan pemboleh ubah dalam eksperimen ini. State the variables in this experiment. (i) Pemboleh ubah bergerak balas/ Responding variable: Perubahan suhu air/ Change in water temperature // Nilai kalori makanan/ Calorific value of food [1 markah/ mark] (ii) Pemboleh ubah dimalarkan/ Constant variable: Jisim air/ Mass of water [1 markah/ mark] (c) Nyatakan definisi secara operasi bagi nilai kalori. State the operational definition for calorific value. [Apa] Nilai kalori ialah nilai/bacaan yg ditunjukkan oleh kenaikan suhu air. [What] The calorific value is the value / reading indicated by the increase in water temperature. [1 markah/ mark] Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 37 2/10/2023 9:47:44 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

38 2 Rajah 2 menunjukkan satu eksperimen untuk mengkaji keperluan nutrien bagi pertumbuhan pokok yang sihat. Diagram 2 shows an experiment to study the nutrients needed for healthy plant growth. Jadual 2 menunjukkan hasil eksperimen. Table 2 shows the result of the experiment. M Tiub pengudaraan Aeration tube Anak benih jagung Maize seedling Larutan kultur lengkap Complete culture solution Larutan kultur tanpa nitrogen Culture solution without nitrogen N Anak benih jagung Maize seedling Rajah 2/ Diagram 2 Tabung uji Test tube Jenis larutan kultur Type of culture solution Pemerhatian Observation M Larutan kultur lengkap Complete culture solution N Larutan kultur tanpa nitrogen Culture solution without nitrogen Pertumbuhan terbantut, kecil dan daun kuning Stunted growth, small and yellowish leaves Jadual 2/ Table 2 (a) Nyatakan satu hipotesis bagi eksperimen ini. KBAT Menilai State one hypothesis for this experiment. [Apa] Nitrogen perlu untuk pertumbuhan anak benih yang sihat [What] Nitrogen is needed for healthy growth of seedling [1 markah/ mark] (b) Nyatakan pemboleh ubah dimalarkan dalam eksperimen ini. State the constant variable in this experiment. Jenis anak benih/ Type of seedling [1 markah/ mark] (c) Ramalkan pemerhatian bagi tabung uji M. KBAT Menganalisis Predict the observation for test tube M. Saiz anak benih besar, daun besar dan daun hijau /Size of seedling is bigger, bigger leaves and green leaves [1 markah/ mark] (d) Nyatakan inferens yang dapat dibuat berdasarkan keputusan yang ditunjukkan dalam Jadual 1. State the inference that can be made based on the result shown in Table 1. KBAT Menganalisis [Mengapa] Anak benih memerlukan nitrogen untuk tumbuh dengan subur [Why] Seedling needs nitrogen for healthy growth [1 markah/ mark] (e) Berdasarkan eksperimen ini, nyatakan definisi secara operasi bagi larutan kultur lengkap. Based on this experiment, state the operational definition for complete culture solution. [Apa] Larutan kultur lengkap ialah bahan yang menghasilkan anak benih yang besar, daun hijau dan daun besar / [What] Complete culture solution is a substance that produces a bigger size seedling, green leaves and bigger leaves. [1 markah/ mark] Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 38 2/10/2023 9:47:44 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

39 Bahagian B 3 Rajah 3 menunjukkan dua individu yang menghidap penyakit yang disebabkan tabiat pemakanan yang tidak sihat. Diagram 3 shows two individuals who are suffering from diseases caused by unhealthy eating habits. Rajah 3/ Diagram 3 Shasha Ali (a) Berdasarkan rajah, namakan penyakit yang mereka hidapi. Based on the diagram, name the disease they are suffering from. (i) Shasha: Anoreksia nervosa/ Anorexia nervosa [1 markah/ mark] (ii) Ali: Obesiti/ Obesity [1 markah/ mark] (b) Nyatakan sebab bagi setiap penyakit./ State the cause of each disease. (i) Shasha: Kurang pengambilan makanan kerana bimbang bertambah berat badan Less intake of food due to worries of gaining weight (ii) Ali: Pengambilan makanan yang berlebihan daripada keperluan kalori/ Excessive intake of food more than calorie requirement [2 markah/ marks] (c) Nyatakan masalah kesihatan yang paling mungkin dihidapi oleh Ali. State the health problem that is most likely faced by Ali. [Apa] Tekanan darah tinggi/ [What] High blood pressure [1 markah/ mark] (d) Apakah yang harus dilakukan oleh Ali untuk mengatasi masalah kesihatannya? What should be done by Ali to overcome his health problem? Kurangkan pengambilan makanan/ Kerap bersenam/ Reduce the food intake / Exercise regularly [1 markah/ mark] 4 Rajah 4 menunjukkan sebahagian kitar nitrogen. Diagram 4 shows part of a nitrogen cycle. Nitrogen di atmosfera Nitrogen in the atmosphere Protein haiwan Animal protein X Nitrit Nitrite Y Nitrat Nitrate P Rajah 4/ Diagram 4 (a) Apakah yang diwakili oleh X dan Y? What is represented by X and Y? X: Sebatian ammonium/ Ammonium compound Y: Protein tumbuhan/ Plant protein [2 markah/ marks] Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 39 2/10/2023 9:47:44 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

40 (b) P ialah fenomena alam yang menukarkan nitrogen di udara kepada ion nitrat. Beri dua contoh P. P is a natural phenomenon that changes nitrogen in the atmosphere to nitrate ions. Give two examples of P. [Apa] Kilat, letusan gunung berapi/[What] Lightning, volcanic eruptions [2 markah/ marks] (c) Nyatakan satu proses yang menyingkirkan ion nitrat daripada tanah. State one process that extracts nitrate ions from the soil. Larut resap nitrat/ Nitrate leaching [1 markah/ mark] (d) Nyatakan satu kepentingan kitar nitrogen./ State one importance of nitrogen cycle. Mengekalkan kesuburan tanah/ Maintains the fertility of soil [1 markah/ mark] 5 Jadual 3 menunjukkan nilai kalori untuk beberapa jenis makanan. Table 3 shows the calorific values for a few types of foods. Jenis makanan Type of food Nilai kalori (kJ g–1) Calorific value (kJ g–1) Jenis makanan Type of food Nilai kalori (kJ g–1) Calorific value (kJ g–1) Roti putih White bread 10.6 Ayam Chicken 8.27 Telur/Egg 6.12 Jus oren/Orange juice 2.00 Daging lembu Beef 13.11 Mentega Butter 31.20 Jadual 3/ Table 3 (a) Salmah mengambil 300 g roti, 200 g jus oren dan 100 g ayam untuk sarapan. Hitung jumlah nilai kalori yang diambilnya. KBAT Menilai Salmah took 300 g of bread, 200 g of orange juice and 100 g of chicken for breakfast. Calculate the total calorific value taken by her. (300 × 10.6) + (200 × 2) + (100 × 8.27) = 3 180 + 400 + 827 = 4 407 kJ [2 markah/ marks] (b) (i) Ibu Salmah menyediakan tiga jenis sandwic untuk sarapan, iaitu sandwic telur, sandwic ayam dan sandwic daging. Antara ketiga sandwic ini, yang manakah paling sesuai diambil oleh ibu Salmah jika dia ingin mengurangkan pengambilan kalori hariannya? Salmah’s mother prepares three types of sandwiches for breakfast, namely egg sandwiches, chicken sandwiches and beef sandwiches. Which of the three sandwiches is the most suitable for Salmah's mother, if she wants to reduce her daily calorie intake? Sandwic telur/ Egg sandwich [1 markah/ mark] (ii) Jelaskan jawapan anda dalam 5(b)(i). Explain your answer in 5(b)(i). [Mengapa] Kerana telur mempunyai nilai kalori paling rendah berbanding dengan ayam dan daging. [Why] Because eggs have the lowest calorific value compared to chicken and beef. [1 markah/ mark] Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 40 2/10/2023 9:47:44 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

41 (c) Kebanyakan individu yang tidak mengamalkan pemakanan yang sihat akan mengalami masalah kesihatan yang serius. Namakan satu penyakit yang akan dialami oleh individu itu. Most individuals who do not practice a healthy diet will experience serious health problems. Name one disease that can affect the individual. [Apa] Malnutrisi/obesiti/tekanan darah tinggi/anoreksia nervosa [What] Malnutrition/obesity/high blood pressure/anorexia nervosa [1 markah/ mark] (d) Nyatakan satu kesan daripada masalah kesihatan diabetes melitus. State one effect of the health problem of diabetes mellitus. Menjejaskan penglihatan/ Menjejaskan kesihatan ginjal dan sistem saraf Affects vision/ Affects kidneys and nerve system [1 markah/ mark] Bahagian C 6 Kaji pernyataan berikut. Study the following statement. Tumbuhan memerlukan nutrien untuk bercambah, bertumbuh, melawan penyakit dan perosak dan membiak. Makronutrien diperlukan dalam kuantiti yang besar, manakala mikronutrien diperlukan dalam kuantiti yang lebih kecil agar tanaman tumbuh dengan sihat. Plants need nutrients to germinate, grow, fi ght off diseases and pests and to reproduce. Macronutrients are needed in large quantities, whereas micronutrients are needed in smaller quantities for the plant to stay healthy. (a) Nyatakan satu pernyataan masalah daripada maklumat di atas. State one problem statement from the above information. [1 markah/ mark] (b) Cadangkan satu hipotesis untuk menyiasat pernyataan di atas. KBAT Menilai Suggest one hypothesis to investigate the above statement. [1 markah/ mark] (c) Dengan menggunakan dua anak benih jagung, larutan kultur Knop, larutan kultur tanpa nitrogen dan radas lain, huraikan satu eksperimen untuk menguji hipotesis anda di 6 (a berdasarkan kriteria berikut: Using two maize seedlings, Knop’s culture solution, culture solution without nitrogen and other apparatus, describe one experiment to test your hypothesis in 6 (a) based on the following criteria: (i) Tujuan eksperimen/ Aim of the experiment [1 markah/ mark] (ii) Mengenal pasti pemboleh ubah/ Identifi cation of variables [2 markah/ marks] (iii) Prosedur atau kaedah/ Procedure or method [4 markah/ marks] (iv) Penjadualan data/ Tabulation of data [1 markah/ mark] Jawapan/Answers: 6 (a) Apakah kesan kekurangan makronutrien terhadap pertumbuhan tumbuhan? What are the effects of macronutrient defi ciency on plant growth? (b) Kehadiran makronutrien yang lengkap perlu untuk pertumbuhan anak benih yang normal./ Presence of complete macronutrients is needed for the normal growth of seedlings. (c) (i) Untuk mengkaji kesan kekurangan makronutrien ke atas pertumbuhan anak benih./ To investigate the effects of macronutrients defi ciencies on the growth of seedlings. (ii) Pembolehubah/ Variables: Dimanipulasi/ Manipulated: jenis larutan/ type of solution Bergerak balas/ Responding: pertumbuhan anak benih/ growth of seedling Dimalarkan/ Constant: jenis anak benih/ type of seedling Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th - Tajul Updated.indd 41 31/10/2023 10:13:06 AM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

42 Jenis larutan/ Type of solution Keadaan anak benih/ Condition of seedling Larutan kultur Knop Knop culture solution Larutan kultur tanpa nitrogen Culture solution without nitrogen (iii) Prosedur/ Procedure: 1. Tuang larutan Kultur Knop dan larutan kultur tanpa nitrogen ke dalam tabung uji yang berasingan./Pour Knop culture solution and culture solution without nitrogen into different test tubes. 2. Masukkan anak benih jagung ke dalam kedua-dua tabung uji./Put the seedlings into the test tubes. 3. Balut tabung uji dengan kertas hitam dan letakkan di bawah cahaya matahari./ Wrap the test tube with black paper and put them under the sunlight. 4. Perhatikan pertumbuhan anak benih setiap minggu dan catatkan keputusan./ Observe the growth of the seedlings every week and record the observation. (iv) Penjadualan data/ Data tabulation: 7 (a) (i) Nyatakan dua kaedah yang dapat meningkatkan kuantiti dan kualiti pengeluaran makanan. Name two methods that can increase the quantity and quality of food production. [2 markah/ marks] (ii) Beri satu kebaikan bagi setiap kaedah yang dinyatakan dalam 7 (a)(i). Give one advantage for each method mentioned in 7 (a)(i). [2 markah/ marks] (b) Proses penghapusan perosak tanaman memainkan peranan penting dalam usaha menjaga kualiti dan kuantiti pengeluaran hasil makanan. Rajah 5 menunjukkan dua cara yang digunakan untuk mengawal perosak tanaman dalam industri kelapa sawit di Malaysia. The process of eliminating crop pests plays an important role in maintaining the quality and quantity of food production. Diagram 5 shows two methods used to control crop pests in palm oil industry in Malaysia. P Q Rajah 5/ Diagram 5 Anda merupakan seorang pengurus ladang kelapa sawit. Berdasarkan Rajah 5, pilih kaedah yang paling sesuai untuk mengawal perosak tanaman dan seterusnya meningkatkan kuantiti dan kualiti pengeluaran kelapa sawit di ladang anda. Wajarkan pilihan anda. KBAT Menilai You are an oil palm plantation manager. Based on Diagram 5, choose the most appropriate method to control crop pests and subsequently increases the quantity and quality of oil palm production in your farm. Justify your choice. [4 markah/ marks] Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th - Tajul Updated.indd 42 31/10/2023 10:13:06 AM MU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SDLMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTBIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

43 (c) Jadual 4 menunjukkan dua teknologi pemprosesan makanan. Table 4 shows two food processing technologies. Teknologi Technology Pempasteuran Pasteurisation Pendinginan Cooling Jadual 4/ Table 4 Pada pendapat anda, kaedah yang mana lebih baik untuk mengekalkan kesegaran susu bagi tempoh yang lebih panjang? Wajarkan. KBAT Menilai In your opinion, which method is better to maintain the freshness of milk for a longer period of time? Justify. [4 markah/ marks] Jawapan/ Answers: 7 (a) (i) Penggunaan baka bermutu / penggunaan teknologi moden/pengurusan tanah yang cekap / pendidikan dan bimbingan kepada petani / penyelidikan dan pembangunan/ penggunaan tanah dan kawasan perairan secara optimum (Pilih dua) Use of quality breeds / efficient land management / education and guidance for farmers / research and development / optimal use of land and water resources (Choose two) (ii) – Penggunaan baka bermutu – dapat mempelbagaikan sumber makanan The use of quality breeds – can diversify food sources – Penggunaan teknologi moden – mesin dapat mempercepat pemprosesan dan pengeluaran makanan The use of modern technology – machines can speed up the processing and manufacturing of food – Pengurusan tanah yang cekap – dapat mengekalkan kesuburan tanah Efficient land management – can maintain soil fertility (Pilih dua/Choose two) (b) P [Mengapa/ Why] – Tidak menyebabkan pencemaran/ mesra alam Does not cause pollution / environmentally friendly – Tidak memudaratkan organisma lain kecuali perosak tumbuhan Does not harm other organisms except the plant pests – Tidak menyebabkan perosak tumbuhan berdaya tahan Does not cause resistant to plant pests – Lebih murah/ Cheaper Q [Mengapa/ Why] – Mudah digunakan untuk mengawal populasi perosak tanaman Easy to use to control plant pest populations – Mengambil masa yang lebih pendek untuk mengawal populasi perosak tanaman Takes a shorter time to control plant pest populations (c) Pempasteuran/ Pasteurisation [Mengapa] Kerana proses pempasteuran boleh membunuh mikroorganisma dan mengekalkan nutrien dan rasa susu. Proses pendinginan tidak membunuh mikroorganisma di dalam susu. Oleh itu, susu hanya boleh tahan beberapa hari sahaja. [Why] Because pasteurisation process can kill microorganisms and retain the nutrients and taste of the milk. Cooling process does not kill microorganisms in the milk. So, the milk can only last for a few days. Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B2 4th.indd 43 2/10/2023 9:47:45 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

44 3.1 Kitaran Hayat Produk Product Life Cycle 1 Jejak karbon ialah jumlah pelepasan gas karbon dioksida ke atmosfera daripada semua aktiviti manusia atau produk lain seperti kenderaan, bangunan dan industri. Carbon footprint is the total release of carbon dioxide gas into the atmosphere from all human activities or other products such as vehicles, buildings and industries. 2 Ini termasuk pembakaran bahan api fosil dalam pembuatan, pemanasan dan pengangkutan, serta penjanaan elektrik untuk pengeluaran barangan dan perkhidmatan. This includes the burning of fossil fuels in manufacturing, heating and transportation, as well as generating electricity for the production of goods and services. Rajah 1 Jejak karbon Diagram 1 Carbon footprint CO2 Air Water Pembebasan gas rumah hijau Emissions of greenhouse gases Bahan api Fuel Elektrik Electricity Imbangan Offset Sisa Waste Kitar semula Recycling Gas Gas Pengangkutan Transport 3 Di samping itu, pelepasan gas rumah hijau yang lain, seperti metana, nitrous oksida, atau klorofluorokarbon (CFC) juga termasuk dalam jejak karbon ini. In addition, the release of other greenhouse gases, such as methane, nitrous oxide, or chlorofluorocarbon (CFC) is also include in this carbon footprint. 4 Terdapat dua jenis jejak karbon, iaitu jejak karbon primer dan jejak karbon sekunder. There are two types of carbon footprints, i.e primary carbon footprint and secondary carbon footprint. (a) Jejak karbon primer ialah jejak karbon yang dihasilkan daripada proses pembakaran bahan bakar fosil seperti penggunaan kenderaan bermotor. The primary carbon footprint is the carbon footprint resulting from the process of burning of fossil fuels such as the use of motor vehicles. (b) Jejak karbon sekunder ialah jejak karbon yang dihasilkan daripada proses kitaran hayat produk yang digunakan, dari pembuatan sehingga penguraian sisa produk tersebut. Satu contoh jejak karbon sekunder ialah produk yang digunakan atau dimakan setiap hari, lebih banyak produk diguna atau dimakan, semakin besar jejak karbon dilepaskan ke atmosfera. The secondary carbon footprint is the carbon footprint generated from the product life cycle process used, from manufacturing to decomposing the waste products. An example of this secondary carbon footprint is the product used or consumed daily, the more products used or consumed, the more carbon footprint is released into the atmosphere. 5 Proses kitaran hayat produk bermula dari pembuatan produk sehingga ia dilupuskan sama ada menjadi sisa ataupun dikitar semula bagi menghasilkan produk yang baharu. Pada setiap fasa, ia akan meninggalkan jejak karbon dan memberi kesan kepada alam sekitar. The product life cycle process starts from the manufacturing of the product until it is either disposed of or recycled to produce a new product. At each phase, it will leave a carbon footprint and gives impact to the environment. Kitaran hayat produk Product life cycle Bahan Materials Recycle Kitar semula Pembuatan Manufacture Pelupusan Disposal Pengedaran Distribution Penggunaan Sisa Use Waste Rajah 2 Kitaran hayat produk Diagram 2 Product life cycle 6 Berbeza dengan jejak karbon yang merujuk kesan negatif ke atas alam sekitar yang disebabkan oleh pelepasan gas rumah hijau sepanjang kitaran hayat produk, istilah tapak tangan karbon pula merujuk kesan positif produk ke atas alam sekitar sepanjang kitaran hayatnya. In contrast to carbon footprint which refers to the negative impact on the environment caused by greenhouse gas emissions throughout the life cycle of a product, the term carbon handprint refers to the positive environmental impact of a product throughout its life cycle. 7 Plastik memainkan peranan penting dalam kehidupan kita sehari-hari. Walau bagaimanapun, plastik mempunyai kelemahan dan kesan kelemahannya boleh dikurangkan sedikit sebanyak jika tip-tip tertentu untuk menangani sisa plastik diikuti seperti berikut: Plastic plays an important role in our daily lives. However, plastics have their disadvantages and the effects of the disadvantages can be reduced to some extent if certain tips to deal with plastic waste are followed as follows: (a) Kitar semula plastik/ Plastic recycling (b) Menggunakan insinerator/ Using incinerators (c) Menggunakan beg kertas/ Using paper bags (d) Melaksanakan amalan sivik terbaik/ Implementing the best civic practices Bab 3 Kelestarian Alam Sekitar Sustainability of the Environment Tema 1: Penyenggaraan dan Kesinambungan Hidup Revisi Pantas Untuk tujuan pembelajaran Imbas kod QR atau layari https:// www. youtube.com/ watch?v= tvEMoV3p WeE untuk menonton video tapak tangan karbon. Video Untuk tujuan pembelajaran Imbas kod QR atau layari https://www. youtube. com/watch? v=8q7_ aV8eLUE untuk menonton video jejak karbon. Video Video Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B3 3rd.indd 44 2/10/2023 9:48:13 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

45 (e) Larangan terhadap pembuatan dan penjualan plastik/ Prohibition on plastics manufacturing and selling (f) Menggunakan beg plastik terbiodegradasi/ Using biodegradable plastic bags. 3.2 Pencemaran Alam Sekitar Environmental Pollution 1 Pencemaran merupakan pelepasan bahan pencemar seperti bahan kimia, haba, cahaya dan tenaga ke alam sekitar yang mengakibatkan kesan kemusnahan sehingga membahayakan kesihatan manusia, mengancam sumber alam dan ekosistem serta mengganggu keseimbangan alam sekitar. Pollution is the release of pollutants such as chemicals, heat, light and energy into the environment that can cause devastating effects that endanger human health, threaten natural resources and ecosystems and also disrupt the balance of nature. 2 Pencemaran alam sekitar merujuk perubahan yang tidak dikehendaki pada komponen alam sekitar, iaitu air, udara dan tanah dari segi sifat fizik, kimia dan biologi. Jenis-jenis pencemaran alam sekitar ialah pencemaran udara, pencemaran air, pencemaran terma dan pencemaran tanah. Environmental pollution refers to unwanted changes in environmental components, namely water, air and soil in terms of physical, chemical and biological properties. Types of environmental pollution include air pollution, water pollution, thermal pollution and land pollution. Jenis pencemaran alam sekitar Type of environmental pollution Sumber Sources Pencemaran udara Air pollution – Pembakaran bahan api fosil di kilang dan kenderaan bermotor Combustion of fossil fuels in factories and motor vehicles – Kebakaran hutan/ Forest fires – Letusan gunung berapi Volcanic eruptions – Penguraian sisa organik Decaying of organic wastes – Jana kuasa elektrik/ Power stations – Tempat pelupusan sampah Garbage disposal sites Pencemaran air Water pollution – Sisa industri/ Industrial waste – Sisa domestik/ Domestic waste – Air sisa/ Waste water – Baja dan racun kimia Chemical fertilisers and pesticides – Tumpahan minyak/ Oil spills Pencemaran terma Thermal pollution – Penyahhutanan/ Deforestation – Pembakaran bahan api Combustion of fuels – Aktiviti industri/ Industrial activities Pencemaran tanah Land pollution – Hujan asid/ Acid rain – Pengurusan sisa pepejal yang tidak terurus/ Improper management of solid waste – Sisa radioaktif/ Nuclear waste 3 Indeks Pencemaran Udara (API) ialah satu cara untuk menentukan kualiti udara. The Air Pollution Index (API) is a way to determine the air quality. 4 Permintaan oksigen biokimia (BOD) ialah jumlah oksigen terlarut yang diperlukan oleh mikroorganisma untuk menguraikan bahan organik yang terdapat dalam sumber air. BOD digunakan untuk menentukan paras pencemaran air. Biochemical oxygen demand (BOD) is the amount of dissolved oxygen needed by microorganisms to break down organic material present in a water source. BOD is used to determine water pollution level. 5 Eutrofikasi dicirikan oleh pertumbuhan alga yang berlebihan kerana peningkatan nutrien seperti ion nitrat dan fosfat daripada baja, detergen dan sampah dalam sistem akuatik. Eutrophication is characterised by excessive algal growth due to the increased of nutrients such as nitrate and phosphate ions from fertilisers, detergents and garbage in an aquatic system. 3.3 Pemeliharaan dan Pemuliharaan Alam Sekitar/ Preservation and Conservation of the Environment 1 Pemeliharaan bermaksud mengekalkan keadaan semasa sesuatu benda. Pemeliharaan sumber semula jadi terutamanya tertumpu pada sumber-sumber yang belum disentuh oleh manusia. Keutamaan adalah untuk memelihara beberapa sumber yang digunakan oleh manusia secara berlebihan untuk perumahan, pertanian, industri, pelancongan, dan tujuan pembangunan. Preservation means maintaining the present state of something. Preservation of natural resource is primarily focused on resources that have not been touched by humans. The priority is to preserve some of the resources that humans use excessively for housing, agriculture, industry, tourism, and development purposes. 2 Pemuliharaan ialah penggunaan sumber alam semula jadi secara lestari termasuk hidupan liar, udara, dan air. Terdapat dua sumber semula jadi, iaitu boleh baharu dan tidak boleh baharu. Contoh sumber yang boleh baharu ialah air, kayu, dan cahaya matahari. Pemuliharaan sumber semula jadi yang boleh baharu bermakna mengehadkan pengambilannya kepada kadar yang lebih perlahan daripada kadar gantiannya. Sumber semula jadi yang tidak boleh baharu seperti bahan api fosil boleh dipelihara dengan mengekalkan jumlah yang mencukupi untuk digunakan oleh generasi akan datang. Conservation is the sustainable use of natural resources include wildlife, air, and water. There are two natural resources, which are renewable and non-renewable. Examples of renewable resources are water, timber, and sunlight. Conservation of renewable natural resources means limiting its consumption to a rate slower than its replacement rate. Non-renewable natural resources such as fossil fuels can be conserved by maintaining a sufficient amount to be utilised by future generations. 3 Program Alam Sekitar Pertubuhan PBB (UNEP) berperanan mengkoordinasikan aktiviti-aktiviti alam sekitar Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu dengan membantu negara-negara sedang membangun melaksanakan dasar-dasar kemapanan alam sekitar dan menggalakkan pembangunan mantap di dunia. Badan ini ditubuhkan selepas Persidangan Alam Manusia PBB pada 1972. The United Nations Environment Program (UNEP) is responsible for coordinating the environmental activities of the United Nations by helping developing countries implement environmental sustainability policies and promoting sustainable development in the world. This body was formed after the UN Human Rights Conference in 1972. 4 UNEP telah mengadakan banyak konvensyen yang menggalakkan sains alam sekitar. UNEP juga bekerjasama dengan pertubuhan bukan kerajaan dalam melaksanakan projek-projek berkaitan alam sekitar. Program-programnya meliputi isu-isu seperti atmosfera, ekosistem dan sebagainya. UNEP has held many conventions that promote environmental science. UNEP is also working with non-governmental organisations to implement environmental-related projects. Its programs cover issues such as the atmosphere, ecosystem and etc. Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B3 3rd.indd 45 2/10/2023 9:48:13 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

46 3.1 Kitaran Hayat Produk/ Product Life Cycle Latihan 1 Jejak karbon/ Carbon footprint TP 1 Mengingat kembali pengetahuan dan kemahiran saintifik mengenai kelestarian alam. TP 2 Memahami kelestarian alam dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. Tandakan ( 3 ) maksud jejak karbon yang betul. TP 1 Tick ( 3 ) the correct meaning of carbon footprint. Sebatian karbon dalam persekitaran yang melibatkan penggabungan karbon dioksida yang ditukar ke bentuk organisma semasa fotosintesis dan kembali ke atmosfera melalui respirasi. Carbon compounds in the environment involving the combination of carbon dioxide that are converted into organisms by photosynthesis and returned to the atmosphere through respiration. Pelepasan gas rumah hijau seperti karbon dioksida, metana, nitrous oksida dan klorofluorokarbon (CFC) daripada semua aktiviti manusia. The release of greenhouse gases such as carbon dioxide, methane, nitrous oxide and chlorofluorocarbon (CFC) from all human activities. 3 Persekitaran yang terbentuk akibat penipisan sumber seperti udara, air dan tanah, kemusnahan ekosistem, kemusnahan habitat, kepupusan hidupan liar dan pencemaran. The environment formed due to the depletion of resources such as air, water and soil, destruction of ecosystems, destruction of habitats, extinction of wildlife and pollution. Berpunca daripada pembakaran bahan api fosil industri pembuatan, pemanasan, pengangkutan, serta penjanaan tenaga elektrik. It is caused by the burning of fossil fuels in the manufacturing industries, heating, transportation, and electricity generation. 3 Produk yang digunakan dalam satu hari kehidupan seorang individu The products used in one day of an individual’s life Latihan 2 TP 4 Menganalisis pengetahuan mengenai kelestarian alam dalam konteks penyelesaian masalah mengenai kejadian atau fenomena alam. Lengkapkan jadual di bawah dengan menganalisis produk yang digunakan oleh seorang individu dalam satu hari bermula dari waktu bangun pagi sehingga waktu tidur malam. TP 4 Complete the table below by analysing the product used by an individual in one day starting from waking up in the morning until bedtime at night. Produk seharian Daily product (a) (b) (c) (d) (e) Kekerapan penggunaan Frequency of use Melibatkan penggunaan tenaga elektrik Involves the use of electricity Ya/ Yes Ya/ Yes Ya/ Yes Ya/ Yes Ya/ Yes Praktis PBD Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B3 3rd.indd 46 2/10/2023 9:48:14 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

47 Melibatkan penggunaan air Involves the use of water Tidak/ No Ya/ Yes Ya/ Yes Ya/ Yes Ya/ Yes Melibatkan pengangkutan Involves transportation Ya/ Yes Ya/ Yes Ya/ Yes Ya/ Yes Ya/ Yes Adakah produk tersebut mesra alam? Is the product environmentally friendly? Tidak/ No Tidak/ No Ya/ Yes Tidak/ No Ya/ Yes Apakah produk selamat digunakan? Is the product safe to use? Ya/ Yes Ya/ Yes Ya/ Yes Ya/ Yes Ya/ Yes Adakah kitaran hayat produk membebaskan gas rumah hijau? Does the product life cycle release greenhouse gases? Ya/ Yes Ya/ Yes Ya/ Yes Ya/ Yes Ya/ Yes Latihan 3 Tapak tangan karbon/ Karbon handprint TP 2 Memahami kelestarian alam dan dapat menjelaskan kefahaman tersebut. TP 5 Menilai pengetahuan mengenai kelestarian alam dalam konteks penyelesaian masalah dan membuat keputusan untuk melaksanakan satu tugasan. 1 Lengkapkan pernyataan di bawah dengan perkataan yang betul. TP 2 Complete the statements below with the correct words. (a) Tapak tangan karbon adalah bertentangan dengan jejak karbon. Carbon handprint is opposite to carbon footprint. (b) Jejak karbon merujuk (i) kesan negatif alam sekitar yang disebabkan oleh (ii) pelepasan gas rumah hijau sepanjang (iii) kitaran hayat produk. Carbon footprint refers to the (i) negative environmental impact caused by (ii) greenhouse gas emissions throughout the (iii) life cycle of a product. (c) Tapak tangan karbon merujuk kesan positif terhadap alam sekitar bagi sesuatu produk sepanjang kitaran hayatnya. Carbon handprint refers to the positive environmental impact of a product throughout its life cycle. (d) Matlamat jejak karbon adalah untuk (i) mengurangkan kesan negatif hingga hampir (ii) sifar , manakala tapak tangan karbon memberi kesan positif yang (iii) tiada had terhadap persekitaran. The goal of carbon footprint is to (i) reduce negative impact close to (ii) zero , whereas carbon handprint has (iii) unlimited positive impacts on the environment. (e) Pendekatan tapak tangan karbon adalah untuk mengurangkan jejak karbon . The carbon handprint approach is to reduce carbon footprint . Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B3 3rd.indd 47 2/10/2023 9:48:14 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA

48 2 Cadangkan langkah-langkah tapak tangan karbon bagi mengurangkan pembebasan gas rumah hijau. TP 5 Suggest carbon handprint measures to reduce greenhouse gas emissions. (d) Kitar hayat dan prestasi Life cycle and performance 1 Gunakan produk yang mempunyai kitar hayat yang panjang/ Use products with extended life cycle 2 Gunakan produk yang cekap tenaga/ Use energy efficient products (c) Tangkapan dan penyimpanan karbon Carbon capture and storage 1 Singkirkan karbon dioksida daripada udara melalui singki karbon/ Remove carbon dioxide from the air through carbon sinks 2 Karbon dioksida yang diserap oleh tumbuhan disingkirkan melalui biojisim. Carbon dioxide absorbed by plants is eliminated through biomass (e) Sisa/ Waste 1 Mengurangkan sisa dengan konsep 5R/ Reduce waste using 5R concept 2 Melakukan kitar semula, penggunaan semula dan pengeluaran semula Carry out recycling, reuse and remanufacturing (a) Penggunaan bahan Use of materials 1 Gunakan bahan yang rendah jejak karbon/ Use materials with low carbon footprint 2 Gunakan bahan binaan yang boleh baharu yang mengeluarkan kurang gas rumah hijau/ Use renewable building materials that emit less greenhouse gases (b) Penggunaan tenaga Use of energy 1 Gunakan sumber tenaga yang boleh baharu/ Use renewable source of energy 2 Elakkan sumber tenaga daripada bahan api fosil/ Avoid energy resources from fossil fuels Langkah-langkah tapak tangan karbon Carbon handprint measures Langkah-langkah tapak tangan karbon Carbon handprint measures Langkah-langkah tapak tangan karbon Carbon handprint measures Langkah-langkah tapak tangan karbon Carbon handprint measures Langkah-langkah tapak tangan karbon Carbon handprint measures Langkah-langkah tapak tangan karbon Carbon handprint measures Strategi A+ SPM Sains Tg 5 2023 B3 3rd.indd 48 2/10/2023 9:48:15 AM U BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTI SMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKTIILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BAKIT ILMU BAKTI SDN. BHD. PENERBIT ILMU BA