Praktis Topikal Kimia T5

PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

Bab 1 Keseimbangan Redoks 1 – 19 Redox Equilibrium Bab 2 Sebatian Karbon 20 – 35 Carbon Compound Bab 3 Termokimia 36 – 52 Thermochemistry Bab 4 Polimer 53 – 65 Polymer Bab 5 Kimia Konsumer dan Industri 66 – 82 Consumer and Industrial Chemistry Kertas Model SPM 83 – 100 Jawapan J1 – J12 Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd. (732516-M) No. 18, Jalan PJS 5/26, Taman Desaria, 46150 Petaling Jaya, Selangor Darul Ehsan. Tel: 03-7783 3233, 7783 5233 Faks: 03-7783 7233 E-mel: [email protected] Laman web: www.penerbitilmubakti.com © Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd. (732516-M) 2023 Pertama kali diterbitkan 2023 ISBN 978-967 Cetakan: 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Semua hak cipta terpelihara. Sebarang bahagian dalam buku ini tidak boleh diterbitkan semula, disimpan dalam cara yang boleh digunakan lagi, ataupun dipindahkan dalam sebarang bentuk atau cara, baik secara elektronik, mekanik, gambar, rakaman dan sebagainya, tanpa kebenaran terlebih dahulu daripada Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd. (732516-M). Penyunting: Nur Ain Iftitah Mohamad Razali Pereka kulit buku: Sarifuddin Yusof Pereka letak: Mastura Md. Yon Teks diset dalam Utopia Std 10/12 poin Dicetak di Malaysia oleh Imbas dan muat turun Jawapan Kertas Model SPM KANDUNGAN • Jawapan Kertas Model SPM Imbas dan Muat turun Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd. (732516-M) No. 18, Jalan PJS 5/26, Taman Desaria, 46150 Petaling Jaya, Selangor Darul Ehsan. Tel: 03-7783 3233, 7783 5233 Faks: 03-7783 7233 Emel: [email protected] Laman web: www.penerbitilmubakti.com © Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd. (732516-M) 2023 Pertama kali diterbitkan 2023 ISBN 978-629-7536-91-0 Cetakan: 9 8 7 6 5 4 3 2 1 Semua hak cipta terpelihara. Sebarang bahagian dalam buku ini tidak boleh diterbitkan semula, disimpan dalam cara yang boleh digunakan lagi, ataupun dipindahkan dalam sebarang bentuk atau cara, baik secara elektronik, mekanik, gambar, rakaman dan sebagainya, tanpa kebenaran terlebih dahulu daripada Penerbit Ilmu Bakti Sdn. Bhd. (732516-M). Penyunting: Nur Ain Iftitah Mohamad Razali Pereka kulit buku: Sarifuddin Yusof Pereka letak: Mastura Md.Yon Teks diset dalam Utopia 10 poin Dicetak di Malaysia oleh Bookmate Sdn. Bhd. PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

PB 1 Kertas 1 / Paper 1 1.1 Pengoksidaan dan Penurunan Oxidation and Reduction 1 Rajah 1 menunjukkan susunan radas bagi tindak balas antara gas hidrogen dengan plumbum(II) oksida. Diagram 1 shows the apparatus set-up for the reaction between hydrogen gas and lead(II) oxide. Plumbum(II) oksida Lead(II) oxide Heat Panaskan Gas hidrogen Hydrogen gas Rajah 1/ Diagram 1 Antara pernyataan berikut, yang manakah benar tentang tindak balas yang berlaku? Which of the following statements is true about the reaction that occurs? A Hidrogen diturunkan Hydrogen is reduced B Plumbum(II) oksida ialah agen penurunan Lead(II) oxide is the reducing agent C Ion plumbum(II) mengalami pengoksidaan Lead(II) ions undergo oxidation D Nombor pengoksidaan plumbum berkurang The oxidation number of lead decreases TP 4 BT ms.4–13 2 Persamaan ion berikut menunjukkan tindak balas antara X dengan larutan ferum(III) sulfat. The following ionic equation shows the reaction between X and iron(III) sulphate solution. X + Fe3+ → Fe2+ + X2+ Antara yang berikut, yang manakah mungkin bahan X? Which of the following could be substance X? A Zink C Natrium iodida Zinc Sodium iodide B Argentum D Kalium bromida Silver Potassium bromide TP 2 BT ms.4–13 3 Formula kimia bagi natrium tiosulfat ialah Na2 S2 O3 . Apakah nombor pengoksidaan bagi sulfur dalam natrium tiosulfat? The chemical formula for sodium thiosulfate is Na2 S2 O3 . What is the oxidation number of sulphur in sodium thiosulphate? A +1 C +3 B +2 D –2 TP 3 BT ms.11–12 4 Antara tindak balas berikut, yang manakah merupakan tindak balas redoks? Which of the following reactions are redox reactions? I 2Mg + O2 → 2MgO II 2HCl + Mg(OH)2 → MgCl2 + 2H2 O III Zn + CuSO4 → ZnSO4 + Cu IV Pb(NO3 )2 + 2NaCl → PbCl2 + 2NaNO3 A I dan II C II dan III I and II II and III B I dan III D II dan IV I and III II and IV TP 2 BT ms.4–13 5 Rajah 2 menunjukkan suatu eksperimen bagi tindak balas penyesaran logam. Diagram 2 shows an experiment of displacement reaction of a metal. Larutan kuprum(II) nitrat Copper(II) nitrate solution Kepingan zink Zinc strip Rajah 2/ Diagram 2 Antara yang berikut, yang manakah menunjukkan setengah persamaan bagi tindak balas penurunan? Which of the following shows the half equation of reduction reaction? A Zn → Zn2+ + 2e– B Zn2+ + 2e– → Zn C Cu → Cu2+ + 2e– D Cu2+ + 2e– → Cu TP 3 BT ms.11–12 Tema 1: Proses Kimia BAB 1 Keseimbangan Redoks Redox Equilibrium PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

2 3 6 Rajah 3 menunjukkan susunan radas yang digunakan untuk mengkaji pemindahan elektron pada suatu jarak. Diagram 3 shows the apparatus set-up used to study the transfer of electrons at a distance. G Elektrod karbon Carbon electrodes Air bromin Bromine water Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid Larutan ferum(II) sulfat Iron(II) sulphate solution Rajah 3/ Diagram 3 Antara yang berikut, yang manakah menunjukkan setengah persamaan penurunan dan pemerhatian dalam tindak balas ini? Which of the following shows the half equation for reduction and the observation of this reaction? Setengah persamaan Half equation Pemerhatian Observation A Fe2+ → Fe3+ + e– Larutan hijau bertukar kepada perang Green solution turns brown B Fe2+ → Fe3+ + e– Larutan perang bertukar kepada hijau Brown solution turns green C Br2 + 2e– → 2Br– Warna perang bertukar kepada tidak berwarna Brown solution turns colourless D Br2 + 2e– → 2Br– Larutan tidak berwarna bertukar kepada perang Colourless solution turns brown TP 2 BT ms.6–10 7 Jadual 1 menunjukkan nilai E0 bagi beberapa setengah persamaan. Table 1 shows the value of E0 for some half equations. Setengah persamaan Half equation Nilai keupayaan elektrod piawai (V) Standard electrode potential (V) S ⇌ S2+ + 2e– +0.13 T ⇌ T2+ + 2e– +0.44 U ⇌ U3+ + 3e– +1.66 V ⇌ V+ + e– –0.80 Jadual 1/ Table 1 Antara susunan berikut, yang manakah menunjukkan tertib menaik kekuatan agen penurunan? Which of the following arrangements shows the strength of the reducing agents in ascending order? A V, S, T, U C V+ , S2+, T2+, U3+ B U, T, S, V D U3+, T2+, S2+, V+ TP 2 BT ms.24 1.2 Keupayaan Elektrod Piawai Standard Electrode Potential 8 Rajah 4 menunjukkan sel kimia ringkas. Diagram 4 shows a simple chemical cell. Larutan kuprum(II) sulfat Copper(II) sulphate solution Kuprum Copper Aluminium Aluminium Rajah 4/ Diagram 4 Diberi/ Given, Al3+ + 3e– → Al; E0 = –1.66 V Cu2+ + 2e– → Cu; E0 = +0.34 V Berapakah nilai voltan bagi sel ini? What is the voltage of the cell? A 1.32 V B 2.00 V C 4.34 V D 5.66 V TP 3 BT ms.27–29 1.3 Sel Kimia Voltaic Cell 9 Rajah 5 menunjukkan susunan radas bagi sel Daniell. Diagram 5 shows the apparatus set-up of a Daniell cell. V Kuprum Copper Asid sulfurik Sulphuric acid Zink Zinc Larutan kuprum(II) sulfat Copper(II) sulphate solution Larutan zink sulfat Zinc sulphate solution Rajah 5/ Diagram 5 Antara yang berikut, yang manakah setengah persamaan bagi tindak balas di terminal positif dan terminal negatif sel tersebut? Which of following are the half equations for the reactions at the positive and negative terminals of the cell? PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

2 3 Terminal positif Positive terminal Terminal negatif Negative terminal A Cu2+ + 2e– → Cu Zn → Zn2+ + 2e– B Zn2+ + 2e– → Zn Zn → Zn2+ + 2e– C 2H+ + 2e– → H2 Cu2+ + 2e– → Cu D 4OH– → 2H2 O + O2 + 4e– Zn2+ + 2e– → Zn TP 4 BT ms.27–28 10 Antara padanan sel kimia dan terminal positif bagi sel kimia berikut, yang manakah dengan betul? Which of the following pairs of type and positive terminal of a chemical cell is correct? Jenis sel kimia Type of chemical cell Terminal positif Positive terminal A Sel kering Dry cell Karbon Carbon B Sel alkali Alkaline cell Zink Zinc C Sel nikel-kadmium Nickel-cadmium cell Kadmium Cadmium D Akumulator asid plumbum Lead-acid accumulator Plumbum Lead TP 2 BT ms.27–28 11 Antara sel kimia berikut, yang manakah mempunyai nilai voltan yang paling tinggi? Which of the following voltaic cells has the highest voltage value? A Fe Cu Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V Fe Ag Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V Fe Pb Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V Fe Sn Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V B Fe Cu Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V Fe Ag Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V Fe Pb Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V Fe Sn Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V C Fe Cu Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V Fe Ag Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V Fe Pb Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V Fe Sn Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V D Fe Cu Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V Fe Ag Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V Fe Pb Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V Fe Sn Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid V TP 3 BT ms.27–29 12 Rajah 6 menunjukkan satu sel kimia. Diagram 6 shows a chemical cell. V Kepingan kuprum Copper strip Larutan kuprum(II) sulfat Copper(II) sulphate solution Kepingan zink Zinc strip Pasu berliang Porous pot Larutan zink sulfat Zinc sulphate solution Voltmeter Suis Switch Rajah 6/ Diagram 6 Antara persamaan setengah berikut, yang manakah mewakili penurunan? Which of the following half reactions represents reduction? A Zn → Zn2+ + 2e– C Cu → Cu2+ + 2eB Zn2+ + 2e– → Zn D Cu2+ + 2e– → Cu TP 3 BT ms.27–29 1.4 Sel Elektrolisis Electrolytic Cell 13 Rajah 7 menunjukkan susunan radas bagi suatu sel elektrolisis. Diagram 7 shows the apparatus set-up of an electrolytic cell. P Q Leburan plumbum(II) bromida Molten lead(II) bromide Rajah 7/ Diagram 7 Antara proses dan hasil tindak balas berikut, yang manakah berlaku di elektrod P? Which of the following processes and products occur at electrode P? KBAT Menganalisis PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

4 5 Proses Process Hasil tindak balas Product A Pengoksidaan Oxidation Bromin Bromine B Pengoksidaan Oxidation Plumbum Lead C Penurunan Reduction Bromin Bromine D Penurunan Reduction Plumbum Lead TP 4 BT ms.34–35 14 Penyaduran logam boleh dilakukan secara elektrolisis. Antara susunan radas berikut, yang manakah membolehkan paku besi disadur dengan stanum? KBAT Menganalisis Electroplating of metals can be done through electrolysis. Which of the following apparatus set-ups allows an iron nail to be plated with tin? A Paku besi Iron nail Larutan argentum nitrat Silver nitrate solution Kepingan argentum Silver strip A B Paku besi Iron nail Larutan argentum klorida Silver chloride solution Kepingan argentum Silver strip A C Paku besi Iron nail Larutan argentum nitrat Silver nitrate solution Kepingan argentum Silver strip A D Paku besi Iron nail Larutan argentum klorida Silver chloride solution Kepingan argentum Silver strip A TP 3 BT ms.44–45 15 Ahmad telah menemui sekeping besi tak tulen. Penggunaan elektrolit, anod dan katod yang manakah betul untuk mendapatkan kepingan besi yang tulen melalui proses elektrolisis? Ahmad found an impure iron strip. Which electrolyte, anode and cathode used are correct to obtain a pure iron strip through the electrolysis process? Elektrolit Electrolyte Anod Anode Katod Cathode A Larutan ferum(II) sulfat Iron(II) sulphate solution Besi tak tulen Impure iron Besi tulen Pure iron B Larutan ferum(II) sulfat Iron(II) sulphate solution Besi tulen Pure iron Besi tak tulen Impure iron C Ferum(II) hidroksida Iron(II) hydroxide Besi tak tulen Impure iron Besi tulen Pure iron D Ferum(II) hidroksida Iron(II) hydroxide Besi tulen Pure iron Besi tak tulen Impure iron TP 3 BT ms.45 16 Larutan natrium klorida dengan kepekatan 1.0 mol dm–3 telah dielektrolisis menggunakan elektrod karbon. Antara tindak balas berikut, yang manakah berlaku di anod dan katod? Sodium chloride solution with a concentration of 1.0 mol dm–3 is electrolysed using carbon electrodes. Which of the following reactions occurred at the anode and cathode? Anod Anode Katod Cathode A 4OH– → 2H2 O + O2 + 4e– Na+ + e– → Na B 2Cl– → Cl2 + 2e– 2H+ + 2e– → H2 C 4OH– → 2H2 O + O2 + 4e– 2H+ + 2e– → H2 D 2Cl– → Cl2 + 2e– Na+ + e– → Na PENERBIT TP 4 BT ms.31 ILMU BAKTI SDN. BHD.

4 5 1.6 Pengaratan Rusting 17 Jadual 2 menunjukkan susunan radas dan pemerhatian yang diperoleh daripada dua set eksperimen. Kedua-dua tabung uji diisi dengan larutan agar yang dicampurkan dengan larutan kalium heksasianoferat(III) dan larutan fenolftalein. Table 2 shows the apparatus set-up and the observation obtained from two sets of experiments. Both test tubes are filled with agar solution mixed with potassium hexacyanoferrate(III) and phenolphthalein solutions. Tabung uji Test tube Pemerhatian Observation Paku besi dililit dengan logam X Iron nail coiled with metal X Keamatan tompok biru yang tinggi. Terdapat sedikit tompok merah jambu. High intensity of blue spots. There are a few pink spots. Paku besi dililit dengan logam Y Iron nail coiled with metal Y Keamatan tompok merah jambu yang tinggi. Tiada tompok biru. High intensity of pink spots. No blue spot. Jadual 2/ Table 2 Logam manakah yang paling sesuai mewakili X dan Y? Which metals best represent X and Y? Logam X Metal X Logam Y Metal Y A Mg Zn B Pb Cu C Zn Cu D Pb Mg TP 3 BT ms.54 18 Paku manakah yang akan berkarat paling cepat? Which nail will rust the fastest? A Paku besi dililit dengan stanum Iron nail coiled with tin Larutan agar + larutan kalium heksasianoferat(III) + larutan fenolftalein Agar + potassium hexacyanoferrate(III) + phenolphthalein solutions B Paku besi dililit dengan zink Iron nail coiled with zinc Larutan agar + larutan kalium heksasianoferat(III) + larutan fenolftalein Agar + potassium hexacyanoferrate(III) + phenolphthalein solutions C Paku besi dililit dengan plumbum Iron nail coiled with lead Larutan agar + larutan kalium heksasianoferat(III) + larutan fenolftalein Agar + potassium hexacyanoferrate(III) + phenolphthalein solutions D Paku besi dililit dengan kuprum Iron nail coiled with copper Larutan agar + larutan kalium heksasianoferat(III) + larutan fenolftalein Agar + potassium hexacyanoferrate(III) + phenolphthalein solutions TP 4 BT ms.54 PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

6 7 Kertas 2 / Paper 2 Bahagian A / Section A 1.1 Pengoksidaan dan Penurunan/ Oxidation and Reduction 1 Jadual 1 menunjukkan persamaan kimia seimbang bagi tindak balas I dan tindak balas II. BT ms.4–21 Table 1 shows the balanced chemical equation for reactions I and II. Tindak balas Reaction Persamaan kimia seimbang Balanced chemical equation I 2Mg(p/ s) + O2 (g) → 2MgO(p/ s) II Cu(NO3 )2 (ak/ aq) + Na2 CO3 (ak/ aq) → CuCO3 (p/ s) + 2NaNO3 (ak/ aq) Jadual 1/ Table 1 (a) Nyatakan jenis tindak balas I dan tindak balas II. TP 2 State the type of reaction I and reaction II. Tindak balas/ Reaction I: Tindak balas/ Reaction II: [2 markah/ marks] (b) Berdasarkan tindak balas I, Based on reaction I, (i) tulis setengah persamaan yang melibatkan magnesium. TP 2 write the half equation involving magnesium. [1 markah/ mark] (ii) nyatakan perubahan nombor pengoksidaan bagi magnesium. TP 2 state the change in oxidation number of magnesium. [1 markah/ mark] (iii) nyatakan satu pemerhatian dan inferens bagi tindak balas ini. TP 4 state one observation and inference for this reaction. [1 markah/ mark] (c) Berdasarkan tindak balas II, Based on reaction II, (i) nyatakan satu pemerhatian bagi tindak balas ini. TP 4 state one observation for this reaction. [1 markah/ mark] (ii) nyatakan perubahan nombor pengoksidaan bagi kuprum. TP 2 state the change in oxidation number of copper. PENERBIT [1 markah/ mark] ILMU BAKTI SDN. BHD.

6 7 (iii) Apakah kesimpulan yang dapat dibuat berdasarkan perubahan nombor pengoksidaan kuprum di 1(c)(ii)? TP 4 What can be concluded based on the change in the oxidation number of copper in 1(c)(ii)? [2 markah/ marks] 1.1 Pengoksidaan dan Penurunan/ Oxidation and Reduction 1.2 Keupayaan Elektrod Piawai/ Standard Electrode Potential 1.3 Sel Kimia/ Chemical Cell 2 Rajah 1 menunjukkan susunan radas bagi satu sel kimia. Diagram 1 shows the apparatus set-up of a chemical cell V Plumbum Lead Titian garam Salt bridge Kuprum Copper Larutan plumbum(II) nitrat 1M 1M lead(II) nitrate solution Larutan kuprum(II) nitrat 1M 1M copper(II) nitrate solution Rajah 1/ Diagram 1 [Diberi nilai E0 kuprum/ copper = +0.34 V dan E0 plumbum/ lead = -0.13 V] (a) Berdasarkan Rajah 1 dan merujuk kepada nilai keupayaan elektrod piawai, E0 yang diberikan, kenal pasti anod dan katod. TP 2 Based on Diagram 1 and referring to the standard electrode potential, E0 given, identify the anode and cathode. (i) Anod/ Anode: (ii) Katod/ Catode: [2 markah/ marks] (b) (i) Tulis setengah persamaan tindak balas pengoksidaan. TP 2 Write the half equation of oxidation reaction. [1 markah/ mark] (ii) Tulis setengah persamaan tindak balas penurunan. TP 2 Write the half equation of reduction reaction. [1 markah/ mark] (c) Nyatakan satu pemerhatian di katod. TP 4 KBAT Menganalisis State one observation at the cathode. [1 markah/ mark] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

8 9 (d) Tunjukkan arah pergerakan elektron dalam Rajah 1. TP 3 Show the direction of the electron flow in Diagram 1. [1 markah/ mark] (e) Tulis notasi sel bagi sel kimia ini. TP 2 Write the cell notation of this chemical cell. [1 markah/ mark] (f) Hitung nilai E0 sel bagi sel kimia ini. TP 3 KBAT Mengaplikasi Calculate the E0 cell of this chemical cell. [2 markah/ marks] (g) Nyatakan satu bahan yang boleh digunakan sebagai titian garam. TP 5 State one substance that can be used as a salt bridge. [1 markah/ mark] 1.1 Pengoksidaan dan Penurunan/ Oxidation and Reduction 1.5 Pengekstrakan Logam daripada Bijihnya/ Extraction of Metal from Its Ore 3 Jadual 2 menunjukkan pemerhatian bagi eksperimen untuk mengkaji kereaktifan logam X, Y dan Z terhadap oksigen. Serbuk logam X, Y dan Z dipanaskan dengan kuat dalam aliran gas oksigen. Serbuk kalium manganat(VII) yang dipanaskan ialah sumber gas oksigen. BT ms.48–15 Table 2 shows the observation of an experiment to study the reactivity of metals X, Y and Z with oxygen. Metal powder of X, Y and Z are heated vigorously in a flow of oxygen gas. Heated potassium manganate(VII) powder is used as the source of oxygen gas. Serbuk logam Metal powder Pemerhatian Observation X • Terbakar cergas dengan nyalaan sangat terang Burns vigorously with a very bright flame • Serbuk putih tidak berubah White powder remains unchanged Y • Berbara dengan malap Glows faintly • Serbuk perang menjadi hitam Brown powder turns black Z • Terbakar cergas dengan nyalaan terang Burns vigorously with a bright flame • Serbuk yang berwarna kuning semasa panas dan putih apabila sejuk terbentuk A powder which is yellow when hot and white when cold is formed Jadual 2/ Table 2 PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

8 9 (a) Namakan bahan lain yang boleh menggantikan serbuk kalium manganat(VII) dalam eksperimen ini. TP 3 Name another substance that can replace potassium manganate(VII) powder in this experiment. [1 markah/ mark] (b) (i) Namakan logam X, Y dan Z. TP 2 Name metals X, Y and Z. [3 markah/ marks] (ii) Nyatakan jenis tindak balas yang berlaku dalam serbuk logam. TP 1 State the type of reaction occurs in metal powders. [1 markah/ mark] (iii) Beri alasan bagi menyokong jawapan anda di 3(b)(ii). TP 5 Give a reason to support your answer in 3(b)(ii). [1 markah/ mark] (c) Berdasarkan pemerhatian dalam Jadual 2, susun logam X, Y dan Z mengikut tertib kereaktifan menaik. TP 2 Based on the observations in Table 2, arrange metals X, Y and Z in ascending order of reactivity. [1 markah/ mark] (d) Mengapakah karbon tidak boleh digunakan untuk mengekstrak logam X daripada oksidanya? TP 5 Why carbon cannot be used to extract metal X from its oxide? KBAT Mengaplikasi [1 markah/ mark] 1.3 Sel Kimia/ Chemical Cell 1.4 Sel Elektrolisis/ Electrolytic Cell 4 Rajah 2 menunjukkan dua sel elektrolisis dengan larutan natrium klorida yang mempunyai kepekatan berbeza sebagai elektrolit. BT ms.27–47 Diagram 2 shows two electrolytic cells with different concentrations of sodium chloride solution as the electrolyte. Larutan natrium klorida 0.001 mol dm–3 0.001 mol dm–3 sodium chloride solution Elektrod karbon Carbon electrodes Larutan natrium klorida 1.0 mol dm–3 1.0 mol dm–3 sodium chloride solution A • – + A • + – Sel I/ Cell I Sel II/ Cell II Rajah 2/ Diagram 2 PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

10 11 (a) Tulis formula bagi semua kation yang terdapat dalam larutan natrium klorida. TP 1 Write the formula of all cations present in sodium chloride solution. [1 markah/ mark] (b) Berdasarkan Sel I dan Sel II dalam Rajah 2, Based on Cell I and Cell II in Diagram 2, (i) namakan hasil tindak balas yang terbentuk pada anod. TP 4 name the product formed at the anode. Sel I/ Cell I: Sel II/ Cell II: [2 markah/ marks] (ii) tulis setengah persamaan bagi tindak balas pada anod. write the half equation for the reaction at the anode. Sel I/ Cell I: Sel II/ Cell II: [2 markah/ marks] (c) (i) Terangkan proses yang berlaku pada katod dalam kedua-dua sel. TP 4 KBAT Menganalisis Explain the process involved at the cathode in both cells. [2 markah/ marks] (ii) Nyatakan faktor yang mempengaruhi hasil tindak balas yang terbentuk pada katod. TP 2 State the factor that affects the product formed at the cathode. [1 markah/ mark] (d) Sel kimia boleh menghasilkan arus elektrik. Dengan memilih mana-mana dua kepingan logam yang diberikan di bawah, lukis satu rajah berlabel susunan radas suatu sel kimia yang boleh menghasilkan nilai voltan paling tinggi. A voltaic cell can generate electricity. By choosing any two metal plates given below, draw a labelled diagram of the apparatus set-up of a voltaic cell that can produce the highest voltage. TP 4 KBAT Menganalisis Kepingan magnesium Magnesium plate Kepingan kuprum Copper plate Kepingan plumbum Lead plate PENERBIT [2 markah/ marks] ILMU BAKTI SDN. BHD.

10 11 1.1 Pengoksidaan dan Penurunan/ Oxidation and Reduction 1.2 Keupayaan Elektrod Piawai/ Standard Electrode Potential 1.4 Sel Elektrolisis/ Electrolytic Cell 5 Rajah 3 menunjukkan susunan radas untuk mengkaji elektrolisis larutan natrium sulfat dengan menggunakan elektrod karbon. BT ms.4–26, 31–47 Diagram 3 shows the apparatus set-up to study the electrolysis of sodium sulphate solution using carbon electrodes. Larutan natrium sulfat Sodium sulphate solution Elektrod Q Electrode Q Elektrod P Electrode P Rajah 3/ Diagram 3 (a) Nyatakan semua zarah yang terdapat di dalam elektrolit. TP 1 State all the particles found in the electrolyte. [1 markah/ mark] (b) (i) Labelkan anod dan katod pada sel elektrolisis dalam Rajah 3. TP 3 Label the anode and cathode in the electrolytic cell in Diagram 3. [2 markah/ marks] (ii) Nyatakan satu zarah yang dinyahcaskan di anod. Jelaskan. TP 4 KBAT Menganalisis State one particle that is discharged at the anode. Explain. [2 markah/ marks] (iii) Tulis setengah persamaan tindak balas pengoksidaan. TP 2 Write the half equation of oxidation reaction. [1 markah/ mark] (c) Diberi E0 natrium = –2.71 V dan E0 hidrogen = 0.00 V. Given the value of E0 sodium = –2.71 V and E0 hidrogen = 0.00 V. (i) Tulis setengah persamaan bagi tindak balas di katod. TP 2 Write the half equation of the reaction at the cathode. [1 markah/ mark] (ii) Nyatakan zarah yang diturunkan. Jelaskan jawapan anda. TP 4 KBAT Menganalisis State the reduced particle. Explain your answer. [1 markah/ mark] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

12 13 6 Rajah 4 menunjukkan susunan radas untuk menyiasat elektrolisis larutan natrium klorida dengan menggunakan elektrod karbon. Diagram 4 shows the apparatus set-up to investigate the electrolysis of sodium chloride solution using carbon electrodes. A Larutan natrium klorida 2.0 mol dm-3 2.0 mol dm3 sodium chloride solution Elektrod Q Electrode Q Tabung uji Test tube Sel elektrolisis Electrolytic cell Elektrod P Electrode P Rajah 4/ Diagram 4 (a) Tulis formula bagi semua ion yang terdapat di dalam larutan natrium klorida. Write the formula of all ions present in sodium chloride solution. [1 markah/ mark] (b) Apakah proses yang berlaku pada elektrod Q? What is the process that takes place at electrode Q? [1 markah/ mark] (c) (i) Namakan gas yang dikumpul di elektrod P. Name the gas collected at electrode P. [1 markah/ mark] (ii) Tulis setengah persamaan bagi tindak balas pada elektrod P. Write the half equation for the reaction at electrode P. [1 markah/ mark] (iii) Bagaimanakah anda dapat mengenal pasti gas yang terhasil di 6(c)(i)? KBAT Menganalisis How do you identify the gas produced in 6(c)(i)? [2 markah/ marks] (d) (i) Apakah hasil tindak balas pada elektrod P jika eksperimen diulang menggunakan larutan natrium klorida 0.001 mol dm–3? What is the product formed at electrode P if the experiment is repeated using 0.001 mol dm–3 sodium chloride solution? Explain your answer. [2 markah/ marks] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

12 13 (ii) Tulis setengah persamaan bagi tindak balas pada elektrod P. Write the half equation for the reaction at electrode P. [1 markah/ mark] 1.1 Pengoksidaan dan Penurunan/ Oxidation and Reduction 1.2 Keupayaan Elektrod Piawai/ Standard Electrode Potential 1.3 Sel Kimia/ Chemical Cell 7 Rajah 5 menunjukkan satu sel kimia. BT ms.4–30 Diagram 5 shows a chemical cell. Larutan kuprum(II) nitrat Copper(II) nitrate solution Kepingan zink Zinc plate Kepingan kuprum Copper plate Rajah 5/ Diagram 5 (a) (i) Elektrod manakah yang bertindak sebagai terminal positif? TP 2 Which electrode acts as the positive terminal? [1 markah/ mark] (ii) Beri alasan. TP 4 KBAT Menganalisis Give a reason. [1 markah/ mark] (iii) Nyatakan satu pemerhatian bagi tindak balas ini. TP 2 State one observation for this reaction. [1 markah/ mark] (iv) Tulis setengah persamaan bagi tindak balas yang berlaku. TP 2 Write the half equation for the reaction that occurred. [1 markah/ mark] (b) Apakah yang berlaku kepada kepingan zink? TP 3 What happens to the zinc plate? [1 markah/ mark] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

14 15 (c) Tulis persamaan ion bagi sel tersebut. TP 2 Write an ionic equation for the cell. [1 markah/ mark] (d) Apakah yang berlaku kepada kecerahan mentol sekiranya kepingan zink digantikan dengan paku besi? Jelaskan jawapan anda. TP 5 KBAT Menilai What happens to the light intensity of the bulb if the zinc plate is replaced by an iron nail? Explain your answer. [2 markah/ marks] 1.6 Rusting/ Pengaratan 8 Jadual 3 menunjukkan susunan radas yang digunakan untuk mengkaji kesan logam lain ke atas pengaratan besi. BT ms.52–58 Table 3 shows the apparatus set-up used to study the effect of other metals on rusting of iron. Set Set Bahan tindak balas Reactants Keamatan warna biru tua Intensity of dark blue colour Keamatan warna merah jambu Intensity of pink colour I Larutan agar + larutan kalium heksasianoferat(III) + fenolftalein Agar solution + potassium hexacyanoferrate(III) + phenolphtalein solution Paku besi dililit dengan plumbum Iron nail coiled with lead Tinggi High Rendah Low II Larutan agar + larutan kalium heksasianoferat(III) + fenolftalein Agar solution + potassium hexacyanoferrate(III) + phenolphtalein solution Paku besi dililit dengan logam X Iron nail coiled with metal X Sangat tinggi Very high Sangat rendah Very low Jadual 3/ Table 3 (a) Nyatakan peranan larutan kalium heksasianoferat(III) dalam eksperimen ini. TP 2 State the use of potassium hexacyanoferrate(III) solution in this experiment. [1 markah/ mark] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

14 15 (b) Berdasarkan Set I/ Based on Set I , (i) nyatakan bahan yang telah dioksidakan. TP 2 state the oxidised substance. [1 markah/ mark] (ii) beri alasan bagi jawapan anda di 7(b)(i). TP 4 KBAT Menganalisis give a reason for your answer in 7(b)(i). [1 markah/ mark] (iii) tulis setengah persamaan untuk menunjukkan proses pengoksidaan. TP 2 KBAT Menganalisis write the half equation to show the oxidation process. [1 markah/ mark] (c) (i) Keamatan warna biru lebih tinggi dalam Set II berbanding dengan Set I. Beri alasan. The intensity of blue colour is higher in Set II than Set I. Give a reason. TP 5 KBAT Menilai [1 markah/ mark] (ii) Cadangkan logam X. TP 4 Suggest metal X. [1 markah/ mark] Bahagian B dan C/ Section B and C 1.1 Pengoksidaan dan Penurunan/ Oxidation and Reduction 1.2 Keupayaan Elektrod Piawai/ Standard Electrode Potential 1.3 Sel Kimia/ Chemical Cell 9 (a) Rajah 6.1 menunjukkan susunan radas untuk mengkaji pemindahan elektron pada suatu jarak. Diagram 6.1 shows the apparatus set-up to study the transfer of electrons at a distance. BT ms.4–21, 31–47, 52–58 G Elektrod karbon Carbon electrodes Larutan kalium iodida Potassium iodide solution Asid sulfurik cair Dilute sulphuric acid T Rajah 6.1/ Diagram 6.1 Warna larutan kalium iodida bertukar daripada tidak berwarna kepada perang. Cadangkan larutan T dan tulis persamaan setengah bagi tindak balas yang melibatkan larutan T. The colour of potassium iodide solution changes from colourless to brown. TP 4 Suggest solution T and write the half equation involving solution T. [3 markah/ marks] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

16 17 (b) Rajah 6.2 menunjukkan susunan radas satu sel kimia. Diagram 6.2 shows an apparatus set-up of a chemical cell. Logam X Metal X suis voltmeter A Logam Y Metal Y Larutan garam X Salt X solution Larutan garam Y Salt Y solution V Rajah 6.2/ Diagram 6.2 Elektron mengalir dari logam Y ke logam X melalui litar luar. Cadangkan logam X, larutan garam X, logam Y dan larutan garam Y yang bersesuaian. Tulis pemerhatian dan persamaan setengah bagi tindak balas pada setiap elektrod. TP 4 KBAT Menganalisis Electrons flow from metal Y to metal X through external circuit. Suggest the suitable metal X, salt solution X, metal Y and salt solution Y. Write the observation and half equation for the reaction at each electrode. [8 markah/ marks] (c) Anda dibekalkan dengan kepingan logam S dan logam P. Dengan menamakan logam S dan logam P, huraikan satu eksperimen bagaimana logam-logam ini memberi kesan terhadap pengaratan paku besi. TP 6 KBAT Mencipta You are provided with strips of metal S and P. By naming metals S and P, describe an experiment on how these metals affect the corrosion of iron nails. [10 markah/ marks] 10 (a) Dengan menggunakan contoh tindak balas yang sesuai, jelaskan apa yang dimaksudkan dengan tindak balas redoks. BT ms.4–30 TP 1 By using a suitable example of reaction, explain what is meant by redox reaction. [4 markah/ marks] (b) Rajah 7 menunjukkan suatu sel kimia. BT ms.27–30 Diagram 7 shows a chemical cell. V Magnesium Magnesium Larutan kuprum(II) sulfat Copper(II) sulphate solution Kuprum Copper Rajah 7/ Diagram 7 (i) Tentukan terminal negatif dan terangkan jawapan anda. TP 2 Determine the negative terminal and explain your answer. [2 markah/ marks] (ii) Tulis setengah persamaan bagi tindak balas yang berlaku di terminal positif. TP 2 Write a half equation for the reaction that occurs at the positive terminal. [1 markah/ mark] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

16 17 (iii) Jadual 4 menunjukkan beza keupayaan dan terminal positif bagi pasangan logam yang berbeza. Table 4 shows the potential difference and the positive terminal for different pairs of metals. Pasangan logam Pair of metals Terminal positif Positive terminal Beza keupayaan (V) Potential difference (V) Q, R Q 0.6 P, Cu Cu 2.7 P, Q P 1.6 R, Cu Jadual 4/ Table 4 Susun logam-logam tersebut mengikut susunan menaik keelektropositifan dalam siri elektrokimia. Jika R dan Cu digunakan sebagai elektrod dalam satu sel kimia, tentukan terminal negatif dan beza keupayaan bagi sel tersebut. TP 4 KBAT Menganalisis Arrange the metals in ascending order of electropositivity in the electrochemical series. If R and Cu are used as electrodes in a chemical cell, determine the negative terminal and the potential difference of the cell. [3 markah/ marks] (c) Sekumpulan murid menjalankan eksperimen bagi elektrolisis larutan kalium klorida 1.0 mol dm-3 menggunakan elektrod karbon. A group of students carries out an experiment for the electrolysis of 1.0 mol dm–3 potassium chloride solution using carbon electrodes. (i) Lukis susunan radas bagi sel elektrolisis tersebut untuk mengumpulkan gas yang terhasil. Draw the apparatus set-up of the electrolytic cell to collect the gas produced. TP 3 KBAT Mengaplikasi (ii) Terangkan proses elektrolisis yang berlaku dalam sel tersebut. Dalam penerangan anda, sertakan setengah persamaan yang terlibat dan jelaskan mengapa elektrolisis merupakan tindak balas redoks. TP 5 KBAT Menilai Explain the electrolysis process that occurs in the cell. In your explanation, include the half equations involved and explain why electrolysis is a redox reaction. [10 markah/ marks] 1.1 Pengoksidaan dan Penurunan/ Oxidation and Reduction 1.4 Sel Elektrolisis/ Electrolytic Cell 11 (a) Jadual 5 menunjukkan keputusan ujian kimia air bromin terhadap larutan X dan larutan Y. BT ms.4–27 Table 5 shows the results of chemical test of bromine water towards solution X and solution Y. Set Set Bahan tindak balas Reactants Pemerhatian Observation I Air bromin Bromine water Larutan X Solution X Warna larutan X bertukar daripada hijau kepada perang The colour of solution X changes from green to brown PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

18 19 II Air bromin Bromine water Larutan Y Solution Y Warna larutan Y bertukar daripada tidak berwarna kepada perang The colour of solution Y changes from colourless to brown Jadual 5/ Table 5 Berdasarkan ujian kimia dan pemerhatian dalam Jadual 5, kenal pasti larutan X dan larutan Y. Jelaskan jawapan anda berdasarkan aspek berikut: TP 4 KBAT Menganalisis Based on the chemical test and the observation in Table 5, identify solution X and solution Y. Explain your answer based on the following aspects: (i) Perubahan nombor pengoksidaan pada larutan X dan larutan Y. Change in the oxidation number of solution X and solution Y. (ii) Jenis tindak balas yang berlaku kepada larutan X dan larutan Y. Type of reaction that occurred to solution X and solution Y. (iii) Setengah persamaan bagi agen penurunan. Half equation for reducing agents. (iv) Setengah persamaan bagi agen pengoksidaan. Half equation for oxidising agents. (v) Ujian pengesahan hasil tindak balas yang terbentuk dalam Set I dan Set II. Confirmatory test of product formed in Set I and Set II. [10 markah/ marks] (b) Rajah 8 menunjukkan susunan radas untuk mengkaji proses elektrolisis dalam Sel I dan Sel II. Kedua-dua sel membebaskan gas X dan gas Y. BT ms.31–47 Diagram 8 shows the apparatus set-up to investigate the electrolysis process in Cell I and Cell II. Both cells release gas X and gas Y. Larutan natrium sulfat Sodium sulphate solution Elektrod karbon Carbon electrodes Gas Y Gas X Larutan M Solution M Elektrod karbon Carbon electrodes Gas Y Gas X Sel I/ Cell I Sel II/ Cell II Rajah 8/ Diagram 8 PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

18 19 (i) Berdasarkan Sel I, nyatakan nama gas X dan gas Y. Tulis setengah persamaan di anod dan katod. TP 2 Based on Cell I, state the name of gas X and gas Y. Write the half equation at the anode and the cathode. [2 markah/ marks] (ii) Berdasarkan Sel II, cadangkan larutan M. Jelaskan jawapan anda berdasarkan pemilihan ion untuk dinyahcas. TP 5 KBAT Menilai Based on Cell II, suggest solution M. Explain your answer in terms of selective discharge of ions. [2 markah/ marks] (c) Anda diberikan bahan-bahan berikut: You are given the following materials: Logam L, kuprum, larutan kuprum(II) sulfat dan larutan L sulfat Metal L, copper, copper(II) sulphate solution and L sulphate solution Logam L terletak di atas kuprum dalam siri elektrokimia. Menggunakan semua bahan di atas dan radas yang sesuai, huraikan satu eksperimen untuk menunjukkan bagaimana tenaga elektrik dapat dihasilkan. TP 6 KBAT Mencipta Jawapan anda mesti diiringi dengan sebuah rajah berlabel yang menunjukkan arah pengaliran elektron. Metal L is located above copper in the electrochemical series. Using all of the materials above and the suitable apparatus, describe an experiment to show how electricity can be produced. Your answer must be accompanied by a labelled diagram showing the direction of the flow of electrons. [6 markah/ marks] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

20 21 2.1 Jenis-jenis Sebatian Karbon Types of Carbon Compounds 1 Antara sebatian berikut, yang manakah hidrokarbon tepu? Which of the following compounds is a saturated hydrocarbon? A H H H H H H H C C C OH B H H H H H OH OH H H C C C C C C H H CH H H C C H C H H HH D H HH H H H H C CC HC TP 1 BT ms.65 2 Rajah 1 menunjukkan pengelasan sebatian organik. Diagram 1 shows the classification of organic compounds. Sebatian organik Organic compounds Hidrokarbon Hydrocarbon • Petrol/ Petrol • P Bukan hidrokarbon Non-hydrocarbon • Protein/ Protein • Q Rajah 1/ Diagram 1 Antara yang berikut, yang manakah mewakili P dan Q? Which of the following represent P and Q? P Q A Etanol Ethanol Gliserol Glycerol B Gas asli Natural gas Etanol Ethanol C Kanji Starch Etanol Ethanol D Etanol Ethanol Gas asli Natural gas TP 3 BT ms.65 2.2 Siri Homolog Homologous Series 3 Jadual 1 menunjukkan keadaan fizikal bagi dua alkena. Table 1 shows the physical state of two alkenes. Alkena Alkene Keadaan fizikal pada suhu bilik Physical state at room temperature Etena Ethene Gas Gas Heksena Hexene Cecair Liquid Jadual 1/ Table 1 Etena dan heksena merupakan ahli dalam siri homolog alkena. Antara pernyataan berikut, yang manakah menerangkan keadaan fizikal yang berbeza bagi etena dan heksena? KBAT Menganalisis Ethene and hexene are members of the alkene homologous series. Which of the following statements describes the different physical states of ethane and hexen? A Saiz molekul etena lebih kecil daripada saiz molekul heksena The molecular size of ethene is smaller than that of hexene B Daya tarikan elektrostatik antara zarah etena lebih lemah The electrostatic attractive forces between ethene particles are weaker Kertas 1 / Paper 1 Tema 2: Kimia Organik BAB 2 Sebatian Karbon Carbon Compound PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

20 21 C Molekul etena menyerap kurang tenaga haba berbanding dengan molekul heksena Ethene molecules absorb less heat energy than hexene D Kurang tenaga haba diperlukan untuk mengatasi daya tarikan yang lebih lemah antara molekul etena Less heat energy is required to overcome the weaker attractive forces between ethene molecules TP 2 BT ms.73–74 4 Antara yang berikut, yang manakah formula struktur bagi etil propanoat? Which of the following is the structural formula of ethyl propanoate? A CH3 C O CH2 CH2 CH3 O B CH3 CH2 C O CH2 CH2 CH2 CH3 O C O CH3 CH2 CH2 C O CH2 CH3 D O CH3 CH2 C O CH2 CH3 TP 2 BT ms.71 5 Formula molekul berikut merupakan suatu hormon semula jadi tumbuhan yang disebut sebagai etilena. The following molecular formula belongs to a natural plant hormone called ethylene. C2 H4 Hormon ini biasanya dihasilkan dalam kuantiti kecil oleh kebanyakan buah-buahan dan sayursayuran yang mempengaruhi tumbesaran tumbuhan dan kematangan buah-buahan. Antara sebatian berikut, yang manakah mempunyai kumpulan berfungsi yang sama seperti etilena? This hormone is normally produced in small quantities by most fruits and vegetables which affects the growth of plants and ripening of fruits. Which of the following compounds has the same functional group as ethylene? A C5 H12 B C8 H16 C C5 H12O D C2 H4 O2 TP 1 BT ms.71 2.3 Sifat Kimia dan Saling Pertukaran Sebatian antara Siri Homolog Chemical Properties and Interconversion of Compounds between Homologous Series 6 Rajah 2 menunjukkan pertukaran propena kepada propanol melalui proses X dengan kehadiran mangkin Y. Diagram 2 shows the conversion of propene into propanol through process X in the presence of catalyst Y. Propena Propene Propanol Propanol Proses X Process X Mangkin Y Catalyst Y Rajah 2/ Diagram 2 Apakah proses X dan mangkin Y? What are process X and catalyst Y? Proses X Process X Mangkin Y Catalyst Y A Pengoksidaan Oxidation Vanadium(V) oksida Vanadium(V) oxide B Pengoksidaan Oxidation Mangan(IV) oksida Manganese(IV) oxide C Penghidratan Hydration Asid fosforik pekat Concentrated phosphoric acid D Penghidratan Hydration Nikel Nickel TP 4 BT ms.84 7 Rajah 3 menunjukkan satu eksperimen refluks bagi propanol dengan larutan kalium manganat(VII) berasid. Sebatian X merupakan hasil tindak balas ini. Diagram 3 shows an experiment in which propanol is refluxed with acidified potassium manganate(VII) solution. Compound X is the product of this reaction. Air keluar/ Water out Air masuk/ Water in Propanol + larutan kalium manganat(VII) berasid Propanol + acidified potassium manganate(VII) solution Air/ Water Panaskan/ Heat Rajah 3/ Diagram 3 Antara yang berikut, yang manakah sifat sebatian X? Which of the following is a property of compound X? PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

22 23 A Merupakan bahan yang berbau wangi It is a fragrant substance B Merupakan bahan yang larut dalam air It is soluble in water C Melunturkan warna ungu larutan kalium manganat(VII) berasid Decolourises the purple colour of acidified potassium manganate(VII) solution D Bertindak balas dengan serpihan porselin untuk membebaskan gas tidak berwarna Reacts with porcelain chips to release colourless gas TP 3 BT ms.95–96 8 Rajah 4 menunjukkan carta alir bagi pertukaran suatu sebatian organik. Diagram 4 shows a flow chart of the conversions of an organic compound. Etana Ethane Etena Ethene Etanol Ethanol Asid etanoik Ethanoic acid I II III Rajah 4/ Diagram 4 Apakah tindak balas I, II dan III? What are reactions I, II and III? I II III A Penghidrogenan Hydrogenation Penghidratan Hydration Pengoksidaan Oxidation B Hydrogenation Penghidrogenan Oxidation Pengoksidaan Pendehidratan Dehydration C Pengoksidaan Oxidation Penghidratan Hydration Pendehidratan Dehydration D Penghidratan Hydration Penghidrogenan Hydrogenation Pengoksidaan Oxidation TP 4 BT ms.80 9 Apabila campuran butan-1-ol, dan asid sulfurik pekat dipanaskan, gas X terhasil. Formula struktur bagi butan-1-ol ialah CH2 OHCH2 CH2 CH3 . Antara yang berikut, yang manakah formula struktur bagi X? When a mixture of butan-1-ol and concentrated sulphuric acid is heated, gas X is produced. The structural formula of butan-1-ol is CH2 OHCH2 CH2 CH3 . Which of the following is the molecular structure of X? A CH3 CH = CHCH3 B CH3 CH = C(CH3 )2 C CH3 CH2 CH = CH2 D (CH3 )2 CHCH = CH2 TP 4 BT ms.90 10 Rajah 5 mewakili tindak balas bagi suatu sebatian. Diagram 5 represents a reaction of a compound. H H H H | | | | H C C C C H + Br2 → Y | | H H Rajah 5/ Diagram 5 Antara yang berikut, yang manakah nama bagi sebatian Y? Which of the following is the name of compound Y? A 2,2-dibromobutana C 2,3-dibromobutena 2,2-dibromobutane 2,3-dibromobutene B 2,3-dibromobutana D 2,2-dibromobutena 2,3-dibromobutane 2,2-dibromobutene TP 4 BT ms.86–87 11 Persamaan kimia berikut menunjukkan suatu tindak balas bagi etanol. The following chemical equation shows a reaction of ethanol. C2 H5 OH(ce/l) → C2 H4 (g) + H2 O(ce/l) Apakah reagen yang digunakan untuk tindak balas ini? What is the reagent used for this reaction? A Stim Steam B Alumina Alumina C Kalium dikromat(VI) berasid Acidified potassium dichromate(VI) D Kalium manganat(VII) berasid Acidified potassium manganate(VII) TP 4 BT ms.90 2.4 Isomer dan Penamaan Mengikut IUPAC Isomers and Naming Based on IUPAC Nomenclature 12 Antara yang berikut, yang manakah isomer bagi heksana? Which of the following is an isomer of hexane? A H H H H H H H C C C C C C H H H H H H H B H H C H H H H C C C H H H H C H H PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

22 23 C H H H H H H H C C C C C C H Br Br H H H H D H H C H H H H H C C C C H H H H H TP 1 BT ms.101–103 13 Antara pernyataan berikut, yang manakah benar tentang isomer? Which of the following statements is true about isomers? A Mempunyai ketumpatan yang sama Have the same density B Mempunyai takat didih yang sama Have the same boiling point C Menjalani tindak balas kimia yang sama Undergo the same chemical reactions D Mempunyai keadaan fizikal yang sama pada sebarang suhu Have the same physical state at any temperatures TP 2 BT ms.101 14 Antara yang berikut, yang manakah formula struktur bagi 2-metilbut-2-ena? Which of the following is the structural formula of 2-methylbut-2-ene? A H H C H H H H H C C C C H H H B H H H H H C C C C H H H C H H C H H H H H C C C C H H H D H H C H H H H C C C H H H H C H H TP 2 BT ms.102–103 15 Rajah 6 menunjukkan formula struktur suatu sebatian organik. Diagram 6 shows the structural formula of an organic compound. CH3 CH3 CH CH CH3 CH3 Rajah 6/ Diagram 6 Apakah nama sebatian organik tersebut? What is the name of the organic compound? A n-heksana n-hexane B 2,2-dimetilbutana 2,2-dimethylbutane C 2,3-dimetilbutana 2,3-dimethylbutane D 1,3-dimetilpropana 1,3-dimethylpropane TP 2 BT ms.102–103 16 Rajah 7 menunjukkan formula struktur suatu alkena. Diagram 7 shows the structural formula of an alkene. H H H H H C C C C H Rajah 7/ Diagram 7 Apakah nama dan kegunaan alkena tersebut? What are the name and use of the alkene? KBAT Mengaplikasi Nama Name Kegunaan Use A Butena Butene Membuat tayar Manufacture tyres B But-1,3-diena But-1,3-diene Membuat tayar Manufacture tyres C But-1,3-diena But-1,3-diene Sebagai gas memasak As cooking gas D Butena Butene Sebagai gas memasak As cooking gas TP 3 BT ms.106 PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

24 25 Kertas 2 / Paper 2 Bahagian A / Section A 2.2 Siri Homolog Homologous Series 2.3 Sifat Kimia dan Saling Pertukaran Sebatian antara Siri Homolog Chemical Properties and Interconversion of Compounds between Homologous Series 1 Rajah 1 menunjukkan beberapa sifat kimia bagi propena. BT ms.71–100 Diagram 1 shows several chemical properties of propene. Proses I Process I Dibakar Burnt Proses II Process II Propana Propane Propena Propene Propanol Propanol CO2 + air CO2 + water Rajah 1/ Diagram 1 (a) Propena boleh ditukarkan kepada propana melalui proses I. Propene can be converted into propane through process I. (i) Apakah proses I? TP 1 What is process I? [1 markah/ mark] (ii) Nyatakan keadaan yang diperlukan dalam pertukaran ini. TP 1 State the required conditions in this conversion. [1 markah/ mark] (iii) Huraikan secara ringkas satu ujian kimia untuk membezakan antara propena dengan propana. TP 1 KBAT Menganalisis Describe briefly a chemical test to differentiate between propene and propane. [2 markah/ marks] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

24 25 (b) 200 cm3 gas propena terbakar dengan lengkap dalam udara untuk menghasilkan gas karbon dioksida dan air. [1 mol gas menempati 24 000 cm3 pada suhu bilik; Pemalar Avogadro = 6.02 × 1023 mol–1] 200 cm3 of propene gas is burnt completely in air to produce carbon dioxide gas and water. [1 mole of gas occupies 24 000 cm3 at room temperature; Avogadro constant = 6.02 × 1023 mol–1] (i) Tulis persamaan kimia seimbang untuk proses pembakaran tersebut. TP 2 Write a balanced chemical equation for the combustion process. [2 markah/ marks] (ii) Tentukan bilangan molekul karbon dioksida yang terhasil. TP 3 KBAT Mengaplikasi Determine the number of carbon dioxide molecules produced. [2 markah/ marks] (c) (i) Namakan proses II. TP 1 Name process II. [1 markah/ mark] (ii) Lukis susunan radas yang digunakan untuk menjalankan proses II. TP 3 KBAT Mengaplikasi Draw the apparatus set-up used to carry out process II. [1 markah/ mark] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

26 27 2 Rajah 2 menunjukkan beberapa tindak balas yang melibatkan sebatian S. BT ms.71–100 Diagram 2 shows several reactions involving compound S. Q R Sebatian S Compound S Etil propanoat Ethyl propanoate Asid etanoik Ethanoic acid Sebatian X Compound X Magnesium Magnesium Rajah 2/ Diagram 2 (a) Sebatian S dan asid etanoik merupakan ahli dalam siri homolog yang berlainan. Compound S and ethanoic acid are members of different homologous series. (i) Namakan siri homolog bagi TP 1 Name the homologous series of sebatian S/ compound S: asid etanoik/ ethanoic acid : [2 markah/ marks] (ii) Namakan kumpulan berfungsi bagi sebatian S. TP 1 Name the functional group of compound S. [1 markah/ mark] (iii) Namakan reagen yang digunakan dalam proses Q. TP 1 Name the reagent used in process Q. [1 markah/ mark] (iv) Nyatakan perubahan warna reagen yang digunakan di 2(a)(iii). TP 4 State the colour change of the reagent used in 2(a)(iii). [1 markah/ mark] (v) Tulis persamaan kimia bagi tindak balas antara asid etanoik dengan magnesium. TP 2 Write a chemical equation for the reaction between ethanoic acid and magnesium. [2 markah/ marks] (b) Dalam proses R, bahan kimia M dan mangkin L dicampurkan dengan sebatian S untuk menghasilkan etil propanoat. Campuran itu kemudian dipanaskan untuk suatu tempoh masa. In process R, chemical M and catalyst L are mixed with compound S to produce ethyl propanoate. The mixture is then heated for a period of time. (i) Namakan bahan kimia M dan mangkin L. TP 2 Name chemical M and catalyst L. PENERBIT [1 markah/ mark] ILMU BAKTI SDN. BHD.

26 27 (ii) Apakah proses R? TP 1 What is process R? [1 markah/ mark] (iii) Lukis formula struktur bagi etil propanoat. TP 3 KBAT Mengaplikasi Draw the structural formula of ethyl propanoate. [1 markah/ mark] 3 Rajah 3 menunjukkan satu siri pertukaran yang melibatkan alkohol J. BT ms.71–100 Diagram 3 shows a series of conversion that involves alcohol J. Proses I Process I Al2 O3 Panaskan/ Heat Hidrokarbon L Hydrocarbon L C4 H8 Alkohol J Alcohol J Proses II Process II Reagen P Reagent P Sebatian K Compound K C3 H7 COOH Rajah 3/ Diagram 3 (a) Alkohol J dipanaskan dan dialirkan melalui alumina panas untuk membentuk hidrokarbon L. Alcohol J is heated and passed through hot alumina to form hydrocarbon L. Lukis formula struktur alkohol J. TP 3 KBAT Mengaplikasi Draw the structural formula of alcohol J. [1 markah/ mark] (b) Alkohol J melalui proses II untuk membentuk sebatian K. Alcohol J undergoes process II to form compound K. (i) Namakan sebatian K. TP 4 Name compound K. [1 markah/ mark] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

28 29 (ii) Nyatakan reagen P yang digunakan dalam tindak balas ini. TP 1 State the reagent P used in this reaction. [1 markah/ mark] (iii) Nyatakan pemerhatian jika reagen yang dinyatakan di 3(b)(ii) digunakan. TP 4 State the observation if the reagent stated in 3(b)(ii) is used. [1 markah/ mark] (iv) Tulis persamaan kimia bagi tindak balas ini. TP 2 Write a chemical equation for this reaction. [2 markah/ marks] (c) Huraikan secara ringkas satu ujian kimia untuk membezakan antara alkohol J dengan sebatian K. TP 4 KBAT Menganalisis Describe briefly a chemical test to differentiate between alcohol J and compound K. [2 markah/ marks] 4 Rajah 4 menunjukkan susunan radas yang digunakan dalam penyediaan suatu sebatian organik. Diagram 4 shows the apparatus set-up used in the preparation of an organic compound. BT ms.94–96 xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx Air keluar Water out Kukus air Water bath Air masuk Water in Asid etanoik glasial + propanol + asid sulfurik pekat Glacial ethanoic acid + propanol + concentrated sulphuric acid Rajah 4/ Diagram 4 (a) Mengapakah kukus air digunakan dalam eksperimen ini? TP 4 Why is the water bath used in this experiment? [1 markah/ mark] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

28 29 (b) (i) Nyatakan nama tindak balas ini. TP 2 State the name of this reaction. [1 markah/ mark] (ii) Apakah peranan asid sulfurik pekat dalam tindak balas ini? TP 2 What is the role of concentrated sulphuric acid in this reaction? [1 markah/ mark] (c) (i) Namakan siri homolog bagi sebatian yang terbentuk. TP 1 Name the homologous series of the compound formed. [1 markah/ mark] (ii) Lukis formula struktur sebatian yang terbentuk. TP 3 KBAT Mengaplikasi Draw the structural formula of the compound formed. [2 markah/ marks] 5 Salah satu kegunaan ester dalam kehidupan kita adalah sebagai perisa makanan. Rajah 5 menunjukkan sejenis ester yang digunakan sebagai perisa nanas dalam industri pemprosesan makanan. BT ms.97–100 One of the uses of esters in our life is as food flavouring. Diagram 5 shows the structural formula of an ester used as pineapple flavour in the food processing industry. H C C C C H H H H H H H H H H C C H O O Rajah 5/ Diagram 5 PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

30 31 (a) Namakan ester tersebut. TP 2 Name the ester. [1 markah/ mark] (b) Namakan dua bahan kimia yang digunakan untuk menghasilkan ester tersebut. TP 1 Name two chemicals used to produce the ester. [2 markah/ marks] (c) Tulis persamaan kimia bagi tindak balas tersebut. TP 2 Write a chemical equation for the reaction. [2 markah/ marks] (d) Dengan menggunakan bahan-bahan kimia di 5(b), huraikan secara ringkas tentang cara menghasilkan ester tersebut di makmal sekolah. TP 4 KBAT Menganalisis Using the chemicals in 5(b), explain briefly on how to produce the ester in the school laboratory. [2 markah/ marks] (e) Apakah kegunaan ester selain sebagai perisa makanan? TP 3 KBAT Mengaplikasi What is the use of ester other than as food flavouring? [1 markah/ mark] 2.4 Isomer dan Penamaan Mengikut IUPAC Isomers and Naming Based on IUPAC Nomenclature 6 Jadual 1 menunjukkan beberapa ahli dalam siri homolog alkana. Table 1 shows some members of the homologous series of alkane. Ahli alkana Member of alkane Takat lebur (°C) Melting point (°C) Takat didih (°C) Boiling point (°C) Butana Butane –138 –1 Pentana Pentane –130 36 Heksana Hexane –95 69 Jadual 1/ Table 1 PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

30 31 (a) Apakah keadaan fizikal butana pada suhu bilik? TP 3 What is the physical state of butane at room temperature? [1 markah/ mark] (b) (i) Lukis formula struktur bagi satu isomer heksana. Draw the structural formula for an isomer of hexane. [1 markah/ mark] (ii) Namakan isomer di 6(b)(i) mengikut sistem penamaan IUPAC. TP 2 Name the isomer in 6(b)(i) according to the IUPAC naming system. [1 markah/ mark] (c) Terangkan perbezaan antara takat didih pentana dengan takat didih heksana. TP 5 KBAT Menilai Explain the difference in boiling points of pentane and hexane. [3 markah/ marks] 2.2 Siri Homolog Homologous Series 2.3 Sifat Kimia dan Saling Pertukaran Sebatian antara Siri Homolog Chemical Properties and Interconversion of Compounds between Homologous Series 2.4 Isomer dan Penamaan Mengikut IUPAC Isomers and Naming Based on IUPAC Nomenclature 7 Rajah 6 menunjukkan carta alir tindak balas kimia yang bermula daripada butena. BT ms.82–85 Diagram 6 shows a flow chart of chemical reactions that starts from butene. Proses I Process I Proses II Process II Larutan K2 Cr2 O7 berasid Acidified K2 Cr2 O7 solution Butena Butene Butanol Butanol Sebatian X Compound X Sebatian Y Compound Y H2 SO4 pekat Concentrated H2 SO4 Rajah 6/ Diagram 6 PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

32 33 (a) Berdasarkan Proses I/ Based on Process I, (i) tulis persamaan kimia bagi tindak balas tersebut. TP 2 write a chemical equation for the reaction. [2 markah/ marks] (ii) lukis dua isomer bagi butena dan namakan isomer-isomer tersebut berdasarkan sistem penamaan IUPAC. TP 3 KBAT Mengaplikasi draw two isomers of butene and name them based on the IUPAC naming system. [5 markah/ marks] (b) Berdasarkan Proses II/ Based on Process II, (i) nyatakan pemerhatian bagi tindak balas tersebut. TP 4 state the observation for the reaction. [1 markah/ mark] (ii) tulis persamaan kimia bagi tindak balas tersebut. TP 2 write a chemical equation for the reaction. [2 markah/ marks] (c) Terangkan mengapa butena wujud sebagai gas, manakala butanol wujud sebagai cecair pada suhu bilik. TP 5 KBAT Menilai Explain why butene exists as a gas, while butanol exists as a liquid at room temperature. [2 markah/ marks] (d) Butanol bertindak balas dengan sebatian X untuk menghasilkan sebatian Y. Butanol reacts with compound X to produce compound Y. (i) Namakan sebatian Y. TP 1 Name compound Y. [1 markah/ mark] (ii) Lukis formula struktur bagi sebatian Y. TP 3 KBAT Mengaplikasi Draw the structural formula of compound Y. [1 markah/ mark] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

32 33 8 Rajah 7 menunjukkan formula struktur bagi sebatian T dan sebatian S. BT ms.71–74, 101 Diagram 7 shows the structural formula of compound T and compound S. H H H H H H C C C C C H H H H Sebatian S/ Compound S H H H H H H C C C C C H H H H H H Sebatian T/ Compound T Rajah 7/ Diagram 7 (a) Berdasarkan Rajah 7, Based on Diagram 7, (i) apakah siri homolog bagi sebatian T? TP 1 what is the homologous series of compound T? [1 markah/ mark] (ii) apakah nama sebatian T berdasarkan sistem penamaan IUPAC? TP 2 what is the name of compound T based on the IUPAC naming system? [1 markah/ mark] (iii) nyatakan satu sifat fizik sebatian T. TP 2 state one physical property of compound T. [1 markah/ mark] (iv) lukis dan namakan satu isomer bagi sebatian T. TP 3 KBAT Mengaplikasi draw and name an isomer of compound T. [1 markah/ mark] (b) Nyatakan kumpulan berfungsi bagi sebatian S. TP 1 State the functional group of compound S. [1 markah/ mark] (c) Sebatian S boleh ditukarkan kepada sebatian T melalui proses X. Compound S can be converted to compound T through process X. (i) Namakan proses X. TP 2 Name process X. [1 markah/ mark] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

34 35 (ii) Nyatakan keadaan optimum bagi proses X. TP 1 State the optimal conditions for process X. [1 markah/ mark] (d) Sebatian T dan S terbakar di dalam udara berlebihan untuk menghasilkan karbon dioksida dan air. Compounds T and S are burnt in excess air to produce carbon dioxide and water. (i) Antara sebatian T dan S, yang manakah menghasilkan jelaga yang lebih banyak? TP 5 Among compounds T and S, which produces more soot? [1 markah/ mark] (ii) Jelaskan jawapan anda di 8(d)(i). TP 5 KBAT Menilai Explain your answer in 8(d)(i). [2 markah/ marks] Bahagian B dan C/ Section B and C 2.2 Siri Homolog Homologous Series 2.3 Sifat Kimia dan Saling Pertukaran Sebatian antara Siri Homolog Chemical Properties and Interconversion of Compounds between Homologous Series 9 Di sebuah kilang roti, seorang pekerja sedang mengacau campuran doh dan yis yang sedang menjalani proses penapaian di dalam sebuah tangki besar. Selepas beberapa ketika, pekerja tersebut menjadi mabuk disebabkan gas X yang tidak berwarna dan tidak berbau lalu terjatuh ke dalam tangki tersebut. In a bread factory, a worker was stirring a dough with yeast that was undergoing fermentation in a large tank. After some time, the worker became intoxicated by a colourless and odourless gas released and fell into the tank. (a) Namakan gas yang terbebas dan tulis persamaan kimia bagi proses penapaian yang berlaku di dalam doh tersebut. BT ms.71–100 Name the gas released and write the chemical equation for the fermentation process in the dough. [3 markah/ marks] (b) Seorang lagi pekerja bernama Ali sedang mengacau doh di dalam sebuah tangki lain. Dia menyaksikan kemalangan tersebut dan segera memberikan pertolongan. Selepas itu, didapati roti yang dihasilkan daripada tangki Ali berasa masam. Terangkan mengapa roti tersebut berasa masam. TP 3 KBAT Mengaplikasi Another worker named Ali was stirring a dough in another tank. He witnessed the accident and hurried up to help. After that, it was found that the batch of bread made from Ali’s tank tastes sour. Explain why the bread tastes sour. [3 markah/ marks] (c) Dengan menggunakan rajah berlabel, tunjukkan bagaimana anda boleh menukarkan etanol kepada etena. TP 4 KBAT Menganalisis By using a labelled diagram, show how you can convert ethanol to ethene. [2 markah/ marks] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

34 35 (d) (i) Nyatakan dua kegunaan alkohol dalam kehidupan harian. TP 3 State two uses of alcohols in daily life. [2 markah/ marks] (ii) Takat didih etanol tulen ialah 78 °C. Huraikan satu eksperimen untuk mensintesis etanol tulen di makmal sekolah. Huraian anda hendaklah merangkumi semua bahan dan radas yang sesuai. TP 6 KBAT Mencipta The boiling point of pure ethanol is 78 °C. Describe an experiment to synthesise pure ethanol in the school laboratory. Your description should include all the suitable materials and apparatus. [10 markah/ marks] 2.2 Siri Homolog Homologous Series 2.3 Sifat Kimia dan Saling Pertukaran Sebatian antara Siri Homolog Chemical Properties and Interconversion of Compounds between Homologous Series 2.4 Isomer dan Penamaan Mengikut IUPAC Isomers and Naming Based on IUPAC Nomenclature 10 Rajah 8 menunjukkan proses-proses untuk menghasilkan sebatian X dan sebatian Y daripada alkena A. Diagram 8 shows the processes to produce compound X and compound Y from alkene A. BT ms.71–100 Sebatian X Compound X Sebatian Y Compound Y Alkena A Alkene A + Stim + Steam Penghidrogenan Hydrogenation Rajah 8/ Diagram 8 (a) Alkena A merupakan sebatian hidrokarbon yang mengandungi empat atau lebih atom karbon. Cadangkan nama alkena A dan tulis formula molekul sebatian tersebut. Kemudian, lukis dua formula struktur isomer bagi sebatian X dan tulis nama berdasarkan penamaan IUPAC. TP 3 KBAT Mengaplikasi Alkene A is a hydrocarbon compound that contains four or more carbon atoms. Suggest the name of alkene A and write the molecular formula of the compound. Then, draw two structural formulae of isomers for compound X and write the name based on IUPAC naming system. [6 markah/ marks] (b) Nyatakan dua keadaan optimum yang diperlukan untuk menghasilkan sebatian Y dan berikan dua sifat fizik sebatian Y. TP 3 State two optimum conditions that are required to produce compounds Y and give two physical properties of compound Y. [4 markah/ marks] (c) Huraikan satu eksperimen untuk membezakan alkena A dan sebatian Y. TP 6 KBAT Mencipta Describe an experiment to differentiate alkene A and compound Y. [10 markah/ marks] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

36 37 3.1 Perubahan Haba dalam Tindak Balas Heat Change in Reactions 1 Apakah yang dimaksudkan dengan haba tindak balas? What is meant by heat of reaction? A Tenaga yang menyebabkan perubahan jirim Energy that causes matter to change B Haba yang diserap untuk memecahkan ikatan kimia Heat absorbed to break chemical bonds C Haba yang terbebas semasa pembentukan ikatan baru Heat released during the formation of new bonds D Perubahan kandungan tenaga antara bahan tindak balas dengan hasil tindak balas The change in energy content between the reactants and products of the reaction TP 1 BT ms.117 2 Rajah 1 menunjukkan gambar rajah aras tenaga bagi pembakaran metanol, CH3 OH. Diagram 31 shows the energy level diagram for the combustion of methanol, CH3 OH. CH3 OH + 3 2 O2 Tenaga Energy ΔH = –728 kJ mol–1 CO2 + 2H2 O Rajah 1/ Diagram 1 Berapakah jisim metanol yang diperlukan untuk menaikkan suhu 200 cm3 air sebanyak 30.5 °C? KBAT Mengaplikasi [Jisim molar CH3 OH = 32 g mol–1; Muatan haba tentu air = 4.2 J g–1 °C–1; Ketumpatan air = 1 g cm–3] What is the mass of methanol needed to raise the temperature of 200 cm3 of water by 30.5 °C? [Molar mass of CH3 OH = 32 g mol–1; Specific heat capacity of water = 4.2 J g–1 °C–1; Density of water = 1 g cm–3] A 1.12 g C 28.42 g B 2.24 g D 35.19 g TP 3 BT ms.118 3 Antara yang berikut, yang manakah tindak balas endotermik? Which of the following is an endothermic reaction? A Baja ammonium nitrat dilarutkan dalam air Ammonium nitrate fertilisers are dissolved in water B Batu kapur dimasukkan ke dalam asid etanoik Limestone is added to ethanoic acid C Pita magnesium dimasukkan ke dalam asid karbonik Magnesium ribbon is added to carbonic acid D Larutan natrium klorida ditambahkan ke dalam larutan plumbum nitrat Sodium chloride solution is added to lead nitrate solution TP 1 BT ms.117 4 Antara yang berikut, yang manakah ciri tindak balas eksotermik? Which of the following are the characteristics of an exothermic reaction? I Suhu persekitaran menurun The surrounding temperature drops II Tenaga haba ditukarkan kepada tenaga kimia Heat energy turns to chemical energy III Bahan tindak balas mempunyai kandungan tenaga yang lebih tinggi Reactants have a higher energy content IV Tenaga haba dibebaskan ke persekitaran Heat energy is released to the surroundings A I dan II C II dan IV I and II II and IV B I dan III D III dan IV I and III III and IV TP 1 BT ms.116 5 Persamaan termokimia berikut menunjukkan suatu tindak balas kimia. The following thermochemical equation shows a chemical reaction. C2 H4 + 3O2 → 2CO2 + 2H2 O ΔH= –1 401 kJ Kertas 1 / Paper 1 Tema 3: Haba BAB 3 Termokimia Thermochemistry PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

36 37 Antara gambar rajah aras tenaga berikut, yang manakah mewakili tindak balas di atas? Which of the following energy level diagrams represents the above reaction? A Tenaga Energy ΔH = –1 401 kJ 2CO2 + 2H2 O C2 H4 + 3O2 B Tenaga Energy ΔH = +1 401 kJ C2 H4 + 3O2 2CO2 + 2H2 O C Tenaga Energy C2 H4 + 3O2 ΔH = –1401 kJ 2CO2 + 2H2 O D Tenaga Energy ΔH = –1 401 kJ C2 H4 + 3O2 2CO2 + 2H2 O TP 4 BT ms.116 6 Rajah 2 menunjukkan gambar rajah aras tenaga bagi suatu tindak balas kimia. Diagram 2 shows the energy level diagram of a chemical reaction. ΔH Tenaga Energy Bahan tindak balas Reactants Hasil tindak balas Products Rajah 2/ Diagram 2 Antara yang berikut, yang manakah benar tentang tindak balas yang berlaku? Which of the following is true about the reaction that occurs? A ΔH bertanda negatif ΔH has a negative sign B Suhu persekitaran meningkat The surrounding temperature rises C Merupakan tindak balas endotermik Is an endothermic reaction D Jumlah kandungan tenaga bahan tindak balas lebih tinggi daripada hasil tindak balas The total energy content of the reactants is higher than the products TP 4 BT ms.116 7 Persamaan berikut menunjukkan tindak balas antara argentum nitrat, AgNO3 dengan kalium klorida, KCl. The following equation shows the reaction between silver nitrate, AgNO3 and potassium chloride, KCl. AgNO3 + KCl → AgCl + KNO3 ΔH = –65.5 kJ mol–1 Antara pernyataan berikut, yang manakah menerangkan bahawa tindak balas tersebut merupakan tindak balas eksotermik? Which of the following statements explains that the reaction is an exothermic reaction? A Mendakan argentum klorida terbentuk dalam tindak balas Silver chloride precipitate is formed in the reaction B Tindak balas memerlukan 65.5 kJ tenaga haba untuk membentuk 1 mol argentum klorida The reaction needs 65.5 kJ of heat energy to form 1 mole of silver chloride C Jumlah tenaga haba yang diserap untuk memutuskan ikatan adalah lebih tinggi daripada jumlah tenaga haba yang dibebaskan semasa pembentukan ikatan The total heat energy absorbed to break the bond is higher than the total heat energy released during the formation of bond D Jumlah kandungan tenaga dalam argentum nitrat dan kalium klorida adalah lebih tinggi daripada jumlah kandungan tenaga dalam argentum klorida dan kalium nitrat The total energy content in silver nitrate and potassium chloride is higher than the total energy content in silver chloride and potassium nitrate TP 2 BT ms.116-118 PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

38 39 3.1 Haba Tindak Balas Heat of Reaction 8 Jadual 1 menunjukkan haba peneutralan bagi tindak balas yang berbeza. Table 1 shows the heat of neutralisation of different reactions. Tindak balas Reaction Haba peneutralan Heat of neutralisation (kJ mol–1) Larutan natrium hidroksida + asid hidroklorik Sodium hydroxide solution + hydrochloric acid –57.3 Larutan natrium hidroksida + asid etanoik Sodium hydroxide solution + ethanoic acid –54.6 Jadual 1/ Table 1 Pernyataan manakah yang menerangkan tentang perbezaan haba peneutralan ini? Which statement explains the difference in the heat of neutralisation? A Asid yang digunakan mempunyai kekuatan berbeza The acid used varies in strength B Asid etanoik mempunyai kumpulan berfungsi karboksil Ethanoic acid has a carboxyl functional group C Asid hidroklorik ialah asid kuat, manakala asid etanoik ialah asid lemah Hydrochloric acid is a strong acid, while ethanoic acid is a weak acid D Molekul asid etanoik menyerap semula sedikit tenaga haba yang terbebas untuk mengion dengan lengkap Ethanoic acid molecules absorb some of the released heat energy to ionise completely TP 4 BT ms.127-132 9 Antara yang berikut, yang manakah andaian yang dibuat dalam penghitungan haba tindak balas? Which of the following are the assumptions made in the calculation of heat of reaction? I Sebahagian kecil haba diserap oleh radas Small amount of heat energy is absorbed by the apparatus II Ketumpatan larutan akueus ialah 1 g cm–3 Density of the aqueous solution is 1 g cm–3 III Sebahagian tenaga haba dibebaskan ke persekitaran Some of the heat energy is lost to the surroundings IV Muatan haba tentu larutan adalah sama dengan muatan haba tentu air Specific heat capacity of the solution is the same as specific heat capacity of water A I dan II C II dan IV I and II II and IV B I dan III D III dan IV I and III III and IV TP 4 BT ms.116 10 Dalam suatu eksperimen, 50 cm3 larutan argentum nitrat 1.0 mol dm–3 dicampurkan dengan 50 cm3 larutan kalium klorida 1.0 mol dm–3 di dalam cawan polistirena. Purata suhu awal larutan tersebut ialah 29.0 °C. Haba pemendakan bagi tindak balas tersebut ialah –51 kJ mol–1. Apakah suhu maksimum bagi campuran larutan? [Muatan haba tentu larutan = 4.2 J g–1 °C–1] In an experiment, 50 cm3 of 1.0 mol dm–3 silver nitrate solution is mixed with 50 cm3 of 1.0 mol dm–3 potassium chloride solution in a polystyrene cup. The average initial temperature of the solution is 29.0 °C. The heat of precipitation for the reaction is –51 kJ mol–1. What is the maximum temperature of the mixture of solutions? [Specific heat capacity of solution = 4.2 J g–1 °C–1] A 23.0 °C C 36.0 °C B 35.0 °C D 40.0 °C TP 3 BT ms.121-124 11 Rajah 3 menunjukkan tindak balas antara 50  cm3 larutan kuprum(II) sulfat 0.1 mol dm–3 dengan serbuk zink berlebihan. Diagram 3 shows the reaction between 50 cm3 of 0.1 mol dm–3 and excess zinc powder. Serbuk zink Zinc powder Termometer Thermometer Cawan polistirena Polystyrene cup Larutan kuprum(II) sulfat, CuSO4 Copper(II) sulphate solution, CuSO4 Termometer Thermometer Cawan polistirena Polystyrene cup Larutan kuprum(II) sulfat, CuSO4 + zink Copper(II) sulphate solution, CuSO4 + zinc Suhu awal larutan = 30 °C Initial temperature of solution = 30 °C Suhu tertinggi campuran = 45 °C Highest temperature of mixture = 45 °C Penutup / Cover Rajah 3/ Diagram 3 PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

38 39 Berapakah perubahan haba dalam tindak balas ini? KBAT Mengaplikasi [Muatan haba tentu larutan = 4.2 J g-1 °C-1] What is the heat change in this reaction? [Specific heat capacity of solution = 4.2 J g-1 °C-1] A 315 J C 630 kJ B 315 kJ D 3 150 J TP 3 BT ms.121-124 12 Rajah 4 menunjukkan susunan radas yang digunakan untuk menentukan haba pembakaran bagi propanol, C3 H7 OH. Diagram 4 shows the apparatus set-up used to determine the heat of combustion of propanol, C3 H7 OH. Pengadang angin Wind shield Pelita Spirit lamp Bongkah kayu Wooden block Termometer Thermometer X Z Y Rajah 4/ Diagram 4 Apakah X, Y dan Z? What are X, Y and Z? X Y Z A Air Water Propanol Propanol Bekas kuprum Copper can B Propanol Propanol Air Water Bekas kuprum Copper can C Air Water Propanol Propanol Bikar Beaker D Propanol Propanol Air Water Bikar Beaker TP 3 BT ms.121-124 13 Jadual 2 menunjukkan haba pembakaran bagi metanol dan butanol. Table 2 shows the heat of combustion of methanol and butanol. Alkohol Alcohol Haba pembakaran (kJ mol–1) Heat of combustion (kJ mol–1) Metanol Methanol –728 Butanol Butanol –2 678 Jadual 2/ Table 2 Pernyataan manakah yang menerangkan perbezaan haba pembakaran antara metanol dengan butanol? Which statement explains the difference in the heat of combustion between methanol and butanol? A Butanol mempunyai takat didih yang lebih tinggi Butanol has a higher boiling point B Tiada isomer bagi metanol, manakala butanol mempunyai beberapa isomer Methanol has no isomer, while butanol has several isomers C Saiz molekul butanol yang lebih besar menyebabkan daya tarikan semakin kuat The larger size of butanol molecules results in stronger attraction forces D Bilangan atom karbon dan hidrogen per molekul dalam butanol lebih banyak daripada metanol The number of carbon and hydrogen atoms per molecule of butanol is more than methanol TP 4 BT ms.132-135 14 Mengapakah haba peneutralan antara asid hidroklorik dengan kalium hidroksida adalah lebih tinggi daripada haba peneutralan antara asid etanoik dengan kalium hidroksida? Why the heat of neutralisation between hydrochloric acid and potassium hydroxide is higher than the heat of neutralisation between ethanoic acid and potassium hydroxide? KBAT Menganalisis A Asid hidroklorik ialah asid kuat sementara asid etanoik ialah asid lemah Hydrochloric acid is a strong acid whereas ethanoic acid is a weak acid B Tindak balas antara asid etanoik dengan kalium hidroksida adalah tidak lengkap The reaction between ethanoic acid and potassium hydroxide is incomplete C Asid hidroklorik dan asid etanoik mempunyai nilai pH yang berlainan Hydrochloric acid and ethanoic acid have different pH values D Tenaga diperlukan untuk mengion asid etanoik Energy is needed to ionise the ethanoic acid TP 4 BT ms.127-132 15 Tindak balas antara asid hidroklorik dan natrium hidroksida ialah tindak balas eksotermik. Haba tindak balas ialah 57 kJ mol–1. The reaction between hydrochloric acid and sodium hydroxide is an exothermic reaction. The heat of reaction is 57 kJ mol–1. Antara rajah aras tenaga berikut, yang manakah mewakili tindak balas tersebut? Which of the following energy level diagrams PENERBIT represents the reaction? ILMU BAKTI SDN. BHD.

40 41 A Tenaga Energy HCl + NaOH NaCl + H2 O ΔH = +57 kJ mol–1 B Tenaga Energy HCl + NaOH NaCl + H2 O ΔH = –57 kJ mol–1 C Tenaga Energy HCl + NaOH ΔH = –57 kJ mol–1 NaCl + H2 O D Tenaga Energy HCl + NaOH ΔH = +57 kJ mol–1 NaCl + H2 O TP 3 BT ms.127-132 16 Rajah 5 menunjukkan gambar rajah aras tenaga yang mewakili tindak balas antara A dengan B. Diagram 5 shows the energy level diagram that represents the reaction between A and B. T1 T2 T3 Tenaga Energy A + B C + D Rajah 5/ Diagram 5 Apakah haba tindak balas antara A dengan B? What is the heat of reaction between A and B? A T2 B T2 – T1 C T3 –T1 D T3 – T2 TP 4 BT ms.120 3.1 Aplikasi Tindak Balas Eksotermik dan Endotermik dalam Kehidupan Harian Application of Exothermic and Endothermic Reactions in Daily Life 17 Pek sejuk digunakan untuk menurunkan suhu badan pesakit demam panas. Antara bahan kimia berikut, yang manakah biasa digunakan di dalam pek sejuk? KBAT Mengaplikasi Cold packs are used to reduce the body temperature of high fever patients. Which of the following chemicals are commonly used in cold packs? A Serbuk kalsium klorida Calcium chloride powder B Serbuk ammonium nitrat Ammonium nitrate powder C Ketulan aluminium oksida Aluminium oxide granules D Ketulan natrium hidroksida Sodium hydroxide granules TP 3 BT ms.116 18 Persamaan termokimia di bawah menunjukkan pembakaran lengkap etanol. The thermochemical equation below shows the complete combustion of ethanol. C2 H5 OH + 3O2 → 2CO2 + 3H2 O ΔH= –1 376 kJ mol-1 Berapakah nilai bahan api etanol? [Jisim atom relatif: H = 1, C = 12, O = 16] What is the fuel value of ethanol? KBAT Mengaplikasi [Relative atomic mass: H = 1, C = 12, O = 16] A 29.91 kJ g-1 B 299.1 kJ g-1 C 68.80 kJ g-1 D 688.0 kJ g-1 TP 3 BT ms.137 PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

40 41 Kertas 2 / Paper 2 Bahagian A / Section A 3.1 Perubahan Haba dalam Tindak Balas Heat Change in Reactions 3.2 Haba Tindak Balas Heat of Reaction 1 Sekumpulan murid menjalankan eksperimen untuk menentukan haba penyesaran kuprum oleh zink. Dalam eksperimen ini, serbuk zink dimasukkan secara berlebihan ke dalam 100 cm3 larutan kuprum(II) nitrat 0.1 mol dm–3. Kenaikan suhu campuran ialah 3 °C. BT ms.116-135 [Muatan haba tentu larutan = 4.2 J g–1 °C–1] A group of students conducted an experiment to determine the heat of displacement of copper by zinc. In this experiment, zinc powder was added excessively into 100 cm3 of 0.1 mol dm–3 copper(II) nitrate solution. The temperature rise of the mixture is 3 °C. [Specific heat capacity of solution = 4.2 J g–1 °C–1] (a) Namakan bekas yang sesuai digunakan untuk menjalankan eksperimen ini. TP 1 Name a container that is suitable to be used to carry out this experiment. [1 markah/ mark] (b) Nyatakan satu langkah berjaga-jaga yang perlu diambil semasa menjalankan eksperimen ini. TP 4 State one precautionary step that should be taken when conducting this experiment. [1 markah/ mark] (c) Nyatakan satu pemerhatian dalam eksperimen ini. TP 4 State one observation in this experiment. [1 markah/ mark] (d) (i) Hitung perubahan haba dalam tindak balas ini. TP 3 KBAT Mengaplikasi Calculate the heat change in this reaction. [1 markah/ mark] (ii) Hitung haba penyesaran logam kuprum oleh zink. TP 3 KBAT Mengaplikasi Calculate the heat of displacement copper metal by zinc. [2 markah/ marks] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

42 43 (e) Lukis gambar rajah aras tenaga bagi tindak balas ini. TP 3 KBAT Mengaplikasi Draw the energy level diagram for this reaction. [2 markah/ marks] (f) Nilai teori ΔH bagi tindak balas penyesaran kuprum oleh zink ialah 210 kJ mol-1. Mengapakah nilai ΔH yang diperoleh dalam eksperimen ini kurang daripada nilai teori?. The theoretical value of ΔH of the displacement reaction of copper by zinc is 210 kJ mol-1. Why is the value of ΔH obtained in this experiment less than the theoretical value? TP 5 KBAT Menilai [1 markah/ mark] 2 Rajah 1 menunjukkan susunan radas yang digunakan untuk menentukan haba pemendakan. BT ms.121-124 Diagram 1 shows the apparatus set-up used to determine the heat of precipitation. Termometer Thermometer Cawan polistirena Polystyrene cup 25 cm3 larutan argentum nitrat, AgNO3 0.5 mol dm−3 25 cm3 of 0.5 mol dm−3 silver nitrate solution, AgNO3 25 cm3 larutan natrium klorida, NaCl 0.5 mol dm−3 25 cm3 of 0.5 mol dm−3 sodium chloride solution, NaCl Larutan campuran Mixture solution Kacau Stir Rajah 1/ Diagram 1 Jadual 1 menunjukkan keputusan yang diperoleh daripada eksperimen yang dijalankan. Table 1 shows the results obtained from the experiment conducted. Suhu awal larutan argentum nitrat (°C) Initial temperature of silver nitrate solution (°C) 29.0 Suhu awal larutan natrium klorida (°C) Initial temperature of sodium chloride solution (°C) 29.0 Suhu tertinggi campuran (°C) Highest temperature of the mixture (°C) 31.5 Jadual 1/ Table 1 (a) Apakah yang dimaksudkan dengan haba pemendakan? TP 1 What is meant by heat of precipitation? [1 markah/ mark] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

42 43 (b) Nyatakan jenis tindak balas ini. TP 1 State the type of reaction. [1 markah/ mark] (c) Tulis persamaan ion bagi tindak yang berlaku. TP 2 Write the ionic equation for the reaction that occurs. [1 markah/ mark] (d) Nyatakan satu pemerhatian bagi tindak balas ini. TP 4 State one observation of the reaction. [1 markah/ mark] (e) Hitung haba pemendakan dalam eksperimen ini. TP 3 KBAT Mengaplikasi [Muatan haba tentu larutan= 4.2 J g–1 °C–1; Ketumpatan larutan = 1 g cm–3] Calculate the heat of precipitation in this experiment. [Specific heat of solution = 4.2 J g–1 °C–1; Density of solution = 1 g cm–3] [2 markah/ marks] (f) Lukis gambar rajah aras tenaga bagi tindak balas ini. TP 3 KBAT Mengaplikasi Draw an energy level diagram for this reaction. [2 markah/ marks] (g) Sekiranya eksperimen ini diulang dengan menggantikan larutan natrium klorida dengan larutan kalium klorida, ramalkan haba pemendakan yang terhasil. Jelaskan jawapan anda. If this experiment is repeated by replacing the sodium chloride solution with potassium chloride solution, predict the resulting heat of precipitation. Explain your answer. TP 4 KBAT Menganalisis [2 markah/ marks] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

44 45 3 Persamaan termokimia berikut menunjukkan tindak balas apabila serbuk magnesium ditambahkan secara berlebihan ke dalam 100 cm3 larutan plumbum(II) nitrat 0.5 mol dm-3 di dalam sebuah bikar. The following thermochemical equation shows the reaction when magnesium powder is added in excess into 100 cm3 of 0.5 mol dm–3 lead(II) nitrate in a beaker. BT ms.125-127 Mg + Pb(NO3 )2 → Mg(NO3 )2 + Pb; ∆H= –112 kJ mol–1 Rajah 2 menunjukkan susunan radas yang digunakan dalam eksperimen ini. [Muatan haba tentu larutan = 4.2 J g–1 °C–1] Diagram 2 shows the apparatus set-up used in this experiment. [Specific heat capacity of solution = 4.2 J g–1 °C–1] Termometer Thermometer Bikar Beaker Larutan plumbum(II) nitrat Lead(II) nitrate solution Spatula Spatula Serbuk magnesium Magnesium powder Rajah 2/ Diagram 2 (a) Satu kesilapan telah dilakukan dalam eksperimen ini. Beri cadangan untuk membaiki kesilapan tersebut. TP 5 An error is made in this experiment. Give a suggestion on how to fix the error. [1 markah/ mark] (b) Tulis persamaan ion bagi tindak balas ini. TP 2 Write an ionic equation for this reaction. [1 markah/ mark] (c) Mengapakah magnesium ditambahkan secara berlebihan dalam tindak balas ini? TP 4 Why is magnesium added in excess in this reaction? [1 markah/ mark] (d) (i) Tentukan bilangan mol plumbum yang disesarkan daripada larutan plumbum(II) nitrat. Determine the number of moles of lead displaced from the lead(II) nitrate solution. TP 3 KBAT Mengaplikasi [1 markah/ mark] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

44 45 (ii) Diberi muatan haba tentu bagi larutan ialah 4.2 J g–1 °C–1 dan ketumpatan larutan ialah 1.0 g cm–3. Hitung perubahan haba dalam eksperimen ini. TP 3 KBAT Mengaplikasi Given that the specific heat capacity of the solution is 4.2 J g–1 °C–1 and the density of the solution is 1.0 g cm–3. Calculate the heat change in this experiment. [1 markah/ mark] (iii) Tentukan suhu maksimum campuran jika suhu awal larutan plumbum(II) nitrat ialah 29.0 °C. TP 3 KBAT Mengaplikasi Determine the maximum temperature of the mixture if the initial temperature of lead(II) nitrate solution is 29.0 °C. [1 markah/ mark] (e) Lukis gambar rajah aras tenaga bagi tindak balas ini. TP 3 KBAT Mengaplikasi Draw an energy level diagram for this reaction. [2 markah/ marks] (f) Eksperimen ini diulang menggunakan serbuk besi bagi menggantikan serbuk magnesium. Ramalkan haba penyesaran bagi tindak balas ini dan terangkan mengapa. TP 5 KBAT Menilai This experiment is repeated using iron powder to replace magnesium powder. Predict the heat of displacement for this reaction and explain why. [2 markah/ marks] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

46 47 4 Jadual 2 menunjukkan nilai haba peneutralan, ∆H bagi tindak balas antara larutan natrium hidroksida dengan dua asid yang berlainan. BT ms.127-132 Table 2 shows the value of heat of neutralisation, ∆H for the reaction between sodium hydroxide solution and two different acids. Bahan tindak balas Reactants ∆H (kJ mol–1) Larutan natrium hidroksida dan asid Q Sodium hydroxide solution and acid Q –53.7 Larutan natrium hidroksida dan asid hidroklorik Sodium hydroxide solution and hydrochloric acid –57.3 Jadual 2/ Table 2 (a) Nyatakan maksud haba peneutralan. TP 1 State the meaning of heat of neutralisation. [1 markah/ mark] (b) Cadangkan asid Q. TP 3 Suggest acid Q. [1 markah/ mark] (c) Nyatakan satu pemerhatian yang boleh dibuat berdasarkan nilai-nilai haba peneutralan apabila larutan natrium hidroksida bertindak balas dengan asid-asid tersebut. TP 4 KBAT Menganalisis State one observation that can be deduced based on the values of heat of neutralisation when sodium hydroxide reacts with both acids. [1 markah/ mark] (d) Terangkan mengapa terdapat perbezaan dalam nilai haba peneutralan. TP 5 KBAT Menilai Explain why there is a difference in the values of heat of neutralisation. PENERBIT [3 markah/ marks] ILMU BAKTI SDN. BHD.

46 47 (e) Lukis gambar rajah aras tenaga bagi tindak balas antara larutan natrium hidroksida dengan asid Q. TP 3 KBAT Mengaplikasi Draw the energy level diagram for the reaction between sodium hydroxide solution and acid Q. [2 markah/ marks] (f) Dalam suatu eksperimen, 50 cm3 larutan natrium hidroksida 1.0 mol dm–3 ditambahkan ke dalam 50 cm3 asid hidroklorik 1.0 mol dm–3. Hitung perubahan suhu dalam eksperimen ini. TP 3 KBAT Mengaplikasi [Muatan haba tentu larutan = 4.2 J g–1 °C–1; Ketumpatan larutan = 1 g cm-3] In an experiment, 50 cm3 of 1.0 mol dm–3 sodium hydroxide solution is added to 50 cm3 of 1.0 mol dm–3 hydrochloric acid. Calculate the temperature change in the experiment. [Specific heat capacity of solution = 4.2 J g–1 °C–1; Density of solution = 1 g cm–3] [2 markah/ marks] 5 Rajah 3 menunjukkan gambar rajah aras tenaga apabila propanol ditindakbalaskan dengan oksigen berlebihan. BT ms.116-117 Diagram 3 shows the energy level diagram when propanol is reacted with excess oxygen. Tenaga Energy C3 H7 OH + O2 ΔH = –2 015 kJ mol–1 X + Y Rajah 3/ Diagram 3 PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.

48 49 (a) Apakah yang dimaksudkan dengan ∆H = –2 015 kJ mol–1? TP 1 What is meant by ∆H = –2 015 kJ mol–1? [1 markah/ mark] (b) Nyatakan jenis tindak balas dari segi perubahan tenaga. TP 1 State the type of reaction in terms of heat change. [1 markah/ mark] (c) (i) Tulis persamaan kimia bagi tindak balas ini. TP 2 Write a chemical equation for the reaction. [2 markah/ marks] (ii) Nyatakan nama bahan X dan Y. TP 2 State the name of substances X and Y. [2 markah/ marks] (d) Bandingkan kandungan tenaga antara bahan tindak balas dengan hasil tindak balas. TP 4 Compare the energy content between the reactants and the products. [1 markah/ mark] (e) (i) 3.0 g propanol telah ditindakbalaskan dengan lengkap dalam oksigen berlebihan. Hitung haba yang dibebaskan dalam eksperimen ini. [Jisim atom relatif: C = 12, H = 1, O = 16] TP 3 KBAT Mengaplikasi 3.0 g propanol is reacted completely in excess oxygen. Calculate the heat released in this experiment. [Relative atomic mass: C = 12, H = 1, O = 16] [2 markah/ marks] (ii) Lukis susunan radas yang digunakan untuk menjalankan eksperimen ini. TP 3 KBAT Mengaplikasi Draw the set-up of apparatus used to carry out this experiment. [1 markah/ mark] PENERBIT ILMU BAKTI SDN. BHD.