สสว.5 รายงานวิจัยกระบวนการสร้างคุณค่าฯ ผส.

34

ตัวชี้วัดคุณคOาของผู+สูงอายุอีกรูปแบบหนึ่ง เพื่อให+สอดคล+องกับข+อกำหนดที่เป3นเครื่องชี้วัดคุณภาพ
ชีวิต โดยองคWการอนามัยโลกได+กำหนดเครื่องชี้วัดคุณภาพชีวิต ซึ่งประกอบด+วย 6 ด+าน คือ
ด+านรOางกาย ด+านจิตใจ ด+านระดับความเป3นอิสระของบุคคล ด+านความสัมพันธWทางสังคม
ด+านสิ่งแวดล+อม และด+านความเชื่อสOวนบุคคล (องคWการอนามัยโลก, 2019) ซึ่งผู+วิจัยได+ศึกษาและสรุป
ดังตอO ไปนี้

(1) รOางกาย คือ การรับรู+ถึงสภาพรOางกายของบุคคลในการดำเนิน
ชีวิตประจำวัน เชOน การรับรู+สภาพความสมบูรณWหรือความแข็งแรงของรOางกาย การรับรู+ความรู+สึก
สบาย ไมOมีความเจ็บปวด การรับรู+ถึงความสามารถในการจัดการกับความเจ็บปวดทางรOางกายได+ดี
การรับรู+ถึงพละกำลังในการดำเนินชีวิตประจำวัน การรับรู+ถึงการนอนหลับและการพักผOอน รวมถึง
การรับรูเ+ รือ่ งการมเี พศสัมพนั ธWของตนเอง ซ่งึ การรบั ร+ูเหลOาน้มี ผี ลตอO การดำเนนิ ชวี ติ ประจำวนั

(2) จิตใจ คือ การที่บุคคลรับรู+สภาพทางจิตใจของตนเอง เชOน
การรับรู+ความรู+สึกทางบวกตOอตนเอง การรับรู+ภาพลักษณWของตนเอง การรับรู+ถึงความรู+สึกภาคภูมิใจ
ในตนเอง การรับรู+ถึงความมั่นใจในตนเอง การรับรู+ถึงความคิด การจดจำ การมีสมาธิ รับรู+ในอำนาจ
การตัดสินใจของตนเอง และความสามารถในการเรียนรู+เรื่องตOาง ๆ ของตน รวมทั้งการรับรู+ถึง
ความสามารถของตนเองในการจัดการกับความเศร+าหรือความกังวล ซึ่งเป3นอารมณWทางลบไมOให+มี
อิทธิพลเหนือจิตใจ เป3นต+น นอกจากนี้ผู+วิจัยยังเห็นเพิ่มเติมวOาจะต+องครอบคลุมถึงการมีสุขภาพจิตดี
การมคี ณุ ธรรมประจำใจ และจิตใจสงบสขุ เปน3 ต+น

(3) ระดบั ความเปน3 อสิ ระของบคุ คล คอื การรบั รูถ+ งึ ความเปน3 อสิ ระ
ที่ไมOต+องพึ่งพาผู+อื่น การรับรู+ถึงความสามารถเคลื่อนไหวของตน การรับรู+ถึงความสามารถในการปฏิบัติ
กิจวัตรประจำวันหรือการทำงานของตน การรับรู+วOาตนไมOต+องพึ่งพายาบาลตOาง ๆ หรือความเป3นอิสระ
จากการรักษาทางการแพทยW เป3นต+น ผู+วิจัยเห็นเพิ่มเติมวOา แนวคิดนี้สอดคล+องกับความเชื่อมั่นใน
ศักยภาพและความสามารถของตนเอง และแนวคิดที่วOาตนเองมีอำนาจในการตัดสินใจหรือกระทำส่ิง
ใดสิ่งหนึ่งอยOางอิสระ โดยไมOถูกบีบบังคับจากคนอื่น และเชื่อวOาตนเองควรได+รับการเคารพในอำนาจ
การตัดสินใจ ซงึ่ สอดคลอ+ งกับแนวคิดมนุษยนิยมทเ่ี ช่ือมน่ั ในศกั ยภาพของมนุษยW

(4) ความสัมพันธWทางสังคม คือ การรับรู+ถึงความสัมพันธWของ
ตนเองกับบุคคลอื่น การรับรู+ถึงสถานะตนเองวOาเป3นผู+รับการชOวยเหลือหรือเป3นผู+ชOวยเหลือคนอื่น
รวมถึงการรับรู+ในเรื่องอารมณWทางเพศหรือการมีเพศสัมพันธW ผู+วิจัยเห็นเพิ่มเติมวOา ควรมีการพัฒนา
ความสัมพันธWในรูปของการพึ่งพาอาศัยกัน การชOวยเหลือเกื้อกูลกัน และการสร+างคุณูปการให+กับ
สังคม

(5) ด+านสิ่งแวดล+อม คือ การรับรู+ถึงสภาพแวดล+อมที่มีผลตOอการ
ดำเนินชีวิต ทั้งสิ่งแวดล+อมทางกายภาพและสิ่งแวดล+อมทางสังคม เชOน การรับรู+วOาตนเองมีชีวิตอยOู

35

อยOางอิสระ ไมOถูกกักขัง มีความปลอดภัย มีความมั่นคงในชีวิต การรับรู+วOาได+อยูOในสิ่งแวดล+อมทาง
กายภาพที่ดี ปราศจากมลภาวะตOาง ๆ การคมนาคมสะดวกสบายมีสถานบริการที่ดี มีการบริการทาง
สุขภาพที่ดี และอยูOในสังคมที่ให+ความสำคัญกับการสงเคราะหW การรับรู+วOาตนเองมีโอกาสที่จะได+รับ
ขOาวสารหรือฝ¥กฝนทักษะตOาง ๆ การรับรู+วOาตนได+มีกิจกรรมสันทนาการและมีกิจกรรมในเวลาวOางที่
เปน3 ประโยชนW เป3นตน+

(6) ด+านความเชื่อสOวนบุคคล คือ การที่บุคคลรับรู+เกี่ยวกับความ
เชื่อมั่นในตนเองที่มีตOอการดำเนินชีวิต เชOน การรับรู+ถึงความเชื่อด+านจิตวิญญาณ ความเชื่อทางศาสนา
การเข+าใจความหมายและความเป3นจริงของชีวิต การมีความเชื่อมั่นที่มีผลในทางที่ดีตOอการดำเนินชีวิต
รวมถึงการใช+ความเชอ่ื มน่ั ในตนเองเพือ่ เอาชนะป[ญหาอุปสรรค เป3นต+น

สรุป ในประเด็นแนวคิดที่เกี่ยวข+องกับคุณคOาผู+สูงอายุในงานวิจัยนี้
ผู+วิจัยได+ศึกษาค+นคว+าข+อมูลที่เกี่ยวข+องแล+วนำมาวิเคราะหWข+อมูล และได+สังเคราะหWข+อมูลเกี่ยวกับการ
วิเคราะหWคOาผู+สูงอายุออกเป3น 2 สOวน ดังนี้ สOวนที่ 1 การวิเคราะหWคุณคOาในตัวเองของผู+สูงอายุ ซึ่งเป3น
ประเด็นที่เกี่ยวกับการเห็นคุณคOาในตัวเองของผู+สูงอายุ โดยวิเคราะหWจากป[จจัยภายในของผู+สูงอายุ
ทั้งสOวนที่เป3นป[จจัยทางด+านรOางกาย จิตใจ และป[ญญา ซึ่งเป3นป[จจัยสOวนตัวของผู+สูงอายุ จึงควร
วิเคราะหWการเห็นคุณคOาของชีวิตในผู+สูงอายุ วิเคราะหWองคWประกอบที่มีผลตOอการเห็นคุณคOาในตัวเอง
วิเคราะหWการรับรู+ในคุณคOาตัวเองของผู+สูงอายุ วิเคราะหWการพัฒนามุมมองผู+สูงอายุเพื่อให+เห็นคุณคOาใน
ตัวเอง วิเคราะหWความรู+สึกถึงความสำคัญในตัวเองของผู+สูงอายุ และวิเคราะหWความภาคภูมิใจในคุณคOา
ตัวเองของผู+สูงอายุ ดังนั้น การเห็นคุณคOาในตัวเองของผู+สูงอายุจึงเป3นการปรับทัศนคติและมุมมองตOอ
ชีวิตในเชิงคุณคOา และพิจารณาองคWประกอบที่มีผลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองควบคูOไปกับการสOงเสริม
ทัศนคติตOอการเห็นคุณคOาในตัวเอง การหาแนวทางพัฒนาการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ รวมทั้ง
สOวนที่เป3น ความรู+สึกถึงความสำคัญของตัวเองของผู+สูงอายุ และความภาคภูมิใจในคุณคOาตนเองของ
ผู+สูงอายุ รวมไปถึงการที่ผู+สูงอายุมีอุดมคติตOอชีวิตในเชิงกุศลธรรม ซึ่งจะสOงผลให+ผู+สูงอายุมีการกระทำ
ตOอชีวิตตนเองในเชิงสร+างสรรคWด+วย สOวนที่ 2 การวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุในมุมมองทางสังคม ซึ่งเป3น
การวิเคราะหWบริบททางสังคมที่มีผลตOอคุณคOาผู+สูงอายุ รวมไปถึงระบบกลไกและมาตรการทางสังคมท่ี
เอื้อตOอคุณคOาผู+สูงอายุ โดยการวิเคราะหWหลายสOวน ดังนี้ วิเคราะหWบทบาทของสังคมที่มีตOอคุณคOา
ผู+สูงอายุ วิเคราะหWกิจกรรมที่กOอให+เกิดคุณคOาผู+สูงอายุ วิเคราะหWป[จจัยที่มีผลตOอคุณคOาผู+สูงอายุ
วิเคราะหWคุณคOาด+านคุณภาพชีวิตผู+สูงอายุ การวิเคราะหWโครงสร+างทางสังคมที่มีผลตOอคุณคOาผู+สูงอายุ
วิเคราะหWการดำรงชีพของผู+สูงอายุอยOางมีคุณคOา วิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุด+านสวัสดิการ วิเคราะหW
คุณคOาผู+สูงอายุด+านสุขภาพ วิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุด+านบทบาท วิเคราะหWรูปแบบการสร+างคุณคOา
ผู+สูงอายุของประเทศสิงคโปรW วิเคราะหWคุณคOาในรูปของการดูแลชีวิตผู+สูงอายุ และวิเคราะหWคุณคOา
ผู+สูงอายุในรูปของการมีคุณภาพชีวิตที่ดี ดังนั้น การวิเคราะหWบริบททางสังคมจึงเป3นสิ่งสำคัญในการ

36

วิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุ เนื่องจากป[จจัยทางสังคมมีสOวนสำคัญตOอป[จจัยสOวนบุคคลของผู+สูงอายุ
ถ+าผู+สูงอายุอยูOในสังคมที่ดีมีคุณภาพ มีโครงสร+างทางสังคมที่เอื้อตOอการดำรงชีวิตของผู+สูงอายุ และมี
บริบททางด+านกฎเกณฑWทางสังคมที่เป3นธรรม ยึดโยงอยูOกับมาตรฐานการดำรงชีวิตของผู+สูงอายุ
รวมไปถึงการที่ผู+สูงอายุอยูOในสังคมที่มีความเคารพในสิทธิเสรีภาพสิทธิมนุษยชนและปฏิบัติตOอ
ผู+สูงอายุอยOางสมศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยW ในขณะเดียวกันสังคมก็เป3นสOวนสำคัญที่ทำให+ผู+สูงอายุได+
แสดงบทบาทของตัวเองอยOางมีคุณคOา ซึ่งจะเป3นผลตOอทัศนคติของผู+สูงอายุที่มีตOอชีวิตอยOาเกื้อกูลและ
เปน3 ประโยชนWตอO สังคมดว+ ย

3. การวิเคราะหคB ณุ คาH ผJูสูงอายุตามแนวคดิ ศักด์ิศรคี วามเปWนมนุษยB

ในสOวนของการวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุจะต+องมีความสอดคล+องกับสภาพสังคมป[จจุบัน
รวมไปถึงสภาพและป[ญหาที่ผู+สูงอายุที่กำลังประสบอยูO ซึ่งจะต+องมีความครอบคลุมประเด็นเกี่ยวกับ
ผู+สูงอายุหลากหลายมิติทั้งในสOวนของการวิเคราะหWประเด็นเชิงคุณคOาผู+สูงอายุ วิธีการสร+างความ
ตระหนักรู+ถึงคุณคOาในตัวเองของผู+สูงอายุ รวมทั้งการวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุให+สอดคล+องกับมิติ
ทางสังคม โดยสำนักงานสOงเสริมสวัสดิภาพและพิทักษWเด็ก เยาวชน ผู+ด+อยโอกาส และผู+สูงอายุ (2556)
ได+กลOาวถึงเทคนิคและวิธีการพื้นฐานในการเยียวยาด+านสุขภาพ โดยมุOงวิเคราะหWคุณคOาของผู+สูงอายุ
10 ประการ ดังนี้ 1) อาหารและโภชนาการ 2) การผOอนคลายความเครียด 3) การเยียวยาทางจิตใจ
และการทำสมาธิ 4) การหลีกเลี่ยงสิ่งแวดล+อมที่ไมOเอื้อตOอสุขภาพ 5) การพักผOอนที่เพียงพอ
6) การออกกำลังกายที่เหมาะสมกับวัย เพศ และสภาพรOางกาย 7) การแบOงป[นความรัก และสร+าง
สัมพันธภาพระหวOางคนรอบข+าง รวมทั้งตนเอง 8) การแสดงออกอยOางสร+างสรรคW 9) การสร+าง
สัมพันธภาพทางจิตป[ญญาและการเยียวยา และ 10) การพัฒนาป[ญญาซึ่งสิ่งเหลOานี้มีความสัมพันธWกับ
คุณคาO ผ+ูสงู อายดุ ว+ ย

Myer, Sweeney, & Witmer (2000) ได+กลOาวถึงคุณคOาชีวิตและการป~องกันป[ญหา
ด+านจิตใจในทุกชOวงวัย โดยเรียกโมเดลนี้วOา “โมเดลกงล+อสุขภาพ (The Wheel of Wellness)
ไมเยอรW และคณะ ระบุวOากงล+อแหOงสุขภาวะเป3นการบูรณาการใน 4 ด+าน หากด+านใดลดลงหรือ
เพิ่มขึ้นก็จะสOงผลตOอด+านอื่น ๆ ด+วยเชOนกัน (Myers J. E., Sweeney, T. J., & Witmer, J. M., 2000)
โดยมีประเด็นที่มีความสัมพันธWกับคุณคOาในรูปของศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยWด+วย โดยพฤติกรรมท่ี
แสดงออกถึงการเคารพศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยWเทOากับการเคารพคุณคOาของมนุษยWด+วย ซึ่งจะได+นำมา
ประกอบในการวิเคราะหW ดงั รายละเอยี ดแตลO ะดา+ นตOอไปนี้

1) ด+านจิตวิญญาณ (Spirituality) คือ การตระหนักรู+ถึงการดำรงอยูOและ
ความเชอ่ื มโยงของตนกับสิง่ ตาO ง ๆ ทอี่ ยรูO อบตวั

37

2) ด+านการมีทิศทางของตนเองและมีเป~าหมายของชีวิต (Self-Direction)
คือ การดำเนินชีวิตแตOละวันอยOางมีเป~าหมาย ซึ่งมีคุณลักษณะดังนี้ การรับรู+คุณคOาแหOงตน (Sense
worth) การรับรู+ถึงการควบคุม (Sense of control) ความเชื่อบนพื้นฐานของความเป3นจริง
(Realistic beliefs) การตระหนักรู+ในอารมณWและการเผชิญป[ญหา (Emotional awareness and
coping) การแก+ไขป[ญหาและการสร+างสรรคW (Problem solving and creativity) การมีอารมณWขัน
(Sense of humor) การมีภาวะโภชนาการที่ดี (Nutrition) การออกกำลังกาย (Exercise) การดูแล
ตนเอง (Self-care) การจัดการกับความเครียด (Stress management) การมีเอกลักษณWทางเพศ
(Gender identify) และการมเี อกลกั ษณทW างวฒั นธรรม (Cultural identify)

3) ด+านการทำงานและการใช+เวลาวOาง (Work and Leisure) คือ การมี
รายได+ที่เหมาะสมกับหน+าที่การงาน มีการรับรู+ความสามารถของตนเองในการทำงาน มีความพึงพอใจ
ในตำแหนOงหน+าที่การงาน และมีความสัมพันธWที่ดีกับเพื่อนรOวมงาน สOวนการใช+เวลาวOางเกี่ยวข+องกับ
การมีกจิ กรรมการละเลนO สนุกสนานร่ืนเริง

4) ด+านมิตรภาพ (Friendship) คือ การมีความสัมพันธWทางสังคมที่ดีกับ
บุคคลอน่ื การไดร+ บั การสนบั สนุนทางสงั คม มกี ารตดิ ตอO สื่อสารระหวาO งบคุ คล

องคWการอนามัยโลก ,(2004). ได+ให+ความหมายในเชิงสัมพันธW คือ สุขภาพเป3นความ
สมบูรณWของราO งกาย จิตใจ สงั คม และจิตป[ญญา สวO นสขุ ภาวะ (Well-Being) คือ การท่ีสุขภาพ
ทางกาย ทางจิตใจ ทางสังคม และทางจิตป[ญญาอยูOกันอยOางสมดุล สอดคล+องกับแนวคิดของ
ศาสตราจารยWนายแพทยWประเวศ วะสี, (2545) กลOาววOา ชวี ติ องครW วมที่ประกอบด+วย 4 ดา+ น คอื
ทางกาย (Physical) ทางจิต (Mental) ทางสังคม (Social) และ ทางจิตวิญญาณ (Spiritual) ดังนั้น
คำจำกัดความดังกลOาวเป3นคำนิยามที่ลึกที่สุดกว+างที่สุด ครอบคลุมทุกอยOางทั้งทางกาย ทางจิต ทาง
สังคม และทางจิต วิญญาณ สุขภาพจึงไมOใชOเรื่องโรค เรื่องโรงพยาบาล หรือเรื่องยาเทOานั้น แตOเป3น
เรอื่ งที่ครอบคลมุ ไปท้ังหมด

เมื่อพิจารณาในมุมมองสิทธิมนุษยชนที่ระบุไว+ในปฏิญญาสากลวOาด+วยสิทธิมนุษยชน
จำแนกกว+าง ๆ ได+เป3น 2 สOวนคือ สิทธิของพลเมืองและสิทธิทางการเมือง ซึ่งรวมถึงสิทธิในชีวิต
เสรีภาพและความมั่นคงของบุคคล อิสรภาพจากความเป3นทาสและการถูกทรมาน ความเสมอภาค
ในทางกฎหมาย สิทธิในการมีสOวนรOวมทางการเมือง เสรีภาพในทางความคิด การนับถือศาสนา
การแสดงความคิดเห็น เป3นต+น สOวนอีกด+านหนึ่งคือสิทธิในทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม
ซึ่งรวมถึงสิทธิในการทำงาน สิทธิทางการศึกษา สิทธิทางอาหาร และสิทธิที่จะได+รับบริการทางด+าน
สาธารณสขุ เป3นตน+ (สำนกั งานคณะกรรมการสทิ ธิมนษุ ยชนศึกษา,2545)

ดังนั้น เพื่อให+ประเด็นที่จะใช+ในการวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุมีความครอบคลุมถึงศักดิ์ศรี
ความเป3นมนุษยW เพื่อให+เห็นประเด็นที่จะนำมาใช+ดำเนินการด+านคุณคOาผู+สูงอายุสอดคล+องกับการ

38

เคารพในศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยWของผู+สูงอายุ และการปฏิบัติตนของผู+สูงอายุในฐานะที่เป3นมนุษยW
อยOางสมศักดิ์ศรี รวมทั้งการเห็นคุณคOาในตัวเองในฐานะที่มีศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยW ซึ่งในงานวิจัยนี้ได+
จำแนกประเดน็ ในการวเิ คราะหอW อกเป3น 4 มิตดิ งั ตอO ไปนี้

3.1 การวเิ คราะหคB ุณคาH ผูสJ งู อายใุ นมติ ทิ างดJานกายภาพ
ในการวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุทางด+านกายภาพมีความครอบคลุมทั้งด+านรOางกาย

และทุกสOวนประกอบของรOางกายของผู+สูงอายุ นอกจากนี้ยังรวมไปถึงการวิเคราะหWคุณคOาทางด+าน
กายภาพที่ไมOควรกระทำยำยีหรือกระทำความรุนแรงตOอรOางกายหรืออวัยวะทุกสOวนของผู+สูงอายุ ทั้งยัง
ควรได+รับการปฏิบัติตOอรOางกายอยOางเหมาะสม การบริโภคอาหารที่เหมาะสมกับรOางกาย การมีที่อยOู
อาศัยที่ปราศจากมลภาวะ และมีความปลอดภัยสูง รวมทั้งได+รับการปฏิบัติอยOางเหมาะสมทั้งในรูป
ของการดูแล รักษา การเยียวยา และการสOงเสริมสุขภาพรOางกายการบริโภคอาหารที่มีคุณคOาทาง
โภชนาการ รวมทง้ั การไมOถกู เหยยี ดหยามในอัตลกั ษณWเฉพาะตนของผู+สูงอายุดว+ ย

ผู+วิจัยสรุป การวิเคราะหWศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยWผู+สูงอายุในมิติทางด+านกายภาพจึง
ควรวิเคราะหWความสัมพันธWเชื่อมโยงเกี่ยวข+องกันหลายสOวน ประกอบด+วย สุขภาพรOางกายที่ดี
ปราศจากโรคภัยไข+เจ็บ ความสมบูรณWของรOางกาย ป[จจัยดำรงชีพที่เพียงพอตOอความต+องการ
สมรรถภาพการใช+อวัยวะทำกิจกรรมประจำวันได+ดี การมีบุคลิกภาพดี บริหารกายได+อยOางเหมาะสม
กับวัย การได+รับการสOงเสริมสุขภาพ การมีป[จจัยบริโภคถูกหลักโภชนาการ การไมOมีป[จจัยเสี่ยงทาง
กายภาพ การมีหลักประกันสุขภาพที่ดี การมีพฤติกรรมการแสดงออกดีงาม มีความสงบกาย
ไมOเดือดร+อนกาย การมีสุขอนามัยที่ดี การมีความเป3นอยูOสุขสบาย การมีระบบการดูแลรักษาสุขภาพท่ี
ดีและมีหลักประกันสุขภาพที่มีคุณภาพ โดยสิ่งเหลOานี้มีความสัมพันธWกับศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยW
ซ่ึงจำเป3นจะต+องถูกนำมาวเิ คราะหWคุณคาO ผ+สู ูงอายุด+วย

3.2 การวิเคราะหคB ุณคHาผJูสูงอายใุ นมติ ิทางดJานสงั คม
ในการวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุทางด+านสังคม ซึ่งมีความสอดคล+องกับ 2 มิติ ได+แกO

ความสำคัญในมิติที่ผู+สูงอายุเป3นสOวนหนึ่งในสังคม ซึ่งจะต+องปฏิบัติตามกฎเกณฑWทางสังคม มีบทบาท
ทางสังคม ปฏิบัติตามวัฒนธรรมประเพณีและวิถีประชาของคนในสังคมด+วย ในฐานะที่ผู+สูงอายุก็เป3น
สมาชิกในสังคม และความสัมพันธWในมิติที่คนในสังคมจะต+องปฏิบัติตOอผู+สูงอายุอยOางสมศักดิ์ศรี ท้ังใน
รูปของการเคารพสิทธิของผู+สูงอายุ การไมOละเมิดผู+สูงอายุ การปฏิบัติตOอผู+สูงอายุอยOางสมศักดิ์ศรี
รวมทั้งการสร+างจิตสำนึกทางสังคมที่มีตOอผู+สูงอายุในเชิงคุณคOาในฐานะที่เป3นทรัพยากรบุคคลที่
ทรงคุณคOาและมีคุณูปการตOอสังคม โดยทั้ง 2 มิติ จึงควรถูกนำมาใช+วิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุในมิติทาง
สังคมดว+ ย

การวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุในมิติทางสังคม (Social dimension) ซึ่งเป3นความ
ผาสุกของครอบครัว สังคม และชุมชน โดยการมีความสัมพันธWที่ดีตOอกัน สามารถให+การดูแลชOวยเหลือ

39

ซึ่งกันและกัน มีความเอื้ออาทรเสมอภาค มีความยุติธรรม สันติสุข วัฒนธรรมชุมชน และมีระบบ
บริการที่ดีและทั่วถึง (กรรณิกา ป[ญญาวงศW, 2555) สอดคล+องกับการวิเคราะหWในมิติทางด+านสังคมจึง
มีความสัมพันธWกับสุขภาวะทางสังคม คือ การอยูOรวมกันในสังคมได+ดี มีครอบครัวที่อบอุOน มีชุมชน
และสังคมที่แข็งแรงรOวมมือรOวมใจกัน มีความเสมอภาค มีความยุติธรรม และมีสันติภาพ มีระบบการ
บริการและกิจกรรมทางสังคมที่ดี (ประเวศ วะสี, 2543) โดยเป3นการวิเคราะหWผู+สูงอายุในเชิง
สังคมศาสตรW ซง่ึ จะกอO ให+เกิดคุณคOาผู+สูงอายใุ นรปู ของความสุขทางด+านสังคมตอO ผู+สงู อายุ

ผู+วิจัยสรุปการวิเคราะหWศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยWของผู+สูงอายุในมิติทางด+านสังคม
วOาควรวิเคราะหWความสัมพันธWเชื่อมโยงเกี่ยวข+องกันหลายสOวน ประกอบด+วย การปรับตัวเข+ากับสังคม/
วัฒนธรรมได+ดี การมีความเคารพและปฏิบัติตามกฎเกณฑWทางสังคม บทบาทตOอสังคม การมี
ความสัมพันธWที่ดีกับสังคม การปฏิบัติตนอยOางสมศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยW การสร+างคุณประโยชนWตOอ
สังคม ผู+สูงอายุมีความสุขสงOา (สุขจากพฤติกรรมเชิงบวก) การมีสOวนรOวมกับสังคม การมีมารยาทตาม
ครรลองทางสังคม ได+รับการปกป~องคุ+มครองจากสังคม มีความปลอดภัยในชีวิตและทรัพยWสิน ได+รับ
การดูแลเอาใจใสOจากสังคม ไมOถูกทอดทิ้งให+เผชิญชีวิตตามลำพัง ไมOถูกกดขี่/กระทำความรุนแรง/ภัย
คุกคาม อยูOในสังคมปราศจากอบายมุข/อาชญากรรม การได+รับการยอมรับจากสังคม การได+รับความ
เคารพจากสังคม การได+รับการยกยOองเชิดชูตOอสังคม การปฏิบัติตนเป3นแบบอยOางที่ดีตOอสังคม
มีบทบาทเป3นผู+นำทางสังคม การไมOถูกละเมิดสิทธิ์ การได+รับความเป3นธรรมทางสังคม มีหลักประกัน
รายได+และอาชีพ ได+รับสวัสดิการทางสังคมที่มีคุณภาพ ได+รับการบริการทางสังคมที่ดี มีครอบครัว
อบอุOน การมีโอกาสทางสังคมเทOาเทียมกับวัยอื่น คนในสังคมมองผู+สูงอายุในฐานะทรัพยากรบุคคลที่
ทรงคุณคOา สามารถใช+อำนาจของตนเองได+ในเชิงสร+างสรรคW สังคมตระหนักถึงคุณคOาของผู+สูงอายุ
คนในสังคมเคารพในศักดิ์ศรีของผู+สูงอายุ มีสิ่งอำนวยความสะดวกรองรับการดำเนินชีวิตผู+สูงอายุ
สังคมมีองคWกร และเครือขOายผู+สูงอายุที่มีความเข+มแข็ง ผู+สูงอายุอยูOในสิ่งแวดล+อมที่ดี มีสถานที่พักผOอน
หยOอนใจสำหรับผู+สูงอายุ และสังคมมีการสOงเสริมคุณคOาผู+สูงอายุด+านสุขภาวะ ซึ่งสิ่งเหลOานี้จะมี
ความสัมพนั ธWกบั คุณคาO และศักดศ์ิ รคี วามเป3นมนษุ ยขW องผ+ูสูงอายุในสังคม

3.3 การวเิ คราะหคB ุณคHาผJสู งู อายใุ นมิติทางดาJ นจติ ใจ
ในการวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุในมิติทางด+านจิตใจ ซึ่งเป3นกระบวนการวิเคราะหW

คุณคOาผู+สูงอายุในเชิงจิตพิสัย โดยมุOงเน+นกระบวนการทางด+านจิตใจและอารมณWของผู+สูงอายุ เพื่อให+
ยึดโยงอยูOกับการเคารพสิทธิเสรีภาพของผู+สูงอายุ โดยให+ความเคารพการตัดสินใจ เคารพในความเช่ือ
และทัศนคติของผู+สูงอายุ เคารพในการเลือกวิถีทางในการดำเนินชีวิตของผู+สูงอายุ เพื่อให+เกิด
กระบวนการเรียนรู+ทางด+านจิตใจของผู+สูงอายุ และทำให+ผู+สูงอายุมีทัศนคติตOอชีวิตที่ดี รวมไปถึงการมี
มุมมองตOอชีวิตในเชิงสร+างสรรคWด+วย นอกจากนี้ยังรวมไปถึงการมีศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยWในการที่จะ

40

ไมOถูกบีบบังคับทางด+านจิตใจหรือกOอให+เกิดแรงกระทบกระเทือนตOอจิตใจของผู+สูงอายุ การไมOทำให+
ผ+สู งู อายมุ ีความทุกขWทางใจ ความเครยี ดหรือมปี [ญหาสุขภาพจิตดว+ ย

การวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุในมิติทางจิตใจ (Psychological dimension) จึงเป3นมิติของ
สภาวะทางจิตใจหรืออารมณW (Emotion) เชOน อารมณWแจOมใส ปลอดโปรOง ไมOมีความกังวล มีความสุข
ป[จจัยสำคัญในมิตินี้ คือ การ จัดการกับความเครียด การดูแลไมOให+เกิดภาวะวิกฤตทางอารมณW
(กรรณิกา ป[ญญาวงศW, 2555) การวิเคราะหWในมิติทางด+านจิตใจจึงมีความสัมพันธWกับสุขภาวะทางจิต
คือ จิตใจที่มีความสุข รื่นเริง คลOองแคลOว ไมOติดขัด มีความเมตตา มีสติ มีสมาธิ มีป[ญญา รวมถึงการ
ลดความเห็นแกOตัวลงไปด+วย โดยเป3นการวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุในเชิงจิตวิทยา ซึ่งจะกOอให+เกิด
คณุ คาO ผูส+ งู อายุในรูปของความสุขทางดา+ นจติ ใจตอO ผส+ู งู อายุ

ผู+วิจัยสรุปได+วOา การวิเคราะหWศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยWของผู+สูงอายุในมิติทางด+านจิตใจ
ควรวเิ คราะหWความสัมพนั ธเW ชื่อมโยงเก่ยี วขอ+ งกันหลายสOวน ประกอบดว+ ย ผ+ูสูงอายมุ ีความเช่อื ท่ถี กู ตอ+ ง
(ไมOเชื่องมงาย) มีสิ่งยึดเหนี่ยวจิตใจ มีความศรัทธาตOอชีวิต มีความเชื่อมั่นในตนเอง มีความพึงพอใจใน
ตนเอง มีความรู+สึกวOาตัวเองมีคุณคOา มีความรู+สึกภาคภูมิใจในตนเอง มีความรู+สึกยอมรับในตนเอง
ตระหนักถึงความสำคัญของตัวเอง มีคOานิยมดีงามเหมาะสมกับบริบทสังคมไทย การมีอารมณWดีงาม
มีความรู+สึกเสียสละตOอสOวนรOวม ไมOมีความเดือดร+อนใจ มีอิสระทางจิตใจ มีสุขภาพจิต (ปราศจากโรค
ทางจิต) มีคุณภาพจิต (มีคุณธรรมประจำใจ) มีสมรรถภาพจิต (อดทน เข+มแข็ง) มีประสิทธิภาพจิต
(ความเพียรพยายาม มุOงมั่น ทุOมเท) มีจรณภาพทางจิต (เจตนารมณWเชิงจริยธรรมดีงาม) และการมีสุข
สงบจิต (สันติภาพทางใจ) ซึ่งสิ่งเหลOาน้ีจะมีความสัมพันธWกับคุณคOาและศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยWทาง
จิตใจของผสู+ ูงอายุ

3.4 การวเิ คราะหBคุณคHาผูสJ ูงอายใุ นมติ ทิ างดาJ นป6ญญา
ในการวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุในมิติทางด+านป[ญญา (wisdom dimension)

ซึ่งมุOงเน+นการวิเคราะหWทางด+านความคิด ความรู+ ทัศนคติ และความเข+าใจของผู+สูงอายุ ทั้งมิติของการ
รู+เทOาทัน การตระหนักรู+ถึงในตัวตนของตนเอง การรู+จักสถานะของตนเอง การรู+จักปรับตัวกับความ
เปลย่ี นแปลงทางสังคม การจดั การและการถOายทอดภูมปิ [ญญาของผู+สูงอายุ เป3นต+น

ในการวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุในมิติทางด+านป[ญญา (wisdom dimension)
สอดคล+องกับแนวคิดของนักคิดกลุOมป[ญญานิยม ซึ่งเห็นวOามนุษยWจะมีคุณคOานั้นป[ญญาเป3นสิ่งสำคัญ
ที่สุด เนื่องจากป[ญญาจะทำให+เข+าใจตามความเป3นจริง สามารถวิเคราะหW สังเคราะหW แยกแยะและ
จัดการชุดความรู+ได+อยOางมีคุณภาพ และสามารถนำความรู+ไปสูOการปฏิบัติได+อยOางมีประสิทธิภาพ
สOวนที่เป3นป[ญญาจึงทำให+เกิดการปรับเปลี่ยนทัศนคติตOอชีวิตอยOางเข+าใจ รู+เทOาทัน และไมOหลงผิด
มีความรู+ในการผลิตคิดค+นนวัตกรรมเพื่อสร+างสิ่งเกื้อกูลตOอชีวิตและโลกอยOางสร+างสรรคW โดยผู+สูงอายุ
เป3นวัยที่มีประสบการณWและภูมิป[ญญามาก จึงควรได+รับความเคารพเชิดชูในฐานะที่เป3นทรัพยากร

41

มนุษยWที่ทรงภูมิป[ญญา ไมOดูถูกเหยียดหยามภูมิป[ญญาของผู+สูงอายุวOาไมOทันโลกและไมOทันสมัย ไมOไป
ด+อยคOาภูมิป[ญญาของผู+สูงอายุ และการไมOบีบคั้นหรือครอบงำทางความคิดของผู+สูงอายุ ซึ่งจะทำให+
เกิดการเคารพศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยWของผู+สูงอายุทางด+านป[ญญา สอดคล+องกับ แนวคิดของกรรณิกา
ป[ญญาวงศW (2555) ที่วOา ป[ญญาทำให+ความเข+าใจกันและกัน เห็นใจกัน ยอมรับกัน เคารพในศักดิ์ศรี
ของกันและกันในฐานะท่ีเป3นมนุษยWเชOนเดียวกัน ไมOรังเกียจเดียดฉันทW ไมOแบOงพวก และเขOนฆOาราวี
แตOชOวยเหลือเกื้อกูลกัน อยูOรOวมกันอยOางสันติ ครอบครัว ชุมชน และสังคมที่มีสุขภาวะทางจิตวิญญาณ
ดี ไมOได+แปลวOาไมOมีป[ญหาแตOสามารถจัดการป[ญหาได+ ถ+าแก+ไขไมOได+ก็สามารถสร+างความสมดุล จัดการ
ให+คนอยOกู ับปญ[ หาทแ่ี ก+ไขไมไO ด+นน้ั โดยไมทO กุ ขWและเดือดร+อนจนเกินไป

ผู+วิจัยสรุปได+วOา การวิเคราะหWศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยWของผู+สูงอายุในมิติทางด+าน
ปญ[ ญา ควรวเิ คราะหคW วามสมั พนั ธWเช่อื มโยงเกีย่ วขอ+ งกันหลายสวO น ประกอบด+วย การเข+าใจคุณคาO ของ
ชีวิต มีความรู+เทOาทันสิ่งที่ทำให+ชีวิตเสื่อมคุณคOา มีความเข+าใจในการสร+างคุณคOาของตัวเอง มีความ
เข+าใจในวิธีการพัฒนาคุณคOาตัวเองให+สูงขึ้น มีความเข+าใจในชีวิตตามสภาพความเป3นจริง ความเข+าใจ
สังคม การรับรู+ข+อมูลขOาวสาร ความรู+เทOาทันความเปลี่ยนแปลง การวางแผนชีวิตที่ดี การกำหนดมี
เป~าหมายชีวิต มีแนวทางในการดำเนินชีวิตที่เหมาะสมกับวัย การมีทัศนคติเชิงบวก มีความเข+าใจใน
ตัวเอง สามารถแยกแยะสิ่งที่เป3นคุณคOาแท+หรือเทียมได+ สามารถถOายทอดภูมิป[ญญาได+ดี มีป[ญญา
ปลดปลOอยความยึดมั่นถือมั่นในตนเอง การไมOหลงตัวเอง มีความสุขสวOาง (สุขจากการเข+าใจธรรมะ)
เข+าใจถึงความสามารถของตนเอง มีทักษะในการเรียนรู+สิ่งใหมO มีทักษะในการปรับตัวกับการ
เปลี่ยนแปลงได+ดี มีทักษะในการพัฒนาตนเพื่อให+มีสุขภาวะที่ดี มีกระบวนการสOงเสริมและพัฒนา
ศักยภาพผู+สูงอายุ มีความรู+ในการใช+อำนาจเชิงสร+างสรรคW และมีความรู+ในการนำศักยภาพของตนเอง
มาใช+ประโยชนW ซึ่งสิ่งเหลOานี้จะมีความสัมพันธWกับคุณคOาและศักดิ์ศรีความเป3นมนุษยWของผู+สูงอายุ
ทางดา+ นป[ญญา

การวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุ นอกจากจะวิเคราะหWในรูปของการตระหนักถึงคุณคOาตนเอง
การวิเคราะหWป[จจัยสOวนตัวของผู+สูงอายุ รวมทั้งการวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุในมิติทางสังคมด+วย
นอกจากนี้แล+วผู+วิจัยยังพบวOา การวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุจำเป3นต+องตระหนักถึงคุณคOาและศักดิ์ศรี
ความเป3นมนุษยWของผู+สูงอายุด+วย ดังนั้น ในการวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุจึงจำเป3นจะต+องนำแนวคิด
ด+านสิทธิมนุษยชนมาเกี่ยวข+องด+วย และยึดโยงอยูOกับกับแนวคิดแบบมนุษยนิยม คือ การวิเคราะหW
คุณคOาผู+สูงอายุในฐานะเป3นมนุษยWที่ควรได+รับการปฏิบัติอยOางสมศักดิ์ศรี ซึ่งจะต+องยึดกับศักดิ์ศรีความ
เป3นมนุษยWด+วย นอกจากนี้แล+วยังควรคำนึงถึงการวิเคราะหWผู+สูงอายุเกี่ยวกับสิทธิในชีวิต เสรีภาพของ
ผู+สูงอายุ ความมั่นคงของผู+สูงอายุ สวัสดิภาพของผู+สูงอายุ ความเสมอภาคทางกฎหมายและสิทธิ การ
มีสOวนรOวมทางสังคมของผู+สูงอายุ รวมถึงสวัสดิการที่เหมาะสมกับผู+สูงอายุด+วย ดังนั้น ในงานวิจัยนี้
ผู+วิจัยจึงได+จำแนกกระบวนการวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุออกเป3น 4 มิติ ซึ่งประกอบด+วย การวิเคราะหW

42

คุณคOาผู+สูงอายุในมิติทางด+านกายภาพ การวิเคราะหWคุณคOาผู+สูงอายุในมิติทางด+านสังคม การวิเคราะหW
คุณคาO ผสู+ งู อายใุ นมิตทิ างดา+ นจติ ใจ และการวเิ คราะหWคุณคาO ผสู+ งู อายุในมติ ทิ างด+านป[ญญาควบคกOู ันไป

ดังนั้นผู+วิจัยได+ทบทวนแนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยที่เกี่ยวข+อง เพื่อใช+เป3นกรอบแนวคิดใน
การศึกษากระบวนการสร+างคุณคOาของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลางสูOการยกระดับ
ชมุ ชนอยOางบรู ณาการในยคุ 4.0 ประกอบไปดว+ ย 4 ด+าน ได+แกO

1) คุณคOาผู+สูงอายุด+านความสามารถ (Competence) หมายถึง การตัดสิน
ความสามารถของตนเองวOา จะสามารถทำงานได+ในระดับใด หรือเป3นความเชื่อของบุคคล เกี่ยวกับ
ความสามารถในการกระทำสิ่งใดสิ่งหนึ่งซึ่งมีอิทธิพล ตOอการดำรงชีวิต ความเชื่อในความสามารถ
ตนเอง พิจารณาจากความรู+สึก ความคิด แรงจูงใจ และพฤติกรรม สะท+อนถึงความสามารถทั้งทาง
รOางกาย และสติป[ญญาของผู+สูงอายุ ความสามารถในการปรับตัวเข+ากับโลกสมัยใหมO การเข+ารOวม
กิจกรรมทางสงั คม รวมถงึ ทั้งทศั นคตดิ า+ นศักยภาพในการประกอบอาชีพท่ีเหมาะสมกับผ+สู งู อายุ

2) การรับรู+วOาตนเองมีความสำคัญ (Significance) หมายถึง การถูกยอมรับ และให+
ความสำคัญอยOางเหมาะสม โดยรู+สึกวOาตนเป3นที่รักของบุคคลอื่น มีประโยชนWและเป3นสOวนหนึ่งของ
ครอบครัว ชุมชนและสังคม

3) การรับรู+วOาตนมีอิสระ (Autonomy) หมายถึง ความสามารถในการควบคุมชีวิต
ของตนเอง และตOอเหตุการณWตOาง ๆ รอบตัว มีความเช่อื มน่ั ในอำนาจการกระทำของตนวาO จะกOอใหเ+ กดิ
ผลตามที่ต+องการ และมีความสามารถในการกระทำสิ่งตOาง ๆ ให+บรรลุตามวัตถุประสงคWได+ด+วย รวมถึง
การมีอิสระในการตัดสินใจเลือกทางเดินชีวิตอยOางเสรี รวมทั้งการเชื่อมั่นในอำนาจของตนเองวOามี
ความสามารถกระทำส่ิงตาO ง ๆ ได+ตามความตอ+ งการอยOางสรา+ งสรรคW

4) การรับรว+ู Oาตนมีคุณความดี (Virtue) หมายถงึ การปฏบิ ัติตวั สอดคลอ+ งกับศีลธรรม
จริยธรรม คOานิยมและวัฒนธรรมประเพณี มองโลกในแงOดี พอใจในชีวิตที่เป3นอยูO มีการแสดงออกของ
ความคดิ ทถี่ ูกต+องตามทำนองคลองธรรม

4. กรอบแนวคิดในการวิจัย
จากการศึกษาแนวคิด ทฤษฎี และงานที่เกี่ยวข+อง ผู+วิจัยได+วิเคราะหWและสังเคราะหWข+อมูล

แล+วประมวลเป3นกรอบแนวคิดในการวิจัย โดยจำแนกตัวแปรตามได+แกOกระบวนการสร+างคุณคOาใน
ตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลางสูOการยกระดับชุมชนอยOางบูรณาการในยุค 4.0
ออกเป3น 4 ด+าน ได+แกO คุณคOาผู+สูงอายุด+านความสามารถ (Competence) คุณคOาผู+สูงอายุด+าน
ความสำคัญ (Significance) คุณคOาผู+สูงอายุด+านความมีอิสระ (Autonomy) และคุณคOาผู+สูงอายุด+าน
คุณความดี (Virtue) ดงั แผนภาพตOอไปนี้

43

คุณลักษณะสำคญั กระบวนการสรา5 งคณุ คาC ในตนเองของผู5สูงอายภุ าค
ทั่วไปของผสู5 ูงอายุ ตะวันออกเฉียงเหนอื ตอนกลางสูCการยกระดบั
ชมุ ชนอยาC งบูรณาการในยุค 4.0
ความพ่ึงพาสวัสดิการ
สำหรบั ผ5ูสงู อายุ 1.คณุ คCาผ5สู ูงอายดุ 5านความสามารถ
(Competence)
1.สวสั ดิการดา5 นการ
ดำรงชพี 2.คุณคCาผ5สู งู อายดุ 5านความสำคัญ (Significance)

2.สวัสดิการด5าน 3.คณุ คาC ผู5สงู อายุดา5 นความมีอสิ ระ (Autonomy)
สุขภาพ
4.คุณคCาผูส5 ูงอายดุ 5านคณุ ความดี (Virtue)

ภาพที่ 1 กรอบแนวคดิ

5. สมมตฐิ านการวจิ ัย
1) สถานภาพสมรส: สมรส นOาจะมีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาค

ตะวันออกเฉยี งเหนือตอนกลางสOูการยกระดับชุมชนอยOางบรู ณาการในยคุ 4.0
2) จำนวนสมาชิกในครอบครัว นOาจะมีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาค

ตะวันออกเฉียงเหนอื ตอนกลางสOกู ารยกระดับชุมชนอยาO งบูรณาการในยุค 4.0
3) ความพิการ: ไมOพิการ นOาจะมีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาค

ตะวนั ออกเฉยี งเหนือตอนกลางสOูการยกระดบั ชุมชนอยาO งบรู ณาการในยคุ 4.0
4) การประกอบอาชีพ: ประกอบอาชีพ นOาจะมีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของ

ผ+ูสูงอายภุ าคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื ตอนกลางสูOการยกระดับชมุ ชนอยOางบรู ณาการในยคุ 4.0
5) ภาวะสุขภาพ: ไมOมีโรค นOาจะมีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาค

ตะวันออกเฉยี งเหนือตอนกลางสูOการยกระดบั ชมุ ชนอยาO งบูรณาการในยุค 4.0
6) จำนวนหนี้สิน นOาจะมีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาค

ตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลางสกOู ารยกระดบั ชุมชนอยOางบูรณาการในยคุ 4.0
7) การเป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุ: เป3นสมาชิก นOาจะมีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเอง

ของผูส+ ูงอายุภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือตอนกลางสกOู ารยกระดับชุมชนอยOางบรู ณาการในยุค 4.0

44

8) การมีผู+ดูแลผู+สูงอายุ: มีผู+ดูแล นOาจะมีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ
ภาคตะวันออกเฉยี งเหนอื ตอนกลางสูOการยกระดบั ชุมชนอยาO งบรู ณาการในยคุ 4.0

9) ความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ นOาจะมีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของ
ผู+สูงอายุภาคตะวนั ออกเฉียงเหนือตอนกลางสูOการยกระดับชมุ ชนอยาO งบูรณาการในยุค 4.0

45

บทท่ี 3
ระเบยี บวิธวี ิจัย

การศึกษาวิจัยกระบวนการสร+างคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ตอนกลางสูOการยกระดับชุมชนอยOางบูรณาการในยุค 4.0 ครั้งนี้เป3นการวิจัยประยุกตW (Applied
Research) ประกอบไปด+วยการวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Research) และการวิจัยเชิงคุณภาพ
(Qualitative Research) โดยผ+ูวิจยั มีวธิ กี าร ดังน้ี

1. หนวO ยในการวิเคราะหW
2. พนื้ ทใี่ นการวจิ ัย
3. ประชากร และกลุOมตวั อยาO ง
4. วิธีการเกบ็ รวบรวมข+อมลู
5. เครอ่ื งมอื ทใ่ี ชใ+ นการวจิ ยั
6. ขน้ั ตอนในการวจิ ยั
7. การวเิ คราะหขW +อมูล
8. การนำเสนอผลการวิจยั
9. จรยิ ธรรมในการวิจัย
1. หนวH ยในการวเิ คราะหB
การวิจัยครั้งนี้ ในสOวนของการวิจัยเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ ผู+วิจัยได+กำหนดหนOวยในการ
วิเคราะหW เปน3 ระดับปจ[ เจกบุคคล
2. พืน้ ทีใ่ นการวิจยั
ผู+วิจัยได+ทำการคัดเลือกพื้นท่ีในการวิจัย ได+แกO ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ประกอบ
ไปด+วย จังหวัดขอนแกOน ร+อยเอ็ด มหาสารคาม และกาฬสินธุW หรือเรียกอีกชื่อหนึ่งวOา “กลุOมร+อยแกOน
สารสินธWุ” โดยมีจำนวนผู+สูงอายุเป3นจำนวนมากกวOา 800,000 คน ถึงอยOางไรก็ตามเป3นพื้นที่ในเขต
รับผิดชอบของสำนักงานสOงเสริมและสนับสนุนวิชาการ 5 จังหวัดขอนแกOน กระทรวงการพัฒนาสังคม
และความมั่นคงของมนุษยW ซึ่งมีเครือขOายการทำงานด+านผู+สูงอายุครอบคลุมทุกจังหวัดที่ได+กลOาวมา
ขา+ งตน+ ดว+ ย

46

3. ประชากร และกลุHมตวั อยHาง
การวิจัยครั้งนี้ผู+วิจัยใช+ระเบียบวิธีวิจัยแบบประยุกตW (Applied Research) โดยใช+การ

ดำเนินการวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Methodology) และการดำเนินการวิจัยเชิงคุณภาพ
(Qualitative Research) ผ+วู จิ ยั ขออธิบายดงั ตอO ไปน้ี

3.1. การวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Methodology)
ผู+วิจัยใช+ข+อมูลประชากรผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ได+แกO

จังหวัดขอนแกOน ร+อยเอ็ด มหาสารคาม และกาฬสินธWุ โดยอ+างอิงฐานข+อมูลจากกรมกิจการผู+สูงอายุ
ประจำปงZ บประมาณ พ.ศ. 2562 ซง่ึ มีประชากรท้งั หมด 842,981 คน (ตารางท่ี 1)

ตารางท่ี 3.1 แสดงจำนวนประชากรในการวจิ ยั จำแนกตามจังหวดั

จงั หวัด จำนวนประชากร (คน)

ร+อยเอ็ด 219,913
ขอนแกนO 305,684

มหาสารคาม 162,277
กาฬสนิ ธWุ 155,107

รวมจำนวนตวั อยาH ง 842,981

Tayamane) ขัน้ ตอนตOอมาได+กำหนดขนาดกลOมุ ตัวอยาO งคร้งั น้จี ากวธิ กี าร ดังนี้
1) หาขนาดของกลุOมตัวอยOางจาก ทาโร ยามาเน (Taro

จากสูตร =
#

โดยท่ี n = ขนาดของกลOมุ ตวั อยาO ง

N = จำนวนประชากรท้ังหมด
e = คาO ความคาดเคลื่อนท่ใี ช+ในงานวิจัย คือ 0.05
,
แทนคาO = #( , ( . ) )

ขนาดของกลมOุ ตัวอยาO ง คอื 399.810 ปรับเป3นประมาณ 400 ตัวอยาO ง
2) แบOงจำนวนตัวอยOางตามกลุOมจังหวัดในภาค
ตะวนั ออกเฉียงเหนือ โดยการเทียบบญั ญัติไตรยางศW (ตารางที่ 2)

47

ตารางท่ี 3.2 แสดงจำนวนตวั อยาO งในการเกบ็ ข+อมลู การวจิ ัย จำแนกตามจงั หวัด

จังหวัด จำนวนตัวอยHาง (คน) จำนวนประชากร (คน)

รอ+ ยเอ็ด 104 219,913
ขอนแกนO 145 305,684
มหาสารคาม 77 162,277

กาฬสินธุW 74 155,107
รวมจำนวนตัวอยHาง 400 842,981

- เกณฑWการคัดเข+าในการตอบแบบสอบถามของกลุOมตัวอยOาง ตะหนักถึง
ตัวอยOางที่เป3นผู+สูงอายุตั้งแตO 60 ปZขึ้นไป ที่ยังสามารถฟ[ง อOานออก และเขียนภาษาไทยได+ สามารถ
เดินทางไปยงั สถานทตี่ Oาง ๆ ได+ และเต็มใจเขา+ รOวมงานวิจัยครง้ั น้ี

- เกณฑWการคัดออก ได+แกO ผู+สูงอายุที่ไมOสามารถเข+ารOวมโครงการวิจัยได+
เชOน ผู+สูงอายุที่ติดเตียง และมีโรคประจำตัว ใสOเครื่องชOวยหายใจ ไมOสามารถรับรู+ถึงด+านสติป[ญญา
และไมOสามารถชวO ยเหลือตนเองได+ เป3นต+น

- การไดม+ า และการเขา+ ถึงกลOมุ ตวั อยาO ง มดี ังตอO ไปน้ี
1) ผู+วิจัยทำการหารายชื่อผู+สูงอายุจากฐานข+อมูลจากกรมกิจการ

ผสู+ ูงอายุ และทำการหาขนาดของตวั อยOางโดยวิธขี อง ทาโร ยามาเน (Taro Tayamane)
2) ทำการแบOงตัวอยOางออกเป3น 4 จังหวัด โดยวิธีเทียบ

บญั ญตั ไิ ตรยางศW
3) หลังจากนั้นทำการเทียบบัญญัติไตรยางศWจากแตOละอำเภอใน

จงั หวดั นน้ั ๆ เพอื่ ใหไ+ ดจ+ ำนวนตวั อยาO งในแตOละอำเภอ
4) ตOอมาได+รายชื่อกลุOมตัวอยOางจากการเรียงลำดับรายชื่อ และทำ

การสุOมอยOางงOาย โดยใช+วิธีการสุOมกลุOมตัวอยOางโดยวิธีใช+ตารางเลขสุOม (Table of Random
Numbers) เป3นการสุOมตัวอยOางที่มีขนาดใหญOโดยใช+ตารางเลขสุOมที่กำหนดขึ้นจากคอมพิวเตอรWท่ี
ไมOตอ+ งจัดทำสลาก

3.2 การวจิ ัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research)
ใช+กระบวนการการสนทนากลุOม (Focus Group) และมีแนวทางการ

สนทนากลุOม เพื่อให+ได+ข+อมูลในประเด็นกระบวนการสร+างคุณคOาของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ตอนกลางสูOการยกระดับชุมชนอยOางบูรณาการในยุค 4.0 จากผู+สูงอายุ ที่สามารถให+ข+อมูลอันเป3น
ประโยชนWได+ จากสถานการณWการแพรOระบาดของโรคติดเชื้อ Covid – 19 ทำให+เป3นข+อจำกัดในการ

48

เข+าถึงผู+ให+ข+อมูลสำคัญ จึงกำหนดผู+ให+ข+อมูลสำคัญรวม 12 คน แบOงออกเป3นการสนทนากลุOม 2 กลุOม
ได+แกO กลุOมจังหวัดร+อยเอ็ด 6 คน และขอนแกOน 6 คน ซึ่งอ+างอิงจากจำนวนประชากรที่มากที่สุดใน
การศกึ ษา โดยมีคณุ สมบัตดิ ังตอO ไปนี้

1) ประกอบอาชพี
2) มีสถานภาพสมรส
3) ไมมO โี รคประจำตวั
4) มสี มาชิกในครอบครัวตัง้ แตO 3 คนขน้ึ ไป
5) ต+องได+รับสวัสดิการเบย้ี ยังชพี ผูส+ งู อายุ
6) ต+องไดร+ บั บัตรสวสั ดกิ ารแหงO รฐั
7) มีหนส้ี ิน
8) ไมเO ปน3 สมาชกิ ในชมรมผ+ูสงู อายุ
โดยเกณฑWการคัดออก ได+แกO ผู+สูงอายุที่ไมOสะดวกใจให+ข+อมูล และไมOอยูOใน
ชวO งเวลาทจ่ี ดั เกบ็ รวบรวมข+อมลู วิจยั และไมOเขา+ เกณฑกW ารคดั เลอื กท่กี ำหนดไวใ+ นครั้งน้ี

4. วธิ ีการเกบ็ รวบรวมขJอมูล
4.1 ตอบวัตถุประสงคW เพื่อศึกษาทัศนคติของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลางที่มี

ตOอการสร+างคุณคOาในตนเอง และเพื่อศึกษาระดับการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาค
ตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ผู+วิจัยใช+การวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Methodology) ได+แกO
แบบสอบถามในการเกบ็ รวบรวมข+อมลู

4.2 ตอบวัตถุประสงคW เพื่อศึกษากระบวนการสร+างคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาค
ตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลางสูOการยกระดับชุมชนอยOางบูรณาการในยุค 4.0 ผู+วิจัยใช+การวิจัยเชิง
คุณภาพ (Qualitative Research) รวบรวมข+อมูลจากการการสนทนากลุOม โดยมีแนวทางการ
สัมภาษณWทีผ่ ูว+ จิ ยั สรา+ งขนึ้ เป3นเครอื่ งมอื ในการเกบ็ รวบรวมขอ+ มูล

5. เครือ่ งมือทใี่ ชJในการวิจยั
5.1 เครื่องมือที่ใช+ในการวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Methodology) ผู+วิจัยได+สร+าง

เครื่องมือที่ใช+ในการเก็บรวบรวมข+อมูลเชิงปริมาณขึ้นจากการทบทวนแนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยท่ี
เกี่ยวข+อง ซึ่งมีความสอดคล+องเกี่ยวกับกระบวนการสร+างคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ จากนั้น
คณะผู+วิจัยได+สร+างแบบสอบถาม (Questionnaire) โดยผOานการปรึกษาจากผู+เชี่ยวชาญ และนำ
แบบสอบถามที่สร+างขึ้นมาทดสอบความตรงเชิงเนื้อหา (Content Validity) และทดสอบความเชื่อมั่น
(Reliability) ดงั น้ี

49

1) ทดสอบความตรงเชิงเนื้อหา ด+วยการนำแบบสอบถามสOงให+ผู+เชี่ยวชาญ (Expert
Judgment) ตรวจสอบ แล+วนำมาปรับปรุงแก+ไขข+อคำถามเพื่อความถูกต+องด+านภาษา ความเที่ยงตรง
และความครอบคลมุ เนือ้ หา

2) ทดสอบความเชื่อมั่น ผู+วิจัยได+นำแบบสอบถามที่ผOานการปรับปรุงแก+ไขแล+วไป
ทดลองใช+ (Try Out) กับกลุOมเป~าหมายที่ไมOใชOกลุOมตัวอยOาง จำนวน 30 คน โดยผู+ที่ตอบแบบสอบถาม
ในชOวงของการทดลองใช+แล+ว จะไมOสามารถตอบแบบสอบถามได+อีกในชOวงของการเก็บรวบรวมข+อมูล
จริง หลังจากนั้นนำแบบสอบถามมาวิเคราะหWหาคOาความเชื่อมั่น โดยใช+สูตรการวิเคราะหWของครอน
บาช (Cronbach’s Method) หาคOาสัมประสิทธิ์แอลฟาของครอนบาช (Cronbach’s Alpha
Coefficient) ผOานโปรแกรมสำเร็จรูปทางสถิติ SPSS For Window และเมื่อคำนวณจาก
แบบสอบถามทั้งฉบับ ได+คOา Alpha เทOากับ 0.96 โดยคOาที่ยอมรับจะต+องได+เทOากับหรือมากกวOา 0.75
ดงั นัน้ แบบสอบถามทส่ี รา+ งขนึ้ จงึ มคี ุณภาพตามเกณฑทW ีก่ ำหนด สามารถนำไปเก็บรวบรวมข+อมูลตOอไป

3) แบบสอบถาม ในการศกึ ษาการวิจัยครงั้ นี้ ประกอบไปด+วย 4 สวO นสำคัญ ไดแ+ กO 1)
ข+อมูลคุณลักษณะสำคัญสOวนบุคคล 2) ความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ 3) การเห็นคุณคOาใน
ตนเองของผู+สงู อายภุ าคตะวันออกเฉยี งเหนือตอนกลาง 4) ข+อเสนอแนะ

สOวนที่ 1 ข+อมูลคุณลักษณะสำคัญสOวนบุคคล เป3นข+อคำถามเกี่ยวกับป[จจัย
คุณลกั ษณะสOวนบคุ คลของกลOมุ ตวั อยาO ง ประกอบไปดว+ ย

(1) เพศ ใช+ขอ+ คำถามแบบเลอื กตอบ
(2) อายุของผส+ู ูงอายุ ให+ตอบคำถามในลักษณะปลายเป-ด
(3) ระดับการศกึ ษา ใชข+ +อคำถามแบบเลอื กตอบ
(4) สถานภาพสมรส ใช+ข+อคำถามแบบเลอื กตอบ
(5) จำนวนสมาชกิ ในครอบครวั ใหต+ อบคำถามในลักษณะปลายเป-ด
(6) ความพิการ ใชข+ +อคำถามแบบเลือกตอบ
(7) อาชีพปจ[ จุบนั ใช+ข+อคำถามแบบเลอื กตอบ
(8) ภาวะสุขภาพ ใชข+ อ+ คำถามแบบเลอื กตอบ
(9) รายไดต+ อO เดือน ให+ตอบคำถามในลกั ษณะปลายเป-ด
(10) แหลงO ทีม่ าของรายได+ ใชข+ อ+ คำถามแบบเลือกตอบ
(11) คาO ใชจ+ าO ยหน้สี นิ ให+ตอบคำถามในลกั ษณะปลายเปด-
(12) ภมู ิลำเนาที่อยOูอาศัย ใชข+ +อคำถามแบบเลือกตอบ
(13) การเป3นสมาชกิ ในชมรมผสู+ งู อายุ ใช+ข+อคำถามแบบเลอื กตอบ
(14) การมีผด+ู แู ลผส+ู ูงอายุ ใช+ขอ+ คำถามแบบเลือกตอบ

50

สOวนที่ 2 ความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ รวมจำนวน 11 ข+อ จำแนก
ออกเป3นสวัสดิการดำรงชีพ (Pension Service) 6 ข+อ และสวัสดิการด+านสุขภาพ (Health Service)
5 ข+อ โดยแตOละขอ+ กำหนดคำตอบ จำแนกเป3นระดับความถ่ี 5 ตัวเลือก ดังน้ี

ใชม+ ากทส่ี ดุ หมายถึง ทOานพึง่ พาสวัสดกิ ารดงั กลOาวในระดับมากท่สี ุด
ใชม+ าก หมายถึง ทOานพึง่ พาสวสั ดกิ ารดงั กลาO วในระดับมาก
ใช+น+อย หมายถงึ ทาO นพงึ่ พาสวสั ดิการดังกลOาวในระดบั น+อย
ใช+นอ+ ยท่ีสุด หมายถงึ ทาO นพงึ่ พาสวัสดิการดงั กลOาวในระดบั น+อยท่สี ุด
ไมไO ดร+ ับ หมายถงึ ทาO นไมไO ด+พึ่งพาสวสั ดิการดังกลOาวเลย
สOวนท่ี 3 การเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ตอนกลาง ประกอบไปด+วยคำถามรวมจำนวน 62 ข+อ แบOงออกเป3น 4 ด+าน ได+แกO (1) คุณคOาผู+สูงอายุ
ด+านความสามารถ (Competence) จำนวน 12 ข+อ (2) คุณคOาผู+สูงอายุด+านความสำคัญ
(Significance) จำนวน 25 ข+อ (3) คุณคOาผ+ูสูงอายุด+านความมีอิสระ (Autonomy) จำนวน 7 ข+อ และ
คุณคOาผู+สูงอายุด+านคุณความดี (Virtue) จำนวน 18 ข+อ โดยแตOละคำถาม กำหนดคำตอบเป3นระดับ
การเหน็ คณุ คOาในตนเอง จำแนกเปน3 4 ตัวเลอื ก ดงั นี้
มากท่สี ดุ หมายถงึ ทOานมรี ะดับความคดิ เห็นในระดบั มากทส่ี ุด
มาก หมายถงึ ทOานมีระดับความคดิ เหน็ ในระดบั มาก
น+อย หมายถึง ทOานมีระดบั ความคดิ เหน็ ในระดบั นอ+ ย
นอ+ ยทีส่ ดุ หมายถึง ทาO นมีระดับความคิดเห็นในระดบั น+อยทสี่ ุด
สOวนที่ 4 ข+อเสนอแนะ เป3นการให+ผู+กรอกแบบสอบถามเขียนบรรยายถึง
รายละเอียดด+านคุณคาO ในตนเองเพิ่มเตมิ
5.2 เครื่องมือที่ใช+ในการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู+วิจัยใช+เทคนิคการสัมภาษณWแบบสนทนากลOุม
(Focus group) และมีแนวทางการสัมภาษณW (Interview Guideline) เป3นเครื่องมือในการเก็บ
รวบรวมข+อมูล จำนวน 2 ครั้ง ได+แกO การสนทนากลุOมครั้งที่ 1 ณ ตำบลสะอาดสมบูรณW อำเภอเมือง
จังหวัดร+อยเอ็ด และการสนทนากลุOมครั้งที่ 2 ณ ตำบลหินตั้ง อำเภอบ+านไผO จังหวัดขอนแกOน
ซึ่งผู+เข+ารOวมแบOงออกเป3นครั้งละ 6 คน รวมทั้งสิ้น 12 คน และคัดเลือกผู+เข+ารOวมการสนทนากลุOมจาก
ผู+ที่เคยตอบแบบสอบถามมาแล+ว โดยมีประเด็นเพื่อตอบวัตถุประสงคWเพื่อศึกษากระบวนการสร+าง
คุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลางสูOการยกระดับชุมชนอยOางบูรณาการ
ในยุค 4.0 ซง่ึ ครอบคลมุ ประเด็นดังน้ี
1) ความคิดเห็นเกี่ยวข+องกับรายได+ที่สOงผลตOอกระบวนการสร+างคุณคOาในตนเองของ
ผส+ู งู อายุ

51

2) ความคิดเห็นเกี่ยวข+องกับการประกอบอาชีพที่สOงผลตOอกระบวนการสร+างคุณคOา
ในตนเองของผ+ูสูงอายุ

3) ความคิดเห็นเกี่ยวข+องกับความพึ่งพาสวัสดิการที่สOงผลตOอกระบวนการสร+าง
คุณคาO ในตนเองของผูส+ งู อายุ

4) ความคิดเห็นเกี่ยวข+องกับทักษะดิจิทัลที่สOงผลตOอกระบวนการสร+างคุณคOาใน
ตนเองของผสู+ ูงอายุ

5) ความคิดเห็นเกี่ยวข+องกับการเห็นคุณคOาด+านความดีที่สOงผลตOอกระบวนการสร+าง
คณุ คOาในตนเองของผูส+ งู อายุ

6) ความคิดเห็นเกี่ยวข+องกับภาระหนี้สินสOงผลตOอกระบวนการสร+างคุณคOาในตนเอง
ของผส+ู งู อายุ

6. ข้นั ตอนในการวิจัย
ผวู+ จิ ยั มขี ัน้ ตอนในการศึกษา 8 ข้ันตอน ดังตOอไปน้ี
1. เลือกพื้นท่ีทจี่ ะทำการวจิ ยั และกำหนดกลมุO เป~าหมาย
2. ทบทวนวรรณกรรมเพอื่ กำหนดกรอในการศกึ ษา
3. ดำเนินการขอคำรับรองจรยิ ธรรมการวจิ ัยในมนษุ ยW
4. เตรียมเครื่องมือที่ใช+ในการเก็บรวบรวมข+อมูล ได+แกO แบบสอบถาม และแนวทาง

การสนทนากลุมO เพื่อใหส+ ามารถตอบคำถามการวิจยั ไดค+ รบถว+ น
5. ดำเนินการเก็บรวบรวมข+อมูลด+วยแบบสอบถาม ผOานการประสานงานจาก

เครือขOายสำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษยWจังหวัดขอนแกOน มหาสารคาม ร+อยเอ็ด
และกาฬสินธุW

5. เมื่อพบกลุOมเป~าหมายที่ต+องการเก็บข+อมูล ได+ทำการขออนุญาตผู+ให+ข+อมูล
ขออนุญาตบันทึกเสียง หลังจากนั้นทำการสัมภาษณWกลุOมเป~าหมายตามแนวทางการสัมภาษณWที่ได+
จดั เตรียมไว+

6. สมั ภาษณเW พิม่ เติมตามวันเวลา และสถานที่ที่ผูใ+ หข+ +อมูลสะดวก (แล+วแตOกรณ)ี
7. นำข+อมูลที่ได+จากการสัมภาษณWมาแยกประเด็น (ถอดเทปบันทึกเสียง และข+อมูล
ที่จดบนั ทกึ ) ใสตO ารางเปรยี บเทยี บประเดน็ ตOาง ๆ แลว+ จงึ ตรวจสอบความถูกต+องครบถว+ นของข+อมลู ทไ่ี ด+
8. สรปุ ข+อมูลทีไ่ ด+จากการวิเคราะหW

52

7. การวเิ คราะหขB Jอมลู
7.1 การวิเคราะหBขJอมลู เชงิ ปรมิ าณ
1. ผู+วิจัยนำแบบสอบถามที่ผOานการตรวจสอบข+อมูลมาลงรหัสข+อมูลตามคูOมือลงรหัส

และประมวลผลในเครื่องคอมพิวเตอรWด+วยโปรแกรมสำเร็จรูปสำหรับการวิเคราะหWสถิติการวิจัยทาง
สงั คมศาสตรW (SPSS For Windows)

2. วิเคราะหWตัวแปรเดียว (Uni-variate Analysis) ด+วยสถิติเชิงพรรณนา
(Descriptive Statistics) ได+แกO ความถี่ ร+อยละ คOาเฉลี่ย สOวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน คOาต่ำสุด และ
คOาสูงสุด เพอ่ื อธิบายคุณลกั ษณะสำคัญของผส+ู งู อายุ

3. การวิเคราะหWสองตัวแปร (Bi-variate Analysis) ด+วยสถิติไคสแควรW (Chi-square
Test) โดยพจิ ารณาถึงรอ+ ยละของตวั แปรอิสระทกี่ ระจายอยOใู นแตOละกลุมO ของตวั แปรตาม นำเสนอด+วย
ตารางไขว+ (Crosstabulation)

4. การวิเคราะหWระดับหลายตัวแปร (Multi-variate Analysis) ด+วยการวิเคราะหW
สถิติถดถอยพหุคูณ (Multiple Regression Analysis) เพื่อพิจารณาป[จจัยที่มีอิทธิพลตOอการเห็น
คุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลางสูOการยกระดับชุมชนอยOางบูรณาการ
ในยุค 4.0

7.2 การวิเคราะหBขJอมูลเชงิ คณุ ภาพ
1. เมอ่ื ได+ข+อมูลจากการลงพนื้ ทส่ี นทนากลมุO แลว+ จะทำการทบทวนข+อมลู ในเบ้ืองต+น

ทั้งนี้ข+อมูลที่ได+นั้นมีทั้งจากการจดบันทึก และการขออนุญาตบันทึกเสียง หลังจากนั้นถอดไฟลWเสียง
โดยการพิมพWเป3นความเรียงในคอมพิวเตอรW และตรวจเช็คความถูกต+องของข+อมูลอยOางเป3นระบบ และ
เพอ่ื เป3นประโยชนWในการนำมาอา+ งอิงข+อมลู ในสวO นของผล หรอื ขอ+ ค+นพบในการวิจยั

2. นำเอาข+อมูลใสOในตารางเพื่อเปรียบเทียบ การวิเคราะหWข+อมูลโดยทำการ
เปรียบเทียบจากข+อมูลจัดไว+ในแตOละสOวนแล+ว เพื่อหาข+อเปรียบเทียบระหวOางข+อมูล หาความเหมือน
และความตOาง เพื่อดูความสัมพันธWของข+อมูล เพื่อให+สอดคล+องกับข+อเท็จจริงของข+อมูล รวมถึง
วิเคราะหWข+อมูลโดยการตีความสร+างข+อสรุปแบบอุปนัย ซึ่งเป3นการนำข+อมูลที่ได+จาก เหตุการณWที่เกิด
ขนึ้ มาหาบทสรปุ

3. ข+อมูลเชิงคุณภาพที่ได+จากการตอบประเด็นสนทนากลุOม จะถูกนํามาวิเคราะหW
และประมวลผลโดยเชื่อมโยงความสัมพันธWในแงOตOาง ๆ โดยผู+วิจัยเป3นเครื่องมือในการวิเคราะหW
ผลการวจิ ยั อยาO งเปน3 องครW วม

8. การนำเสนอผลการวจิ ัย
การวิจัยครั้งนี้เป3นการศึกษาทั้งเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ สำหรับผลการวิจัยนั้นนำเสนอใน

รูปแบบตาราง เชOน ตารางแสดงข+อมูลทั่วไป ตารางแสดงจำนวน โดยใช+สถิติเชิงพรรณนา ได+แกO

53

ความถี่ ร+อยละ คOาเฉลี่ย คOามัธยฐาน คOาสOวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน คOาสูงสุด คOาต่ำสุด และการนำเสนอ
ตารางไขว+ใช+คOาร+อยละแสดงผลข+อมูล ขณะท่ีผู+วิจัยได+นำเสนอข+อมูลด+วยพรรณนาเชิงวิเคราะหW
ประกอบด+วยการบรรยาย การยกถ+อยคำ หรือเนื้อหาที่ได+จากการสัมภาษณW (Quotation in the
Text) มาประกอบดว+ ย
9. จริยธรรมในการวจิ ัย

โครงการวิจัยกระบวนการสร+างคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ตอนกลางสูOการยกระดับชุมชนอยOางบูรณาการ ได+ผOานการรับรองการพิจารณาจากคณะกรรมการ
จริยธรรมการวิจัยในมนุษยW มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี วันที่รับรอง 6 กันยายน 2564
วันหมดอายุ 5 กันยายน 2565 (COA No.4 : RMUTT_REC No. Full 04/64)

54

บทที่ 4
ผลการวิจยั

การวิจัยเรื่อง กระบวนการสร+างคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ตอนกลางสูOการยกระดับชุมชนอยOางบูรณาการในยุค 4.0 มีวัตถุประสงคWการวิจัย 1) เพื่อศึกษาทัศนคติ
ของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลางที่มีตOอการสร+างคุณคOาในตนเอง 2) เพื่อศึกษาระดับ
การเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง และ 3) เพื่อศึกษา
กระบวนการสร+างคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลางสูOการยกระดับ
ชุมชนอยOางบูรณาการในยุค 4.0 ใช+การวิจัยแบบผสม โดยในสOวนของการวิจัยเชิงปริมาณ เก็บรวบรวม
ข+อมูลด+วยแบบสัมภาษณWกับผู+สูงอายุใน 4 จังหวัดภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ได+แกO กาฬสินธWุ
ขอนแกOน มหาสารคาม และร+อยเอ็ด ตามกรอบการสุOมตัวอยOาง สำหรับบทนี้ เป3นการนำเสนอผลการ
วิเคราะหWตัวแปรเดียว (Uni-variate Analysis) ด+วยสถิติเชิงพรรณนา ได+แกO ความถี่ ร+อยละ คOาเฉล่ีย
สOวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน คOาต่ำสุด และคOาสูงสุด การวิเคราะหWสองตัวแปร (Bi-variate Analysis)
ด+วยสถิติไคสแควรW (Chi-square Test) โดยพิจารณาถึงร+อยละของตัวแปรอิสระที่กระจายอยูO
ในแตOละกลุOมของตัวแปรตาม นำเสนอด+วยตารางไขว+ (Crosstabulation) และการวิเคราะหWระดับ
หลายตัวแปร (Multi-variate Analysis) ด+วยการวิเคราะหWสถิติถดถอยพหุคูณ (Multiple
Regression Analysis) เพื่อพิจารณาป[จจัยที่มีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลางสูOการยกระดับชุมชนอยOางบูรณาการในยุค 4.0 โดยในสOวนของ
การวิจัยเชิงคุณภาพ มีการวิเคราะหWข+อมูลด+วยพรรณนาเชิงวิเคราะหW ประกอบด+วยการบรรยาย
การยกถ+อยคำ หรือเนื้อหาที่ได+จากการสัมภาษณW (Quotation in the Text) เพื่อให+ได+ข+อมูล
ที่ครอบคลมุ ครบถ+วน ซ่ึงมีรายละเอยี ดดังตOอไปนี้
1. การวเิ คราะหBตัวแปรเดยี ว

การวิเคราะหWตัวแปรเดียว จำแนกเป3น 3 ประเด็นสำคัญ ได+แกO ป[จจัยคุณลักษณะทาง
ประชากรของผู+สูงอายุ ป[จจัยความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ และการเห็นคุณคOาในตนเองของ
ผู+สงู อายุ มรี ายละเอยี ดดงั นี้

1.1 ป6จจยั คณุ ลกั ษณะทางประชากรของผูสJ งู อายุ
จากการวิเคราะหWป[จจัยคุณลักษณะทางประชากรของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุกลุOม

ตัวอยOางสOวนใหญOเป3นเพศหญิง ร+อยละ 62.7 เกือบครึ่งหนึ่ง (ร+อยละ 49.0) เป3นผู+สูงอายุตอนต+นที่อายุ
60-69 ปZ เป3นที่นOาสังเกตวOามีผู+สูงอายุกวOาร+อยละ 15.0 ที่มีอายุป[จจุบันตั้งแตO 80 ปZขึ้นไป ร+อยละ

55

68.0 สำเร็จการศึกษาระดับประถมศึกษา รองลงมาคือ ระดับมัธยมศึกษาตอนต+นและมัธยมศึกษา
ตอนปลายรวมกันคิดเป3นร+อยละ 16.2 กวOาครึ่งหนึ่งมีสถานภาพสมรส เป3นสมรสและอยูOด+วยกัน
รองลงมาคือเป3นหม+าย ร+อยละ 38.5 แสดงให+เห็นวOาคูOสมรสของผู+สูงอายุสOวนหนึ่งเสียชีวิตไปกOอนแล+ว
ทั้งนี้ พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญOอยูOในครอบครัวที่มีจำนวนสมาชิก 3-5 คน รองลงมาคือ อยูOอาศัยใน
ครอบครัวที่มีจำนวนสมาชิกไมOเกิน 2 คน ร+อยละ 31.6 อีกทั้ง ผู+สูงอายุกวOาร+อยละ 76.5 ไมOมีความ
พิการ และราว 1 ใน 4 ของผู+สูงอายุมีความพิการ ซึ่งสOวนใหญOพิการทางการเคลื่อนไหวหรือทาง
รOางกาย พิการทางการมองเห็น และพิการทางการได+ยินและสื่อความหมาย อยOางไรก็ตาม กลับพบวOา
ผู+สูงอายุกวOาร+อยละ 62.7 มีโรคประจำตัว ซึ่งสOวนใหญOเป3นโรคไมOติดตOอเรื้อรัง เชOน โรคเบาหวาน
โรคความดนั โลหติ สงู โรคหวั ใจ เปน3 ตน+

เมื่อพิจารณาในประเด็นด+านเศรษฐกิจสังคมของผู+สูงอายุกลุOมตัวอยOาง พบวOา เกือบ
ครึ่งหนึ่ง (ร+อยละ 47.7) ไมOได+ประกอบอาชีพ และกวOาร+อยละ 31.0 เป3นเกษตรกร รองลงมาเป3น
ข+าราชการบำนาญ ร+อยละ 9.8 มีรายได+เฉลี่ยตOอเดือนไมOเกิน 10,000 บาท กวOาร+อยละ 89.2 มีแหลOง
รายได+จากเบี้ยยังชีพเป3นสOวนใหญO (ร+อยละ 77.7) รองลงมาคือ รายได+จากการประกอบอาชีพและ
รายได+จากบุคคลในครอบครัว ทั้งนี้พบวOา กวOาร+อยละ 67.5 ไมOมีหนี้สิน แตOร+อยละ 32.5 มีหนี้สิน
ดังนั้น จึงมีผู+สูงอายุสOวนหนึ่งต+องประกอบอาชีพเพื่อหารายได+มาชำระหนี้สิน สOวนใหญOอาศัยอยูOใน
จังหวัดขอนแกOน ซึ่งมีสัดสOวนของผู+สูงอายุสูงเป3นลำดับต+นๆ ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป3นที่นOา
สงั เกตวาO ผส+ู งู อายุมากกวOาครง่ึ หน่งึ ไมเO ปน3 สมาชกิ ชมรมผสู+ ูงอายุ และไมมO ีผ+ดู ูแลผูส+ ูงอายุ (ตารางที่ 4.1)

ตารางท่ี 4.1 รอ+ ยละของผ+ูสงู อายุ จำแนกตามป[จจยั คณุ ลักษณะทางประชากร

ปจ6 จยั คณุ ลกั ษณะทางประชากร รอJ ยละ

1. เพศ

ชาย 37.3

หญงิ 62.7

รวม 100.0 (400)

2. อายุ

60-69 ปZ 49.0

70-79 ปZ 36.0

56

ตารางที่ 4.1 รอ+ ยละของผ+สู ูงอายุ จำแนกตามปจ[ จยั คณุ ลักษณะทางประชากร

ปจ6 จยั คุณลักษณะทางประชากร รอJ ยละ

ต้งั แตO 80 ปขZ ้ึนไป 15.0

รวม 100.0 (400)

3. ระดบั การศกึ ษา

ไมไO ดก+ ารศกึ ษา 5.0

ประถมศกึ ษา 68.0

มัธยมศึกษาตอนต+น 9.7

มธั ยมศกึ ษาตอนปลาย/ปวช. 6.5

อนุปรญิ ญา/ปวส. 2.3

ปรญิ ญาตรี 7.0

สูงกวาO ปริญญาตรี 1.5

รวม 100.0 (400)

4. สถานภาพสมรส

โสด 6.5

สมรส 51.7

หม+าย 38.5

หยOารา+ ง/แยกกนั อยูO 3.3

รวม 100.0 (400)

5. จำนวนสมาชิกในครอบครัว

ไมOเกนิ 2 คน 31.6

57

ตารางท่ี 4.1 ร+อยละของผู+สูงอายุ จำแนกตามป[จจยั คุณลักษณะทางประชากร

ป6จจัยคณุ ลกั ษณะทางประชากร รJอยละ

3-5 คน 51.6

ตัง้ แตO 6 คนข้ึนไป 16.8

รวม 100.0

6. ความพกิ าร

ไมมO คี วามพกิ าร 76.5

พิการทางการมองเห็น 4.3

พกิ ารทางการไดย+ นิ และสอื่ ความหมาย 4.8

พิการทางการเคลื่อนไหวหรอื ทางราO งกาย 13.0

พิการทางจติ ใจหรือพฤติกรรม 0.3

พิการทางสตปิ [ญญา 0.8

พิการทางออทิสตกิ 0.3

รวม 100.0 (400)

7. อาชีพป6จจุบนั

ไมOไดป+ ระกอบอาชีพ 47.7

เกษตรกรรม 31.0

รบั จา+ งทัว่ ไป 7.0

ขา+ ราชการบำนาญ 9.8

อ่นื ๆ 4.5

รวม 100.0 (400)

58

ตารางที่ 4.1 ร+อยละของผูส+ ูงอายุ จำแนกตามปจ[ จัยคณุ ลกั ษณะทางประชากร

ปจ6 จยั คณุ ลกั ษณะทางประชากร รJอยละ

8. ภาวะสขุ ภาพ

ไมมO ีโรคประจำตัว 37.3

มโี รคประจำตัว 62.7

รวม 100.0 (400)

9. รายไดJตอH เดอื น

ไมเO กนิ 10,000 บาท 89.2

10,001-20,000 บาท 6.5

20,001-30,000 บาท 2.0

30,001-40,000 บาท 1.0

มากกวOา 40,000 บาท 1.3

รวม 100.0 (400)

9.1 แหลHงรายไดจJ ากการประกอบอาชีพ

ไมOมี 68.0

มี 32.0

รวม 100.0 (400)

9.2 แหลงH รายไดJจากบุคคลในครอบครวั

ไมมO ี 73.3

มี 26.7

รวม 100.0 (400)

59

ตารางที่ 4.1 ร+อยละของผ+สู งู อายุ จำแนกตามป[จจยั คณุ ลักษณะทางประชากร

ปจ6 จยั คณุ ลักษณะทางประชากร รJอยละ

9.3 แหลงH รายไดจJ ากเบย้ี ยงั ชีพของผสJู ูงอายุ

ไมมO ี 22.3

มี 77.7

รวม 100.0 (400)

9.4 แหลHงรายไดJจากแหลHงอ่นื ๆ

ไมOมี 90.0

มี 10.0

รวม 100.0 (400)

10. ภาระหนส้ี ิน

ไมOมหี น้ีสิน 67.5

มีหน้ีสิน 32.5

รวม 100.0 (400)

11. ลกั ษณะหน้สี ิน

หนี้ในระบบ 29.7

หนีน้ อกระบบ 4.8

ไมOมหี นี้สิน 65.5

รวม 100.0

12. ภูมิลำเนา

ร+อยเอ็ด 27.2

60

ตารางท่ี 4.1 ร+อยละของผูส+ ูงอายุ จำแนกตามป[จจัยคุณลกั ษณะทางประชากร

ป6จจัยคณุ ลักษณะทางประชากร รอJ ยละ

ขอนแกนO 35.3

มหาสารคาม 19.0

กาฬสินธุW 18.5

รวม 100.0 (400)

13. การเปนW สมาชกิ ชมรมผูJสงู อายุ

เปน3 สมาชิก 43.3

ไมเO ปน3 สมาชิก 56.7

รวม 100.0 (400)

14. การมผี ูJดแู ลผูJสงู อายุ

มีผด+ู ูแล 43.3

ไมมO ผี +ูดแู ล 56.7

รวม 100.0 (400)

1.2 ปจ6 จยั ความพึ่งพาสวัสดกิ ารสำหรับผJูสงู อายุ
จากการวิเคราะหWป[จจัยความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญO

มีความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ (ภาพรวม) ในระดับปานกลาง ร+อยละ 61.2 เป3นที่นOาสังเกตวOา
ผู+สูงอายกวOา 1 ใน 4 มีความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุภาพรวมในระดับต่ำ เมื่อพิจารณา
รายด+าน พบวOา ผู+สูงอายุมากกวOาครึ่งหนึ่งมีความพึ่งพาสวัสดิการด+านการดำรงชีพในระดับต่ำ (ร+อยละ
54.0) รองลงมาคือ มีความพึ่งพาในระดับปานกลางร+อยละ 35.5 ในสOวนของสวัสดิการด+านสุขภาพ
พบวOา ผู+สูงอายุร+อยละ 54.3 มีความพึ่งพาสวัสดิการด+านสุขภาพในระดับปานกลาง เป3นที่นOาสังเกตวOา
1 ใน 5 ของผู+สูงอายุ มีความพึ่งพาสวัสดิการด+านสุขภาพในระดับสูง โดยเฉพาะอยOางยิ่งหลักประกัน
สุขภาพถ+วนหนา+ และการรักษาพยาบาลในสถานพยาบาล (ตารางที่ 4.2)

61

ตารางที่ 4.2 รอ+ ยละของผูส+ ูงอายุ จำแนกตามป[จจยั ความพ่ึงพาสวสั ดิการสำหรบั ผส+ู งู อายุ

ปจ6 จยั ความพึ่งพาสวสั ดิการสำหรับผJสู งู อายุ รJอยละ

ความพง่ึ พาสวัสดิการสำหรบั ผูJสูงอายุ (ภาพรวม)

ระดับตำ่ 25.0

ระดบั ปานกลาง 61.2

ระดบั สงู 13.8

รวม 100.0 (400)

สวัสดิการดาJ นการดำรงชีพ

ระดบั ตำ่ 54.0

ระดบั ปานกลาง 35.5

ระดับสูง 10.5

รวม 100.0 (400)

สวสั ดิการดJานสขุ ภาพ

ระดบั ตำ่ 24.7

ระดับปานกลาง 54.3

ระดับสูง 21.0

รวม 100.0 (400)

เมื่อพิจารณาความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุรายข+อ พบวOา ในด+านความพึ่งพา
สวัสดิการด+านการดำรงชีพ ผู+สูงอายุมีความพึ่งพาสวัสดิการในระดับมากและมากที่สุดในประเด็นเบ้ีย
ยังชีพผู+สูงอายุ และบัตรสวัสดิการแหOงรัฐ คิดเป3นร+อยละ 83.2 และ 57.0 ตามลำดับ เป3นที่นOา
สังเกตวOา ผู+สูงอายุไมOได+รับสวัสดิการในประเด็น เงินสมทบจากการออม เชOน บำนาญข+าราชการ

62

การประกันสังคม กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ และเงินสมทบจากกองทุนการออมแหOงชาติ เบี้ยยังชีพ
ผู+พิการ และการสงเคราะหWที่เป3นเครื่องอุปโภคบริโภค เชOน ถุงยังชีพ น้ำดื่ม ข+าวสาร อาหารแห+ง
เป3นตน+ คดิ เป3นรอ+ ยละ 71.7 71.4 และ 59.2 ตามลำดับ

ในดา+ นความพ่งึ พาสวสั ดกิ ารดา+ นสขุ ภาพ พบวOา ผ+สู ูงอายุมีความพึ่งพาสวสั ดกิ ารในระดบั
มากและมากที่สุด ในประเด็นหลักประกันสุขภาพถ+วนหน+า เชOน บัตร 30 บาทรักษาทุกโรค (บัตรทอง)
ศูนยWรองรับบริการดูแลและรักษาพยาบาลผู+สูงอายุ เชOน โรงพยาบาลสOงเสริมสุขภาพตำบล (รพ.สต.)
และการชOวยเหลือจากเจ+าหน+าที่อาสาสมัคร เชOน อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมูOบ+าน
(อสม.) อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษยW (อพม.) CM และ CG ในพื้นที่ คิดเป3น
ร+อยละ 69.9 65.0 และ 63.5 ตามลำดับ เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุไมOได+รับสวัสดิการในประเด็น
การปรับปรุงที่อยูOอาศัยและสภาพแวดล+อมที่ปลอดภัย และบริการด+านอุปกรณWเพื่อชOวยในการ
ดำรงชีวิต เชOน รถเข็น ไม+เท+า แวOนตา ขาเทียม หรืออวัยวะเทียมอื่น ๆ คิดเป3นร+อยละ 47.8 และ 57.1
ตามลำดบั (ตารางท่ี 4.3)
ตารางท่ี 4.3 ร+อยละของผส+ู ูงอายุ จำแนกตามความพ่งึ พาสวสั ดกิ ารสำหรับผ+สู งู อายุ (รายข+อ)

ระดับความพงึ่ พา รวม
(400)
ความพ่ึงพาสวสั ดิการสำหรบั ผูJสงู อายุ ไมไH ดJ ใชJนJอย ใชนJ อJ ย ใชมJ าก ใชมJ าก
รับ ทสี่ ุด ทส่ี ดุ

1. สวัสดิการดJานการดำรงชีพ (Pension Service)

1) เบ้ียยังชพี ผูส+ ูงอายุ 11.5 1.3 4.0 20.8 62.4 100.0

2) เบย้ี ยังชีพผพู+ กิ าร 71.4 0.3 2.0 7.8 18.5 100.0

3) บตั รสวัสดกิ ารแหOงรฐั 39.2 0.5 3.3 21.0 36.0 100.0

4) การสงเคราะหWเคราะหทW ่เี ปน3 ตัวเงิน 56.6 9.8 10.3 13.5 9.8 100.0

เชOน เงนิ ชวO ยเหลือฉกุ เฉินของ พม. เงนิ
ชวO ยเหลือผม+ู ีรายไดน+ อ+ ย เป3นตน+

5) การสงเคราะหเW คราะหทW เี่ ป3นเครอ่ื ง 59.2 11.3 13.0 10.5 6.0 100.0

อปุ โภค บรโิ ภค เชนO ถงุ ยังชีพ นำ้ ดื่ม
ขา+ วสาร อาหารแห+ง เป3นตน+

6) เงนิ สบทบจากการออม เชนO บำนาญ 71.7 3.5 5.8 8.5 10.5 100.0

ข+าราชการ การประกนั สังคม กองทุน
สำรองเลย้ี งชีพ และเงนิ สบทบจาก
กองทนุ การออมแหงO ชาติ

63

ตารางท่ี 4.3 รอ+ ยละของผู+สูงอายุ จำแนกตามความพ่ึงพาสวสั ดิการสำหรบั ผสู+ งู อายุ (รายข+อ)

ระดบั ความพ่ึงพา รวม
(400)
ความพ่งึ พาสวสั ดิการสำหรับผJูสูงอายุ ไมHไดJ ใชJนJอย ใชJนอJ ย ใชมJ าก ใชJมาก
รับ ทีส่ ุด ทส่ี ดุ

2. สวสั ดิการดJานสุขภาพ (Health Service)

7) หลักประกนั สุขภาพ เชนO บตั ร 30 11.8 7.5 10.8 27.5 42.4 100.0
บาทรกั ษาทุกโรค (บัตรทอง)

8) ศูนยรW องรับบริการดแู ล และ 9.5 10.5 15.0 33.7 31.3 100.0
รกั ษาพยาบาลผูส+ ูงอายุ เชOน
โรงพยาบาลสงO เสรมิ สขุ ภาพตำบล (รพ

สต.)

9) การชOวยเหลือจากเจ+าหนา+ ที่ 9.7 10.3 16.5 35.0 28.5 100.0

อาสาสมคั ร เชนO อสม. อพม. CM และ
CG ในพื้นที่

10) การปรับปรุงท่ีอยอOู าศัย และ 47.6 11.8 11.8 18.0 10.8 100.0

สภาพแวดล+อมที่ปลอดภยั

11) บรกิ ารดา+ นอุปกรณWเพอื่ ชวO ยในการ 57.1 10.0 10.8 12.8 9.3 100.0
ดำรงชีวติ เชนO รถเขน็ ไม+เท+า แวOนตา ขา

เทียม หรืออวยั วะเทยี มอื่น ๆ

1.3 การเห็นคุณคHาในตนเองของผJสู ูงอายุ
จากการวิเคราะหWการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญO

เห็นคุณคOาในตนเองในระดับสูง ร+อยละ 54.0 รองลงมา คือ เห็นคุณคOาในตนเองในระดับปานกลาง
คิดเป3นรอ+ ยละ 42.7 เม่อื พจิ ารณารายดา+ น พบวาO ผ+สู ูงอายุรอ+ ยละ 40.5 มีการเห็นคุณคาO ในตนเองด+าน
ความสามารถระดับปานกลาง เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุกวOา 1 ใน 4 มีการเห็นคุณคOาตนเองด+าน
ความสามารถในระดับต่ำ ในสOวนของคุณคOาด+านความสำคัญ พบวOา ร+อยละ 56.2 ของผู+สูงอายุ
เห็นคุณคOาด+านความสำคัญของตนเองในระดับสูง รองลงมาคือ ระดับปานกลาง ร+อยละ 39.3 ในสOวน
ของคุณคOาผู+สูงอายุด+านความมีอิสระ พบวOา ผู+สูงอายุร+อยละ 71.0 มีการเห็นคุณคOาในตนเองด+านการมี
อิสระในระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุกวOา 1 ใน 4 มีการเห็นคุณคOาในตนเองด+านการมีอิสระ
ในระดับปานกลาง ทั้งนี้ ในสOวนของคุณคOาของผู+สูงอายุด+านคุณความดี พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญO

64

มีการเห็นคุณคOาในตนเองด+านคุณความดีในระดับสูง ร+อยละ 73.0 รองลงมาคือ ผู+สูงอายุเห็นคุณคOาใน
ตนเองดา+ นคุณความดีในระดับปานกลางรอ+ ยละ 25.7 (ตารางที่ 4.4)

ตารางที่ 4.4 รอ+ ยละของผส+ู งู อายุ จำแนกตามการเหน็ คุณคOาในตนเอง

ระดบั การเห็นคณุ คHาในตนเอง รJอยละ

การเห็นคณุ คHาในตนเอง (ภาพรวม)

ระดบั ตำ่ 3.3

ระดบั ปานกลาง 42.7

ระดับสงู 54.0

รวม 100.0 (400)

คุณคHาผJูสูงอายุทางดJานความสามารถ

ระดบั ตำ่ 23.5

ระดับปานกลาง 40.5

ระดับสูง 36.0

รวม 100.0 (400)

คุณคาH ของผูJสูงอายุทางดาJ นความสำคัญ

ระดบั ต่ำ 4.5

ระดบั ปานกลาง 39.3

ระดับสงู 56.2

รวม 100.0 (400)

คุณคHาผJสู ูงอายดุ Jานความมอี ิสระ

ระดับตำ่ 5.0

65

ตารางท่ี 4.4 ร+อยละของผ+ูสงู อายุ จำแนกตามการเหน็ คุณคาO ในตนเอง

ระดับการเหน็ คุณคHาในตนเอง รอJ ยละ

ระดับปานกลาง 24.0

ระดบั สงู 71.0

รวม 100.0 (400)

คุณคาH ของผสูJ งู อายุทางดาJ นคณุ ความดี

ระดับตำ่ 1.3

ระดบั ปานกลาง 25.7

ระดับสูง 73.0

รวม 100.0 (400)

เมื่อพิจารณา การเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุรายข+อ พบวOา ในสOวนของคุณคOา
ผู+สูงอายุด+านความสามารถ พบวOา ผู+สูงอายุสOวนหนึ่งที่เห็นคุณคOาในตนเองด+านความสามารถในระดับ
มากและมากที่สุด ในประเด็นความพึงพอใจกับความสามารถทางสติป[ญญาและมีความสามารถในการ
จดจำเรื่องราวตOาง ๆ ได+อยOางเป3นลำดับขั้นตอน ความสามารถหาป[จจัยพื้นฐานในการดำรงชีวิตได+
เชOน อาหาร ยารักษาโรค ที่อยูOอาศัย และเครื่องนุOงหOม ความพึงพอใจกับความสามารถด+านสมรรถนะ
ทางรOางกายและสามารถทำกิจกรรมประจำวันได+ การรับรู+วOาตนเองมีสุขภาพสมบูรณWแข็งแรงและใช+
สมรรถภาพทางรOางกายได+ และความสามารถแก+ไขป[ญหาและอุปสรรคในการดำเนินกิจวัตรประจำวัน
ได+อยOางมีประสิทธิภาพ เชOน การวางแผนการไปโรงพยาบาล การรับรู+ชOองทางการชOวยเหลือตOาง ๆ
และการป~องกันโรคโควิด-19 คิดเป3นร+อยละ 68.0 65.0 63.4 63.0 และ 62.3 ตามลำดับ เป3นที่นOา
สังเกตวOา ผู+สูงอายุมีการเห็นคุณคOาในตนเองในระดับน+อยและน+อยที่สุด ในประเด็น ความสามารถ
เรียนรู+ทักษะดิจิทัล เชOน ไลนW เฟซบุµก การทำธุรกรรมผOานแอปพลิเคชั่นธนาคาร การกดเงินด+วยบัตร
เอทีเอ็ม การลงทะเบียนฉีดวัคซีนผOานแอพพลิเคชั่นหมอพร+อม หรือการซื้อของออนไลนW เป3นต+น และ
ในประเด็นความสามารถใช+ทักษะดิจิทัล เพื่อสามารถปรับตัวให+เข+ากับยุคป[จจุบัน เชOน ไลนW เฟซบุµก
การทำธุรกรรมผOานแอปพลิเคชั่นธนาคาร การกดเงินด+วยบัตรเอทีเอ็ม การลงทะเบียนฉีดวัคซีนผOาน
แอพพลิเคชั่นหมอพร+อม หรือการซื้อของออนไลนW เป3นต+น รองลงมาคือ ผู+สูงอายุยังสามารถประกอบ

66

อาชีพได+ มีรายได+เลี้ยงดูตนเองได+โดยไมOต+องพึ่งพาผู+อื่น และสามารถให+ความชOวยเหลือและ
ใหค+ ำปรึกษาผอ+ู ืน่ ได+ คดิ เป3นรอ+ ยละ 67.7 67.7 47.3 44.5 และ 41.0 ตามลำดบั (ตารางที่ 4.5)

ในสOวนของคุณคOาด+านความสำคัญรายข+อ พบวOา ผู+สูงอายุสOวนหนึ่งที่เห็นคุณคOาในตนเอง
ด+านความสำคัญในระดับมากและมากที่สุด ในประเด็นความพึงพอใจกับความสัมพันธWกับเพื่อนบ+าน
ความพึงพอใจกับความสัมพันธWกับญาติพี่น+อง ความพึงพอใจกับความสัมพันธWกับเจ+าหน+าที่ของรัฐ
การได+รับการยอมรับ ยกยOอง เคารพนับถือและไมOดูถูกดูแคลนจากญาติพี่น+อง คิดเป3นร+อยละ 89.4
89.2 88.7 และ 87.7 ตามลำดับ เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุมีการเห็นคุณคOาในตนเองในระดับน+อย
และน+อยที่สุด ในประเด็นการได+รับบทบาทสำคัญในสังคม เชOน หัวหน+ากลุOม ประธานชมรม กรรมการ
หมูOบ+าน กรรมการกองทุน สมาชิกชมรมผู+สูงอายุ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมูOบ+าน อาสาสมัคร
พัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษยW และอาสาสมัครอื่น ๆ เป3นต+น ความพึงพอใจกับความสามารถ
ทางสติป[ญญาและมีความสามารถในการจดจำเรื่องราวตOาง ๆ ได+อยOางเป3นลำดับขั้นตอน การได+รับ
การยอมรับยกยOอง เคารพนับถือและไมOดูถูกดูแคลนจากคูOสมรส การได+รับความรักและดูแลเอาใจใสO
อยOางใกล+ชิดจากคูOสมรส การได+รับความรักและดูแลเอาใจใสOอยOางใกล+ชิดจากญาติพี่น+อง และ
การเข+ารOวมงานบุญประเพณีและวัฒนธรรมของชุมชน เชOน การเข+าวัดทำบุญ งานบวช งานแตOง และ
งานศพ เปน3 ต+น คดิ เป3นร+อยละ 48.5 33.7 31.6 30.8 และ 30.8 ตามลำดบั

ในสOวนของคุณคOาด+านความมีอิสระรายข+อ พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญOที่เห็นคุณคOา
ในตนเองด+านความมอี สิ ระในระดับมากและมากทีส่ ดุ ในประเด็นการรับรู+ถึงการเปล่ยี นแปลงทางจติ ใจ
อารมณW สติป[ญญา รวมถึงความจำนงของตนเอง ความสามารถจัดการ ควบคุม และดูแลตนเองทาง
จิตใจได+ เชลลW อารมณWดี จิตใจแจOมใส ปราศจากความกังวลและมองโลกในแงOดี และความพึงพอใจ
ในการปฏิบัติตนเองอยOางเป3นอิสระและสามารถกำหนดแนวทางการดำเนินชีวิตของตนเองได+ คิดเป3น
ร+อยละ 87.7 84.5 และ 83.5 ตามลำดับ เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุมีการเห็นคุณคOาในตนเอง
ในระดับน+อยและน+อยที่สุด ในประเด็นความสามารถจัดการ ควบคุม และดูแลตนเองทางรOางกาย เชOน
ระบบขับถOาย กิจวัตรประจำวัน ความเจ็บป”วย และความมีอิสระในการตัดสินใจและกำหนดกิจวัตร
ประจำวนั ของตนเอง เชOน การแตOงกาย อาหาร เป3นตน+ คดิ เป3นรอ+ ยละ 19.8 และ 17.0 ตามลำดบั

ในสOวนของคุณคOาด+านคุณความดีรายข+อ พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญOที่เห็นคุณคOาในตนเอง
ด+านคุณความดีในระดับมากและมากที่สุด ในประเด็น ความพึงพอใจและภูมิใจในความดีของตนเอง
การมีจิตสำนึกรับผิดชอบตOอสังคมไมOรังแกผิดและทรมานสัตวW ให+ความชOวยเหลือสัตวWและคนตกทุกขW
ได+ยาก เป3นต+น การไมOกOอความเดือดร+อนให+แกOสังคมและไมOกOอความรำคาญยั่วยุละเมิดสิทธิผู+อื่น การมี
จิตสำนึกรับผิดชอบตOอสิ่งแวดล+อม เชOน ไมOทิ้งขยะในที่สาธารณะ ไมOตัดไม+ทำลายป”า ไมOปลOอยน้ำเสียลง
แหลOงธรรมชาติ ลดการใช+พลาสติกลดการใช+สารเคมี ใช+ถุงผ+า หิ้วป-¶นโต เป3นต+น และการวางตัว
เหมาะสมกับวัย คิดเป3นร+อยละ 94.4 93.7 92.9 92.7 และ 92.4 ตามลำดับ และเป3นที่นOาสังเกตวOา

67

ผู+สูงอายุมีการเห็นคุณคOาในตนเองในระดับน+อยและน+อยที่สุด ในประเด็น การถOายทอดภูมิป[ญญา
สร+างสรรคWให+กับสังคมและคนรุOนหลัง เชOน งานหัตถกรรม จักสาน ทำอาหาร การเกษตร เรื่องเกี่ยวกับ
พิธีกรรม หมอธรรม หมอจ้ำ เป3นต+น การมีความเอื้อเฟ|}อเผื่อแผOแบOงป[นและมีน้ำใจตOอคูOสมรส และ
การไมOมีพฤติกรรมติดอบายมขุ เชOน เลOนการพนัน ซือ้ หวยใต+ดิน ล็อตเตอรี่ เทีย่ วกลางคืน ฯลฯ คิดเป3น
ร+อยละ 36.0 27.2 และ 20.5 ตามลำดับ (ตารางที่ 4.5)

ตารางท่ี 4.5 ร+อยละของผูส+ ูงอายุ จำแนกตามการเหน็ คณุ คOาในตนเองของผสู+ ูงอายุ (รายข+อ)

ระดับการเห็นคุณคาH รวม
(400)
การเห็นคุณคHาในตนเองของผูJสูงอายุ นJอย นJอย มาก มาก
ทีส่ ดุ ท่สี ดุ

3.1 คณุ คาH ผูสJ งู อายุดJานความสามารถ (Competence)

1) ทาO นยงั สามารถประกอบอาชีพได+ 29.3 18.0 21.4 31.3 100.0

2) ทOานมีรายไดเ+ ลีย้ งดตู นเองได+ โดยไมOต+องพ่ึงพาคนอืน่ 19.0 25.5 30.0 25.5 100.0

3) ทOานสามารถหาป[จจัยพื้นฐานในการดำรงชีวิตได+ เชOน 11.5 23.5 38.5 26.5 100.0
อาหาร ยารักษาโรค ท่ีอยอOู าศัย และเคร่ืองนOงุ หOม

4) ทOานสามารถเดินทางไปรOวมทำกิจกรรมทางสังคม 15.3 17.3 36.4 31.0 100.0
วัฒนธรรม และประเพณขี องชุมชนได+

5) ทาO นสามารถให+ความชOวยเหลอื และให+คำปรกึ ษาแกผO ู+อนื่ 13.7 27.3 35.5 23.5 100.0

6) ทOานรับรู+วOาตนเองมีสุขภาพสมบูรณWแข็งแรง และใช+ 11.0 26.0 41.3 21.7 100.0
สมรรถภาพทางรOางกายได+

7) ทOานสามารถแก+ไขป[ญหา และอุปสรรคในการดำเนิน 13.0 23.7 42.5 20.8 100.0
กิจวัตรประจำวันได+อยOางมีประสิทธิภาพ เชOน การวางแผน

การไปโรงพยาบาล การรับรู+ชOองทางการชOวยเหลือตOาง ๆ
การป~องกันโรค Covid-19 ฯลฯ

8) ทOานสามารถรู+เทOาทันความเปลี่ยนแปลงทางสังคม เชOน 14.8 22.0 44.4 18.8 100.0

การติดตามขOาวสารบ+านเมือง การฉีดวัคซีนป~องกันโรค
Covid-19

9) ทาO นสามารถเรียนรทู+ ักษะดิจิทลั ได+ เชนO Line, Facebook 43.3 24.4 22.0 10.3 100.0

การทำธุรกรรมผOาน Application ธนาคาร การกดเงินด+วย
บัตร ATM การลงทะเบียนฉีดวัคซีนผOาน Application หมอ
พรอ+ ม หรอื การซอ้ื ของ online เป3นตน+

68

ตารางท่ี 4.5 ร+อยละของผ+ูสูงอายุ จำแนกตามการเห็นคุณคOาในตนเองของผูส+ ูงอายุ (รายขอ+ )

ระดับการเห็นคุณคาH รวม
(400)
การเห็นคุณคาH ในตนเองของผJสู งู อายุ นอJ ย นJอย มาก มาก
ที่สดุ ท่สี ดุ

10) ทOานสามารถใช+ทักษะดิจิทัลเพื่อสามารถปรับตัวให+เข+า 44.4 23.3 21.8 10.5 100.0
กับยุคป[จจุบัน เชOน Line, Facebook การทำธุรกรรมผOาน
Application ธนาคาร การกดเงินด+วยบัตร ATM การ

ลงทะเบียนฉีดวัคซีนผOาน Application หมอพร+อม หรือการ
ซื้อของ online เป3นต+น

11) ทOานพึงพอใจกับความสามารถด+านสมรรถนะทาง 10.8 25.8 40.6 22.8 100.0

รOางกาย และสามารถทำกจิ วัตรประจำวนั ได+

12) ทOานพึงพอใจกับความสามารถทางสติป[ญญา และมี 9.5 22.5 44.3 23.7 100.0

ความสามารถในการจดจำเรื่องราวตOาง ๆ ได+อยOางเป3นลำดับ
ขั้นตอน

3.2 คุณคHาของผูJสูงอายทุ างดาJ นความสำคญั (Significance)

13) ทOานรับร+ถู งึ ความสำคัญของตนเองทม่ี ตี อO ครอบครัว 4.8 13.8 46.6 34.8 100.0

14) ทOานได+รับการเลี้ยงดู และชOวยเหลือด+านป[จจัยดำรงชีพ 5.5 12.8 46.7 35.0 100.0

อยOางเพียงพอจากครอบครัว เชOน อาหาร ยารักษาโรค ที่อยูO
อาศัย และเครื่องนOงุ หOม

15) ทOานได+รับความรัก และดูแลเอาใจใสOอยOางใกล+ชิดจากคOู 28.3 5.4 38.0 28.3 100.0

สมรส

16) ทOานได+รับความรัก และดูแลเอาใจใสOอยOางใกล+ชิด 8.5 10.8 43.7 37.0 100.0

จากลูก

17) ทOานได+รับความรักและดูแลเอาใจใสOอยOางใกล+ชิดจาก 9.0 10.8 50.7 29.5 100.0
หลาน

18) ทOานได+รับความรัก และดูแลเอาใจใสOอยOางใกล+ชิด จาก 3.0 12.8 56.4 27.8 100.0
ญาตพิ ี่นอ+ ง

19) ทOานไดเ+ ขา+ รOวมพบปะสมาคมกบั เพ่ือนฝงู 10.8 20.0 46.7 22.5 100.0

20) ทOานได+รับบทบาทสำคัญในสังคม เชOน หัวหน+ากลOุม 29.8 18.7 30.5 21.0 100.0
ประธานชมรม กรรมการหมูOบ+าน กรรมการกองทุน สมาชิก

ชมรมผ+ูสงู อายุ อพม. อสม. อาสาสมคั รอ่ืน ๆ เป3นต+น

69

ตารางท่ี 4.5 ร+อยละของผูส+ งู อายุ จำแนกตามการเหน็ คณุ คาO ในตนเองของผส+ู งู อายุ (รายข+อ)

ระดับการเหน็ คณุ คHา รวม
(400)
การเห็นคณุ คHาในตนเองของผูสJ ูงอายุ นอJ ย นอJ ย มาก มาก
ที่สดุ ท่สี ุด

21) ทOานเข+ารOวมงานประเพณี และวัฒนธรรมของชุมชน 13.3 17.5 39.7 29.5 100.0
เชนO การเข+าวัดทำบญุ งานบวช งานแตงO งานศพ เป3นตน+

22) ทาO นมีความสัมพนั ธอW นั ดกี ับเพอ่ื นบา+ น 4.8 7.5 54.7 33.0 100.0

23) ทOานมคี วามสมั พันธอW ันดีกบั คนในชมุ ชน 6.5 8.0 51.0 34.5 100.0

24) ทOานได+รับการยอมรับ ยกยOอง เคารพนับถือ 23.3 8.3 34.4 34.0 100.0

และไมดO ูถูกดแู คลนจากคOูสมรส

25) ทOานได+รับการยอมรับ ยกยOอง เคารพนับถือ 5.8 8.0 42.8 43.4 100.0

และไมOดถู ูกดแู คลนจากลูก

26) ทOานได+รับการยอมรับ ยกยOอง เคารพนับถือ 6.0 9.3 46.4 38.3 100.0
และไมOดูถูกดูแคลนจากหลาน

27) ทOานได+รับการยอมรับ ยกยOอง เคารพนับถือ 3.0 12.0 51.0 34.0 100.0
และไมOดูถูกดูแคลนจากญาตพิ น่ี อ+ ง

28) ทOานได+รับการยอมรับ ยกยOอง เคารพนับถือ 2.3 10.0 55.4 32.3 100.0
และไมดO ูถกู ดแู คลนจากเพื่อนบา+ น

29) ทOานได+รับการยอมรับ ยกยOอง เคารพนับถือ 3.0 10.3 57.4 29.3 100.0

และไมOดูถกู ดแู คลนจากคนในชุมชน

30) ทOานได+รับการยอมรับ ยกยOอง เคารพนับถือ 5.3 17.0 46.0 31.7 100.0
และไมดO ูถกู ดแู คลนจากเจ+าหนา+ ท่ขี องรฐั

31) ทาO นมคี วามพงึ พอใจกบั ความสมั พนั ธกW ับคสูO มรส 24.5 4.7 38.3 32.5 100.0

32) ทาO นมคี วามพึงพอใจกับความสมั พนั ธกW บั ลกู 6.8 6.5 44.3 42.4 100.0

33) ทOานมคี วามพึงพอใจกับความสัมพนั ธกW ับหลาน 6.5 8.3 45.5 39.7 100.0

34) ทOานมีความพึงพอใจกับความสมั พันธWกับญาติพ่นี อ+ ง 2.5 8.3 55.7 33.5 100.0

35) ทOานมคี วามพึงพอใจกบั ความสัมพนั ธWกับเพอ่ื นบา+ น 2.8 7.8 59.0 30.4 100.0

36) ทOานมีความพึงพอใจกับความสัมพันธWกับคนใน 2.0 9.3 58.0 30.7 100.0

ชุมชน

70

ตารางท่ี 4.5 ร+อยละของผสู+ ูงอายุ จำแนกตามการเหน็ คุณคOาในตนเองของผสู+ ูงอายุ (รายข+อ)

ระดบั การเห็นคณุ คาH รวม
(400)
การเหน็ คุณคHาในตนเองของผJูสงู อายุ นอJ ย นJอย มาก มาก
ท่ีสดุ ท่สี ุด

37) ทOานมีความพึงพอใจกับความสัมพันธWกับเจ+าหน+าที่ 2.5 16.7 49.5 31.3 100.0
ของรัฐ

3.3 คุณคาH ของผูสJ งู อายุทางดJานความมีอิสระ (Autonomy)

38) ทOานรบั ร+ถู ึงการเปลย่ี นแปลงทางราO งกายของตนเอง 4.3 9.3 56.4 30.0 100.0

39) ทOานรับรู+ถึงการเปลี่ยนแปลงทางจิตใจ อารมณW 3.3 9.0 62.0 25.7 100.0

สตปิ ญ[ ญา รวมถึงความจำของตนเอง

40) ทOานสามารถจัดการ ควบคุม และดูแลตนเองทาง 5.8 14.0 52.4 27.8 100.0

ราO งกาย เชOน ระบบขบั ถOาย กิจวตั รประจำวัน ความเจบ็ ป”วย

41) ทOานสามารถจัดการ ควบคุม และดูแลตนเองทางจิตใจ 3.5 12.0 54.2 30.3 100.0
ได+ เชOน อารมณWดี จิตใจแจOมใสปราศจากความกังวล และ

มองโลกในแงOดี

42) ทOานมีอิสระในการตัดสินใจ และกำหนดแนวทางการ 5.0 11.5 50.7 32.8 100.0
ใชเ+ งิน และมรดกของตนเอง

43) ทOานมีอิสระในการตัดสินใจ และกำหนดกิจวัตร 5.0 12.0 47.5 35.5 100.0
ประจำวนั ของตนเอง เชนO การแตงO กาย อาหาร เปน3 ตน+

44) ทOานมีความพึงพอใจในการปฏิบัติตนเองอยOางเป3นอิสระ 5.5 11.0 48.7 34.8 100.0
และสามารถกำหนดแนวทางการดำเนนิ ชีวติ ของตนเองได+

3.4 คุณคHาของผูสJ ูงอายทุ างดาJ นคุณความดี (Virtue)

45) ทOานปฏิบัติตนตามหลักศีลธรรม คำสอนทางศาสนา 4.5 7.3 46.5 41.7 100.0
คOานิยม และวัฒนธรรมประเพณีของสังคม เชOน ปฏิบัติตาม

ศีล 5

46) ทOานไมOมีพฤติกรรมเสพสิ่งเสพติด เชOน บุหรี่ ยาเสพติด 12.5 6.0 31.3 50.2 100.0
กญั ชา ยาบา+ สุรา หรอื ส่งิ เสพตดิ ประเภทอืน่ ๆ

47) ทOานไมOมีพฤติกรรมติดอบายมุข เชOน เลOนพนัน 12.8 7.8 32.4 47.0 100.0
ซ้ือหวย ใตด+ นิ และลอ็ ตเตอรี่ เทีย่ วกลางคืน ฯลฯ

71

ตารางที่ 4.5 รอ+ ยละของผ+สู งู อายุ จำแนกตามการเหน็ คุณคาO ในตนเองของผู+สงู อายุ (รายขอ+ )

ระดบั การเห็นคณุ คHา รวม
(400)
การเหน็ คุณคHาในตนเองของผสJู ูงอายุ นJอย นJอย มาก มาก
ที่สุด ทีส่ ุด

48) ทOานไมOมีพฤติกรรมทุจริต ฉ+อโกง และผิดกฎหมาย เชOน 11.8 2.8 28.8 56.6 100.0
ค+ายาเสพตดิ ขายหวยใต+ดิน ตั้งวงแชรลW กู โซO

49) ทาO นวางตัวเหมาะสมกับวัย 3.3 4.3 41.8 50.6 100.0

50) ทาO นปฏิบตั ติ นเปน3 แบบอยOางท่ดี ีตอO ครอบครัว และสังคม 2.3 6.8 42.3 48.6 100.0

51) ทOานสร+างคุณประโยชนW อุทิศตน และบำเพ็ญประโยชนW 3.5 11.0 46.2 39.3 100.0

ตOอสงั คม

52) ทOานไมOกOอความเดือดร+อนให+แกOสังคม เชOน ไมOกOอเหตุ 2.8 4.3 36.6 56.3 100.0

ทะเลาะวิวาท ไมOกOอความรำคาญ ยว่ั ยุ ละเมิดสิทธผิ อ+ู ่ืน ฯลฯ

53) ทOานมีจิตสำนึกรับผิดชอบตOอสังคม เชOน ไมOรังแก และ 2.0 4.3 39.4 54.3 100.0
ทรมานสัตวW ให+ความชOวยเหลือสัตวW และคนตกทุกขWได+ยาก

ฯลฯ

54) ทOานมีจิตสำนึกรับผิดชอบตOอสิ่งแวดล+อม เชOน ไมOทิ้งขยะ 2.0 5.3 42.0 50.7 100.0
ในที่สาธารณะ ไมOตัดไม+ทำลายป”า ไมOปลOอยน้ำเสียลงแหลOง

น้ำธรรมชาติ ลดการใช+พลาสติก ลดการใช+สารเคมี ใช+ถุงผ+า
หิ้วป¶-นโต ฯลฯ

55) ทOานถOายทอดภูมิป[ญญาสร+างสรรคWให+กับสังคมและ 14.7 21.3 29.0 35.0 100.0
คนรOนุ หลัง เชนO งานหตั กรรม จกั รสาน ทำอาหาร การเกษตร
เรื่องเกี่ยวพธิ ีกรรม หมอธรรม หมอจ้ำ ฯลฯ

56) ทOานมีความเอื้อเฟ|}อเผื่อแผO แบOงป[น และมีน้ำใจตOอคOู 21.7 5.5 31.3 41.5 100.0
สมรส

57) ทOานมีความเอื้อเฟ}|อเผ่อื แผO แบงO ปน[ และมีน้ำใจตOอลกู 6.8 3.8 36.3 53.1 100.0

58) ทOานมีความเอื้อเฟ|}อเผื่อแผO แบOงป[น และมีน้ำใจตOอ 6.0 4.3 39.0 50.7 100.0
หลาน

59) ทOานมีความเอื้อเฟ|}อเผื่อแผO แบOงป[น และมีน้ำใจตOอญาติ 3.0 6.0 47.5 43.5 100.0
พ่นี +อง

60) ทOานมีความเอื้อเฟ|}อเผื่อแผO แบOงป[น และมีน้ำใจตOอ 2.8 7.5 47.2 42.5 100.0
เพอื่ นบ+าน

72

ตารางที่ 4.5 รอ+ ยละของผส+ู งู อายุ จำแนกตามการเหน็ คณุ คาO ในตนเองของผู+สงู อายุ (รายขอ+ )

ระดบั การเห็นคุณคHา รวม
(400)
การเหน็ คุณคHาในตนเองของผสJู งู อายุ นอJ ย นJอย มาก มาก 100.0
ที่สุด ท่สี ุด
100.0
61) ทOานมีความเอื้อเฟ|}อเผื่อแผO แบOงป[น และมีน้ำใจตOอ 2.8 9.0 45.0 43.2
คนในชุมชน

62) ทาO นมีความพึงพอใจ และภมู ใิ จในความดีในตนเอง 1.3 4.3 36.4 58.0

2. การวิเคราะหBสองตวั แปร

การวิเคราะหWสองตัวแปรจำแนกตามป[จจัยคุณลักษณะทางประชากร และป[จจัยความพึ่งพา
สวัสดกิ ารสำหรบั ผู+สูงอายุ รOวมกับการเหน็ คณุ คาO ในตนเองของผู+สงู อายุ มีรายละเอยี ดดงั น้ี

2.1 ปจ6 จัยคุณลักษณะทางประชากรของผูJสูงอายุ
ผลการวิเคราะหWป[จจัยคุณลักษณะทางประชากรของผู+สูงอายุและระดับการเห็นคุณคOา

ในตนเองของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุทั้งชายและหญิงสOวนใหญOมีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง
คิดเป3นร+อยละ 55.0 และ 53.4 ตามลำดับ รองลงมาคือ ผู+สูงอายุหญิงร+อยละ 43.0 มีการเห็นคุณคOา
ในตนเองระดับปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา เพศ และการเห็นคุณคOาใน
ตนเองของผู+สูงอายุ ไมOมีความสมั พนั ธWกนั อยาO งมีนัยสำคัญทางสถิติทร่ี ะดับ 0.05

เมื่อพิจารณาอายุของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่อายุอยูOระหวOาง 60-69 ปZ ร+อยละ 61.7
มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่อายุตั้งแตO 80 ปZขึ้นไป ร+อยละ 56.7 มีการ
เห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง นอกจากนี้ ยังพบวOา ผู+สูงอายุที่อายุ 70-79 ปZ กวOาครึ่งหนึ่ง มีการ
เห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา อายุ และการเห็นคุณคOา
ในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยมีคOาความสัมพันธW
ระดบั ต่ำเทOากบั 0.171

เมื่อพิจารณาระดับการศึกษาของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่สำเร็จการศึกษาระดับ
มัธยมศึกษาและสูงกวOามัธยมศึกษา ร+อยละ 75.4 และ 83.7 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเอง
ระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่จบการศึกษาระดับประถมศึกษา ร+อยละ 51.1 มีการเห็นคุณคOาใน
ตนเองระดับปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา ระดับการศึกษา และการเห็น
คุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 โดยมีคOา
ความสมั พนั ธรW ะดบั ตำ่ เทาO กับ 0.320

73

เมื่อพิจารณาสถานภาพสมรสของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่สมรสและอยูOด+วยกัน
ร+อยละ 65.7 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่เป3นหม+าย ราวร+อยละ 52.6
มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุที่หยOาร+าง/แยกกันอยูO ร+อยละ
30.8 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา สถานภาพ
สมรสและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ
0.01 โดยมคี าO ความสมั พันธWระดบั ต่ำเทาO กบั 0.289

เมื่อพิจารณาจำนวนสมาชิกในครอบครัวของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่มีสมาชิกใน
ครอบครัวตั้งแตO 6 คนขึ้นไป ราวร+อยละ 68.7 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมาคือ
ผู+สูงอายุที่มีสมาชิกระหวOาง 3-5 คน ราวร+อยละ 56.3 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง เป3นที่นOา
สังเกตวOา ผู+สูงอายุที่มีสมาชิกในครอบครัวไมOเกิน 2 คน กวOาครึ่งหนึ่ง มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับ
ปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา จำนวนสมาชิกในครอบครัวและการเห็น
คุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 โดยมีคOา
ความสัมพันธรW ะดบั ตำ่ เทาO กับ 0.202

เมื่อพิจารณาอาชีพป[จจุบันของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่ประกอบอาชีพข+าราชการ
บำนาญและเกษตรกรรม ร+อยละ 79.5 และ 68.5 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง
รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่ไมOได+ประกอบอาชีพ ร+อยละ 58.6 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง
เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา อาชีพป[จจุบันและการเห็นคุณคOาในตนเองของ
ผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 โดยมีคOาความสัมพันธWระดับต่ำ
เทาO กับ 0.366

เมื่อพิจารณาภาวะสุขภาพของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุทั้งที่ไมOมีโรคประจำตัวและมีโรค
ประจำตัว ร+อยละ 58.1 และ 49.7 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมาคือ
ผู+สูงอายุที่มีโรคประจำตัว ร+อยละ 47.2 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง เมื่อทดสอบ
ความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา ภาวะสุขภาพและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ ไมOมี
ความสมั พนั ธกW ันอยOางมนี ัยสำคัญทางสถติ ทิ ่รี ะดับ 0.05

เมื่อพิจารณารายได+ตOอเดือนของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่มีรายได+ไมOเกิน 10,000 บาท
และมากกวOา 10,000 บาท ร+อยละ 50.7 และ 81.4 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง
รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่มีรายได+ไมOเกิน 10,000 บาท ร+อยละ 45.7 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับ
ปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา รายได+ตOอเดือนและการเห็นคุณคOาใน
ตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 โดยมีคOาความสัมพันธW
ระดบั ต่ำเทOากับ 0.189

74

เมื่อพิจารณาภาระหนี้สินของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่ไมOมีหนี้สินและมีหนี้สินร+อยละ
51.1 และ 60.0 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง นอกจากนี้ ผู+สูงอายุที่ไมOมีหนี้สิน
ร+อยละ 44.8 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร
พบวOา ภาระหนี้สินและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ ไมOมีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทาง
สถติ ิท่ีระดับ 0.05

เมื่อพิจารณาลักษณะหนี้สินของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่มีหนี้สินในระบบ ร+อยละ
60.5 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่มีหนี้นอกระบบ และไมOมีหนี้สิน
ร+อยละ 52.6 และ 51.1 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง เมื่อทดสอบความสัมพันธW
ระหวOางตัวแปร พบวOา ลักษณะหนี้สินและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ ไมOมีความสัมพันธWกัน
อยาO งมนี ัยสำคัญทางสถติ ิท่ีระดบั 0.05

เมื่อพิจารณาภูมิลำเนาของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่มีภูมิลำเนาในจังหวัดกาฬสินธุWและ
จังหวัดร+อยเอ็ด ร+อยละ 71.6 และ 53.2 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมาคือ
ผู+สูงอายุกวOาครึ่งหนึ่งที่มีภูมิลำเนาในจังหวัดขอนแกOน มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง
เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา ภูมิลำเนาและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ
มีความสัมพนั ธกW นั อยOางมีนยั สำคญั ทางสถติ ทิ ่รี ะดบั 0.05 โดยมีคOาความสัมพนั ธWระดบั ตำ่ เทOากับ 0.195

ในสOวนของการเป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่ทั้งที่เป3นสมาชิก
และไมOเป3นสมาชิก ร+อยละ 61.8 และ 48.0 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมา
คือ ผู+สูงอายุที่ไมOเป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุ ร+อยละ 46.7 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง
เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา การเป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุและการเห็นคุณคOาใน
ตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 โดยมีคOาความสัมพันธW
ระดับต่ำเทาO กบั 0.171

ในสOวนของการมีผู+ดูแลผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่มีผู+ดูแลและไมOมีผู+ดูแล ร+อยละ 48.3
และ 64.7 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่มีผู+ดูแล ร+อยละ 47.9
มีการเหน็ คณุ คOาในตนเองระดบั ปานกลาง เมอื่ ทดสอบความสัมพันธรW ะหวาO งตวั แปร พบวOา การมีผู+ดูแล
ผู+สูงอายุและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ
0.01 โดยมคี าO ความสัมพันธWระดับต่ำเทOากับ 0.156 (ตารางท่ี 4.6)

75

ตารางที่ 4.6 ร+อยละของผส+ู ูงอายุ จำแนกตามป[จจัยคณุ ลักษณะทางประชากรของผู+สงู อายุ และ
ระดบั การเห็นคณุ คาO ในตนเอง

ป6จจยั คณุ ลกั ษณะทาง ระดับการเห็นคณุ คHาในตนเอง รวม
ประชากร ตำ่ ปานกลาง สูง (400)

1. เพศ

ชาย 2.7 42.3 55.0 100.0 (149)

หญงิ 3.6 43.0 53.4 100.0 (251)

Chi-square = 0.293 df = 2.0 Sig. = 0.864

2. อายุ

60-69 ปZ 3.1 35.2 61.7 100.0 (196)

70-79 ปZ 2.8 47.2 50.0 100.0 (144)

ตั้งแตO 80 ปขZ น้ึ ไป 5.0 56.7 38.3 100.0 (60)

Chi-square = 12.014 df = 4.0 Sig. = 0.017 C.C. = 0.171

3. ระดับการศกึ ษา

ไมไO ด+การศกึ ษา 15.0 50.0 35.0 100.0 (20)

ประถมศกึ ษา 3.3 51.1 45.6 100.0 (272)

มธั ยมศกึ ษา 1.5 23.1 75.4 100.0 (65)

สงู กวาO มัธยมศกึ ษา 0.0 16.3 83.7 100.0 (43)

Chi-square = 45.540 df = 6.0 Sig. = 0.000 C.C. = 0.320

4. สถานภาพสมรส

โสด 11.5 50.0 38.5 100.0 (26)

76

ตารางที่ 4.6 รอ+ ยละของผู+สูงอายุ จำแนกตามปจ[ จัยคุณลกั ษณะทางประชากรของผ+สู งู อายุ และ
ระดบั การเหน็ คุณคาO ในตนเอง

ปจ6 จัยคุณลักษณะทาง ระดับการเห็นคุณคาH ในตนเอง รวม
ประชากร ตำ่ ปานกลาง สงู (400)

สมรส 0.5 33.8 65.7 100.0 (207)

หม+าย 4.5 52.6 42.9 100.0 (154)

หยาO ร+าง/แยกกนั อยOู 15.4 53.8 30.8 100.0 (13)

Chi-square = 36.359 df = 6.0 Sig. = 0.000 C.C. = 0.289

5. จำนวนสมาชิกในครอบครัว

ไมOเกิน 2 คน 6.3 51.6 42.1 100.0 (126)

3-5 คน 2.4 41.3 56.3 100.0 (206)

ต้งั แตO 6 คนขึน้ ไป 0.0 31.3 68.7 100.0 (67)

Chi-square = 16.956 df = 4.0 Sig. = 0.002 C.C. = 0.202

6. ความพิการ

ไมมO คี วามพกิ าร 1.6 35.6 62.7 100.0 (306)

พกิ าร 8.5 66.0 25.5 100.0 (94)

Chi-square = 44.385 df = 2.0 Sig. = 0.000 C.C. = 0.316

7. อาชพี ปจ6 จบุ ัน

ไมไO ดป+ ระกอบอาชีพ 6.3 58.6 35.1 100.0 (191)

เกษตรกรรม 0.0 31.5 68.5 100.0 (124)

รบั จา+ งทัว่ ไป 3.6 35.7 60.7 100.0 (28)

77

ตารางท่ี 4.6 ร+อยละของผสู+ งู อายุ จำแนกตามป[จจยั คุณลักษณะทางประชากรของผู+สูงอายุ และ
ระดบั การเหน็ คุณคOาในตนเอง

ปจ6 จัยคณุ ลักษณะทาง ระดบั การเห็นคุณคาH ในตนเอง รวม
ประชากร ตำ่ ปานกลาง สงู (400)

ขา+ ราชการบำนาญ 0.0 20.5 79.5 100.0 (39)

อน่ื ๆ 0.0 11.1 88.9 100.0 (18)

Chi-square = 61.835 df = 8.0 Sig. = 0.000 C.C. = 0.366

8. ภาวะสุขภาพ

ไมOมโี รคประจำตัว 3.4 38.4 58.1 100.0 (203)

มโี รคประจำตัว 3.0 47.2 49.7 100.0 (197)

Chi-square = 3.155 df = 2.0 Sig. = 0.206 C.C. = 0.088

9. รายไดตJ อH เดือน

ไมOเกนิ 10,000 บาท 3.6 45.7 50.7 100.0 (357)

มากกวOา 10,000 บาท 0.0 18.6 81.4 100.0 (43)

Chi-square = 14.832 df = 2.0 Sig. = 0.001 C.C. = 0.189

10. ภาระหนสี้ นิ

ไมมO ีหนี้สิน 4.1 44.8 51.1 100.0 (270)

มีหน้สี ิน 1.5 38.5 60.0 100.0 (130)

Chi-square = 0.348 df = 2.0 Sig. = 0.146

11. ลักษณะหนี้สนิ

หนใ้ี นระบบ 0.8 38.7 60.5 100.0 (119)

78

ตารางที่ 4.6 รอ+ ยละของผูส+ งู อายุ จำแนกตามปจ[ จยั คณุ ลกั ษณะทางประชากรของผู+สูงอายุ และ
ระดบั การเหน็ คณุ คาO ในตนเอง

ป6จจัยคณุ ลกั ษณะทาง ระดับการเห็นคณุ คHาในตนเอง รวม
ประชากร ตำ่ ปานกลาง สูง (400)

หนนี้ อกระบบ 5.3 42.1 52.6 100.0 (19)

ไมOมีหนี้สิน 4.2 44.7 51.1 100.0 (262)

Chi-square = 5.114 df = 4.0 Sig. = 0.276

12. ภมู ิลำเนา

รอ+ ยเอ็ด 4.6 42.2 53.2 100.0 (109)

ขอนแกนO 2.8 51.1 46.1 100.0 (141)

มหาสารคาม 5.3 42.1 52.6 100.0 (76)

กาฬสนิ ธุW 0.0 28.4 71.6 100.0 (74)

Chi-square = 15.821 df = 6.0 Sig. = 0.015 C.C. = 0.195

13. การเปนW สมาชกิ ชมรมผJูสงู อายุ

เป3นสมาชกิ 0.6 37.6 61.8 100.0 (173)

ไมเO ป3นสมาชกิ 5.3 46.7 48.0 100.0 (227)

Chi-square = 12.087 df = 2.0 Sig. = 0.002 C.C. = 0.171

14. การมีผดูJ ูแลผJสู งู อายุ

มีผ+ูดูแล 3.8 47.9 48.3 100.0 (261)

ไมOมผี ด+ู ูแล 2.2 33.1 64.7 100.0 (139)

Chi-square = 9.985 df = 2.0 Sig. = 0.007 C.C. = 0.156

79

2.2 ป6จจัยความพ่ึงพาสวสั ดกิ ารสำหรบั ผูJสูงอายุ
ผลการวิเคราะหWป[จจัยความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่มีความ

พึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุในภาพรวมระดับต่ำ ร+อยละ 73.0 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง
รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพาสวัสดิการในภาพรวม ร+อยละ 54.5 มีการเห็นคุณคOาในตนเอง
ระดับสูง เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพาในภาพรวมในระดับปานกลางกวOาครึ่งหนึ่ง มีการ
เห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา ความพึ่งพา
สวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สงู อายุ มคี วามสมั พนั ธกW นั อยาO งมนี ยั สำคญั
ทางสถิตทิ ่ีระดบั 0.01 โดยมคี าO ความสัมพนั ธWระดบั ต่ำเทาO กบั 0.222

เมื่อพิจารณาสวัสดิการด+านการดำรงชีพ พบวOา ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับ
ผู+สูงอายุด+านการดำรงชีพระดับต่ำ ร+อยละ 62.0 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมาคือ
ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพาสวัสดิการด+านการดำรงชีพระดับปานกลาง ร+อยละ 52.8 มีการเห็นคุณคOาใน
ตนเองระดับสูง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา ความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ
ด+านการดำรงชีพและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติ
ท่ีระดับ 0.01 โดยมคี Oาความสัมพนั ธรW ะดับต่ำเทาO กับ 0.202

เมื่อพิจารณาสวัสดิการด+านสุขภาพ พบวOา ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับ
ผู+สูงอายุด+านสุขภาพระดับต่ำ ร+อยละ 65.7 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่
มีความพึ่งพาสวัสดิการด+านสุขภาพระดับปานกลางและระดับสูง ร+อยละ 46.1 และ 44.0 ตามลำดับ
มีการเห็นคณุ คาO ในตนเองระดับปานกลาง เมอื่ ทดสอบความสัมพนั ธรW ะหวาO งตวั แปร พบวาO ความพง่ึ พา
สวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุด+านสุขภาพและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกัน
อยาO งมีนัยสำคญั ทางสถิตทิ ี่ระดบั 0.05 โดยมีคาO ความสมั พันธWระดับต่ำเทาO กับ 0.167 (ตารางท่ี 4.7)

ตารางที่ 4.7 รอ+ ยละของผ+ูสูงอายุ จำแนกตามป[จจัยความพง่ี พาสวัสดิการสำหรบั ผ+ูสูงอายุ
และระดบั การเหน็ คณุ คOาในตนเอง

ป6จจัยความพง่ึ พาสวสั ดิการ ระดบั การเห็นคณุ คHาในตนเอง รวม
สำหรบั ผูJสงู อายุ ตำ่ ปานกลาง สูง (400)

ความพ่งึ พาสวสั ดกิ ารสำหรบั ผสูJ ูงอายุ (ภาพรวม)

ระดบั ต่ำ 2.0 25.0 73.0 100.0 (100)

ระดับปานกลาง 3.7 50.2 46.1 100.0 (245)

80

ตารางท่ี 4.7 รอ+ ยละของผ+สู ูงอายุ จำแนกตามปจ[ จยั ความพ่ีงพาสวัสดกิ ารสำหรับผ+สู ูงอายุ
และระดบั การเหน็ คณุ คาO ในตนเอง

ปจ6 จัยความพึ่งพาสวสั ดกิ าร ระดับการเหน็ คณุ คาH ในตนเอง รวม
สำหรบั ผูJสูงอายุ ตำ่ ปานกลาง สูง (400)

ระดับสูง 3.6 41.8 54.5 100.0 (55)

Chi-square = 20.710 df = 4.0 Sig. = 0.000 C.C. = 0.222

สวสั ดิการดJานการดำรงชพี

ระดบั ตำ่ 1.4 36.6 62.0 100.0 (216)

ระดบั ปานกลาง 5.6 52.8 41.5 100.0 (142)

ระดับสงู 4.8 40.5 54.8 100.0 (42)

Chi-square = 17.089 df = 4.0 Sig. = 0.002 C.C. = 0.202

สวัสดกิ ารดาJ นสุขภาพ

ระดบั ตำ่ 0.0 34.3 65.7 100.0 (99)

ระดับปานกลาง 5.1 46.1 48.8 100.0 (217)

ระดบั สูง 2.4 44.0 53.6 100.0 (84)

Chi-square = 11.416 df = 4.0 Sig. = 0.022 C.C. = 0.167

3. ป6จจัยที่มีอิทธิพลตHอการเห็นคุณคHาในตนเองของผูJสูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ตอนกลาง

ก า ร ว ิ เ ค ร า ะ ห W ป [ จ จ ั ย ท ี ่ ม ี อ ิ ท ธ ิ พ ล ต O อ ก า ร เ ห ็ น ค ุ ณ ค O า ใ น ต น เ อ ง ข อ ง ผ ู + ส ู ง อ า ยุ
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง เป3นการทดสอบสมมติฐานการวิจัยด+วยสถิติถดถอยพหุคูณ
(Multiple Regression Analysis) ซึ่งเป3นการวิเคราะหWระดับหลายตัวแปร (Multi-variable
Analysis) โดยมีตัวแปรอิสระ ประกอบด+วย ป"จจัยคุณลักษณะทางประชากรของผู6สูงอายุ
ประกอบด+วย (1) เพศ (2) อายุป[จจุบัน (3) สถานภาพสมรส (4) จำนวนสมาชิกในครอบครัว

81

(5) ความพิการ (6) การประกอบอาชีพ (7) ภาวะสุขภาพ (8) จำนวนรายได+ตOอเดือน (9) จำนวน
หนี้สิน (10) ภูมิลำเนา (11) การเป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุ และ (12) การมีผู+ดูแลผู+สูงอายุ และป[จจัย
ความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ ได+แกO (13) ความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ รวมทั้งสิ้น
2 กลุOมป[จจยั หลัก ท้ังนี้ ตัวแปรตาม คอื การเห็นคุณคOาในตนเองของผ+สู ูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนอื
ตอนกลาง

อยOางไรก็ตาม การวิเคราะหWด+วยสถิติถดถอยพหุคูณมีข+อกำหนดวOา ตัวแปรอิสระและตัวแปร
ตาม ต+องมีระดับการวัดระดับอันตรภาคชั้น หรือระดับอัตราสOวน หากตัวแปรใดมีการวัดระดับนาม
บัญญัติ หรืออันดับ ต+องปรับให+เป3นตัวแปรหุOน และระบุกลุOมอ+างอิง ในการวิเคราะหWครั้งนี้มีตัวแปรท่ี
วัดระดับกลุOม และต+องปรับเป3นตัวแปรหุOน 8 ตัวแปร ได+แกO (1) เพศ กำหนดให+เพศหญิงเป3นตัวแปร
หุOนที่นำเข+าวิเคราะหW และเพศชายเป3นกลุOมอ+างอิง (2) สถานภาพสมรส กำหนดให+ สมรสแล+ว เป3นตัว
แปรหุOน และสถานภาพสมรสเป3นโสด หม+าย หยOาร+าง และแยกกันอยูO เป3นกลุOมอ+างอิง (3) ความพิการ
กำหนดให+ความไมOพิการเป3นตัวแปรหุOน และความพิการ เป3นกลุOมอ+างอิง (4) การประกอบอาชีพ
กำหนดให+ผู+ที่ประกอบอาชีพเป3นตัวแปรหุOน และผู+ที่ไมOประกอบอาชีพเป3นกลุOมอ+างอิง (5) ภาวะ
สุขภาพ กำหนดให+ผู+ที่ไมOมีโรคเป3นตัวแปรหุOน และผู+ที่มีโรค เป3นกลุOมอ+างอิง (6) ภูมิลำเนา กำหนดให+
ขอนแกOนเป3นตัวแปรหุOน และภูมิลำเนาจังหวัดอื่น เป3นกลุOมอ+างอิง (7) การเป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุ
กำหนดให+ ผู+เป3นสมาชิกเป3นตัวแปรหุOน และการไมOเป3นสมาชิก เป3นกลุOมอ+างอิง และ (8) การมีผู+ดูแล
ผ+ูสูงอายุ กำหนดให+มีผู+ดูแลเป3นตัวแปรหOนุ และการไมมO ีผู+ดูแล เปน3 กลมุO อา+ งอิง

ข+อสังเกตจากการวิเคราะหWด+วยถดถอยพหุคูณ ผู+วิจัยได+นำตัวแปรอิสระที่เป3นตัวแปรหุOนถึง
8 ตัว เข+ารOวมการวิเคราะหW แตOตัวแปรหุOนมีข+อจำกัดคือมีความสามารถในการผันแปรอยูOในชOวง
ระหวOาง 0 กับ 1 เทOานั้น ซึ่งตัวแปรที่ดีควรเป3นตัวแปรที่ผันแปรได+มาก (สุชาติ ประสิทธิ์รัฐสินธุW,
2562) ดังนั้นจึงอาจสOงผลตOอความสามารถของตัวแปรอิสระทั้งหมดที่นำมาศึกษา ในการรOวมกัน
อธบิ ายการผันแปรคOาของตัวแปรตาม

การวิเคราะหWป[จจัยที่มีอิทธิพลตOอ การเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออก
เฉียงเหนือตอนกลาง ผู+วิจัยกำหนดรูปแบบการวิเคราะหW (Model) เพื่อให+เหมาะสมกับจำนวนกลุOม
ตัวอยOาง โดยตัวแปรอิสระ 1 ตัว จะต+องใช+กลุOมตัวอยOาง 30 ตัวอยOาง (Hair, et al, 2018) ในงานวิจัย
นี้มีตัวแปรอิสระทั้งสิ้น 13 ตัวแปร กำหนดเป3นตัวแปรจากป[จจัยคุณลักษณะทางประชากรของ
ผู+สูงอายุ จำนวน 12 ตัวแปร และป[จจัยความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ จำนวน 1 ตัวแปร
ดังนั้น จึงต+องใช+ขนาดตัวอยOางมากกวOา 390 ตัวอยOาง เพื่อทดสอบตัวแปรอิสระพร+อมกัน ซึ่งใน
งานวิจัยนี้ มีขนาดตัวอยOาง 400 ตัวอยOาง ผู+วิจัยจึงดำเนินการวิเคราะหWเพื่อให+เหมาะสมกับข+อกำหนด
ของการวเิ คราะหรW ะดบั หลายตัวแปร

82

ทั้งนี้การวิเคราะหWด+วยสถิติถดถอยพหุคูณ ตัวแปรที่นำเข+าวิเคราะหWต+องไมOมีตัวแปรคูOใดมี
ความสัมพันธWกันสูงเกิน 0.75 เพื่อหลีกเลี่ยงป[ญหาความสัมพันธWพหุรOวมเชิงเส+น (Multi-collinearity)
เพราะทำให+คุณคOาในการพยากรณWสมการด+อยลง (David, 1990) ในงานวิจัยชิ้นนี้ได+วิเคราะหWสัมประสิทธิ์
สหสัมพันธW (Correlation Coefficient) เพื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปรรายคูOของตัวแปรที่
นำเข+าสูOการวิเคราะหWถดถอยพหุคูณ พบวOา ตัวแปรทุกตัวมีคOาความสัมพันธWระหวOางตัวแปรไมOเกิน
0.75 ดงั นน้ั จงึ สามารถใช+ในการวิเคราะหWถดถอยพหุคณู ได+ เพอื่ ทดสอบสมมติฐานการวิจยั ตOอไป

การวิเคราะหWถดถอยพหุคูณ เพื่อศึกษาป[จจัยที่มีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของ
ผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ตามรูปแบบการวิเคราะหWกำหนดไว+ ด+วยวิธี Enter โดย
นำตัวแปรทุกตัวเข+าวิเคราะหWพร+อมกันตามกรอบแนวคิดการวิจัย สามารถอธิบายผลการวิเคราะหWได+
ดงั น้ี

3.1 ปจ6 จยั คุณลกั ษณะทางประชากรของผสJู งู อายุ
1) สถานภาพสมรส: สมรส มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของ

ผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ (b) เทOากับ 18.635
หมายความวOา ผู+สูงอายุที่มีสถานภาพสมรสเป3นสมรส จะมีการเห็นคุณคOาในตนเองมากกวOาผู+สูงอายุที่
มสี ถานภาพสมรสเป3นโสด หม+าย หยOาร+าง และแยกกนั อยOู (กลOุมอ+างอิง) 18.635 หนวO ย

2) จำนวนสมาชิกในครอบครัว มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาในตนเอง
ของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ (b) เทOากับ
12.046 หมายความวOา ผู+สูงอายุที่มีจำนวนสมาชิกในครอบครัวเพิ่มข้ึน 1 คน จะมีการเห็นคุณคOาใน
ตนเองสูงขึ้น 12.046 หนOวย แสดงให+เห็นวOา ผู+สูงอายุที่มีจำนวนสมาชิกในครอบครัวมาก นOาจะมีการ
เห็นคุณคาO ในตนเองมากขน้ึ ตามไปดว+ ย

3) ความพิการ: ไม;พิการ มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของ
ผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ (b) เทOากับ 2.241
หมายความวOา ผู+สูงอายุที่ไมOพิการ จะมีการเห็นคุณคOาในตนเองมากกวOาผู+สูงอายุที่มีภาวะพิการ (กลุOม
อา+ งองิ ) 2.241 หนวO ย

4) การประกอบอาชีพ: ประกอบอาชีพ มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาใน
ตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ (b)
เทOากับ 20.956 หมายความวOา ผู+สูงอายุที่ประกอบอาชีพ จะมีการเห็นคุณคOาในตนเองมากกวOา
ผ+ูสูงอายุที่ไมOประกอบอาชีพ (กลุOมอา+ งอิง) 2.241 หนวO ย

5) ภาวะสุขภาพ: ไม;มีโรค มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของ
ผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ (b) เทOากับ 14.308

83

หมายความวOา ผู+สูงอายุที่ไมOมีโรค จะมีการเห็นคุณคOาในตนเองมากกวOาผู+สูงอายุที่มีโรค (กลุOมอ+างอิง)
14.308 หนOวย

6) จำนวนหนี้สิน มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ (b) เทOากับ 0.121
หมายความวOา ผู+สูงอายุที่มีจำนวนหนี้สินเพิ่มขึ้น 1 หนOวย จะมีการเห็นคุณคOาในตนเองสูงขึ้น 0.121
หนOวย แสดงให+เห็นวOา ผู+สูงอายุที่มีจำนวนหนี้สินมาก นOาจะมีการเห็นคุณคOาในตนเองมากขึ้นตามไป
ดว+ ย เพราะต+องตOอส+ดู นิ้ รนเพื่อใหม+ รี ายไดส+ ำหรบั ชำระหน้สี ิน

7) การเปIนสมาชิกชมรมผูLสูงอายุ: เปIนสมาชิก มีอิทธิพลเชิงลบตOอการเห็น
คุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ
(b) เทOากับ 10.259 หมายความวOา ผู+สูงอายุที่เป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุ จะมีการเห็นคุณคOาในตนเอง
น+อยกวาO ผู+สงู อายุท่ีไมเO ป3นสมาชิก (กลมOุ อ+างองิ ) 10.259 หนวO ย

8) การมีผูLดูแลผูLสูงอายุ: มีผูLดูแล มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาในตนเอง
ของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ (b) เทOากับ
9.064 หมายความวOา ผู+สูงอายุที่มีผู+ดูแล จะมีการเห็นคุณคOาในตนเองมากกวOาผู+สูงอายุที่ไมOมีผู+ดูแล
(กลOมุ อา+ งอิง) 9.064 หนOวย

9) ความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผูLสูงอายุ มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOา
ในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ (b)
เทOากับ 0.570 หมายความวOา ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุเพิ่มขึ้น 1 หนOวย จะมี
การเห็นคุณคOาในตนเองสูงขึ้น 0.570 หนOวย แสดงให+เห็นวOา ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับ
ผู+สูงอายมุ าก นOาจะมีการเหน็ คุณคาO ในตนเองมากข้นึ ตามไปด+วย

ผลการวิจัยในข+อ 1) – 9) สนับสนุนสมมติฐานการวิจัยที่วOา ป[จจัยคุณลักษณะทาง
ประชากรของผู+สูงอายุ และป[จจัยความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ นOาจะมีอิทธิพลตOอการเห็น
คุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ซึ่งพบวOา สถานภาพสมรสเป3นสมรส
จำนวนสมาชิกในครอบครัว ความไมOพิการ การประกอบอาชีพ การไมOมีโรค จำนวนหนี้สิน การเป3น
สมาชิกชมรมผู+สูงอายุ การมีผู+ดูแลผู+สูงอายุ และความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ มีอิทธิพลตOอ
การเหน็ คุณคOาในตนเองของผูส+ งู อายภุ าคตะวนั ออกเฉยี งเหนือตอนกลาง

เมื่อเปรียบเทียบป[จจัยที่มีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาค
ตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ทั้ง 9 ตัวแปร จากคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณมาตรฐาน (Beta) พบวOา
การเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ได+รับอิทธิพลสูงสุดจาก
การประกอบอาชีพ (Beta=0.273) รองลงมาคือ การไมOมีโรคประจำตัว (Beta=0.203) จำนวนสมาชิกใน
ครอบครัว (Beta=0.185) สถานภาพสมรสเป3นสมรส (Beta=0.178) ความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ