สสว.5 รายงานวิจัยกระบวนการสร้างคุณค่าฯ ผส.

84

(Beta=0.153) การเป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุ (Beta=0.151) ความไมOพิการ (Beta=0.149) การมีผู+ดูแล
ผู+สูงอายุ (Beta=0.138) และจำนวนหนี้สิน (Beta=0.124) ทั้งนี้ตัวแปรอิสระทั้งหมดที่นำมาวิเคราะหW
สามารถอธิบายการผันแปรของการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง
ได+อยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยอธิบายการผันแปรได+ร+อยละ 34.9 (R2= 0.349)
(ตารางท่ี 4.8)

จากการวเิ คราะหWสรุปได+วOาป[จจัยคณุ ลักษณะทางประชากรของผู+สงู อายุ และปจ[ จยั ความพงึ่ พา
สวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ ได+แกO สถานภาพสมรสเป3นสมรส จำนวนสมาชิกในครอบครัว
ความไมOพิการ การประกอบอาชีพ การไมOมีโรค จำนวนหนี้สิน การเป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุ การมี
ผู+ดูแลผู+สูงอายุ และความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ มีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของ
ผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง อยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ซึ่งเป3นไปตาม
สมมติฐานการวิจยั ท่ตี ัง้ ไว+

ตารางที่ 4.8 คOาสมั ประสทิ ธ์ิถดถอยพหคุ ูณ (b) ของปจ[ จยั คณุ ลกั ษณะผส+ู ูงอายแุ ละป[จจัยความ
พึ่งพาสวสั ดิการสำหรบั ผู+สูงอายุที่มอี ิทธพิ ลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผ+สู งู อายุ

ช่ือตัวแปร b Beta Sig. ลำดบั
อิทธิพล

ปจ6 จยั คณุ ลักษณะผูสJ งู อายุ

เพศ: หญงิ (1) 3.517 0.052 0.231

อายปุ [จจบุ ัน -0.060 -0.014 0.751

สถานภาพสมรส: สมรส (2) 18.658 0.178 0.000 4

จำนวนสมาชิกในครอบครัว 12.046 0.185 0.000 3

ความพกิ าร: ไมพO กิ าร (3) 2.241 0.149 0.001 7

การประกอบอาชพี : ประกอบอาชพี (4) 20.956 0.273 0.000 1

ภาวะสขุ ภาพ: ไมOมีโรค (5) 14.308 0.203 0.000 2

จำนวนรายไดต+ อO เดอื น 0.742 0.011 0.793

จำนวนหนีส้ นิ 0.121 0.124 0.016 9

85

ชื่อตัวแปร b Beta Sig. ลำดับ
อทิ ธิพล
ภมู ิลำเนา: ขอนแกนO (6) 0.000 0.009
0.833
การเป3นสมาชกิ ชมรมผู+สูงอาย:ุ เปน3 สมาชกิ (7) -10.259 -0.151 0.000 6
0.002 8
การมผี +ดู ูแล: มผี +ดู แู ล (8) 9.064 0.138
0.002 5
ปจ6 จยั ความพึ่งพาสวัสดิการสำหรบั ผJสู ูงอายุ

ความพ่ึงพาสวัสดิการสำหรับผูส+ งู อายุ 0.570 0.153

a 143.154

R2 = 0.349 F = 14.721 Sig. of F= 0.000

หมายเหตุ กลมุO อ+างอิง ได+แกO
(1) กำหนดให+ เพศชาย เป3นกลOมุ อ+างองิ
(2) กำหนดให+ การศึกษาตำ่ กวOามัธยมศกึ ษา เปน3 กลุOมอา+ งองิ
(3) กำหนดให+ สถานภาพสมรส เปน3 โสด และหมา+ ย/หยาO รา+ ง/แยกกันอยOู เป3นกลมOุ อา+ งองิ
(4) กำหนดให+ มภี าวะพิการ เปน3 กลOุมอา+ งองิ
(5) กำหนดให+ การไมOประกอบอาชพี เป3นกลOุมอ+างองิ
(6) กำหนดให+ ภูมลิ ำเนาในจังหวัดอืน่ เปน3 กลุOมอ+างองิ
(7) กำหนดให+ การไมOเป3นสมาชิกชมรมผ+สู ูงอายุ เปน3 กลุมO อา+ งอิง
(8) กำหนดให+ การไมมO ีผู+ดแู ล เป3นกลOมุ อ+างอิง

4. ความคิดเห็นเกี่ยวกับกระบวนการสรJางคุณคHาในตนเองของผูJสูงอายุภาค
ตะวันออกเฉยี งเหนอื ตอนกลางสูHการยกระดบั ชุมชนอยHางบูรณาการในยุค 4.0

ผู+วิจัยศึกษางานวิจัยกระบวนการสร+างคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ตอนกลางสูOการยกระดับชุมชนอยOางบูรณาการในยุค 4.0 ใช+วิธีการวิจัยเชิงปริมาณควบคูOไปกับการ
วิจัยเชิงคุณภาพ เพื่อให+สามารถนำมาซึ่งข+อมูลที่มีความครบถ+วน ทั้งในสOวนของความคิดเห็นในการ
ประกอบอาชพี ของผส+ู งู อายุ ความต+องการในด+านการทำงานของผูส+ ูงอายุ และการเหน็ คณุ คOาในตนเอง
ของผู+สูงอายุ ที่มีตOอกระบวนการสร+างคุณคOาในตนเอง ผOานการสัมภาษณWแบบสนทนากลุOม (Focus
group) และมีแนวทางการสัมภาษณW (Interview Guideline) โดยผู+ให+ข+อมูลหลัก แบOงออกเป3น

86

2 กลุOม กลุOมที่หนึ่ง คือ กลุOมผู+สูงอายุจังหวัดร+อยเอ็ด 6 คน และกลุOมที่สอง คือ กลุOมผู+สูงอายุจังหวัด
ขอนแกOน 6 คน รวมทั้งสิน้ 12 คน โดยผ+วู จิ ยั ไดส+ รุปและนำเสนอ โดยมีรายละเอียดดังตอO ไปนี้

4.1 ความคิดเห็นเกี่ยวขJองกับการประกอบอาชีพ รายไดJ และหนี้สินที่สHงผลตHอ
กระบวนการสราJ งคณุ คHาในตนเองของผูJสูงอายุ

จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก พบวOา ผู+สูงอายุทั้งสองกลุOมสOวนใหญOมีแหลOงรายได+
เพื่อใช+ในการดำรงชีพจากบุตรหลาน และบุคคลในครอบครัว รวมถึงรายได+จากการทำงานของ
ผู+สูงอายุ และเบี้ยยังชีพจากสวัสดิการของรัฐบาล บางสOวนได+รับเงินบำเหน็จ บำนาญสำหรับผู+ที่เคย
ประกอบอาชีพรับราชการ โดยแหลOงรายได+มีผลตOอกระบวนการสร+างคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ เชOน
เงินที่ได+จากบุตรหลาน และบุคคลในครอบครัวได+สะท+อนถึงความรู+สึกของผู+สูงอายุวOาตนเองนั้นยังคงมี
คุณคOา และมีความสำคัญ ซึ่งผู+สูงอายุได+นำเงินไปใช+เพื่อการดำรงชีพ ตลอดจนการได+เงินจากการ
ทำงานสะท+อนความภาคภูมิใจ และเห็นคุณคOาภายในตนเองในเรื่องของความรู+ ความสามารถ และ
ประสิทธิภาพรOางกายที่ยังคงสามารถประกอบอาชีพได+เสมือนวัยแรงงาน สำหรับเงินที่ได+รับจาก
สวัสดิการของภาครัฐผู+สูงอายุก็ได+ให+ความเห็นวOารู+สึกภูมิใจที่ภาครัฐให+ความสำคัญกับกลุOมวัยของ
ตนเองเงิน อยOางไรก็ตามเงินที่ได+มานอกจากจะใช+จOายในชีวิตประจำวันแล+วยังมีบางสOวนนำไปทำบุญ
หรอื แบงO ใหบ+ ุตรหลานนำมาซึ่งความรูส+ ึกมีคณุ คาO ในการเป3นผ+ใู ห+ไดเ+ ชOนกัน

4.1.1 ความคดิ เหน็ ในดาJ นการทำงานของผูสJ งู อายุ
จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญOยังคงทำงาน โดย

เหตุผลหลักที่ผู+สูงอายุทั้งสองกลุOมยังคงทำงานคือ เหตุผลด+านเศรษฐกิจเป3นหลัก ซึ่งผู+สูงอายุยังคิดวOามี
ความสามารถ และสมรรถนะในการพึ่งพาตนเองและการทำงาน ประกอบกับความต+องการชOวยแบOง
เบาภาระคOาใช+จOายให+แกOบุตรหลาน และสมาชิกภายในครอบครัว เนื่องจากความเห็นของผู+สูงอายุมอง
วOาการหาเงินมาชOวยจุนเจือภายในครอบครัวมิได+เป3นหน+าที่ของบุคคลใดบุคคลหนึ่ง แตOการชOวยเหลือ
เกื้อกูลกันภายในครอบครัวคือเรื่องของสมาชิกทุกคน เป3นที่นOาสังเกตวOาประเด็นที่ไมOเกี่ยวข+องกับด+าน
เศรษฐกิจโดยตรงคือ เรื่องการพึงพอใจที่จะทำงานของผู+สูงอายุ เชOน ผู+สูงอายุต+องการใช+ความร+ู
ความสามารถของตนเองให+เกิดประโยชนW การใช+เวลาวOางให+เกิดประโยชนW การได+ออกกำลังกายควบคOู
ไปกับการทำงาน เป3นต+น โดยผ+ูวจิ ยั ขอนำเสนอดงั ตOอไปนี้

1) การมีภาระหน้ีสิน พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญOมีภาระหนี้สิ้น และมีแนวโน+ม
ที่จะเพิ่มขึ้นในทุก ๆ ปZ และป[ญหาดังกลOาว ยOอมมีผลตOอคุณภาพชีวิตและความไมOมั่นคงทางการเงิน
ของครอบครัวของผู+สูงอายุนั้น ๆ จึงทำให+ผู+สูงอายุบางสOวนอยูOในวัฏจักรของการทำงานทั้งชีวิต และยัง
พบวOา ผู+สูงอายุที่อาศัยอยูOเพียงลำพังจะมีภาระหนี้สินน+อยกวOาผู+สูงอายุที่อาศัยอยูOกับครอบครัว
ซึ่งป[ญหาดังกลOาวมีผลตOอผู+สูงอายุที่ได+เข+าสูOวัยเกษียณแตOก็ยังคงต+องทำงาน เพราะมีความต+องการที่จะ

87

แบOงเบาภาระของสมาชิกในครอบครัว แตOในขณะเดียวกันก็ไมOอาจปฏิเสธได+วOาการมีภาระหนี้สินใน
ครัวเรือน คือเรื่องจำเป3นที่ต+องยอมให+เกิดขึ้น เนื่องจากการสัมภาษณWผู+สูงอายุพบวOา สาเหตุท่ียังคงมี
ภาระหนี้สิน เกิดจากความจำเป3นที่ต+องใช+เงิน เชOน ใช+เพื่อการศึกษาของบุตร ใช+เพื่อลงทุนการทำ
การเกษตร ใช+เพื่อซื้อรถยนตWในการเดินทางการเดินทางไปใช+สวัสดิการด+านสุขภาพที่โรงพยาบาล และ
อำนวยความสะดวกใหแ+ กสO มาชกิ ในครวั เรือน ดงั ตัวอยาO งการสมั ภาษณผW ู+ให+ขอ+ มูลหลกั ดังน้ี

“เราไปกู6เงินที่กองทุนเงินล6านมาตั้งใจที่จะเอาเงินพวกนี้มาหากำไร
มาทำการเกษตร ทำไรHทำนา เลี้ยงวัว เลี้ยงควาย แตHทำไปทำมามันขาดทุน ยิ่งเขาให6สHงเงินเปKนระยะ
ๆ แตHพอทำการเกษตรไมHได6กำไร จึงไมHมีเงินจะสHง เลยเปKนหนี้ แม6จะให6สHงดอกไปกHอน แตHบางครั้งยัง
ไมHมีเงินพอที่จะสHงดอก ตอนนี้ก็เปKนหนี้ประมาณล6านกวHาบาท” (ผู6สูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณR, ผู6ให6
สัมภาษณคR นท่ี 1, 24 ธนั วาคม 2564)

“เริ่มแรกก6ูเงินมาขายของในโรงเรียน กู6มาประกอบอาชีพลงทุน
ขายไปขายมา ผอ. ก็ไมHให6ขายแลว6 ” (ผ6ูสงู อายุตำบลต้ังหนิ , ผ6ูให6สัมภาษณRคนท่ี 6, 28 ธนั วาคม 2564)

“แมHไปกู6เงินมาลงทุนซื้อผ6าทำพรม หักคHาผ6า คHาอะไรแล6วก็ไมHได6
อะไรเลย ไมHได6คHาเหนื่อยด6วย เพราะร6านที่เขารับซื้อเขาก็ให6ราคาไมHมาก จะหาตลาดเพิ่มก็ไมHมี”
(ผสู6 งู อายุตำบลต้งั หิน, ผใ6ู หส6 ัมภาษณคR นท่ี 4, 28 ธนั วาคม 2564)

“มีหนี้จาก ธกส. ก็กู6มาลงทุนนั่นนี่ เรื่องดาวนRรถเราไมHได6ดาวนRลูก
นูHนแหละดาวนRเพราะมันจำเปKนต6องมีลูกก็ต6องใช6เดินทางไปทำงานทุกวัน เวลาดึก ๆ เจ็บปbวยก็มีรถไป
ถ6าไปเรียกไปใช6คนอื่นก็ไมHอยากรบกวนเขา” (ผู6สูงอายุตำบลตั้งหิน, ผู6ให6สัมภาษณRคนที่ 3,
28 ธนั วาคม 2564)

“มีหนี้เพราะความจำเปKน จำเปKนต6องซื้อสิ่งของที่อำนวยความ
สะดวกในการทำงาน” (ผ6ูสูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณR, ผ6ูให6สมั ภาษณRคนที่ 4, 24 ธันวาคม 2564)

“เมื่อกHอนเคยมีหนี้ตอนที่สHงลูกเรียน แตHตอนนี้ไมHมีแล6วเพราะไมHได6
มีภาระต6องสHงลูกเรียนหนังสือแล6ว ตอนนี้ก็รู6จักกินรู6จักใช6 เปKนนกน6อยทำรังแตHพอตัว” (ผู6สูงอายุตำบล
สะอาดสมบูรณR, ผใู6 หส6 มั ภาษณคR นที่ 5, 24 ธันวาคม 2564)

2) การมีภาระในครอบครัว พบวOา ผู+สูงอายุบางสOวนยังมีภาระในครอบครัว
จากสถานการณWโครงสร+างประชากรที่ไมOสมดุลในป[จจุบัน สOงผลให+ประชากรสูงวัยมีจำนวนเพิ่มมากข้ึน
ขณะที่ประชากรวัยทำงานลดน+อยลง นำมาซึ่งความไมOมั่นคงทางด+านเศรษฐกิจของครอบครัวนั้น ๆ
ผู+สูงอายุมีการเปลี่ยนแปลงทางด+านรOางกาย ทางด+านจิตใจ ยังรวมไปถึงการเปลี่ยนแปลงด+าน
ภาระหน+าท่ีบทบาททางสังคม สOงผลให+ถูกลดบทบาทจากการเป3นผู+นำครอบครัว กลายเป3นเพียง
ผู+อาศัยหรือเป3นสมาชิกของครอบครัวเทOานั้น แตOยังมีบางครอบครัวที่ผู+สูงอายุยังต+องรับภาระหรือ

88

ยังคงอยูOในสถานะหัวหน+าครอบครัวด+วยความจำเป3นเนื่องจาก การมีผู+พิการหรือผู+ที่ชOวยเหลือตนเอง
ไมOไดอ+ าศัยอยูภO ายในบ+าน การมีภาระในการเล้ียงดูบตุ รหลานทย่ี ังเลก็ หรือที่เราเรียกวOาครอบครัวแหวOง
กลางข+ามรุOน ผู+สูงอายุกลุOมน้ีจึงไมOสามารถหยุดทำงาน และต+องทำงานอยOางตOอเนื่อง เพราะตนเองเป3น
เสาหลักหรือหัวหน+าครอบครัว ทั้งในเรื่องการจัดการรายได+ และคOาใช+จOายภายในครอบครัว
ดังตวั อยOางการสมั ภาษณWผูใ+ หข+ +อมลู หลกั ดังนี้

“แมHมีลูกโตหมดแล6ว มีคนโตที่อยูHด6วย สHวนคนเล็กอยูHกรุงเทพ
นาน ๆ โทรมาหา มีคนโตที่อยูHด6วยและคอยขอเงินทุกวัน ไมHไปทำงานอะไร รายได6หลักก็เปKนตัวแมHไป
ทำงาน ตอนนี้เขาอายุ 30 ปe เมื่อกHอนเคยเปKนลูกจ6างคอยทำถนน แตHดันมาติดเกมสRและติดยา ขอพูด
ตรง ๆ เลยนะคะ ลูกเปKนหลักให6ไมHได6 ตัวเราเปKนหลักก็ยังจะต6องหารายได6จุนเจือ ทำงานไปเรื่อย ๆ ไมH
มีวันเกษียณ” (ผูส6 ูงอายตุ ำบลสะอาดสมบรู ณR, ผ6ูให6สมั ภาษณRคนท่ี 3, 24 ธันวาคม 2564)

“เขาสHงลูกมาให6เลี้ยง 3 คน สHงเงินมาให6เดือนละ 3000 เราใช6
เดือนหนึ่งก็เปKนหมื่น คHาอยูHคHากิน คHาขนมหลานไปโรงเรียน คHาน้ำ คHาไฟ มันไมHพอเราก็เลยต6องดิ้นหา
ให6ตัวเองให6หลาน” (ผ6ูสูงอายตุ ำบลต้งั หนิ , ผูใ6 ห6สัมภาษณRคนที่ 5, 28 ธนั วาคม 2564)

3) ความต+องการในการหารายได+เพื่อพึ่งพาตนเอง พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญO
ไมOต+องการที่จะต+องอยูOบ+านเฉย ๆ ผู+สูงอายุบางสOวนผันตัวมาใช+เวลาในการดูแลงานบ+านทั่วไป ดูแล
เลี้ยงดูบุตรหลาน การปรับเปลี่ยนตนเองมาทำงานลักษณะนี้ก็เพราะยังไมOคุ+นชินกับการที่ต+องนั่งหรือ
นอนอยูOกับบ+านเฉย ๆ นำมาซึ่งความรู+สึกเบื่อ ไร+คOา ไมOมีประโยชนW ผู+สูงอายุจึงหาโอกาสทำงานหรือ
กิจกรรมหลาย ๆ อยOาง เพื่อให+เกิดความรู+สึกวOายังสามารถพึ่งพาตนเองได+และสามารถแบOงเบาภาระ
ให+กับสมาชิกภายในครอบครัวได+ เพื่อเพิ่มคุณคOาในตนเองได+จนเกิดเป3นความภาคภูมิใจ อยOางไรก็ตาม
พบวOาผู+สูงอายุใช+ทักษะอาชีพ หรือความสามารถท่ีติดตัวมาเป3นพื้นฐานในการเรียนรู+ทักษะใหมO ๆ โดย
ผู+สูงอายุมีความต+องการในการเรียนรู+ทักษะเพื่อนำมาประกอบอาชีพ และต+องการได+รับการสนับสนุน
ในเรื่องของการเรียนรู+ทักษะอาชีพจากหนOวยงานภาครัฐ โดยผู+สูงอายุสะท+อนวOาทักษะความรู+ใหมOที่
ผู+สูงอายุต+องการที่จะเรียนรู+ต+องเหมาะสมกับชOวงวัย สามารถเรียนรู+ได+งOาย และมีความยืดหยุOนในเรื่อง
เวลาและสถานท่ีในการทำงานด+วย เชOน การทอผ+า การทอพรม การทำไม+ป[¶นหูคอตตอนบัต
ซึ่งความสามารถในการพึ่งพาตนเองจะไมOเกิดขึ้นหากจิตใจหรือทัศคติของผู+สูงอายุไมOพร+อมที่จะเข+า
รOวมกิจกรรมหรือทำงานเพราะคิดวOาตนเองยังมีบุตรหลานที่สามารถพึ่งพาได+ โดยการพึ่งพาลูกหลานก็
เป3นสOวนหนึ่งในการมองวOาตนเองยังมีคุณคOา แตOการพึ่งพาตนเองก็นำมาซึ่งความรู+สึกภูมิใจในตนเองได+
เชOนกัน ดงั ตวั อยาO งการสัมภาษณผW ใู+ หข+ อ+ มลู หลักดังน้ี

“แตHกHอนผมก็เปKนครู แตHบรรจุนานเราก็เบื่อ เหนื่อยทำราชการ จึง
ลาออกพอดีสนใจเรื่องการทำการเกษตร เลยมาเรียนรู6เรื่องการทำการเกษตร ก็เปKนแหลHงรายได6

89

รายได6ก็พอดูได6 ปลูกพุทราบ6าง สามารถเลี้ยงชีพได6 ไมHคิดจะไปทำอาชีพอื่น แหลHงรายได6อื่น ก็มีรับเงิน
บำนาญ สิทธิทุกอยHางก็ยังมีครบ ไมHได6รับเบี้ยคนชรา ครอบครัวยังอยูHด6วยครอบครัวอบอุHน” (ผู6สูงอายุ
ตำบลสะอาดสมบูรณR, ผ6ูใหส6 มั ภาษณคR นที่ 6, 24 ธันวาคม 2564)

“แมกH ม็ ลี ูกแหละแตHไมHไดอ6 ยากให6ใครมาดแู ล ชอบอยคHู นเดยี ว เรา
ก็ดูแลตัวเองได6ยงั แขง็ แรง ถา6 เขาอยากมาดแู ลก็มาได6 แตHจรงิ ๆ ก็อยากพึง่ ตนเองมากกวาH ” (ผ6ูสูงอายุ
ตำบลตงั้ หนิ , ผใ6ู หส6 มั ภาษณคR นที่ 6, 28 ธนั วาคม 2564)

สอดคล+องกับผู+สูงอายุบางสOวนที่สะท+อนวOาตนเองยังมีความสามารถ โดย
ประเมินตนเองวOายังมีความสามารถพึ่งพาตนเองได+เป3นสOวนหนึ่งที่ทำให+ผู+สูงอายุยังมีความรู+สึกวOา
ตนเองยังมีคุณคOา และยังมีความสามารถในการดำเนินกิจกรรม เชOน การประกอบอาชีพ หรืองานบ+าน
การเดินทางด+วยตนเอง กิจกรรมนันทนาการ การเดิน การวิ่ง การเข+ารOวมกลุOมกับเพื่อนวัยเดียวกัน
หรือตOางวัย โดยไมOได+พึ่งพาบุคคลอื่นหรือพึ่งพาน+อยที่สุด ก็มีผลตOอความภาคภูมิใจและรับรู+คุณคOาใน
ตนเอง ดงั ตัวอยาO งการสัมภาษณWผใ+ู ห+ข+อมูลหลัก

“ไมHได6อยากให6ใครมาดูแล ชอบอยูHคนเดียว เราก็ดูแลตัวเองได6ยัง
แข็งแรง ถ6าเขาอยากมาดูแลก็มาได6 แตHก็อยากพึ่งตนเองมากกวHา” (ผู+สูงอายุตำบลตั้งหิน, ผู+ให+
สัมภาษณคW นท่ี 6, 28 ธันวาคม 2564)

“หลังจากลาออกจากงานประจำ ก็กลับมาอยูHบ6านใช6ความร6ู
ความสามารถที่มีมาเปKนหมอรับทำขวัญ รับทำขวัญทั่วไป ทำขวัญนาค พิธีแตHงงาน การแก6สะเดาะ
เคราะหR ได6รับการสนับสนุนจากผู6คนในหมูHบ6านพอสมควร รายได6แล6วแตHจะได6 ชHวงที่ผHานมา 4-5 งาน
เฉลี่ยงานละ 200 บาท แตHพอมีสถานการณRโควิดก็มีลดลงไปบ6าง เริ่มทำในเดือนเมษายน ได6ประมาณ
58 งาน โดยเรียนรู6อาชีพนี้มาจากจังหวัดอุบลราชธานโี ดยสอนเรื่องนี้โดยตรงเรียนจบจากตรงนั้นเรียก
บัณฑิตพราหมณR เรามีความรู6 มีความสามารถพิเศษ มีครู ถึงกล6าทำ เปKนเรื่องความสามารถเฉพาะตัว
เคยบวช 16 พรรษา แล6วก็มีเรียนศึกษาศาสตรRบัณฑิตจบปริญญาตรีเลยเปKนความรู6ขั้นพื้นฐาน ก็เลยมี
ความถนัด ความรู6 แปลงวิกฤติให6เปKนโอกาส ใช6ความสามารถให6เปKนประโยชนR นอกจากนี้ก็มีความร6ู
ด6านนาฏศิลปo ก็สามารถทำบทบาทสมมติได6 แสดงละครได6 ซึ่งก็สามารถขยายตHอได6ในชมรมเดียวกัน
อยHางน6อยก็นันทนาการให6ความสุขเพื่อน ๆ ในชมรม” (ผู+สูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณW, ผู+ให+สัมภาษณW
คนท่ี 4, 24 ธันวาคม 2564)

ผู+สูงอายุสOวนใหญOยังกลOาวไปในทางเดียวกันวOาต+องมีการยอมรับนับถือ
ตนเองด+วย ทั้งการยอมรับทักษะความรู+ความสามารถ สมรรถภาพทางด+านรOางกาย การพัฒนาตนเอง
รวมถึงความสามารถในการปรับตัว ซึ่งประสบการณWเหลOานั้นจะนำไปสูOการประกอบอาชีพที่เหมาะสม
และภาคภมู ิใจในอาชพี ของตนด+วย

90

“สำหรับผมตอนนี้โอเคแล6ว หนึ่งเกิดจากแรงศรัทธาของชาวบ6าน
คนที่เขาศรัทธาเรา ได6บุญได6กุศล เปKนที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของชาวบ6าน ภูมิใจมากในอาชีพ หลายคนก็
ชี้แนะวHามาถูกทางแล6ว ไมHมีครอบครัว ถ6าไมHมีวิกฤติตรงนี้คิดวHาก็สามารถเลี้ยงตนเองได6สบาย”
(ผูส+ ูงอายุตำบลสะอาดสมบรู ณW, ผใ+ู หส+ มั ภาษณคW นที่ 4, 24 ธนั วาคม 2564)

“การทำพรมแมHไปเรียนรู6มาจากในตลาดสมประสงคR ตอนที่ทำ
พรมเปKนเปKนผู6สูงอายุแล6ว เขาจะมีกลุHมที่นั่นให6เรียนรู6 เราก็ไปเรียนรู6กับเขา พอเสร็จแล6วเราก็มาสอน
เพื่อนในหมูHบ6าน เพื่อหารายได6กันเพิ่มเติม” (ผู+สูงอายุตำบลตั้งหิน, ผู+ให+สัมภาษณWคนที่ 6, 28 ธันวาคม
2564)

“หลังจากลาออกจากงานเดิม ปe 2547 ที่ลาออกมา เลยมาสมัคร
สมาชิกองคRการบริหารสHวนตำบล ก็เปKนสมาชิกองคRการบริหารสHวนตำบลมาตลอด จนปe 2555 มีการ
เลือกตั้งสมาชิกองคRการบริหารสHวนตำบลอีก เพราะประยุทธRปฏิวัติ เลยมาลงสมัครอีก อยูHมาได6 9 ปe
ลHาสุดท่ีสมัครวนั ที่ 28 ท่ผี าH นมามีการเลือกตง้ั ครั้งลHาสดุ เพิง่ พHายแพ6 เมือ่ ไมHได6ปฏบิ ัติงานตรงน้ันแลว6 แตH
ก็ยังมีหน6าที่เปKนคณะกรรมการของชมรมผู6สูงอายุ โรงเรียนผู6สูงอายุ ทั้งทำไรH เงินบำเหน็จ จาก
ลูกหลานบ6างก็ทำให6เราอยูHได6อยHางมีความสุขนะ บางครั้งเราก็ต6องปรับตัว” (ผู+สูงอายุตำบลสะอาด
สมบูรณ,W ผใู+ ห+สมั ภาษณคW นที่ 1, 24 ธนั วาคม 2564)

4) การมีลักษณะงานที่มีความเหมาะสมยืดหยุOนใกล+บ+านหรือสามารถ
ทำงานที่บ+านได+ พบวOา ความพึงพอใจท่ีจะตัดสินใจทำงานของผู+สูงอายุขึ้นอยูOกับลักษณะงาน
ความยืดหยุOนในการทำงาน และสถานที่ทำงาน โดยลักษณะงานที่เหมาะสมจะต+องสอดคล+องกับความ
เปลี่ยนแปลงทางด+านรOางกายของผู+สูงอายุ สOวนใหญOพละกำลัง และความสามารถในการทำงาน
ลดน+อยลงเมื่อเทียบกับความสามารถในอดีต และไมOสOงผลเสียตOอสุขภาพ สภาพแวดล+อมในสถานท่ี
ทำงานต+องมีความปลอดภัยไมOมีสถานที่เสี่ยงตOอการลื่นล+มหรือเกิดอุบัติเหตุได+งOาย นอกจากนี้ความ
ยืดหยุOนและสถานที่ในการทำงานก็มีผลตOอการตัดสินใจทำงานของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุจะเลือก
งานที่ใกล+บ+าน เพราะการเดินทางไปทำงานในสถานที่หOางไกล อาจสOงผลเสียตOอสุขภาพของผู+สูงอายุได+
และมีบางสOวนเลือกทำงานที่บ+านหรือรับงานมาทำที่บ+าน เนื่องจากผู+สูงอายุต+องการใกล+ชิดกับ
ลูกหลาน มีความเป3นหOวงบ+านหรือติดบ+าน ประกอบกับงานที่สามารถรับไปทำที่บ+านสOวนใหญOจะเป3น
งานที่ไมOใช+เทคโนโลยีที่ซับซ+อนในการผลิต หรือเป3นงานที่ใช+ภูมิป[ญญาท+องถิ่น ดังตัวอยOางการ
สัมภาษณWผ+ใู ห+ขอ+ มลู หลกั ดังนี้

“อยากทำงานอยูHหากอายุมากขึ้น 80 ปe งานเบา ๆ ก็นHาจะพอไหว
แล6วก็มีอีกอยHางหนึ่ง ลงทุนขายแตHเรายังไมHมีตลาดรองรับเหมือนเดิม อยHางทำการบูร ทำสบูH น้ำยาล6าง
จาน อยากน่ังทำอยบHู า6 น” (ผู6สงู อายตุ ำบลตง้ั หิน, ผ6ูใหส6 ัมภาษณคR นท่ี 6, 28 ธันวาคม 2564)

91

“ถ6าจะให6ไปทำงานได6เงินเยอะที่ไกล ๆ ก็ไมHมีใครอยูHกับลูกหลาน
เปKนหHวงหลาน ถ6าเปKนงานอยูHแถวบ6านก็ก็พอทำได6อยูHหรือไปศึกษาดูงานซัก 2-3 วันก็ได6อยHู” (ผู6สูงอายุ
ตำบลตัง้ หิน, ผู6ให6สัมภาษณคR นท่ี 3, 28 ธนั วาคม 2564)

“เรียนนวดของรัตนาภานี่นHาสนใจ อยากเรียนนวดเพราะเคยนวด
มากHอน ให6ตัดผมก็กลัวตัดผมเขาเสียหมด แตHถ6าให6ไปเรียนไปนูHนไปไมHได6หรอกหHวงบ6าน ถ6ามีคนมาฝsก
อาชพี ถงึ ที่น่กี โ็ อเค” (ผูส6 ูงอายตุ ำบลตงั้ หิน, ผ6ูใหส6 ัมภาษณคR นที่ 5, 28 ธันวาคม 2564)

5) การทำงานเป3นการสOงเสริมภาวะสุขภาพ พบวOา ผู+สูงอายุมีความรู+สึก
ภูมิใจในตนเอง หากตนเองยังมีสุขภาพที่ดี ไมOมีโรครุมเร+าให+ลูกหลายต+องกังวลใจ หรือแม+วOาจะมีโรค
ประจำตัวแตOก็ยังสามารถจัดการหรือควบคุมไมOให+เป3นภาระของบุคคลใกล+ชิด ผู+สูงอายุบางสOวน
สะท+อนให+เห็นวOาการทำกิจกรรมหรือการได+เคลื่อนไหวรOางกายอยOางสม่ำเสมอทำให+ผู+สูงอายุเพิ่ม
ประสิทธิภาพการทำงานในด+านตOาง ๆ ภายในรOางกายรวมไปถึงมีอายุยืนยาวกวOาคนที่อยูOบ+านเฉย ๆ
ไมOคOอยขยับรOางกาย ทั้งการได+ใช+สมองในการจัดการและแก+ไขป[ญหาเฉพาะหน+ากรณีเกิดอุปสรรค
ระหวOางการทำงาน รวมถึงยังทำให+สุขภาพจิตดี เพราะการได+พบเจอและพูดคุยกับผู+อื่นทั้งตOางวัยและ
วัยเดียวกัน พร+อมทั้งได+สังคมใหมOที่สร+างความสุขในระหวOางการทำงาน จึงเป3นอีกหนึ่งเหตุผลท่ี
ผู+สูงอายุบางสOวนมีความต+องการที่จะทำงานอยูO และเลือกงานที่เหมาะสมกับสภาพรOางกายกลOาวคือ
ไมOหนักเกินไป ไมOอันตราย ไมOมีความเสี่ยง ไมOวOาจะเป3นงานที่ตนเองเป3นเจ+าของกิจการหรือเป3นงานที่
ผ+ูสูงอายไุ ปรบั จ+างมกั จะเลอื กงานท่ีมคี วามยดื หยนOุ สูง ดังตวั อยOางการสมั ภาษณผW ใู+ ห+ข+อมลู หลัก

“พHอลาออกจากราชการมาเพราะจะเกษียณแล6วพHอก็มาทำ
การเกษตรเพราะอยากออกกำลังกายไปด6วย เพื่อนพHอนะมาถามวHาทำไมเกษียณแล6วไมHอยูHบ6านเฉย ๆ
ทุกวันนี้คนที่ถามพHอตายไปกHอนแล6วอยูHบ6านเฉย ๆ พHอก็มีปวดแข6งปวดขาบ6างแตHไมHได6มีโรคร6ายแรง
อะไร ดแู ลตัวเองดี” (ผ6สู งู อายุตำบลสะอาดสมบูรณR, ผูใ6 หส6 ัมภาษณRคนท่ี 6, 24 ธนั วาคม 2564)

“ผมก็ทำนามาตั้งแตHหนุHม ๆ มีขายของ รถพุHมพวงประมาณนี้ทำ
หลายอยHาง พอเกษียณเริ่มแกHตัวแล6วก็ยังอยากทำงาน เราชอบเข6าสังคม หาความสุข ตอนนี้ก็ทำงาน
คอยเก็บเงินฌาปนกิจเวลามีคนเสียชีวิตในหมูHบ6าน ก็ดีนะครับได6เจอเพื่อน มีความสุข อารมณRดี”
(ผส6ู ูงอายตุ ำบลสะอาดสมบูรณR, ผใู6 ห6สัมภาษณRคนท่ี 5, 24 ธันวาคม 2564)

ผู+วิจัยสรุปได+วOาประเด็นสำคัญที่ผู+สูงอายุยังคงประกอบอาชีพ หรือทำงาน
ประกอบไปด+วยความจำเป3นด+านเศรษฐกิจ เนื่องจากและภาระและหนี้สินภายในครอบครัวจึง
จำเป3นต+องมีการทำงานเพื่อให+มีรายได+เพิ่มเพื่อนำมาเลี้ยงชีพหรือแบOงเบาภาระของลูกหลาน โดยอาจ
เป3นในลักษณะของการทำงานให+มากขึ้น หรือการมีงานทำเทOาเดิม แตOมีรายได+เพิ่มขึ้น ความต+องการ
รายได+เพื่อความมั่นคงด+านเศรษฐกิจจึงเป3นอีกป[จจัยหนึ่งที่ผู+สูงอายุยังคงทำงาน นอกจากประเด็น

92

ด+านเศรษฐกิจ การเลือกที่จะยังคงทำงานอยูOเกิดจากความพึงพอใจเนื่องจากมีความสุขในการทำงาน
การมีความพร+อมในด+านสุขภาพและความพร+อมในการทำงานประกอบกับต+องการที่จะขยับรOางกาย
เพื่อทำให+ตนเองยังมีสุขภาพที่ดีอยูO ความต+องการมีบทบาทและการได+รับการยอมรับจากสังคมวOา
ตนเองยังเป3นผู+ที่มีความสามารถ เพราะสังคมมักมองวOา คนที่อยูOในชOวงวัยเกษียณอายุ คือผ+ูที่สุขภาพ
รOางกายและสมองเริ่มเสื่อมถอย ควรพักผOอนอยูOบ+าน ลูกหลานไมOควรปลOอยให+ออกมาทำงานหรือ
กิจกรรมนอกบ+านเพราะอาจจะเกิดอันตราย ทั้งที่ผู+สูงอายุบางคนยังมีความต+องการมีงานทำและความ
ตอ+ งการมีรายไดอ+ ีกดว+ ย

6) ปญ[ หาอปุ สรรค ข+อจำกดั ในการทำงานของผส+ู ูงอายุ
ก. ข+อจำกัดทางด+านรOางกาย พบวOา ผู+สูงอายุบางรายมีความ

ต+องการที่จะทำงานอยูOเชOนเดิม แตOอุปสรรคหรือข+อจำกัดทางด+านรOางกายเป3นอีกป[จจัยหนึ่งที่ไมOอาจ
หลักเลี่ยงได+ เนื่องจากความเปลี่ยนแปลงทางด+านรOางกายที่เริ่มถดถอย ต+องพึ่งพาอาศัยแทนที่จะได+ใช+
ความสามารถที่ตนเองมีดูแลคนอื่น ผลที่ตามมาก็คือความรู+สึกไร+คOา ขาดความมั่นใจ เชOน การเรียนรู+
ทักษะใหมOที่ผู+วิจัยเคยสอบถามผู+ให+ข+อมูลหลักวOาถ+าหากให+เรียนรู+เรื่องของเทคโนโลยีเพื่อนำมาใช+ใน
ชีวิตประจำวันหรือประกอบอาชีพ ผู+สูงอายุสOวนใหญOให+ความเห็นวOาตนเองไมOได+มีความรู+สามารถใน
การเรียนรู+ทักษะตOาง ๆ เชOนในอดีต ความทรงจำก็เริ่มถดถอย กลัวที่จะเป3นภาระหรือเรื่องลำบาก
สำหรับผท+ู จี่ ะมาสอนใหใ+ ชเ+ ทคโนโลยี เปน3 ตน+

ข. ข+อจำกัดด+านกฎหมาย พบวOา ป[จจุบันผู+สูงอายุสOวนใหญOที่ยังคง
ทำงาน จะตัดสินใจประกอบอาชีพที่เป3นอาชีพนอกระบบ หรืออาชีพที่ตนเองเป3นเจ+าของกิจการซึ่ง
อาชีพเหลOานี้ไมOมีความมั่นคงเมื่อเปรียบเทียบกับอาชีพที่ยังอยูOในระบบแรงงานอยOางถูกกฎหมาย ทั้งที่
ผู+สูงอายุบางคนยังมีความสามารถในการเป3นแรงงานอยูOทั้งในระบบภาครัฐและเอกชน เชOน การ
กลับมาทำอาชีพเกษตรกรรมมีความแปรปรวนในเรื่องของราคาจากผลผลิตทางการเกษตร และ
จำเป3นต+องใช+แรงงานสูงในการประกอบอาชีพ การขยายชOวงอายุในการเกษียณในประเทศไทยจึง
ประเด็นที่นOาสนใจเพราะผู+ที่มีความสามารถก็ยังคงประกอบอาชีพได+เชOนเดิมรวมทั้งตลาดแรงงาน
ภายในประเทศกจ็ ะมสี ดั สOวนทเี่ หมาะสมกบั ปริมาณผสู+ ูงอายุภายในประเทศมากข้นึ

ค. ข+อจำกัดในการเข+าถึงสิทธิสวัสดิการในด+านการทำงาน พบวOา
การประชาสัมพันธWเกี่ยวกับทุนหรือการสOงเสริมอาชีพของผู+สูงอายุในบางพื้นที่ ยังไมOมีความชัดเจน ไมO
ทั่วถึง ไมOเอื้อตOอการทำงานของผู+สูงอายุ หนOวยงานตOาง ๆ ของภาครัฐยังให+การสนับสนุนขับเคลื่อน
กิจกรรมไมOตOอเนื่องให+กับกลุOมอาชีพ อาชีพที่หนOวยงานภาครัฐสOงเสริมมีความซ้ำซ+อนทำให+สินค+า
บางอยOางมีจำนวนมากเกินความต+องการ และขาดตลาดที่เป3นแหลOงรองรับสOงผลให+การประกอบอาชีพ
และการสรา+ งรายไดข+ องผ+สู งู อายุไมOย่งั ยนื

93

4.2 ความคิดเห็นเกี่ยวขJองกับความพึ่งพาสวัสดิการของภาครัฐที่สHงผลตHอกระบวนการ
สราJ งคณุ คาH ในตนเองของผJูสูงอายุ

ภาครัฐได+ให+ความสำคัญกับประเด็นผู+สูงอายุผOานการดำเนินงานมาอยOางตOอเนื่อง
โดยนโยบายหลักกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษยWผOานกลไกคณะกรรมการผู+สูงอายุ
แหOงชาติ (กผส.) เป3นหนึ่งในนโยบายที่มุOงเพิ่มรายได+ให+กับประชาชนผู+สูงอายุ โดยการจOายเบี้ยผู+สูงอายุ
เพื่อเป3นการสร+างหลักประกันรายได+ และเป3นอีกแหลOงรายได+หนึ่งที่ชOวยให+ผู+สูงอายุได+ใช+เพื่อดำรงชีพ
จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก พบวOา ผู+สูงอายุรู+สึกพึงพอใจในการได+รับสวัสดิการเบี้ยยังชีพ และ
รู+สึกวOาตนเองมีคุณคOาผOานรัฐบาลที่ให+ความสำคัญกับผู+สูงอายุภาย ดังตัวอยOางการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูล
หลักดงั น้ี

“ผมวHาก็ดีนะ อยHางน6อยเขาก็มีเงินมาให6ทุกเดือน ๆ เราก็ได6ใช6ได6
หลานมาขอก็ได6ให6ไปซื้อขนมบ6าง เวลามีป"ญหาเรื่องภัยแล6ง รัฐเขาก็ชHวยเหลือดีมีเงินมาให6ไรHละ 2-3
พันบ6าง ปeนี้เร็ว ๆ นี้ก็มีเข6ามาไรHละ 1 พัน” (ผู6สูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณR, ผู6ให6สัมภาษณRคนที่ 1, 24
ธนั วาคม 2564)

“ก็ดีพอได6ใช6จHายในชีวิตประจำวัน ผงซักผ6า ยาสีฟ"น ทุกวันนี้ก็ใช6
กบั เงนิ ตรงนี้แหละ” (ผส6ู ูงอายตุ ำบลตงั้ หิน, ผใู6 ห6สมั ภาษณคR นท่ี 5, 28 ธนั วาคม 2564)

“ได6เงินสวัสดิการจากรัฐมาก็ซื้อกิน ซื้อของไปทำบุญที่วัดวันละ
20-30 บาทแบHงไปวัดทุกวัน เชื่อวHาทำบุญได6ขึ้นสวรรคR บางทีไมHพอก็ไมHได6ไป วันเยอะวันน6อย
ทำกับขา6 วอยบูH า6 นไปบา6 ง” (ผสู6 งู อายุตำบลตั้งหิน, ผู6ใหส6 ัมภาษณคR นท่ี 4, 28 ธนั วาคม 2564)

อยOางไรก็ตามผู+สูงอายุบางสOวนมีความต+องการเบี้ยยังชีพเพิ่มขึ้น สะท+อนถึงความ
ไมOเพียงพอของสวัสดิการ และรูปแบบการจOายเบี้ยยังชีพยังเป3นแบบดั้งเดิม (จOายเงินสด) และรูปแบบ
ดิจทัลสมัยใหมO (โอนเงินเข+าบัญชี) เป3นอุปสรรคในการเข+าถึงสวัสดิการของผู+สูงอายุ โดยตำบลสะอาด
สมบูรณWยังมีจOายเบี้ยยังชีพในรูปแบบการให+เป3นเงินสดและการโอนเข+าบัญชีเพราะในป[จจุบัน
กรมบัญชีกลางได+มีแนวทางในการจOายเบี้ยยังชีพผู+สูงอายุและเบี้ยผู+พิการโดยการแจ+งโอนเงินเข+าบัญชี
เบี้ยยังชีพผู+สูงอายุ และเบี้ยยังชีพผู+พิการเข+าบัญชีผู+มีสิทธิ์รับเงินโดยตรงจากกรมบัญชีกลางแทน
องคWกรปกครองสOวนท+องถิ่น เพื่อป~องกันการเบิกจOายเบี้ยผ+ูสูงอายุที่ไมOเป3นธรรม ป~องกันการทุจริตของ
กระบวนการการดำเนินงานของภาครัฐ ซึ่งประเด็นที่นOาสนใจคือ ผู+สูงอายุสOวนใหญOตำบลสะอาด
สมบูรณWยังมีความต+องการรับเงินเบี้ยผู+สูงอายุในรูปแบบเงินสดมากกวOาการโอนเข+าบัญชี โดยผู+สูงอายุ
ให+เหตุผลวOา การรับเงินในรูปแบบของการโอนเข+าบัญชีตนเองทำให+เสียเวลาและคOาใช+จOายในการ
เดินทางเข+าไปรับเบี้ยดังกลOาว ตลอดจนให+พึ่งพาบุตรหลานเป3นผู+ชOวยในการไปรับเบี้ยยังชีพที่ธนาคาร
หรือตู+ ATM เป3นที่นOาสังเกตวOา การไปรับเงินสดท่ีองคWกรปกครองสOวนท+องถิ่นนอกจากจะไมOต+อง

94

เสียเวลาในการเดินทาง สะดวก และใกล+บ+าน ยังทำให+ผู+สูงอายุได+พบปะ พูดคุย กับเพื่อนวัยเดียวกัน
โดยเป3นอีกหนึ่งกิจกรรมที่ทำให+เกิดปฏิสัมพันธWกันระหวOางผู+สูงอายุ ดังตัวอยOางการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูล
หลกั ดังนี้

“บางคนไมHสะดวก เพราะการเดินทางเข6าไปรับเงินก็มีทั้งคHาน้ำมัน
บางคนก็วานลูกหลาน ลูกหลานไปเอาให6ก็เอาคนละครึ่งบ6าง ต6องรอคิวบ6าง แล6วอีกอยHางหนึ่งการไป
รบั เงนิ ทำใหผ6 สู6 งู อายุไดพ6 บปะเจอกัน เหมือนงานบญุ ยHอม ๆ รส6ู กึ สนกุ ไดถ6 ามไถHกัน ผสู6 ูงอายุได6รวH มคุย
กันทำให6เกิดความเพลินเพลิน เมื่อได6เงินสดมาแล6วเปKนคนดูแลเงินเอง รู6สึกดีที่ก็สามารถให6เงิน
ลูกหลานได6บ6าง รู6สึกเปKนที่พึ่งของลูกหลานได6” (ผู+สูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณW, ผู+ให+สัมภาษณWคนที่ 4,
24 ธันวาคม 2564)

“เรื่องบัตรเอทีเอ็มถ6าไปรับเองบางทีผมก็ลืมรหัสบ6าง ก็ต6องเสียเงิน
ทำใหมH ซึ่งเปKนการเพิ่มภาระมากกวHาเดิมอีกจึงต6องการเงินสดเหมือนเดิม” (ผู+สูงอายุตำบลสะอาด
สมบรู ณ,W ผ+ใู หส+ มั ภาษณคW นท่ี 4, 24 ธันวาคม 2564)

ในขณะที่กระบวนการทำงานขององคWกรปกครองสOวนท+องถิ่นตำบลหินตั้ง มีการจOาย
เบี้ยยังชีพผู+สูงอายุในลักษณะการโอนเข+าบัญชีผู+สูงอายุผOานกรมบัญชีกลางโดยตรง เป3นที่นOาสังเกตวOามี
ผู+สูงอายุเสนอให+ผู+นำหรือหนOวยงานภายในพื้นที่มีการตรวจสอบและทำการชี้แจงประชาสัมพันธWเรื่อง
สิทธิสวัสดิการให+ชัดเจนมากยิ่งขึ้น เนื่องจากผู+สูงอายุบางรายเข+าไมOถึงสวัสดิการบางประเภท เชOน การ
ไมOได+รับบัตรสวัสดิการแหOงรัฐของผู+มีรายได+น+อยหรือยากจน ผู+สูงอายุบางคนในพื้นที่มคี วามต+องการใน
การเข+าถึงสวัสดิการดังกลOาว และคิดวOาตนเองมีคุณสมบัติที่ตรงตามท่ีภาครัฐกำหนด แตOเมื่อ
ลงทะเบยี นเพอ่ื ขอรับสวัสดิการ ปรากฏวOาไมOผาO นเกณฑW ดังตวั อยOางการสัมภาษณWผูใ+ หข+ +อมลู หลักดังนี้

“อยากให6ชHวยเรื่องบัตรสวัสดิการ บางคนไมHสามารถเข6าถึง แมHทำ
เข6าไปกี่รอบ ๆ ก็ไมHได6รับอยากให6คนยากจนจริง ๆ คนรวยแล6วบางคนก็ทำได6 แมHทำเข6าไปกี่รอบก็ไมH
ผHาน อยากรู6อยากให6ชี้แจงวHามันเปKนเพราเหตุผลอะไรจริง ๆ แล6ว” (ผู+สูงอายุตำบลตั้งหิน, ผู+ให+
สมั ภาษณWคนที่ 5, 28 ธันวาคม 2564)

4.2.1 ความตJองการในการสนับสนุนจากหนHวยงานภาครัฐเพื่อเปWนป6จจัยหนุน
เสรมิ ในการดำรงชีพของผสJู ูงอายุ

จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูล พบวOา ผู+สูงอายุมีความต+องการการสนับสนุน
ในด+านตOาง ๆ ทั้งด+านการดำรงชีพ และด+านสุขภาพจากภาครัฐ และมีความคาดหวังในการพึ่งพา
สวัสดิการรัฐเพ่มิ ข้นึ เชนO ผ+สู งู อายุมีความพงึ พอใจทีร่ ฐั เห็นคุณคาO ของตนเอง โดยการได+รบั เบย้ี ยงั ชพี ใน
ทุก ๆ เดือน และเบี้ยยังชีพที่ได+รับได+ถูกใช+เพื่อเป3นป[จจัยในการดำรงชีพอยOางคุ+มคOา แตOจำนวนเงิน

95

ที่ได+รับจากรัฐบาลถ+าเทียบกับคOาใช+จOายในชีวิตประจำวัน ยังนับวOาเป3นเงินจำนวนไมOมาก และหาก
เป3นไปได+ผู+สูงอายุมีความคาดหวังให+รัฐบาลเพิ่มจำนวนเบี้ยยังชีพผู+สูงอายุตOอเดือนในจำนวนที่เพ่ิม
มากขึ้นให+เหมาะสมกับคOาครองชีพในป[จจุบัน เพื่อแบOงเบาภาระครอบครัว การเก็บออม และสมควร
ปรับการจOายเบี้ยยังชีพแบบขั้นบันไดเป3นลักษณะการจOายเบี้ยยังชีพในรูปแบบถ+วนหน+า ดังตัวอยOาง
การสมั ภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลักดงั นี้

“ตอนนี้ก็ดีเขาให6 แตHถ6าเขาเพิ่มให6ก็ดี อยHาง 70-80 ปeก็ควรให6
1,500 หรอื 3,000” (ผ+ูสูงอายุตำบลตัง้ หิน, ผ+ใู ห+สมั ภาษณคW นที่ 5, 28 ธนั วาคม 2564)

“อยากได6สวัสดิการเหมือนกันสัก 2,000 บาทก็ดี เพราะตอนนี้ได6
แคH 600 บาท ควรให6แบบถ6วนหน6าเหมือนกันได6แล6ว” (ผู+สูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณW, ผู+ให+สัมภาษณW
คนที่ 2, 24 ธนั วาคม 2564)

“อยHางทุกวันนี้ที่ให6ตามอายุผมวHามันไมHคHอยถูกเทHาไหรHนัก เพราะ
จริง ๆ ผู6สูงอายุเทHาผมไมHได6ใช6เงินมาเทHาคนที่อายุน6อย ๆ ผู6สูงอายุเมื่อได6เงินมาก็นำไปใสHกระเปuาเส้ือ
กระเปuาตะกร6า แตHถ6าเปKนคนอายุสัก 60 ปeขึ้นไปยังไมHถึง 70 ปe มีโอกาสที่จะใช6เงินมากกวHา ควรได6เงิน
เทาH กันถ6วนหนา6 ” (ผส+ู งู อายตุ ำบลสะอาดสมบรู ณW, ผู+ให+สัมภาษณคW นที่ 1, 24 ธันวาคม 2564)

4.2.2 ความตอJ งการในการสนับสนนุ ดJานการทำงานของผสูJ ูงอายุ
นอกจากประเด็นความคาดหวังในการเพิ่มเบี้ยยังชีพสำหรับผู+สูงอายุทั้งสอง

พื้นที่ ผู+วิจัยยังพบวOาผู+สูงอายุมีความต+องการในเรื่องการสนับสนุนการทำงานในลักษณะที่แตกตOางกัน
โดยผ+ูวิจยั สามารถสรุปออกมาได+เปน3 2 กลOมุ ดังตOอไปนี้

4.2.2.1 กลุOมผู+สูงอายุที่ยังคงทำงานและมีความความต+องการให+สนับสนุน
การทำงานอยOางตOอเนื่อง โดยผู+สูงอายุในกลุOมนี้ยังมีป[จจัยที่เป3นแรงกระตุ+นและเป3นแรงจูงใจที่ผลักดัน
ใหผ+ ส+ู งู อายกุ ลมOุ นย้ี งั คงสถานการณWทำงานแม+เข+าสูOวัยเกษียณ ไมOวOาจะเป3น ด+านเศรษฐกิจที่ต+องการเพ่ิม
รายได+เพื่อพึ่งพาตนเองหรือชOวยเหลือบOงเบาภาระของลูกหลานภายในครอบครัว หรืออีกด+านหนึ่ง
ผู+สูงอายุกลุOมนี้มีความพึงพอใจที่จะทำงานเนื่องจากมองวOาตนเองยังมีสมรรถภาพ ความรู+ และ
ความสามารถ รวมถึงมีความคิดวOาการทำงานสามารถสร+างคุณคOาให+กับตนเองได+ จึงมีความต+องการให+
ภาครัฐสนับสนุนและเพิ่มทักษะในการทำงานที่เหมาะสมกับชOวงวัยของตนเอง โดยความต+องการใน
ดา+ นการสนบั สนนุ การทำงานผู+วจิ ัยสามารถจำแนกออกมาได+ ดงั ตOอไปนี้

1) การสนับสนุนด+านการสOงเสริมทักษะความรู+ในเรื่องของการฝ¥ก
อาชีพ เชOน ผู+สูงอายุต+องการให+หนOวยงานรัฐจัดการอบรมให+ความรู+ด+านอาชีพอยOางสม่ำเสมอ เพื่อเพิ่ม
ทักษะอาชีพ การสาธิตการผลิตสินค+าอยOางงOาย ที่เข+ากับความต+องการในด+านการบริโภคของผู+คน

96

ในยุคป[จจุบัน หรืออาชีพใหมOที่เป3นที่ต+องการของตลาดแรงงาน ดังตัวอยOางการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูล
หลักดังนี้

“อยากทำงานอยูHหากอายุมากขึ้น 80 ปe งานเบา ๆ ก็มีอีกอยHาง
หนึ่ง ลงทุนขายแตHเรายังไมHมีตลาดรองรับเหมือนเดิม อยHางทำการบูร ทำสบูH น้ำยาล6างจาน นั่งทำอยHู
บ6าน” (ผ+สู ูงอายตุ ำบลตั้งหนิ , ผใ+ู ห+สัมภาษณคW นที่ 6, 28 ธันวาคม 2564)

“อยากให6รัฐมาชHวยเหลือมากที่สุดโดยเฉพาะ การสร6างงาน สร6าง
รายได6 โดยเฉพาะงานที่สามารถสร6างรายได6 รูปแบบเปKนมาตรฐาน มีงานที่ทำให6เราสามารถมีรายได6
มาจุนเจือครอบครัวได6 ในสHวนของการให6เบี้ยยังชีพก็เปKนอีกสHวนหนึ่ง” (ผู+สูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณW,
ผใ+ู หส+ มั ภาษณคW นท่ี 1, 24 ธนั วาคม 2564)

2) การสนับสนุนด+านอาชีพเดิม ทุนและอุปกรณWในการประกอบ
อาชีพ จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญOมีความต+องการให+ภาครัฐสนับสนุน
อาชีพเดิมของตน หรือให+ทุนในการสOงเสริมอาชีพที่ตนเองทำอยูOในในป[จจุบัน เนื่องจากผู+สูงอายุให+
เหตุผลวOาอาชีพเดิมเป3นอาชีพที่ตนเองคุ+นชิน และมีทักษะในการประกอบอาชีพ รวมถึงอาชีพดังกลOาว
มีความสอดคล+องกับบริบทภายในพื้นท่ี กลOาวคือมีตลาดรองรับ หรือมีผู+จ+างงานในพื้นท่ี จึงอยากให+
ภาครัฐเข+ามาสนับสนุนด+านอาชีพ ทั้งด+านความรู+เพื่อเพิ่มมูลคOาให+กับสินค+าหรืองานนั้น ๆ หรือการ
สนบั สนุนดา+ นอปุ กรณWที่ผ+สู ูงอายกุ ำลังทำอยูO ดงั ตวั อยOางการสัมภาษณผW ูใ+ หข+ +อมูลหลกั ดังน้ี

“แมHก็อยากทำตัวเกHา อยากทำแบบเดิมแตHอยากได6ทุน” (ผู+สูงอายุ
ตำบลตง้ั หิน, ผู+ใหส+ ัมภาษณคW นที่ 1, 28 ธันวาคม 2564)

“การสนับสนุนจากรัฐก็อยากได6ทุน แตHวHาทุนไมHต6องมาไลHคืน
เหมอื นท่เี ขาให6เรามาคร้งั กอH น” (ผส+ู งู อายุตำบลต้งั หิน, ผ+ใู ห+สมั ภาษณคW นที่ 5, 28 ธนั วาคม 2564)

“ถ6ามีเทคโนโลยีมาทุHนแรงการทอผ6ามาก็โอเคมาก ๆ เพราะตอนน้ี
ก็มีแตHจักรใหญ”H (ผ+ูสงู อายุตำบลตงั้ หนิ , ผูใ+ หส+ ัมภาษณWคนท่ี 6, 28 ธนั วาคม 2564)

“อยากทำถ6ามันได6ดีขึ้นกวHาเดิม ถ6ามันพัฒนาได6 ถ6าหาที่สHงได6ทำ
อาชีพแบบเดมิ กไ็ มไH ด6อะไร” (ผูส+ ูงอายตุ ำบลตงั้ หิน, ผ+ใู ห+สมั ภาษณคW นท่ี 4, 28 ธันวาคม 2564)

“การประกันราคาพืชผลทางการเกษตรอยHางข6าวในปeนี้ ราคา
ตกต่ำลงมาก ถึงผมข6าวไมHเยอะแตHก็ยังอยากขาย” (ผู+สูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณW, ผู+ให+สัมภาษณWคนท่ี
1, 24 ธนั วาคม 2564)

“สำหรับคนทำการเกษตร อยากที่จะให6รัฐบาลชHวยประกันราคา
พืชผลทางการเกษตรให6เพิ่มมากขึ้น อยHางราคาข6าวชHวงนี้ก็ตกลงมาก ต6นทุนสูงแตHจำเปKนต6องทำ
เพราะวHามีนา อยHางผมลงทุนปeนี้ 20,000 กวHาบาท แตHขายข6าวได6เพียงแคH 3,000 บาท ถ6าให6เลือก

97

ระหวาH งเงินชวH ยเหลอื กบั การประกันราคา ผมเลอื กการประกันราคา เพราะอยHางน6อยจะไดร6 วู6 Hาพชื ผลปe
นี้เราสามารถได6เงินเปKนเทHาไหรH” (ผู+สูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณW, ผู+ให+สัมภาษณWคนที่ 6, 24 ธันวาคม
2564)

3) การสนับสนุนด+านชOองทางการจัดจำหนOาย จากการสัมภาษณW
ผู+ให+ข+อมูลหลัก พบวOา ผู+สูงอายุสะท+อนให+เห็นวOาชOองทางการจัดจำหนOายหรือตลาดรองรับสินค+าของ
ผู+สูงอายุยังมีอยูOจำนวนน+อย ต+องหาตลาดด+วยตนเอง และการผลิตสินค+าเองโดยพOอค+าคนกลางรับซื้อ
ไปนั้น มักได+ราคาที่ไมOสูงนัก เนื่องจากสินค+าที่ผู+สูงอายุสามารถรับมาทำได+ที่บ+านสOวนใหญOเป3นงานท่ี
ไมOได+ใช+เทคโนโลยีขั้นสูงในการผลิต ไมOซับซ+อน หรือเป3นภูมิป[ญญาท+องถิ่น รวมถึงสินค+าบางอยOางมี
จำนวนมากเกินความต+องการจึงทำให+สินค+าชนิดนั้นถูกกดราคา ดังนั้นผู+สูงอายุจึงอยากให+ภาครัฐหรือ
หนOวยงานที่เกี่ยวข+องหาแหลOงรองรับการขายสินค+า หรือความต+องการด+านตลาด เป3นต+น ดังตัวอยOาง
การสมั ภาษณWผ+ูใหข+ +อมลู หลักดังนี้

“ไมHมีที่สHง หาตลาดไมHมี หายาก มีกำลังทำแตHไมHมีที่ให6สHง”
(ผู+สงู อายุตำบลตัง้ หิน, ผูใ+ หส+ ัมภาษณคW นท่ี 4, 28 ธนั วาคม 2564)

“แตHวHาทอพรม มันมีที่รับแตHมันไมHมีกำไร แม6จะทำได6 3-4 ร6อยผืน
เขาก็ให6เราแคH 12 บาทมันมีตลาดแตHวHามันกดราคา เราซื้อผ6ากิโลละ 10 บาท กิโลหนึ่งก็ทอได6ไมHเกิน
2-3 ผืน ไมHมีเงนิ หรอกมแี ตHได6คาH ผา6 ” (ผ6สู ูงอายุตำบลตง้ั หิน, ผู6ใหส6 ัมภาษณRคนที่ 6, 28 ธนั วาคม 2564)

“แตHเราต6องหาตลาดเอง หายากมาก อยHางถนนคนเดิน” (ผู6สูงอายุ
ตำบลต้ังหิน, ผใู6 ห6สมั ภาษณคR นที่ 5, 28 ธันวาคม 2564)

4) การสนับสนุนการทำงานที่มีความยืดหยุOน พบวOา ผู+สูงอายุสOวน
ใหญOต+องการอาชีพหรือการทำงานที่มีลักษณะมีความยืดหยุOนในเรื่องของเวลา และสถานที่ในการ
ทำงาน เอื้อเฟ|}อตOอสุขภาพและความสุขในการทำงาน ซึ่งหมายถึงงานที่สามารถทำงานแบบบางเวลา
ใกล+บ+านสามารถอยูOกับลูกหลาน รวมถึงผู+สูงอายุมีความต+องการงานที่สามารถรับงานมาทำที่บ+านได+
ดงั ตัวอยาO งการสมั ภาษณWผใู+ หข+ +อมลู หลกั ดงั น้ี

“งานก็อยากให6เปKนงานอยูHแถวบ6าน เพราะถ6าไปทำที่อื่นก็กลัวไมHมี
ใครอยูHกับลูกหลาน” (ผูส6 ูงอายุตำบลสะอาดสมบรู ณR, ผใ6ู หส6 มั ภาษณคR นท่ี 3, 24 ธนั วาคม 2564)

4.2.2.2 กลุOมผู+สูงอายุที่ยังคงทำงาน แตOในอนาคตไมOต+องการที่จะทำงาน
จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก พบวOา ผู+สูงอายุบางสOวนยังคงทำงาน แตOมีความกังวลในเรื่องสุขภาพ
เพราะคิดวOาในอนาคตรOางกายตนเองอาจจะเสื่อมถอยลดลงเรื่อย ๆ จึงมีป[ญหาในการปรับตัวในด+าน

98

การทำงาน เชOน พละกำลังในการทำงาน การใช+เทคโนโลยีสมัยใหมOในการทำงาน รวมถึงผ+ูสูงอายุ
บางสOวนมีความพร+อมด+านเงินออม มีบุตรหลานดูแล สOงผลให+ไมOต+องการทำงานตOอไปในอนาคต
ภาครัฐจึงควรสOงเสริมสวัสดิการทั้งด+านการดำรงชีพ และด+านสุขภาพ ดังตัวอยOางการสัมภาษณWผู+ให+
ขอ+ มลู หลักดังน้ี

“คาดหวังเงินสวัสดิการ เพราะอายุมากขนาดนี้จะให6ไปรับจ6างก็
ลำบาก ยามที่อายุ 60 ปeก็ยังมีแรง แตHเมื่ออายุ 70 ปeก็เริ่มไมHไหวแล6ว คิดวHาการประกอบอาชีพไมHได6
เปKนความชHวยเหลือจากภาครัฐแล6ว อยากจะให6ทางรัฐบาลชHวยในเรื่องของเงินสวัสดิการ มีสวัสดิการท่ี
ดี ๆ” (ผส6ู งู อายุตำบลสะอาดสมบรู ณR, ผู6ให6สมั ภาษณRคนท่ี 1, 24 ธันวาคม 2564)

“อยากให6สHงเสริมสวัสดิการให6มากกวHานี้ เพราะผู6สูงอายุทำงาน
ไมHได6แล6ว” (ผ+สู งู อายตุ ำบลสะอาดสมบรู ณW, ผู+ให+สัมภาษณWคนที่ 6, 24 ธันวาคม 2564)

4.3 ความคิดเห็นเกี่ยวขJองกับทักษะดิจิทัลที่สHงผลตHอกระบวนการสรJางคุณคHาในตนเอง
ของผJูสงู อายุ

จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลสำคัญ สะท+อนให+เห็นวOาการปรับตัวของผู+สูงอายุในแงO
ทักษะดิจิทัลเป3นเรื่องที่ยากในการดำเนินชีวิต โดยเฉพาะผู+สูงอายุที่ไมOมีการเตรียมความพร+อมมากOอน
ไมOได+มีการอบรม การฝ¥กฝน หรือความคุ+นชินในการใช+ทักษะดิจิทัล ในขณะที่ผู+สูงอายุบางสOวนที่มี
พื้นฐานเรื่องของการใช+เทคโนโลยี และทักษะดิจิทัลจะเพิ่มโอกาสในการเข+าถึงสวัสดิการของภาครัฐ
โดยการลงทะเบียนรับสวัสดิการจากทางภาครัฐจำเป3นต+องใช+สมารWทโฟน หรือเครือขOายอินเตอรWเน็ต
เชOน โครงการเราชนะ หรือโครงการคนละครึ่ง แตOสOวนใหญOจากการสัมภาษณWผู+สูงอายุทั้งสองพื้นที่
พบวOา ผู+สูงอายุไมOสามารถใช+เทคโนโลยีหรือใช+สมารWทโฟนเพื่อรับสิทธิตามโครงการแหOงรัฐได+มากนัก
ถึงแม+จะมีอุปกรณWหรือเทคโนโลยีเครื่องมือสื่อสารเป3นของตนเอง ผู+สูงอายุทั้งสองพื้นที่ยังคงใช+กลไก
การพึ่งพาลูกหลาน ผู+ที่ใกล+ชิดหรือผู+ที่มีความร+ูเรื่องเทคโนโลยีที่อาศัยอยูOใกล+บ+านของ โดยผู+สูงอายุ
บางสOวนมีความพึงพอใจอยูOแล+วที่ใช+กลไกลูกหลานในการชOวยเหลือเมื่อต+องการใช+เทคโนโลยี เพราะ
กลOาววOาลูกหลานก็เต็มใจทำให+และเต็มใจสอนในทุก ๆ ครั้ง และรู+สึกดีที่มีลูกหลานคอยดูแลเอาใจใสO
และสามารถมผี ู+ทพ่ี ่งึ พาได+ ดงั ตัวอยาO งการสัมภาษณผW ใ+ู ห+ข+อมูลหลักดังนี้

“ผมก็มีนะโทรศัพทR มีหมดไลนRอะไรอยHางงี้ ได6เข6าไปดูบ6างเวลามี
คนสHงอะไรมาแตHเราก็ตอบยังไมHเปKน ลูกเขาก็ชHวยดูให6 เวลาลงทะเบียนละครึ่ง เขาก็มาชHวยทำให6
บางครง้ั เขากเ็ อาไปใชเ6 พราะเรากท็ ำไมเH ปนK แตเH ขากม็ าบอกทกุ ครง้ั เรากเ็ ตม็ ใจให6 จริง ๆ เขาก็สอนด6วย
แตHเราความจำไมHคHอยดีสอนแล6วเราก็ลืม” (ผู6สูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณR, ผู6ให6สัมภาษณRคนที่ 1, 24
ธันวาคม 2564)

99

“แมHก็มีแตHโทรเข6า โทรออกเปKนแหละจะทำอะไรก็ให6ลูกชHวย
โครงการคนละครึ่งอะไรแบบน้ี” (ผู6สูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณR, ผู6ให6สัมภาษณRคนที่ 3, 24 ธันวาคม
2564)

“ถ6าให6ไปขายออนไลนR ทำไมHเปKนมีโทรศัพทRอยูHทำไมHเปKน รับสิทธิ
สวัสดิการก็ทำไมHเปKน ไมHเคยทำซักที ลูกทำให6 ได6เงินมาลูกก็กดมาให6ก็มีแตHใช6ลูกแหละ” (ผู6สูงอายุ
ตำบลตง้ั หิน, ผูใ6 ห6สมั ภาษณคR นที่ 5, 28 ธันวาคม 2564)

ผู+สูงอายุบางสOวนสะท+อนเรื่องการปรับตัวให+เข+ากับยุคดิจิทัล โดยมีความต+องการใน
การเรียนรู+เรื่องของเทคโนโลยี เพราะต+องการพัฒนาตนเอง และเพื่อมีความรู+ในการนำไปใช+ใน
ชีวิตประจำวัน ต+องการการมีสOวนรOวมและทำกิจกรรมกับคนวัยเดียวกันผOานการใช+เครื่องมือสื่อสาร
เพื่อพูดคุย ถามไถO แลกเปลี่ยนข+อมูล การเข+าถึงความบันเทิง และบางคนต+องการนำไปสOงเสริมเรื่อง
การประกอบอาชพี ดงั ตวั อยาO งการสมั ภาษณผW ใ+ู หข+ อ+ มูลหลักดังน้ี

“ถ6าหนHวยงานภาครัฐจัดอบรมให6เรียนรู6เทคโนโลยีดิจิทัลแมHก็อยาก
ไปอยูH อยากไป ชอบการเรียนแบบนี้อยากไปเรียนเราทำไมHเปKนก็อยากเรียนเนอะ” (ผู+สูงอายุตำบลต้ัง
หิน, ผ+ใู หส+ มั ภาษณคW นที่ 1, 28 ธนั วาคม 2564)

“ขายออนไลนR ตอนน้ีก็ยังคิดอยูHเพราะมีคนมาสั่งพรมร6อยกวHาผืน
สHงเข6ากรุงเทพ เปKนผ6าที่เคยมาทำงานด6วยกันอยูHโรงพยาบาล ลูกเขาจะเอาไปขายอยูHถนนคนเดิน เราก็
ลองคิดอยูHวHามันจะคุ6มกับคHาสHงไหมเราก็ไมHรู6ข6อมูลคHาสHง” (ผู+สูงอายุตำบลตั้งหิน, ผู+ให+สัมภาษณWคนที่ 6,
28 ธนั วาคม 2564)

“เนื่องจากเปKนผู6ปbวยโรคซึมเศร6า ใช6 Social media ในการ
บรรเทาอาการเหงา คลายเครยี ด ไมHใหอ6 ยวHู าH ง ๆ จงึ ใช6ชHองทางนีม้ าเสรมิ ซงึ่ ชHวยไดเ6 ยอะมาก” (ผสู+ งู อายุ
ตำบลสะอาดสมบูรณW, ผใู+ หส+ มั ภาษณคW นที่ 4, 24 ธันวาคม 2564)

4.4 ความคิดเห็นเกี่ยวขJองกับการเห็นคุณคHาดJานความดีที่สHงผลตHอกระบวนการสรJาง
คุณคาH ในตนเองของผJสู ูงอายุ

จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก พบวOา ผู+สูงอายุสะท+อนการทำความดี ทั้งตOอ
ลูกหลาน ชุมชน หรือสังคมทั้ง โดยให+การชOวยเหลือหรือเป3นที่พึ่งของผู+อื่น หรือการดำเนินชีวิตตาม
หลักธรรมที่ตนเองยึดถือปฏิบัติมาโดยตลอด เชOน การเข+าวัดทำบุญ การทะนุบำรุงศาสนาอยOาง
สม่ำเสมอ การฟ[งธรรม การเป3นแบบอยOางที่ดี รวมไปถึงการทำกิจกรรมที่เป3นประโยชนWตOอสOวนรวม
จึงมีผลตOอการรับรู+คุณคOาความภาคภูมิใจตOอตนเองของผู+สูงอายุมากขึ้น ดังตัวอยOางการสัมภาษณWผู+ให+
ข+อมลู หลักดงั น้ี

100

“ได6เงินสวัสดิการจากรัฐมาก็ซื้อกิน ซื้อของไปทำบุญที่วัด วันละ
20-30 บาทแบHงไปวัดทุกวัน ไปทำบุญทำทาน เชื่อวHาทำบุญได6ขึ้นสวรรคR ทุกวันนี้ก็เลยไปเพราะแบบน้ี
แหละ วันละ 20-30 บาท” (ผสู+ งู อายุตำบลตงั้ หนิ , ผใู+ หส+ ัมภาษณคW นที่ 6, 28 ธันวาคม 2564)

ผู+สูงอายุบางสOวนเข+ารOวมการทำกิจกรรมอาสาสมัคร สะท+อนถึงการเพิ่มคุณคOาและ
นำศักยภาพที่มีในตนเองออกมาใช+ให+เกิดประโยชนWตOอตนเองและสังคมด+วย กลOาวคือ การทำงาน
อาสาสมัครเป3นการชOวยเหลือผู+อื่นโดยสมัครใจ การอุทิศแรงกาย แรงใจ เวลา และสติป[ญญา
เพื่อปฏิบัติงานที่เป3นสาธารณประโยชนW ไมOใชOเพียงแคOการทำความดีเพื่อให+เกิดความภาคภูมิใจใน
ตัวเองเทOานั้น แตOยังสามารถเป3นแบบอยOางที่ดีแกOคนรุOนหลังและยังเป3นการสร+างสัมพันธภาพกับเพื่อน
หรือผู+อื่นอีกมากมาย เชOน การกวาดสถานที่สาธารณะ การปรับปรุงสถานที่ การเป3นอาสาสมัคร
สาธารณสุขประจำหมูOบ+าน (อสม.) อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษยW (อพม.) แม+วOา
ผู+สูงอายุจะชOวยได+ไมOมากหรือไมOเต็มประสิทธิภาพ แตOการได+เข+ารOวมกิจกรรมจิตอาสาหรือทำประโยชนW
ให+กับผู+อื่นในเรื่องเล็ก ๆ น+อย ๆ ก็ทำให+ผู+สูงอายุเกิดความภาคภูมิใจในตนเองและมีผลตOอการรับรู+การ
มีคุณคOาในตนเองของผ+ูสูงอายุ ดงั ตวั อยาO งการสมั ภาษณWผู+ใหข+ +อมูลหลักดังนี้

“ภูมิใจที่สุดเลย งานจิตอาสา ถึงไปทำแล6วไมHได6เงินแมHก็ภูมิใจ
ภูมิใจมาก ๆ อยHางการสมัคร อพม. แมHก็สนใจนะยังอยากสมัคร แม6จะไมHได6หนังสือ แตHแมHก็จะไป เขา
ให6ชHวยอะไรแมHก็ไปชHวยได6 แตHถ6าให6เขียนข6อมูลเคสก็กลัวจะทำไมHได6 แตHก็จะเรียนรู6นะ” (ผู+สูงอายุ
ตำบลตง้ั หนิ , ผ+ูให+สมั ภาษณคW นท่ี 1, 28 ธันวาคม 2564)

“กHอนหน6านี้แมHก็เคยเปKนอาสาสมัครมากHอนลักษณะงานสHวนใหญH
จะเปKนการทำความสะอาดภายในหมูHบ6านหรืออำเภอกับอยูHวัดเวลามีการจัดงานสำคัญ เวลาเปKนได6ใสH
ชุดใสHหมวกด6วยนะ เรากภ็ ูมิใจ” (ผส+ู ูงอายุตำบลตั้งหิน, ผู+ใหส+ ัมภาษณคW นที่ 6, 28 ธนั วาคม 2564)

การเข+ารOวมกิจกรรมจิตอาสาดังกลOาว สOงผลให+ได+รับการยอมรับทางสังคม ซึ่งเป3น
สOวนหนึ่งที่ทำให+ผู+สูงอายุรับรู+วOาตนเองยังมีความสำคัญ มีคุณคOาตOอครอบครัว ชุมชนหรือสังคม โดย
การรับรู+วOาตนเองนั้นได+รับการยอมรับจากบุคคลอื่นมีหลายประการ เชOน การที่ตนเองเป3นที่ปรึกษา
ของบุคคลในครอบครัว การเป3นผู+นำหรือหัวหน+าครอบครัว การดำรงตำแหนOงผู+นำกลุOมหรือสมาชิก
คณะกรรมการในชุมชนหรือในกลุOม การได+รับผิดชอบงานที่ได+รับมอบหมาย ไมOวOาจะเป3นงานในกลOุม
ชมรมผู+สูงอายุหรืองานในกลุOมการสร+างอาชีพตOาง ๆ ถือวOาเป3นโอกาสให+ผู+สูงอายุได+นำความรู+ และ
ประสบการณWของตน มาทำประโยชนWให+กับสังคมและชุมชน ซึ่งมีผลตOอการรับรู+คุณคOาในตนเองและ
นำมาตอO กระบวนการสรา+ งคณุ คOาในตนเองของผส+ู ูงอายุ ดังตวั อยาO งการสมั ภาษณWผู+ให+ข+อมลู หลักดงั นี้

101

“ลูกหลานยังเข6าหาอยูHครับ ในสังคมชนบทเวลาลูกหลานมีป"ญหา
จะเข6ามาหาพHอแมH ผมฟ"งมาเยอะวHาพHอแมHถึงแม6ลูกจะโตแล6ว มีงานมีการ มีครอบครัว แตHลูกก็ยังเปKน
ลกู ยังคงหHวงเหมือนเดมิ สายใยความผกู พันยงั มเี หมอื นเดมิ ไมใH ชHแคมH าขอเงินเราอยาH งเดียว” (ผ+ูสงู อายุ
ตำบลสะอาดสมบรู ณW, ผ+ูใหส+ มั ภาษณWคนท่ี 4, 24 ธันวาคม 2564)

“เราก็เปKนหัวหน6าครอบครัว ยังคิดวHาตัวเองเปKนหัวหน6าครอบครัว
เหมือนเดิม เพราะวHาลูกตัวเองแม6จะมีงานทำ มีอายุมากขึ้น แตHเราก็ยังมองวHาเปKนลูกอยูH คิดวHาก็คงจะ
เปKนหลักให6ครอบครัวไปจนตาย” (ผู+สูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณW, ผู+ให+สัมภาษณWคนที่ 5, 24 ธันวาคม
2564)

4.5 ความคิดเห็นดาJ นอื่น ๆ ทส่ี HงผลตอH กระบวนการสรJางคณุ คาH ในตนเองของผูJสูงอายุ
4.5.1 ความสัมพันธWในครอบครัวที่มีผลตOอกระบวนการสร+างคุณคOาในตนเองของ

ผส+ู ูงอายุ
จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลสำคัญ พบวOา บทบาทครอบครัวเป3นสOวนหนึ่ง

ในการสOงเสริมคุณคOาของผู+สูงอายุในบทบาทที่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม กลOาวคือ ผู+สูงอายุเป3นวัยที่มี
ความเปลี่ยนแปลงทั้งในด+านรOางกาย จิตใจ ความเปลี่ยนแปลงในด+านการถูกลดบทบาททั้งในสถานท่ี
ทำงานและภายในครอบครัว ความเปลี่ยนแปลงดังกลOาวนำมาสูO ความรู+สึกสูญเสีย ในเรื่องของความรู+
สูญเสียอำนาจ สูญเสียรายได+ สูญเสียบทบาททางสังคม กOอให+เกิดความเครียดในตนเองและลูกหลาน
หรือผู+ที่ดูแลอยOางใกล+ชิด ครอบครัวจึงเป3นบทบาทสำคัญที่ต+องชOวยสOงเสริมหรือดูแลเพื่อให+ผู+สูงอายุยัง
รู+สึกวOาตนเองมีคุณคOา โดยความสัมพันธWระหวOางสมาชิกภายในครอบครัวกับผู+สูงอายุในการให+
ความสำคญั ในด+านตาO ง ๆ ที่กลOาวมาขา+ งตน+ มผี ลตOอการมองเห็นคุณคOาในตนเองจากผ+ูสูงอายุเปน3 อยOาง
มาก เนื่องจากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลักในประเด็นกลไกการพึ่งพาเมื่อเข+าสูOวัยเกษียณ กลไกแรกท่ี
ผู+สูงอายุต+องการพึ่งพา คือ กลไกครอบครัว เนื่องจากเป3นกลไกที่ผู+สูงอายุจะได+รับการดูแลเอาใจใสO
อยOางแท+จริง ได+รับการยกยOองเคารพนับถือ รู+สึกวOาตนเองมีคุณคOาสำหรับลูกหลาน ซึ่งมีความแตกตOาง
มากกวOากลไกการชOวยเหลือจากภาครัฐหรือเอกชน เชOน บ+านพักคนชราหรือหนOวยงานที่มีบทบาทเข+า
มาชOวยเหลือหรือสงเคราะหWจนทำให+เกิดความรู+สึกด+อยคOาในตนเอง และการชOวยเหลือจากบุคคลอื่น
หมายถึงเจ+าหน+าที่ภายในหนOวยงานหรือเจ+าหน+าที่บ+านพักคนชรามีความรู+สึกเกรงใจมากกวOาการ
ขอความชOวยเหลือจากบุตรหลานของตนเองอาจนำมาซึ่งความรู+สึกอึดอัดและไมOมีความสุขในที่สุด
เพราะฉะนั้นแล+วครอบครัวจึงเป3นสิ่งแรกที่ผู+สูงอายุเลือกหากมีความต+องการในด+านการพึ่งพา
ดังตวั อยาO งการสัมภาษณWผูใ+ หข+ อ+ มูลหลกั ดังน้ี

102

“อยูHที่ไหนก็สู6อยูHบ6านตัวเองไมHได6 อยูHที่ไหนก็ไมHสุขเหมือนอยูHที่บ6าน
จะเปKนยังไงก็ต6องให6ลูกเลี้ยง ถ6าไปอยูHบ6านพักก็คงจะเหงา” (ผู+สูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณW, ผู+ให+
สัมภาษณWคนท่ี 4, 24 ธนั วาคม 2564)

“พูดถึงกติกาของมันในการไปอยูHในบ6านพัก ถ6าจะออกไปไหนมา
ไหนเราต6องแจ6ง เปKนระเบียบไปหมด มันต6องอยูHภายใต6กฎระเบียบ ไมHอิสระเหมือนอยูHบ6าน” (ผู+สูงอายุ
ตำบลสะอาดสมบรู ณW, ผ+ใู หส+ ัมภาษณคW นท่ี 5, 24 ธนั วาคม 2564)

“ถ6าให6เลือกระหวHางเงินกับครอบครัว แมHก็ต6องเลือกครอบครัว
เพราะเงินเราจะมีแรงหาไปได6เทHาไหรH” (ผู+สูงอายุตำบลตั้งหิน, ผู+ให+สัมภาษณWคนที่ 3, 28 ธันวาคม
2564)

ดังนั้นการได+รับการดูแลเอาใจจากลูกหลานและบุคคลรอบตัวจึงเป3นเรื่องท่ี
สะท+อนคุณคOาของผู+สูงอายุ สอดคล+องกับความต+องการของผู+สูงอายุที่ต+องการได+รับความดูแลเอาใจใสO
จากคนรอบตัว โดยเฉพาะสมาชิกในครอบครัวโดยการทักทาย ถามไถOสารทุกขWสุกดิบ การได+รับการ
ชOวยเหลือ การพาไปพบแพทยWเวลาเจ็บป”วยหรือไปตามที่แพทยWนัดหมาย รวมถึงการสัมผัสเพื่อให+
ผู+สูงอายุรู+สึกอบอุOน เพราะถึงแม+วOาผู+ให+ข+อมูลหลักยังมีความสามารถในการพึ่งพาตนเองได+ในระดับ
หนึ่ง แตOการได+รับการเอาใจใสOดูแลจากบุคคลรอบข+างก็มีผลตOอการรับรู+การมีคุณคOาในตนเองดัง
ตัวอยOางการสัมภาษณผW +ใู หข+ อ+ มูลหลักดงั นี้

“แมHไมHมีลูก เวลาไมHสบายก็เรียกลูกหลานใกล6เคียงนั่นแหละ เรียก
พี่สาวบ6างก็รู6สึกวHาตนเองยังมีความสำคัญมีหลานมาดูแล” (ผู+สูงอายุตำบลตั้งหิน, ผู+ให+สัมภาษณWคนท่ี
4, 28 ธันวาคม 2564)

“เวลาเจ็บปbวยมากม็ ลี ูกนีแ่ หละคอยดูแลพาไปหาหมอ เวลาดึก ๆ
ดื่น ๆ จะไปเรยี กคนใชค6 นอน่ื ก็เกรงใจเขา ลูกหลานกพ็ าไป” (ผส+ู งู อายุตำบลตั้งหิน, ผใ+ู ห+สัมภาษณWคนท่ี
3, 28 ธันวาคม 2564)

4.5.2 การรวมกลุOมของผู+สูงอายุกับการสOงเสริมที่มีผลตOอกระบวนการสร+างคุณคOาใน
ตนเองของผูส+ ูงอายุ

จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลสำคัญ พบวOา การรวมกลุOมของผู+สูงอายุเป3น
หนึ่งป[จจัยที่ทำให+ผู+สูงอายุเกิดการเรียนรู+และพัฒนาทักษะในการดูแลตนเองและประกอบอาชีพเพื่อให+
มีคุณภาพชีวิตที่ดีมากยิ่งขึ้น จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก ผู+สูงอายุสOวนใหญOภายในหมูOบ+านมีการ
เข+ารOวมกิจกรรมผู+สูงอายุไมOวOาจะเป3นผ+ูสูงอายุตอนต+น ตอนกลางหรือผู+สูงอายุตอนปลาย โดยให+
ความเห็นวOากิจกรรมจากโรงเรียนผู+สูงอายุมีประโยชนWในการดำเนินชีวิตเป3นอยOางมาก เพราะภายเมื่อ

103

มีการรวมกลุOมจะมีการให+ความรู+เรื่องการดูแลสุขภาพ การให+ความรู+เรื่องโรค การปฐมพยาบาลก็ทำให+
ผู+สูงอายุรู+สึกมีคุณคOาเพราะเป3นการลดภาระในการพึ่งพาผู+อื่น มีความรู+ติดตัวในการดูแลสุขภาพ
รOางกาย มีการทำกิจกรรมนันทนาการรOวมกับสมาชิกคนอื่น ๆ มีการฝ¥กอบรมด+านอาชีพ ซึ่งการอบรม
ด+านอาชีพหรือการเรียนรู+สิ่งใหมO ๆ สำหรับผู+สูงอายุนับวOาเป3นโอกาสอันดี เพราะเมื่อตนเองเกิดการ
เรียนรู+สิ่งใหมOก็อยากจะนำความรู+ที่ตนเองได+รับมาไปนำไปใช+ประโยชนWตOอตนเองหรือผู+อื่นเป3นการ
สร+างความรู+สึกมีคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ การให+ผู+สูงอายุมีความสุขทางจิตใจเมื่อมีการอบรมจาก
พระสงฆWที่เข+ามาให+ความรู+เรื่องการใช+ชีวิตอยOางเป3นสุขควบคูOกับการใช+ธรรมะในการดำเนินชีวิตในวัย
เกษียณอายุ ผลที่ตามมาหากผู+สูงอายุนำสิ่งที่ได+รับจากกิจกรรมภายในโรงเรียนผู+สูงอายุมาปฏิบัติก็จะ
ทำให+ผู+สูงอายุมองเห็นคุณคOาในตนเอง มีสุขภาพจิตที่แจOมใส มีสังคมจากการได+พบปะพูดคุยกับเพื่อน
วัยเดียวกันเป3นการสร+างกิจกรรมสร+างความสัมพันธWอีกหนึ่งรูปแบบ นอกจากนี้การรวมกลุOมของ
ผู+สูงอายุเป3นการทำให+ตนเองรู+สึกมีบทบาทอีกครั้งกลOาวคือ การได+รับการยอมรับคือความรู+สึกที่ทำให+
มนุษยWมีคุณคOาในตนเอง สำหรับผู+สูงอายุที่ถูกลดบทบาทลง การเข+ารOวมกิจกรรมและได+รับความ
ไว+วางใจให+กำรงตำแหนOงคณะกรรมการชมรมผู+สูงอายุหรือผู+นำชมรมผู+สูงอายุได+รับผิดชอบงานทำให+
ผู+สูงอายุนำความรู+ความสามารถที่เคยมีออกมาใช+อีกครั้งเพื่อสร+างประโยชนWให+กับกลุOมของตนเองหรือ
ชุมชน สงั คม ดงั ตัวอยOางการสมั ภาษณผW ู+ให+ข+อมูลหลกั ดังน้ี

“ผมจบปริญญาตรีด6านศึกษาศาสตรRก็มีความรู6ด6านนาฏศิลปoบ6าง ก็
สามารถทำบทบาทสมมติได6 แสดงละครได6 ซึ่งก็สามารถขยายตHอได6ในชมรมเดียวกันอยHางน6อยก็
นันทนาการให6ความสุขเพื่อน ๆ ในชมรม” (ผู+สูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณW, ผู+ให+สัมภาษณWคนที่ 4, 24
ธนั วาคม 2564)

“การจัดตั้งโรงเรียนผู6สูงอายุ สำหรับตำบลเรา เราตั้งโรงเรียน
ผู6สูงอายุขึ้น สมาชิกก็ร6อยกวHาคนทั้งตำบล นอกจากจัดกิจกรรมตHาง ๆ แล6วทางชมรมเรายังมีการออม
โดยชมรมผู6สูงอายุด6วยกัน เปKนเงินให6ตอนฌาปนกิจโดยเก็บศพละ 100 เวลามีผู6เสียชีวิต เก็บเปKน
หมูHบ6าน มี 16 บ6าน แตHละหมูHบ6านเก็บมารวม สHงตHอให6เจ6าหน6าท่ี อบต. เพื่อจHายศพ หักเปอรRเซ็นตR
คณะกรรมการทำงานก็ผู6สูงอายุเรานี่แหละ ทำมา 7 ปe เริ่มต6นปe 2556 คนตาย นางหยาด ปทุมขัน
ตาย 18 เมษายน ลูกหลานอยูHไกลไมHมีใครดูแล โดยเงื่อนไขการสมัครต6องอายุ 60 ปeขึ้นไป คHาสมัคร
100 คHาบำรุง 20 บาท โดยแบHงหน6าท่ีรับผิดชอบ จดั ตัง้ คณะกรรมการประมาณ 15-16 คน หมูHบ6านละ
2 คน ถ6าหมูHไหนมีคนตาย ประธานหรือกรรมการก็มีหน6าที่รับผิดชอบในการเก็บพื้นที่ตนเอง ตอนนี้ผม
ก็เปKนหัวหน6าชมรมผู6สูงอายุ” (ผู+สูงอายุตำบลสะอาดสมบูรณW, ผู+ให+สัมภาษณWคนที่ 4, 24 ธันวาคม
2564)

104

“โรงเรยี นผส6ู ูงอายุ เขาก็สอนพฒั นาสมอง สอนออกกำลงั กาย สอน
ทำยาหมอH ง ยานวด ยาสระผม มีพระมาสอนธรรมะ ปกติมาสอนหลักสูตรละ 1 เดอื นปeละครง้ั มาสอน
ทุกอาทิตยR อาทิตยRละ 2-3 วันบ6างวันเว6นวันบ6างขึ้นอยูHกับการจัดหลักสูตรของผู6จัด แตHชHวงนี้จัดไมHได6
เพราะวHาโควดิ ” (ผสู+ งู อายตุ ำบลตงั้ หนิ , ผูใ+ ห+สมั ภาษณWคนที่ 6, 28 ธนั วาคม 2564)

“ดีใจเพราะได6พบปะ ถามสารทุกขRสุขดิบความเปKนอยูHระหวHางกัน ตามประสาคนแกH ได6ชวน
กันไปวดั นั่นวัดน่กี ันดีไหม อะไรประมาณน”ี้ (ผู+สูงอายตุ ำบลตั้งหนิ , ผใ+ู หส+ ัมภาษณWคนที่ 3, 28 ธันวาคม
2564)

ดังนั้น ผู+วิจัยสะท+อนผลการศึกษา ในแงOของทัศนิคติ และระดับการเห็นคุณคOาในตนเองของ
ผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ผOานมุมมองการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุทั้ง 4
ด+าน ได+แกO 1) คุณคOาผู+สูงอายุด+านความสามารถ (Competence) 2) คุณคOาของผู+สูงอายุด+าน
ความสำคัญ (Significance) 3) คุณคOาของผู+สูงอายุด+านความมีอิสระ (Autonomy) และ 4) คุณคOา
ของผู+สูงอายุด+านความดี (Virtue) และสะท+อนถึงกระบวนการการสร+างคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ
ภาคตะวันออกเฉยี งเหนือตอนกลางโดยสอดคลอ+ งกบั ประเดน็ คุณคาO ท้ัง 4 ด+านเชOนเดยี วกนั

105

บทที่ 5
สรปุ อภิปรายผล และข<อเสนอแนะ

การวิจัยครั้งนี้ผู+วิจัยใช+การวิจัยประยุกตW (Applied Research) ประกอบไปด+วยการวิจัยเชิง
ปริมาณ (Quantitative Research) และการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยการ
รวบรวมข+อมูลจากแบบสอบถาม (Questionnaire) เก็บจากตัวอยOาง 400 คน และการสนทนากลOุม
(Focus group) 2 ครั้ง โดยมีแนวทางการสัมภาษณW ซึ่งรวมผู+ให+ข+อมูลสำคัญทั้งสิ้น 12 คน โดยข+อมูล
ที่ได+จากแบบสอบถามได+ผOานกระบวนการวิเคราะหWตัวแปรเดียว (Uni-variate Analysis) การ
วิเคราะหWสองตัวแปร (Bi-variate Analysis) และการวิเคราะหWระดับหลายตัวแปร (Multi-variate
Analysis) เพื่อพิจารณาป[จจัยที่มีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาค
ตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลางสูOการยกระดับชุมชนอยOางบูรณาการในยุค 4.0 โดยในสOวนของการวิจัย
เชิงคุณภาพ มีการวิเคราะหWข+อมูลด+วยพรรณนาเชิงวิเคราะหW ซึ่งผู+วิจัยสามารถสรุปผลการศึกษา
อภิปรายผล และขอ+ เสนอแนะตามลำดับ ดังนี้

1. สรปุ ผลการศึกษา
1.1 การวเิ คราะหตB ัวแปรเดยี ว
การวิเคราะหWตัวแปรเดียว จำแนกเป3น 3 ประเด็นสำคัญ ได+แกO ป[จจัยคุณลักษณะ

ทางประชากรของผู+สูงอายุ ป[จจัยความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ และการเห็นคุณคOาในตนเอง
ของผู+สงู อายุ มีรายละเอียดดงั น้ี

1.1.1 ปจ6 จัยคณุ ลักษณะทางประชากรของผูสJ งู อายุ
จากการวิเคราะหWป[จจัยคุณลักษณะทางประชากรของผู+สูงอายุ พบวOา

ผู+สูงอายุกลุOมตัวอยOางสOวนใหญOเป3นเพศหญิง ร+อยละ 62.7 เกือบครึ่งหนึ่ง (ร+อยละ 49.0) เป3นผู+สูงอายุ
ตอนต+นที่อายุ 60-69 ปZ เป3นที่นOาสังเกตวOามีผู+สูงอายุกวOาร+อยละ 15.0 ที่มีอายุป[จจุบันตั้งแตO 80
ปขZ ึน้ ไป ร+อยละ 68.0 สำเร็จการศึกษาระดับประถมศึกษา รองลงมาคือ ระดับมัธยมศึกษาตอนต+นและ
มัธยมศึกษาตอนปลายรวมกันคิดเป3นร+อยละ 16.2 กวOาครึ่งหนึ่งมีสถานภาพสมรส เป3นสมรสและ
อยูOด+วยกัน รองลงมาคือเป3นหม+าย ร+อยละ 38.5 แสดงให+เห็นวOาคูOสมรสของผู+สูงอายุสOวนหนึ่งเสียชีวิต
ไปกOอนแล+ว ทั้งนี้ พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญOอยูOในครอบครัวที่มีจำนวนสมาชิก 3-5 คน รองลงมาคือ
อยูOอาศัยในครอบครัวที่มีจำนวนสมาชิกไมOเกิน 2 คน ร+อยละ 31.6 อีกทั้ง ผู+สูงอายุกวOาร+อยละ 76.5
ไมOมีความพิการ และ 1 ใน 4 ของผู+สูงอายุมีความพิการ ซึ่งสOวนใหญOพิการทางการเคลื่อนไหวหรือทาง
รOางกาย พิการทางการมองเห็น และพิการทางการได+ยินและสื่อความหมาย อยOางไรก็ตาม กลับพบวOา

106

ผู+สูงอายุกวOาร+อยละ 62.7 มีโรคประจำตัว ซึ่งสOวนใหญOเป3นโรคไมOติดตOอเรื้อรัง เชOน โรคเบาหวาน โรค
ความดันโลหิตสงู โรคหวั ใจ เป3นตน+

เมื่อพิจารณาในประเด็นด+านเศรษฐกิจสังคมของผู+สูงอายุกลุOมตัวอยOาง
พบวOา เกือบครึ่งหนึ่ง (ร+อยละ 47.7) ไมOได+ประกอบอาชีพ และกวOาร+อยละ 31.0 เป3นเกษตรกร
รองลงมาเป3นข+าราชการบำนาญ ร+อยละ 9.8 มีรายได+เฉลี่ยตOอเดือนไมOเกิน 10,000 บาท กวOาร+อยละ
89.2 มีแหลOงรายได+จากเบี้ยยังชีพเป3นสOวนใหญO (ร+อยละ 77.7) รองลงมาคือ รายได+จากการประกอบ
อาชีพและรายได+จากบุคคลในครอบครัว ทั้งนี้พบวOา กวOาร+อยละ 67.5 ไมOมีหนี้สิน แตOร+อยละ 32.5
มีหนี้สิน ดังนั้น จึงมีผู+สูงอายุสOวนหนึ่งต+องประกอบอาชีพเพื่อหารายได+มาชำระหนี้สิน สOวนใหญOอาศัย
อยูOในจังหวัดขอนแกOน ซึ่งมีสัดสOวนของผู+สูงอายุสูงเป3นลำดับต+นๆ ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป3นที่
นOาสังเกตวาO ผส+ู งู อายมุ ากกวOาครงึ่ หนึ่ง ไมOเป3นสมาชกิ ชมรมผ+สู งู อายุ และไมOมผี ด+ู ูแลผู+สูงอายุ

1.1.2 ป6จจยั ความพงึ่ พาสวัสดกิ ารสำหรับผJูสงู อายุ
จากการวิเคราะหWป[จจัยความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ พบวOา

ผู+สูงอายุสOวนใหญOมีความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุในภาพรวมอยูOในระดับปานกลาง คิดเป3น
ร+อยละ 61.2 เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายกวOา 1 ใน 4 มีความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุภาพรวม
ในระดับต่ำ เมื่อพิจารณารายด+าน พบวOา ผู+สูงอายุมากกวOาครึ่งหนึ่งมีความพึ่งพาสวัสดิการด+านการ
ดำรงชีพในระดับต่ำ (ร+อยละ 54.0) รองลงมาคือ มีความพึ่งพาในระดับปานกลางร+อยละ 35.5 ในสOวน
ของสวัสดิการด+านสุขภาพ พบวOา ผู+สูงอายุร+อยละ 54.3 มีความพึ่งพาสวัสดิการด+านสุขภาพ
ในระดับปานกลาง เป3นที่นOาสังเกตวOา 1 ใน 5 ของผู+สูงอายุ มีความพึ่งพาสวัสดิการด+านสุขภาพ
ในระดบั สงู โดยเฉพาะอยาO งยงิ่ หลกั ประกนั สุขภาพถ+วนหน+า และการรักษาพยาบาลในสถานพยาบาล

เมื่อพิจารณาความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุรายข+อ พบวOา ในด+าน
ความพึ่งพาสวัสดิการด+านการดำรงชีพ ผู+สูงอายุมีความพึ่งพาสวัสดิการในระดับมากและมากที่สุด
ในประเด็นเบี้ยยังชีพผ+ูสูงอายุ และบัตรสวัสดิการแหOงรัฐ คิดเป3นร+อยละ 83.2 และ 57.0 ตามลำดับ
เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุไมOได+รับสวัสดิการในประเด็น เงินสมทบจากการออม เชOน บำนาญ
ข+าราชการ การประกันสังคม กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ และเงินสมทบจากกองทุนการออมแหOงชาติ
เบี้ยยังชีพผู+พิการ และการสงเคราะหWที่เป3นเครื่องอุปโภคบริโภค เชOน ถุงยังชีพ น้ำดื่ม ข+าวสาร
อาหารแหง+ เป3นต+น คดิ เป3นรอ+ ยละ 71.7 71.4 และ 59.2 ตามลำดับ

ในด+านความพึ่งพาสวัสดิการด+านสุขภาพ พบวOา ผู+สูงอายุมีความพึ่งพา
สวัสดิการในระดับมากและมากที่สุด ในประเด็นหลักประกันสุขภาพถ+วนหน+า เชOน บัตร 30 บาท
รักษาทุกโรค (บัตรทอง) ศูนยWรองรับบริการดูแลและรักษาพยาบาลผู+สูงอายุ เชOน โรงพยาบาลสOงเสริม
สุขภาพตำบล (รพ.สต.) และการชOวยเหลือจากเจ+าหน+าที่อาสาสมัคร เชOน อาสาสมัครสาธารณสุข
ประจำหมูOบ+าน (อสม.) อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษยW (อพม.) CM และ CG

107

ในพืน้ ท่ี คิดเปน3 รอ+ ยละ 69.9 65.0 และ 63.5 ตามลำดบั เปน3 ท่นี OาสังเกตวOา ผ+สู ูงอายไุ มไO ด+รับสวสั ดกิ าร
ในประเด็นการปรับปรุงที่อยูOอาศัยและสภาพแวดล+อมที่ปลอดภัย และบริการด+านอุปกรณWเพื่อชOวย
ในการดำรงชีวิต เชOน รถเข็น ไม+เท+า แวOนตา ขาเทียม หรืออวัยวะเทียมอื่น ๆ คิดเป3นร+อยละ 47.8
และ 57.1 ตามลำดับ

1.1.3 การเห็นคณุ คHาในตนเองของผูJสูงอายุ
จากการวิเคราะหWการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุสOวน

ใหญOเห็นคุณคOาในตนเองในระดับสูง ร+อยละ 54.0 รองลงมา คือ เห็นคุณคOาในตนเองในระดับ
ปานกลาง คิดเป3นร+อยละ 42.7 เมื่อพิจารณารายด+าน พบวOา ผู+สูงอายุร+อยละ 40.5 มีการเห็นคุณคOาใน
ตนเองด+านความสามารถระดับปานกลาง เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุกวOา 1 ใน 4 มีการเห็นคุณคOา
ตนเองด+านความสามารถในระดับต่ำ ในสOวนของคุณคOาด+านความสำคัญ พบวOา ร+อยละ 56.2 ของ
ผส+ู ูงอายุ เห็นคุณคาO ด+านความสำคญั ของตนเองในระดบั สงู รองลงมาคอื ระดับปานกลาง ร+อยละ 39.3
ในสOวนของคุณคOาผู+สูงอายุด+านความมีอิสระ พบวOา ผู+สูงอายุร+อยละ 71.0 มีการเห็นคุณคOาในตนเอง
ด+านอำนาจในระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุกวOา 1 ใน 4 มีการเห็นคุณคOาในตนเองด+านอำนาจใน
ระดับปานกลาง ทั้งนี้ ในสOวนของคุณคOาของผู+สูงอายุด+านคุณความดี พบวOา ผู+สูงอายสุ OวนใหญOมีการ
เห็นคุณคOาในตนเองด+านคุณความดีในระดับสูง ร+อยละ 73.0 รองลงมาคือ ผู+สูงอายุเห็นคุณคOาใน
ตนเองด+านคณุ ความดใี นระดบั ปานกลางร+อยละ 25.7

เมื่อพิจารณา การเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุรายข+อ พบวOา ในสOวน
ของคุณคOาผู+สูงอายุด+านความสามารถ พบวOา ผู+สูงอายุสOวนหนึ่งที่เห็นคุณคOาในตนเองด+าน
ความสามารถในระดับมากและมากที่สุด ในประเด็นความพึงพอใจกับความสามารถทางสติป[ญญาและ
มีความสามารถในการจดจำเรื่องราวตOาง ๆ ได+อยOางเป3นลำดับขั้นตอน ความสามารถหาป[จจัยพื้นฐาน
ในการดำรงชีวิตได+ เชOน อาหาร ยารักษาโรค ที่อยูOอาศัย และเครื่องนุOงหOม ความพึงพอใจกับ
ความสามารถด+านสมรรถนะทางรOางกายและสามารถทำกิจกรรมประจำวันได+ การรับรู+วOาตนเองมี
สุขภาพสมบูรณWแข็งแรงและใช+สมรรถภาพทางรOางกายได+ และความสามารถแก+ไขป[ญหาและอุปสรรค
ในการดำเนินกิจวัตรประจำวันได+อยOางมีประสิทธิภาพ เชOน การวางแผนการไปโรงพยาบาล การรับร+ู
ชOองทางการชOวยเหลือตOาง ๆ และการป~องกันโรคโควิด-19 คิดเป3นร+อยละ 68.0 65.0 63.4 63.0 และ
62.3 ตามลำดับ เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุมีการเห็นคุณคOาในตนเองในระดับน+อยและน+อยที่สุด ใน
ประเดน็ ความสามารถเรยี นรูท+ กั ษะดจิ ิทัล เชนO ไลนW เฟซบุกµ การทำธุรกรรมผOานแอปพลเิ คชนั่ ธนาคาร
การกดเงินด+วยบัตรเอทีเอ็ม การลงทะเบียนฉีดวัคซีนผOานแอพพลิเคชั่นหมอพร+อม หรือการซื้อของ
ออนไลนW เป3นต+น และในประเด็นความสามารถใช+ทักษะดิจิทัล เพื่อสามารถปรับตัวให+เข+ากับยุค
ป[จจุบัน เชOน ไลนW เฟซบุµก การทำธุรกรรมผOานแอปพลิเคชั่นธนาคาร การกดเงินด+วยบัตรเอทีเอ็ม
การลงทะเบียนฉีดวัคซีนผOานแอพพลิเคชั่นหมอพร+อม หรือการซื้อของออนไลนW เป3นต+น รองลงมาคือ

108

ผู+สูงอายุยังสามารถประกอบอาชีพได+ มีรายได+เลี้ยงดูตนเองได+โดยไมOต+องพึ่งพาผู+อื่น และสามารถให+
ความชวO ยเหลอื และให+คำปรึกษาผอ+ู ื่นได+ คิดเปน3 รอ+ ยละ 67.7 67.7 47.3 44.5 และ 41.0 ตามลำดับ

ในสOวนของคุณคOาด+านความสำคัญรายข+อ พบวOา ผู+สูงอายุสOวนหนึ่งที่เห็น
คุณคOาในตนเองด+านความสำคัญในระดับมากและมากที่สุด ในประเด็นความพึงพอใจกับความสัมพันธW
กับเพื่อนบ+าน ความพึงพอใจกับความสัมพันธWกับญาติพี่น+อง ความพึงพอใจกับความสัมพันธWกับ
เจ+าหน+าที่ของรัฐ การได+รับการยอมรับ ยกยOอง เคารพนับถือและไมOดูถูกดูแคลนจากญาติพี่น+อง
คิดเป3นร+อยละ 89.4 89.2 88.7 และ 87.7 ตามลำดับ เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุมีการเห็นคุณคOาใน
ตนเองในระดับน+อยและน+อยที่สุด ในประเด็นการได+รับบทบาทสำคัญในสังคม เชOน หัวหน+ากลุOม
ประธานชมรม กรรมการหมูOบ+าน กรรมการกองทุน สมาชิกชมรมผู+สูงอายุ อาสาสมัครสาธารณสุข
ประจำหมูOบ+าน อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษยW และอาสาสมัครอื่น ๆ เป3นต+น
ความพึงพอใจกับความสามารถทางสติป[ญญาและมีความสามารถในการจดจำเรื่องราวตOาง ๆ ได+อยOาง
เป3นลำดับขั้นตอน การได+รับการยอมรับยกยOอง เคารพนับถือและไมOดูถูกดูแคลนจากคูOสมรส การได+รับ
ความรักและดูแลเอาใจใสOอยOางใกล+ชิดจากคูOสมรส การได+รับความรักและดูแลเอาใจใสOอยOางใกล+ชิด
จากญาติพี่น+อง และการเข+ารOวมงานบุญประเพณีและวัฒนธรรมของชุมชน เชOน การเข+าวัดทำบุญ
งานบวช งานแตกกงานศพ เป3นตน+ คิดเป3นร+อยละ 48.5 33.7 31.6 30.8 และ 30.8 ตามลำดับ

ในสOวนของคุณคOาด+านความมีอิสระรายข+อ พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญOที่เห็น
คุณคOาในตนเองด+านความมีอิสระในระดับมากและมากที่สุด ในประเด็นการรับรู+ถึงการเปลี่ยนแปลง
ทางจิตใจ อารมณW สติป[ญญา รวมถึงความจำนงของตนเอง ความสามารถจัดการ ควบคุม และดูแล
ตนเองทางจิตใจได+ เชลลW อารมณWดี จิตใจแจOมใส ปราศจากความกังวลและมองโลกในแงOดี และความ
พึงพอใจในการปฏิบัติตนเองอยOางเป3นอิสระและสามารถกำหนดแนวทางการดำเนินชีวิตของตนเองได+
คิดเป3นร+อยละ 87.7 84.5 และ 83.5 ตามลำดับ เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุมีการเห็นคุณคOาในตนเอง
ในระดับน+อยและน+อยที่สุด ในประเด็นความสามารถจัดการ ควบคุม และดูแลตนเองทางรOางกาย เชOน
ระบบขับถOาย กิจวัตรประจำวัน ความเจ็บป”วย และความมีอิสระในการตัดสินใจและกำหนดกิจวัตร
ประจำวันของตนเอง เชOน การแตOงกาย อาหาร เป3นต+น คิดเป3นร+อยละ 19.8 และ 17.0 ตามลำดบั

ในสOวนของคุณคOาด+านคุณความดีรายข+อ พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญOที่เห็น
คุณคOาในตนเองด+านคุณความดีในระดับมากและมากที่สุด ในประเด็น ความพึงพอใจและภูมิใจใน
ความดีของตนเอง การมีจิตสำนึกรับผิดชอบตOอสังคมไมOรังแกผิดและทรมานสัตวW ให+ความชOวยเหลือ
สัตวWและคนตกทุกขWได+ยาก เป3นต+น การไมOกOอความเดือดร+อนให+แกOสังคมและไมOกOอความรำคาญยั่วยุ
ละเมิดสิทธิผู+อื่น การมีจิตสำนึกรับผิดชอบตOอสิ่งแวดล+อม เชOน ไมOทิ้งขยะในที่สาธารณะ ไมOตัดไม+
ทำลายป”า ไมOปลOอยน้ำเสียลงแหลOงธรรมชาติ ลดการใช+พลาสติกลดการใช+สารเคมี ใช+ถุงผ+า หิ้วป-¶นโต
เป3นต+น และการวางตัวเหมาะสมกับวัย คิดเป3นร+อยละ 94.4 93.7 92.9 92.7 และ 92.4 ตามลำดับ

109

และเป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุมีการเห็นคุณคOาในตนเองในระดับน+อยและน+อยที่สุด ในประเด็น
การถOายทอดภูมิป[ญญาสร+างสรรคWให+กับสังคมและคนรุOนหลัง เชOน งานหัตถกรรม จักสาน ทำอาหาร
การเกษตร เรื่องเกี่ยวกับพิธีกรรม หมอธรรม หมอจ้ำ เป3นต+น การมีความเอื้อเฟ|}อเผื่อแผOแบOงป[นและ
มีน้ำใจตOอคูOสมรส และการไมOมีพฤติกรรมติดอบายมุข เชOน เลOนการพนัน ซื้อหวยใต+ดิน ล็อตเตอรี่
เท่ยี วกลางคนื ฯลฯ คิดเป3นร+อยละ 36.0 27.2 และ 20.5 ตามลำดับ

1.2 การวเิ คราะหสB องตัวแปร
การวิเคราะหWสองตัวแปรจำแนกตามป[จจัยคุณลักษณะทางประชากร และป[จจัย

ความพ่ึงพาสวัสดกิ ารสำหรบั ผส+ู ูงอายุ รวO มกับการเห็นคณุ คาO ในตนเองของผูส+ ูงอายุ มรี ายละเอยี ดดงั นี้
1.2.1 ป6จจยั คณุ ลกั ษณะทางประชากรของผJสู งู อายุ
ผลการวิเคราะหWป[จจัยคุณลักษณะทางประชากรของผู+สูงอายุและระดับการ

เห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุทั้งชายและหญิงสOวนใหญOมีการเห็นคุณคOาในตนเอง
ระดับสูง คิดเป3นร+อยละ 55.0 และ 53.4 ตามลำดับ รองลงมาคือ ผู+สูงอายุหญิงร+อยละ 43.0 มีการ
เห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง เม่ือทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา เพศ และ
การเหน็ คณุ คOาในตนเองของผสู+ ูงอายุ ไมOมคี วามสัมพันธกW นั อยOางมนี ยั สำคัญทางสถิตทิ ร่ี ะดับ 0.05

เมื่อพิจารณาอายุของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่อายุอยูOระหวOาง 60-69 ปZ
ร+อยละ 61.7 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่อายุตั้งแตO 80 ปZขน้ึ ไป รอ+ ยละ
56.7 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง นอกจากนี้ ยังพบวOา ผู+สูงอายุที่อายุ 70-79 ปZ
กวOาครึ่งหนึ่ง มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา อายุ
และการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05
โดยมคี Oาความสมั พันธรW ะดับต่ำเทาO กับ 0.171

เมื่อพจิ ารณาระดับการศึกษาของผ+สู งู อายุ พบวาO ผูส+ ูงอายุทส่ี ำเรจ็ การศึกษา
ระดับมัธยมศึกษาและสูงกวOามัธยมศึกษา ร+อยละ 75.4 และ 83.7 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาใน
ตนเองระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่จบการศึกษาระดับประถมศึกษา ร+อยละ 51.1 มีการเห็น
คุณคOาในตนเองระดบั ปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา ระดับการศึกษา และ
การเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 โดยมี
คOาความสัมพนั ธWระดบั ตำ่ เทOากับ 0.320

เมื่อพิจารณาสถานภาพสมรสของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุท่ีสมรสและอยูO
ด+วยกัน ร+อยละ 65.7 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่เป3นหม+ายร+อยละ
52.6 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุที่หยOาร+าง/แยกกันอยOู
ร+อยละ 30.8 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา

110

สถานภาพสมรสและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติ
ที่ระดบั 0.01 โดยมีคาO ความสัมพนั ธWระดบั ตำ่ เทาO กบั 0.289

เมื่อพิจารณาจำนวนสมาชิกในครอบครัวของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่มี
สมาชิกในครอบครัวตั้งแตO 6 คนขึ้นไป ร+อยละ 68.7 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมาคือ
ผู+สูงอายุที่มีสมาชิกระหวOาง 3-5 คน ร+อยละ 56.3 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง เป3นที่นOาสังเกต
วOา ผู+สูงอายุที่มีสมาชิกในครอบครัวไมOเกิน 2 คน กวOาครึ่งหนึ่ง มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับ
ปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา จำนวนสมาชิกในครอบครัวและการเห็น
คุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 โดยมีคOา
ความสัมพนั ธรW ะดับต่ำเทOากบั 0.202

เมื่อพิจารณาอาชีพป[จจุบันของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่ประกอบอาชีพ
ข+าราชการบำนาญและเกษตรกรรม ร+อยละ 79.5 และ 68.5 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเอง
ระดับสูง รองลงมาคือ ผ+ูสูงอายุที่ไมOได+ประกอบอาชีพ ร+อยละ 58.6 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับ
ปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา อาชีพป[จจุบันและการเห็นคุณคOาในตนเอง
ของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 โดยมีคOาความสัมพันธWระดับต่ำ
เทาO กบั 0.366

เมื่อพิจารณาภาวะสุขภาพของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุทั้งที่ไมOมีโรค
ประจำตัวและมีโรคประจำตัว ร+อยละ 58.1 และ 49.7 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง
รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่มีโรคประจำตัว ร+อยละ 47.2 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง
เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา ภาวะสุขภาพและการเห็นคุณคOาในตนเองของ
ผ+สู ูงอายุ ไมมO คี วามสัมพนั ธกW นั อยOางมนี ัยสำคัญทางสถิติท่ีระดบั 0.05

เมื่อพิจารณารายได+ตOอเดือนของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่มีรายได+ไมOเกิน
10,000 บาท และมากกวOา 10,000 บาท ร+อยละ 50.7 และ 81.4 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาใน
ตนเองระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่มีรายได+ไมOเกิน 10,000 บาท ร+อยละ 45.7 มีการเห็นคุณคOาใน
ตนเองระดับปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา รายได+ตOอเดือนและการเห็น
คุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 โดยมีคOา
ความสัมพันธรW ะดับต่ำเทOากับ 0.189

เมื่อพิจารณาภาระหนี้สินของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่ไมOมีหนี้สินและ
มีหนี้สินร+อยละ 51.1 และ 60.0 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง นอกจากนี้ ผู+สูงอายุที่
ไมOมีหนี้สิน ร+อยละ 44.8 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOาง
ตัวแปร พบวOา ภาระหนี้สินและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ ไมOมีความสัมพันธWกันอยOางมี
นยั สำคญั ทางสถติ ทิ ร่ี ะดบั 0.05

111

เมื่อพิจารณาลักษณะหนี้สินของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่มีหนี้สินในระบบ
ร+อยละ 60.5 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่มีหนี้นอกระบบ และไมOมี
หนี้สิน ร+อยละ 52.6 และ 51.1 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง เมื่อทดสอบ
ความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา ลักษณะหนี้สินและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ ไมOมี
ความสัมพันธWกนั อยาO งมีนัยสำคัญทางสถติ ิทีร่ ะดับ 0.05

เมื่อพิจารณาภูมิลำเนาของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่มีภูมิลำเนาในจังหวัด
กาฬสินธุWและจังหวัดร+อยเอ็ด ร+อยละ 71.6 และ 53.2 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง
รองลงมาคือ ผู+สูงอายุกวOาครึ่งหนึ่งที่มีภูมิลำเนาในจังหวัดขอนแกOน มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับ
ปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา ภูมิลำเนาและการเห็นคุณคOาในตนเองของ
ผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยมีคOาความสัมพันธWระดับต่ำ
เทOากบั 0.195

ในสOวนของการเป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่ทั้ง
ทเี่ ปน3 สมาชกิ และไมเO ปน3 สมาชิก รอ+ ยละ 61.8 และ 48.0 ตามลำดับ มีการเห็นคณุ คOาในตนเองระดับสงู
รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่ไมOเป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุ ร+อยละ 46.7 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับ
ปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา การเป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุและการเห็น
คุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 โดยมีคOา
ความสัมพันธWระดบั ต่ำเทาO กบั 0.171

ในสOวนของการมีผู+ดูแลผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุที่มีผู+ดูแลและไมOมีผู+ดูแล
ร+อยละ 48.3 และ 64.7 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่มีผู+ดูแล
ร+อยละ 47.9 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร
พบวOา การมีผู+ดูแลผู+สูงอายุและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมี
นยั สำคัญทางสถิติที่ระดบั 0.01 โดยมีคOาความสัมพนั ธWระดับต่ำเทOากับ 0.156

1.2.2 ป6จจยั ความพึ่งพาสวสั ดิการสำหรับผJูสูงอายุ
ผลการวิเคราะหปW จ[ จยั ความพ่ึงพาสวสั ดกิ ารสำหรับผสู+ งู อายุ พบวOา ผ+ูสงู อายุ

ที่มีความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุในภาพรวมระดับต่ำ ร+อยละ 73.0 มีการเห็นคุณคOาในตนเอง
ระดับสูง รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพาสวสั ดิการในภาพรวม ร+อยละ 54.5 มีการเห็นคุณคOาใน
ตนเองระดับสูง เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพาในภาพรวมในระดับปานกลางกวOาครึ่งหน่ึง
มีการเหน็ คุณคOาในตนเองระดบั ปานกลาง เมอื่ ทดสอบความสมั พนั ธWระหวOางตวั แปร พบวOา ความพึ่งพา
สวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญ
ทางสถติ ทิ ร่ี ะดับ 0.01 โดยมคี าO ความสัมพันธรW ะดบั ตำ่ เทาO กบั 0.222

112

เมื่อพิจารณาสวัสดิการด+านการดำรงชีพ พบวOา ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพา
สวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุด+านการดำรงชีพระดับต่ำ ร+อยละ 62.0 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง
รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพาสวัสดิการด+านการดำรงชีพระดับปานกลาง ร+อยละ 52.8 มีการ
เห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปร พบวOา ความพึ่งพาสวัสดิการ
สำหรับผู+สูงอายุด+านการดำรงชีพและการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมี
นัยสำคัญทางสถิติที่ระดบั 0.01 โดยมคี Oาความสมั พันธรW ะดบั ต่ำเทOากบั 0.202

เมื่อพิจารณาสวัสดิการด+านสุขภาพ พบวOา ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพา
สวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุด+านสุขภาพระดับต่ำ ร+อยละ 65.7 มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับสูง
รองลงมาคือ ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพาสวัสดิการด+านสุขภาพระดับปานกลางและระดับสูง ร+อยละ 46.1
และ 44.0 ตามลำดับ มีการเห็นคุณคOาในตนเองระดับปานกลาง เมื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOาง
ตัวแปร พบวOา ความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุด+านสุขภาพและการเห็นคุณคOาในตนเองของ
ผู+สูงอายุ มีความสัมพันธWกันอยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยมีคOาความสัมพันธWระดับต่ำ
เทาO กับ 0.167

1.3 ป6จจัยที่มีอิทธิพลตHอการเห็นคุณคHาในตนเองของผูJสูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ตอนกลาง

การวิเคราะหWป[จจัยที่มีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาค
ตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง เป3นการทดสอบสมมติฐานการวิจัยด+วยสถิติถดถอยพหุคูณ (Multiple
Regression Analysis) ซึ่งเป3นการวิเคราะหWระดับหลายตัวแปร (Multi-variable Analysis) โดยมีตัว
แปรอิสระ ประกอบด+วย ป"จจัยคุณลักษณะทางประชากรของผู6สูงอายุ ประกอบด+วย (1) เพศ (2) อายุ
ป[จจุบัน (3) สถานภาพสมรส (4) จำนวนสมาชิกในครอบครัว (5) ความพิการ (6) การประกอบอาชีพ
(7) ภาวะสุขภาพ (8) จำนวนรายได+ตOอเดือน (9) จำนวนหนี้สิน (10) ภูมิลำเนา (11) การเป3นสมาชิก
ชมรมผู+สูงอายุ และ (12) การมีผู+ดูแลผู+สูงอายุ และป[จจัยความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ ได+แกO
(13) ความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ รวมทั้งสิ้น 2 กลุOมป[จจัยหลัก ทั้งนี้ ตัวแปรตาม คือ
การเหน็ คุณคาO ในตนเองของผ+ูสงู อายุภาคตะวันออกเฉยี งเหนือตอนกลาง

อยOางไรก็ตาม การวิเคราะหWด+วยสถิติถดถอยพหุคูณมีข+อกำหนดวOา ตัวแปรอิสระและ
ตัวแปรตาม ต+องมีระดับการวัดระดับอันตรภาคชั้น หรือระดับอัตราสOวน หากตัวแปรใดมีการวัดระดับ
นามบัญญัติ หรืออันดับ ต+องปรับให+เป3นตัวแปรหุOน และระบุกลุOมอ+างอิง ในการวิเคราะหWครั้งนี้มี
ตัวแปรที่วัดระดับกลุOม และต+องปรับเป3นตัวแปรหุOน 8 ตัวแปร ได+แกO (1) เพศ กำหนดให+เพศหญิงเป3น
ตัวแปรหุOนที่นำเข+าวิเคราะหW และเพศชายเป3นกลุOมอ+างอิง (2) สถานภาพสมรส กำหนดให+ สมรสแล+ว
เป3นตัวแปรหุOน และสถานภาพสมรสเป3นโสด หม+าย หยOาร+าง และแยกกันอยูO เป3นกลุOมอ+างอิง

113

(3) ความพิการ กำหนดให+ความไมOพิการเป3นตัวแปรหุOน และความพิการ เป3นกลุOมอ+างอิง
(4) การประกอบอาชีพ กำหนดให+ผู+ที่ประกอบอาชีพเป3นตัวแปรหุOน และผู+ที่ไมOประกอบอาชีพเป3นกลOุม
อ+างอิง (5) ภาวะสุขภาพ กำหนดให+ผู+ที่ไมOมีโรคเป3นตัวแปรหุOน และผู+ที่มีโรค เป3นกลุOมอ+างอิง
(6) ภูมิลำเนา กำหนดให+ขอนแกOนเป3นตัวแปรหุOน และภูมิลำเนาจังหวัดอื่น เป3นกลุOมอ+างอิง (7) การ
เป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุ กำหนดให+ ผู+เป3นสมาชิกเป3นตัวแปรหุOน และการไมOเป3นสมาชิก เป3นกลOุม
อ+างอิง และ (8) การมีผู+ดูแลผู+สูงอายุ กำหนดให+มีผู+ดูแลเป3นตัวแปรหุOน และการไมOมีผู+ดูแล เป3นกลุOม
อา+ งอิง

ข+อสังเกตจากการวิเคราะหWด+วยถดถอยพหุคูณ ผ+ูวิจัยได+นำตัวแปรอิสระที่เป3น
ตัวแปรหุOนถึง 8 ตัว เข+ารOวมการวิเคราะหW แตOตัวแปรหุOนมีข+อจำกัดคือมีความสามารถใน
การผันแปรอยูOในชOวง ระหวOาง 0 กับ 1 เทOานั้น ซึ่งตัวแปรที่ดีควรเป3นตัวแปรที่ผันแปรได+มาก (สุชาติ
ประสิทธ์ิรัฐสินธWุ, 2562) ดังนั้นจึงอาจสOงผลตOอความสามารถของตัวแปรอิสระทั้งหมดที่นำมาศึกษา
ในการรOวมกนั อธิบายการผันแปรคOาของตวั แปรตาม

การวิเคราะหWป[จจัยที่มีอิทธิพลตOอ การเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาค
ตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ผู+วิจัยกำหนดรูปแบบการวิเคราะหW (Model) เพื่อให+เหมาะสมกับ
จำนวนกลุOมตัวอยOาง โดยตัวแปรอิสระ 1 ตัว จะต+องใช+กลุOมตัวอยOาง 30 ตัวอยOาง (Hair, et al, 2018)
ในงานวิจัยนี้มีตัวแปรอิสระทั้งสิ้น 13 ตัวแปร กำหนดเป3นตัวแปรจากป[จจัยคุณลักษณะทางประชากร
ของผู+สูงอายุ จำนวน 12 ตัวแปร และป[จจัยความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ จำนวน 1 ตัวแปร
ดังนั้น จึงต+องใช+ขนาดตัวอยOางมากกวOา 390 ตัวอยOาง เพื่อทดสอบตัวแปรอิสระพร+อมกัน ซึ่งใน
งานวิจัยนี้ มีขนาดตัวอยOาง 400 ตัวอยOาง ผู+วิจัยจึงดำเนินการวิเคราะหWเพื่อให+เหมาะสมกับข+อกำหนด
ของการวิเคราะหรW ะดบั หลายตัวแปร

ทั้งนี้การวิเคราะหWด+วยสถิติถดถอยพหุคูณ ตัวแปรที่นำเข+าวิเคราะหWต+องไมOมีตัวแปรคูO
ใดมีความสัมพันธWกันสูงเกิน 0.75 เพื่อหลีกเลี่ยงป[ญหาความสัมพันธWพหุรOวมเชิงเส+น (Multi-collinearity)
เพราะทำให+คุณคOาในการพยากรณWสมการด+อยลง (David, 1990) ในงานวิจัยชิ้นนี้ได+วิเคราะหWสัมประสิทธ์ิ
สหสัมพันธW (Correlation Coefficient) เพื่อทดสอบความสัมพันธWระหวOางตัวแปรรายคูOของตัวแปรที่
นำเข+าสูOการวิเคราะหWถดถอยพหุคูณ พบวOา ตัวแปรทุกตัวมีคOาความสัมพันธWระหวOางตัวแปรไมOเกิน
0.75 ดังนั้น จงึ สามารถใช+ในการวิเคราะหถW ดถอยพหุคูณได+ เพื่อทดสอบสมมติฐานการวจิ ยั ตOอไป

การวิเคราะหWถดถอยพหุคูณ เพื่อศึกษาป[จจัยที่มีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเอง
ของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ตามรูปแบบการวิเคราะหWกำหนดไว+ ด+วยวิธี Enter
โดยนำตัวแปรทุกตัวเข+าวิเคราะหWพร+อมกันตามกรอบแนวคิดการวิจัย สามารถอธิบายผลการวิเคราะหW
ได+ดงั นี้

114

1.3.1 ป6จจัยคุณลักษณะทางประชากรของผสJู ูงอายุ
1) สถานภาพสมรส: สมรส มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาในตนเอง

ของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ (b) เทOากับ
18.635 หมายความวOา ผู+สูงอายุที่มีสถานภาพสมรสเป3นสมรส จะมีการเห็นคุณคOาในตนเองมากกวOา
ผส+ู งู อายทุ ม่ี ีสถานภาพสมรสเปน3 โสด หม+าย หยOาร+าง และแยกกนั อยูO (กลOมุ อา+ งอิง) 18.635 หนวO ย

2) จำนวนสมาชิกในครอบครัว มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาใน
ตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ (b)
เทOากับ 12.046 หมายความวOา ผู+สูงอายุที่มีจำนวนสมาชิกในครอบครัวเพิ่มขึ้น 1 คน จะมีการเห็น
คุณคOาในตนเองสูงขึ้น 12.046 หนOวย แสดงให+เห็นวOา ผู+สูงอายุที่มีจำนวนสมาชิกในครอบครัวมาก
นOาจะมกี ารเหน็ คุณคOาในตนเองมากข้นึ ตามไปด+วย

3) ความพิการ: ไม;พิการ มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของ
ผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ (b) เทOากับ 2.241
หมายความวOา ผู+สูงอายุที่ไมOพิการ จะมีการเห็นคุณคOาในตนเองมากกวOาผู+สูงอายุที่มีภาวะพิการ
(กลุมO อา+ งองิ ) 2.241 หนวO ย

4) การประกอบอาชีพ: ประกอบอาชีพ มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็น
คุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ
(b) เทOากับ 20.956 หมายความวOา ผู+สูงอายุที่ประกอบอาชีพ จะมีการเห็นคุณคOาในตนเองมากกวOา
ผูส+ งู อายทุ ไ่ี มOประกอบอาชีพ (กลุOมอ+างองิ ) 2.241 หนOวย

5) ภาวะสุขภาพ: ไม;มีโรค มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาในตนเอง
ของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ (b) เทOากับ
14.308 หมายความวOา ผู+สูงอายุที่ไมOมีโรค จะมีการเห็นคุณคOาในตนเองมากกวOาผู+สูงอายุที่มีโรค
(กลมOุ อา+ งองิ ) 14.308 หนวO ย

6) จำนวนหนีส้ นิ มีอิทธพิ ลเชงิ บวกตอO การเหน็ คุณคOาในตนเองของผส+ู งู อายุ
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ (b) เทOากับ 0.121
หมายความวOา ผู+สูงอายุที่มีจำนวนหนี้สินเพิ่มขึ้น 1 หนOวย จะมีการเห็นคุณคOาในตนเองสูงขึ้น 0.121
หนOวย แสดงให+เห็นวOา ผู+สูงอายุที่มีจำนวนหนี้สินมาก นOาจะมีการเห็นคุณคOาในตนเองมากขึ้นตามไป
ดว+ ย เพราะต+องตOอสด+ู ้นิ รนเพ่ือให+มรี ายไดส+ ำหรับชำระหนส้ี ิน

7) การเปIนสมาชิกชมรมผูLสูงอายุ: เปIนสมาชิก มีอิทธิพลเชิงลบตOอการ
เห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอย

115

พหุคูณ (b) เทOากับ 10.259 หมายความวOา ผู+สูงอายุที่เป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุ จะมีการเห็นคุณคOาใน
ตนเองนอ+ ยกวาO ผูส+ งู อายทุ ่ไี มOเป3นสมาชกิ (กลOมุ อา+ งองิ ) 10.259 หนOวย

8) การมีผูLดูแลผูLสูงอายุ: มีผูLดูแล มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาใน
ตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ (b)
เทOากับ 9.064 หมายความวOา ผู+สูงอายุที่มีผู+ดูแล จะมีการเห็นคุณคOาในตนเองมากกวOาผู+สูงอายุที่ไมOมี
ผ+ูดูแล (กลOุมอา+ งอิง) 9.064 หนOวย

9) ความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผูLสูงอายุ มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็น
คุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยมีคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณ
(b) เทOากับ 0.570 หมายความวOา ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุเพิ่มขึ้น 1 หนOวย
จะมีการเห็นคุณคOาในตนเองสูงขึ้น 0.570 หนOวย แสดงให+เห็นวOา ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพาสวัสดิการ
สำหรับผส+ู งู อายุมาก นาO จะมีการเหน็ คุณคาO ในตนเองมากขึ้นตามไปดว+ ย

ผลการวิจัยในข+อ 1) – 9) สนับสนุนสมมติฐานการวิจัยที่วOา ป[จจัย
คุณลักษณะทางประชากรของผู+สูงอายุ และป[จจัยความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ นOาจะมี
อิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ซึ่งพบวOา
สถานภาพสมรสเป3นสมรส จำนวนสมาชิกในครอบครัว ความไมOพิการ การประกอบอาชีพ การไมOมี
โรค จำนวนหนี้สิน การเป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุ การมีผู+ดูแลผู+สูงอายุ และความพึ่งพาสวัสดิการ
สำหรับผูส+ งู อายุ มอี ทิ ธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผ+ูสงู อายุภาคตะวันออกเฉียงเหนอื ตอนกลาง

เมื่อเปรียบเทียบป[จจัยที่มีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ทั้ง 9 ตัวแปร จากคOาสัมประสิทธิ์ถดถอยพหุคูณมาตรฐาน (Beta)
พบวOา การเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง ได+รับอิทธิพลสูงสุดจาก
การประกอบอาชีพ (Beta=0.273) รองลงมาคือ การไมOมีโรคประจำตัว (Beta=0.203) จำนวนสมาชิกใน
ครอบครัว (Beta=0.185) สถานภาพสมรสเป3นสมรส (Beta=0.178) ความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ
(Beta=0.153) การเป3นสมาชิกชมรมผู+สูงอายุ (Beta=0.151) ความไมOพิการ (Beta=0.149) การมีผู+ดูแล
ผู+สูงอายุ (Beta=0.138) และจำนวนหนี้สิน (Beta=0.124) ทั้งนี้ตัวแปรอิสระทั้งหมดที่นำมาวิเคราะหW
สามารถอธิบายการผันแปรของการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง
ได+อยOางมนี ยั สำคัญทางสถิตทิ ่รี ะดบั 0.05 โดยอธิบายการผนั แปรไดร+ +อยละ 34.9 (R2= 0.349)

จากการวิเคราะหWสรุปได+วOาป[จจัยคุณลักษณะทางประชากรของผู+สูงอายุ
และป[จจัยความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ ได+แกO สถานภาพสมรสเป3นสมรส จำนวนสมาชิก
ในครอบครัว ความไมOพิการ การประกอบอาชีพ การไมOมีโรค จำนวนหนี้สิน การเป3นสมาชิกชมรม
ผู+สูงอายุ การมีผู+ดูแลผู+สูงอายุ และความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ มีอิทธิพลตOอการเห็นคุณคOา

116

ในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง อยOางมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05
ซ่ึงเป3นไปตามสมมตฐิ านการวิจยั ทต่ี ้งั ไว+

1.4 ความคิดเห็นเกี่ยวกับกระบวนการสรJางคุณคHาในตนเองของผูJสูงอายุภาค
ตะวนั ออกเฉียงเหนอื ตอนกลางสกูH ารยกระดับชุมชนอยาH งบูรณาการในยคุ 4.0

1.4.1 ความคิดเห็นเกี่ยวขJองกับมิติดJานเศรษฐกิจที่สHงผลตHอกระบวนการสรJาง
คุณคาH ในตนเองของผJสู ูงอายุ

จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก พบวOา ผู+สูงอายุทั้งสองกลุOมสOวนใหญOมีแหลOงราย
เพื่อใช+ในการดำรงชีพจากบุตรหลาน และบุคคลในครอบครัว รายได+จากการทำงานของผู+สูงอายุ และ
เบี้ยยังชีพจากสวัสดิการของรัฐบาล บางสOวนได+รับเงินบำเหน็จ บำนาญสำหรับผู+ที่เคยประกอบอาชีพ
รับราชการ โดยแหลOงรายได+มีผลตOอกระบวนการสร+างคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ เชOน เงินที่ได+จาก
บุตรหลาน และบุคคลในครอบครัวได+สะท+อนถึงความรู+สึกของผู+สูงอายุวOาตนเองนั้นยังคงมีคุณคOา และ
มีความสำคัญ ซึ่งผู+สูงอายุได+นำเงินไปสร+างความสุขหรือดำรงชีพ ตลอดจนการได+เงินจากการทำงาน
สะท+อนความภาคภูมิใจ และเห็นคุณคOาภายในตนเองในเรื่องของความรู+ ความสามารถ และ
ประสิทธิภาพรOางกายที่ยังคงสามารถประกอบอาชีพได+เสมือนวัยแรงงาน สำหรับเงินที่ได+รับจาก
สวัสดิการของภาครัฐผู+สูงอายุก็ได+ให+ความเห็นวOารู+สึกภูมิใจที่ภาครัฐให+ความสำคัญกับกลุOมวัยของ
ตนเองเงิน อยOางไรก็ตามเงินที่ได+มานอกจากจะใช+จOายในชีวิตประจำวันแล+วยังมีบางสOวนนำไปทำบุญ
หรือแบงO ให+บุตรหลาน นำมาซ่งึ ความรสู+ กึ มคี ุณคOาในการเป3นผใู+ ห+ไดเ+ ชนO กนั

1.4.1.1 ความคิดเห็นในดJานการทำงานของผสูJ ูงอายุ
จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญOยังคง

ทำงาน โดยเหตุผลหลักที่ผู+สูงอายุทั้งสองกลุOมยังคงทำงานคือ เหตุผลด+านเศรษฐกิจเป3นหลัก
ซึ่งผู+สูงอายุยังคิดวOามีความสามารถ และสมรรถนะในการพึ่งพาตนเองและการทำงาน ประกอบกับ
ความต+องการชOวยแบOงเบาภาระคOาใช+จOายให+แกOบุตรหลาน และสมาชิกภายในครอบครัว เนื่องจาก
ความเห็นของผู+สูงอายุมองวOาการหาเงินมาชOวยจุนเจือภายในครอบครัวมิได+เป3นหน+าที่ของบุคคลใด
บุคคลหนึ่ง แตOการชOวยเหลือเกื้อกูลกันภายในครอบครัวคือเรื่องของสมาชิกทุกคน เป3นที่นOาสังเกตวOา
ประเด็นที่ไมOเกี่ยวข+องกับด+านเศรษฐกิจโดยตรงคือ เรื่องการพึงพอใจที่จะทำงานของผู+สูงอายุ เชOน
ผู+สูงอายุต+องการใช+ความรู+ความสามารถของตนเองให+เกิดประโยชนW การใช+เวลาวOางให+เกิดประโยชนW
การได+ออกกำลงั กายควบคOไู ปกับการทำงาน เป3นตน+ โดยผูว+ จิ ยั ขอนำเสนอดงั ตอO ไปน้ี

1) การมีภาระหนี้สิน พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญOมีภาระหนี้สิ้น และ
มีแนวโน+มที่จะเพิ่มขึ้นในทุก ๆ ปZ และป[ญหาดังกลOาว ยOอมมีผลตOอคุณภาพชีวิตและความไมOมั่นคง
ทางการเงินของครอบครัวของผู+สูงอายุนั้น ๆ จึงทำให+ผู+สูงอายุบางสOวนอยูOในวัฏจักรของการทำงาน
ทั้งชีวิต และยังพบวOา ผู+สูงอายุท่ีอาศัยอยูOเพียงลำพังจะมีภาระหนี้สินน+อยกวOาผู+สูงอายุที่อาศัยอยูOกับ

117

ครอบครัว ซึ่งป[ญหาดังกลOาวมีผลตOอผู+สูงอายุที่ได+เข+าสูOวัยเกษียณแตOก็ยังคงต+องทำงานเพราะมีความ
ต+องการที่จะแบOงเบาภาระของสมาชิกในครอบครัว แตOในขณะเดียวกันก็ไมOอาจปฏิเสธได+วOาการมีภาระ
หนี้สินในครัวเรือน คือเรื่องจำเป3นที่ต+องยอมให+เกิดขึ้น เนื่องจากการสัมภาษณWผู+สูงอายุพบวOา สาเหตุที่
ยังคงมีภาระหนี้สิน เกิดจากความจำเป3นที่ต+องใช+เงิน เชOน ใช+เพื่อการศึกษาของบุตร ใช+เพื่อลงทุนการ
ทำการเกษตร ใช+เพื่อซื้อรถยนตWในการเดินทางการเดินทางไปใช+สวัสดิการด+านสุขภาพที่โรงพยาบาล
หรืออำนวยความสะดวกให+แกสO มาชิกในครวั เรือน

2) การมีภาระในครอบครัว พบวOา ผู+สูงอายุบางสOวนยังมีภาระใน
ครอบครัว จากสถานการณWโครงสร+างประชากรที่ไมOสมดุลในป[จจุบัน สOงผลให+ประชากรสูงวัยมีจำนวน
เพิ่มมากขึ้น ขณะที่ประชากรวัยทำงานลดน+อยลง นำมาซึ่งความไมOมั่นคงทางด+านเศรษฐกิจ
ของครอบครัวนั้น ๆ ผู+สูงอายุมีการเปลี่ยนแปลงทางด+านรOางกาย ทางด+านจิตใจ ยังรวมไปถึง
การเปลี่ยนแปลงด+านภาระหน+าที่บทบาททางสังคม สOงผลให+ถูกลดบทบาทจากการเป3นผู+นำครอบครัว
กลายเป3นเพียงผู+อาศัยหรือเป3นสมาชิกของครอบครัวเทOานั้น แตOยังมีบางครอบครัวที่ผู+สูงอายุยังต+อง
รับภาระหรือยังคงอยูOในสถานะหัวหน+าครอบครัวด+วยความจำเป3นเนื่องจาก การมีผู+พิการหรือผู+ที่
ชOวยเหลือตนเองไมOได+อาศัยอยูOภายในบ+าน การมีภาระในการเลี้ยงดูบุตรหลานที่ยังเล็กหรือครอบครัว
แหวOงกลางข+ามรุOน ผู+สูงอายุกลุOมน้ีจึงไมOสามารถหยุดทำงาน และต+องทำงานอยOางตOอเนื่อง เพราะ
ตนเองเปน3 เสาหลักหรือหวั หนา+ ครอบครัว ทั้งในเรือ่ งการจัดการรายได+ และคาO ใช+จOายภายในครอบครัว

3) ความต+องการในการหารายได+เพื่อพึ่งพาตนเอง พบวOา ผู+สูงอายุ
สOวนใหญOไมOต+องการที่จะต+องอยูOบ+านเฉย ๆ ผู+สูงอายุบางสOวนผันตัวมาใช+เวลาในการดูแลงานบ+านทั่วไป
ดูแลเลี้ยงดูบุตรหลาน การปรับเปลี่ยนตนเองมาทำงานลักษณะนี้ก็เพราะยังไมOคุ+นชินกับการที่ต+องนั่ง
หรือนอนอยูOกับบ+านเฉย ๆ นำมาซึ่งความรู+สึกเบื่อ ไร+คOา ไมOมีประโยชนW ผู+สูงอายุจึงหาโอกาสทำงาน
หรือกิจกรรมหลาย ๆ อยOาง เพื่อให+เกิดความรู+สึกวOายังสามารถพึ่งพาตนเองได+และสามารถแบOงเบา
ภาระให+กับสมาชิกภายในครอบครัวได+ เพื่อเพิ่มคุณคOาในตนเองได+จนเกิดเป3นความภาคภูมิใจ อยOางไร
ก็ตามพบวOาผู+สูงอายุใช+ทักษะอาชีพ หรือความสามารถที่ติดตัวมาเป3นพื้นฐานในการเรียนรู+ทักษะใหมO
ๆ นำมาประกอบอาชีพในป[จจุบัน เชOน ผู+สูงอายุมีความต+องการในการเรียนรู+ทักษะเพื่อนำมาประกอบ
อาชีพ โดยได+รับการสนับสนุนในเรื่องของการเรียนรู+ทักษะอาชีพจากหนOวยงานภาครัฐ โดยผู+สูงอายุ
สะท+อนวOาทักษะความรู+ใหมOที่ผู+สูงอายุต+องการที่จะเรียนรู+ต+องเหมาะสมกับชOวงวัย สามารถเรียนรู+ได+
งOาย และมีความยืดหยุOนในเรื่องเวลาและสถานที่ในการทำงานด+วย เชOน การทอผ+า การทอพรม
การทำไม+ป[¶นหูคอตตอนบัต ซึ่งความสามารถในการพึ่งพาตนเองจะไมOเกิดขึ้นหากจิตใจหรือทัศคติของ
ผู+สูงอายุไมOพร+อมที่จะเข+ารOวมกิจกรรมหรือทำงานเพราะคิดวOาตนเองยังมีบุตรหลานที่สามารถพึ่งพาได+
โดยการพึ่งพาลูกหลานก็เป3นสOวนหนึ่งในการมองวOาตนเองยังมีคุณคOา แตOการพึ่งพาตนเองก็นำมาซ่ึง
ความรู+สึกภูมิใจในตนเองได+เชOนกัน สอดคล+องกับผู+สูงอายุบางสOวนที่สะท+อนวOาตนเองยังมี

118

ความสามารถ โดยประเมินตนเองวOายังมีความสามารถพึ่งพาตนเองได+เป3นสOวนหนึ่งที่ทำให+ผู+สูงอายุยัง
มีความรู+สึกวOาตนเองยังมีคุณคOา และยังมีความสามารถในการดำเนินกิจกรรม เชOน การประกอบอาชีพ
หรืองานบ+าน การเดินทางด+วยตนเอง กิจกรรมนันทนาการ การเดิน การวิ่ง การเข+ารOวมกลุOมกับเพื่อน
วัยเดียวกันหรือตOางวัย โดยไมOได+พึ่งพาบุคคลอื่นหรือพึ่งพาน+อยที่สุด ก็มีผลตOอความภาคภูมิใจและรับร+ู
คุณคOาในตนเอง และผู+สูงอายุสOวนใหญOยังกลOาวไปในทางเดียวกันวOาต+องมีการยอมรับนับถือตนเองด+วย
ทั้งการยอมรับทักษะความรู+ความสามารถ สมรรถภาพทางด+านรOางกาย การพัฒนาตนเอง รวมถึง
ความสามารถในการปรับตัว ซึ่งประสบการณWเหลOานั้นจะนำไปสูOการประกอบอาชีพที่เหมาะสม
และภาคภูมใิ จในอาชีพของตนดว+ ย

4) การมีลักษณะงานที่มีความเหมาะสมยืดหยุOนใกล+บ+านหรือ
สามารถรบั งานมาทำที่บ+านได+ พบวาO ความพึงพอใจที่จะตดั สนิ ใจทำงานของผ+สู ูงอายขุ ้นึ อยูกO ับลกั ษณะ
งาน ความยืดหยุOนในการทำงาน และสถานที่ทำงาน โดยลักษณะงานที่เหมาะสมจะต+องสอดคล+องกับ
ความเปลี่ยนแปลงทางด+านรOางกายของผู+สูงอายุ สOวนใหญOพละกำลัง และความสามารถในการทำงาน
ลดน+อยลงเมื่อเทียบกับความสามารถในอดีต และไมOสOงผลเสียตOอสุขภาพ สภาพแวดล+อมในสถานที่
ทำงานต+องมีความปลอดภัยไมOมีสถานที่เสี่ยงตOอการลื่นล+มหรือเกิดอุบัติเหตุได+งOาย นอกจากนี้ความ
ยืดหยุOนและสถานที่ในการทำงานก็มีผลตOอการตัดสินใจทำงานของผู+สูงอายุ พบวOา ผู+สูงอายุจะเลือก
งานที่ใกล+บ+าน เพราะการเดินทางไปทำงานในสถานที่หOางไกล อาจสOงผลเสียตOอสุขภาพของผู+สูงอายุได+
และมีบางสOวนเลือกทำงานที่บ+านหรือรับงานมาทำที่บ+าน เนื่องจากผู+สูงอายุต+องการใกล+ชิดกับ
ลูกหลาน มีความเป3นหOวงบ+านหรือติดบ+าน ประกอบกับงานที่สามารถรับไปทำที่บ+านสOวนใหญOจะเป3น
งานทีไ่ มใO ช+เทคโนโลยีที่ซับซ+อนในการผลติ หรือเปน3 งานท่ีใช+ภมู ิป[ญญาทอ+ งถิน่

5) การทำงานเป3นการสOงเสริมภาวะสุขภาพ พบวOา ผู+สูงอายุมี
ความรู+สึกภูมิใจในตนเอง หากตนเองยังมีสุขภาพที่ดี ไมOมีโรครุมเร+าให+ลูกหลายต+องกังวลใจ หรือแม+วOา
จะมีโรคประจำตัวแตOก็ยังสามารถจัดการหรือควบคุมไมOให+เป3นภาระของบุคคลใกล+ชิด ผู+สูงอายุ
บางสOวนสะท+อนให+เห็นวOาการทำกิจกรรมหรือการได+เคลื่อนไหวรOางกายอยOางสม่ำเสมอทำให+ผู+สูงอายุ
เพิ่มประสิทธิภาพการทำงานในด+านตOาง ๆ ภายในรOางกายรวมไปถึงมีอายุยืนยาวกวOาคนที่อยูOบ+านเฉย
ๆ ไมOคOอยขยับรOางกาย ทั้งการได+ใช+สมองในการจัดการและแก+ไขป[ญหาเฉพาะหน+ากรณีเกิดอุปสรรค
ระหวOางการทำงาน รวมถึงยังทำให+สุขภาพจิตดี เพราะการได+พบเจอและพูดคุยกับผู+อื่นทั้งตOางวัยและ
วัยเดียวกัน พร+อมทั้งได+สังคมใหมOที่สร+างความสุขในระหวOางการทำงาน จึงเป3นอีกหนึ่งเหตุผลที่
ผู+สูงอายุบางสOวนมีความต+องการที่จะทำงานอยูO และเลือกงานที่เหมาะสมกับสภาพรOางกายกลOาวคือ
ไมOหนักเกินไป ไมOอันตราย ไมOมีความเสี่ยง ไมOวOาจะเป3นงานที่ตนเองเป3นเจ+าของกิจการหรือเป3นงานท่ี
ผสู+ ูงอายุไปรับจา+ งมักจะเลือกงานทีม่ คี วามยืดหยุนO สงู

119

ผู+วิจัยสรุปได+วOาประเด็นสำคัญที่ผู+สูงอายุยังคงประกอบอาชีพ หรือ
ทำงานประกอบไปด+วยความจำเป3นด+านเศรษฐกิจ เนื่องจากและภาระและหนี้สินภายในครอบครัวจึง
จำเป3นต+องมีการทำงานเพื่อให+มีรายได+เพิ่มเพื่อนำมาเลี้ยงชีพหรือแบOงเบาภาระของลูกหลาน โดยอาจ
เป3นในลักษณะของการทำงานให+มากขึ้น หรือการมีงานทำเทOาเดิม แตOมีรายได+เพิ่มขึ้น ความต+องการ
รายได+เพื่อความมั่นคงด+านเศรษฐกิจจึงเป3นอีกป[จจัยหนึ่งที่ผู+สูงอายุยังคงทำงาน นอกจากประเด็นด+าน
เศรษฐกิจการเลือกที่จะยังคงทำงานอยูOเกิดจากความพึงพอใจเนื่องจากมีความสุขในการทำงาน การมี
ความพร+อมในด+านสุขภาพและความพร+อมในการทำงานประกอบกับต+องการที่จะขยับรOางกายเพื่อทำ
ให+ตนเองยังมีสุขภาพที่ดีอยูO ความต+องการมีบทบาทและการได+รับการยอมรับจากสังคมวOาตนเองยัง
เป3นผู+ที่มีความสามารถ เพราะสังคมมักมองวOา คนที่อยูOในชOวงวัยเกษียณอายุ คือผู+ที่สุขภาพรOางกาย
และสมองเริ่มเสื่อมถอย ควรพักผOอนอยูOบ+าน ลูกหลานไมOควรปลOอยให+ออกมาทำงานหรือกิจกรรมนอก
บ+านเพราะอาจจะเกิดอันตราย ทั้งที่ผู+สูงอายุบางคนยังมีความต+องการมีงานทำและมีรายได+ เพราะ
สุขภาพราO งกายยังคงแข็งแรงดีหรอื ดว+ ยความจำเป3นทางเศรษฐกจิ

1.4.2 ความคิดเห็นเกี่ยวขJองกับความพึ่งพาสวัสดิการของภาครัฐที่สHงผลตHอ
กระบวนการสราJ งคุณคHาในตนเองของผสูJ ูงอายุ

ภาครัฐได+ให+ความสำคัญกับประเด็นผู+สูงอายุผOานการดำเนินงานมาอยOาง
ตOอเนื่อง โดยนโยบายหลักกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษยWโดยผOานกลไก
คณะกรรมการผู+สูงอายุแหOงชาติ (กผส.) เป3นหนึ่งในนโยบายที่มุOงเพิ่มรายได+ให+กับประชาชนผู+สูงอายุ
โดยการจOายเบี้ยผู+สูงอายุ เพื่อเป3นการสร+างหลักประกันรายได+ และเป3นอีกแหลOงรายได+หนึ่งที่ชOวยให+
ผู+สูงอายุได+ใช+เพื่อดำรงชีพ จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก พบวOา ผู+สูงอายุรู+สึกพึงพอใจในการได+รับ
สวัสดกิ ารเบย้ี ยงั ชพี และร+ูสกึ วOาตนเองมีคณุ คOาผOานรฐั บาลท่ใี หค+ วามสำคญั กับผส+ู งู อายภุ าย

อยOางไรก็ตามผู+สูงอายุบางสOวนมีความต+องการเบี้ยยังชีพเพิ่มขึ้น สะท+อน
ความไมOเพียงพอของสวัสดิการ และรูปแบบการจOายเบี้ยยังชีพยังเป3นแบบดั้งเดิม (จOายเงินสด) และ
รูปแบบดิจทัลสมัยใหมO (โอนเงินเข+าบัญชี) ซึ่งเป3นอุปสรรคในการเข+าถึงสวัสดิการของผู+สูงอายุ โดย
ตำบลสะอาดสมบูรณWยังมีจOายเบี้ยยังชีพในรูปแบบการให+เป3นเงินสดและการโอนเข+าบัญชี เพราะใน
ป[จจุบันกรมบัญชีกลางได+มีแนวทางในการจOายเบี้ยยังชีพผู+สูงอายุและเบี้ยผู+พิการโดยการแจ+งโอนเงิน
เข+าบัญชีเบี้ยยังชีพผู+สูงอายุ และเบี้ยยังชีพผู+พิการเข+าบัญชีผู+มีสิทธิ์รับเงินโดยตรงจากกรมบัญชีกลาง
แทนองคWกรปกครองสOวนท+องถิ่น เพื่อป~องกันการเบิกจOายเบี้ยผู+สูงอายุที่ไมOเป3นธรรม ป~องกันการทุจริต
ของกระบวนการการดำเนินงานของภาครัฐ ซึ่งประเด็นที่นOาสนใจคือ ผู+สูงอายุสOวนใหญOตำบลสะอาด
สมบูรณWยังมีความต+องการรับเงินเบี้ยผู+สูงอายุในรูปแบบเงินสดมากกวOาการโอนเข+าบัญชี โดยผู+สูงอายุ
ให+เหตุผลวOา การรับเงินในรูปแบบของการโอนเข+าบัญชีตนเองทำให+เสียเวลาและคOาใช+จOายในการเดิน
ทางเข+าไปรับเบี้ยดังกลOาว ตลอดจนให+พึ่งพาบุตรหลานเป3นผู+ชOวยในการไปรับเบี้ยยังชีพที่ธนาคาร หรือ

120

ตู+ ATM เป3นที่นOาสังเกตวOา การไปรับเงินสดที่องคWกรปกครองสOวนท+องถิ่นนอกจากจะไมOต+องเสียเวลา
ในการเดินทาง สะดวก และใกล+บ+าน ยังทำให+ผู+สูงอายุได+พบปะ พูดคุย กับเพื่อนวัยเดียวกัน โดยเป3น
อีกหน่ึงกิจกรรมทท่ี ำให+เกิดปฏิสมั พันธWกนั ระหวOางผู+สงู อายุ

ในขณะที่กระบวนการทำงานขององคWกรปกครองสOวนท+องถิ่นตำบลหินต้ัง
มีการจOายเบี้ยยังชีพผู+สูงอายุในลักษณะการโอนเข+าบัญชีผู+สูงอายุผOานกรมบัญชีกลางโดยตรง เป3นที่นOา
สังเกตวOามีผู+สูงอายุเสนอให+ผู+นำหรือหนOวยงานภายในพื้นที่มีการตรวจสอบและทำการชี้แจง
ประชาสัมพันธWเรื่องสิทธิสวัสดิการให+ชัดเจนมากยิ่งขึ้น เนื่องจากผู+สูงอายุบางรายเข+าไมOถึงสวัสดิการ
บางประเภท เชOน การไมOได+รับบัตรสวัสดิการแหOงรัฐของผู+มีรายได+น+อยหรือยากจน ผู+สูงอายุบางคนใน
พื้นที่มีความต+องการในการเข+าถึงสวัสดิการดังกลOาว และคิดวOาตนเองมีคุณสมบัติที่ตรงตามที่ภาครัฐ
กำหนด แตเO มอื่ ลงทะเบียนเพ่อื ขอรบั สวัสดกิ าร ปรากฏวาO ไมOผาO นเกณฑW

1.4.2.1 ความตJองการในการสนับสนุนจากหนHวยงานภาครัฐเพื่อเปWน
ปจ6 จยั หนุนเสริมในการดำรงชีพของผูสJ ูงอายุ

จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูล พบวOา ผู+สูงอายุมีความต+องการการสนับสนุน
ในด+านตOาง ๆ จากภาครัฐ และมีความคาดหวังในการพึ่งพาสวัสดิการรัฐเพิ่มขึ้น เชOน ผู+สูงอายุมีความ
พึงพอใจที่รัฐเห็นคุณคOาของตนเอง โดยการได+รับเบี้ยยังชีพในทุก ๆ เดือน และเบี้ยยังชีพที่ได+รับได+ถูก
ใช+เพื่อเป3นป[จจัยในการดำรงชีพอยOางคุ+มคOา แตOจำนวนเงินที่ได+รับจากรัฐบาลถ+าเทียบกับคOาใช+จOายใน
ชีวิตประจำวัน ยังนับวOาเป3นเงินจำนวนไมOมาก และหากเป3นไปได+ผู+สูงอายุมีความคาดหวังให+รัฐบาล
เพิ่มจำนวนเบี้ยยังชีพผู+สูงอายุตOอเดือนในจำนวนที่เพิ่มมากขึ้นให+เหมาะสมกับคOาครองชีพในป[จจุบัน
เพื่อแบOงเบาภาระครอบครัว การเก็บออม และสมควรปรับการจOายเบี้ยยังชีพแบบขั้นบันได
เป3นลักษณะการจOายเบี้ยยังชีพในรูปแบบถ+วนหน+า นอกจากประเด็นความคาดหวังในการเพ่ิม
เบี้ยยังชีพสำหรับผู+สูงอายุทั้งสองพื้นที่ ผู+วิจัยยังพบวOาผู+สูงอายุมีความต+องการในเรื่องการสนับสนุน
การทำงานในลักษณะท่ีแตกตาO งกนั โดยผู+วิจัยสามารถสรปุ ออกมาไดเ+ ปน3 2 กลุOมดงั ตอO ไปนี้

1.4.2.2.1 กลุOมผู+สูงอายุที่ยังคงทำงานและมีความความต+องการให+
สนับสนุนการทำงานอยOางตOอเนื่อง โดยผู+สูงอายุในกลุOมนี้ยังมีป[จจัยที่เป3นแรงกระตุ+นและเป3นแรงจูงใจ
ที่ผลักดันให+ผู+สูงอายุกลุOมนี้ยังคงสถานการณWทำงานแม+เข+าสูOวัยเกษียณ ไมOวOาจะเป3น ด+านเศรษฐกิจที่
ต+องการเพิ่มรายได+เพื่อพึ่งพาตนเองหรือชOวยเหลือบOงเบาภาระของลูกหลานภายในครอบครัว หรืออีก
ด+านหนึ่งผู+สูงอายุกลุOมนี้มีความพึงพอใจที่จะทำงานเนื่องจากมองวOาตนเองยังมีสมรรถภาพ ความรู+
ความสามารถ รวมถึงมีความคิดวOาการทำงานสามารถสร+างคุณคOาให+กับตนเองได+ จึงมีความต+องการให+

121

ภาครัฐสนับสนุนและเพิ่มทักษะในการทำงานที่เหมาะสมกับชOวงวัยของตนเอง โดยความต+องการใน
ดา+ นการสนับสนุนการทำงานผ+ูวิจยั สามารถจำแนกออกมาได+ ดงั ตOอไปนี้

1) การสนับสนุนด+านการสOงเสริมทักษะความรู+ในเรื่องของ
การฝ¥กอาชีพ เชOน ผู+สูงอายุต+องการให+หนOวยงานรัฐจัดการอบรมให+ความรู+ด+านอาชีพอยOางสม่ำเสมอ
เพื่อเพิ่มทักษะอาชีพ การสาธิตการผลิตสินค+าอยOางงOาย ที่เข+ากับความต+องการในด+านการบริโภคของ
ผ+ูคนในยุคปจ[ จุบัน หรอื อาชีพใหมทO ี่เป3นทีต่ อ+ งการของตลาดแรงงาน

2) การสนับสนุนด+านอาชีพเดิม ทุนและอุปกรณWในการ
ประกอบอาชีพ จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก พบวOา ผู+สูงอายุสOวนใหญOมีความต+องการให+ภาครัฐ
สนับสนุนอาชีพเดิมของตน หรือให+ทุนในการสOงเสริมอาชีพที่ตนเองทำอยูOในในป[จจุบัน เนื่องจาก
ผู+สูงอายุให+เหตุผลวOาอาชีพเดิมเป3นอาชีพที่ตนเองคุ+นชิน และมีทักษะในการประกอบอาชีพ รวมถึง
อาชีพดังกลOาวมีความสอดคล+องกับบริบทภายในพื้นที่ กลOาวคือมีตลาดรองรับ หรือมีผู+จ+างงานในพื้นที่
จึงอยากให+ภาครัฐเข+ามาสนับสนุนด+านอาชีพ ทั้งด+านความรู+เพื่อเพิ่มมูลคOาให+กับสินค+าหรืองานนั้น ๆ
หรอื การสนบั สนุนดา+ นอปุ กรณทW ี่ผ+สู งู อายกุ ำลังทำอยOู

3) การสนับสนุนด+านชOองทางการจัดจำหนOาย จากการ
สัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก พบวOา ผู+สูงอายุสะท+อนให+เห็นวOาชOองทางการจัดจำหนOายหรือตลาดรองรับ
สินค+าของผู+สูงอายุยังมีอยูOจำนวนน+อย ต+องหาตลาดด+วยตนเอง และการผลิตสินค+าเองโดยพOอค+าคน
กลางรับซื้อไปนั้น มักได+ราคาที่ไมOสูงนัก เนื่องจากสินค+าที่ผู+สูงอายุสามารถรับมาทำได+ที่บ+านสOวนใหญO
เป3นงานที่ไมOได+ใช+เทคโนโลยีขั้นสูงในการผลิต ไมOซับซ+อน บางครั้งเป3นภูมิป[ญญาท+องถิ่น รวมถึงสินค+า
บางอยOางมีจำนวนมากเกินความต+องการจึงทำให+สินค+าชนิดนั้นถูกกดราคา ดังนั้นผู+สูงอายุจึงอยากให+
ภาครัฐหรอื หนOวยงานทเ่ี กี่ยวขอ+ งหาแหลงO รองรับการขายสินคา+ หรือความต+องการด+านตลาด

4) การสนับสนุนการทำงานที่มีความยืดหยุOน พบวOา
ผู+สูงอายุสOวนใหญOต+องการอาชีพหรือการทำงานที่มีลักษณะมีความยืดหยุOนในเรื่องของเวลา และ
สถานที่ในการทำงาน เอื้อเฟ|}อตOอสุขภาพและความสุขในการทำงาน ซึ่งหมายถึงงานที่สามารถทำงาน
แบบบางเวลา ใกล+บ+านสามารถอยูOกับลูกหลาน รวมถึงผู+สูงอายุมีความต+องการงานที่สามารถรับงาน
มาทำทีบ่ า+ นได+

1.4.2.2.2 กลุOมผู+สูงอายุที่ยังคงทำงาน แตOในอนาคตไมOต+องการท่ี
จะทำงาน จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก พบวOา ผู+สูงอายุบางสOวนยังคงทำงาน แตOมีความกังวลใน
เรื่องสุขภาพเพราะคิดวOาในอนาคตรOางกายตนเองอาจจะเสื่อมถอยลดลงเรื่อย ๆ จึงมีป[ญหาในการ
ปรับตัวด+านการทำงาน เชOน พละกำลังในการทำงาน การใช+เทคโนโลยีสมัยใหมOในการทำงาน รวมถึง

122

ผู+สูงอายุบางสOวนมีความพร+อมด+านเงินออม มีบุตรหลานดูแล สOงผลให+ไมOต+องการทำงานตOอไปใน
อนาคต ภาครัฐควรมกี ารสงO เสริมกสนดูแลด+านสุขภาพ เป3นตน+

1.4.3 ความคิดเห็นเกี่ยวขJองกับทักษะดิจิทัลที่สHงผลตHอกระบวนการสรJางคุณคHา
ในตนเองของผูJสูงอายุ

จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลสำคัญ สะท+อนให+เห็นวOาการปรับตัวของ
ผู+สูงอายุในแงOทักษะดิจิทัลเป3นเรื่องที่ยากในการดำเนินชีวิต โดยเฉพาะผู+สูงอายุที่ไมOมีการเตรียมความ
พร+อมมากOอน ไมOได+มีการอบรม การฝ¥กฝน หรือความคุ+นชินในการใช+ทักษะดิจิทัล ในขณะที่ผู+สูงอายุ
บางสOวนที่มีพื้นฐานเรื่องของการใช+เทคโนโลยี และทักษะดิจิทัลจะเพิ่มโอกาสในการเข+าถึงสวัสดิการ
ของภาครัฐโดยการลงทะเบียนรับสวัสดิการจากทางภาครัฐจำเป3นต+องใช+สมารWทโฟน หรือเครือขOาย
อินเตอรWเน็ต เชOน โครงการเราชนะ หรือโครงการคนละครึ่ง แตOสOวนใหญOจากการสัมภาษณWผู+สูงอายุท้ัง
สองพื้นที่ พบวOา ผู+สูงอายุไมOสามารถใช+เทคโนโลยีหรือใช+สมารWทโฟนเพื่อรับสิทธิตามโครงการแหOงรัฐได+
มากนัก ถงึ แม+จะมีอุปกรณWหรือเทคโนโลยเี ครอ่ื งมือสื่อสารเป3นของตนเอง ผ+ูสูงอายทุ ง้ั สองพน้ื ทยี่ งั คงใช+
กลไกการพึ่งพาลูกหลาน ผู+ที่ใกล+ชิดหรือผู+ที่มีความร+ูเรื่องเทคโนโลยีที่อาศัยอยูOใกล+บ+านของ
โดยผู+สูงอายุบางสOวนมีความพึงพอใจอยูOแล+วที่ใช+กลไกลูกหลานในการชOวยเหลือเมื่อต+องการ
ใช+เทคโนโลยี เพราะกลOาววOาลูกหลานก็เต็มใจทำให+และเต็มใจสอนในทุก ๆ ครั้ง และรู+สึกดีที่มี
ลูกหลานคอยดูแลเอาใจใสO และสามารถมผี ท+ู ี่พ่ึงพาได+

ผู+สูงอายุบางสOวนสะท+อนเรื่องการปรับตัวให+เข+ากับยุคดิจิทัล โดยมีความ
ต+องการในการเรียนรู+เรือ่ งของเทคโนโลยี เพราะต+องการพฒั นาตนเอง และเพือ่ มีความรู+ในการนำไปใช+
ในชีวิตประจำวัน ต+องการการมีสOวนรOวมและทำกิจกรรมกับคนวัยเดียวกันผOานการใช+เครื่องมือสื่อสาร
เพื่อพูดคุย ถามไถO แลกเปลี่ยนข+อมูล การเข+าถึงความบันเทิง และบางคนต+องการนำไปสOงเสริมเรื่อง
การประกอบอาชพี

1.4.4 ความคิดเห็นเกี่ยวขJองกับการเห็นคุณคHาดJานความดีที่สHงผลตHอ
กระบวนการสรJางคณุ คาH ในตนเองของผสJู ูงอายุ

จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก พบวOา ผู+สูงอายุสะท+อนการทำความดี
ทั้งตOอลูกหลาน ชุมชน หรือสังคมทั้ง โดยให+การชOวยเหลือหรือเป3นที่พึ่งของผู+อื่น หรือการดำเนินชีวิต
ตามหลักธรรมที่ตนเองยึดถือปฏิบัติมาโดยตลอด เชOน การเข+าวัดทำบุญ การทะนุบำรุงศาสนาอยOาง
สม่ำเสมอ การฟ[งธรรม การเป3นแบบอยOางที่ดี รวมไปถึงการทำกิจกรรมที่เป3นประโยชนWตOอสOวนรวม
กม็ ีผลตOอการรับรคู+ ุณคาO ความภาคภมู ใิ จตOอตนเองของผูส+ ูงอายุมากข้นึ

รวมถึงมีผู+สูงอายุบางสOวนเข+ารOวมการทำกิจกรรมอาสาสมัคร สะท+อนถึงการ
เพิ่มคุณคOาและนำศักยภาพที่มีในตนเองออกมาใช+ให+เกิดประโยชนWตOอตนเองและสังคมด+วย กลOาวคือ

123

การทำงานอาสาสมัครเป3นการชOวยเหลือผู+อื่นโดยสมัครใจ การอุทิศแรงกาย แรงใจ เวลา และ
สติป[ญญาเพื่อปฏิบัติงานที่เป3นสาธารณประโยชนW ไมOใชOเพียงแคOการทำความดีเพื่อให+เกิดความ
ภาคภูมิใจในตัวเองเทOานั้น แตOยังสามารถเป3นแบบอยOางที่ดีแกOคนรุOนหลังและยังเป3นการสร+าง
สัมพันธภาพกับเพื่อนหรือผู+อื่นอีกมากมาย เชOน การกวาดสถานที่สาธารณะ การปรับปรุงสถานท่ี
การเป3นอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมูOบ+าน (อสม.) อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของ
มนุษยW (อพม.) แม+วOาผู+สูงอายุจะชOวยได+ไมOมากหรือไมOเต็มประสิทธิภาพ แตOการได+เข+ารOวมกิจกรรมจิต
อาสาหรือทำประโยชนWให+กับผู+อื่นในเรื่องเล็ก ๆ น+อย ๆ ก็ทำให+ผู+สูงอายุเกิดความภาคภูมิใจในตนเอง
และมผี ลตOอการรบั รก+ู ารมคี ณุ คOาในตนเองของผูส+ ูงอายุ

การเข+ารOวมกิจกรรมจิตอาสาดังกลOาว สOงผลให+ได+รับการยอมรับทางสังคม
ซึ่งเป3นสOวนหนึ่งที่ทำให+ผู+สูงอายุรับรู+วOาตนเองยังมีความสำคัญ มีคุณคOาตOอครอบครัว ชุมชนหรือสังคม
ซึ่งการรับรู+วOาตนเองนั้นได+รับการยอมรับจากบุคคลอื่นมีหลายประการ เชOน การที่ตนเองเป3นที่ปรึกษา
ของบุคคลในครอบครัว การเป3นผู+นำหรือหัวหน+าครอบครัว การดำรงตำแหนOงผู+นำกลุOมหรือสมาชิก
คณะกรรมการในชุมชนหรือในกลุOม การได+รับผิดชอบงานที่ได+รับมอบหมาย ไมOวOาจะเป3นงานในกลOุม
ชมรมผู+สูงอายุหรืองานในกลุOมการสร+างอาชีพตOาง ๆ ถือวOาเป3นโอกาสให+ผู+สูงอายุได+นำความร+ู
และประสบการณWของตน มาทำประโยชนWให+กับสังคมและชุมชน ซึ่งมีผลตOอการรับรู+คุณคOาในตนเอง
และนำมาตอO กระบวนการสรา+ งคุณคOาในตนเองของผ+สู งู อายุ

1.4.5 ความคิดเห็นดJานอื่น ๆ ที่สHงผลตHอกระบวนการสรJางคุณคHาในตนเองของ
ผJสู งู อายุ

1.4.5.1 ความสัมพันธWในครอบครัวที่มีผลตOอกระบวนการสร+างคุณคOาใน
ตนเองของผ+ูสงู อายุ

จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลสำคัญ พบวOา บทบาทครอบครัวเป3น
สOวนหนึ่งในการสOงเสริมคุณคOาของผู+สูงอายุในบทบาทที่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม กลOาวคือ ผู+สูงอายุเป3น
วัยที่มีความเปลี่ยนแปลงทั้งในด+านรOางกาย จิตใจ ความเปลี่ยนแปลงในด+านการถูกลดบทบาททั้งใน
สถานที่ทำงานและภายในครอบครัว ความเปลี่ยนแปลงดังกลOาวนำมาสูO ความรู+สึกสูญเสีย ในเรื่องของ
ความรู+สูญเสียอำนาจ สูญเสียรายได+ สูญเสียบทบาททางสังคม กOอให+เกิดความเครียดในตนเองและ
ลูกหลานหรือผู+ที่ดูแลอยOางใกล+ชิด ครอบครัวจึงเป3นบทบาทสำคัญที่ต+องชOวยสOงเสริมหรือดูแลเพื่อให+
ผู+สูงอายุยังรู+สึกวOาตนเองมีคุณคOา โดยความสัมพันธWระหวOางสมาชิกภายในครอบครัวกับผู+สูงอายุในการ
ให+ความสำคัญในด+านตOาง ๆ ที่กลOาวมาข+างต+น มีผลตOอการมองเห็นคุณคOาในตนเองจากผู+สูงอายุเป3น
อยOางมาก เนื่องจากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลักในประเด็นกลไกการพึ่งพาเมื่อเข+าสูOวัยเกษียณ กลไก
แรกที่ผู+สูงอายุต+องการพึ่งพา คือ กลไกครอบครัว เนื่องจากเป3นกลไกที่ผู+สูงอายุจะได+รับการดูแลเอาใจ
ใสOอยOางแท+จริง ได+รับการยกยOองเคารพนับถือ รู+สึกวOาตนเองมีคุณคOาสำหรับลูกหลาน ซึ่งมีความ

124

แตกตOางมากกวOากลไกการชOวยเหลือจากภาครัฐหรือเอกชน เชOน บ+านพักคนชราหรือหนOวยงานที่มี
บทบาทเข+ามาชOวยเหลือหรือสงเคราะหWจนทำให+เกิดความรู+สึกด+อยคOาในตนเอง และการชOวยเหลือจาก
บุคคลอื่น ๆ หมายถึงเจ+าหน+าที่ภายในหนOวยงานหรือเจ+าหน+าที่บ+านพักคนชรามีความรู+สึกเกรงใจ
มากกวOาการขอความชOวยเหลือจากบุตรหลานของตนเองอาจนำมาซึ่งความรู+สึกอึดอัดและไมOมี
ความสุขในที่สุด เพราะฉะนั้นแล+วครอบครัวจึงเป3นสิ่งแรกที่ผู+สูงอายุเลือกหากมีความต+องการในด+าน
การพึ่งพา ดังนั้นการได+รับการดูแลเอาใจจากลูกหลานและบุคคลรอบตัวจึงเป3นเรื่องที่สะท+อนคุณคOา
ของผส+ู ูงอายุ สอดคล+องกบั ความต+องการของผู+สงู อายทุ ี่ต+องการไดร+ บั ความดูแลเอาใจใสOจากคนรอบตัว
โดยเฉพาะสมาชิกในครอบครัวโดยการทักทาย ถามไถOสารทุกขWสุกดิบ การได+รับการชOวยเหลือ
การพาไปพบแพทยWเวลาเจ็บป”วยหรือไปตามที่แพทยWนัดหมาย รวมถึงการสัมผัสเพื่อให+ผู+สูงอายุรู+สึก
อบอุOน เพราะถึงแม+วOาผู+ให+ข+อมูลหลักยังมีความสามารถในการพึ่งพาตนเองได+ในระดับหนึ่ง แตOการ
ได+รับการเอาใจใสOดูแลจากบคุ คลรอบข+างก็มผี ลตOอการรับรก+ู ารมีคุณคาO ในตนเอง

1.4.5.2 การรวมกลุOมของผู+สูงอายุกับการสOงเสริมที่มีผลตOอกระบวนการ
สรา+ งคุณคOาในตนเองของผ+ูสูงอายุ

จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลสำคัญ พบวOา การรวมกลุOมของ
ผู+สูงอายุเป3นหนึ่งป[จจัยที่ทำให+ผู+สูงอายุเกิดการเรียนรู+และพัฒนาทักษะในการดูแลตนเองและประกอบ
อาชีพเพื่อให+มีคุณภาพชีวิตที่ดีมากยิ่งขึ้น จากการสัมภาษณWผู+ให+ข+อมูลหลัก ผู+สูงอายุสOวนใหญOภายใน
หมูOบ+านมีการเข+ารOวมกิจกรรมผู+สูงอายุไมOวOาจะเป3นผู+สูงอายุตอนต+น ตอนกลางหรือผู+สูงอายุตอนปลาย
โดยให+ความเห็นวOากิจกรรมจากโรงเรียนผู+สูงอายุมีประโยชนWในการดำเนินชีวิตเป3นอยOางมาก เพราะ
ภายเมื่อมีการรวมกลุOมจะมีการให+ความรู+เรื่องการดูแลสุขภาพ การให+ความรู+เรื่องโรค การปฐม
พยาบาลก็ทำให+ผู+สูงอายุรู+สึกมีคุณคOาเพราะเป3นการลดภาระในการพึ่งพาผู+อื่น มีความรู+ติดตัวในการ
ดูแลสุขภาพรOางกาย มีการทำกิจกรรมนันทนาการรOวมกับสมาชิกคนอื่น ๆ มีการฝ¥กอบรมด+านอาชีพ
ซึ่งการอบรมด+านอาชีพหรือการเรียนรู+สิ่งใหมO ๆ สำหรับผู+สูงอายุนับวOาเป3นโอกาสอันดี เพราะเม่ือ
ตนเองเกิดการเรียนรู+สิ่งใหมOก็อยากจะนำความรู+ที่ตนเองได+รับมาไปนำไปใช+ประโยชนWตOอตนเองหรือ
ผู+อื่นเป3นการสร+างความรู+สึกมีคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ การให+ผู+สูงอายุมีความสุขทางจิตใจเมื่อมี
การอบรมจากพระสงฆWที่เข+ามาให+ความรู+เรื่องการใช+ชีวิตอยOางเป3นสุขควบคูOกับการใช+ธรรมะในการ
ดำเนินชีวิตในวัยเกษียณอายุ ผลที่ตามมาหากผู+สูงอายุนำสิ่งที่ได+รับจากกิจกรรมภายในโรงเรียน
ผู+สูงอายุมาปฏิบัติก็จะทำให+ผู+สูงอายุมองเห็นคุณคOาในตนเอง มีสุขภาพจิตที่แจOมใส มีสังคมจากการได+
พบปะพูดคุยกับเพื่อนวัยเดียวกันเป3นการสร+างกิจกรรมสร+างความสัมพันธWอีกหนึ่งรูปแบบ นอกจากน้ี
การรวมกลุOมของผู+สูงอายุเป3นการทำให+ตนเองรู+สึกมีบทบาทอีกครั้งกลOาวคือ การได+รับการยอมรับคือ
ความรู+สึกที่ทำให+มนุษยWมีคุณคOาในตนเอง สำหรับผู+สูงอายุที่ถูกลดบทบาทลง การเข+ารOวมกิจกรรมและ
ได+รับความไว+วางใจให+กำรงตำแหนOงคณะกรรมการชมรมผู+สูงอายุหรือผู+นำชมรมผู+สูงอายุได+รับผิดชอบ

125

งานทำให+ผู+สูงอายุนำความรู+ความสามารถที่เคยมีออกมาใช+อีกครั้งเพื่อสร+างประโยชนWให+กับกลุOมของ
ตนเองหรือชมุ ชน สงั คม

2. อภปิ รายผล
จากผลการวิจัยครั้งนี้ ได+สะท+อนถึงระดับการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุสOวนใหญO

ในภาพรวมอยูOในระดับสูง (ร+อยละ 54.0) และสะท+อนกระบวนการสร+างคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ
ภาคตะวันออกเฉยี งเหนอื ตอนกลาง ดงั น้ี

1) คุณคHาผูJสูงอายุดJานความสามารถ ผู+สูงอายุสOวนใหญOมีระดับการเห็นคุณคOาในตนเอง
ในระดับปานกลาง (ร+อยละ 40.5) โดยผู+สูงอายุสOวนใหญOจะสามารถยังประกอบอาชีพ และเลี้ยงดู
ตนเองได+ (ร+อยละ 31.3) ได+สะท+อนถึงความสามารถในการทำงานของตนวOายังมีบทบาทสำคัญในการ
หารายได+เพื่อเลี้ยงดูครอบครัว ซึ่งผู+สูงอายุยังคิดวOามีความสามารถ และสมรรถนะในการพึ่งพาตนเอง
และการทำงาน ซึ่งผู+สูงอายุต+องการใช+ความรู+ความสามารถของตนเองให+เกิดประโยชนW ประกอบกับ
ความต+องการชOวยแบOงเบาภาระคOาใช+จOายให+แกOบุตรหลาน และสมาชิกภายในครอบครัว เชOน การมี
หนี้สิ้นของครัวเรือนที่เกิดจากความจำในการดำรงชีพ เชOน ใช+เพื่อการศึกษาของบุตร ใช+ลงทุนเพื่อ
การเกษตร ใช+ซื้อรถยนตWในการเดินทางไปใช+สวัสดิการด+านสุขภาพที่โรงพยาบาล หรืออำนวยความ
สะดวกด+านอื่น ๆ ให+แกOสมาชิกในครัวเรือน ตลอดจนการมีภาระในการเลี้ยงดูบุตรหลานที่พOอและแมO
ของบุตรย+ายถิ่นไปทำงานตOางจังหวัด หรือที่เราเรียกวOาครอบครัวแหวOงกลางข+ามรุOน ทำให+ผู+สูงอายุ
กลุOมนี้ไมOสามารถหยุดทำงานได+ รวมถึงต+องทำงานอยOางตOอเนื่อง เพราะตนเองเป3นเสาหลักหรือยังคง
สถานะหัวหน+าครัวเรือน ทั้งในเรื่องการจัดการรายได+ และคOาใช+จOายภายในครอบครัว ป[จจัยด+าน
เศรษฐกิจนี้สOงผลให+ผู+สูงอายุสะท+อนถึงความต+องการการสนับสนุนด+านการสOงเสริมทักษะความรู+ใน
เรื่องของการฝ¥กอาชีพเพ่ือมีรายได+เพิ่มมากขึ้น เชOน ผู+สูงอายุต+องการให+หนOวยงานภาครัฐจัดฝ¥กอบรม
เพิ่มความรู+ด+านอาชีพ ตOอยอดทักษะอาชีพ การสาธิตการผลิตสินค+าอยOางงOาย ที่เข+ากับความต+องการ
ในด+านการบริโภคของผู+คนในยุคป[จจุบัน หรืออาชีพใหมOที่เป3นที่ต+องการของตลาดแรงงาน รวมถึงการ
สนับสนุนด+านอาชีพเดิม เชOน การสนับสนุนทุนและอุปกรณWในการประกอบอาชีพ โดยอาชีพดังกลOาว
ควรสอดคล+องกับความต+องการในบริบทภายในพื้นที่ มีตลาดรองรับ หรือมีผู+จ+างงานในพื้นที่ และ
เสนอแนะวOาต+องการการสนับสนุนด+านชOองทางการจัดจำหนOาย และแหลOงรองรับการขายสินค+า
อยOางไรก็ตาม ผู+สูงอายุสOวนใหญOต+องการอาชีพหรือการทำงานที่มีลักษณะยืดหยุOนในเรื่องของเวลา
และสถานที่ในการทำงาน โดยเอื้อตOอภาวะสุขภาพที่เหมาะสมกับชOวงวัย อาจหมายถึงงานที่สามารถ
ทำแบบบางเวลา งานใกล+บ+านท่ีสามารถอยูOกับลูกหลาน ตลอดจนงานที่สามารถทำที่บ+านได+ ซึ่งจากท่ี
กลOาวมาข+างต+นผู+วิจัยสามารถสรุปได+วOาการประกอบอาชีพ การมีงานทำของผู+สูงอายุเป3นเงื่อนไข
สำคัญที่สOงผลตOอคุณคOาของผู+สูงอายุอีกด+วย สอดคล+องกับผลการวิจัยเชิงปริมาณที่วOาการประกอบ
อาชีพมีอิทธิผลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง

126

โดยผู+สูงอายุที่ประกอบอาชีพจะมีการเห็นคุณคOาในตนเองมากกวOาผู+สูงอายุที่ไมOประกอบอาชีพ
สอดคล+องกับการศึกษาของ สุกัญญา วชิรเพชรปราณี (2553) พบวOา วัยสูงอายุมีทั้งบทบาทตOอ
ครอบครัว ชุมชนและบทบาทของผู+สูงอายุในการดูแลตนเอง รวมทั้งการแสดงบทบาทที่เหมาะสมกับ
ผู+สูงอายุวOา สามารถประกอบภารกิจประจำวันได+ การอยูOกับครอบครัวอยOางมีสุข สามารถแสดง
บทบาทในการดูแลสุขภาพตนเอง ดูแลจิตใจและจิตวิญญาณ การเลี้ยงหลาน และมีบทบาทในชุมชน
ครอบครัว และชุมชนด+วย ซึ่งผู+สูงอายุมีบทบาทสำคัญ 4 ด+าน คือ ด+านรOางกาย จิตใจ สังคม และ
เศรษฐกิจ ภูมิหลังครอบครัวและชุมชนเป3นป[จจัยที่มีผลตOอการแสดงบทบาทของผู+สูงอายุ และเป3น
ป[จจัยที่สOงผลให+ผู+สูงอายุมีความสุข ครอบครัวและชุมชนจึงควรมีสOวนรOวมในการทำกิจกรรมของ
ผูส+ ูงอายุอยาO งตOอเน่อื ง

เป3นที่นOาสังเกตวOาผู+สูงอายุกลุOมนี้ไมOสามารถปรับตัว และเรียนรู+ทักษะดิจิทัล (ร+อยละ
44.4 และ 43.3 ตามลำดับ) เชOน การใช+ Line Facebook การทำธุรกรรมผOาน Application
ธนาคาร การกดเงินด+วยบัตร ATM การลงทะเบียนฉีดวัคซีนผOาน Application หมอพร+อม หรือการ
ซอื้ ของ online ฯลฯ สอดคลอ+ งกับงานวิจยั ของ ปท[ มา ลอ+ พงคWพานิชยW (2560) ทีพ่ บวOา ความซับซอ+ น
ของเทคโนโลยีทำให+ผู+สูงอายุเข+าไมOถึงสวัสดิการ เชOน การโอนเงินเบี้ยยังชีพผOานบัญชีธนาคาร ผู+สูงอายุ
บางสOวนไมOสามารถตรวจเช็ค หรือรับเองได+ จึงต+องใช+กลไกใกล+ชิด เชOน ลูกหลาน หรือคนในชุมชนใน
การชOวยเหลือเมื่อต+องการใช+เทคโนโลยีในการเข+าถึงสวัสดิการตOาง ๆ ของภาครัฐอีกด+วย สอดคล+องกับ
งานวิจัยของ กิรติ กิจธิระวุฒิวงษW (2561) ทำการศึกษาเรื่อง กลOาววOา ผู+ดูแลผู+สูงอายุ ทั้งผู+ดูแลที่เป3น
ทางการ (บุคลากรทางการแพทยW ผOานการอบรมหลักสูตรของกรมอนามัย) หรือผู+ดูแลที่ไมOเป3นทางการ
(คนในครอบครัว ลูกหลาน) มีบทบาทอยOางมากในการชOวยเหลือผู+สูงอายุให+สามารถเข+าถึงสวัสดิการ
ของผู+สูงอายุ อยOางไรก็ตามผู+สูงอายุมีความต+องการในการเรียนรู+เรื่องของเทคโนโลยี เพราะต+องการ
พฒั นาตนเอง และเพื่อมีความรู+ในการนำไปใช+ในชีวิตประจำวัน ต+องการการมีสOวนรOวมและทำกิจกรรม
กับคนวัยเดียวกันผOานการใช+เครื่องมือสื่อสารเพื่อพูดคุย ถามไถO แลกเปลี่ยนข+อมูล การเข+าถึงความ
บันเทิง และบางคนต+องการนำไปสOงเสริมเรื่องการประกอบอาชีพ และการเข+าถึงสวัสดิการของภาครัฐ
เชOน การลงทะเบียนรับสิทธิ์สวัสดิการตOาง ๆ ซึ่งการที่ผู+สูงอายุกลุOมนี้ไมOสามารถปรับตัว และเรียนรู+
ทักษะดิจิทลั ได+ อาจสOงผลตอO คณุ คาO ในตนเองของผส+ู งู อายดุ ว+ ย

2) คุณคHาของผูJสูงอายุทางดJานความสำคัญ ผู+สูงอายุสOวนใหญOมีระดับการเห็นคุณคOาใน
ตนเองในระดับสูง (ร+อยละ 56.2) โดยสOวนใหญOรับรู+ความสำคัญที่ตนมีตOอครอบครัว (ร+อยละ 34.8)
โดยผู+สูงอายุสะท+อนถึงครอบครัวมีบทบาทสำคัญที่ต+องชOวยสOงเสริมหรือดูแลผู+สูงอายุเพื่อให+ผู+สูงอายุ
ยังรู+สึกวOาตนเองมีคุณคOา ผOานรูปแบบตOาง ๆ เชOน การให+เงินดำรงชีพ การดูแลเอาใจใสO การได+รับการ
ยกยOอง การถูกยอมรับ และเคารพนับถือ และความรู+สึกวOาตนเองมีคุณคOาสำหรับลูกหลาน ดังนั้นการ
ได+รับการดูแลเอาใจจากลูกหลานและบุคคลในครอบครัวจึงเป3นเรื่องที่สะท+อนคุณคOาของผู+สูงอายุ

127

ในขั้นแรก สอดคล+องกับความต+องการของผู+สูงอายุที่ต+องการได+รับความดูแลเอาใจใสOจากคนรอบตัว
โดยเฉพาะสมาชิกในครอบครัวผOานการแสดงออกในรูปแบบที่ไมOเป3นทางการ เชOน การทักทาย
การถามไถOสารทุกขWสุกดิบ การได+รับการชOวยเหลือ การพาไปพบแพทยWเวลาเจ็บป”วยหรือตามที่แพทยW
นัดหมาย รวมถึงการสัมผัสเพื่อให+ผู+สูงอายุรู+สึกวOาตนเองยังมีคุณคOา เป3นต+น สอดคล+องกับผลการวิจัย
เชิงปริมาณในประเด็นจำนวนสมาชิกในครอบครัว มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของ
ผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง โดยผู+สูงอายุที่มีจำนวนสมาชิกในครอบครัวเพิ่มขึ้น จะมี
การเห็นคุณคOาในตนเองสูงขึ้น แสดงให+เห็นวOาผู+สูงอายุที่มีจำนวนสมาชิกในครอบครัวมาก นOาจะมีการ
เห็นคุณคOาในตนเองมากขึ้นตามไปด+วย สอดคล+องกับผลการวิจัยของ กิตติวงคW สาสวด (2560) พบวOา
คนที่อยูOรอบข+างใกล+ชิดกับผู+สูงอายุก็เป3นป[จจัยสำคัญที่มีผลตOอคุณคOาผู+สูงอายุด+วยทั้งทางตรงและ
ทางอ+อม เชOน คนในครอบครัวมีความรักสามัคคีกัน มีการชOวยเหลือเกื้อกูลกัน อยูOรOวมกันอยOางสงบสุข
คนรอบข+างให+ความสำคัญกับการดูแลเอาใจใสOผู+สูงอายุ ทั้งในรูปของการเลี้ยงดู การดูแลเอาใจใสO
การรักษาพยาบาล การเข+าใจธรรมชาติผู+สูงอายุ การดูแลจิตใจและอารมณWของผู+สูงอายุ การเคารพ
นับถอื ยกยอO งใหเ+ กยี รตผิ ูส+ งู อายุ เป3นต+น

ขณะท่ีผู+สูงอายุถูกให+ความสำคัญจากครอบครัวแล+ว ยังมีความรู+สึกวOาการถูกยอมรับ
จากผู+คนในชุมชนเป3นสิ่งที่สะท+อนคุณคOาของผู+สูงอายุด+วย เชOน มีการรวมกลุOมของผู+สูงอายุ ทั้งจาก
กลุOมอาชีพ หรือกลุOมโรงเรียนผู+สูงอายุ ซึ่งเป3นหนึ่งป[จจัยที่ทำให+ผู+สูงอายุเกิดการเรียนรู+และพัฒนา
ทักษะในการดูแลตนเอง ดูแลสุขภาพ การให+ความรู+เรื่องโรค การปฐมพยาบาล มีการทำกิจกรรม
นันทนาการรOวมกับสมาชิกคนอื่น ๆ มีการฝ¥กอบรมด+านอาชีพ ซึ่งการอบรมด+านอาชีพหรือการเรียนร+ู
สิ่งใหมO ๆ สำหรับผู+สูงอายุนับวOาเป3นโอกาสอันดี เพราะเมื่อตนเองเกิดการเรียนรู+สิ่งใหมOก็อยากจะนำ
ความรู+ที่ตนเองได+รับมาไปนำไปใช+ประโยชนWตOอตนเองหรือผู+อื่นเป3นการสร+างความรู+สึกมีคุณคOาใน
ตนเองของผู+สูงอายุ สอดคล+องกับแนวคิดของ Christopher J. Mruk (2006) ที่กลOาววOา ความรู+สึกใน
ความสำคัญของตนเอง และการที่บุคคลเกิดความรู+สึกเกี่ยวกับการถูกยอมรับ การมีคุณคOาอยOาง
เหมาะสม และคิดวOาตนยังเป3นที่รักของคนอื่น การมีประโยชนWกับครอบครัวและสังคม แนวคิดน้ี
มุOงเน+นวิเคราะหWตัวของผู+สูงอายุให+ตระหนักถึง ความสำคัญของตนเองและมองเห็นวOาตนเองมี
ความสำคัญตOอคนอื่นด+วย และสอดคล+องกับการศึกษาของ มาธุรี อุไรรัตนWและคณะ (2560) ที่ได+
ทำการศึกษาเรื่อง “การเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ กรณีศึกษามูลนิธิสงเคราะหWคนชราอนาถา
แหOงหนึ่งในจังหวัดสงขลา” โดยเนื้อหาสOวนหนึ่งได+กลOาวถึงการรับรู+ในคุณคOาตัวเองของผู+สูงอายุวOา
การรับรู+วOาตนมีความสำคัญในฐานะที่มีสัมพันธภาพอันดีกับคนรอบข+างหรือคนใกล+ชิด การเป3นบุคคล
สำคัญ (Significance) และการได+รับการปฏิบัติในฐานะที่เป3นคนสำคัญในสังคมทำให+ผู+สูงอายุมองรับร+ู
คุณคOาในตนเองมากขึ้น และสอดคล+องกับเชษฐา แก+วพรมและคณะ (2563) ที่ทำการศึกษาเรื่อง
ความรู+สึกมีคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุที่เข+ารOวมกิจกรรมโรงเรียนผู+สูงอายุ พบวOา ด+านการได+รับการ

128

ยอมรับ ความรู+สึกมีคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุเกิดจากการได+รับการยอมรับจากคนอื่นวOาเป3นบุคคล
ที่มีความรอบรู+ มีความสามารถ เป3นที่ไว+วางใจของคนรอบข+างให+ทำกิจกรรม ดำรงตำแหนOง ผู+นำกลOุม
หรือเป3นคณะกรรมการในชุมชน ซึ่งการได+รับผิดชอบงานเหมือนเป3นโอกาสให+ผู+สูงอายุได+นำความร+ู
และประสบการณWของตนมาทำประโยชนWให+กับสังคมและชุมชน เป3นการสร+างคุณคOาแกOชุมชนและทำ
ใหเ+ กิด ความมีคุณคOาในตนเองตามมา

เป3นที่นOาสังเกตวOาผู+สูงอายุมีความคิดเห็นวOาหากได+รับสวัสดิการของรัฐ
ทั้งด+านการดำรงชีพ และด+านสุขภาพ จะรู+สึกวOาตนเองมีคุณคOา เนื่องจากเล็งเห็นความสำคัญของ
รัฐบาลที่ให+ความสำคัญกับผู+สูงอายุ และการได+รับสวัสดิการตOาง ๆ ยังเป3นการแบOงเบาภาระใน
ครอบครัวด+วย สอดคล+องกับผลการวิจัยเชิงปริมาณ พบวOา ความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุ
มีอิทธิพลเชิงบวกตOอการเห็นคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง กลOาวคือ
ผู+สูงอายุที่มีความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุเพิ่มขึ้น จะมีการเห็นคุณคOาในตนเองสูงขึ้น แสดงให+
เห็นวOา ผ+ูสูงอายุที่มีความพึ่งพาสวัสดิการสำหรับผู+สูงอายุมาก นOาจะมีการเห็นคุณคOาในตนเองมากข้ึน
ตามไปด+วย สอดคล+องกับแนวคิดสวัสดิการของ กฤษณW ภูรีพงศW และคณะ (2558) ที่เห็นวOาผู+สูงอายุ
ต+องการสวัสดิการ ทั้งด+านสุขภาพอนามัย ความปลอดภัยในชีวิตและทรัพยWสิน กิจกรรมนันทนาการ
ซึ่งมีผลตOอสภาพของจิตใจ และควรจัดกิจกรรมให+ผู+สูงอายุตั้งชมรมหรือรวมกลุOมกัน เพื่อให+ทำกิจกรรม
รOวมกัน การสOงเสริมอาชีพผู+สูงอายุ การเผยแพรOภูมิป[ญญาและขOาวสารผู+สูงอายุ การจัดสิ่งอำนวยความ
สะดวกในที่สาธารณะ โครงการสวนสาธารณะและที่พักผOอนหยOอนใจ การสงเคราะหWเบี้ยยังชีพ
ฌาปนกิจสงเคราะหW การบำเพ็ญบุญตามประเพณี และสำหรับด+านที่อยูOอาศัย กลุOมผู+สูงอายุควรมี
สินเชื่อดอกเบี้ยต่ำให+ผู+สูงอายุ รวมถึงการปรับตัวเพื่อให+สามารถอาศัยกับครอบครัว ลูกหลาน และ
สถานสงเคราะหWได+ จัดกิจกรรมเพื่อพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู+สูงอายุ การรOวมทำกิจกรรมนันทนาการ
และกิจกรรมเพื่อสังคม เชOน การเข+ารOวมในสมาคมตOาง ๆ การเข+ากลุOมทางศาสนา การเป3นอาสาสมัคร
การที่ผู+สูงอายุได+รับจากสังคมจะทำให+ผู+สูงอายุได+รับรู+วOาตนเองมีความสามารถและรู+สึกมีคุณคOา
ในตนเอง

3) คุณคHาของผูJสูงอายุดJานความมีอิสระ ผู+สูงอายุสOวนใหญOมีระดับการเห็นคุณคOาในตนเอง
ในระดับสูง (ร+อยละ 71.0) โดยผู+สูงอายุต+องการใช+ความรู+ความสามารถของตนเองให+เกิดประโยชนW
การได+มีอิสระในการตัดสินใจในเรื่องตOาง ๆ การใช+เวลาวOางให+เกิดประโยชนW และการได+ออกกำลังกาย
ควบคูOไปกับการทำงาน โดยผลการวิจัยเชิงปริมาณสะท+อนผู+สูงอายุสOวนใหญOที่เห็นคุณคOาในตนเอง
ด+านความมีอิสระในระดับมากและมากที่สุด ในประเด็นการรับรู+ถึงการเปลี่ยนแปลงทางจิตใจ อารมณW
สติป[ญญา รวมถึงความจำนงของตนเอง ความสามารถจัดการ ควบคุม และดูแลตนเองทางจิตใจได+
เชOน อารมณWดี จิตใจแจOมใส ปราศจากความกังวลและมองโลกในแงOดี และความพึงพอใจในการปฏิบัติ
ตนเองอยOางเป3นอิสระและสามารถกำหนดแนวทางการดำเนินชีวิตของตนเองได+ คิดเป3นร+อยละ 87.7

129

84.5 และ 83.5 ตามลำดับ เป3นที่นOาสังเกตวOา ผู+สูงอายุมีการเห็นคุณคOาในตนเองในระดับน+อยและ
น+อยที่สุด ในประเด็นความสามารถจัดการ ควบคุม และดูแลตนเองทางรOางกาย เชOน ระบบขับถOาย
กิจวัตรประจำวัน ความเจ็บป”วย และความมีอิสระในการตัดสินใจและกำหนดกิจวัตรประจำวันของ
ตนเอง เชOน การแตOงกาย อาหาร เป3นต+น คิดเป3นร+อยละ 19.8 และ 17.0 ตามลำดับ สอดคล+องกับ
การศึกษาของ มาธุรี อุไรรัตนW และมาลี สบายยิ่ง (2560) ทำการศึกษาเรื่อง การเห็นคุณคOาตนเองของ
ผู+สูงอายุ กรณีศึกษามูลนิธิสงเคราะหWคนชราอนาถาแหOงหนึ่งในจังหวัดสงขลา พบวOา การเห็นคุณคOาใน
ตนเองของ ผู+สูงอายุในมูลนิธิ ด+านจิตใจและสังคม พบวOาผู+สูงอายุมองวOาเมื่ออายุเพิ่มมากขึ้นจะถูกลด
บทบาทและความสำคัญลงเนื่องจากไมOมีรายได+จะต+องเป3นภาระของบุคคลอื่นโดยเฉพาะผู+สูงอายุท่ี
ยังคงมีบุตรหลาน ทำให+เกิดสัมพันธภาพที่ไมOดีกับบุตรหลานเกิดขึ้นเมื่อตนเองเข+าสูOวัยสูงอายุมีมุมมอง
ของความสูงอายุในทางลบแตOเมื่อได+เข+ามาอยูOในบ+านพักคนชรา ได+ใช+ชีวิตด+วยตนเอง มีอิสระ อยากทำ
อะไรก็ได+ทำ ทำให+มีความพึงพอใจในการใช+ชีวิตและรับรู+ถึงความรู+สึกการมีคุณคOาในตนเองมากกวOา
และสอดคล+องกับการศึกษาของ เพ็ญณี กันตะวงศW และณรงคW เกียรติคุณวงศW (2562) ทำการศึกษา
เรื่อง การดูแลผู+สูงอายุ บทเรียนจากเมืองโกเบ พบวOา การสOงเสริมให+ผู+สูงอายุเป3นผู+สูงอายุ
ที่กระตือรือร+นหรือมีพลังสามารถเข+ารOวมกิจกรรมทางสังคมตามต+องการ โดยการมีพลังนั่นคือการที่ผ+ู
สูงอายุควรมีอิสระในการทำกิจกรรมในกิจวัตรประจำวัน เชOน การอยูOอยOางเป3นอิสระด+วยตนเอง โดย
ไมOต+องมีผู+ดูแลหรือต+องการความชOวยเหลือเพียงเล็กน+อย มีความสามารถในการควบคุมการยอมรับ
สภาพที่ตนเองตัดสินใจเลือกที่จะดำรงชีวิตในแตOละวันตามที่ตนเองพอใจ นอกจากนี้ยังสอดคล+องกับ
องคWการอนามัยโลก (2019) ที่ได+กำหนดเกณฑWการชี้วัดคุณคOาผู+สูงอายุของผู+สูงอายุ โดยเกณฑWคุณคOา
ด+านความเปน3 อสิ ระสOวนบุคคล คือ การทผี่ ส+ู ูงอายมุ ีอสิ ระทางกายภาพทไ่ี มถO ูกบบี บงั คับและการมีอสิ ระ
ทางจิตใจ ซึ่งโดยพื้นฐานจะต+องได+รับการยอมรับและเคารพความเป3นสOวนตัวหรือการได+รับความ
เคารพในสิทธิสOวนตัว และสอดคล+องกับการศึกษาของ มาธุรี อุไรรัตนW และมาลี สบายยิ่ง (2560)
ได+กลOาวถึงสิ่งที่มีผลตOอคุณคOาผู+สูงอายุ ป[จจัยสOวนตัวเป3นสOวนหนึ่งที่มีผลตOอคุณคOาผู+สูงอายุมีทั้งการได+มี
อิสระดูแลรักษาความสะอาดของตัวเอง การมีอิสระได+แตOงกายเหมาะสมกับวัยเพื่อให+สังคมชื่นชมและ
ยอมรับนับถือตนเอง ซึ่งจะเป3นป[จจัยที่ทำให+ผู+สูงอายุรู+สึกวOาตนเองมีคุณคOา และสอดคล+องกับแนวคิด
ของ Christopher J. Mruk (2006) ที่กลOาวไว+วOา ความรู+สึกในอำนาจของตนเอง พลังที่บุคคลมีตOอ
ตนเองและตOอเหตุการณW การกระทำของตนเองนำไปสูOผลลัพธWที่ต+องการ แนวคิดนี้มองคุณคOาของ
ผู+สูงอายุในมิติของอำนาจในตนเองของผู+สูงอายุ การมีอิสระในการตัดสินใจเลือกทางเดินชีวิตอยOางเสรี
รวมทั้งการเชื่อมั่นในอำนาจของตนเองวOามีความสามารถกระทำสิ่งตOาง ๆ ได+ตามความต+องการอยOาง
สร+างสรรคWจะเป3นแรงผลักดันที่ทำให+ผู+สูงอายุตระหนักถึงคุณคOาในตัวเอง โดยการรับรู+วOาตนเองมี
ความสามารถจะทำใหม+ ีความมัน่ ใจในศักยภาพของตนเอง

130

4) คุณคHาของผูJสูงอายุดJานความดี ผู+สูงอายุสOวนใหญOมีระดับการเห็นคุณคOาในตนเองใน
ระดับสูง (ร+อยละ 73.0) โดยผู+สูงอายุสะท+อนการทำความดี ทั้งตOอลูกหลาน ชุมชน หรือสังคมทั้ง
โดยให+การชOวยเหลือหรือเป3นที่พึ่งของผู+อื่น หรือการดำเนินชีวิตตามหลักธรรมที่ตนเองยึดถือปฏิบัติ
โดยตลอด เชOน ปฏิบัติตามคำสอน การเข+าวัดทำบุญ การทะนุบำรุงศาสนาอยOางสม่ำเสมอ
การฟ[งธรรม การวางตัวเหมาะสม และเป3นแบบอยOางที่ดี รวมไปถึงการทำกิจกรรมที่เป3นประโยชนWตOอ
สOวนรวม ก็มีผลตOอการรับรู+คุณคOาความภาคภูมิใจตOอตนเองของผู+สูงอายุมากขึ้น รวมถึงมีผู+สูงอายุ
บางสOวนเข+ารOวมการทำกิจกรรมอาสาสมัคร สะท+อนถึงการเพิ่มคุณคOาและนำศักยภาพที่มีในตนเอง
ออกมาใช+ให+เกิดประโยชนWตOอตนเองและสังคมด+วย กลOาวคือ การทำงานอาสาสมัครเป3นการชOวยเหลือ
ผู+อื่นโดยสมัครใจ ผOานการอุทิศแรงกาย แรงใจ เวลา และสติป[ญญาเพื่อปฏิบัติงานที่เป3น
สาธารณประโยชนW ไมOใชOเพียงแคOการทำความดีเพื่อให+เกิดความภาคภูมิใจในตัวเองเทOานั้น แตOยัง
สามารถเป3นแบบอยOางที่ดีแกOคนรุOนหลังและยังเป3นการสร+างสัมพันธภาพกับเพื่อนหรือผู+อื่นอีกมากมาย
เชOน การกวาดสถานที่สาธารณะ การปรับปรุงสถานที่ การเป3นอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมูOบ+าน
(อสม.) อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษยW (อพม.) แม+วOาผู+สูงอายุจะชOวยได+ไมOมาก
หรือไมOเต็มประสิทธิภาพ แตOการได+เข+ารOวมกิจกรรมจิตอาสาหรือทำประโยชนWให+กับผู+อื่นในเรื่องเล็ก ๆ
น+อย ๆ ก็ทำให+ผู+สูงอายุเกิดความภาคภูมิใจในตนเองและมีผลตOอการรับรู+การมีคุณคOาในตนเองของ
ผู+สูงอายุ การเข+ารOวมกิจกรรมจิตอาสาดังกลOาว สOงผลให+ได+รับการยอมรับทางสังคม ซึ่งเป3นสOวนหนึ่งท่ี
ทำให+ผู+สูงอายุรับรู+วOาตนเองยังมีความสำคัญ มีคุณคOาตOอครอบครัว ชุมชนหรือสังคม ซึ่งการรับรู+วOา
ตนเองนั้นได+รับการยอมรับจากบุคคลอื่นมีหลายประการ เชOน การที่ตนเองเป3นที่ปรึกษาของบุคคลใน
ครอบครัว การเป3นผู+นำหรือหัวหน+าครอบครัว การดำรงตำแหนOงผู+นำกลุOมหรือสมาชิกคณะกรรมการ
ในชุมชนหรือในกลุOม การได+รับผิดชอบงานที่ได+รับมอบหมาย ไมOวOาจะเป3นงานในกลุOมชมรมผู+สูงอายุ
หรืองานในกลุOมการสร+างอาชีพตOาง ๆ ถือวOาเป3นโอกาสให+ผู+สูงอายุได+นำความรู+ และประสบการณW
ของตน มาทำประโยชนWให+กับสังคมและชุมชน ซึ่งมีผลตOอการรับรู+คุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ
เป3นที่นOาสังเกตวOาผู+สูงอายุมีการเห็นคุณคOาในตนเองในระดับน+อยและน+อยที่สุด ในประเด็น
การถOายทอดภูมิป[ญญาสร+างสรรคWให+กับสังคมและคนรุOนหลัง เชOน งานหัตถกรรม จักสาน ทำอาหาร
การเกษตร เรื่องเกี่ยวกับพิธีกรรม หมอธรรม หมอจ้ำ เป3นต+น การมีความเอื้อเฟ|}อเผื่อแผOแบOงป[นและ
มีน้ำใจตOอคูOสมรส และการไมOมีพฤติกรรมติดอบายมุข เชOน เลOนการพนัน ซื้อหวยใต+ดิน ล็อตเตอรี่
เที่ยวกลางคืน ฯลฯ คิดเป3นร+อยละ 36.0 27.2 และ 20.5 ตามลำดับ สอดคล+องกับ จินตWประวีรW
เจริญฉิม (2020) ทำการศึกษาเรื่อง รูปแบบกระบวนการถOายทอดภูมิป[ญญาของผู+สูงอายุชุมชนและ
สังคมที่ยั่งยืน พบวOา กระบวนการถOายทอดภูมิป[ญญาของผู+สูงอายุสูOชุมชนและสังคม คนในสังคม
รัฐบาล ชุมชน ควรระดมเอาผู+สูงอายุที่มีความรู+ความเชี่ยวชาญในด+านตOาง ๆ มาถOายทอดแกOเยาวชน
ในสถานศึกษาและประชาชนทั่วไปเพื่อเป3นการสร+างและสOงเสริมคุณคOาความสำคัญให+แกOผู+สูงอายุ

131

เพราะผู+สูงอายุเป3นผู+ที่เปZ¶ยมไปด+วยศักยภาพทั้งในด+านทั้งในด+านภูมิ ความรู+ และประสบการณWการ
ดำเนินชีวิต มีความเข+าใจชีวิตอยOางลึกซึ้ง สามารถชี้แนะลูกหลาน คนในสังคมชุมชนให+ดำเนินชีวิต
อยOางถูกต+องและเหมาะสม และสอดคล+องกับการศึกษาของลัดดา สุทนตW (2551) ทำศึกษา เรื่องการ
ใช+ภูมิป[ญญาของผู+สูงอายุเพื่อ สนับสนุนการจัดกิจกรรมของชมรมผู+สูงอายุ กรณีศึกษาชมรมผู+สูงอายุ
ในเครือขOายของสภาผู+สูงอายุแหOงประเทศไทยฯ พบวOา วิธีการหรือเทคนิคการถOายทอดภูมิป[ญญาของ
ผู+สูงอายุ หมายถึง รูปแบบหรือเทคนิคตOาง ๆ ที่ผู+สูงอายุใช+ในการถOายทอดให+แกOคนรุOนหลังได+รับรู+ ด+วย
ลักษณะตOาง ๆ ได+แกO การบอกเลOาเรื่องราว การสอดแทรกในรูปความบันเทิง ถOายทอดเป3นลายลักษณW
อักษร การสาธิตหรือ ปฏิบัติจริง และการปฏิบัติจริงที่นอกจากจะสามารถนำไปใช+ประกอบอาชีพได+ยัง
เป3นการสOงเสริมคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ และสอดคล+องกับการศึกษาของสุพรรษา แสงพระจันทรW
และคณะ (2559) ทำการศึกษาเรื่องการรับรู+ความหมายความมีคุณคOาของผู+สูงอายุที่มีภาวะซึมเศร+า
พบวOา ผู+สูงอายุสะท+อนวOาตนเองเป3นวัยที่ผOานการใช+ชีวิตมายาวนาน ผOานร+อน ผOานหนาวและสั่งสม
ประสบการณWตOาง ๆ มากมายเชOน วิธีคิด การแก+ป[ญหา การดำรงชีวิต การประกอบอาชีพ ทำให+
ผู+สูงอายุแตOละคนมีภูมิป[ญญาของตนเองที่นำมาอบรมสั่งสอนบุตรหลานหรือบุคคลอื่นในสังคมส่ิง
เหลOานี้หลOอหลอมเป3นความภาคภมู ิใจในสง่ิ ที่ตนเองเปน3 และไดท+ ำเพอื่ สร+างคนรOุนตอO มา

นอกจากนี้การศึกษาของ นฤมล ล+อมทอง ได+ทำการศึกษาเรื่อง จิตอาสากับสังคม
ผู+สูงอายุ พบวOาผู+สูงอายุเป3นผู+ที่มีจิตใจ มีความคิดที่ไมOอยากเป3นภาระสังคม ไมOอยากจะเกิดความทุกขW
ใจที่เห็นเหมือนตัวเองเป3นคนเสมือนไร+ความสามารถ ไร+คุณคOา โดยเฉพาะหลายทOานที่เคยมีตำแหนOง
หน+าที่การงานที่สูงและเป3นที่ยอมรับในสังคม เชOน แพทยW ครู อาจารยW หรือนัก ธุรกิจที่ประสบ
ความสำเร็จด+านอาชีพ หลายๆ ทOานเหลOานี้มักจะมีความเป3นตัวของตัวเองสูง ซึ่งแนOนอนที่สุดวOา
หลังจากเกษียณจากหน+าที่การงานแล+ว จะไมOยอมให+ความตัวเองเป3นภาระสังคมอยOางเด็ดขาด โดยเรา
จะเห็นวาO ในป[จจบุ นั มผี ูส+ งู อายุจำนวนมากท่ที ำงานเพือ่ สงั คมในหลายๆ ดา+ น และหน่งึ ในกิจกรรม นน้ั ก็
คือ “จิตอาสา” ซึ่งเป3นกิจกรรมที่ไมOมีคOาตอบแทนใด ๆ ทั้งสิ้น เพราะเป3นสิ่งที่ได+รับคือ ความสุข ความ
ภาคภมู ิใจที่ไดท+ ำกจิ กรรมชวO ยเหลือผ+อู ื่นในเรอื่ งทีเ่ ป3นประโยชนWแกOประชาชน สงั คม และประเทศชาติ

ดังนั้นกระบวนการสร+างคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลางสูO
การยกระดับชุมชนอยOางบูรณาการในยุค 4.0 ควรเพิ่มคุณคOาของผู+สูงอายุให+ครอบคลุม 4 ประเด็น
ข+างต+น ได+แกO คุณคOาผู+สูงอายุด+านความสามารถ คุณคOาของผู+สูงอายุทางด+านความสำคัญ คุณคOาของ
ผู+สูงอายุด+านความมีอิสระ และคุณคOาของผู+สูงอายุด+านความดี โดยเริ่มที่ครอบครัวเนื่องจากเป3นกลไก
ใกล+ชิดกับผู+สูงอายุ การสร+างความสัมพันธWอันดีของผู+สูงอายุกับครอบครัว กับลูกหลาน กับเพื่อนบ+าน
กับคนในชุมชน รวมถึงหนOวยงานภาครัฐมีการสนับสนุนความต+องการตOาง ๆ ของผู+สูงอายุ เชOน
สนับสนุนด+านการประกอบอาชีพ การทำงานที่เหมาะสมกับวัย การสนับสนุนชOองทางการขายสินค+า
และผลิตภัณฑW เป3นต+น รวมถึงให+ผู+สูงอายุมีอิสระที่จะเลือกปฏิบัติชีวิตประจำวันของตนเอง และ

132

สOงเสริมให+ผู+สูงอายุได+ออกมาใช+ชีวิตนอกบ+านมากขึ้น สร+างความปลอดภัยให+แกOวัยผู+สูงอายุ สOงเสริมให+
ผู+สูงอายุมีบทบาทในการชOวยเหลือสังคม โดยการนำศักยภาพที่มีของผู+สูงอายุมาใช+ให+เกิดประโยชนWตOอ
ตนเองและสังคม เชOน การเป3นอาสาสมัคร การดูแลผู+สูงอายุด+วยกันเอง การเข+ารOวมกิจกรรมที่มี
ประโยชนWตOอสังคม รวมถึงสOงเสริมการถOายทอดภูมิป[ญญาสูOคนรุOนหลัง ซึ่งนับวOาเป3นการวางตัว และ
การเป3นผูส+ ูงอายุทสี่ ังคมคาดหวงั และถกู ยอมรบั อกี ดว+ ย

3. ขJอเสนอแนะ
3.1 ขอJ เสนอเชงิ นโยบาย
1) จากผลการวิจัย ในประเด็นคุณคOาผู+สูงอายุด+านความสามารถ พบวOา ผู+สูงอายุ

สOวนใหญOมีระดับการเห็นคุณคOาในตนเองในระดับปานกลาง (ร+อยละ 40.5) โดยผู+สูงอายุสOวนใหญOจะ
สามารถยังประกอบอาชีพ และเลี้ยงดูตนเองได+ ดังนั้นเพื่อเป3นการเพิ่มคุณคOาของผู+สูงอายุ จึงควรจัด
ฝ¥กอบรมเพิ่มความรู+ด+านอาชีพ ตOอยอดทักษะอาชีพ รวมถึงสนับสนุนการทำงานที่มีลักษณะยืดหยุOนใน
เรื่องของเวลา และสถานที่ในการทำงาน โดยเอื้อตOอภาวะสุขภาพที่เหมาะสมกับชOวงวัยและความสุข
ในการทำงาน รวมถึงการทำงานงานใกล+บ+านที่สามารถอยูOกับลูกหลาน ตลอดจนงานที่สามารถทำงาน
ที่บ+านได+ นอกจากนี้การสนับสนุนด+านการทำงานจะเพิ่มรายได+เพื่อการดำรงชีพของผู+สูงอายุเอง
และครอบครัว อนั เป3นบทบาทท่ีสำคญั ทีส่ OงผลตอO คุณคOาของผู+สงู อายไุ ด+

2) จากผลการวิจัย พบวOา ผู+สูงอายุไมOสามารถปรับตัว และเรียนรู+ทักษะดิจิทัลได+
ดังนั้นภาครัฐควรออกแบบรูปแบบเทคโนโลยีดิจิทัลที่เข+าใจงOาย ไมOซับซ+อน รวมถึงบุคคลใกล+ชิด ควรมี
กระบวนการสร+างความรู+ความเข+าใจ หรือเพิ่มทักษะในการใช+เทคโนโลยี เพื่อใช+ในการเข+าถึงสวัสดิการ
ของผู+สูงอายุ หรือการใช+เทคโนโลยีดังกลOาวในการสื่อสารกันในครอบครัว นับเป3นสิ่งที่สำคัญในการ
สรา+ งความสมั พันธWในครอบครัวท่สี งO ผลตอO คุณคาO ของผสู+ งู อายุด+วย

3) จากผลการวิจัย พบวOา ผู+สูงอายุสะท+อนถึงสถาบันครอบครัวมีบทบาทสำคัญท่ี
ต+องชOวยสOงเสริมหรือดูแลผู+สูงอายุ เพื่อให+ผู+สูงอายุยังรู+สึกวOาตนเองมีคุณคOา ดังนั้น ภาครัฐควรสOงเสริม
ความสัมพนั ธWในครอบครัว ผาO นกิจกรรมตาO ง ๆ เชนO คาO ยครอบครวั เป3นต+น

4) จากผลการวิจัย พบวOา การถูกยอมรับจากคนในชุมชนเป3นสิ่งที่สะท+อนคุณคOาของ
ผู+สูงอายุด+วย เชOน การยอมรับผOานการรวมกลุOมของผู+สูงอายุ ทั้งจากกลุOมอาชีพ หรือกลุOมโรงเรียน
ผู+สูงอายุ ดังนั้นกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษยW หรือหนOวยงานที่เกี่ยวข+องด+าน
ผู+สูงอายุ ควรผลักดันการรวมกลุOมของผู+สูงอายุ ซึ่งเป3นหนึ่งป[จจัยที่ทำให+ผู+สูงอายุเกิดการเรียนรู+และ
พัฒนาทักษะในการดูแลตนเอง และดูแลสุขภาพ การฝ¥กอบรมด+านอาชีพ การให+ความรู+เรื่องโรค
การปฐมพยาบาลการทำกิจกรรมนันทนาการรวO มกับสมาชกิ คนอ่นื ๆ

133

5) จากผลการวิจัย พบวOา ผู+สูงอายุมีความภาคภูมิใจในสิ่งที่ตนเองได+ทำ เป3นสิ่งท่ี
สะท+อนการให+ความหมายของความมีคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ ดังนั้น ภาครัฐ และครอบครัวจึง
ควรสนับสนุนผู+สูงอายุให+มีอำนาจ หรืออิสระในการตัดสินใจตOาง ๆ เชOน การเลือกใช+เวลาวOางให+เกิด
ประโยชนW การได+ออกกำลังกาย การได+เลือกเสื้อผ+าเครื่องแตOงกาย เป3นต+น และภาครัฐควร
ประชาสัมพันธW และสร+างภาพลักษณWใหมOวOาวัยผู+สูงอายุ ยังเป3นวัยที่สามารถดำเนินชีวิตประจำวันได+
อยาO งมพี ฤฒพลงั ไมไO ดเ+ ปน3 ภาระของครอบครัว ชมุ ชนและสงั คม

6) จากผลการวิจัย พบวOา ผู+สูงอายุสามารถเป3นแบบอยOางที่ดีแกOคนรุOนหลัง และ
สามารถถOายทอดประสบการณWที่มีคุณคOาให+แกOครอบครัว และชุมชนได+ ดังนั้น ภาครัฐควรสนับสนุนให+
ผู+สูงอายุได+ดำเนินกิจกรรมที่สร+างการเป3นผู+สูงอายุต+นแบบที่ดี เชOน การเป3นอาสาสมัครสาธารณสุข
ประจำหมูOบ+าน (อสม.) อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษยW (อพม.) การได+เข+ารOวม
กิจกรรมจิตอาสาหรือทำประโยชนWให+กับผู+อื่น สOงผลให+ผู+สูงอายุเกิดความภาคภูมิใจในตนเองและมีผล
ตOอการรับรู+การมีคุณคOาในตนเองของผู+สูงอายุ การเข+ารOวมกิจกรรมจิตอาสาดังกลOาว สOงผลให+ได+รับ
การยอมรับทางสังคม ซึ่งเป3นสOวนหนึ่งท่ีทำให+ผู+สูงอายุรับรู+วOาตนเองยังมีความสำคัญ มีคุณคOาตOอ
ครอบครัว ชุมชนหรือสงั คม

3.2 ขJอเสนอแนะในการทำวิจัยครัง้ ตอH ไป
1) การวิจัยครั้งนี้เป3นการวิจัยที่มีข+อจำกัดในเรื่องของการลงพื้นที่เก็บรวบรวมข+อมูล

เนื่องจากสถานการณWการแพรOระบาดของโรคติดเชื้อโควิด – 19 จึงมีข+อจำกัดในเรื่องของจำนวน
กลุOมเป~าหมายในการวิจัยเชิงคุณภาพ ดังนั้นควรเพิ่มกลุOมเป~าหมายในการศึกษา และควรใช+การ
สัมภาษณWเชงิ ลกึ เพ่ือได+ขอ+ มลู ในประเด็นกระบวนการสรา+ งคุณคาO ในตนเองของผส+ู งู อายุเพิม่ มากขน้ึ

2) เนื่องจากงานวิจัยนี้มีขอบเขตด+านพื้นที่ ได+แกO จังหวัดขอนแกOน มหาสารคาม
ร+อยเอ็ด และกาฬสินธุW ดังนั้นควรศึกษาในพื้นที่อื่น ๆ ด+วย เนื่องจาก บริบทของพื้นที่ที่แตกตOางกัน
อาจมผี ลตOอกระบวนการสร+างคุณคาO ในตนเองของผ+สู ูงอายุดว+ ย