ภูมิปัญญาท้องถิ่นจังหวัดระยอง

ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถ่ิ น

แบบจัดเกบ็ ข้อมลู ภมู ปิ ัญญำ
ตำบลนคิ มพฒั นำ อำเภอนคิ มพฒั นำ จังหวดั ระยอง

1. ภูมปิ ัญญำ ดา้ นการเกษตรกรรม (ถ่านดบั กล่ิน)
ช่อื ภูมปิ ัญญำ นายวิชยั ธนชัยจารสั

2. ขอ้ มูลพนื้ ฐำนภูมิปัญญำ
กรณีรายบคุ คล
ช่ือ นายวชิ ยั นามสกุล ธนชยั จารสั

วันเดอื นปเี กดิ 8 พฤษภาคม 2500 ทอี่ ยู่ปจั จุบัน เลขท่ี 400/5 หมู่ 4
ตาบลนิคมพฒั นา อาเภอนิคมพัฒนา จงั หวดั ระยอง
รหสั ไปรษณยี ์ 21180 เบอรโ์ ทรศัพท์ 086-8403917LINE ID 0868403917 Facebook วชิ ยั ธนชัยจารัส

3. จุดเดน่ ของภูมิปัญญำ
นายวิชัย ธนชัยจารัส เป็นปราชญ์ชาวบ้านที่รับการพัฒนาจนเป็น “ปราชญ์ความม่ันคง”

ของตาบลนคิ มพฒั นา และได้สรา้ งวิสาหกิจชมุ ชน “คนเอาถ่าน” ท่ีใช้วัตถุดิบท่ีใช้ประโยชน์ในผลิตภัณฑ์ที่
เกิดจากภมู ปิ ัญญา ซง่ึ พืน้ ท่ีอืน่ ไม่มี ได้แก่ ผลไม้ตามฤดูกาลท่ีไม่ใช่ผลไม้อวบน้าในพ้ืนที่ที่สามารถนามาผลิต
ถ่านดบั กล่ินได้ เช่น สบั ปะรด ทเุ รียน น้อยหนา่ และอ่นื ๆ ท่หี าง่ายในพ้ืนท่ี

4. ที่มำของภูมิปัญญำ
ในปีงบประมาณ 2561 ศูนย์เรียนรู้ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ประจา

ตาบลนิคมพฒั นา ได้มีการประชุมคณะกรรมการเพอ่ื วางแผนการขยายงานและพัฒนาแหล่งเรียนรู้ในตาบล
ให้มีความก้าวหน้าและสามารถเป็นแหล่งเรียนรู้ของประชาชนในพ้ืนที่เพิ่มมากข้ึน ปัจจุบันการทา
การเกษตรในพ้ืนที่ตาบลนิคมพัฒนายังมีเป็นจานวนมาก และการดาเนินงานพัฒนาแหล่งเรียนรู้ตาม
หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงและเกษตรทฤษฎีใหม่ในพื้นท่ีได้ดาเนินการโดยต่อเน่ือง และได้
ดาเนินการอย่างมีคุณภาพ ลักษณะเด่นของแหล่งเรียนรู้ที่เราคัดเลือก คือ “ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง
ตามรอยพ่อ” ของชาวบ้านที่ช่ือ นายวิชัย ธนชัยจารัส เกษตรกร ชาวบ้านหนองบอน หมู่ท่ี 4 ตาบลนิคม
พัฒนา อาเภอนิคมพัฒนา จังหวัดระยอง ได้พัฒนาแหล่งเรียนรู้และพัฒนาคนท่ีมีความรู้ ความสามารถ
จนประสบความสาเร็จในการเป็นปราชญ์ชาวบ้านที่เป็นที่รู้จักและสามารถถ่ายทอดความรู้ในหลายๆ ที่
ทั้งของรัฐและเอกชน หลังจากนั้น กศน.อาเภอนิคมพัฒนา ได้วางแผนและร่วมเวทีประชาคมกับชาวบ้าน

198

ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถิ่ น

ในการพัฒนาแหล่งเรยี นรู้ “ศนู ยเ์ รยี นรู้เศรษฐกิจพอเพียงตามรอยพ่อ ” ของนายวิชัย ธนชัยจารัส น้ี จนมี
ผ้คู นสนใจมาศกึ ษาดงู านและเป็นแหล่งศึกษาดงู านของอาเภอนิคมพฒั นา

เหตุผลในการพัฒนาแหล่งเรียนรู้ “ศูนย์เรียนรู้เศรษฐ กิจพอเพียงตามรอยพ่อ ”
ของนายวิชยั ธนชัยจารัส เน่ืองจาก นโยบายการดาเนินงานของสานักงาน กศน.ในการพฒั นาแหล่งเรียนรู้
และปราชญ์เพื่อก้าวสู่ THAILAND 4.0 โดยความร่วมมือของภาคีเครือข่าย หน่วยงานราชการและเอกชน
ในอาเภอนิคมพัฒนา ร่วมกันพัฒนาแหล่งเรียนรู้ “ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงตามรอยพ่อ ” และ
ผลักดันให้การถ่ายทอดความรู้ ของนายวิชัย ธนชัยจารัส ไปสู่การยอมรับและพัฒนาข้ึนไปเรื่อยๆ โดยยึด
แนวคดิ ตามหลักปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี ง

5. รำยละเอยี ดภูมิปัญญำ
ถ่านดบั กล่ิน ถา่ นอนามัย และ น้าสม้ ควนั ไม้ ซง่ึ ผลติ จากผลผลิตในไร่นาของนายวิชัย ธนชัยจารัส

โดยมีกระบวนการจากความร้ทู ่ไี ดม้ าจากประสบการณต์ รงและศกึ ษาคน้ ควา้ เพ่ิมเติม มีข้ันตอนดงั น้ี
1. การคัดเลือกผลไม้ท่ีจะนามาทาการเผาเป็นถ่าน เนื่องจากต้องการพัฒนาเป็น

ถ่านประดับ จึงมีเกณฑ์การคัดเลือกจาก ความสวยงามของลวดลายพ้ืนผิว (Texture pattern) ซึ่งเลือก
เอาผลสบั ปะรดและทีส่ าคญั หาง่ายในพื้นท่ี

2. เผาเป็นถา่ นช่วงอณุ หภมู ิในการเปลี่ยนเปน็ ถา่ นของผลไม้ การให้พลงั งานทเี่ หมาะสม
โดยในการเผาถ่านผลไมจ้ ะใช้เตาเผาถา่ นแบบถัง 200 ลิตร วางในแนวนอน และนาผลไม้ใสถ่ งั เหลก็ ปดิ ฝา
ไว้ดา้ นบนของวตั ถดุ บิ เพือ่ ป้องกนั เขม่าท่ีเกิดขน้ึ ขณะการเผา

3. นาเช้อื เพลงิ มาจดุ ไฟ ใหค้ วามรอ้ นกระจายเขา้ ไปในเตา เพื่อไล่ความชื้นที่อยู่ในเตาและ
เนื้อผลไม้ออกไป ซ่ึงในตอนแรกนี้ควันที่เกิดจากการเผาไหม้ จะมีลักษณะเป็นสีขาว เม่ือเผาถ่านได้สักพัก
ควันจะเร่มิ ลดน้อยลงและเปลยี่ นจากสีขาวกลายเปน็ สีเทา เมอื่ ควันเป็นสีเทาแล้วจึงค่อยๆ ลดเช้ือเพลิงและ
ลดหน้าเตาลง เพ่ือควบคุมปริมาณอากาศภายในเตา เพราะต่อจากน้ีผลไม้ในเตาจะเร่ิมคลายความร้อน
จนทาให้อุณหภูมิเพ่ิมสูงขึ้น หลังจากนั้นผลไม้ท่ีทาการเผาจะเปล่ียนสภาพกลายเป็นถ่าน ช่วงน้ีใช้เวลา
ประมาณ 3 - 7 ช่วั โมง

4. สงั เกตดทู ่ีควนั อกี ครั้งเม่ือเกดิ ควันใส ให้ทาการเปิดปากเตา ปล่องไฟท้งั หมดทิ้งไว้
ประมาณ 1-2 ชวั่ โมง เพอื่ ให้ถา่ นเย็นลงจงึ นาออกมา

199

ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถิ่ น

6. รปู แบบและลกั ษณะกำรถ่ำยทอด เผยแพร่ภมู ปิ ัญญำท้องถ่นิ
การเผยแพร่ “นา้ สม้ ควนั ไม้ ถ่านดับกล่ินและ ถ่านอนามัยของศนู ยเ์ รียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง

ตามรอยพอ่ ” ผ่านสอ่ื โซเชียล Facebook “ วิชยั ธนชัยจารัส” เผยแพร่ข้อมูลกจิ กรรมและการดาเนนิ งาน
ของศนู ย์เรียนรู้เศรษฐกจิ พอเพยี ง ตามรอยพ่อ

7. กำรพฒั นำตอ่ ยอดภูมปิ ัญญำใหเ้ ป็นนวตั กรรม คณุ ค่ำ )มูลค่ำ( และควำมภำคภูมใิ จ
การพัฒนาต่อยอดภูมิปัญญาให้เป็นนวัตกรรม ได้ดาเนินงานร่วมกับภาคีเครือข่าย หน่วยงานรัฐ

โดยเฉพาะกองอานวยการรักษาความมั่นคงภายในแห่งราชอาณาจักร (กอ.รมน.) จังหวัดระยอง ร่วมกัน
ดาเนนิ งานตามแผนการดาเนนิ งาน จนได้รบั งบประมาณในการจัดซ้ือวัสดุและทาการก่อสร้าง อาคารพร้อม
เตาชีวมวล ตามโครงการจัดต้ังชุมชนปรองดองสมานฉันท์เพ่ือการพัฒนา ประจาปี 2561 ในการพัฒนา
แหล่งเรียนรู้ตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง นอกจากน้ี สานักงาน กศน.จังหวัดระยอง โดย
ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอาเภอนิคมพัฒนา ได้สนับสนุนงบประมาณ ในการ
เผยแพร่ประชาสัมพันธ์ ข้อมูล เอกสาร เป็นแหล่งเรียนรู้ มีการจัดบอร์ด นิทรรศการ การส่งเสริมกลุ่ม
วิสาหกจิ ชมุ ชน เรยี นรภู้ าษาอังกฤษเพ่อื พัฒนาอาชีพ

จากถา่ นธรรมดาท่วั ไปสู่การยกระดับภูมปิ ญั ญาทอ้ งถ่นิ เปน็ ถ่านไมป้ ลอดสารก่อมะเร็งเป็นเชื้อเพลิง
ปลอดสารพษิ ติด 3 ดาว จากถ่านธรรมดาผ่านกระบวนการกาจดั สารพิษออกจากถ่าน โดยเตาอิวาเตะเล็ก
และเตาชีวมวลติดไฟงายให้ไฟแรงไม่แตกตัวเหมาะกับผู้ที่รักษ์สุขภาพ หลีกหนีจากสารทาร์ก่อมะเร็ง
เพยี งกิโลกรมั 50 บาท เพือ่ ชวี ติ ไมเ่ สยี่ งกับมะเรง็

ผลติ ภณั ฑ์ จากการทาวิสาหกิจชมุ ชน คนเอาถ่าน

8. แหลง่ อำ้ งอิง : ผู้จดั เก็บขอ้ มูล

ช่ือ นางสาวพัชรี ราศี วันทเ่ี ก็บข้อมูล 21 มกราคม 2564

สถานศึกษา กศน.อาเภอนิคมพัฒนา จงั หวดั ระยอง โทร 082-4456489

LINE ID - Facebook -

200

ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถิ่ น

แบบจดั เก็บขอ้ มลู ภูมปิ ัญญำ
ตำบลพนำนคิ ม อำเภอนคิ มพฒั นำ จงั หวัดระยอง

1. ภูมปิ ัญญำ ด้านศลิ ปกรรม (องั กะลุง)
ช่อื ภมู ิปัญญำ นางมนสั นนั ท์ คุณาสนิ ศริ ิกลุ

2. ข้อมลู พ้ืนฐำนภูมิปัญญำ
กรณรี ายบุคคล
ชอ่ื นางมนสั นนั ท์ นามสกลุ คณุ าสนิ ศิริกลุ

วนั เดือนปเี กดิ 1 มกราคม 2496 ที่อยู่ปจั จุบนั บ้านเลขท่ี 3/1
หม่ทู ่ี 15 ตาบลวงั นา้ เย็น อาเภอวงั นา้ เย็น จงั หวัดสระแกว้ รหัสไปรษณยี ์ 27210
เบอรโ์ ทรศัพท์ 0989459895 LINE ID 0989459895 Facebook มนัสนันท์ คณุ าสินศิรกิ ุล
3. จุดเด่นของภูมปิ ญั ญำ

นางมนัสนันท์ คุณาสินศิริกุล ภูมิปัญญาด้านการเล่นอังกะลุง ตาบลพนานิคม อาเภอนิคม
พัฒนา จังหวัดระยอง เป็นผู้ที่มีความช่ืนชอบด้านการเล่นอังกะลุง มีจิตอาสาหม่ันฝึกฝนการซ้อม
จนสามารถเปน็ ครซู ้อมให้กลุ่มชมรมผู้สูงอายุตาบลพนานิคม สามารถนากลุ่มออกแสดงตามงานต่าง ๆ ได้
นอกจากนยี้ ังฝกึ ซ้อมการแต่งเพลง การแกะตัวโน้ตเพลงที่จะใช้ในการฝึกซ้อมเพื่อให้ได้เพลงท่ีหลากหลาย
และไมซ่ า้ เพลงเวลาออกงานต่าง ๆ
4. ที่มำของภูมิปัญญำ

นางมนัสนันท์ คุณาสินศิริกุล เป็นเกษตรกรมีครอบครัวที่ตาบลพนานิคม ปัจจุบันเป็นครูฝึกซ้อม
ด้านการเล่นอังกะลุง กลุ่มชมรมผู้สูงอายุตาบลพนานิคมและฝึกซ้อมให้นักศึกษา กศน. และเป็นผู้ท่ีมี
จิตอาสาช่วยงานชุมชนเป็นอย่างดี ปัจจุบันได้เป็นผู้นาทีมชมรมผู้สูงอายุตาบลพนานิคม ในการดูแล
ห้องอบสมุนไพรชมรมผู้สูงอายุตาบลพนานิคม เปิดให้บริการที่ชมรมผู้สูงอายุตาบลพนานิคม (ศาลาสร้างสุข
ซอย 8) และหวั หนา้ ทีมองั กะลงุ ชมรมผสู้ งู อายตุ าบลพนานคิ มในปจั จุบัน

201

ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถิ่ น

5. รำยละเอยี ดภูมิปัญญำ
นางมนัสนันท์ คุณาสินศิริกุล เป็นผู้ที่มีความรู้ความสามารถ ประสบการณ์ และมีผลงานด้าน

การเล่นองั กะลุง เปน็ ครูฝึกซ้อมอังกะลุง ท้ังนี้วงอังกะลุงวงหน่ึงจะมีอังกะลุงอย่างน้อย 7 คู่ หรือ 5 คู่ ก็ได้
ตามความเหมาะสมของสถานท่ีและงาน โดยจะมีเคร่ืองประกอบจังหวะ ได้แก่ ฉิ่ง, ฉาบเล็ก, กรับ, โหม่ง,
กลองแขก นอกจากนี้มักมีเคร่ืองตกแต่งเพื่อเพ่ิมความสวยงาม เช่น ธงชาติ, หางนกยูง เพลงที่ใช้ในการ
บรรเลง ไดแ้ ก่

1. เพลงเป็นโสดทาไม
2. เพลงลอยกระทง
3. เพลงจอมใจขวัญ
4. เพลงลาวดวงเดือน
5. เพลงยะวา
6. เพลงเธอรู้หรือป่าว
5.1 ตวั โน้ตไทย
โน้ตไทยมีหลายชนิด เป็นโน้ตตัวเลข ระบบเลข 0 – 4 สาหรับฝึกหัดซอ ระบบ 0 – 11
สาหรบั ฝกึ จะเข้ ในทน่ี ้เี ราจะใช้โน้ตตัวอักษร ซึ่งใช้ช่ือตัวโน้ตตามแบบตะวันตกคือ โด - เร - มี - ฟา - ซอล
- ลา - ที โดยใชต้ ัวอักษรแทนดงั น้ี ด = โด, ร = เร, ม = มี, ฟ = ฟา, ซ = ซอล, ล = ลา, ท = ที ในกรณีท่ี
เป็นเสียงสูงหรือต่ากว่าในช่วงกลางจะใช้จุด ( . ) ไว้บนหรือใต้ตัวอักษร ถ้าเป็นเสียงสูงจะใส่จุด ( . ) ไว้
ขา้ งบนตวั อักษร ถ้าเป็นเสียงต่าจะใส่จุด ( . ) ไว้ข้างล่างตัวอักษร ในการเขียนโน้ต 1 บรรทัด มี 8 ช่อง แต่
ละช่อง เรยี กว่าห้อง ใน 1 ห้อง เทา่ กบั 1 จังหวะ และ ใน 1 หอ้ ง บรรจุโนต้ ได้ 4 ตวั
5.2 จงั หวะ
เคร่ืองกากับจังหวะที่สาคัญท่ีสุดของดนตรีไทยคือ ฉ่ิง อัตราจังหวะของดนตรีไทยมี 3
ลักษณะ คือ
1. อตั ราจังหวะสามชน้ั คอื จังหวะช้า
2. อตั ราจงั หวะสองชั้น คือ จังหวะปานกลาง
3. อตั ราจังหวะชนั้ เดยี ว คอื จงั หวะเรว็
5.3 หนา้ ทับ
หน้าทับในเพลงไทย จะใช้หน้าทับท่ีแตกต่างกันไปในแต่ละบทเพลง ข้ึนอยู่กับเพลงน้ัน
สาเนียงใดจะต้องใชห้ นา้ ทับนนั้

202

ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถ่ิ น

5.4 วธิ ีดแู ลเกบ็ รกั ษาองั กะลงุ
วธิ ีดแู ลเกบ็ รกั ษาอังกะลุงควรแขวนไวใ้ นท่ีที่ไม่อบั ชนื้ หา่ งไกลจากการถกู กดทบั หรือถูก

กระแทก หมั่นนาอังกะลงุ มาเขย่า ทายากนั มอด และแมลงกดั แทะ

การแสดงอังกะลุงในชุมชน การแสดงวงองั กะลุง ชมรมผ้สู งู อายตุ าบลพนานคิ ม

6. รปู แบบและลกั ษณะกำรถ่ำยทอด เผยแพร่ภมู ปิ ัญญำทอ้ งถิ่น
นางมนัสนนั ท์ คณุ าสนิ ศริ กิ ลุ เป็นครสู อนด้านการเล่นอังกะลุง ไดเ้ ปน็ อย่างดีและมคี วามตงั้ ใจ

ในการฝกึ ซ้อมให้กบั สมาชกิ และนาทมี องั กะลงุ ออกงานแสดงไดแ้ ละสร้างรายได้ใหก้ บั สมาชิก

7. กำรพฒั นำต่อยอดภูมปิ ัญญำใหเ้ ปน็ นวตั กรรม คณุ ค่ำ )มลู ค่ำ( และควำมภำคภมู ใิ จ
การถ่ายทอดความร้ขู องภูมปิ ัญญา จะเป็นการถ่ายทอดความรูแ้ บบชาวบา้ นดว้ ยการนาความที่ได้

จากประสบการณ์การทางานมาประยุกต์ใชร้ ่วมกบั ความรไู้ ด้เข้ารับการอบรมใหเ้ กดิ เปน็ องค์ความร้ใู หม่ๆ
และนามาถ่ายทอดให้กับชุมชนอยา่ งต่อเน่ือง

8. แหลง่ อ้ำงอิง : ผ้จู ดั เก็บข้อมูล
ชื่อ นางสาววิภาวดี อาจอานวย วันที่เก็บขอ้ มูล 30 มีนาคม 2563
สถานศึกษา กศน.อาเภอนิคมพฒั นา จังหวัดระยอง โทร 0633490728
LINE ID Poom1153 E-mail [email protected]

203

ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถ่ิ น

แบบจัดเกบ็ ข้อมูลภูมปิ ญั ญำ
ตำบลมะขำมคู่ อำเภอนคิ มพัฒนำ จงั หวดั ระยอง

1. ภมู ิปัญญำ ด้านอตุ สาหกรรมและหัตกรรม (การตัดเยบ็ เสื้อผา้ )
ชื่อภูมปิ ญั ญำ นางรตั รนา วงศม์ ณวี รรณ

2. ขอ้ มลู พน้ื ฐำนภูมปิ ัญญำ
กรณรี ายบุคคล
ชอ่ื นางรตั นา นามสกลุ วงศ์มณวี รรณ

วันเดือนปีเกดิ 17 มกราคม 2498 ทีอ่ ย่ปู จั จุบัน เลขท่ี 570/75 หมู่ที่ ๓ ตาบลมะขามคู่
อาเภอนคิ มพัฒนา จงั หวดั ระยอง รหสั ไปรษณีย์ 21180 พิกัดบ้าน 12.8464411,101.0988334 เบอร์
โทรศพั ท์ 099- 0628458 LINE ID 099- 0628458 Facebook Rattna Wongmaneewan

3. จดุ เดน่ ของภูมปิ ัญญำ
เป็นแหล่งเรียนรู้อาชีพงานสร้างสรรค์และบริการ การตัดเย็บเสื้อผ้า โดยใช้ ผ้าท่ีทอเน้ือละเอียด

ไม่บาง มีน้าหนักเพื่อให้จับได้เต็มที่ขณะเย็บ เป็นผ้าสีพ้ืน ไม่ใช่ผ้าที่ต้องต่อลายให้ตรงกัน และเป็นผ้าที่สี
ไม่ตก ท่ีมีความคงทน เส้นด้ายทอไม่แตกง่าย และไม่ยืดหรือหดเม่ือผ่านการซัก ถือว่าเป็นของดีที่มีเฉพาะ
อาเภอนิคมพัฒนา จังหวัดระยองเท่าน้ัน

4. ท่ีมำของภูมปิ ัญญำ
ภูมิปัญญาด้านอาชีพเกิดขึ้นมาจากกลุ่มแม่บ้านในหมู่บ้านเอื้ออาทร หมู่ 3 ตาบลมะขามคู่

อาเภอนคิ มพัฒนา จังหวัดระยอง ได้ประสบปญั หารายได้ของครอบครัวน้อย เศรษฐกิจของชุมชนฝืดเคือง
เนื่องจาก ฝ่ายสามีหารายได้เพียงผู้เดียว กลุ่มแม่บ้านได้รวมตัวกัน จัดทาสินค้าท่ีสามารถจัดจาหน่ายให้แก่
คนในชุมชน กลุ่มสมาชิกแม่บ้านหมู่บ้านเอื้ออาทรจึงได้รวมตัวกันประชุมวิเคราะห์สินค้าหรือบริการ
ท่ีสามารถสร้างรายได้เสริมให้กับตนเองและครอบครัว เพื่อมาใช้จ่ายด้านการอุปโภคบริโภคส่งเสริมธุรกิจ
ฐานรากในชุมชน จากการประชุมกลุ่มแม่บ้านโดยยึดเลือกสินค้าจากปัจจัย 4 คือ เส้ือผ้า เคร่ืองแต่งกาย
สรุปเป็นสินคา้ คือการตดั เยบ็ เสื้อผ้า เพราะสมาชิกในกลุม่ มอี งค์ความรพู้ ้ืนฐาน

204

ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถ่ิ น

5. รำยละเอียดภูมิปัญญำ
5.1 ขัน้ ตอนการเย็บผ้า ดงั นี้
5.1.1 การวดั ตวั ใชเ้ ชือกผูกเอวเพอ่ื ให้รูต้ าแหน่งของเอว ยืนตวั ตรง จากนั้นผู้วัดจะวัดตาม

ขนั้ ตอนต่อไปนี้
1. วัดรอบอก วดั ใหผ้ ่านชว่ งที่นนู ท่สี ดุ ของอก โดยใช้สายวดั ดา้ นหน้าและ

ดา้ นหลังเป็นแนวเดียวกนั
2. วัดรอบเอว วงสายไปรอบเอวแล้ววดั ส่วนทีค่ อดทสี่ ุดตรงเอวใหพ้ อดี
3. วัดรอบสะโพกล่าง ทาบสายวดั ตรงสว่ นที่นูนสดุ ของสะโพก ขณะวัดให้ใชน้ ิ้ว

สอดเข้าไปในสายวดั 2 นิว้ จากนั้นลองเล่ือนสายวัดขน้ึ -ลงพอให้สายวัดผา่ นสะโพกได้สะดวก
4. วัดความยาวด้านหลัง ทาบสายวดั จากปุม่ กลางกระดูกคอดา้ นหลงั ให้แนบกบั

ลาตวั ดา้ นหนา้ ลงมาถึงเอว
5. วัดความยาวด้านหน้า ทาบสายวดั ตรงรอยบุ๋มตรงกลางคอด้านหนา้ ให้แนบกับ

ลาตัวด้านหลงั ลงมาถงึ เอว
6. วัดรอบคอ วางสายวัดใหช้ ิดกบั ฐานคอตรงแนวต่อกบั ชว่ งไหล่ แล้วใชน้ ้วิ สอด

ไปในสายวดั 1 นว้ิ วัดใหพ้ อหมนุ ได้
7. วดั ความกวา้ งของบา่ หนา้ วดั จากช่วงรักแรด้ ้านหนา้ ด้านหนึง่ ไปยังอีกดา้ นหน่ึง
8. วดั ความกวา้ งของบา่ หลงั วดั จากช่วงรกั แร้ดา้ นหลงั ด้านหนึง่ ไปยงั อกี ด้านหนงึ่
9. วัดความยาวไหล่ วัดจากข้างคอทแี่ นวตะเขบ็ ไหล่มาที่ปุ่มปลายไหล่
10. วัดความแขน ใหผ้ ถู้ กู วดั ยืนเทา้ เอว แลว้ ใช้สายวดั ทาบหัวไหลผ่ ่านข้อศอกไป

จนถงึ ข้อมือ
11. วัดรอบขอ้ มอื วงสายวัดรอบตรงป่มุ ขอ้ มือ แล้วลองเลอื่ นขน้ึ -ลงใหผ้ ่านมอื ได้

สะดวก
12. วัดความยาวกระโปรงหรอื กางเกง วางสายวดั ทาบจากขอบเอวยาวลงมา

ทางด้านหน้าขาหรือด้านขา้ งลาตัว
การวัดตามขน้ั ตอนนีเ้ ปน็ แบบพ้ืนฐานทั่วไป ถา้ ตอ้ งการเสอ้ื ผ้าท่ีมรี ายละเอยี ดมากขน้ึ เช่น เส้ือ

แขนยาว อาจจะต้องวัดรอบรักแร้เพิ่มเตมิ เพอ่ื จะได้เผอ่ื หลวมใหส้ ามารถเคลื่อนไหวในอิรยิ าบถต่าง ๆ ได้
โดยสะดวก

5.2 การเตรยี มผ้าก่อนตดั บางครง้ั ผา้ ท่ีซ้ือมาอาจถูกตัดหรือชายผา้ ฉีก ทาใหเ้ สน้ ดา้ ยของเนื้อผา้
เสยี รปู ทรง แก้ไขได้โดยดงึ มุมทกุ มมุ ของผ้าให้เป็นมุมฉาก และถ้าต้องการหดผ้าสาหรับผ้าท่ซี ักเปยี กได้

205

ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถ่ิ น

ใหท้ บผ้าตามยาวแล้วพับผ้าวางลงในภาชนะทม่ี ีน้า แช่ท้ิงไว้ประมาณคร่ึงชวั่ โมงหรือจนกระทง่ั น้าซึมท่วั ผนื
ผ้า แล้วยกออกทัง้ ที่ยงั พบั อยู่ จากนั้นใช้ฝ่ามือกดนา้ ออกโดยไม่ต้องบดิ แล้วนาไปวางบนพนื้ ราบ ผ่งึ แดดให้
แหง้

5.3 การสร้างแบบตัด จะต้องสร้างแบบตัดมาตรฐาน โดยใชอ้ ุปกรณ์ไดแ้ ก่ กระดาษสรา้ งแบบ
ดนิ สอดา ยางลบ ไมบ้ รรทดั กรรไกร ดนิ สอสนี ้าเงินหรือแดง แบบตัดมาตรฐาน ได้แก่ แผ่นหนา้ แผ่นหลัง
และแขนเสื้อ

5.4 การตดั ผา้ ตามแบบ วางแบบกระดาษลงบนผ้าทว่ี างบนโต๊ะเรยี บ สาหรับผา้ ลาย ก่อนตดั ควรดู
ใหแ้ นใ่ จก่อนเพื่อเวลาทต่ี ่อลายจะได้เนยี นสนิท จากน้ันใชเ้ ข็มหมดุ กลัดกระดาษให้ตดิ กบั ผา้ แล้วเผ่อื เยบ็
โดยรอบด้วยการกดลูกกล้ิงลงบนกระดาษกดรอยไว้ทุกด้าน ประมาณด้านละ 2 เซนติเมตร หรอื 1 นิว้ และ
ตัดผ้าเป็นชิ้น ๆ ตามแบบท่ีกลดั ไว้

5.5 การทาเคร่ืองหมายบนผา้ มอี ุปกรณ์สาคญั คือ ลูกกล้ิง กระดาษกดรอย และชอล์กเขียนผ้า
ทาเครื่องหมายที่ต้องการให้ปรากฏบนผา้ สว่ นใหญ่ ไดแ้ ก่ กลางหน้าและกลางหลงั ของเส้ือ ตะเข็บต่าง ๆ
เกล็ดกระโปรง กางเกง หรอื เสอ้ื รอยเผอื่ เยบ็ ตาแหน่งตดิ กระเปา๋ เป็นตน้ ถ้ามีจักรเยบ็ ผ้าก็ให้เย็บกันลยุ่ ผา้
แต่ละชน้ิ ก่อน

5.6. การเนาผ้า เปน็ การทาแนวเย็บผ้าและยึดผ้าแตล่ ะช้นิ ให้ติดกนั เพอ่ื ปอ้ งกันการเลือ่ นของ
ตาแหนง่ ผ้าเวลาเย็บ ซ่ึงเม่ือเย็บเสรจ็ กจ็ ะเลาะด้ายท่ีเนาไวแ้ ล้วออกไป

5.7 การเยบ็ ประกอบรปู รา่ ง โดยใชเ้ ขม็ สอยกับดา้ ย หรอื ใช้จกั รเยบ็ ผ้า รวมถงึ การติดกระดุม
เยบ็ รงั ดมุ ตดิ ตะขอ ซปิ และสอยเก็บรมิ
6. รปู แบบและลกั ษณะกำรถ่ำยทอด เผยแพรภ่ ูมปิ ัญญำท้องถิ่น

6.1 ฝึกทกั ษะให้กับกลมุ่ สมาชิก
6.2 ทาสินค้าและผลิตภัณฑ์
6.3 จัดจาหนา่ ยสนิ ค้าและผลิตภณั ฑ์ ณ กล่มุ แม่บ้านเอื้ออาทร และเพจ OOCC กศน.อาเภอนิคม
พัฒนา
6.4 ปรับปรุงสินค้าและผลิตภัณฑ์ตามความต้องการของตลาด (สังเกตจากยอดขายหรือยอดส่ัง
ผลิต) กลุ่มแม่บ้านเอ้ืออาทร คือความหวังท่ีจะสร้างพลังของชุมชนให้กลับมาเติบโตและรุ่งเรือง อีกคร้ัง
โดยได้รับงบประมาณศูนย์ฝึกอาชีพชุมชน กศน.อาเภอนิคมพัฒนา ปีงบประมาณ 2561 แต่ไม่หยุดย้ัง
พัฒนาผลิตภัณฑ์ เพื่อสร้างองค์ความรู้และการพัฒนาศักยภาพท่ีมีอยู่ในชุมชนให้คนรุ่นใหม่หันมาช่ืนชม
และภมู ใิ จในสนิ ค้าภูมิปญั ญาท้องถ่นิ มคี ือการสร้างอตั ลกั ษณแ์ ละตวั ตนของแบรนด์

206

ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถิ่ น

โครงการศนู ย์ฝกึ อาชีพชุมชน หลักสตู รการตดั เย็บเส้ือผ้าและกระเป๋า ปงี บประมาณ 2562
7. กำรพฒั นำตอ่ ยอดภูมิปญั ญำใหเ้ ป็นนวตั กรรม คณุ ค่ำ )มูลคำ่ ( และควำมภำคภมู ิใจ

กระบวนการผลติ อาจยงั ไมเ่ พียงพอทจี่ ะสร้างความตระหนักถงึ ผลิตภณั ฑ์ให้กับลูกคา้ ได้
จึงเสริมในเร่อื ง ความสวยงาม ความคงทน ซ่ึงวิทยากรเปน็ ผเู้ น้นการทาให้ออกมาสวยงามและคงทน
ถอื เป็นจดุ กาเนดิ ของเส้ือผา้ ของดีเฉพาะที่อาเภอนิคมพฒั นา จงั หวดั ระยอง เท่าน้ัน
8. แหลง่ อำ้ งอิง : ผูจ้ ัดเกบ็ ขอ้ มูล

ชอ่ื นายมนตช์ ยั ศิรวิ เิ ศษ วันทีเ่ ก็บข้อมูล 21 มกราคม 2564
สถานศึกษา กศน.อาเภอนิคมพฒั นา อาเภอนคิ มพัฒนา จงั หวดั ระยอง โทร 0933637414
LINE ID monchai.40 E-mail [email protected]

207

ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถ่ิ น

แบบจดั เก็บขอ้ มูลภูมปิ ญั ญำ
ตำบลมำบข่ำ อำเภอนิคมพฒั นำ จงั หวัดระยอง

1. ภมู ิปัญญำ ดา้ นอุตสากรรมและหัตกรรม (แชมพู)
ชอื่ ภูมิปัญญำ นางบานชืน่ กลอี มิ่

2. ขอ้ มูลพ้ืนฐำนภูมิปัญญำ
กรณีรายบุคคล
ชอื่ นางบานชืน่ นามสกุล กลีอ่มิ

วันเดอื นปีเกดิ 25 มีนาคม 2491 อายุ 72 ปี ที่อย่ปู ัจจุบนั เลขที่ 91/1 หมู่ที่ 4 ตาบลมาบข่า
อาเภอนคิ มพัฒนา จังหวัดระยอง รหสั ไปรษณีย์ 21180 เบอรโ์ ทรศัพท์ 0861397068
LINE ID 0861397068 Facebook -

3. จุดเด่นของภูมปิ ัญญำ
การนาส่วนผสมต่าง ๆ มาผสมกันอย่างสอดคล้องทาให้เกิดผลิตภัณฑ์ดูแลสุขภาพผมท่ีมีคุณภาพ

ในการชาระลา้ งเส้นผมให้สะอาดไม่ระคายเคืองตอ่ หนังศีรษะ ให้ผมอ่อนนิ่มและกลิ่นหอมอ่อน ๆ อย่างเป็น
ธรรมชาติเป็นการเพิ่มมูลค่าให้กับสมุนไพรไทย ทาให้เกิดรายได้กับคนในชุมชน ผลิตภัณฑ์ทุกตัวมีความ
ปลอดภัยเช่ือถือได้ และได้รับใบประกาศรับรองจากสานักงานอุตสาหกรรมจังหวัดระยอง อนุญาตแสดง
เครอ่ื งหมายมาตรฐานเปน็ ผลติ ภณั ฑ์ชุมชน เป็นผลติ ภณั ฑ์ยอดเยีย่ มระดบั 4 ดาว

4. ทีม่ ำของภมู ปิ ัญญำ
แชมพเู ป็นสง่ิ สาคัญมากในชีวิตประจาวนั ของคนทุกเพศทุกวยั ซง่ึ แตก่ อ่ นยังไม่มแี ชมพสู ระผมจงึ ได้

มีการนาสบหู่ อมมาสระผม และนาสมุนไพรพืน้ บ้านมาดแู ลบารุงรักษา เส้นผม เชน่ การนามะกรดู มาเผาไฟ
แล้วใชส้ ระผม ทาให้เสน้ ผมสะอาดรักษารากผมทาใหผ้ มดกดาเป็นเงางาม

ปัจจุบันแชมพูมีมากมายหลายย่ีห้อ สามารถเลือกใช้ได้ตามความต้องการ กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร
บ้านทุง่ ต้นเลียบ จึงไดม้ ีความคดิ เหน็ ทีจ่ ะนาสมนุ ไพรพน้ื บ้านทมี่ ีอยูใ่ นหมบู่ า้ นมาผสมกับภูมิปัญญาไทย โดย
นาเทคนิควิธีการสมัยใหม่ มาผลิตแชมพูผสมสมุนไพรให้ประชาชนทั่วไปได้เลือกใช้เพ่ือดูแลรักษารากผม
และบารุงเส้นผมตามสภาพของแต่ละบุคคล เช่น การนามะกรูดผสมกับว่านหางจระเข้ ช่วยบารุงเส้นผมให้
นุ่มสวย,ดอกอัญชันทาให้ผมดกดาเป็นเงางาม,ประคาดีควาย ช่วยดูแลผู้ที่มีปัญหาเกี่ยวกับหนังศีรษะ และ
ปอ้ งกนั รังแค

208

ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถิ่ น

การนาส่วนผสมต่าง ๆ มาผสมอย่างสอดคล้องทาให้เกิดผลิตภัณฑ์ดูแลสุขภาพท่ีมีคุณภาพในการ
ชาระล้างเส้นผมให้สะอาดไม่ระคายเคืองต่อหนังศีรษะ ให้ผมอ่อนนิ่มและกล่ินหอมอ่อน ๆ อย่างเป็น
ธรรมชาตเิ ป็นท่ีเพิม่ มลู คา่ ใหก้ ับสมุนไพรไทย ทาใหเ้ กิดรายได้กบั คนในชมุ ชน

กลุ่มแม่บ้านเกษตรกรบ้านทุ่งต้นเลียบ เป็นผู้ริเร่ิมเพราะมีความรู้ในการทาผลิตภัณฑ์ และอบรม
การทาให้กับผู้ที่มาศึกษารวมทั้งการพัฒนาการผลิตที่มีคุณภาพ การคิดค้นผลิตภัณฑ์ใหม่ ให้กับชุมชนเช่น
ครมี นวดผสมสมนุ ไพร, สบู่ผสมสมุนไพร, เปน็ ตน้

5. รำยละเอียดภูมิปัญญำ
1. นาสมุนไพรที่มีอยู่ในท้องถิ่นมาใชใ้ นการผลิตเปน็ การเพิ่มรายได้ให้กับชมุ ชน และมน่ั ใจไดว้ า่

สมนุ ไพรไม่มีสว่ นผสมของสารเคมี
2. ในการคัดกรองสมนุ ไพรทุกคร้ัง สมนุ ไพรต้องผา่ นเคร่อื งอบและต้มสุกเพ่ือความสะอาด
3. ในการผลิตทกุ คร้ังต้องอาศัยความชานาญ ทง้ั ในการช่งั ตวงสาร และขนั้ ตอนของการผสมสาร

จะตอ้ งไลล่ าดบั ก่อนหลังให้ถูกตอ้ ง คนสารไปในทิศทางเดยี วกัน
4. ท่ีสาคญั ก่อนการบรรจลุ งใสข่ วดตอ้ งปดิ ฝาถังทง้ิ ไว้ 1 คนื

แชมพสู มุนไพร

209

ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถิ่ น

6. รปู แบบและลกั ษณะกำรถำ่ ยทอด เผยแพร่ภูมปิ ัญญำทอ้ งถ่นิ
มีการถ่ายทอดผลิตแชมพูสมุนไพรให้กับบุคคลในครอบครัว บุคคลในชุมชนภูมิปัญญาท้องถ่ิน

นกั ศึกษา ผ้ทู ี่มาศกึ ษาดูงานและให้คาปรึกษาแนะนาให้กับผู้ประกอบการท่ีสนใจเพ่ือให้สามารถผลิตแชมพู
สมนุ ไพรทมี่ คี ุณภาพตามมาตรฐาน เป็นทีย่ อมรับของผู้บริโภคและเปน็ ทีต่ ้องการของตลาด

นางบานช่นื กลีอิ่ม ไดร้ บั ใบประกาศในการรบั รองมาตรฐานหลายใบ เชน่
1. ใบประกาศนยี บัตร แชมพูมะกรูด ไดร้ บั การคดั สรรเป็นผลติ ภณั ฑ์ ระดับส่ดี าว
2. ใบประกาศรับรองจากสานกั งานอตุ สาหกรรมจงั หวดั ระยอง อนุญาตแสดงเคร่ืองหมาย

มาตรฐานเป็นผลิตภัณฑ์ชุมชน แชมพู มาตรฐาน มผช.92/2552 ผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการรับรอง คือ แชมพู
ผสมมะกรูด กลุม่ แม่บา้ นเกษตรกรบ้านทงุ่ ต้นเลียบ

3. ใบประกาศรบั รองจากสานกั งานอตุ สาหกรรมจังหวดั ระยอง อนุญาตแสดงเคร่ืองหมาย
มาตรฐานเป็นผลิตภัณฑ์ชุมชน แชมพูสาหรับสุนัข มาตรฐาน มผช.553/2547 ผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการ
รับรอง คอื แชมพูสาหรับสนุ ัข กลมุ่ แม่บา้ นเกษตรกรบ้านท่งุ ต้นเลยี บ

4. ใบประกาศนยี บตั รจากโครงการคัดสรรสุดยอดหนง่ึ ตาบล หนึง่ ผลติ ภณั ฑไ์ ทย ปี 2559
(OTOP Product Champion) ผลติ ภัณฑ์ แชมพปู ระคาดีควายผสมมะกรดู

5. ใบประกาศรบั รองจากสานักงานอุตสาหกรรมจงั หวัดระยอง อนุญาตแสดงเครื่องหมาย
มาตรฐานเป็นผลติ ภณั ฑ์ชุมชน แชมพู มาตรฐาน มผช.92/2552 ผลติ ภณั ฑท์ ่ีได้รับการรบั รอง คือ แชมพู
สมนุ ไพรอัญชันผสมมะกรดู กลุ่มแม่บ้านเกษตรกร บา้ นทุ่งต้นเลียบ เปน็ ต้น

ไดร้ ับการตดั สรรเป็นผลิตภณั ฑ์ ระดับสด่ี าว

210

ภู มิ ปั ญ ญ า ท้ อ ง ถ่ิ น

7. กำรพฒั นำต่อยอดภูมิปัญญำให้เปน็ นวัตกรรม คุณคำ่ )มูลค่ำ( และควำมภำคภมู ใิ จ
นางบานชนื่ กลีอมิ่ ได้คดิ ค้น ทดลองผลติ ภณั ฑส์ ูตรใหม่ขึน้ มาเร่ือย ๆ อย่างต่อเน่ือง เชน่ แชมพู

ผสมมะกรูด, แชมพูสาหรบั สุนขั , แชมพูประคาดคี วายผสมมะกรดู , แชมพสู มนุ ไพรอญั ชนั ผสมมะกรดู เป็น
ตน้ และยงั มีผลติ ภัณฑ์ตัวอนื่ อีกมากมาย อีกท้งั ยงั มีการออกแบบผลิตภัณฑ์อยา่ งสวยงาม ทนั สมัย นา่ สนใจ
มีแบรนด์เป็นของตนเองออกสู่ตลาด
8. แหลง่ อ้ำงองิ : ผจู้ ดั เก็บขอ้ มูล

ชอื่ นางสาวพัชรี นามสกลุ ราศรี วันท่ีเก็บข้อมูล 30 มนี าคม 2563
สถานศึกษา กศน.อาเภอนิคมพัฒนา จังหวดั ระยองโทร 087-4456-489
LINE ID nanaof2817 E-mail [email protected]

211

บรรณานกุ รม

สถาบนั ราชภฏั นครปฐม. (2545). ภูมปิ ัญญาไทยจังหวัดนครปฐม. เพชรเกษมการพิมพ์,
กรุงเทพมหานคร.

พณิ เก้ือกูล. (2544). สาระน่ารู้ ภูมปิ ญั ญาไทย. โรงพิมพ์สหมติ รพร้นิ ต้ิง, นนทบุร.ี
เอกวทิ ย์ ณ ถลาง และคณะ (2546). ภมู ิปญั ญาท้องถนิ่ กับการจดั การความรู้. สานักพิมพ์อมรนิ ทร์,
กรงุ เทพมหานคร.

คณะผ้จู ัดทา

ท่ปี รึกษา รัตน์จนิ ดามขุ ผอู้ านวยการ สานักงาน กศน.จังหวัดระยอง
1. นายเสกสรรค์ ภัทรบชู า รองผู้อานวยการ สานักงาน กศน.จงั หวดั ระยอง
2. นายวิรัช อนิ บัว ศึกษานิเทศก์ชานาญการพเิ ศษ
3. นางสาววารที พิ ย์

ผู้ให้ข้อมูล รตั นจนี ผูอ้ านวยการ กศน. อาเภอเมืองระยอง
1. นางวรมน ภพู่ มุ่ ผ้อู านวยการ กศน. อาเภอแกลง
2. นายปฏญิ ญา ชยั ปทมุ ผูอ้ านวยการ กศน. อาเภอบ้านค่าย
3. นางพีฌานิกา โนรีสวุ รรณ ผอู้ านวยการ กศน. อาเภอบ้านฉาง
4. นางสนุ ันทา วฒั นสหโยธิน ผู้อานวยการ กศน. อาเภอปลวกแดง
5. นางพัทธกานต์ เวียงอนิ ทร์ ผอู้ านวยการ กศน. อาเภอวังจนั ทร์
6. นายมนตรี แก้วเพช็ ร ผอู้ านวยการ กศน. อาเภอเขาชะเมา
7. นายธรรมนูญ แสนอุบล ผ้อู านวยการ กศน. อาเภอนคิ มพฒั นา
8. นางเพญ็ ประภา

บรรณาธิการ
ครู กศน.ตาบลทุกแห่ง สังกัด สานักงาน กศน.จังหวัดระยอง

ออกแบบปก แสงสระคู นกั จัดการงานทวั่ ไป สานกั งาน กศน.จงั หวัดระยอง
นางสาวอญั ชลี

พิสจู นอ์ กั ษร จนั ทร์ลอย นักวิเคราะห์นโยบายและแผน สานักงาน กศน.จังหวดั ระยอง
นางสวุ รรณี