Bab 2 Koordinasi Badan
2.1 Koordinasi Badan Bahagian badan yang bekerjasama untuk menjalankan fungsi
Maksud tertentu apabila adanya rangsangan.
Dua jenis koordinasi
Kepentingan koordinasi • Sistem saraf
• Sistem endokrin atau sistem hormon
Contoh sistem saraf
• Untuk memastikan badan berfungsi dengan baik
Contoh sistem endokrin • Organ deria membolehkan kita mengesan situasi di sekeliling kita
melallui kawalan otak dan saraf
• Otak akan menerima maklumat dan mentafsir maklumat untuk
menentukan gerak balas terhadap rangsangan
• Mengekalkan kemandirian hidupan
• Memastikan semua sistem badan berfungsi secara harmoni dan
membolehkan kita hidup sebagai satu entiti
• Deria
• Ingatan dan pemikiran
• Pertuturan
• Tindakan terkawal seperti berjalan dan belajar
• Tindakan luar kawal seperti bernafas, pencernaan makanan,
denyutan jantung, pengaliran darah
• Pertumbuhan
• Kematangan seks
• aras glukosa di dalam darah
• kandungan air di dalam badan
Latihan 1
1 Nyatakan maksud koordinasi badan
…………………………………………………………………………………………………………………
2 Nyatakan satu kepentingan koordinasi badan
…………………………………………………………………………………………………………………
3 Koordinasi badan dikawal melalui dua sistem iaitu:
…………………………………………………………………………………………………………………
4 Tandakan (√) menunjukkan kawalan oleh sistem saraf
Membaca Bersin Keseimbangan Denyutan nadi
badan
5 Tandakan (√) menunjukkan kawalan oleh sistem endokrin
Penghasilan Kerdipan mata Sentakan lutut Kadar metabolisme
sperma
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
2.2 Sistem Saraf Manusia • Sistem saraf pusat
Sistem saraf manusia terdiri daripada • Sistem saraf periferi
Sistem saraf pusat melibatkan
• Otak
Sistem saraf periferi melibatkan
• Saraf tunjang
Saraf kranium • Saraf kranium ( saraf yang mengunjur keluar
Sistem saraf periferi
dari otak)
Saraf spina • Saraf spina (saraf yang mengunjur keluar dari
saraf tunjang)
otak Sistem saraf pusat
Saraf tunjang
Neuron • Unit asas dalam sistem saraf
Struktur dan fungsi neuron Menghantar impuls
keluar dari badan sel
Menerima impuls
saraf dan dalam satu arah
sahaja
menghantar ke
badan sel Badan sel
Nukleus Salut Akson
Dendrit mielin
Dendron Mempercepatkan
penghantaran impuls dan
membekalkan nutrient
kepada akson dan dendron
2
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 2
1 Lengkapkan rajah di bawah bagi menunjukkan sistem saraf pusat dan sistem saraf
periferi.
c)…………………… a)……………………..
… . Sistem saraf pusat
Sistem saraf periferi
d)……………………. b)…………………………..
2 Tandakan (√) bahagian neuron berikut yang berfungsi dalam memastikan pengaliran
impuls dalam satu hala sahaja dan namakan bahagian tersebut.
Nama bahagian :……………………………………………..
3 Tandakan (√) bahagian neuron berikut yang berfungsi dalam membekalkan nutrien
dan tenaga kepada dendron dan akson dan namakan bahagian tersebut.
Nama bahagian : …………………………………………..…
3
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Jenis neuron Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
• Neuron deria
• Neuron perantaraan
• Neuron motor
• Fungsi : membawa impuls dari reseptor di organ deria ke sistem
saraf pusat (otak dan saraf tunjang)
Neuron deria
Klu : Badan sel berada di tengah-tengah dan mesti ada reseptor
• Fungsi : menerima dan menghantar impuls saraf dari neuron deria
ke neuron motor
Neuron perantaraan
• Fungsi : membawa impuls dari sistem saraf pusat (otak dan saraf
tunjang) ke efektor (otot atau kelenjar) untuk tindak balas
Neuron motor
Klu : Badan sel berada di hujung dan mesti ada efektor
4
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 3
1 Unit asas bagi sistem saraf ialah …………………………………………
2 Nyatakan tiga jenis neuron bagi sistem saraf pusat
………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………..
3 Tandakan (√) bagi neuron yang membawa impuls dari reseptor di organ deria ke sistem
saraf pusat.
Namakan jenis neuron tersebut : …………………………………………………………
4 Tandakan (√) bagi neuron yang membawa impuls dari sistem saraf pusat ke efektor
untuk tindak balas
Namakan jenis neuron tersebut : …………………………………………………………
Namakan bahagian berlabel X : …………………………………………………………
5 Nyatakan fungsi bagi neuron di bawah.
a)
………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………..
b)
…………………………………………………………………………………………………………………………………....
c)
…………………………………………………………………………………………………………………………………....
5
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 4 (Soalan SPM 2005 – 2016)
1 Rajah menunjukkan sejenis neuron.
Neuron itu membawa impuls dari C Reseptor ke sistem saraf pusat
A Efektor ke sistem saraf pusat D Sistem saraf pusat ke reseptor
B Sistem saraf pusat ke efektor
B Menyelaras gerak balas badan
2 Apakah maksud koordinasi badan? terhadap rangsangan
A Menyelaras pertumbuhan badan
D Menyelaras perembesan hormone oleh
C Menyelaras kedudukan dan kelenjar endokrin
keseimbangan badan
3 Rajah menunjukkan sejenis neuron.
Apakah fungsi neuron ini? B Menerima impuls dari sistem saraf pusat
A Menerima impuls dari reseptor D Menghantar impuls dari neuron deria
C Menghantar impuls dari neuron
ke neuron motor
motor ke efektor
4 Rajah menunjukkan sistem saraf manusia.
Antara bahagian A, B, C dan D yang manakah merupakah saraf spina?
Namakan bahagian yang lain.
5 Rajah menunjukkan struktur suatu neuron.
Antara bahagian A, B, C dan D yang manakah merupakah akson?
6
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
6 Rajah menunjukkan sejenis neuron.
Antara bahagian A, B, C dan D yang manakah merupakah dendrit?
7 Antara yang berikut, yang manakah komponen sistem saraf pusat?
A Otak B Saraf spina
C Kranium D Saraf somatic
8 Penyataan manakah yang betul mengenai reseptor?
A Kelenjar yang merembeskan hormon B Sel yang menghasilkan gerak balas
C Kelenjar dan otot adalah contoh- D Sel yang khusus untuk mengesan
contoh kelenjar rangsangan tertentu
9 Maklumat manakah yang melibatkan sistem saraf?
A Pertumbuhan B Tindakan terkawal
C Jumlah air di dalam badan D Aras glukosa dalam darah
10 Rajah menunjukkan laluan impuls.
Apakah yang akan berlaku jika neuron Z tidak berfungsi?
A Impuls tidak dapat ditafsir B Impuls dihantar balik ke reseptor
C Efektor tidak dapat melaksanakan D Reseptor dan efektor berfungsi secara
gerak balas normal
11 Rajah menunjukkan sistem saraf manusia yang mengawal koordinasi badan.
X
Apakah X? B Saraf tunjang
A Otak D Saraf kranium
C Saraf spina
7
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
12 Rajah menunjukkan sejenis neuron.
Apakah fungsi R? B Mengkoordinasi aktiviti badan
A Membawa impuls ke badan sel D Mempercepatkan penghantaran
C Menghantar impuls dari badan sel
impuls
13 Rajah menunjukkan sejenis neuron.
Apakah fungsi R? B Mengkoordinasi aktiviti badan
A Membawa impuls ke badan sel D Membekalkan nutrient kepada akson
C Menghantar impuls dari badan sel
Latihan 5
1 Rajah 1.1 menunjukkan dua jenis neuron.
Neuron A
Neuron B
Rajah 1.1
a) Namakan jenis neuron yang ditunjukkan dalam Rajah 1.1.
i) Neuron A : ……………………………………………………………………………..
ii) Neuron B : ……………………………………………………………………………..
b) Namakan struktur yang berlabel X pada neuron B.
………………………………………………………………………………………………………….
c) Apakah fungsi struktur X?
………………………………………………………………………………………………………….
d) Banding bezakan antara Neuron A dengan Neuron B.
………………………………………………………………………………………………………….
………………………………………………………………………………………………………….
8
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
2.3 Koordinasi Saraf
Rangsangan Perubahan yang terhasil oleh sumber-sumber tertentu yang dikesan
oleh organ deria contoh sejuk, panas dan sakit
Reseptor Sel deria yang terdapat dalam organ deria (cth: cahaya dan bunyi)
Efektor Organ yang bergerak balas terhadap rangsangan (otot dan kelenjar)
Laluan impuls saraf
Selepas mengesan rangsangan, reseptor akan menghantar impuls ke sistem saraf pusat
melalui neuron deria.
Sistem saraf pusat akan memproses maklumat dan menghantar impuls ke efektor melalui
neuron motor untuk melakukan gerak balas
Rangsangan Reseptor Neuron deria
Sistem saraf pusat
Gerak balas Efektor Neuron motor
Laluan impuls saraf dalam koordinasi saraf
Tindakan Refleks dan Arka Refleks Gerak balas yang berlaku secara automatic tanpa
Maksud Tindakan refleks berfikir
Lokasi tindakan refleks Di saraf tunjang (tidak melibatkan kawasan otak)
Kepentingan tindakan refleks Melindungi daripada kecederaan yang serius
Contoh Sentakan lutut, terkena objek yang panas atau tajam
Arka refleks Laluan impuls bagi tindakan refleks berlaku
Kenapa tindakan sangat pantas? Kerana laluan impulsnya (arka refleks) terlalu pendek
Contoh Tindakan Refleks : Terkena objek yang panas
1. Saraf tunjang
3. Neuron deria 5.Neuron 2. Neuron
motor perantaraan
4. Reseptor
6. Efektor Pengecutan otot lengan
Organ deria menyebabkan tangan ditarik
(Kulit) Mengesan
menjauhi objek panas
rangsangan
panas Reseptor Saraf tunjang Efektor
9
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 5
1 Nyatakan pengertian bagi:
a) Reseptor :…………………………………………………………………………………………
b) Efektor : …………………………………………………………………………………………..
2 Nyatakan fungsi bagi bahagian berikut:
a) Reseptor :…………………………………………………………………………………………
b) Efektor : …………………………………………………………………………………………..
3 Nyatakan pengertian bagi:
a) Tindakan refleks :………………………………………………………………………………
b) Arka refleks : ……………………………………………………………………………………
4 Di manakah tindakan refleks berlaku?
……………………………………………………………………………………………………………....
5 Mengapakah tindakan refleks dikatakan tindakan pantas?
………………………………………………………………………………………………………………
6 Berikan dua contoh tindakan refleks.
………………………………………………………………………………………………………………
7 Rajah menunjukkan keratan rentas lintasan impuls bagi suatu tindakan refleks.
………………………..…
………………………..…
………………………..…
………………………..…
Objek panas
8 Nyatakan lintasan impuls bagi tindakan refleks.
Reseptor a)……………........... Saraf tunjang Sinaps
Efektor c)……………........... b)……………...........
9 Nyatakan lokasi berlakunya tindakan refleks.
…………………………..…………………………..…………………………..…………………………..
10
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 6
1 Rajah menunjukkan satu lintasan impuls.
Antara tindakan berikut, yang manakah melibatkan lintasan impuls itu?
A Menelan makanan B Menari dengan iringan muzik
C Berjalan di atas tali yang diregangkan D Mengedip mata untuk mencegah
habuk masuk
2 Maklumat berikut menunjukkan bahagian yang terlibat dengan arka refleks.
P – Neuron motor
Q – Efektor
R – Neuron perantaraan
S – Neuron Deria
T – Reseptor
Antara yang berikut, laluan impuls yang manakah betul?
A P→Q→R→S→T B T→S→R→P→Q
C R→P→S→Q→T D T→S→P→R→Q
3 Rajah menunjukkan lintasan impuls dalam koordinasi saraf.
Rangsangan impuls Reseptor
R
Gerak balas Reseptor
Antara yang berikut, yang manakah mewakili R?
A Mata B Otak
C Kelenjar D Otot
4 Rajah menunjukkan laluan impuls dalam arka refleks.
Reseptor PQR Efektor
Apakah yang diwakili oleh P,Q dan R?
PQ R
Neuron motor
A Neuron deria Neuron perantaraan Neuron deria
Neuron perantaraan
B Neuron perantaraan Neuron motor Neuron perantaraan
C Neuron motor Neuron deria
D Neuron deria Neuron motor
5 Rajah menunjukkan lintasan impuls dalam sentakan lutut manusia.
Rangsangan Reseptor X Efektor
Apakah X? B Otot C Tendon D Saraf tunjang
A Otak
11
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
6 Rajah menunjukkan suatu arka refleks.
Antara bahagian A, B, C dan D yang manakah neuron motor?
7 Antara yang berikut, yang manakah terlibat dalam arka refleks bagi sentakan lutut?
A Serebrum B Serebelum
C Saraf tunjang D Neuron perantaraan
8 Laluan manakah yang betul dalam koordinasi badan?
A Rangsangan → reseptor → sistem saraf pusat → efektor → gerak balas
B Reseptor → rangsangan →sistem saraf pusat → gerak balas → efektor
C Reseptor → rangsangan → gerak balas → sistem saraf pusat →efektor
D Rangsangan → sistem saraf pusat → reseptor → efektor → gerak balas
Latihan 7 (SPM 2014)
1 Rajah menunjukkan seorang murid duduk bersilang kaki di atas sebuah kerusi. Seorang
rakan mengetuk secara perlahan bahagian bawah tempurung lutut murid itu dengan
pemukul getah.
a) Apakah yang berlaku kepada kaki murid itu selepas diketuk?
……………………………………………………………………………………………………………
b) Namakan jenis tindakan di 1(a).
……………………………………………………………………………………………………………
c) Nyatakan satu kepentingan tindakan di 1(b).
……………………………………………………………………………………………………………
12
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
2.4 Peranan Reseptor Regang dalam Mengekalkan Keseimbangan dan Koordinasi Badan
Apa itu reseptor Reseptor yang mengawal pergerakan badan dan mengimbangi badan
regang? semasa pergerakan
Di mana terletaknya Bahagian otot, tendon atau ligamen
reseptor regang?
Sensitif terhadap? Pergerakan, tekanan dan regangan badan
Kepentingan reseptor • Menyelaraskan pergerakan
regang • Mengekalkan keseimbangan badan
• Pergerakan ini akan menyebabkan otot, tendon atau ligament akan
diregangkan
Contoh aktiviti yang • Mengikat tali kasut • Berjalan di atas titi yang
melibatkan reseptor • Menaip sempit
regang • Berbasikal
• Menyusun buku dengan
mata tertutup
Latihan 8 : Latihan pengukuhan
1 Apakah reseptor regang?
………………………………………………………………………………………………………………………………
2 Di manakah terletaknya reseptor regang?
………………………………………………………………………………………………………………………………
3 Nyatakan kepentingan reseptor regang?
……………………………………………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………………………………………………………………..
4 Namakan dua contoh aktiviti yang melibatkan reseptor regang
……………………………………………………………………………………………………………………………..
Latihan 9 : Melabel
1 Labelkan rajah di bawah dengan menggunakan perkataan yang diberikan dengan betul.
Gentian saraf Gentian otot Reseptor regang
a)
b)
c)
Di manakah lokasi reseptor regang ditemui?
……………………………………………………………………………………………………………………………..
13
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 10 : Soalan Bahagian B SPM 2008
1 Rajah 1 menunjukkan reseptor regang pada otot manusia.
Rajah 1
a) Namakan struktur P dalam petak yang disediakan di Rajah 1.
b) Nyatakan satu bahagian pada badan manusia, selain daripada otot, di mana reseptor
regang boleh didapati.
……………………………………………………………………………………………………………………
c) Nyatakan dua fungsi reseptor regang.
……………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………
d) Tandakan (√) bagi aktiviti yang melibatkan reseptor regang.
2 Aktiviti manakah yang melibatkan reseptor regang? B Membaca
A Menyanyi D Berfikir
C Berbasikal
3 Apakah fungsi reseptor regang? B Mengesan tekanan
A Mengesan rasa sakit D Mengekalkan suhu badan
C Mengekalkan postur badan
4 Di manakah lokasi reseptor yang mengawal pergerakan badan ditemui?
A Otak B Kelenjar
C Neuron D Ligamen
14
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
2.5 Otak Manusia
Bahagian yang terdapat pada otak manusia dan fungsi setiap bahagian
Serebrum Fungsi : mengawal tindakan terkawal
Contoh tindakan terkawal : Menulis,
menari dan makan
(Tindakan yang boleh dilakukan
mengikut kehendak)
Serebelum Fungsi : mengawal pergerakan dan
mengekalkan keseimbangan badan
semasa pergerakan
Medula Fungsi : mengawal tindakan luar kawal
oblongata Contoh tindakan luar kawal :
Dengupan jantung, pengaliran darah
(Tindakan yang tidak dapat dikawal)
Mengapa permukaan serebrum berlipat-lipat?
Untuk membekalkan permukaan yang luas untuk menempatkan lebih banyak neuron
Pergerakan Sentuhan dan kesakitan
Kawasan deria rasa
Emosi
Penglihatan
Ingatan dan
kesedaran
Pertuturan
Pendengaran
Latihan 11: Melabel dengan betul.
1. Labelkan bahagian otak manusia dan nyatakan fungsi setiap bahagian dengan betul.
a)
b)
c)
15
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Latihan 12 : Soalan SPM 2006-2016 Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
1 Rajah 1 menunjukkan struktur otak manusia.
2. Rajah 2 menunjukkan struktur otak
Antara bahagian A, B, C dan D yang manakah manusia.
mengawal keseimbangan badan?
Rajah 2
Aktiviti manakah dikawal oleh X?
Rajah 1 A Makan C Berfikir
3 Rajah 3 menunjukkan sebahagian daripada sistem B Beljar D Bernafas
saraf pusat manusia.
Antara bahagian A, B, C dan D, yang manakah 4 Rajah 4 menunjukkan struktur otak
mengawal denyutan jantung?
manusia.
Rajah 3 Rajah 4
Apakah yang dikawal oleh X?
A Tindakan refleks
B Tindakan terkawal
C Postur badan
D Keseimbangan badan
5 Aktiviti manakah adalah tindakan terkawal?
A Menari B Bersin
C Sentakan lutut D Denyutan jantung
6 Rajah 5 menunjukkan struktur otak
Seorang pelajar telah hilang ingatan akibat daripada kemalangan tersebut.
Antara bahagian A, B, C dan D, yang manakah tercedera?
Rajah 5
7 Rajah 6 menunjukkan struktur otak manusia.
Fungsi M adalah untuk mengawal
A pendengaran
B pemikiran
C denyutan jantung
D keseimbangan badan
Rajah 6 16
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 13 : Soalan Bahagian B SPM 2006 -2016 nota
1 Rajah 1.1 menunjukkan seorang pelajar sedang menendang bola.
Kesan Kecederaan pada Otak Manusia
Kecederaan pada serebrum
akan menyebabkan seseorang hilang
ingatan, penglihatan atau pendengaran
Kecederaan pada serebelum
akan menyebabkan sukar untuk
mengekalkan keseimbangan badan
Rajah 1.1 Kecederaan pada medulla oblongata
Boleh membawa maut
a) Nyatakan jenis tindakan dalam Rajah 1.1
……………………………………………………………………………………………………………………….
b) i) Antara X, Y dan Z yang manakah mengawal tindakan pelajar itu?
Bulatkan jawapan anda dalam Rajah 1.2
Rajah 1.2
ii) Namakan bahagian yang anda bulatkan di 1(b)(i).
…………………………………………………………………………………………………………………..
c) Lintasan impuls bagi tindakan pelajar itu ketika menendang bola ditunjukkan dalam Rajah 1.3.
Mata Neuron P Otak Neuron Q Efektor R
Rajah 1.3
i) Namakan neuron P
…………………………………………………………………………………………………………………..
ii) Apakah efektor R?
…………………………………………………………………………………………………………………..
d) Apakah yang akan berlaku pada pelajar itu sekiranya neuron Q mengalami kecederaan?
……………………………………………………………………………………………………………………….
e) Apakah fungsi neuron P?
……………………………………………………………………………………………………………………….
17
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
2 Rajah 2 menunjukkan struktur otak manusia.
Rajah 2.1
a) Berdasarkan Rajah 2.1, namakan bahagian P dan bahagian R dalam kotak yang disediakan
dengan menggunakan maklumat berikut.
Serebrum
Serebelum
Medula oblongata
b) Nyatakan fungsi P dan R.
P : …………………………………………………………………………………………………………………….
Q : …………………………………………………………………………………………………………………….
c) Apakah kesan pada manusia jika bahagian Q tercedera?
………………………………………………………………………………………………………………………..
d) Dalam Rajah 2.2, tandakan X untuk menunjukkan kawasan yang mengawal pendengaran.
e) Mengapakah permukaan pada serebrum berlipat-lipat?
………………………………………………………………………………………………………………………..
f) Apakah fungsi otak ?
………………………………………………………………………………………………………………………..
18
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
3 Rajah 3 menunjukkan bahagian otak manusia.
Rajah 3
a) Namakan bahagian P dan Q dalam petak yang disediakan pada Rajah 3 menggunakan
istilah berikut:
Serebrum Serebelum Medula oblongata
b) Nyatakan satu fungsi Q.
……………………………………………………………………………………………………………………….
c) Apakah yang akan berlaku kepada seseorang jika kawasan S tercedera?
……………………………………………………………………………………………………………………….
d) Bahagian R mengawal tindakan luar kawal.
Tanda (√) tindakan yang dikawal oleh bahagian R.
19
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
4 Rajah 4 menunjukkan struktur suatu sistem saraf pusat.
Rajah 4.1
a) Namakan bahagian K dan M dalam petak yang disediakan dalam Rajah 4.1
b) Nyatakan bahagian manakah antara K,L dan M mengawal aktiviti yang ditunjukkan dalam
Rajah 4.2.
c) Apakah yang berlaku pada seseorang jika saraf tunjang pada Rajah 4.1 tercedera?
Tandakan (√) bagi jawapan anda dalam petak yang disediakan.
Hilang ingatan Buta Lumpuh
d)
• Neuron Deria
• Neuron motor
Susun maklumat di atas untuk membentuk satu arka refleks yang lengkap.
Reseptor a) Saraf tunjang
Efektor b)
20
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
2.6 Koordinasi Kimia di dalam Badan Bahan kimia yang dihasilkan oleh tisu atau organ khas yang
Apa itu hormon? dikenali sebagai kelenjar endokrin
Apa itu kelenjar endokrin?
Ke mana hormon bergerak? Kelenjar yang tidak berduktus merembeskan hormon terus ke
Organ yang bergerak balas? dalam aliran darah
Apakah kelenjar-kelenjar endokrin
terlibat? Hormon dirembeskan ke dalam aliran darah seterusnya ke seluruh
badan
Di mana kelenjar endokrin?
Hanya organ tertentu akan bergerak balas terhadap hormon
yang dikenali sebagai organ sasaran
• Kelenjar pituitari
• Kelenjar tiroid
• Pankreas
• Kelenjar adrenal
• Ovari (perempuan)
• Testis (lelaki)
Kelenjar tiroid Kelenjar pituitari
Terletak di bahagian leher Terletak di bawah serebrum yang dikenali
Hormon : Hormon tiroksina sebagai kelenjar utama
Fungsi : Mengawal kadar metabolisme Hormon : Hormon pertumbuhan
badan dan mengawal pertumbuhan dan Fungsi: Mengawal kelenjar endokrin lain
perkembangan badan Pankreas
Bentuk seakan daun berhampiran kelenjar
Kelenjar adrenal adrenal
Terletak di bahagian atas ginjal Hormon : Hormon insulin
Fungsi : Merangsang penukaran glukosa
Hormon : Hormon adrenalina kepada glikogen
Fungsi : Menyediakan badan kita bertindak
Ovari
semasa kecemasan Organ pembiakan wanita terletak di dalam
abdomen
Testis Hormon : Hormon estrogen dan progesteron
Organ pembiakan lelaki di dalam skrotum Fungsi : Mengawal perkembangan ciri-ciri
seks sekunder perempuan atau mengawal
Hormon : Hormon testosteron kitar haid
Fungsi : Mengawal perkembangan ciri-ciri
seks sekunder lelaki
Latihan 14 : Latihan Pengukuhan
a) Sistem saraf mengawalatur aktiviti dengan menghantar impuls saraf tetapi sistem endokrin akan
merembeskan …………………….
b) Hormon akan terus diserap masuk ke dalam aliran…………………………………………………
c) Kelenjar endokrin juga dikenali sebagai kelenjar tidak ………………………………………..…...
d) Namakan kelenjar –kelenjar endokrin utama dalam manusia
i) ……………………………………………. ii) …………………………………………….
iii) ……………………………………………. iv) …………………………………………….
v) …………………………………………….
e) Namakan kelenjar utama yang mengawal kelenjar-kelenjar yang lain : …………………………………
f) Namakan hormon yang dirembeskan jika ternampak seekor ular semasa pulang dari sekolah
……………………………………………………………………………………………………………………………..
21
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 15 : Kenalpasti kelenjar endokrin dan namakan hormon yang dirembeskan.
a)
hormon: …………………….....
b) e)
hormon: ……………………..... hormon: …………………….....
c) f)
hormon: ……………………..... hormon: …………………….....
d)
hormon: …………………….....
Latihan 16 : Padankan kelenjar endokrin berikut dengan fungsi hormon dengan betul
Mengawal kadar metabolisme badan A
Mengawal kadar pertumbuhan badan B
Bertindak balas semasa kecemasan C
D
Mengawal aras glukosa dalam darah E
Mengawal kitar haid
Latihan 17 : Namakan hormon yang betul bagi setiap fungsi berikut:
i) Mengawal perkembangan ciri seks sekunder bagi lelaki …………………………………………
ii) Mengawal pertumbuhan …………………………………………
iii) Menukarkan glukosa kepada glikogen …………………………………………
iv) Meningkatkan kadar pernafasan dan denyutan jantung …………………………………………
v) Membantu dalam proses kehamilan …………………………………………
vi) Meningkatkan tindak balas kimia dalam sel badan …………………………………………
vii) Mengawal aras gula dalam aliran darah …………………………………………
viii) Mengawal kitar haid …………………………………………
ix) Meningkatkan kadar metabolisme dalam badan …………………………………………
x) Mengawal perkembangan ciri seks sekunder bagi wanita …………………………………………
22
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Kesan Ketidakseimbangan Hormon
Hormon Kesan
Hormon pertumbuhan
Kekurangan hormon Kelebihan hormon
Tiroksina
• Kekerdilan • Kegergasian
Insulin
Adrenalina • Kadar metabolisme rendah • Kadar metabolisme tinggi
• Tidak tahan sejuk • Berpeluh
Estrogen • Cenderung menjadi gemuk • Cenderung menjadi kurus
Progesteron • Goiter ringkas • Goiter toksik (Graves)
Testosteron
(bengkak pada kelenjar (mata yang menonjol)
tiroid)
• Diabetes mellitus • Aras glukosa darah rendah
• Lemah
• Koma atau maut jika aras gula
terlalu rendah
- • Keletihan kronik
• Mudah alergi
• Menjejaskan perkembangan
ciri-ciri seks sekunder • Sifat keperempuanan pada
lelaki
perempuan
• Masalah haid -
• Sakit kepala • Sifat kelelakian pada wanita
• Sembelit
• Keguguran kandungan
• Menjejaskan perkembangan
ciri-ciri seks sekunder lelaki
• Kurang sperma dihasilkan
Latihan 18: Soalan SPM Sebenar 2006 -2016
1 Rajah 1 menunjukkan kesan ketidakseimbangan hormon dalam badan manusia.
Rajah 1
Antara kelenjar endokrin berikut, yang manakah menyebabkan kesan tersebut?
A Tiroid B Pituitari
C Adrenal D Pankreas
2 Seorang remaja perempuan tidak menunjukkan perkembangan ciri-ciri seks sekundernya. Antara
berikut, yang manakah gagal berfungsi dengan baik?
A Ovari B Adrenal
C Pankreas D Tiroid
3 Rajah 2 menunjukkan kelenjar endokrin bagi seorang remaja perempuan.
Dia mengalami kitar haid yang tidak teratur.
Antara organ A, B, C dan D yang manakah tidak berfungsi dengan baik?
Rajah 2
23
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
4 Seorang remaja perempuan menjerit-jerit sewaktu menonton tayangan filem seram.
Kelenjar manakah yang berkaitan dengan aksi beliau?
A Ovari B Tiroid
C Adrenal D Pankreas
5 Kelenjar endokrin manakah yang juga dikenali sebagai kelenjar induk?
A Ovari B Tiroid
C Pankreas D Pituitari
6 Rajah 3 menunjukkan sistem endokrin seorang lelaki.
R
R Rajah 3
Apakah yang akan berlaku apabila kelenjar R dibuang?
A Kadar metabolisme rendah B Tekanan darah meningkat
C Aras gula dalam darah meningkat D Ciri seks sekunder tidak berkembang
7 Kelenjar manakah yang menyebabkan pembengkakan di bahagian leher?
A Testis B Pankreas
C Kelenjar tiroid D Kelenjar pituitari
8 Kelenjar manakah yang menyebabkan mata menonjol keluar akibat lebihan hormon yang
dirembeskan oleh kelenjar tersebut?
A Pituitari B Pankreas
C Ovari D Tiroid
9 Kegergasian dan kekerdilan merupakan simptom atau kesan daripada kesan lebihan dan
kurangnya hormon yang dirembeskan oleh kelenjar Q. Antara A, B, C dan D, yang manakah
kelenjar Q tersebut?
A
B
C
D
10 Semasa pulang dari sekolah, Siti bersama Alia lari bertempiaran akibat dikejar seekor anjing gila di
kawasan perumahannya. Tindak balas ini akibat perembesan hormon oleh kelenjar X. Apakah X?
24
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 19: Soalan Bahagian B SPM 2015
1 Rajah 5 menunjukkan kedudukan kelenjar endokrin seorang wanita.
P : ………………………………………
Q : ………………………………………
Rajah 5
a) Namakan kelenjar P dan Q dalam petak yang disediakan dalam Rajah 5.
b) Nyatakan satu fungsi hormon yang dirembeskan oleh kelenjar P dan kelenjar Q.
P: ……………………………………………………………………………………………………………
Q: ……………………………………………………………………………………………………………
c) Nyatakan satu kesan kepada wanita itu jika kedua-dua kelenjar Q dikeluarkan.
…………………………………………………………………………………………………………………….
d) Labelkan dengan huruf R dan S pada kelenjar tiroid dan kelenjar adrenal dalam Rajah 5.
2 Rajah 6 menunjukkan satu situasi cemas. (SPM 2016 – Situasi dikejar anjing)
Rajah 6
a) Berdasarkan Rajah 6, nyatakan dua sistem koordinasi badan yang terlibat
……………………………………………………………………………………………………………………….
b) Nyatakan fungsi kelenjar endokrin dalam situasi yang ditunjukkan dalam Rajah 6
……………………………………………………………………………………………………………………….
c) Namakan hormon yang dirembeskan oleh kelenjar tersebut.
……………………………………………………………………………………………………………………….
d) Nyatakan satu organ deria yang terlibat dalam situasi cemas di atas.
……………………………………………………………………………………………………………………….
25
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
2.7 Koordinasi antara Sistem Saraf dengan Sistem Endokrin
Perbezaan antara koordinasi saraf dan koordinasi kimia(endokrin)
Koordinasi saraf Persamaan Koordinasi kimia
• Mengesan perubahan di persekitaran
• Bergerak balas terhadap rangsangan
• Berfungsi untuk mengawal dan meyelaraskan aktiviti-aktiviti dalam badan
Perbezaan
Impuls saraf / elektrik Bentuk utusan Hormon/Kimia
Efektor Sasaran utusan Organ sasaran
Pantas Kelajuan utusan Perlahan
Terhad Kawasan yang dipengaruhi Meluas
Lama/Mungkin berkekalan
Singkat/Sementara/Berbalik Tempoh kesan dan tidak berbalik
Koordinasi antara Sistem Saraf dengan Sistem Endokrin dalam Situasi Kecemasan
Rangsangan Reseptor Otak
Ular di hadapan
Organ deria (mata) Mentafsir impuls dan
mengesan memutuskan gerak
balas . impuls dihantar
rangsangan dan ke otot dan kelenjar
menghantar impuls
adrenal
ke otak
Pembesaran anak Kelenjar adrenal Otot
mata Otot akan mengecut
Kadar pernafasan ↑ Merembeskan
Denyutan jantung ↑ hormon adrenalina
Aras glukosa darah ↑
Penghasilan tenaga ↑
Gerak balas
Latihan 20 : Soalan SPM 2016(Situasi dikejar anjing)
Lengkapkan carta alir dalam Rajah 1 yang menunjukkan hubungan antara dua sistem dengan
menggunakan perataan yang diberi.
Reseptor Kelenjar endokrin Gerak balas
Rangsangan Otak
Otot Jantung, hati, peparu
Rajah 1
26
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 21 : Soalan Objektif SPM Sebenar
1 Antara padanan koordinasi saraf dan koordinasi hormon berikut, yang manakah betul?
Koordinasi saraf Koordinasi hormon
A Kesan jangka panjang Kesan jangka pendek
B Gerak balas lambat Gerak balas serta-merta
C Terdiri daripada saraf Terdiri daripada kelenjar tanpa duktus
D Kawasan sasaran yang luas Kawasan sasaran terhad
SPM 2007
2 Penyataan manakah yang betul tentang hormon?
A Menyebabkan kesan jangka pendek B Organ sasaran adalah khusus
C Dirembeskan oleh kelenjar tanpa duktus D Maklumat dihantar dalam bentuk isyarat
elektrik
SPM 2014
Latihan 21 (Soalan Mengkonsepsi)- Bahagian C
1 a) Nyatakan dua perbezaan bagi koordinasi saraf dan koordinasi hormon
Jawapan:
Koordinasi Saraf Koordinasi Homon
[4 markah]
b) Rajah 1 menunjukkan contoh-contoh kelenjar bagi koordinasi hormon.
Kelenjar pituitari
Ovari Kelenjar endokrin Kelenjar Tiroid
Pankreas Rajah 1
Kaji maklumat dalam Rajah 1 dan bina konsep koordinasi hormon.
Jawapan anda hendaklah berdasarkan aspek-aspek berikut:
i) Kenal pasti dua ciri sepunya
Jawapan (tuliskan ciri-ciri koordinasi hormon yang dinyatakan dalam jadual di atas)
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
ii) Berikan satu contoh lain kelenjar bagi koordinasi hormon (Tuliskan selain yang diberi di atas)
…………………………………………………………………………………………………………………….
iii) Berikan satu contoh bukan koordinasi hormon (Tuliskan contoh bukan koordinasi hormon)
…………………………………………………………………………………………………………………….
iv) Hubungkaitkan ciri sepunya untuk membina konsep koordinasi hormon
*Klu untuk jawapan Koordinasi hormon ialah kemudian (Gabungkan dua ciri sepunya )
Jawapan
…………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………….
27
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
2.8 Kesan Penyalahgunaan Dadah terhadap Koordinasi Badan dan Kesihatan
Apa itu dadah? Bahan kimia yang dapat mengubah cara badan berfungsi
Penyalahgunaan dadah Penggunaan dadah tanpa preskripsi doktor untuk tujuan selain
perubatan
Kumpulan dadah Dadah dibahagikan kepada tiga kumpulan
a) Dadah stimulant
b) Dadah depresen
c) Halusinogen
Kumpulan utama dadah dan kesannya terhadap koordinasi badan
Kumpulan Contoh Kesan terhadap sistem saraf dan koordinasi badan
dadah
Stimulan Kafeina • Mengaktifkan sistem saraf
Nikotina • Menyebabkan kesan yang sama dengan adrenalina
Kokaina • Meningkatkan kadar denyutan jantung, kadar
Amfetamina
pernafasan, tekanan darah, dan aras glukosa darah
Depresen Candu • Memperlahankan pengaliran impuls saraf
Morfina • Menyebabkan pengguna rasa mengantuk dan kurang
Kanabis
cemas
Barbiturat • Memperlahankan gerak balas terhadap rangsangan
Alkohol
Halusinogen Dietilamida asid • Mengubah laluan impuls di dalam otak
lisergik (LSD) • Menjejaskan persepsi
Marijuana • Menyebabkan khayal
Ekstasi • Menjejaskan koordinasi otot
• Menyebabkan tingkah laku yang tidak menentu dan
bersifat keganasan
Kesan penyalahgunaan Dadah terhadap Kesihatan
• Menyebabkan tekanan darah tinggi
• Kerosakan hati
• Melemahkan sistem keimunan pengguna
• Kanser
• Kerosakan otak dan masalah mental yang serius
Latihan 22:
1 Apakah dimaksudkan dengan dadah?
…………………………………………………………………………………………………………………………….
2 Apakah maksud penyalahgunaan dadah?
…………………………………………………………………………………………………………………………….
3 Nyatakan tiga kumpulan dadah dan berikan satu contoh bagi setiap kumpulannya
…………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………….
…………………………………………………………………………………………………………………………….
4 Nyatakan dua kesan penyalahgunaan dadah terhadap:
a) Koordinasi badan
………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………..
b) Kesihatan
………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………..
28
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 23 : Soalan SPM Sebenar
1 Dadah manakah yang boleh meningkatkan kadar metabolisme?
A Candu B Morfina
C Ganja D Kafeina
SPM 2012
2 Apakah kesan dadah penenang ke atas koordinasi badan?
A Merosakkan otak B Meningkatkan kadar metabolisme
C Mengaktifkan sistem saraf D Melambatkan gerak balas terhadap rangsangan
SPM 2014
2.9 Kesan Pengambilan Minuman Beralkohol yang Berlebihan terhadap Koordinasi Badan dan
Kesihatan
Minuman beralkohol Minuman beralkohol mengandungi etanol
Tiga kategori utama a) Bir b) wain c) spirit
Kandungan alkohol di dalam minuman beralkohol
Minuman beralkohol Kandungan alcohol
Bir 4 – 7 %
Wain 10 – 13%
Spirit 30 – 50%
Kesan Minuman Beralkohol terhadap Koordinasi Badan
Aras alkohol darah (mg/100 cm3) Kesan terhadap koordinasi badan
50 • Meningkatkan kadar denyutan jantung dan kadar
pernafasan
• Daya pemikiran dan pertimbangan merosot
100 • Menjejaskan pertuturan, penglihatan, dan pendengaran
• Berjalan terhuyung-hayang
• Memperlahankan gerak balas terhadap rangsangan
300 • Kehilangan koordinasi otot
400 • Kehilangan kesedaran
500 • Kesesakan nafas, maut
Kesan Pengambilan Minuman Beralkohol yang Berlebihan terhadap Kesihatan
Masalah jantung Kerosakan hati
Masalah kulit
Sirosis hati Masalah perut
Tekanan darah tinggi
Ketidakseimbangan
hormon
Nyatakan tiga kumpulan minuman beralkohol
a)
b)
c)
Berikan satu kesan pengambilan minuman beralkohol terhadap koordinasi badan
……………………………………….…………………………………………….………………….………………….
29
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 24 : Soalan Sebenar SPM
1 Penyataan berikut adalah berkaitan dengan kempen keselamatan jalan raya.
“Jangan memandu dalam keadaan mabuk”
Apakah kaitan antara pernyataan itu dengan koordinasi badan?
A Kebanyakan neuron dimusnahkan B Kadar denyutan jantung menurun
C Aktiviti otak menjadii cepat D Penghantaran impuls menjadi lambat
SPM 2011
2 Antara yang berikut, yang manakah kesan pengambilan alcohol secara berlebihan terhadap
kesihatan?
A Sirosis hati B Hepatitis
C Katarak D Arteriosklerosis
SPM 2016
2.10 Kepentingan Minda yang Sihat dan Baik
Maksud minda? Cara seseorang berfikir, mengesan dan menaakul
Ciri-ciri minda sihat • Mampu mengesan rangsangan dan bergerak balas dengan sewajarnya
• Mampu menaakul
Faktor mempengaruhi • Mampu membezakan antara yang betul dengan salah
minda dan kesihatan • Membuat pertimbangan atau penilaian
mental • Mampu berfikir secara rasional
• Sanggup menerima cabaran
• Bertanggungjawab
• Berfikiran terbuka
• Bebas daripada prasangka
• Tidak rasa tertekan tanpa sebab yang munasabah
• Hidup tenteram dan mempunyai pandangan positif terhadap kehidupan
• Tidak emosional
• Ketidakseimbangan hormon
• Pengambilan minuman beralkohol yang berlebihan
• Penyalahgunaan dadah
• Tekanan mental
• Kecederaan otak
Latihan 25:
I Nyatakan maksud minda
…………………………………………………………………………………………………………………………
II Nyatakan tiga ciri-ciri minda yang sihat
…………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………
III Nyatakan tiga faktor yang mempengaruhi minda dan kesihatan mental
…………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………
~MODUL BAB 2 TAMAT~
30
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Bab 3 Keturunan dan Variasi
3.1 Pembahagian Sel
Maksud keturunan Pewarisan ciri atau sifat daripada ibu bapa kepada anak
Keturunan di kawal oleh gen
Maksud gen Unit pewarisan yang menentukan ciri-ciri individu
Maksud asid Molekul yang panjang yang membawa gen
deoksiribonukleaik (DNA) Terdapat beribu-ribu gen dalam satu molekul DNA
Kromosom Molekul DNA terletak dalam struktur berbentuk bebenang halus
Kromosom wujud berpasangan seperti gen. Setiap pasangan gen mengawal ciri
tertentu
Memahami maksud gen, DNA dan kromosom dalam bentuk grafik
kromosom
Kromosom yang mengandungi satu
molekul panjang DNA
Nukleus yang
mengandungi
kromosom
Lingkaran molekul DNA yang
menunjukkan kedudukan gen
Struktur kromosom
Pembahagian sel Terdapat dua jenis pembahagian sel iaitu:
a) Mitosis
b) Meiosis
Mitosis Proses pembahagian sel untuk
(berlaku di sel soma membentuk dua sel anak yang seiras
atau sel badan) kandungan bahan genetik yang sama dengan induk
pembahagian nukleus sekali sahaja
pembahagian sitoplasma sekali sahaja
bilangan kromosom yang sama dengan sel induk
Peringkat-peringkat proses mitosis
Gentian
gelendong
sentromer
Setiap kromosom Kromatid tersusun di Sentromer membelah Sitoplasma membahagi
mengalami penduaan satah khatulistiwa dan dua dan setiap kromatid dan dua sel anak yang
dan membentuk terletak pada gentian menjadi satu kromosom. serupa terbentuk
sepasang kromatid yang gelendong yang Kromosom bergerak ke
terikat pada sentromer bersambung dengan kutub sel yang
kedua-dua kutub sel bertentangan
(pengutuban)
31
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Peringkat –peringkat meiosis (berlaku di organ pembiakan ovari atau testis)
Meiosis I
Sel Induk
Setiap kromosom Kromosom homolog Kromosom homolog Sitoplasma
mengalami berpasangan. Pindah berpisah membahagi
penduaan dan silang berlaku iaitu
membentuk pertukaran maklumat
sepasang kromatid genetik antara
yang terikat pada kromosom homolog
sentromer
Meiosis II
Kromosom tersusun di satah
khatulistiwa
Sentromer membelah dua dan
kromosom bergerak ke kutub sel yang
bertentangan (pengutuban).
Sitoplasma membahagi
Empat sel anak yang tidak
serupa terbentuk (gamet)
Pembahagian sel bagi Meiosis :
proses pembahagian sel yang istimewa bagi menghasilkan gamet untuk pembiakan .
menghasilkan gamet yang hanya mempunyai separuh daripada bilangan kromosom sel induknya
sel membahagi sebanyak dua kali
menghasilkan empat sel anak yang hanya mempunyai separuh daripada bilangan kromosom sel
induknya
Persamaan Dan Perbezaan antara mitosis dan meiosis
Mitosis Persamaan Meiosis
Kedua-dua melibatkan pembahagian sel
•
Perbezaan
2 Bilangan sel anak 4
Sama Maklumat genetik Berbeza
sama Bilangan kromosom separuh
Tiada pindah silang Kejadian pindah silang Berlaku pindah silang
Bilangan kali pembahagian
1 2
nukleus
1 Bilangan kali pembahagian 2
sitoplasma
Kepentingan Mitosis
Menduplikasikan bahan genetik supaya sel-sel anak mempunyai genetik yang sama dengan sel induk
Menghasilkan sel baharu untuk menggantikan sel-sel rosak atau mati di dalam badan
Menghasilkan sel anak yang seiras dengan sel induk menjalankan fungsi yang sama dengan induknya
Kepentingan Meiosis
Menghasilkan gamet yang mempunyai bilangan kromosom separuh daripada sel induknya
Pertukaran bahan genetik semasa pindah silang mewujudkan variasi dalam kalangan anak
32
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 1 : Aras Pengetahuan
1 Proses pembahagian sel terbahagi kepada dua iaitu:
………………………………………………………………………………………………………………………………………….
2 Apakah yang dimaksudkan dengan
a) Gen
……………………………………………………………………………………………………………………………………
b) Asid deoksiribonukleik (DNA)
……………………………………………………………………………………………………………………………………
c) Kromosom
……………………………………………………………………………………………………………………………………
3 Apakah yang dimaksudkan dengan proses pembahagian sel berikut:
a) Mitosis
……………………………………………………………………………………………………………………………………
b) Meiosis
……………………………………………………………………………………………………………………………………
4 Banding bezakan pembahagian sel antara mitosis dan meiosis [2 markah]
………………………………………………………………………………………………………………………………………..…
………………………………………………………………………………………………………………………………………..…
5 Lukiskan peringkat pembahagian sel berikut dan terangkan kejadian pada peringkat tersebut.
i)
ii)
33
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 2 : Soalan Objketif SPM Sebenar 2006-2016
1 Antara yang berikut, yang manakah urutan peringkat mitosis yang betul?
SPM 2006
2 Antara penyataan berikut,yang manakah benar mengenai mitosis?
A Melibatkan semua jenis sel B Terlibat dalam pertumbuhan
C Bilangan kromosom menjadi separuh D Kandungan genetik sel anak sama dengan sel induk
SPM 2006
3 Penyataan yang manakah betul mengenai proses meiosis?
A Berlaku pada sel soma (sel badan) B Nukleus membahagi dua kali
C Bilangan kromosom dikekalkan D Setiap sel induk menghasilkan dua sel anak
SPM 2009
4 Rajah 1 menunjukkan satu proses pembahagian sel.
Rajah 1
SPM 2011
Apakah proses X? B Meiosis
A Mitosis D Persenyawaan
C Mutasi
5 Rajah 2 menunjukkan suatu sel yang mengalami pembahagian sel.
Rajah 2
SPM 2013
Apakah struktur L? B Sitoplasma
A Nukleus D Membran sel
C Kromosom
6 Nyatakan lokasi pembahagian sel berlaku
Mitosis : ………………………………………………..Meiosis ………………………………………………………
34
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
7 Rajah 3 menunjukkan penghasilan gamet.
Rajah 3
Apakah proses Y? B Meiosis
A Mitosis D Persenyawaan
C Mutasi
8 Rajah 4 menunjukkan satu proses dalam badan manusia. SPM 2014
SPM 2015
Rajah 4
Apakah proses L? B Meiosis
A Mitosis D Persenyawaan
C Mutasi
9 Rajah 5 menunjukkan peringkat-peringkat bagi proses mitosis.
Rajah 5
SPM 2016
Urutan manakah yang betul? B Q,P,S,R
A P,Q,R,S D S,Q,R,P
C R,S,P,Q
10 Rajah di bawah menunjukkan peringkat suatu pembahagian sel.
X
Namakan struktur X? B Sentromer
A Kromatid D Khatulistiwa
C Kromosom
35
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 3 : Soalan Bahagian B SPM 2015
1 Rajah 1 menunjukkan peringkat pembahagian sel.
Rajah 1
a) i) Namakan jenis pembahagian sel yang ditunjukkan dalam Rajah 1
……………………………………………………………………………………………………………………………..
ii) Berikan sebab kepada jawapan anda di 1(a)(i).
……………………………………………………………………………………………………………………………..
b) Susun peringkat pembahagian sel K,L,M dan N mengikut urutan yang betul dalam petak yang
disediakan.
c) i) Namakan struktur P.
……………………………………….………………………………………..………………………………………...
ii) Berapakah bilangan struktur P dalam setiap sel pada peringkat K?
……………………………………….………………………………………..………………………………………...
d) Apakah yang akan berlaku kepada struktur P jika didedahkan kepada sinaran radioaktif?
……………………………………….………………………………………..………………………………………………
Latihan Pengukuhan:
Terangkan bagi setiap peringkat yang berlabel K,L,M dan N
Peringkat Penerangan
K
L
M
N
36
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 4 :
1 a) Rajah 1.1 menunjukkan satu cara pembahagian sel iaitu proses Y.
Rajah 1.1
Nyatakan empat ciri-ciri proses Y yang terlibat.
i)………………………………………….…………………………………………………………………………
ii)………………………………………….…………………………………………………………………………
iii)………………………………………….…………………………………………………………………………
iv)………………………………………….…………………………………………………………………………
b) Rajah 1.2 menunjukkan bahagian-bahagian yang terlibat dalam pembahagian sel iaitu
mitosis.
Sel hati
Sel kulit Mitosis Sel telinga
Sel pipi
Rajah 1.2
Kaji maklumat dalam Rajah 1.2 dan bina konsep mitosis.
Jawapan anda hendaklah berdasarkan aspek-aspek berikut:
i) Kenalpasti dua ciri sepunya
……………………………….……………………………….……………………………….……………
……………………………….……………………………….……………………………….……………
ii) Berikan satu contoh lain bahagian berlakunya proses mitosis.
……………………………….……………………………….……………………………….……………
iv) Berikan satu contoh bukan bahagian berlakunya proses mitosis
……………………………….……………………………….……………………………….……………
v) Hubungkaitkan ciri sepunya untuk membina konsep mitosis
……………………………….……………………………….……………………………….……………
……………………………….……………………………….……………………………….……………
37
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 4 :
2 a) Rajah 2.1 menunjukkan satu cara pembahagian sel iaitu proses Y.
Proses X
Rajah 2.1
Nyatakan empat ciri-ciri proses X yang terlibat.
i)………………………………………….…………………………………………………………………………
ii)………………………………………….…………………………………………………………………………
iii)………………………………………….…………………………………………………………………………
iv)………………………………………….…………………………………………………………………………
b) Rajah 2.2 menunjukkan bahagian-bahagian yang terlibat dalam pembahagian sel iaitu
meiosis.
Ovari Meiosis Testis
Rajah 2.2
Kaji maklumat dalam Rajah 2.2 dan bina konsep meiosis.
Jawapan anda hendaklah berdasarkan aspek-aspek berikut:
i) Kenalpasti dua ciri sepunya
……………………………….……………………………….……………………………….……………
……………………………….……………………………….……………………………….……………
ii) Berikan satu fungsi bagi proses mitosis.
……………………………….……………………………….……………………………….……………
iv) Berikan satu contoh bukan bahagian berlakunya proses meiosis
……………………………….……………………………….……………………………….……………
v) Hubungkaitkan ciri sepunya untuk membina konsep meiosis.
……………………………….……………………………….……………………………….……………
……………………………….……………………………….……………………………….……………
38
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
3.2 Prinsip dan Mekanisme Pewarisan
Gen dominan Gen berupaya menonjolkan sifat yang dikawalnya
Gen resesif Gen yang hanya akan menunjukkan sifatnya tanpa kehadiran gen dominan
Contoh sifat dominan dan sifat resesif manusia
Sifat dominan Sifat resesif
Berambut hitam Berambut perang muda
Penglihatan yang normal Buta warna
Cuping telinga bebas Cuping telinga melekap
Boleh menggulung lidah Tidak boleh menggulung lidah
Mata berwarna perang Mata berwarna berwarna biru
Mekanisme Pewarisan Sifat
Huruf besar Digunakan untuk gen dominan (contoh : ‘L’ mewakili lesung pipit
Huruf kecil Digunakan untuk gen resesif (contoh ‘l’ mewakili tiada lesung pipit)
Homozigot Individu yang mempunyai dua gen yang sama (LL atau ll)
Heterozigot Individu yang mempunyai dua gen yang berlainan (Ll)
Genotip Susunan gen di dalam sesuatu organisma (Contoh : Ll)
Fenotip Merujuk kepada sifat-sifat organisma tersebut (Genotipnya mempunyai lesung
pipit)
Kacukan Monohibrid digunakan untuk mengkaji pewarisan sifat tunggal.
Contoh :
Fenotip induk : Bulu hitam Bulu putih
Genotip induk : HH hh
Gamet : H hh
H
Generasi F1 : Hh Hh Hh Hh
Hitam Hitam
Hitam Hitam
Nisbah genotip : Semua Hh
Nisbah fenotip : Semua berbulu hitam
Tikus dari : Bulu hitam Bulu hitam
generasi F1 Hh Hh
:
Genotip induk : Hh Hh
Gamet
Generasi F1 : HH Hh Hh hh
Hitam Hitam Hitam Putih
(homozigot) (heterozigot) (heterozigot) (homozigot)
Nisbah genotip : 1 HH : 2 Hh :1 hh
Nisbah fenotip : Tiga berbulu hitam : 1 berbulu putih
Peratus berbulu hitam : x 100% = 75%
Latihan 5 : Mekanisme Pewarisan Sifat 39
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
1 Lengkapkan gambar rajah skema untuk menunjukkan kacukan antara seorang lelaki heterozigot
yang berambut hitam (Rr) dengan seorang perempuan yang berambut perang muda (rr)
Fenotip induk : Berambut hitam Berambut perang muda
Rr rr
Genotip induk :
Gamet :
Generasi F1 :
…………….. …………….. …………….. ……………..
Nisbah genotip : ………………………………………………………………………
Nisbah fenotip : ………………………………………………………………………
2 Warna iris hitam ditentukan oleh gen dominan (B) manakala iris biru ditentukan oleh gen resesif (b).
Jika seseorang homozigot dominan dikacukkan dengan heterozigot , lengkapkan gambar rajah
skema di bawah.
Fenotip induk : Homozigot dominan Heterozigot
Genotip induk : ……….. ………….
Gamet :
Generasi F1 :
…………….. …………….. …………….. ……………..
Nisbah genotip : ………………………………………………………………………
Nisbah fenotip : ………………………………………………………………………
Kirakan peratus bagi yang mempunyai iris berwarna biru.
40
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 6 : Soalan SPM Sebenar 2006-2016
1 Rajah 1 menunjukkan pewarisan sifat tinggi bagi sejenis tumbuhan.
Rajah 1
Berapakah nisbah bilangan anak pokok tinggi kepada bilangan anak pokok kerdil dalam
generasi pertama?
A 1:0 B 1:1
C 1:3 D 3:1
SPM 2006
2 Rajah 2 menunjukkan kacuk silang bagi dua trait kacang pea.
Rajah 2
Berapakah nisbah fenotip dalam generasi pertama?
Tinggi Kerdil
A1: 1
B 1: 2
C1: 3
D 2: 1
SPM 2007
3 Maklumat berikut menunjukkan pokok tinggi dikacukkan dengan pokok kerdil baka tulen.
Induk : Tt x tt
Apakah jangkaan nisbah bilangan pokok tinggi kepada bilangan pokok kerdil bagi anak-
anak pokok itu?
A 1:1 B 2:1
C 3:1 D 1:3
4 Antara yang berikut, yang manakah menunjukkan trait dominan?
A Iris mata berwarna biru B Rambut kerinting
C Cuping telinga melekap D Tidak boleh menggulung lidah
SPM 2012
41
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
5 Rajah 3 menunjukkan kacukan monohybrid antara dua ekor tikus yang mempunyai warna
bulu yang berlainan.
Rajah 3
Apakah genotip induk? Betina SPM 2010
Bb
Jantan Bb
A BB bb
B Bb bb
C Bb
D bb
6 Rajah 4 menunjukkan suatu pewarisan sifat pada manusia.
Rajah 4
Apakah genotip dan fenotip bagi generasi pertama?
Genotip Fenotiop
A HH Rambut kerinting
B Hh Rambut kerinting
C Hh Rambut lurus
D hh Rambut lurus
SPM 2013
42
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 7 : Soalan Bahagian B
1 Rajah 1 menunjukkan skema perkahwinan seorang lelaki yang iris mata berwarna hitam
dengan wanita yang iris mata berwarna biru.
Rajah 1
Jika sifat iris mata hitam adalah dominan dan sifat iris mata biru adalah resesif.
a) Nyatakan warna iris mata bagi anak S dan V
i) S : …………………………………….
ii) V : …………………………………….
b) Berapakah nisbah untuk mendapatkan anak yang berwarna iris mata hitam
berbanding iris mata biru?
…………………………………….…………………………………….…………………………………
c) Namakan proses P dan R
i) P : …………………………………….…………………………………….
ii) R : …………………………………….…………………………………….
d) Apakah yang dimaksudkan dengan istilah berikut:
i) Gen dominan
…………………………………….…………………………………………………………………..
ii) Genotip
…………………………………….…………………………………………………………………..
iii) Fenotip
…………………………………….…………………………………………………………………..
e) Berikan satu contoh lain bagi sifat dominan bagi manusia
…………………………………….…………………………………………………………………..
43
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
2 Rajah 2 menunjukkan rajah skema bagi pewarisan jenis rambut.
Rajah 2
a) Namakan sifat gen yang mewakili sifat dominan?
………………………………………………………………………………………………………………………
b) Lengkapkan genotip bagi setiap anak dalam kotak yang disediakan dalam Rajah 2.
c) Berapakah nisbah rambung kerinting kepada rambut lurus?
………………………………………………………………………………………………………………………
d) Labelkan pada Rajah 2 menunjukkan proses meiosis dan persenyawaan .
e) Jika anak perempuannya berkahwin dengan seorang lelaki yang membawa genotip Hh,
berapakah peratus berambut kerinting?
Tunjukkan penyelesaian
Peratus :
f) Nyatakan sifat resesif yang lain selain jenis rambut.
………………………………………………………………………………………………………………………
44
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
3.3 Penentuan Seks Anak dan Kejadian Kembar pada Manusia
Kromosom seks Terdapat 23 pasang kromosom di dalam sel manusia
22 pasang daripadanya tidak terlibat dalam penentuan seks dan
dinamakan sebagai autosom
Kromosom yang ke-23 merupakan kromosom seks dalam penentuan
jantina manusia
Jenis kromosom Kromosom X dan Kromosom Y
Kromosom Y lebih pendek daripada kromosom X
Jantina Perempuan = 22 pasang autosom dan sepasang kromosom seks yang
terdiri daripada dua kromosom X, 22 + XX
Lelaki = 22 pasang autosom dan sepasang kromosom seks yang terdiri
daripada kromosom X dan satu kromosom Y, 22 + XY
Lelaki Perempuan
Kromosom dari No.1
ke No.22 = autosom
Kromosom yang ke-
23 = kromosom seks
Bilangan kromosom Ovari menghasilkan ovum yang mengandungi 22 autosom dan satu
Penentuan jantina anak
kromosom X (22 +X)
Sperma pula mengandungi 22 autosom dan satu kromosom Y (22 + Y)
Induk : Bapa Ibu
Genotip induk : 44 + XY 44 + XX
Gamet : 22 +Y 22 + X 22 + X
22 + X
Generasi F1 : 44 + XX 44 + XX 44 + XY 44 + XY
Perempuan Perempuan Lelaki Lelaki
.
Sekiranya ovum (22 + X) disenyawakan oleh sperma yang mengandungi kromosom X(22 + X), bayi
perempuan akan dilahirkan (44 + XX)
Sekiranya ovum (22 + X) disenyawakan oleh sperma yang mengandungi kromosom Y(22 + Y), bayi
lelaki akan dilahirkan (44 + XY)
Kebarangkalian untuk mendapatkan anak lelaki atau perempuan pada setiap kehamilan adalah
sama iaitu 50%
45
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 8 : Latihan Pengukuhan
1 Rajah 1 menunjukkan susunan kromosom bagi manusia. Labelkan jenis kromosom autosom dan
kromosom seks pada rajah berikut:
Nyatakan jantina bagi Rajah 1 dan jelaskan
……………………………………………………….
……………………………………………………….
……………………………………………………….
Rajah 1
2 Nyatakan jenis kromosom yang terlibat dalam penentuan jantina anak
………………………………………………………………………………………………………………………………
3 Rajah 2 menunjukkan susunan kromosom bagi manusia. Labelkan kromosom X dan kromosom Y
pada Rajah 2.
Rajah 2
Nyatakan jantina bagi susunan kromosom tersebut dan jelaskan.
………………………………………………………………………………………………………………………………
4 Rajah 3 menunjukkan penentuan jantina bagi manusia. Nyatakan jantina anak dan kromosom
yang terbentuk.
Jantina : ……………..
Bilangan kromosom :
……………………..
Jantina : ……………..
Bilangan kromosom :
Rajah 3 ……………………..
46
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 9: Soalan SPM 2012 Bahagian C
1 Rajah 1 menunjukkan rajah skema penentuan seks pada manusia.
Rajah 1
a) Pada Rajah 1, lengkapkan kromosom seks dalam gamet P dan Q.
b) Apakah gamet Q?
……………………………………………………………………………………………………………………….
c) Nyatakan proses B.
……………………………………………………………………………………………………………………….
d) Nyatakan jantina bagi anak R.
……………………………………………………………………………………………………………………….
e) Berdasarkan Rajah 1, nyatakan peratus untuk mendapatkan anak lelaki.
……………………………………………………………………………………………………………………….
2 Tuliskan kromosom yang terlibat dalam proses penentuan jantina di bawah.
a)……………………..
Bayi lelaki
b)……………………..
Bayi perempuan
47
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Kejadian Kembar
Jenis kembar Terdapat dua jenis kembar iaitu
1. Kembar seiras
2. Kembar tak seiras
Kejadian kembar seiras dan kembar tak seiras
Zigot membahagi Satu ovum Dua ovum
secara mitosis dibebaskan dan dibebaskan dan
dipersenyawakan dipersenyawakan
secara serentak
Zigot membahagi
secara mitosis
Berkongsi Setiap fetus
plasenta mempunyai
yang plasenta yang
sama berbeza
Cecair Kembar tak seiras
kantung
amnion yang
berbeza
Kembar seiras
Banding beza kembar seiras dengan kembar tak seiras
Kembar seiras Persamaan Kembar tak seiras
• Kedua-dua melibatkan persenyawaan sperma dan ovum
• Persenyawaan berlaku di dalam Tiub Fallopio
Sama jantina Perbezaan Mungkin sama atau berbeza
Sama Berbeza
Sama Seks Berbeza
Rupa paras
Sama (satu atau berkongsi) Kandungan genetik Berbeza (berasingan)
Bilangan plasenta
Apa yang akan berlaku sekiranya zigot tidak membahagi dengan lengkap?
Kembar Siam terbentuk (pencantuman pada bahagian badan tertentu)
Contoh Kejadian Kembar Siam
48
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 10
1 Rajah 1 menunjukkan pembentukan anak kembar.
Rajah 1
a) Nyatakan jantina bayi Q dan R di dalam kotak yang disediakan dalam Rajah 1.
b) Apakah proses P?
…………………………………………………………………………………………………………………….
c) i) Nyatakan jenis kembar yang ditunjukkan dalam Rajah 1
……………………………………………………………………………………………………………….
ii) Berikan satu alasan bagi jawapan anda di c(i).
……………………………………………………………………………………………………………….
d) Nyatakan organ yang menghasilkan gamet berikut:
Sperma : ………………………………………………………………….
Ovum : ………………………………………………………………….
e) Namakan proses yang berlaku dalam pembahagian sel Q jika persenyawaan antara
sperma dan ovum berlaku dengan pertukaran genetik
…………………………………………………………………………………………………………………….
Namakan pembahagian sel Q yang terlibat.
…………………………………………………………………………………………………………………….
f) Apakah yang akan berlaku jika pembahagian zigot tidak lengkap?
…………………………………………………………………………………………………………………….
g) Berapakah kebarangkalian untuk mendapatkan anak lelaki bagi setiap kehamilan?
…………………………………………………………………………………………………………………….
49
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
Modul ULAS – Sains Tingkatan 4 2019
Latihan 11 : Soalan Objektif SPM 2006 - 2016
1 Rajah1 menunjukkan sejenis pembahagian sel.
Rajah 1
SPM 2007
Apakah kandungan kromosom dalam P dan Q?
PQ
A 22 + X 22 + X
B 22 + X 22 + Y
C 44 + XX 44 + XX
D 44 + XX 44 + XY
2 Rajah 2 menunjukkan bagaimana seks anak ditentukan oleh manusia.
Proses :…………………
Proses :…………………
SPM 2008
Rajah 2
Berapakah nisbah untuk mendapatkan anak perempuan kepada anak lelaki pada setiap
kelahiran?
A 1:1 B 1:2 C 1:3 D 3:1
3 Rajah 3 menunjukkan skema pewarisan pada manusia.
Rajah 3
SPM 2009
Apakah kromosom bagi Q?
A 22 + XY B 22 + XX C 44+ XX D 44 + XY
4 Kromosom manakah yang terdapat di dalam sperma?
A 22 + Y B 22 + XX C 44 + XX D 44 + XY
SPM 2010
5 Penyataan manakah yang betul tentang kembar tak seiras?
A Sama atau berbeza jantina B Berkongsi plasenta yang sama
C Maklumat genetik yang sama D Satu ovum disenyawakan oleh satu
sperma
SPM 2013
50
Cikguabadi_SMKIP – Usaha Lebih A+ Sains
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
MODUL ULAS SAINS TG 4 COMPLETE
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search