Chung Một Bóng Cờ MTGPMNVN

248 M()T B6NG CO niing cae tuqng Ie te il'y tMnh nguyAn Iy, 'I1la chi ra con dUilng pholl li(p tl,lC. Tn./dc khl co nghj quy€t 15, hlnh thl.1c hIIo II!ll trong dil'u tranh nm nay nOl khac cung dll chen pMn vU trang it mue d¢ nMt dinh. tiAn la ctic dtinb cia h,tc lll<;1ng vO trang tv vilo Ix Minh Dliu Tilng (Thu DlIu cb6ng can d Gb Quin Cung va Go MAng Da (Dlmg Thllpl, ..?Ii dlfn cac diinb dich clm quet d vOng LOc, Til Lee (huy\\n Vlnb tlnb Blnh Dlnb), pha khu <fOn dAn cu. dang bao 'I'I!m NgAn, Btic Ai, nOi d(!y d Tril Bang (Quang Ngiill. Tuy hlnh tbal Mu tranh cblnh trl thl!ll 8'1' thlmh mill chiln IUl;IC mang Hnh qulin cbung rai la til' phong trilo cac tlnh Trong Nam B¢, cae tlnh Bln Tro, My Tho, Ki€n Pbong, Long An. DlIng kbCli it Nam B¢ nO ra, tM. d¢ng Idn I. n6'i ngay 17·01·1960 cia dang bao ba xli D!nh Thuy, Binh Khtinb, Pb\1dc Mo Cay, tiob B€n Tre). Lve Juqng qulin chUng bimg bUng khi th€ each dung tri mu'll 10,0, Iy M sile bOn keo dlfn bao vay bue nit, bac bang dan Mt dlch. B! tAn cOng bAt ngt., bQn tb Hnb trong clie dan b6t huang sg tluiio dlu hang, giao vii khl cho IVC l\1gng each ., t, I '\ cAe HiNH THlrc IlALI TRANH 249 nha clla 1 Con cai. dim gin sue they cho nhU'ng ogl.ti1i di dau tranh m9i ngum yan tAm t$p trung trl s1k II!ll til'n cOng dich. LI!ll l\1gng d!l'u trAnh trl!ll gllm nhll'ng ngum khOe, hllu Mt I. 011 thanh va trung nitm tlnh, hang hai, co l(l:p tntCtng quan di€m V\1'ng vangl c6 ca nhll'ng bii kinh ngbiOm va I» Ie Mu tranh. CuQc da'u tranh nay gllm tran 4 ngum ko<> ra thl trA'n Mo cay va thi xa B!!'n Tre vOl hlnh tht1c "tan c\1 ngtA;1C" Illy Iy do tninh bom tranh can quoit gi€t, tim sat cua d,ch. HQ mang thea en trAu bo, heol ga vlt keo vitO tht xi, tri trA'n gi\1dng kMu cMng clm quet, khUng b6, dO'! nM c\1dp cu., gI!!'t ng\1ll1, dol blIl th\1Ong nMn va tal .an. l.l!ll I\1qng Mu tranh tran cac dUilng pM, cbia nhau lam nhillu canh, vita tA'n cOng dinh tlnh trttong, tntdng dUB stich dol gilti quyll't, 'I1la bao vay bQn Hnb, cilnh 81it djch M pMn hOe hang ngil cbung, gtl dang bilo thi xii di!' t6 can t¢1 tic dlch vii tranh thi! sl/ tinh ung M· Hlnh thue dJfu trsnh nay vdi II!ll hk,mg rill; dB phong phil, vita ngti1l!, 'I1la gia suc chl!!'m !lnb ndi trong thi xii, giiy "'to G ngay khu vvc trung tAnl, ba't IQI vl chlnh trl keo d8.i rna dich khOng co c() khilng b6, cbung phlti nh\1gng 1>(1. BQn tinh tntdng, q$ trUilng ph8i ra cho blnh 81 dlcanit

N!!'u pbuang chOm "hal chan, ha mill' giit val tr/i quan 1I'9ng tan «Ing dlch ct tMI Icy Dbng lebCi thi n6 cOng g6p ph1ln !lch C!JC trong vito ddnh b¢ chi!!'n 'chi!!'n tranh blW ella M qu6c My 0' 1Il1'"An Nam. Chi!!'n Ilf\IC 'Chi!!'n tranh lit mot .4m mw md! clla My dUll ra thl diim 4U Nam nhllm dan lip phong trao dA"u tranh cIIeh mang ella nhan dan, nlt klnh dem lip d\IDg cho nttl.'tc khlle. Dije dlim clla chi!!'n Ilf\IC nay la tmn dan vao /fp chi8il Ilf\IC tr.!n quy mO IOn th"" chi!!'n thU4t 'tat nttl.'tc blt cli" di dUll 10 tritu nOng dan Nam v80 cIIe tr.p !rung, tach c8n b¢ ra kMi nhan dan, lebong cM qulln chUng, gi!!'t h¢ can b¢. Chi!!'n nily dlf\lC m9nh danb III 'k!!' hO(IDh Staley-Taylor' blnh djnh Nam trong 18 thang. Ngti Dlnh thOlit cMt trong cuQc dIIe chlnh hyt ngay 11-11-1960, clmg trung cIIe phap cal tTl tOn 1>,0 h<1tl, vila d€ dOl phO v(jj cIIe ph. phw d61 vita M dMh phS phang trllo Mu tranh clla qulln chUng. Dii thl,tC gem dan, quy khu, quy A"p, dleh dA dUng chldn thU4t b4n f ph8a nem born, ra; chAt dlle v80 coo vtlng chUng khOng kiim .Olit dlt\!c, Ian. r kM tn.>i It! cay, tMu moi .'1 86ng m$t dOl dli buQc nhan dan ph1il vao il trong ifp chi!!'n ., Ap chillh Ilf\IC Iii nhtl'ng tr\li tl).p trung cO Tao day kem gai, g/il min dily b1!'n M va eM ra V80 c6 ceil; canh gdc. Nhan dOn bl gam v80 ddy eUng vd! t6t es tr4u bO, gil vit, a6ng chen ehUc trong nhung c8n nM I. hl'P, vOOh 1. "Hci chln, bel mr'.liI': heM cMl'I: diiu hnh chlnh trj k!t dI&.I tlar!h va bartg; be m!li: U;mg vc. tmno. U;mg chii'll'! trj cUe. qUI" ehling vii It,.rc .u;:mg binh .... 1'1 gggyj(yg Bang-Tily Ninh), clla dlIng boo Cal 4Y (My Tho) dQC thea Qu6c IQ 4, ella <mug bOO Khmer tinh Tril Vlnh va An Giang, euQc dllU tranh chong ril ch6t dQc h6a hQC CUB dlIng bOO buytn Chau Th8nh-B!!'n Tra (th8ng 2-1962), c* djfu tranh pbli lp chi!!'n Ilf\IC Mn Tttrtng Mn Cdt-SOng Be). Ap chi!!,n IU\;IC Bi!'n Tttc,1ng III di'n mnh clla djch dU\;1c "Ay dlJl1g rA"t klen 06'. r6t c* bi qulln chOng dUng ba mui glap c6ng, phlll h9'P dA"u tranh ella qulln chOng bIln trong va 1l,tC ll1Ql1g du klch ben ngolii pba banb, b/i con keo vl eli lam An. Trong sull't b. nllm: 1961, 1962, 1963, CU¢C dA"u tranh chll'ng phS 4'p chiln IU\;IC gi8nh gilla va nhan dan Nam diAn ra cl,tC Icy gay gjlt. Culll cilng hf thong A"p chill'n Il1\fc rna My-DitID ra • .Jc dlJl1g tr.!n tcI1n miln Nam dli bi nhan dan pM r8 bAng 8!l'c manh tlfng hqp clla mlnh .dI all v(ln d'!llg .ang phl1c!ng cham 'bBi chan, ha mlli', £Ji!'n cu61 nAm 1964, etlng vel! chi!!'n th8ng Blnh Gili, .., thA"t b(li clla qu6c .ach /fp chi!!'n 11f<1C da dly chl!!'n 11f<1C 'Chl!!'n tranh clla My dIn cM phS 80n hoOn toan. DAU THANH CmNH TRI TRONG cmtN THANH Cf,1C BI) S .... th6t hIJi cu. chi!!'n 11f<1C "Chii!'n tranh biW vdl chU,n thu$t "thin xa v"'", 'tr!JC thang v"," vii .11 tan rA clla 17.000 A"p Ilf\IC do My-Dillm day «Ing xAy dlJl1g ds buQc chtlng pha; ehuy&' •• ng chien Ilt\!c mdI: chiln Ilf\lC "Chl€n tnmh c\lc b¢". Dlio nllm 1965, My bilt dlIu dlla nhtlng d<1n vi thuy qo/in lye chi!!'n d6 b¢ Ian DIl Nilng, Chu Lsi. Ltlc dlIu, dlIng bOo to cbn 10 nglJi ehl1ll th' da:u tranh chlnh tri, giAp vdl quAn My vi all khUc nhau vI! ngil, phong tye t$p qo/in,

.. _--- 250 CHJNG I./¢T BONG CO nhtl'ng dgt d4'U tranh quy mil IOn, vd! tai til' cMc lanh d(ID viii, vd! tinh thlln ml(tc va limg dOng cllm vii song clla dQi qulin tOe diU, tay IeMng dllm duang dlIu vtlj k.! djch hung b(ID m\Ulh hoo mlnh ga'p ngiln, V\Ul Illn, I. nhung y€u to" co y nghIa cung quan tl'\>ng, cung vd! mUi qulin oil vi! binh van Jan. thlUlg 1\11 chung, DAU 'ffiANH CH1NH T!lJ TRONG cHIfN THANH B¢r CUA DIl] QU6c MY Vtlj kinh nghlOm dA"u tranh dill vd! qulin thu, xu.ft pMt tit duang 1111 dA"u tranh chlnh trl k€t hqp dA"u tranh vtl trang, nhan dan Nam d4 s8ng t..to ra phlJ!1ng ch.4m "hal cMn, ha mUi". Be mill giap cling I. all k6t hqp gilla I'lc h11'hg dA"u tranh chlnh tTl vd! tan c6ng clla 1l,tC IUl;1ng vtl trang va binh van tM hitn tl'l>ng tU'ng cuQc, tU'ng dgt dllU tranh, tU'ng chi8il dich. BIIng ba mill glap cOng, nhan dan to dA be gay nhtl'ng cuQc can qoot khtlng bO' cua dlch. d" clle xli trang vtlng giiii phOng v/i vtlng tranh ch4'p, cbl em pbt,t nit thtm chi titng ngUtll mOt cUng tA"n dtch bilng ha mill. Chi em vila t'l tay g/il chOng mln, CIpn bAy dAnh bQn "nb di c/in, vila ra trlJc djfu tranb cblnh trl bAng Ij va tinh cllm clla ngUiIi m" ngtt/l1 Chi, 111m th!l'c Hnb y th!l'c dOn *, lOng yIIu que bll<1tlg, nai nM nba, h(ID cM h/inh d¢ng lebtlng bO' ella chUng.' N!!'upbuangchOm"halchanhamill'giitvaltr/iquan1I'9ngtan«Ingdlchct CAC HiNH THUc oAu TRANH 251 nhau. MOi nhil co danh Bach ghi nhang ngUm trong h¢ di chUng di kilm soat. MOi ngUiIi dan trang a:p di pMi th..... vl phil trinh vd! tni<1ng lip va bon tl Hnh. Ban ai (r nM nay, khOng drn,1c di l.p. CUOc aObg ci dAy nhll trang nM til. Tinh blnh gam dan, I.p ilp chilin hfqc dien ra khAp cac vimg nOng th6n Nam, da lam dAy 14n phalli troo qulln chUng dA"u tranh .6i n&i, rAm TO chlla tithg c6. Y4u coo dA"u tranh clla nMn dan miln Nam trong th/l! kY nay I. be gay kif h"",h Staley-Taylor, Xl1<1ng a6ng ella chi!!'n 11l9c chill'n tranh dljc rna xAy dllDg ifp Ilt\!c dllqc My Difm col ill qu6c adch. Dbng boo to i!J nhtl'ng vtlng bl gem klan quy6t Mu tranh bam da:t giit lang, n4u cao khIIu "MOt t.i!'c khOng dl, mot Iy kMng rC1I', dA"u tranh ch6ng dlch ra; chit dQc hOO hQC, biln phi phlio vllo lang. DlIng Mo vila dA"u tranh I'; te t!/i chd vila dJl'u tranh quy m6 Idn keo dlfn bon chi huy quan dOl va ehlnh mang thea nhung ngUm bl thl1<1tlg dii cMt vl hom phao, nhung tang bl nhiAm dOc (e!l ngtt/l1 .a gia Bue bl phang vi! 10' loet vl cMt dOc, trm clIy hi vlmg Us, tao beo, e6 hlnh thu di d'l1lg do bi thul chQt). Di!!n hinh ella pbong trao cMng pM a:p chii!'n Il1\fe cu. thili Icy nay c6 c* dA"u tranh cMng gem dan ella tmng biio Ai> BIIu May, x.ii An Tjnh (huy9n Tn\ng

n<lng th<ln, thanh thi, d(lc nOi Jen III e,, lUu tranh cUa dllng boo c8c than!> tbi milln Naill, nhl!t Ia d ngay dO thanh Sill GOD, PHONG TRAo DAU TRANH CHiNa TRf OOOTIq Pbong troo d/fu tranh chlnh trj cw. dllng hIln elie dO thi, d(Ic bi9t 110 Sill Giin-Gia Djnh, nol t4P trung nhtl'ng thuln gay gAt g!ol'a b9D th6ng trl My vA chinh quyln Sill Gon vii clie !ling Idp nhan diIn, III net dljc thii cw. cIlnh m,ng milln Nam. Ngay sau khl Hifp dinh Genilve vtta dltQll ky k@'t, "Pho"IJ trdo &lo vf hila birth" khdi tt:r Sill Gon-Chl' L<in-Gia Djnh dll Ian rQng ra clie thllnb pM kh8c nhU' Hu€, DR 4t, DR Ndng, CM TIw, v.v .. Phffi hllP chi vdl phang tr80 nily, con co phong trao d/fu tranh dOi chinh thi hilnh dinh Geneve. Dllng hAng npy d4 ra c8c cuQc Mu tranh dol din Sinh, dan chu dllu khAp ij elie xl truimg hQC, chI' buo, khu xom lao dQng, Nong c6t eua phong troo dO thl III cOng nhAn, lao dOng, hQC sinh, sinh I. h/c lU9Dg xung kich; dOng dao elie !ling Idp khlie nhu chj em ti€u thuang c8c 011\1, dllng bAo clie tOn giao, nOi nh/ft lil Ph9t gillo, nbA !plio, trl tfIde, ky gill, tit s.·n dan tQc, nhtl'ng c6 1\11 mau thuln ij nhilu mtlc dO khlie nhau vdl My va cblnh Sill Giin dI tham gia phong tm, blnh thoob mOt DJilt t ..... len hifp hanh dOng rOng riii. MQC d/fu tranh lit: bao v9 hOa blnh, dOl quyjn lun t¢C tv quy!'t, hIln vln hOa dan tOe, bilo hang nOI hOa va k(l't hqp !Au tranh cho 19i cua tUng gidi nhu biin v9 nhAn pha'm, dbi quyl!n a6ng lld phil na, dol eiii thitn cha' dO lao tii, v.v .. tilng bill cOng lam tA litt Mn tIru, Cl!ng quAn Btl, aiIn bay, xl nghi9p Ian trong npy. Npy 25-8·1963. trong cuQc biAu tlnh Ian tntdrc chl'Mn Thanh, ml sinh Quach Thi Trang d. bl b9D cOnh sat dA chido bilt eMt ngay glila bung blnh sm GOo. Cm chit cw. Quach Thi Trang gAy phin uift Sl/O s<li trong long nhIn diIn thanh pM, linn nhen nh6m dlft Mu tninh mell. Nim 1964, phong tr80 cOng nhAn tilp t1;Ic nO ra vdI cuQc lull cOOg keo dill, trong 126 c6 cu¢C dlnh cOng ch6ng sa tlull cw. cOng nhlln (\ to bujit, cOng nhan boe v8c hAng Stlc va Sovlcotra, eOng nhan cang Sill GOn ngay trong IIlc My thay nll'/8 glila dOng, dao chinh Mn TMng 8·1964, hang VIjIl cOng nhAn lao dOng, sinh vi@n hQC sinh dln boo yAy wnh Khllnh, chidm diU pMt thanh, Mt Lt\ Vin Ken b,*, KMnh phOi x6a bO bAn Hiln chuang Viing Tllu rift phan cua y. Ciing hie, dii" ra w¢C bi&. tlnh ch6ng MJ cUs 12,000 cOOg nhan tIIc xi, cyclo vA cu¢C tOng dlnh cOng cua hang chQC VIjIl cOng nhAn to8n thlUlh pM tKn COng eM dQ IIli pMt.xit d Nam. Phong troo d/fu tranh cUa gidi Pb$t glao, ca tin dO va tllng nl cOng ra .oi n61, qUylt 119t. Sl/ xua"t cUa "dOi quAn d'ilu trOn" (Ie.! e6 nl aU HuYnh LWn) trong nhtl'ng nglly ph4t til xwng dUllng da g6p phAn quan trvng voo I..., lU9Dg d'iu tranh ch6ng My va chlnh quy1!n Sill Gon, Lvc l"I'Dg bao gl)m tang nl va tin dll tham gia d/fu tranh bAng nhil!u blnh thlle; hOi thiin. thuyit phap diu situ, bllu tlnh ngl)i, ban tha ra duilng linn chuang ng>}! v.t, x(\ xat cs vdi eiinh .at cOng an M ntu khli'u doi hba blnh,

) 252 CHJNG M¢T aONG CO oM! Ii! lAm Iy 10 ban eMt hung hAng hiEfu chia'n, tu tu<log phAn chUng fQc ella chUng, Nhung do long cam tbu, uat b$n trum: nhtl'ng !¢l lie dAm mau ew. dt\' quoe My da glIy ra eho dllng bao to, b8 ccn xii Chu Lal quy@'t ra quAn dau tranh trl{c vol linh tbUy danh bQ My vao biln pha, eim quet huang. x6m lang minh, C,*, dil'u tranh trl{c dlIu vdI quAn My <1 Chu La! thu dltQll thilng 19i linn day Mn phong tm ch6ng M;9 va chu hhu d kIu1p nal hhng blnh thlle Mu tranh chinh trio a milln DIlng Nam khl My l! ,t dUB aU doan "Anh C. dO", nhtl'ng dan VI linh dii va thlly quAn to,te erua'n d6 phQ OIl' Cli Chi, Trang Bang trim ra dllng cOn xe bQC thOp My, khOng eho chllng cIln 11la, niu eanh trl{c thang khOng eho chllng blIt tbonh dl linh, nglln c,*, chUng d6l: nhA gam dan. Tuy ngOn ngir bAl dllng, nhung clie m" c8c chi dl dling bO dl to thay 1111, c\lng tranh thu dltQll philn n80 sv dllng tlnh va hiiUl eM tfnh hung hlng tan b,o cw. chUng. Nhtl'ng nlI.tn 1966· I 967, ciing vdl sV thfft b¢ elia cIln c,*, tKn cOng mw. khO CUB quAn My tren chl@'n trullng Nam, My va chinh sm GOn ciing bi phong trao da"u tranh chlnh trl k.rt hqp V\l trang tKn cOng i!I khllp nol; rilng nUl, n<lngth<lnthanhthid(lcnOiJenIIIe*lUutranhcUadllngbooc8cthan!> ) \, cAe HiNH THUc CAlI TRANH 253 Phoog trilO nd ra gil>n giA ngay t.:r nhtl'ng npy dilu hOa binh mOl nOl ti!'p tQC thilnh coo trAo nhtl'ng nam 1963-1964, 1966-1967, 1970·1971: co lue I\Im Illng Mng rlli 1,1 1\10 tMi C<1 mdl M ti€n Mn nhtl'ng dlft eao han, quy€t h<1n. Dinh ceo nhit cw. phong trilO lUu tranh chinh trl II> khl tM nOi d9)' trong c'*' Tdng cOng kieh, TOng nghla mw. XuAn 1975, giai phOng holm tolm miln Nam thAn y'u. Phong trAo d/fu tranh chlnh tri ij dO thi nhtl'ng nlI.tn .au Dling Khdl da n6 ra vtIt quy mO lan, hlnh thtlc cao, mang tinh chfft quy€t litt, Sll d'lng ca b,o I..., cw. quiln chUng. Theo th6ng cUa Lao dOng chinh quyl!n Sru Giin, d SOi GOn·Gla Dinh, nhang c,*, dlfu tranh trong tUng nlI.tn nhu sau: 1960: 227 c,*" 1961: 287 c,*" 1962; 324 cuQc, 1963; 503 c,*,. N6i nh/ft Iii cuQc dlnh cOng, hAi c6ng cw. cOng nhAn clie xl nghltp Stanvac, Vlmytex, Vinatexco kilo dill bs thAng RMng COng nhAn ngilnh Vimytex, Vinatexco dlnh cOng chidm xu<log 11In, bi dan ap khoe van kh6ng liii bum:, cu6'i ciing dii glanh thilng 1\11. Nhang cuQc dIfu tranh cw. cOng nhAn 0 to bujit, hOa D, cUa cOng nhlln cang, di9n nuUc, V,V. dii ttl'ng lile linn sinh ho,t blnh thUllng cw. thilnh ph6. Cu¢C lull COog COn Ian rOng ddn c8c hang thhu My RMK-BRJ, Usaid, Juapao, V,v. diln Mn c,*, tilngbillcOnglamtAlittMntIruCl!ngqAnBtliIbalnghi9pIantrong

Phong Irao d«u tranh dol gidm h'IC phi, If phI, chong kim trong nM IntOng, dol biii bO thi4!t qulin lu$t, bili be} qulin sl! Me hQe dttilng, dol bAng tllfng trong cac tntOng d\lf h'IC ra thl10ng Mn t1,lC. '!'hl1Ong phong trao c6 klft hQP Wi eSc khAu chinh trl nhu' dOl Khanh hUy btl Hiln chu'<1Ilg Vling TlIu, dol - Ky tit chac, dol My chii'm dtlt chUm tnmh ",am lu'\1c. Phong Iran d8 Ihu hUt dl1\1C tntOng tit d\lf h9<: Mn trun g h9<: v(li nhliu hlnh thac phong phU: thoo, dill hla tMng, dOm khOng ng,;, mil tinh, bl<!'u !lnh, biiu tlnh nglll, tinh bAng xe g4n may, tUY\\t th\1C, dllnh My. MI xe My, v.v.. Chiil'n djch d6t ",e My do nl1 sinh VO '!'hI Tuyil't chi huy, Mt dau ttt nam 1961 kIio dol oho dil'n khi chilfn tranh kill thUe. Cang sau, phong Iran sinh h9<: sinh cang a6i n6i, dlln nhl1 nhtitlg 'dqt s6ng trao. DAu nAm 1970, 60.000 sinh viln eSc trttilng d\lf hQC Gon Mng blli kh6a phon dOl - Ky b'l giam 4Q sinh viAn, dO; Ira nhtitlll sinh hi bilt, doi YBn h<'>i hOa blnh, chilin dtlt chi€n tranh. CuOc Mu Iranh glIy ti€ng vang Idn lTOng nl1d'c vii ngniti nl1d'c Ille d6 Iii cuOc Iinh Ihi uy Clla h'IC sinh, sinh trl1d'c SU' quan My, (rll sa Qu6c h¢i, B\I Gi/io dyc, B\I Tu phiip, Too lin qulin BI! vii cbl€m Sa qulin Kompuchia phlin d<1l LQi ac cua Lon Non tan sat pMn ddi dllng loa vOl Lon Non trong gAy ra tQi ac nily. Khi hOI nglll Pari. hQP, sinb da phat d(lng phong trlto "Nol che dllng boo tOi nghe va nghe dllng ban to! n61' M truylin th4ng IQ! ctia h¢1 ughl. Phong t roo "Hat cung dllng bao taO phiS bill'n cae bill hat tiln mil m', "Tl,t -Ngvirl. Bim Cit', 'Hat trong Iv', t6' chile cuQc nol hOi tboo, mit , H¢I hIlo nhlln phifm phil n..r do ba Phan !hI Cua!, ba Phan Dlnh Dau dUng Ill!u, phong Imo 'Ph'! nl1 dbl song' do Iil$t .ot NgO B8 Thanh, nl1 sinh Trlln '!'hI Lan, cung chi em Mu tranh cho quyln 1¢ nl1 gicll dtitlg ra Ihanh I.p. Clio phong nily d6 h9l> dl1\1C dOng dao phil nl1 Ihu¢c cae tllng lep, vira tlch c\1C tham gia Mu Iranh cho IqI Ich CUB glclI minh, vita ko!'l vdI phong trao CUB cOng nbAn, sinh h9<: sinh vA ma r¢ng ra Hnh a Nam B\I. Clio cu¢c biD cOng, dlnb cOng chiem xlldng cUB eSc XI nghlfp dllu dll\lc ." ling M cUB dOng dao chi em tI€u thu'<1llg eSc cho;t. Nhtitlg cU¢C bill kh6a, dKu tranh vm cJ!nh sat <!jch Clla sinh h'IC sinh dllu dl1\1C eSc clio chi lao "Ilo UiI'p sUt:, vira d(lng cO vU vl! tlnh Iblln, vira tllp tllu'<1llg Ihl/C, thl!c phifm. khan tWt, chanh chong hal cay, v.v .. Phong Irao d«u tranh coo phil nl1 cac dO thi Nam Ille d6 dA gay dm;rc IInh hlldng Wi cac to chac phil nl1 qu6c If. TbAng 1-1971, m(ll phm doAn ph,! nl1 qu(ic If dKu Iranh cho hOa blnh va II! do, gl)m ehU tlch cac phAn bO d My, PMp, Canada, Niu DilAn, Uc di! dln Sili Goo M tim hitiu tlnh blnh mien Nam Nam. CuOc hQP gll1a pMi doAn phil nl1 qu6c If vdI 17 doAn tM ph\! nu: Viti Nam (Phy nl1 Nam, Phil nu: bao nhAn phllm, Phong trao phil nU: dili a6ng, doan ph.,. nl1 ph$t til', v.v.l dA ra b6 chung ngay 5-1-1971 glIm 4 dldm: 1. BI Phan TM! CiJa, tnhng fn.Dng ntr wng hOC aia LOftg, nay 16 tn.img PiTH Th! MInh Khal.

2S4 Cff.JNG MOT BONG CO dOl NgO Dlnh lit chttc, dbl My cut nl1de, dol dO. xu blnh ding gI(l'a c9c t6n gI/io. Phong trao dKu tranh coo dllng boo Ph$1 gI/io pMt trUrn din dlnh coo I. hanh dllng II! thil\u, md" bAng II! cila Thur;",g 198 '!'hlch QulIng Ilttc (1963) glIy xlie d\lng m!lllh me lrong dllng b80 cae gicji, II! coo Nh(t Chi Mal (1967) vOl Me thl1 cila cO do; chilin dtlt chiil'n Iranh il Nam. PM1 hQP vcji Sin Gon-Ch'1 Ldn-Gla IJjnh, nhAn dan Hu€, Os N4ng, Dil L(lt d4 to c9c cU\IC Mu tranh, <!lnh bSi khOa Idn. Nam 1966. cOnI! nhAn 011 N4ng d.i gAn nhl1 lam ebtl clmg Irong 76 ngIIy, III 10-3 Mn cuOl Ihilng 5-1966. cOng nhlln vii sinh h9c sinh Da L(lt ",uong dttilng Mu Iranh trlJl! ycji thi .trl1/!ng Nguy.ln Thl Htu bAng mnh tMe bili cOng, blii kh6a, bSi thi, tuy\\t thl!c. L\1C l1.fQng d«u tranh chiil'm dili pMI thanh, mOt sll n<1i trong n()i 0, 008t mOt phlln Qu6c 10 20 nOl Sili Gon-D. lam ehU s6 vUng, 1110 ra Ilnh tT\lOg hal chlnh song song t{!i ngay t{!i Da L(li keo dill glln 2 thang (thang 5, 6-1966). Sinh vi@n, h9<: slnb, 1\1C lu'Qllg xung klch CUB phong trao dO thl IUOn luOn .at ctinh ycji clio CU\Ic Mu Iranh cua cOng nhlin, lao dOng. PhongIraod«utranhdolidh'ICphiIfphIchongkimtrongnM ( .. --'---" ,. I CAC HjNH lHiJc oAu TRANH 255 tinh i:J clic khu pb6 sai Gon va clio tlnh. QUylt lift nhAl 110 nhtitlg cU\IC dKu trsnh nllm 1971 dtJdi nhRlu hlnh tbttc: biii kh6a, bi<!'u tlnh, chllng hwfu luy'" qulin ·ot a eSc tntOng, lam cllu slAu cho sinh viAn Ph"", H\IDh bl ch4!t I(ll qulin tntOng, clio cuOc xu6ng dttilng va xli bich chu'<1llg cila eh6ng bAu cu dOc ,,0 xat vai ellnh sat bAng gOo, dIioh My, d6t xe My. Chi Irong ba tbAng, lit thling 7 dil'n thang 10-1971, rl@ng Sill Gon d4 cO Mn 50 CU\Ic biiu tlnb, 139 xe My va bQn phlln d\lng bl d6l, 40 My bl danh, m(ll !lin tltfu cOng v80 nbll dIng cdo dfi sa Mj Bunker. Phil nil eSc dO thl c6 phong trOO sill nO'i Clla glai tliu Ihu'<1llg clio ch\1, chi em eSc x6m lao d<)ng dol gidm Ihuil', cMng phllt "" dol cham 10 sinh, dltn nl1d'c, sUa oh(l'a cllu dttilng trong x6m, ch6ng MI Ilnb, chong cM nhAn pbilin phil nl1, v.v .. Vcji IIDh thlln trach va tlnh cdm mOl tbil Clla f1gu'Ol ngu'Ol v\1, ngu'/rl ohi vii ngu'ill em glIi, chi em quylt til' XlI than dil'u tranb cMng b't !lnh, boo chllng con, Bnh em minh, khOng do! hQ di lam bia d" d!lll cho My xdm Im;rc. Chi em va boo eSc x6m lao d\lng d8 x4y dyng nhtitlg '16m can c..r ngay trong thanh pM, Irong d6 c6 nOl cbe gliI'u lhanh nlOn Iron llnh, c6 nOl bIio can bO nl1m vUng rna bQn cOng an, cllnh .61 dlch kMng tM Itt do lUng SY", kMm dl1\1O. 'H¢IhIlonhllnphifmphilnrdobaPhan'!'hICua!baPhan

Phong trilO dAu tranh chrnh trj Clla nhAn dAn mil!n Nam dO "" ung hi> cUs nhAn dAn cac nttete trAn th.!' giCli. Hllnh dQng dOng cam. ngnan ct0ng Clla mb N VlIn Trdl nlln dttCli chAn cllu Cdng Lj mW gI.!'t BQ trudog Qu& pMng My Mac Namara. bi Ittl tM kilt An tli moh, dO lam cam kich loili ngtilli tilfn bOo bl.t, nhlm dlln va du kicb VAnAzuAIa dO til chue b.!lt c6c mQt dl'i III My df d61 m(U1g can anh Tr61. Cu¢c diu tranh chlnh ngbia eUs chung to cOn li1m tbue tlnh Ittang tam Clla nhang ngu(:!! My ti.!'n bOo NgQn Itl's t" thlAu cUs cy biI Hot., Clla Morlx<!n ... philo 't dO. cu¢C chilfn tTanh ... am Ittqc cua My " Narn dO gAy xtlc dQug trong dtt 1$ My va tM giCli. bI.t, toa lin qu& t€ cua nha bac h90 Anh nlfi tilfng Bertrand Roussel dJI to' cao va an Sc Clla M qu& My dell vCli nhAn dAn Nam trttctc loili ngttili ti6n bQ. kj gia va kMch nttete ngoBl dA van thlIm khu giro pMng Nam dll tl\lC ti/(p tim hi;!u cu\)c khang chi.!'n ch6ng My can nttac Clla nhAn dAn tao NhIl ban 11e Burchett, nM boo Phap Madeleine Riffaud, nhi! boo Cuba Marta, nM boo Ba Lan Monica Vern.oaks ... dA nhil!u fAn van chlln khu Dttang Minh CMu, vitag "tam giSc .lIt' ClI Chi, s6ng vCli eSc d¢i du kich va Ii.!'p xuc vCli cac h,'" It!\fng diu tranh chlnh trio chi Monica di! gia d(U1g Iii mQt kj gia PMp vao tan Sa; Gon, nh$p vao cac dolln bl!!u tinh Clla cOng nhM, sinh vMn h90 sinh va dOOg ban PMt giaD, hO vang 'Oil daa d6 qu6c Mj dm Ittqc', 'My cut vl! nttac', 'liOn bloh " Nam'. Nhlm dip nay, chi em cae 'trl'i thl hm.h,l cung thorn gis cu¢c 4ifu tranh doi x6a bO cae trong nOI quy, xe cIJ ba s9O, xli tM dinh bill, x6a bO eSc kMu philo dllng. Sau do, hMg nam vao ngay nay, truy ba chi dii dtt\fC til chtlc trang nM giom. Trang truy nam 1970, chi ern nOI xe ba "<;>C, xOng vao viIn phOng dirt cac hll B" gllIy til, phS cac eli. phOng giarn, chli!'m b€p, phAn phO! Ittdng thl/c, thI/C phlim cho chi em til bi dol. BQn cllm phBl nhttlfng bQ, thttdng lttqng vCIi chi em, giru quy.!'t cae yeu Bach cua til nhAn, bili be. chi!' dl,\ chao co t6 cQug, bO the dlnh bili, d6i h9n ac On di n<1i khac, tr' W do cha nbUIIg ngttili bi glam IAu ngay da mlln h(U1 va $. Khl du\fC tin Bac Ho qua d1li, til nhlln cac nhi! giom dliu tim c!ich til chllc M troy M tang B8c du&; hinh tht.lc. DIIy Is ml,\t dgt Mu tranh thling nMt CuB anh chi em tmng cae nhII til vilo dllu tMng 9·1969. hlnh 14 truy Bac 0 kh8m Chi Hoa giam nU'. Chi em ban thi! Bac su6t ba ngay, 111m chao ccr, va M tang Bac bang bAng tang tTong 7 ngay. BQn cai nlllc hOOng "" cu6ng qujt chay Mn tranh thtl chi em kMng lam l:>n an 1m:. _q clip bi€t dtt\fC sij qua phst chung. Uy tin 1m:. lao cua Bilc va ." tOn kinh cua tolm tii nMn dol vcr; Bac di! lam chung chiln tay kMng dlim dim lip. Trong phong traa d/lu tranh i'J CBC nhit tu, nbi bat nhillu I. gtlang kien tnnh Mt khullt cus nhUIIg dang chi, dl:>ng bilO dil gill tron khr tiet cilch m(U1g, tho ch.!'t chtl kMng khoi baa, kMng thi himh nol quy cua chung, kMng chilO c"a che dO sa; Giln, khOng t6 khOng Iy kha!. Trong do phili k;! Mn nhang tIfm No! Qiam nhCrlg nQ\b rM: chUflQ cho IB c6 lung .1m; Y chI eAch manQ,

256 CHJNG MOT BONG cO 1· Phil nU' Nam va phil nU' Hoa Ky than d6ng j duy tn mdl bang gino hOa blnh giU'a hoi dAn t¢<:. 2· Phil nU' Mt h\ll> tse vdi ba't cll hOl!t nao keo dili va nulli dt1/!ng chi.,n tranh do chlnh quyl!n Narn Nam vii My chu tn1<!ng. 3- Ph", nU' Nam va phil nU' Hoa Ky dOl hoi TOng tMng My Nixon ph8i cdng b6 ngay m(lt lich tnnh r6 rllng thoSi tolln bQ quan dQl, elf v6n Hoa K;y va dl:>ng mlnh rn khOi Nom Vitt Nam, c(Jng ch4In dtlt m",i vltn tTq nulli dt1/!nC chl!!'n tranh. ___ Hoa Ky dem 1!,Ii hila blnh tren clln b8n dlln t¢<: t" quyi!'t cho nhlln dAn Vi.t Nam. Hlnh thue dil'u tranh chlnh trl Clla mdl giCli db co nhang amg t(lo d¢<: dBD phU h\ll> vCIi tttdng quan I"" Ittlfng hic do, vi phong trilo "Hnh Mt rae" cua eha Phan KhlIc Tit, ngay "kj gill dl An may" cua gidl btlo chi, v.v .. Hlnh iIoh nhang nM IAnh dao tinh thlln TItiAn Chlla gioo dl hlft rac, cu¢C dlAu hm.h cu. dam. kj gia Sill Gon trong d6 cO nhUllg kj gia lAo thllnh, nhang cay but U'ln tulSi trong IImg ban vCli hm.h trang Clla ngu(:!! hMh Ithill vlll deo bl, toy chlfng gy, keo bl6u !lnh .tren NguyAn U I4i dO gAy xtlc dQng khdog nhanl dO. vCli dllng ban thllnh phil mil ea dO. vdi nttac ngnru. ., ( cAe HINH Tf'Uc DMJ TRANH 257 DAU TRANH TRONG cAe NIIA. TU MY NGVY Dtto; tMi My va bQn pMn d¢ng thong tri, iJ Nsm co t6t cil trAn 2.000 nha til Idn nbO. Ch!i dO nha tii cUn chung vO Pimg khac ChUng b't btl hang ngU'O'i vO ti{i, giam glUt tra t,§'n bitng dtl mQi nht;tc hlnh, lam cho tu nhan IAn mbn trong clic nhs gium, xa lim, chuOng cQP, neu con song cung thllnh pM nhlln. Chung truy bue ve ttt tttdng, vita kh6ng che bling nhl,lc hlnh, vita d\l d6 mua hong lam cha anh chi em tu nMn bUOng ral Ij ttldng, khl tift eSch phru dllu hlmg chUng. Anh chi em trong cae nha til dii diu tranh ril't dung clim, ki6n cttimg. Nhillu cuQc diu tranh gay gilt, quyet dO moo ra a cac nM glam. Mo dllu phong trlto Iii cuQc Mu tranh cUs til nhan chinh trj <l nha glom Phil I4i (nAm 1958) cMng lsi ehtl tru'dng t6 cQng vA chf klm ha khdc ella nha tii. dil'u tTanh nily bi chUng dim ap rllt dii man. NAm 1969, tI,li nha glom Thu Wc, dJI n6 ra cuQc dil'u tranh lIln Clla nU' til nMn, dol cBi cM dl,\ giarn gill. Chi em bi dan ap dll d9i, bi nem vOi vao van milt. Ba chi Nguyin Tltl TlIn, Thi R.1mh, Xulln Dan d. hy sinh trang eU¢C dll;u tranh nay. B<;>n dich dinh clKlp x80 phi tang nhttng chi em gillng co, xO xat quy6t tli gillnh xSC 1!,Ii, bu¢C chUng phBl chOn clll tll 16.

gla dlnh binh sl Me rut, Mc Mng dl!n b6t dich. a nOng th6n, qulin chUng vUa tntc ti!!'p tharn gia chl!!'n Mu vUe Mu, lam cOng ttlc clln, tii!'p til' dan dlige, hl<1ng th"", th\IC ph"', lam tac y til' chl!m s6c chi€n thli<1ng, thli<1ng blnh ,l} Mu cu. W.ng hai Sinh My vil Nhu$n Duc (CU Chi) It1c do da nu6i t§l. ca 3.700 thli<1ng blnh, gia dlnh lilnh chAm sOc 3 Mn 5 soh chi em Mn khl lanh wt thuang mill ali vll d<1n vi. Trang n¢i thlmh, bit con cae xom Jao dl)ng t.i)o ra nh1l'ng "cAn cil 16m"', nhUllg khu phO' t" quan, dac hAm ctl't glliu vU khf trong nha, cham s6c thu<1ng blnh vii chuy€n anh em vl coo ell Sau chli!'n dlch Xudn Mlju Thiln, tuy Y chr .Am llige da bi lung lay nhling dlch vAn Wfp t'lC th"" y thOn tinh mll}n Nam vdi nhung thtl doan .80 h<1n, pMI' tan h<1n trong chl"n luge mill cUe cMng III "chi€n luge VI¢t Nam h6a tranh". ChUng t6 chue nhung doan eM b(> blnh dinh dOOg phvc den di vao tung nM dung thu ml dAn: cho thuOC men, tri chAm s6c ngttiri gifl ca cO dd'n va tre em, nhling th'1c t€ I. rlnh mo can phst khUng bO' nhung ngliOi co quan val cach m,ng. Chung t6 chile chiln dich Phliqng Hoang d€ dilnh pM each m,ng a cd sil h. tllng nham g& 1,,0 lliqng c6t eM cua tao d d6 thi, chung tang cui1ng ap bIlc b6c IQt, kim dan ap khtlng bIl', Hnh dbn h<1n M di cMt thay cho qulin My, gQi I. "dOl rnau da trAn xac cMt" DOng chi I.iUc Thulln dl lli:mg 110ng tAp i"Qi lIy 'M khui". a! dan ap cila dlch. Nhung c* Mu tranh cUa sinh hqc sinh chOng qulin a'!' hoa hQc duOng, c,* tling blli khlla cUs 6 sinh vi@n hqc Sill GOn dol hOa blnh trong nhung nllm 1970, 1971 du bi dleh dan ap, dii pMt v<li nhll!u hlnh thue b(io I .... c qu1ln ehung nhu dOnh My, d6t .e My, lam It. dieh khl€p sq. D€n n61 Hnh My di tnln dlii1ng pM SQj Gon plW xln sinh vl@n hl;lc sinh cho deo pM phOn chlEfn M tranh nhung c* tl!!'n cOng cu. qulin chUng. Phong trao dtl'u tranh cw. cOng nhlln, lao d¢ng, chi em 36 chI' SAl GOn-Chl' JAn.Gia Dlnh, Uy ban dOl quy'en oO'ng nu:, dOi quy1!n rong nOng dan (tU' 1970 dl!'n 1974), phong trao dtl'u tranh cua gim trl thlle, bao chi, tang ni til, nhilt I. cac nl ali Tinh xa Ngqc Phli<1ng, do Ni ali HuYnh Li@n dung dl\u, da:u tranh cua dllng bao Thl.n Chua glaD ... da e6 snh hudng rift hm dlSn phong trao nhan ddn thl gidi ung M Nam, trong do c6 ca nhlln diln My, dii la mQt trong nhung nhiln to' buQc dl;' quoc My ph,;1 di Mn kY k€t dinh Paris nAm 1973. LVC Lt1QNG .cHiNH TRJ TRONG <;HIEN DICII uO cut MINH LICH slI' !dng c6ng kich, tOng khOi nghla mila Xu.n 1975 I. dinh cao nhilt cua a,!, kilt hqp dol:u tranh chlnh trl va dllu tranh vU trang, ghla oae tilln c6ng cila mUi quAn al! voi W nOI khOi nghia cUs I"" Il:Iqng qulin chung t'll ebb, nhllm danh hoiln toan dlr qu6c My va chlnh quylin tay ani, glai phOng rnllin Nam thiln y@u. Trong tling ti€n cOng vA nOi d$y nay, val trl> cua l'1e lliqng vU trang a ngoai tiln c6ng V80 co j nghia d!nh. vai tro cUa hIe lU'l;J'ng quan chung n6'i

J 258 CHUNG B6NG CO gLt<1ng GUs anh chi em bi glam trong choong C9P COn DiID', 41 chi em trong glam COn Dilo ... , cae chi Trlln Ki<!u, U! Thi kl@n eU'img nhll tu bi dioh len lut dlia dl .at ngay trong dAm quan ta TOng tl€n vilo Sid GOn Tit M$u Thiln 1968. DAU THANH CHiNH TRJ TRONG CHlJl:N DICH xuAAl '-.TJ!AN 1_ Sau thlll eUs cac tr$n tlin cOng mila khO tu nllm 1966 dl!'n nllm quAn My da khOng th"c dU'\fC m\lC ti@u 'tim dlW cUa chUng. Y chi dm cila gidi hlAh chl!!'n My bl gillng don n.ng tOng cOng krch, tOng kMI ngh!a Xuan Thiln 1968 nlS ra Iii dI! Y chi dm htqc cUB NhlI Trilng va LlIu Nam Goo Hoa Ky. DAm 30-1-1968 diIn to dA tlln c6ng v/ro 45 th/roh pM, thi xli, 100 thi trlln, lX, 45 aiIn 100 can cit quAn ." cila My va chinh quylln SIIi Gon. Day I •• " phOl hqp nhlp nhlmg trtn quy mO hm ba mill giop cOng: chlnh quAn ." vA blnh v$n. a dau ,,6 Il!c lliqng vU trang tlln cOng thi (j do c6 trao n6t d$y GUs qulin chUng IIc pM kim, glanh lam ebU, c6 trao qulin chung lam cOng tac blnh V$n, dung I\IC lliqng qulin chtlng trong do gladlnhbinhslMerutMcMngdl!nb6tdich 1 cAc HiNH THUc DAu TRANH 259 trong chilin Ili<1C Nam h6a ch\€n tranh". Sau Than, nhung nllm 1969, 1970 lit thm gian n6ng thon giai phOng bi IIIn chi€m, cach m.ng Nom khO khan. Kti dich I:fIrn thOi glimh dli<1C liU th@< c1 nhilu vung moi l§n chiem dtt'fc, mu6n danh don chi ttl' vao JIJc h.t\hlg each mango MQt chUng rna rQng chjlln tranh TO kbllp DOng Dli<1ng Mng dm mll\l thuc My Lon Non dao chllnh Holmg than Xlhanuc (1970) M .60 th€ trung I$p tlch C'i'C cua Nha mtilc Kampuchla; kh.k, chung tiI,n hanh cAt dllt dU'img ti€p tu milln Bile vao Nam bllng chl€n dich Dlii1ng 9·Nam Lilo mit chung gQi Iii hitnh quan Lam Scm 719 (1971). TruUc tinh hlnh lthO khan do, dau tranh chlnh trl Mt hqp vU trang cUs quitn diln milln Nam d. TO nhu thl!' nao? Chinh trong tlnh hlnh nay, cung vdi nhung chl!!'n thing Chanl. II (Kampuchla), dliitng 9-Nam Lila (1971l ... , phong trim dil'u tranh chlnh trl I,i bung I@n tMt me, d(\C la d dO thi· PhOn d6l 8C cua Lon Non gilJ't kl1!u vii thai dQ dllng lila cua sinh vi@n hQc sinh d!i chi!!'m Tila clai aU Karnpuchla iI Sal dIu tranh glanh TOa dill su dlen ra nhillu ngay, 1,," lliqng sinh hqc sinh chi€m giu toa nhi'!, duqc cac cae chi, nbAn dlln lao Bitn CII va vUng chung quanh ung hQ, h6 trq bllng nhl1!u ctlch rilt phong phU, sling t,o cMng 1111 a'!'danapciladlchNhungc*MutranhcUasinhhqcsinhchO'ngqulin

ygpggpg treo ciJ tr@n cAy di¢p d1lu a'p Phttdc Hos, xa Phttdc (Cu Chi) ndi cach do 30, nAm, ma dB treo do •• 0 vang ngay T6ng khOi nghia Cach mang thang Tam 1945. LV. Iltl'ng khOi nghia, trong do co t6 du kfch nl1 dii dlfn dOl cM I\IC VilO cAn cl1 Dllng Du tudug ngw l..j Tung Ba, QuAn chUng HOC MOn dii niii d$y chl€m IInh trung tllm huA'n Quang Trung, thu bao qulin kho xAng, kho vii khf, ittdng th\IC, .... 100 Hnh djch dlIu hang giae toan bo clln ell nay cho each T$p tM cOng nhlln cac xi Phttong, Sicovina, Vimytex, Vinatexco kien quyft boo nha may, kh6ng dich pM hoai tru'dC khi chUng rut lui. COng nhlln cae hang Shell, Esso til dUng ra thAnh Uy ban bao nhs may. Sang 30·4·1975, quan ta tit nllm hudug tifn vao n¢i thlmh Sai Gon. Nt! giao lien '!'rung Kien do dAn daim xc tang cua quan giro phang hung dung tI€n vim Dlnh DOc l.4p. a m¢t thanh ph6 mA'y ndi cd thu cu01 cung cda My va chfnh quybn Sal Gon, nhwlg dli'n gii! chot, thanh pho dugc girli phang nguyen Ven, d6 la s\l thlln ky cu. dttiJng 10; cach m.ng Vliit Nam, phttang phap each Mt h(tp tien cOng quan 8\1 v<li dliu tranh blnh v4n va I\IC Ittqng chfnh tr! r¢ng manh trong cac tllng lap nhAn dAn, Va chi trong ngay 30·4·1975, chinh quylln cach m.ng 0- cae cd sa trong thlmh pho' dttQe tbanh M qwln Ij thAnh pho', nM d\le vim m¢t IlfC h.1r;rng chinh tri giBC ngQ cao trong quan chung do thj. d Tre, khi b¢ ti()l til!"n cflng tieu 2 titf'u doim r.hu hIe eua quAn dl)i Sai Gon thi I\lc Ittqng khcli ngh!. ph01 h(tp n61 dung ba mui giap eong bl1c Trong chi!!'n thlfng vo VMg cUa cuOc khAng chiln cMng My cllU nttoc 21 nAm (1954·1975), mill dilu tranh chinh trl CUs nhAn dAn mlbn Nam c6 mOt v[ trl hi!'t 8t1c quan trQng. No vila klft h(tp chl1t eh., h6 tN1 I\IC cho dJlu tranh qulin 8\1, vila Iii mOt dQng I\le thUc My tiol'n trinh cu. tU"ng giai doan cach mang vii gnp phlln xUng dang vao 8\1 thimh cling cua cach milln Nam, Chung ta thiiy r6: khi ilm mUU chi. c.ilt dilt nttOe va dan tile, muo'n dung milln Nam M IBm him tMn Linh cs Bile, xllm Ittqc cA nttOe ta, cM ylu nhllt cUs dl qu6c My III phi ngh!a, tnll vill dl)O 1:9, Ittong tilm loBi ngttiJi. CM ylu nMt cue chi!' SID GOn III lilm tRy sal ban mt6'c cho M qu6c Mj1. Cha ylu do kh6ng cUs, sl1c mauh \'Ii khi nao co the bU ddp nOI. ChUng ta cung nh$n r6 cha mauh cu. ta lil co chinh nghla, c6 nibm t\l hiIo, t\l tin, t<1 cu'iJng cUa mOt dAn tOe dii Iilm chlln thlfng "chAil d¢ng die diu", c6 sll dllng tlnh eua nhdn dlln ti€n b¢ thtf gid1. Viti banh trang than do, v<li pMp Ij cUs dinh G.n .... , nhlln dan Nam da di vaG ell? sU'c mai. DII'u tranh chfnh trj trong hOa binh dttqc lai vao nhung nllm 1954·1955 ra chu y€u it rung dO thl, ndi trung cac C(1 qUaIl dlIu nao cua cM dQ ... a ?J nOng tMn, ndi qulin chung dil nhibu nam song dtt<li chfnh quy1!n each thm cMng Phap. Toim canh lil mQt 811 cUa j thUt t\l vttdn dolin kit gill'll nhung ngttm bj ap bLlc d' ca thimh thi V9 nbng thOn, dll'u tranh gianh 8o'ng, quylln lam chu, doi d6i phttdng ph8l gi8l quy€t nhllng such bue )!rue nhA't cua elM sting_

"\-------'" 260 CHUNG MOT B6NG CO dl)y kMi nghi. va lam blnh I. vO cung quan trQng, khOng tM thlj!'u dttqc, Ngay khi chlln dich dlIu va su6t qua tnnh blln cUa chl6n djch, llie bO dol chtl b/c II at tlln cOng nhtt vii bao vito clic thanh thi, lI,!c ltJ'qng quAn chUng dA dtt\1c chwin bl sAn .ang n61 tic pha kim, bao yAy bttc rut, bt!c hang dO't b6t, cae C(1 qUlin chfnh djch ?J dis phttong, Mt chung phlll n/lp vii khl, hll 8d va tolm b¢ trang thl& bi, Tin thilng tr4n dlln til" cae chlln trttimg, giw ph6ng TAy NguyAn, Thlan • IIul, Dil Nlfng, Qulfng Nam, Quang NgAi, Quy Nhdn, Binh Dinl!, Ranh, Nha Trang", dli lam cbo ttnb tbAn binh linb djch cang hoang mang nao nung. Chi trong mllY ngay dlIu cUs chiln dich, d DOng Nam B¢, Rja dA lilm rli ngil 21.700 binh .1 dich. <1 DI An-SOng Be, chi Hilo dii cung bao v4n dong 2000 lInh di.t b<i sung dlIu himg, Milln Trung va Tay Nom . lam ril 24. 755 L\lc Ittqng kh<'11 nghls ella tlnh B€n Tre t& chl1e thanh ddn vi wiu doiln dUdC phlln cOng bam slit cae rovc chi khu, dlln b6t, cOng 00, dA bl1c rut, bl1c hang 100 mile d Sal Glm, cac di@m Bay Hih, Phd Nhu4n, KhAnh Hoi, Ban Cit, xi PhUdng, Sicovins, dllu do I\lc IltI,mg khm nghl. chi€m linh tru'dC khi qUlin tifn vRo. M,; Thi Rimh .au nay dttgc phong Anh himg Qulin Gill; phOng, dA rcAc HiNH THUG DAu TAANH 261 rut, buc hllllg cu6n 700 <fOn b6t djch, Ba Trl va Tram, bi l\1e Ittqng khdi nghl. bao vay, phO trttdng Ba Trl va qu$n trtt<'1ng Gillng TrOm dB dlIu hang giao nOp toiIn b(l vU khL d Bi!'n Ll1c·Long An, binh .1 Su doim 22 djch di tim Quan Giro phOng M <fau hOng. d Ap Xom M<li, x;; HOa, DIl\) HOa, hai phll nil tay kMng Mt dttQc 40 Hnh dich ddt vi! gieo cho cach man!!, (1 ch" Tlin BiIu, dOM bao an 332 bj l<1c Ittqng khffi nghla tiln cOng boo cUng keo ciJ trlfng hang vO Thj XB TrB Vinh dttQc gia! phOng ngay 30·4·1975 vil trong tinh co 166/300 dan Mt do I\le Ittqng qulin cbUng bt!c hang; Kh'p Nam, I\IC Itt\1llg chinh trl cu. qulln chUng nOi dl)y khdi ngh!a ctlng d. pMt huy manh vai trO cUs minh, gnp ph1ln vao tMng lqi cu6i cilng cUs cach mango Trang I\IC Ittqng nay, c6 cd nhung gia dinh binh .1 dich IiI nhung gi. dinh dou khO' co chllng, can, em bi ep buOc di linh lilm bia d6 cho dich, cOng d. gnp phlln khOng nhi> bloh .1 dilo, ra ngil, dlIu himg cach mango Chtta ke ngay trong I\lc Ittqng khiii nghl. cung c6 mQt binh linh, 8i quan, nhAn chinh lam blnh bi!!'n hOile t\l tro vb vdi caeh mango hihlfUkhhilll

1>6. XuA't pMt to' mm: d¢ mAu thuAn quylin lqi khac nhau gil1a tllng 1l'P _ gian thlmh thi vdi dI!' qu6C My va tllng Idp tit san m,i ban, Il{c iU!,lng each m'l'li dii bl6t pMn troog phiit va h<;lP Il{e l\fgng, nhllng ngU'iIi to' tit trung gian, trung gian vOi .6 ngU'iIi hau trung ginn; biet thuc dliy cac h"llt dOng tieh 01,11: trong 11,11: IU!,Ing d6i ngay trong ngh! chi!' SAl Goo. Qua di!'u traoh tTlfc vOi kil thil, nhllng rod h1) buO! dAu cal vo d(>c 14p, dAn chu glii hitu cua chu ngh!a thl,ll: den md! dii nhanh chong tan blln. Dung nhlt dbng chi VAn Llnh d. vilft trong cu6n "Thanh pM H); Chi :IIinh 10 Ham": "Chu nghi. thl{c dan mal hic dlIu c6 glly mo hll cho ." ngU'Ci bhng ca; '0 laa hip CUB no. Khi chinh s!lch cua dich vi'ip sdc ch6ng do; cO t6 chuc coo ',JAn chung thi chO yeu d6 b(>c rO trd thanh nhttgc dl6'm tri mang cU. c-hung va tac sHu si!c d(}n nh(\n thl1c chinh tri, Hnh cam clla nhAn dAn, dong I?o dieu h<;lP phap, cOng khal thuan Igi cho ctic 1<;lP nhsn dan d!l'u tranh trong ttt thif tien cOng"J, <, vimg nOng thOn gisl phOng trong khang chi€n ch6ng Phap, thl{c ti!' c!ch dll khOng clJ.n dln cal vo dfin ch'] b!p bI,Im, to' 1954, chung ap ngay mOt c) may kim khling eM, dim ap qulin chUng rA'! tan kh6c. Cho <l nhillu " ,mg, !lOng dan Su" sOl, cAm tbu quy€t s6ng cMt viti chung, mQt long mOt da Mo fllgu.,.rH) Yin Lmh. phd Hb Chi Minh 10 nim NXB Su ThAt, H& fillY, 1985, tmflg J9.4O ____________ --.r-'"' __ •..

B6NG eo dyng tM ph8p Ii cua dinh Gene .. , qulin chung dll hqp 11,11: <rong cac t6 cht1c cOng khai, h"llt hqp phap mi. hqp phap, difu t.mg bU<!c vol dieh. Do Iii ohllng t6 eht1c TOng dolm lao Nom cae doim ngaoh trl{c tilp viti TOng dolm, H(>i bao vt nhlln va Igi phy 011, HQi phy nil Nam, Nghitp doim 36 chl,l, xom, dolm giftO h9C ttt thyc, TOng dolin h9C sinh, T6ng Mi sinh truylln b. qu& nga, cac HQi dean pMt tit cimg vOi ctic phong trao quy t\l <tao ctic giOi nbtt Phong !rao bOo va" h6. dAn tOo, Phong trao doi quylln Uy ban dbl eai chl dQ lao tll V.v. xuA'! pnat to' trung tAm Sai Gon vii. nhanh xu6ng cac tinh Nam. Trong thili 1"01 sau oily Iii. dich di! .Os 86 nhillu to qulin ehting tiln bO. NhU'Og khi co dil!u e!le nong c6t e",,"g trong thung xAy d1,ing nhllng to ehde miti dOng theo ellu ella tinh mOi. K. thu k06ng tM n9.0 dtl &U'c ngan n61 qulin chung sOi n6i each m?ng, llinh thlmh to ehde M phat huy sU'c ella minh. Tae dOng clla phong trao cOng nhlln, lao dOng, sinh vlen h9C sinh va cac trong vimg thanh thl pMt rQng k6t h<;lP vdl h"llt dQng vii trang n¢i ngOl)i () dO thi, thj xlll thj trdh cung vdi snh hud'ng cUa ,hiln " tolm miln Nom liim cho 11,11: IU!,Ing trung gtan, nMt la " SA! Gon, 16 cAe HiNH THUc DAu TRANH 263 gill gin Itlc 1u'(1ng each hI dich lung SI.jI<' Cu¢c Dllng khdi vang d¢i dii chuytn caeh mih Nam til' nAm 1959·1960 ,ang the' tilfn cOngo to' do, ta d. hinh thlmh mQt vUng giiil ph6ng hoiln, til' do thi, <fang bllng d€n vling rung nUi, cho pnep cao trao ctich phlit trl€n khilp milln, kilt hqp gi(ta hlnh thde dau tranh quAn sl{ va da:u tranh chinh tri viti cMt l\fl,lng mdi, quy rnO ngily cang Idn. Ba mUi tiln cOng pho; h('P to' Dong khdi dan T6ng tiln cOng Xuan ThAn, den Chli!'n dleh H); Chi Minh tolm thllng, I. sl{ thlln ky cus du(mg IOi cach m,ng Nsm trong cMng My ctJu nttdc, cung lil sl{ thlln ky cus con ngU'iIi Nam rna khOng mQt ke tou xAm h/gc nao e6 hl6u dU'l'c, dAu d. hi blttlU dlIu 0111 tran nhillu phen khi muOn thl{e da tAm n<l dieh nhAn dlln Nam.

HQI GIUA RUNG XANH nl:N PHUrYNG V.., khoang cu6i 1961, Khu uy 8M Gon • ChI' IAn • Gle Dinh quyet dinh cinlc D(li Mi thimh l$p gi1ll ph6ng khu, Tin iy loan ra d§ dem den m!>t nibn phil:n khOi d"t deo cho can chien tI1.cg b80 vimg gial ph6ng, Mgi nguin trung n3 II$C vilo v* chua;, bj MI. Cae dang chi phil ttl .an, tn th11e, vAn nght oi nQI thimh trong d{log hi dii lui Wi nhu, coo thoi, tMng tin cho nhang ngu/li U@u bi€u, trong gim, nhang nMn ai, tri thllo yW nude d1,l" D!li Ngu/li ngulJi t!l!u httng phil:n, dlti'mg nhlt cO m(>t luling RA KH6i NOO GAP ANH HJNG 477 Anh Tiim Chi 1a killn truc sit tu6!. Anh 1. mQt tri th11c bi6u CUB tMoh phIS, • cB nltde. Anh dQng chlnh trj tit khdi nghia, Co Ie d. lau lilm TO; anh kMng c6 dip sd dyng tay v. cling dll tit lau lilm rOi nguiti ta dll quen nhin anh nhlt can hi! chlnh trio Hinh nh>.l ngui1i to dO. bling di, ngoru nhdn v4t chinh trj, anh con la m.,t sf, m"t nha true too ba. Anh Tiim Chi tU'c kiii'n truc sit Huynb TtI'n Phat, milt trong nhang nha !tien true dlIu dim cua nltde Nam, nhang ngay nay trong phin khdi vO bien cua khai sanh trim Dan t<)c giru ph6ng, anh HuYnh TiI:n Phat do say s>.la v<li ngM cUa minh. Tam hon 81 ngll lau nay trong con ngl.liti chlnb tri Mng nh>.l bang Hnb." Anh lam Mng say soot ca ngay, Anh cung anh em di quan sat tang manh da't, khu rang. Khu rimg ngan n!lIn am u trong gia'c ngll ttl'!!n hOm Ify cling hang tinh Anh quan sat tit nhang cay c6 th1,l tan la tlt1rm ra xanb urn, cho den cay sim, cay mua tt6 day hoa tim. Anh nghi.n cU'll anh sam mal, anh nling x{f noh lilng ngh. hltang gio thOi, tieng chim Anh chi r6 tang cal cay nlm phirl dl va cay nao clln di l.p, dAu phru chi M ch. kin Mi tr>JClng, rna con M trang trl cho de canh quan, Anh chQn tUng hoa v8.i, tang sllc nl l6ng, anh lola tang canh tre, tang nMnh truc d€ lam lam keD, lam pMn, lam vBch. xay d""g hic bol'y gil1 chi c6 th€ thOi, con d\lng C\l thi co gl dAu ngoM miy

gi<i mOl tM! qua, 110 bim d"p giBO 10 cung cIS dl1i'!ng dIly, ma nhang dltClng I..." moll, huy dOng un cs. lngi giao clSt can til'ng vao sinh ra tU' vfulg dich h"': lien tye d(>ng BuISt mJ\Y mm:li nlim, qua hai tMi kY khang chien, c6 dlIy du kinh ling ph6 vm vao cOng tac dOn khllch ngrup thAnh. MOt cllu quan trgng ra cho glaD lien la phru bao dam dO. an toIln cho kbach. Bling tngi each khOng M x.y ra milt M't trilc gi, mOt g! cho e<1 sO'. cO thjt, trli ru<1U, cn pM, thuoo hUt, ,.0 cho phQc vy iln ulSng tuy khOng I.inb dlnh pluli tMt chu daD trong cuQc hgp non sOng nglin ni!m. c6 nay. NgollJ re, con pMI alia noD la v5ng mUng, qulin aD, khiln dep rau ... M khlich vao sOng dltc;fC thoa; rna;, iln it dltQ'c khang trang, M kMch co dll s11c kb6. lam suru thOi gian D,p Mi. 110 pbim baD cllng tilt 10 t08n: daD them dill d,o M phlmg khi gljlc b6 cim thl kblich co Mi lin nup an toim, cung 10 daD 15 chilo dilu, tAng clti'mg vii khl, nac h,fu ngl,ta trm, daD tMm hAm chOng, hIS chOng kMp cac nih vao day thi be xlic day, dang hong tm sQl lOng chiln cua nhang "1 kblicb tMu nh!l'ng nhlln quY bau cUa each day d.,r hOI nghj, T&g cOng trlnb alt Mi I .. anh Tiim Chf. Ngoirl chi d"" chung cOng ,hulin bi tolo D'!i Mi, anh con trach Kay dl,tng truClng Mi. ygyg,gggy cBi n.ja me, vOi cay ella coo, Nhltng dum $1.f Bang vm t.hl hoa coo nha kien tnlc, chUng t61 dii co ml,lt hOi trui'mg quy mO r(lug t8J, de, khang trang. Cho d€n nay, toi d. tang di xem h9i truCtng I(lug lAy, nguy nga, nhang M! tr>JClng ttong nltcrc va ngoirl n>.lOc. TMt tinh, IiIm Illn tOi co cboling nlM' ttltec eBi vi d(li quy tnt; Clla kien troc c6 kim, nbttng chlta co milt truClng nile dlt<;fC trong t6i eM cam gilic Ian lao, hUng ttang trong s.,r dlItn Ilin thltong nhlt Mi truCtng Mi Illn nay. Ca; hOi trttCtng rna m6i cAy cOt t!l!u trlo tN! nh.,r> s6ng vii sAu vaa long dilt, m6i csub hoa, chi€c Ia yAy Ian vui t>.ldi, m6i tieng gio th6i, tieng chim ca t!l!u nhlt ch11a dl,tng ngh!a tlnh Ilin, Dil den ngOy don khach, TIt rna Bang, giao cac c.mh dii dltClng. Nhang gil1 phllt au 10, cilng thing, Milt sa sUlft nbO, milt o.,r rill ro, milt vi khlich bi tloh nghl, milt dlt/mg day hi Iii, mOt glaD bi bilt, tAt ca co tM gay ra nhU'ug t6n tMt kho I>.IClng. m9i ki!' phltong an dtu dltl'c th.,rc chu daD. Tat cB cac vi khach t!l!u dii vao bim an toan. CM thO- ph.., nhOm. Trgn ngay born ay khacb t(Un tbm tro 0- nba dan, cbO d€n clem ru<li vao ciln c11. M¢! ngay 81Sng trong diln gitJa vimg gl.u ph6ng, tMy boo ditu rna! Nhttng 81,1" ngt;C trudc s .... n81'C nhien to ICIn cUa kMch III sao i'J dAy nba kh6ng co clia? Noi dung h<1n, cU'a chi I .. mOt tllin lillp mong M chiln gto,

478 CHJNG MOT BONG CO ehe mtta. d4 ngsn mu6i mongo etta holm toau khdng co tee d]Jng. ngAn trgm cAp. Khach cO hOi thl ehll nM tra 1m trong n,! ettm blnh than. C1 vUng ph6ng IAu rN khong con trgm cAp. Kbach chtl y tMm: Blnh nhtt chu {!lao •• nh. cho khach. Cm may thu thanh hat rl ra gil?a nh •. Chile xe d\ffig hoiIa'; vach. Nai khaeh I. eh5 trang tr<;>ng nMt trong gia dinh: b(> van trttae b/In", thi!. Chtl dl h9P, di lam dong, do van ngOn ngang kMng ." milt mat: .. Khach ehtl y ktl ngum qua: KhOng ill gUm co nhung mQi ngum d1!u do do an, net vu; tttdi, thanh than. xu5ng, tre di hQC bOp do Itl'a. Mill xao nllu Me th<1ln phil\:. Milm emu dQn eho khach bat dful tinh tttmu. TO canh nong, dia xao, CO\1 ca rO kho, chen emu di4m tuy khOng e6 gl la coo IlMlg my VI nhung soo khach tMy ngon I" thttang. trm chim xu6ng khu rung xs. ThOn Ifp dJl len dIm. Sinh hoat vung nOng thOn giiii phong cang tMm mio DlIu nay loa reo di hqp thanb dau kia, loa gQi di dao dia Anh du5c cMp ehilt>, eac gia eMng g\iy dl hQC lOp blnh dan. La tre nhii a dQc .ach. GICr If.y cang la gii1 giao den dtta kh8ch vao can cll. Trong crt rifng, mdl ngum kMch Ct m(>t Ilu tranh nho nhi\, vi toan 110 kMch ngao Ngu11i baa dom d€n cho khtich bQ ® b. ba. Khdch vao vila v",. Khh6Mlih6diiklh RA KH6i NOO GAP ANH HUNG 479 bao dam bi mat ve giQng noi cha khlich, khi clin pMt bi6u, khach viet j kien minh vaa giffy va c6 nguOi tuc tntc dUa Mn chu tQa doim. doltn thu kj &e dge Y kiln l1y trudc toan D"; hOi. Nglli ri&ng ro trong nglln dt cUs minh nhung nhilng vi khaeh khong cam thl1y Ie loi vi khllch van mim dtt\,e hai tM v. nhip trai tim dong eun ngl1lri ngOi bAn trW tim dong di(lu cUs tift ea d(l.i bl!!u trong hQi trl1i:1ng, nhung tr1ii tim dong cling hoa trong nhip d(lp Clla tnii tim vUng que htt<1ng gini ph6ng. Va vai chlec ia rung xsnh btai rna nhA kit!'n truc nhl1 v6 tinh d6 l<}i, m{lt chUm aim, may d6a hoa mua tim dang ve yay trl1dc rnl)t, dllu cung 18 sl! vu6t ve $y tinh caID nl>ng .rm, yeu thtt<1ng ella gio In htt<1ng. Va caa kia Ie yom trm. xanh trang, co ang mAy hong bay qua ke la va trttac milt kia (J d1!u phong I. I. eil mau do xanh v<l! ngOi .ao vling r,!c r6 nhtt vAy goi, ohlt don chao. Tron chtl t9a doan co anh Sau DAn', soh Tam Chi va anh em khae. vi dQC tharn 1<$1 va phlit bl€u, nhtlng 1m phat sOi Sl)C Y chi dl!u, nhtlng 1m phat bidu khi khru dttqm Ilnh nttac thttcmg dan. Tren ehu tQH daan, ml)t cae anh Tam Chl, Sau DAn deu tud'i cUm ra va tift ca mqi ngum d1!u cam thay hoa ni'1 trong hlln.

Khach, c6 ngum cao, ngum tMp, ngum ngum gliy, nhung v6c dang vii klch thuac dttqc Mo b(> clln hlIu nhtt chfnh x'c. Ngul1i bao dem d& cho khtich mily gOl thu6c, khach cllm dUng thl! thuOC quen thu\>C hang ngay khtich thttang Ita thich. Khtich xo chan vao dOl dap rau, nga Ilfng chi"c vang truy"'n th5ng cu. ngu11i chil!n sl Giill phOng qulin va thll'y tim mlnh mljUlh. Thiit khach kMng nger cach d. quan tam Mn ca nhtlng nhu cllu qWln nho nhKt cua minh. v'll khuya, stt<1ng rung xu5ng khach tran IrQc, Mng thJ1y ngum baa vQ tre bung de'n bl!n vong mot me than bbng. Khllch tMy long minh !I'm 1,,1, run l(l.i vi bi!'p than hay vi hdi run clla Ilnh thtt<1ng yiiu, tinh ngum, tlnh d'Ong chi dang too ra triin vUng dllt qoo httctng gi8.! ph6ng nay? Mi thimh Dan t\>C giru ph6ng khu Sal Gon • ChI' LOn • Gia Dinh cil hanh kh., trQng tM. DJji tham dl! ng(>i chiit h¢i truifng nhifng hang ban gbi!' khang trang. nhtlng vi khach tiiiu vilng dO thi, nhtlng tri thOc, nhi!. ttt san, van ai, M bao dam an toano dlu nglil trong 0 ngan cAt. 6 ngan cAt Iii nhtlng can phong nh'; ngon ni long ba phia. Nhung phia truac nhin chu t98 doo.n. nhln ra hQi trtti'.1ng thl dtn;fc chs mQt ma "tuyntt mong, Ngill trong 0, nhin ra, khach cO tM trung thay cbtl tqa doan, nhung ta np ohin vi10 thi kMng thify ro kMch la ai. DI;11 thilnh Mm nay dii lam nac long ngum va dtterng nhtt bao cho ngay mai chilln thilng. Dem cuOl, doim viln c6ng ttl xa phl,lc VlJ D¢ Nhung cO van cong tre trung va xlnh xArt, tuy xanh XBO vi a6t ret. tuy moi vi duang xa van dem h6t ta; ra mlla hat cbao mifng D'1i Mi th8nh cOngo Nhtlng n1l ettm ttf<1i nhtt hoa, nhilng ti€ng hat trong nhtt su<ll, dB lilm cho khu rung ilm u Mng nhlt bifng sling va dii in da'u & khong phai v.o tral tim, vao tam hon khan gio. Mw dEl'n sau nay, dau c6 dtt<1e nghe baa gi9ng Ca dnu co dttqc nhin baa nhan aile my khilch c!log khong bao gii1 dltlfC nhtlng khuOn xanh xao rna rt!c sling, nhtlng giQng bat tuy khOng nhung If.m n"Ong nghis tlnh dlf.t nttac hlt<1ng. Ngay sau Mm bi6u doan viln cOng 11;11 tac t6c Mn dltOng • M cho khtich bao quy€n luyiln. Dem cUOI eung khach khong aao ngU dttgc. Khach C8m thay yeu thtt<1ng glIn b6 v"i vilng dift qOO hlt<1ng triu mln nay. Khach troc mw. Tillng ga rifng eo oe ta xa. Ngu11i ph'!c ''\1 nhlmg dauh tbllc va bltng vao cho khach Iy ca pM nong. CO giao tre trung cling da d€n don khllch dttOng. 1. chi V6 Vl!'l KiM.

480 BaNG co BAng m9i gili phai dlta khach ra kh6i vting nay ngay sau D(li Ngay bi€t dAu quAn se chAng b6 can? Vung dA't nay nAm sat d'an giRD thi lubn lu6n rlnh dem ngay. Gill phllt chia tay do Mn. Chtl cllm den khach a ven ritng. Nhllng cai siet tay nang bong. Uri chllc Ian dl1l1ng binh an. Khach b5ng rttng xuc "K€ ttt nay xin dUng xern teli Ie khach m1a. Tdi IA thanh DAn tQc giru phong' , Chli dmg xuc d¢ng hdn: Dung la nhtt cae snh dB lit thanh ella DAn tt?c giai khu 8Bi Gon - Chq LOn - Gis Dinh nay cung lit nguC1l chi€n si gisi ph6ng hl1<1t1g. Khach noi: • Xin dUng noi nhi'r!u hern m1a. Hay tr80 cho t6i Vl,l. T6i se lam tit nhtlng gi cae anh c'An. Chil va khach Om cMt I§y nhau. - Td qu6c va nhAn dan xin dl)t hairn tOEm tin tltdng vilo d'ang chi. chis tay rcH ... Khachrabl1acchAnph<lipM;"UmgchgtnghiMnngay vAl Hbllrc 'IE NHUNG NGAv DAU THANH LAp LIEN MINH cAc we LUONG DAN TOe, DAN CHU vA HOA SiNH VIET NAM . . 481 Den didm trl1ac HOng Bang (nay la Ph'lDl Ngtlc t6i vite nglilc vite mling rd' khi 'Iili chi Sau Dung (ney dang cong tac t(li COng doan ngimh giao d,!c thanh ph6l rna tOi d. Mrn 1965 trong dip veo chi€n khu hQc ngh! quy€t. Luc «.y chi Dung clIng mQt nguOi b1pl ml'e 1a chi Le Thi B\1Ch Cat, bi danh I. XuAn vUa till d(li hQC sl1 ph"", haa vI1gt Trilling S<1t1 vila Nam chien dA'u. SO' sinh vien ra chi€n khu hQc t$p thl1l1ng haichiemMhoitinhhinheSctrillingd(lihQCdvanhllngdQng

Khach ra bl1ac chAn ph<li pM;. Umg chgt nghi Mn ngay co m¢t nguCri di tim chan chua. vMt n"M Iri nllm lin thll' 30 ngAr fhinh 'NJ "" Din filii ph6nfl lCIIu Sill G6n - LOn - GI. O!nll. -r,. . 1. hai chi em M hoi tinh hinh eSc trilling d(li hQC d va nhllng dQng cue sinh ngoili i1y. Toi vAn con nha trong nhU'ng buri'i sinh hOlilt, chi Xuful thl1i1ng hay hat bili LUi anh uQng ma; ngdn n<lm noi vl! anh hiing VAn Troi. Gi(;mg hat cua nguOi con gBi mi?!n B.iic tuy kh6ng hay lAm nhttng sao vAn linn cho tam h"an chung toi xao xuye'n. Luc fiy sao hal tieng Nam B,!{c nghe thieng Heng qua. Moo Mn nilm 1970, khi con d chien trilling DOng Kampuchi8, toi mm dl1Q'c tin chi XuAn tham gia dCli nil' v(j trang mang ten chi Thi chien dau tren cac dl1irng ph6 Sill Gon va dii hy sinh anh dung vito nAm 1968. Bi6t chi Dung nhl1ng tOi vim trQng am qua to baa Chinh tren tay trw cua chi, am rna anh NgQC Phl1t1ni dii phri' bie'n cho Wi. Thfiy t6i, chi Dung vCli vii di. T6i cd' the theo seu chi, vita di, vite quyen luyen nhin llili ph6 phl1d"ng Sai Gon than rna toi vita slip phsi chia xa, khac vO'i tam cua Nguyen Dlnh Thi khi rOi. xa Ha NQi trong nhU'ng ngay toBn quac khling chien 1946: NgI1i1i ra di khOng ngoimh l(li. Sau Il1ng tMrn nilng la r<li dAy. Ra Mn Phil Dinh (Binh Chlinh), chi dim tOi vila ngay B(i til phl1ang nam sat ben LCI 4. Bl1ac vao ng6i nha tranh kha thoang rClng, t6i ngay giao sl1 VAn 1. Nguytn Pho t6ng thtr ky Uy ban Trung wng Ulln minh cac l...\Ic U;mg dAn eIln ctil va hOa binh ViM NBm, hlen 19. Ph6 ctil tich MAt trin T6 qu6c NBm thilnh phil 1-0 Chi Minh. 2 Nglry6n dQng uy villn 08ng uy Sinh villn, chi Gao Thi Q.Ja: HLong, dil hy sinh tmng til.

" ,tt, ... 482 CH.JNG MOT OONG cO = gi80 sU D", hqc VlIn khoa Sill Gbn mil till d .. hQC nAm du bi, nM bao Giang Trhn Kim Bang, anh U; Quang L(Ie, Chd tjch Ban d,!, dl$n Binh VIin khoa sru Gbn, ngltilJ d .. cung till va eac anh m Htht Nh'!t, DUO'ng VlIn Dlly, Trhn 'N trong dJl.i sinh Soo Gim pMi h<:'P VO; cac anh cbj':'; sinh t,,,n h(} kMc Ihn dou Illn Ban cM'p hlInh TOng hQi sinh I hoAn do cach m\Ulg chi pMi, Mnh trang co all tTanh chAP'i kM quyet Ii.t cUs cae h;rc luqng, ph. phili chlnh trj khae, i ngltiJi quen t6i tMt mling thlfy tAm hO'n, TAm tT\U1g 10 Au, xUy"n hie /llu khOng con lIlla, Tnta ngily 18·2·1968 Mm Ify, C!\c soh trang B(\ chi huy tll>n phu!1ng iii! doli .C chUng till m(\t baa c<1tn kM thjnh trong hie hudng vll Sill Gon sung vAn u8} T61 nM mAl hUO'ng vi cUs m6n ga kho va chen c<1tn trllng th<1ln ngon hOC kh6l, Co tir ngay U"ng aUng to'ng tillu va nOI nO ra, dAy 1&.;. l'!>n tIlu tl§u tOI dugc d'1 m(lt bas cd!lI n6ng ngon IAnh nhu Nbaag ngily trlt® if d6, tit 8<1 TOng h(\1 Blnh Sill Gon (4 Duy TAn nay la 4 Ngqc Mn c!l.c trung tAm cUn trg dling bilo hi n\Ul, m(lt hlnh tbtle to chue cOng kho!!i; rna chUng tOI kip thm I$p r8 nhllm cbe giAu can b(I to dang hi djcb tru:Ji It lUng holjc dang bi thu<1ng c'!>n phw tTj clfp toc M sau d6 16 chuc dua "'i ll"BChUillhllAA'd!lI/l'DlliAhl RA KHOI NOO G,!,P ANH HJNG 483 cu. Hnh My. tieu bao rna tOi dugc gilp sang hOm Ify sau dii hy sinh het. TOI vAn clm nM suh trang trung dOi dfi tOi t4m vAl dti vii tlim vw dii theo to! trong 8u6t nhaag nllm glan khO <1 chl6n trUllng DOng Nam DOng Bdc Kampucb!a va khu Sili Gon . Gla Dinh. Mbl mn nhin til"m vill du, tOi bili ngil! nM If/.I cae anh trung dQI Mo vq vAn phOng khu uy SOl Gon • Gia Djnh rna tOi dii gilp trong nhaag ngay tIlu bOrn d6, khi trm vita chUng tOl vQI vii dlt/mg. Ll>n nay, chuyen dl kh8 suOng sil. Vita di, tOI vita htu luyen nhln phia vllng sang cda Sili Gbn, vllng sang rna t!'U\1c khi hy Binh, nM th<l U; Anh XuAn dii bilt bao thn nhin vl va rod U'dc! "Dii baD nAm long ta bllm do Phia trm X8 thimh ph6 Sili GOn. Clii v'!>ng sang hlln chlin thu!1ng nhil do, CU mlc nO go! ta ... • NglIi btl gO! trong ch!ll'c Kuling may bang bang cae k@nh hai lID dom d6m 100, nglt<lc vOi nhaag dO'n vi, nhang doon ngltm dang blli ha xu61 vll hudng Sa; Gbn, tOI Mng cO C8m glac nhu rrllnh dang IQI ngltgc dtitdllhAtt'tbltiihdllh6tM

tuyll"n Bau • ChUng till thullng xuyAn An 'cd!lI lay c/lm' (bAnh mD rlli tAt h.t lao, Tili hOm Ify, cae anh treng chi huy ttl chll:c che chUng tIli di thso dui'tng:" du kich Ba Thu diem nllm trong khu Me giap gim Nmu :; • ,Kampuchia;. DI du<JC luc, Mng phia tTltac sUng n& Ii@n do nlC ca gcc trill. Chung tol phru dung I"" ngllt nghl Mn M ru(lng glIn hlU ti"ng dllng hll:'f Giao su NguyAn VlIn Kl"t va nhlt bao Giang do chua quen chien trltilng , tlnh thhn ra't cling thang. tm thllm mw vOl till: "BAy gilJ lam aao dAy?", Th$t . tinh bOn thAn tOI hlc Ify cling khOng h!6u tinh 1M nhu tM nao. Culli cUng, doan • dut;fc quay If/.! cM cu, Sang hOm BaU, giao su van KllI"t va nhil hac Thi@n Giang dUgc t& chll:c d! dulmg khae. cOn anh U Quang L¢c va till il If/.I, chi'! Mn tIli Be dl thea dullng du kich ll\n ntla. Vita lin sang xong, Mng cO t· bac Cae dllng chi bao keo chung tOl xulfng T\lch nM, cAy c6l urn tum dE! "cbem vii", TOi thlfy anh Trl>n va ml c(t trung chW qua ml!t chUng to\. San nay Wi mm bUll d6 la chi Bui Thj Ngs, v<! cUs kilfn trUc su HuYnh Tan Ph.t (auh Tlim Chi), dcrn vi linh My dang dl phla chUng tOj, KMng khl chlf dQi hlil hQp vii cAng thang. TOi dd ngh. tiang h9n Iinh My nol chuytn vm nhan, va qua ke Iii, till cO thlJ' nhin thll"y nhaag khuOn do au cus chung dang till'n 11ll gl>n. TOI nln tM, c6 thu rrllnh 1Jl.i tMt nM. Cae dling chi trong tliu dQI blIc may cAng thAng, toy Ian co sting slln _g. May thay, g'!>n Mn chi! chUng till An nup, tlfp Hnh My dling If/.l va re qua hltdng khac. M9i ngltiJi tM pMo nbs nhom, Sau nay, l@n 'R', tOi dm;re hi"t, trong hoiin canh li@n t'lc chjll'n dlfu cAng thing nhu v4y trong elle dgt phan ki ch dong va tit day rrllnh mAt ta't c,;: be, ngltm yiiu, nhaag dullng ph6 tMn quen c6a SM Gbn, nhaag khu trltitng hqc tling nO'! sOng dil'u tranh .. , TO! bulln ba ngll! nhfch If/.l glIn anh LIl Quang Li\c, Anh c(lng im c6 tAm tr\Ulg c!lug nhu tOi; xa SM Gon trong hoiin clinh nhu tM nay th$t khOng dang gi. Tift cil mql ngltm dang 0 phia t!'ltdc, chUng tOI 4U lui phia sau. Th$t kMng c6 gi dau kh6 cho hAng, Khi xullng may chUng tOi vilo Mn kinh Ba Ren tm mQt doan trt,tc thAng xulft hl¢n, sa xuling xo! hOI, tim mlli. Xuling chung till phru dt may, tip v(li vao !ilm cAy_ Canh tM,tc tMng phanh ph.ch each gI$n da, cAy clli hal ber k@nh TaP xu6ng, luc khOng pM! dU\1c gl, chung bay thing hltdng Sili Gbn. Vao luc mlf sang, chUng tOI den Ba Thu sau d@m thuc trAng, Nghl ngol duge luc thi kllrn trUe sU HuYnh Tan Ph.t viJ soh VUO'ng VAn U (Chin Mn. Anh Hu}nh Tan PMt cum rift tttcrl, dtfm m\Ulh vao val tOI, vul vt\ hoi thAm all:c kho. va vll chuyen di. DUgc hai anh cho blll't 18 hac Bj DUO'ng Quynh HOB, nba van Thanh Nghj, anh Trim 'N, Chu tjch Ban sinh trung t4m ky Phu Th9 va mQt B6 anh chj tri thll'c, cOng thucrng gia khac c!lug dii c6 t'l-i' day. till th4t m(lng khl gilp 1Jl.i glao BU TOn That Dlt<1ng K:\" ngltlri glao su d'IY oil DI).i hQC van khon S1II Gon mil sinh Vien vO cung y@u men, trUac day dli tham gia phong tTaO Has Binh va dan t(le tl,1' quy"t niin dll. bi chlnh quylln Sill GOn 't6ng xuit' ra nu1ln Bilc qua cllu B€n Hlii, Nbo nh<l tTong b(I aD he ha den, giao BU DltO'ng K;x vAn say slta, t!nh ohu nhaag ngay nim dUng glang dUllng cUa D.p hQC VAn khoa Sill Gon, Bi,,"t Wi I. thAn CUs obi> tM Tr'!>n Quang Long ngay ti! nhUng ngay con 0

484 CffJNG co Hug, nt\n giRO 8u' hoi thAUl rift ve ngtldl con re eua mlnh v6"i ve mi)t .uang, phllc. Trong bllu khOng khi dOng vUl, n80 cUa vUng dill Ba Tho nh.mg T6ng tien cOng va nbi XuAn Than vI! I. dlfgc quen, 16i m6t di cam giBe xao xuy@'n, bth rut trudc phru rm,:ta S8. va phlfu chAn nghe trUc su HuYnh Tan Phot nOI tmh hmh d<it cuOc T6ng lil!n cOng V8 ntil dang ra. Nghe tan nhU'ng can dlf1!ng than quen, nm Wi dli di II,Ii bao ilrn, hie th! :tu6ng d>J1!ng, khl thi bill th\fC, 101 Mng Dha Sill Gon da va tlfdng mmh nhl! vID> con do vOl ouh em, dang yAy vUng trong long Slii G1!n mit mu khai lola. TO. hOm sau doau chllng 16i d>J1!ng Vlf<it Cho Ngap dOn dia chU'c Dai hOi thimh lap minh cac L<tc Ilfgng dan *, drul ebtl va hOa Ai co qua nay vl gQi la .Cho ChUng Wi "uIlt pMt khi trm vita tllt nang, Dj m(it luc, khl trm, rua srun, chUng tOi Mt dllu vao m¢t eanh ,Dgtit DgaD, .nhU'ng cAy ram" xe tit t'p. &!U1 du1!ng nay dich thlfdng ph'!c kieh dllng chI gloo Mn kMch dj r,,1 nhanh, co hie phru di Mn tlje hdn hai gil1 hll kMug Doan chi dttqc ngh' khl dii vttqt qua dO!U1 dlf1!ng nguy Vl day I. Illn di b¢, II,Ii dl the<> d>J1!ng du kfch, kh:i cling thAng va hi.l'm ai RA KH6t NOO GAP ANH HJNG 485 da co luc d.mg Irong hlc lugng tOn cMng c¢ng, IrY au Cao Viin ruin, kj .u Hll'u Khlfdng va anh Luy-xieng Phl)I1l NgQC Hung. ba ngum dii tii'ng tham gia cu¢< dao chinh cua tli Phl)I1l NgQC Thao nrun 1964 (anh NgQc Hung lil suh ru¢t cua ta Pham NgQC Thllo); nha vAn Thanh Lan Vb NgQc Thimh, ngum do dung ngai but ella minh, th6ng qua cac liti binh vl cae nhan v$t Irong troy.n Tam Qu6c, Thiiy lilt, Dong Chu qu6c, dd ehUi xea chinh phil NgO Dinh va cae chinh phil sou do ella Sai Gon; vf! chong 6ng Phu Hl1u Th!U1h CI!11ng, m¢t c6ng IrY gia co til!ng Illc «y, nguin rna vao nam 1965 cO Ihn tOi va so nnh em sinh vi€!n dEfn nhe dli gl,\p nhAn nOi cua ehinh giOi Sai Gon Illc My gii1 va d. ph.n dIl'u kh4u loIa vOi H'a Hl1u Tu1!ng, Trlln V6n An tai dAy ... Ngoru rs, glao su VAn Kil!t va nha baa Thien Giang Trl!n Kim Bang, tbi Ii Phii Dinh, sau do di dl!1!ng cbng khai, cung da co Nhin cae vi, cae anh chi tay bilt mitng, Wi thlfy dl!11ng nhlt bao nhieu nM met nhgc vfit co cua d>J1!ng clem qua tan billt ffi"t. To; VU; khi thily cach m?ng ali lbi cuo'n dugc nhti'tlg uMn kh. tieu bi6u cua Sill Gem, til bii tilt cil .If gia san, tit bO aCing sung tucj nghi a thanh ph6 di theo each mang trong giai doan h€1 sue quyet djnh nay. 'fOi hlet, khang phru dang gI khi di dOn .If chgn Ilfa do. Phai triii qua biet bao con d>J1!ng dau kh&, day dth, dAnmmcodthaorodiTOihOixuenhlntangkhuOnrna

¢,,g,gg mOt 11l', tlln1 mil bOOc. C6 luc tutl'ng ehii'ng nhu bo en¢< d, kMng nas, dauh phiii nAm II,Ii roi thi tm dau tbl Wi. Th( nh1.fng khi ugbe dong chi li!n b80 d>J1!ng nay thu11ng c6 kich, pb!li di nhanh, thi ai n!y h8 blfU'c, d>J1!ng nhlf ca dO; chan dang ra rili. Co lil trong doan . . tOI, ngum mil chung Wi 10 kh6 dang v!1ng 10 bac ai QU,Ynh Hoa I" .: ngum khOe nMt, thoffi rna; nhift. Chi 1m cui dllu va cit tM dl thoAn vll phi. trudc kh6ng 1m than van, do hoi. Tol hOt sue n!;.le nhttng do noi quy ella doan Iii dol 1m 16i ehlfa hoi duqc chi nguyen nbAn nAo da gillp chi dl khOe nhu Sau nlly hO! chi, chi ,clfili. pha eho, billt _ "" di chi di kh6. nhlf 10 nhu thu11ng di nhay drun, ca thm glaD " Phap cung nhu khi vli Sai GOo. long, toi vID> ban khOiln kh6ng hiilu chi no; tMt hay . noi dila. Doan chllng toi di suot dem, ai nlly deu ri! rm. C6 tM noi hie Ify chUng tol di bAng cw dllu, clID rang rna di vi khOng thi! bO cu¢< dlfqe. Chung tOi MD nm V80 luc rna sang. Ai nlfy deu .wng dilt m91 thO' ngum, nAm lAD re, lim nguin di vi mol, tMi ciim thify sung Sl!ifn,g vi. biet rAng. oil d:!u nm that SIt vo mlnh d. dang v!1ng " dtt1!ng thlt thach deu Mn nay. MQi nb:Ubi 'U,\ng !e nhln nhau, mim cU'di. a bUOi cmn tnta dhu trQng khu eM CUt Wi vita vU3 mung to khl g(lp nhAn cUa Sill Gem: Iu$t alf Trinh Dlnh Thao, ngum mil ngay trong lbng Sai Gon dil dam lily H1l Chu tjch cho mOt. con .du1!ng trong khu w1!n nha minh i'J GO V"p, IrY slf Lam Van Tift, mOt ngum tNdc day dAn mm co dth ao ro di. TOi hOi xue nhln tang khuOn rna ttl' day se cung tai chia ngQt, ae bUi? tr(!n bade dLfang gian nan coo euciC khang chien eh6ng My dang den hOi kMc Thill gian sou, nha thu Thao Nguyen Trlln Quang Long va anh Trlin TrieU cung len Mn Mi. Trl!n Quang Long Wi kMng n!lllc nhlen nhung g(lp Trlin lil ca mOt .If bAI ng11 lan, rilt thU Vi dO. vOl 161. Trl!n Quang Long I. uy vien VlIn Clla T6ng sinh vlen SSi Gon phl,l trach Hpi nh.mg ngum sting tdc tl'e - ngum da cung t6i dau tranh trong phong traG sinh h<,JC sinh iJ Hue, •• u do van dJ;1Y hQC a Qui Nhdn, tham gia phong trao eh6ng My o day, bj canh siit Qui Nhdn danh gay chan, bilt Kontum glam gill m¢t thm gian. Con Trlln xullt than til mot gia dlnh a Bilc di cl! vila Nam' nrun 1954. Anh Ii> sinh vien D", hQC sl! phl)I1l Sal Gon va la milt cay but sinh vii!n het sU'c sAc ben, dong thaJ lit mt)t "thuyet trinh danh thep, s6i n61 trong Clic cu¢C thilo doi hoa blnh, doi dan t{Ic Ilf quy/!t, ch6ng lal Sl/ co cw. qudn 1lIIY a Nam ... Anh lit uy vien Bao chi cUa TOng sinh 'Vien Sal Gon, phl,l trlich tllP chi Sinh vien. Toi eu dinh ninh v<li hoan c.nh gift dlnh cua nnh, anh kh6 co dth bO tJft ca M vao chien khu dl theo each Jru,lng. Dieu Wi kh6ng ng11, suh dli lrun dugc. Di theo cach Ill!U1g, mOi ngum mOi hoan dnh khac nhau nhung c6 nhti'tlg holm c.nh t>.tOng chUng nhu kMng th.' cUng Chung ta di chung m¢t con duang nhung eua. cUng, sau nhl(:;u tim ki6m, trm tra dly dau kh&, d. de'n vOi chung la, v!1ng vang va dth khool. Trlin TrieU cling the. Vl khl g(lp aoh Wi da Om chllm I"y nnh, xuc dOng 1'1 thuC1ng. TOI trAn

486 BONG CO trQng va etlm ph1,lc al/ ehQn II/a dUt khoat cua anh. Dau dan thay, anh co tMt gian M thli sl/ chQn 11/8 cua minh ngoiti khoang thO! gian ngtii anh s6ng, r4t hoO, minh vd'i. anh em can chi6n s1 trong cC1 quan, dau chiu dtfng mQi gian kM nguy va I:l)t khOng chut dl1<;1C m9i ngl1O! mtl'n kinh trvng. Bm vi sau d6, vao thang 10-1968 anh Trlm Quang Long dii hy sinh trong oanh cua may bay My vilO cD quan eu. Ban hullll Trung tMlg C\le Nam (B9), khi cilng anh Trlm TIl, nhil baa ThiAn Giang, na vlln 81 VAn Trang vii eOng tac ij dAy. TOi vAn cOn nM hOm truy hai anh, tOi va kh6c eho dO! nglln nglli eua hai anh. Blmg nhilu can dl11Jng khae nhau, chung tOi g\lp nhau trong minh cae LI/e l\1tfng dAn t(lc, dAn ehll va h"" _ binh Nam vao 20-4-1968, Sau nhmu Illn thlMlg, ban hI)c, mot Uy ban Trung llf1!lg minh ra dO! v<li !Uilt .11 Trinh Dlnh Trulo lam Chll tjch, hai PM eM tieh .11 Um Viln h"" th.iqng Thfch DOn m¢t vi eao tAng dll(1e mQ! klnh trvng. TOng thll kY Iii gillo .11 TOn TM1: DI1f1!lg K.,';, ba .Pho t6ng thll bae si DI1dng Quy"h Hoa, nh. Thanh Ngh! vi) tOi. Cae Uy thl1ang la giaa oU VAn j{jlft, vien HuYnh VAn Ngh! va anh Trlm Lien minh cae LI/c II1(1ng dAn t¢e, dAn eM va hoa blnh Nom dB ra RA ngay vui giru phOng. Trun 30·4·1975, tOi g\lp chi Thu " Gi. Djnh, nllm tay chi nh\1Og khOng dAm cbo cbi bitl't tin al/ by sinh dung cWn anh L@ Quang U)c, ngay till cUs ng;; tAy bile Sili GOn. anh U Quang LOc dOl thuctng yeu anh nen gia dinh kMng dam baa tin da eho bo, chi n61 18 LOc dii d! h9C Li@n XO. BA dii seing trang sl/ miln moi trOng chit tin can. Glm nAm Bau, gi. <linh milt baa tin cho ba C\l. Gia dAy nglli ghi 1\Ii viii hN de nhil'ng ngay dllu thanh I$p minh cae II1(1ng dAn tOe, dAn chU va hoa blnh ViQt Nam, tOi khOng khoi bui ngiii nb<! nhil'ng nguCri d. eilng tOi ra dl van mila XuI'In M$u ThAn 1968 va nay d. khuilt. Cang nh" l!li nhil'ng can ngui1i Ify vii bi.Jt ban be, dllng chi, dllng bao dii hy sinh, tOl clmg an vi tMy Ininh chtJa 18m dUQ'c gI. N6i An d6 ett deo du6i wi mill. PM! 18m "0 day cho khOi ph\! long nhllng nguiJi dii khuift.

trong hoan Clmh nhu va dii g6p phlm quan trQng vao md rong dAn tOe tMng nUt, la dOl vdi Sai Gon - Gia Djnh va cae thilnh Nam. Vdi .11 ra dO! cu. Minh, each mang mi'l\n Nam c6 tMm ehinh trj M thani. Chinh ph'; Caeh mang lAm 'thiJi Cqng hoa roi'lln Nam vilo nAm 1969, dem II'i cho cUOa khang cu. nhAn dAn millo Nam thilng 19l m<li tr@n chitin trttbng cilng nhu tren t$ ngolli giao. Chinh vi du<;1C va! tra eu. LiAn minh nhl1 v$y n@n chi Bau mot thlft gian ngiln TO. an al/ M$t vting III chilfn quAn dQi sa; Gon I@n tin ttl hlnh va tjch gia siIn 10 tbanh vi<ln cu. Uy ban Trung tMlg Li@n minh, trang do co tOi . • u Trinh Dlnh ThSo va til't eli chUng tOj o.u c\1Iri vang khi ngh_ tin ban . tii' hlnh rna chinh quylo Sili Gon dil danh cho minh vi chUng tOi Y tMc ..... mQt khl dii 11/8 chon con duang ddng hAn phia each m'!1lg 1. phiil chifp n"- tll't col m9i hy sinh, rnlft mat. Th$t vf!.y, trong bOy anh em Binh vi@n thuOc HJ dong d\li sinh Sill Gon va Ban chirp hanh T6ng h¢i sinh vi@n SBi <RID l1hiem kh6a 1966·1967 vil 1968-1969 ra di vim mu. XuI'In M$u Than 1968 thi oil c6 j,. dllng chi hy sinh: anh Trlm Quang Long, anh Trlln va anh Lt Quang LOc. Rieng anh U Quang 14:. ehu tieh Ban sinh D/Ii bOC VAn khoa Sill Gon dil hy Binh fJ H6c MOn, du1Jng tij!n Sili Gon t""" Chij!n dieh Hl\ Chf Minh Ijch aii' vila mua Xu/ln 1975. Chi can mot 0lIi vdi taJ nae 11> anh dB II;i Va anh, chi HuYnh Quan Thu, va hal con tho, dang mclI milt tung gia cha dgi anh, hy vong anh "" cUng b(U1 b" vl lIP tbanh pM trolllll

________________________________________________________________ M(>T CU(>C HANH QUAN I Df.:'tJNG MIJVH H() I Chfeu ng.ly 17-2-1968, vat) hic trui nha nhem Wl, mi)t can nha g<}ch d xii 1'an Kien. wi dude anb Tlf (Tran Bi;iC'h Danf.!) g9i den giao nhi{>m V1,1 dAn doan Lien minh VB Ba' Tht! de' giao eho anh Trim Chi (Hu}"uh TBin Phat). Anh TLf cO gidi thi¢u tOi vdi cae vj. Tot vita mftng. vun h MUng vi dLt\1{' ml)t cOng tac c\l thj}' d giua chie"J) tn.fGtlg. La vi kh6ng bi6t co horm th:mh dU\fC nhi¢m ""\) hay khon,;? Bilo to.1m dUl!c Hnh eua cae vi khach quy eua caC'h lU<;lng mfGn Nam trong giai nay, Jg.i \',<10 hk chien tntdng dnng dien ra ac dau phai Iii chuyfn dua! M*c du trong tam tn]lOg do, tei van khong to ra mOt chut b.§.n khoan, dao dQng, rna raJ hang ha.i, chuAn bi rat khan trtiCfn& eha chuye'n dL T6ilidOijlOliL71t'I¢thdi)iYUtUllthQ RA K1'161 NGO GAP ANH HUNG 489 (f(',t, dtftfc li'U tipn ngcn IOn vimg, Hai glHU khipng ch\lY thtl) duim, Vung d.n 1)L((' Hoa, kellh chit kh6ng k6m }!l ml(;n Ttl)' Nam B<>. Vbllg khiellg tli qua Cat' chHr(' eau khi kl:ong tay vin. th:iit lit di'ell nan h"'l.aL khi giao lien .lang loay 11oay, tim each dua cae vj qua rl,leh, thi bong trong doim C0 lU(!t vi kh,kh tre Hhtft tir<ng: "(:,1': <1l1h d6 toi ('nng l'lk Iii qua cAu·'. tl1(' ('9 Lam each n}lY, Do la nhung pha f.'hC1i the thao flIt dCp milt cua aoh Bay Thll:n {sau nay t6i mol bii1"t do 18 aoh Tri-ln Tu, ky eu Tru,':ng U;,lj Phu T119, trtfdng !himh trong phong trao sinh vll'n, c{i chan trong Li('B minh dLin ti}c dan chilo nay nnh la ghhn d6e Sa thur1ng th;mh phr'l!, Dfn to r.1d sang thl cloim cung ra d{in ber s6ng Vam Co. a day cla ('0 san tn}1O giao lien don ti(.>'p, Chung wi xu('ing xuong va dU'qc dua ngay sang ben kia ba s6ng, den <'l'n tru d' mQt ciln eli dudi ri)ng dira nudc, Song Vum Co, bu6! sang:, 5uang sdm con baD phu m:)t ntfde. 0 dtlY cung 1ft. chie'n trU'(mg" 'Tv l1gay Than no ra, kh6ng c6 mOt ngay nao rna dong sang khong hj danh pha, Chi co dieu Ill: hom nay ('hung danh phn dOl}.n sOng nay, ngay mai chllng danh pha dO\l.n song khac, Nh1fng ca dong s6ng lii mf,lt than the, bj danh d dO<,ln niw, Vam Co cung cam thfiy dau, Hom do, may mil djeh khong danh phri khtlc sang nay. Khoimg 10 gin, to} cting gino lien rai khoi cAn CVj di mOe n6i vai dU{'Jng day dja phtfdng, Tmh u9i Long An cung dong gan khu V\tc fiy, Tai W?p cae oong chi, trinh thtl eua B¢chihuyTi'enphudngII:drrqcelkdongchigiupdonhlettlnhdedlfadoan

T6i cling dOi gjtlO lien cua L.71 tuye'n Iva m¢t han di)i YU teang vUll thuQc dtfcmg dAy du kich • ..,.'ita co kinh chie"n dau, thaD vat, kh6e dtfOng ttt Tan Kien ve Ba Thu phal di trong hal clem, ban ngay phai an nap, g1au qu§n, M¢t ntttl giO' sau khi g:!p nhau, toi da co {;ho len dtfdng,. Cae vi Lipn minh da thay quan ao. Cae bQ quan aD llch fit.! duyc xe'p gQu vaa Moi vi dur;1c phat m€)t chilc bang baa tai, co quai mang b.§.ng val. 'I'rang chuY6:'n di hdrn ay kh6ng co C1,l Trlnh Dinh Thao (Chu tlch 'Trung l1C1ng Lien min h), vi da di ngay hom tnl<1c! chj Ducmg Quyuh Hoa ra phai dj ehuye'n sau. Cl,1 Urn Van Tet nilm tiy cung da ngoal 70 tuOL el} dang nguoi cao, gAy, co bq rfiu dai nhu ii<!n 6ng giang the. Doan dui1ng tu Tan Kirn di 'Tan Nhi,ft, phiii di xu6ng. dQc song Lt1c. Den vUng LuC1ng Hoa (Dvc Hoa " Long An) phai ch<.JY b(>, Tu dtXv ra ba song Yam Co D6ng, ph:H vtf<;ft qua nbiQu eSnh cf6ng r{lng. Dong vc mua kho, d;}'t nUt ne. Di dep CAO su nhU' chung t6i cung: phili trlJo bim chim, hu6ng hi) eaC' bim chan rnem mJ?i, khong quen suC1ng gi6 ella cac Phai Vi..t9'l qua nhUng ciinh dong tr6ng trtft1c hie trm sang. D6 fa ella chi€'n truOng, cling Ii:! l¢nh cua 5lf song. Ncu 1ft. phai ganh chlu $6 lam con mOj eho tn!c thang djch, KhOng may ai thoat khi 111m tr$n" Trdi thl dp sting, Duitng thl ron xa. ClJ Lam Van Tet kh6ng th& nao di dtlQ'c, T6i nay ra y nghi: hanh quAn Qwmg Trung. The.' lit m9t vai chi'n s1 giao lien ch?y vao nha dfinl xin ni.t m(Jt vili eoy don tay d&' lam don khl&ng v6ng. Ott I j I 1 B¢ chi huy Tien phudng II: drrqc elk dong chi giup do nhlet tlnh de dlfa doan vp Ctl an tolm. Chieu hom do, khi m(kt troi khual hong, mi}t mtO'c sang Vam Co diing cao, loang loting trai dili nhu m¢t tam Il,IB trang n6i h$t giua htu bit diy xanh, Ngoi xUClng ba hi duQ'(' ngt,1y trnng\ clDIm chung toi re s6ng Yam COl tifn vim D'Ong Thap th} ubi da toi h.1n. Moi chif{c xuong ehd ttl' 4 den 5 ngum. 'frong d6 co hai chien si giao Hen. lsi va fTIl1i. Xuong <1j dauj c6 b6 tri ngum ngot x.ay miitt v'e phia dl!ng sau, co trach quan sat tren trm phia BWn Hoa va Tan SC1n Nhat. He th!\y co anh Ida chdp chdp tu bau traj phia fly, thi tt1c phili cho doim xtIong di'tog l.!.1i, .lj kip thai doi ph6 voi trlfc thling soi, 'Tu ngay ta wrn e6ng vao thanh phO', b9n dich tht/c chHfn thw,it "trt!c thang danh phil., ngan chi!n cae con duerng thuy v:;in ehuy6n vU khi va cae hIe cua ta tir phfa lay vao Siii Gon, nhA"t Iii con duemg ttt Ba Thu thea Hnh Bo Bo VaG Dong 'Thap. Dem h6m ify, doan chung t6i' uen kenh Eo Bo thl phat hiipn ti1 xa co tn,rc thAng soi .lfin, 'Thea st! bCi tri tU truae, .loan xllong ditng IQi, mQt chie'n sf giao lien nhanh chong dAn khach cht;ty xa bcr kenh khoang 500 thttdc, Urn ch6 nup, M(lt chien s1 khac If;ip tile nh(m chim )(uong, nghi trang! va rO'i my.c tieu nguy, Hai chilk tntc thAng HUlA ttt phia Sal Gon len sa n,!.,'ny xu6ng ml,lC tieu rna chung da phat hifn. Chung the phao sang va ban lien xu1ng dQc bb" kenh, Chung quan, ban hai, ba IOQt, kh6ng thay d(Jng tinh gi, rl',j thilng canh bay dL Bkiu trbi trd I?i tOl om, kh6ng gian khc"lng co m¢t tlfIng dOng. Do;'m chung tol I?i !dn iUQt dfm khach

490 CHUNG MOT BONG CO ra bo kllnh, keo xuong Ifill, rDJ tUi'p ttJ:c cUQc brmh quan, col nhl.! kh6ng co vi$C. ., f 'I\tOng nhlf wi qua, n(ifl khat. Khllng ngb hic di vim ghln Bo Ho, hO dii chi qua 12 giG kbuya, bong co Wfng sting AK n6 phia trUde. Trong gian yen wrng AK n6 rhat chua den nguO'i lam sao. Doafl xu'ang dii"ng If}i. Tai btl tie"p "tic vc;[ hje hrgng eua tn ngJin dudng. Cue d'?)ng "hi try baa: i' "HOi sang dlch dl1 nh»y xuong phis &iu cua kt!nh So Bo, danh chlm cUa bel may chi€c xllong chd vU khi, dl?-ll duqc, Dem nay dlch con dong quan d6. Tuyln dU'Crng Sa Thu bl c&t dllt. Cae dllng chi pMI quay tnl [(Ii diOrn xudt phat" ... Toi nghe tlnh hlnh, nhu rt,lflg rCtl by chAn. H¢i y ngay vdi cae dong chi giao lien. Chr c6 con duang' tholit cu6i cung 13 ph3i qua.y 180°, ve bi'1 song Vam Co an nan, chd quyet d!nh dfim sau. DOall xllong quay ngttgc di trong tam tTl,mg bon chon. NUde dong xu6ng thap, dOf,ln xuong kh6ng bOi dttr;te phffi dung sao chong, day xuong dl. Hi born su6t trong phi'in con It,li cUa. dem, chung t6i cung de"n kip bet sbng thl trM hlhlg sang. Chung Wi l.,i t4'p vao an nall ij m¢t clin ctl' giao Hl!n g'ftn d<fy. Ctic Vi khach b" pM. Sau hai ngily, hal d&rn rong ra, v«t va, 10 au, rna cung kMng bie; duqe ngay mai se ra sao? Chung tOi ra sue cham 10 eho cac vl. Nao: sua, cablinhmtgarOtLMOingiJycUngcOduqcmQtbuncomcanhchuarum RA KHOI GAP ANH HUNG 491 Chieu xuting, (1 dOllb sOng Ilay khong ear.g thlmg nhv Vam eCI Dong, chung t6i himh qu/m sJ:m. Tling f'hic·(· xu(:mg eo 1" ngvy trang, b{1i n')p thea be), ngu'<;1c dong bdj v(> k£>nh Ba Hen dc' kjp v(; 13a Thu ngay treClg drm, DO{ln dtft1ng nay, xu6i buom thw'in hoifJ. D8n 6 gtil 30 phut ng-ay h6m sau doan chung tol dii ciJp mtil Mo Vt;t. B¢ phf}.n anh Tam Chi da co ngJ.A1i nl don. MQi I1gUoi mtlng ra. Tren khu6n m{it CBC vi L!(.n mjnh t6i thlfy co nhtl'ng tia sang Jt}: thuong. Tuy kh6ng ai noi ra, nhl.fng difn hie bay giCr, khi t.f1y blit mJH mU'ng vdi anh Tam Chi, anb Chin Quylm (Vuong VAn U) va anh chi khac {j' 1'rung tfdng Dan t¢c giili phon/;, cae vj mc1:i tin rang m!nh da VU'qt qua m6t drup1 duang tuang nhu kh6 Vlic;tt qua nb'!. . Cu{;c dau lSIi blit dau chuYf1n minh sanb mQt gia! dOlJD mdi, chfic cae vi se kh6ng baa giCt qu&n mim rna dllu vcri m¢t (,u(K' himh quan d{ic d;lO nlnt rhi' nay. Chi a tQy cae vi) ngay hom sau, chung t6i trd i1,l1 chie'n tn1i1ng.

ca blinh mt, ga rO tL MOi ngiJy cUng cO duqc mQt bun com canh chua rum vdj rQU mudp hal ba sOng. Cac vi lln ngon, khan de ehi(j'n sf glQO wi vdi chung t6i, nhltng cling kht')ng nao lA'p duqc nhllng khoang tro'ng trong long cUB mbi ngIJiIi, I. n6i bang khuang, 10 Illng m¢t chuy€n di ... Ngay hOm do, cling may I. dich khOng danh pM khUc sOng nay. Cae vi khlich tMm dU'qc m¢t ngily y@n tinh M chuar. bi cho cuile hAnh quan d§m tdi, Tol 1('1 phm dl tim cac dong chi dja phuong (Long An) xjn dU<rng va nha cac dOng chi boo dam an t08n cho doo.n khach. K6 hO?Ch dem sau, thea cac dOng chi i1 dja phuong In phm V'tfqt hi Vam co Dong sang Viun Co rOI thea Yam Co Tay ve kenh Ba Ren, raj til Ba Ren VB Ba Thu cung drnmg Ie ra chi m't mQt nay pbB.i ma.'t them mljt ngay va m('t nua. Th€ Ia dem do va ea ngay hom snu, d08n chung Wi phw giEfu minh dtU11 gOc tram gilla rUng tram b{lt ngan ella. Ddng Thiip. Giue khosing triri mtlnh mOngo vim nhtl'ng giay phut cu6! eung ella. mc)t bac Ki€t khOng ngd dUi/C, hoi nha toj nhU"ng v.t hIa db b'fiu tr(1j, TOl bao eho bac bi€t: d6 lit nhU'ng d1)l1 hIa iJ cae don b6t bAn len, nhlfng vi d qua xs, n€!n te khOng nghe tie#ng sung, Bae Giang cho doan nghe v'l! nhung ngay bac i'1 chi€n khu tr&n ritng Thung (thai cMng Ph.pl. SM ngily, n1fp dum goc triun, Cling glin nhU' ca minh phcri Gi(la DOng TbJip, ban ngay chi co nllng, dU'<li nuae. ChUng wi phill be tung nhanh cui tram kho M d6t chile hlingg<l ntlu tilng Mp nUae cO pha pMn dil khat,

492 ,., Dau mua he nam 1970, cu¢c tham sat dii man hang ngim Vift kieu tl}.i. Kampuchia do chinh phu Lon Non tie'n hanh gay nen lim song phan n(> va IUm bung cae di/ng dilu tranh manh me cua nhun dAn SOi Gon - Chq IAn .. Gia Djnh, n6i tiep phong tra.o d.9:u tranh ehinh tii dlJy khf the' nhU"ng narn tnn.tc do. Nhl1ng bu6i \0 truy nht1ng cu9c bi6u tinh tu11n himh do h,tc ht\1l1g sinh Vif!ll, h9C sinh to' chuc len an tQi lie am h?o cua de qu6c My va be lU tay aai thu hut dong daD mQi tang lOp dong baa: nh:!in SI tri thac, tu &1) c6ng nhdn lao dqng, n6ng dan... d.'},c la Dhi em phl,l nll. Va chlnh trong kh6ng khf s6i d(6yQtdifth6khii}Id¢duoh\!lthh RA KH61 NGO GAP AN" HUNG 493 sinh vien, trl thuc, nu u,o'n SI, chu hang, chi ('6 ('3 phu nhan be) trvrmg trong chinh qu.vfin Si.i Gim, ehu tjf'h HQI phl,l nu thi';n dll (mot to C'hd'c th.f\u Tr'£l.n Xwln truck kill),,, C;ic phAn chi hOi nhanh ch6ng hin11 thimh t.<;li de ph;'1n khu Sill Con! Cht;f Ldn, Binh Boa - Th{mh My Tay" C'hu tich ('hi hQi thvrrng IiI nhtmg nh{m si C0 uy tin (hll Van Vim, ba Vu Thj Tv. ba Httdng-... ;, V! trl thv ky thtterng h6 trf chi em e;'ic cd !l(i dich m:,mg, );hU'ng phrm chi h¢! thea khu vt1(' himh chinh quan mi,it thiC"t ",ui cac to' char: phi.) m1 doi song t':r 36 ell::; dAu mOi trong th?mh ph6, Ia. chq Blnh Tay thvang dU<;1c chj (Om vi lit "tUI ung h() trt,in. Tu Sili Gon - Chq Lan - Gia Dinh, Phong trao ph\l m1 duj quy'en s6ng lim d;qn ra cac d!a phu<1ng. trt10c het 1tl cdc tinh mien Tay Nam B<), M(lt doon c6ng tac {;Om ba N gO Ba Thanh, chi Trun Th! Lan, n! sV HU}'llh Lien cung m"t 86 chi em khac xu6ng My Tho phiit phong trao t.rong nO giao chlic, xay dtfng It!C Iuqng nbng cot cho t6 chlic pht,l ml' db, quyen song tinh Dinh Tt1i1:ng. Cae h¢i phy nu doi quyc!n song Vlnh Long, Thcr, Vinh Binh"", cling Ian hn;tt ra tleri; h01J.t d{lng va deu d<):n nh<1"t phai ke' phong traQ phl.,l nu cOng khai a tlnh Vlnh Binh va thanh pM ClIn Tho. d Trung, Da la den du.u tien, tiep do Hl Xha Trang, H¢i An, DilNangHuLChitrongvimgmgtMtilng/lythilnhI+p(8-1970- 8-1971)

d(mg 6y, mQt difu tranh c6ng khai, ri}ng Icrn, d¢e duo cua ph\! ml thanh phO' Sal Gon da ra do-i va nhanh chong,Ian r¢ng ca mi'en Nam,= trao phlJ nll dbi quyen song (tim gQi ban duu la Uy ban ph\! ml doi quyen sOng). Buoi ra mat try ban phl,l nu doi quyen sOng chUa An Quang Ia Cll¢C t$p ht;tp va bi6u dttdllg itfc l.uq'ng hung cua ml gim ph() .. CO day hau nhtt day dii nhJ.1ng d{li tii}u bieu cho mqi tAng lap, mQl mQi h¢i dean: ba Thanh Tbu (d;,tl dii#n Hen ClJ Phltoc Th8nh C6ng (tv san dAn t¢e), C\} be. Dim va Tri (Lien doan PhQt ttl' va hoi Pbu nU' tlt Long Hoa). bit Ng6 Bn Thimh (tie"n si lu{it khoa), chj Tran Thi Lan sinh vien) cung cac d{\i cua gidi phl,l nll dOu thUC1ng, cong nrum. dan". 51.! thnrn gia va httitng ung Hnh CUB 15 thi ni'em khdi, v1.m.g tin cho nhU'ng ngu'm tharn hria phong, trao, De It!c lvc;tng va co Hnh chat quart chung hern, sau do Uy ha,n ph\1 nll 001 _ quyen dbi ten thanh Phong trao phiJ. nil' doi s8ng. ill tr,to them the c6ng khai hqp phap, co 1\1) chQ nhJ.1ng cUQc da'u franh quyl!'t H/ilt viti, va chinh quyen Sili Gon. Phong trao wa xAy dt,tng co sa n'ng rill trong quan chung d¢ng. vita tim mQi each viiU1 dt)ng, thu hut cang nhi'eu cimg telt nhU'ng nll, trl thuc. nll cOng chti'c (;ao cap, ca nhtlng "ph1..1 nhan, phv.",u Tit do, trong hang ngti phl,l nu doi quy'en s6ng. b6n cf)llh chi em ph\l nu ti6u thuong, nong dan, cong nhftn lao dt)ng. tin ao dc tOn giao (chu ye'u Iii gino)"" con co kh6ng it ml + Dil Nang, HuL, Chi trong vimg mgt M til ng/ly thilnh I+p (8-1970 - 8-1971) twin Nam, th6ng chan r(ft cua Phong trim ph,,1 nu doi quyen song da duge xfty dl}'ng kMp, Se khang thli' nao ke' dU'qc nhU'ng noi vat va nh9c nhAn, nhtl'ng gian nan thit thach. nhUng glO' phut ding thang liu 10 cung nht:r nhll'ng nlli vui mung, niem h?nh philo cu. nh(lng nguo! di gfiy d\{ng phong trao. Co nhung nm gii.p phan tlng me cua chinh djch nhtt (t Vinh Binh, H¢! An .. , Nhtfng cung nhtfng ncrl nay, vm kha nang d()ng day mU'U tri, kheo leo va tren la v6i ng;m ciJ chfnh nghia, VOl sl1 ung hQ Clla quhn chung, cong tac xfly d\l"hg t6' chiTc l:,li thu dt1<,1c qua tren m1.!c mong mOl (b' Vinh Binh v[,in dttgc ba chu hang Pin Con 0, pht,i nu Vinh Blnh t.6 chuc dttgc ffiyt cu(,k mft tinh; a H(>I An tranh thli dU'!Jc vq vien tinh truOng .. , va cum cung du dnall cong tac phong trao tn,lC xu:it ra khoi tlnh, IDQi ngu'ai van thA"y thu vi khi nhln donn xc ella tmh trvdng __ . di then "h9 t6ng" mlnh ... ), Va dang nhift, dlfoi imh hUdng v3 tac dQng tfch clje, trtfc tie'p cua Phong trao ph\! nu dbi quy'en s6ng, t.6 Chl:tC qul1n chung khac. n6i Uep nhau Mnh thanh: Phong trflO n6ng dan doi qUYClTI sCing, M{it tr?n nhAn dan tranh thu hon Phong trao baa qUYf!D song cho co nhi va tre em nI,m nhan chien tranh, Uy ban cai thirn ehG dt) lao tu, .... V ••• , trong do cO cae t6 chuc ma nf,'ttm. lanh d.';1o chu ch6t chinh 1ft nhU'ng ba nang dAn ngheo, chAn chat thuy chung, giau long mldc, yell Ie phai (tit}u bieu la bil Th! Tha chu tich Phong trao nOng diin dbi qUyfm song).

BONG CO C ' kh' - lh' no' 0 ke Mt chi tron" mot nllm hoat dong d"fiU tl£!n, ung se on., t: .,.' h h ! ' t' dau tranh Urn nho dlcn ra t ri'H nhleu mAt trim (chm trl. cue, tang ram b ' 'h h b' 'h. g' moo V," ho 1) nlueu nmh {hlf< (mIt tmh, IOU tm. In Vqn, n on 0'''' ' '" h h thaD ) vd'i khau hlcu do! quy?>u dAn chu dun .;:noh,_ dOl ,hoa lomb, chrmb" C ;:tAm hlqc, ch6ng b.it linh ... Chj em pht,1 mY d& vao :i;lD cae Cd cffi1.1 _,nao etta dich ti'r Dinh T6ng th6ng, Dinh Thu tutrng. tt't;l S!J fdl"Zl dux su dc'n cae ty canh sat, toa an ... Xhieu CU9£: ,Ol <1D ,:2..11 chu gay tle'ng yang ldn va gianh l\1i nhu bu{lc chu nha B?t \ ISO, hang Pin Con 6, Tan Cang ... phiU clap U'ng yell diU chmh dang CUll anh chI em c6ng nhaD ve ciii lam, tang ittdn?g, phI} cKp, ch6ng sa thai va ca, bUQC" chinh btll thLCdng dang nOng dan Long Thanh bi t1.fdc dOQ.t dat uai de: chung -xk1y dT.fng c!'i.n ctl qulin st,f ... T6 cao toi Sf' khung b6 daD ap cua My va chinh quy1m Sid GO'll,. trao hu 1111 doi song ph6i h'1P cung cac to chile sinh vien, h9C sm,h, cae t6n xu6ng dui'mg len an Hnh My gUft hQC sinh Van ,C! Quy Phong trim con t6 chuc cac nhom bi&u thl1cmg thi1m v:eng cae trw giam tu chinh tri a Thli Due, Chi HOll, Tt1n kip then Hnh va ling h(l chat cho cac chji!'n 51 deh va nhU'ng ngu'cn yeu mlCtc dang hi gism gill. DAith51971)¢tCU9Ch¢lth&tdBdQ'Ct6h RA KHOI NOO GAP ANH HUNG 495 cil'; la nht1ng cu¢c mit tinh, bie'\'l tinh dol My thi hlmh nghiem f'hinh dtnh Paris; la nhtl'ng dqt d¢ng Ling hI) anh chj em cOng nhiin cac hrmg Esso, Shell, Caltex, hang Skovina, nilng thu{)c hi :v1ic, hang Hilng kh6ng dan f;l/ kho ThAn nang Khanh HQi, hang hQt m! Xakibnmi va Viprumlco ... ch6ng sa thm, ch6ng lAng nhl,tc vii hann hung flU cong D6 la cUQc bai khoa dOng IOs,lt ba ngay cua nu gilio chdc 98 tn1Crng trung ht;X! c6ng va tu th\lc phan dh'i himh dl')ng xatn ph!;lm nhdn ph§'m nu gim; la cut)c tuy?t thl.,fC eua cac ni c6 chua Bliu T!,U1g Wht1 cun nu c6ng nhan Him cac eu xil My pha-fl d6i h9n si quan Sai Gbn va c6 van My cudp dal, hfinh hung vii L.,Jt do la hanb day y :nghia\ bid'u thj V!;:ng th6ng nhfft Nam: trong nftm 1973 Phon;:; trao phl,l nu doi quyen s6'ng to chllc gt1i nhung chiec ao dui ba mau cO giai ph6ng va liJi cnao mUng den D(fIJ h{)1 PhI.! nG tf,'li Ha D6 con 13 ml')t chi6n dfch da.'u tranh bEm bi kien Cl1Ctng eua Uy ban Cai cht'f dQ lao til do chi Can Thi Qu"'- Huang lam chu tjch. doi tha tat ell til chinh tri, trong d6 co nhlffig ngttOl liinh dlJ.o Phong trao phl,l 011 doi quyen s6ng. Bi cach ly khoi phong trao dau tranh dang dang Mn cUOn cuOn ben ngoiti nhit tu, cae chl Ng{) Ba Thanh va Tr}jn Thi Lan van tiep t1fC chien dah ngoan etfCrng trong nha til. lugt trill qua T6ng nha ('..anh sat roi cac nha til Chi Haa) Thll Dttc. Tlin bal chap nhl1'ng don thu tan bf}o, cae chi van ghl vU'ng phAro each va y chi. trong thill gian bj giam Chi Hoa! cae chi da xAy dlfOg chudngtrinhphatthanhPhllnudoiguyens6ngDungblnhttfdicAylamloa

DAc vim thang 5-1971) m¢t CU9C h¢l thao qu&: te dB. duQ'C, t6 chuc 2 Ba 'Quat ' S.l Gon (nha ba Ng6 B. Thanh ' eM tlch Phong traQ phl,l ml doi quyen sC!ng, vdi s,! tham dt,f cua. vi chli qu6c gia: Dc, Phap, Canada, Niu Di-ldn va H(h thao quyet ngh\ . cung la ngan chinh tri .fau tilln cOa Phong trao phl,l nll dOl quyen s6ng len an Nixon va Nguyen VAn dtfa thanh ra chign tntang, d?l My rut qUtU1, chinh phu ba thanh phan, doi bao J<ti va cho phy Ban tuyen b6 chfnh tri nay co v/lng lon, duCJC hang th6ng tan nOl ti€ng gidi binh Den thoug cung cac dan bi&u va ngh! sl db1 trong Qu&: h¢i Sm Gon, Phung trso phl,l ml doi quyen song huy d¢ng _ h!e ch6ng . d¢e cua Van dot the ell' trl ngay trtft1c trl,l so H? dJ[u tranh UllY bi dim ap dB. man, Chu tjch Phong t,rao ';U quyen s6ng Kgil Ba Thanh va tOng thtl ky Trlin Thi Lan hi baL Co nO! trong nh(l'ng nam 1970 1971, phong trao dB. hQ'p dtfqc qu"an kha r{Jn.g, chI ph1,l nul va dl1 hanh dJfu tranh co qua. lam ,chc: ,d!ch. d61 pho rA't lung tung, nhat fa khi ph61 hgp nhip nhtmg vdl trao eua cong nhdn lao dOng, thnnh ni&n, sinh 'lien hQC sinh, glaO gidi, ky gill.. ___ Du co h1c phal llffig, su6t tit nam 1972 d(ln 1974, Phong vAn bl, VI1dt qua nhU'ng thang ngsy kh6 khtin thti thach, tl.,Je, dur tn dl)t va. W chite nhU'ng CUQC dBU iranh moL Do IS. hoq.t d¢ng chung hnh, hOi}t d9ng bmh vlin; ta nnar:)! 'd,!1. g6p 111cmg th\.fc, thu6'e men, tf€!D bl,ic gUi ra vimg din chudng trinh phat thanh Phl,l nu doi guyen s6ng. Dung blnh ttfdi cAy lam loa, mbi t6t "tieng n6i Ph\! nll dot quyf!n s6ng phat thanh tv nha lao Chi Hoa, dauh cho til nhAn" VOl himg ch,:!c ban tin "h! chlj'" phat bhng be thu tie'ng Anh, Phap}, vm nhU"ng khltu 'TIa dao dun ap", "Da dao khung be to nhlin", "Dil dao ... 111 nhimg 1m to' cao t{li lie hung hon co tac dl)ng cling c6 tinh than trnnh dah cua nhung ngttai dang giam dim tra tan, d'Ong thai In nhung tin \'1l'ng tin gUi den d¢i ngG ben ngom dang ngay cang di'fy mliU1h d9ng, Hoa cung cae phong trao qUM chung len m?l1h trong nAm 1974, Phong trito ph1f ml dbi song t6' chllc thui'mg xuyen cae dqt. "ctfu d6i" tlJ<1ng trq dOng boo ngheo t.!}1 chq VuCrn ChUar, xu6ng d1.fimg len an tQi BC My - nhiID cal chctt dau thltdng clla sinh vien H?Uh a quan tn1crng, cae xc GMC Chd thanh bi blit Hnh giiB thrnit cho anh em, tich ctfc tham gia ngay "ky gla an may" cua gim baa chi mien Nam phan d6i che dO. bop quy(!n ttl do ngOn .. , Tli sau khi Phuoc Long duqc glai ph6ng, Phong trao ph1,l nu dbi guy'en -- s6hg rna cUQc h(li thao thbi Sl,f, ung htl ban coo Clla 23 to chile dfiu tranh ch6ng chfnh N Thi\,u, dOl My chffin dU't trq quan sl,f. Den ngay chufu1 bi cho ChHfn d;ch Ira Chi Minh Hch sll, h!u chi em cun Phong trau ph':! nil dOl qUYfm Being tham gia nhu may ca, em nuO} can bQ each lU(:lng ;<fim nh*p n¢i thanh, tfeh trl1 hrung tht/C, thu6c men '1,'1, gop ph'hn "ao ngay toan thiing ...

co H1nh 1hnnh vii bOl}t dOng trong cao triID ch6ng My cUu mruc CU? rniflTI Narn \'30 nhtl'ng nam sau dich M1,iu Than 1968, trong de My phai chuy6n Infcrng chich luq'c (tlr tranh" C\lC hQ 5,ang Narn hoa I, Unh hlnh xii hOi trong vung thanh thl C? rntlnh me, Hch cJ!c Phong trim pbi,l ml ,dOl s6ng In t6 .:huc cong , khm rai, t$p h(jp va doan ket cae thanh ph!Jl1 n11 thU¢c htfdng _ co chung tinh cam yell mlur, cl1m ghet dim ,ghet b!;m My . hide va h9fl Thi(lU ball mtd'c, dii:u tranh 86i nlh, bl !den Cl1O'ng fat - m&t tran chinh tri . binh vi)n ngm}-J giao, da bYtlP phan vao phong trao tranb uh-an dan 06 1"161 rieng1 vao thdng JCfi vi cUa toao dan tQc mua . 1975 noi chung. Trong phong trim, dfi xuat hi9n nhieu guctng xii thAn! hy sinh cun. nhi{fu cbt ern d' cae gim. co ten va kh6ng tt%n ... xthlg dang '\-di truyen thong nnh hung, eua ph':l -nu Vi{lt Narnj pht,I ml thilnh phD. - A "At .... M9T V AI MAU CHUYfilV AA .. A A A" VE H91 BAO Vfi IVHAIV PHAM V A _ A QlJYEIV L(f1 PHV IVIT VI fiT IVAM YAN TRANG l Chie-n tranh d?c tua My thlft cung vm cal ch€t ctia Ng6 Dinh Di¢rn. Nilm 1965, My thay d5i chien tilrn himh chi"'n tranh C\!C nhllm dung th\tc binh My de each mien Nam. Tntac do, tu cu6i 1964, My dii tU'ng buck trlJ'C tiep do quan vao rni'en Nam. QUlin dQI Sal Gon cung tang nhanh ('hong. DAn so eua thanh ph6 Sal Gon phinh do don dfin lfp !uqc trong fun nn1U do thi hoa cU'&lg btle, co tli thai Kg6 Dinh cae pM Kam nhArn tach It!c h1t1ng each ITU)l1g ra khoi quln chung, Thanh thi€u nien vUng dO thjI®trongbOicanhngaycangnhfeuhanghOaPX2ch6chO'i

thj I® trong bOi canh ngay cang nhfeu hang hOa PX2, ch6 chOi, nO'i. ban n!qtJ cho Huh My mt}C ta nhlt nam va luOn cAn chieu dai vien tta h1ctng caa, Do Ie. phltd'ng ki€m s6ng cho nhUng c6 gai gee nang thOn rnm ra thanh th!, Ph6ng cac mfoe chau Au tt,l kha dong d Soo Gon, nhA"t lil ph6ng My, thU'Gng tru co, vang lai co. MOt phong vien My Ia James R Kipp, lam cho ">!it til tulin bao " i-f6ng KOng, sang nghi ph&p hai tulln tIli Sill Gon, khi tro ve HOng Kong, nnh ta viftt m"t hili tltang trong do co cdu: "0 Sal Gon, chi cAn hai dala III mua dltqc ttinh cua mOt ngttCri ph\! m1'. PhB.i chAng bai bao 1.16 nam trong dich tuyen truyen cua My nhfun kich thich thanh My tinh di Hnh sang Natn, d& "du lieh", HUm cua Khi bm bao du'Q'c trfch dang tren to Sal Gon Dally News thi m(}t lan s6ng phlln n9 dAng Mn trong nhan dan Sat gon. D61 \'m h!?, do lit sl/ th6a kh6ng rieng d6i v6'i ph\} nU' rna lit voi toan nguOf dfm Sai Gon, d6i vdi ca dAn t¢c Narn, Cung trong thffi gian nay, m¢t thugng nghf sf dang Dlin chu My la r"ulbright duqc phai d€n Sai Gon dfeu tra ve stf. that b{ll cua chinh quy'en Sai GOn tnt&: sUe tAll c6ng coo !1/c hlgng each Trang ban dil!u trhn ctia e.ng ta, ['0 ('Au: "0 Sili Gbn co khoang 25.000 gai die'm. Shl Gon Jil mOt {} Co th6 Fulbright rnu6n k€t t;)i blm tay SID quan Ii xii ht5i Sill Gon kern, con

498 B6NG CO s6 grii mlii dftm tren cO kh6ng sai hfJO nhif>u, nhl.tng Sili Gon khOng "IS. mljt 6 dl6m" nhu djnh eua ang tao Te-ong cao traQ phA.n mi eua qu'ii:n chung h.ie dOl khau hlQu "Bao nhAn phi} mt rat thich hqp, Ngay 26·6+1966, m¢t t6 chue ph\l nu ra dCti tt;ti trutrng trung hQC ttl Due Trf d d6 thanh do chi Blnh Minh truclng. KhA'u tren du. vso lam tlin cu. "HOI BAD vt NHA.N PHAM Pill) N()·,l Bil Thi Clla, giao tnfi'tng ml' teung hQC Gis Long d Sal GOD dQC vAn ra dA nhik lq.i truyen th6ng eua ph\! nil Nam "ben ngoru thi can dam ch6"na ngO{ti xam, trong gia dlnh thi dam dang, trung triuh tie't li9t. Nht1ng gucrng nhtt vl).y, sii sBch ta k.h6ng thi({u". Hoo 100 ctt tQa hOm ily rift xuc khi nghe dolPJ trAn, tMy t>1 hao phl.,1 nu minh, v1l:n hoa da thi co dtrqe phim chAt t6t d(!p. Cang tt! haD truyen thong ddn tOe bao thi phl,I rut 8M Gon cang cdng phin 1m nh$n xet cua Kipp va Fulbright, nht1ng ngttm chinh quyen Sai Gon g9i Iil dOng minh", ; Sau d6, di;ll hOi bAu m¢t Ban cha'p himh Mm thai gam co: 1. Chtl tjoh 2, PM chi! tjch 3. T6ng thu ky 4. PM tling thu ky 5Dy Ba Phan Thi CUB sa Phan Dinh Dan Be Van Trang Eli D\ing Thj Ng\>C BLVNh9 RA KHOI NGO OAp ANH HU NG 499 nil Phtlll flmh Him, Ph6 "hu twh H:)i nprai Thanh floB., tinh t.inh nhlln hAu Or,g Phan Dmh Him co cl1m tinh "'di ulPh rn:;mg. Nghf> bil. gw nh{i.p B¢i Bao yb nh:\n phum phIl th':, flng neil: Hr)i d6 IiI f",)ng S1n, ha dLl'ng i{ml Yi('c vai h9f Hil d:'ip llJi: ci}ng sail rna brIO vt;1 nhiln phfl"m ph1.J. m1 thl t6i cung thr:o, Chn.ng Ie t;:'.;,\' gw. khong: ban v(' nhan ph om eho ph\! mI hny sao? Cot'! trai bng ba 1.1 si qtw.n tn.fL."'l1g B(t binh thi(ft giap iJ Thli Ddc. Moi iaB telj hQP d nhit bn, thay b() y phl.,1c s1 quan tre:J trf<tl mOc, nhi"€>u chi em rrong H6i co pllun e Nhlll1g hfl hm.lt J(mg rat tich ct,fc, Hnh. Sau Mau Thrin ' HOi b6t ,ho bi giam nhu cac chi em khfic HQL Tron'g -:-u ba LI'ng pho yal dWh r{tt ngoa:n el1emg. DU"iJc f'1! {'hi eua M(lt Dan t¢c giai ph6ng Khu Sui Gon - Gia Dinh Ban phl.,1 uy, co, Slf phd! hqp nhjp nhang vdi cae t6 chuc c(}ng khai. han c6ng khat eua thanh ph6 nhu cae dOlm, HQi doim nu Phlit tli Tdn h{;i :;inh T6ng dolin h9C sinh ... H(li Bao nhan pha"m phy. nlY' nhaoh phong. Hei hqp r¢ng ral dU<;fC chj em thu6e cae tang ldp, kP: ca h.tu, nhl1ng Chi. em l,a vien ehttc trung va cno cap trong chinh quy?m Sal Gon, ca Vr! nhU'ng htt1ng, ta trong quan <11)1 Sal gon, Lq'ldlJngthanhth{fdanglenra'tnhungnAm19661967Hoioat6

5. Dy t6n giao 6. l;y vien kinh tal 7, Uy ;jen giao tg 8. Uy vien to chlic 9, Uy xii hOI Ba Ol\lC 51.! Le Van Nh9 BI! Ta'n Pbat sa from Thuc Linh Bil Kil'u Th\ Thinh Bil D3 Khanh 1'3n 10. Cy vian v!1n hoa Bil V!in Thi Dli' Uy vien Ban cMp hilnh H<)i ph'! nU' nhiln pha'm (the<> each i!\li tMng th.r/mg ell. nguiri dAn Sili Gim) het Iii nhU'ng chi cO phi1m ehfit d\ill dele. co uy tin trong quln chung, co dia vi xa hQi thai My va chfnh SM gOn d4' thanh tM d"ng. Nhlf bi> Phan Thi CUa, Chii tlch H¢i rlit duqc mgi nguili quy trl}ng. La glao vien vnn trucrng Gia Long (nay ta tnI<mg Thi Minh Khan gOll chong tu tu6i con tre, ba d nuoi dl}Y n!1m eon nen ngttOi. BA la em C1.}- Phsn VW"I. Chl.l"V"'TIg, Doc phu su, Do trttdng sal Gbn CU, da thoAt Iy vaG rung til do khang chien eh6ng Phap num 1947. Cb NAm CUa nhli' mQi ngum quen gQl fa ngtrm co due va. phong thm rAl mt/c can tr<,mg. Cac hQc tro co CUll bA. du nay dii co chl1c ph4n nhU'ng vAn t6n kinh ngU'Ol thhy cu. nay giup ich khl)ng nho cho Hi)i BaD nhAn pharo ph,! nU' d¢ng. t Lql dlJng thanh th{f dang len rat nhung nAm 1966 . 1967, Hoi oa t6 chll<,; m¢t eu¢c hOi thao IOn ngay phbng khanh tie"t cua del thanh (nay 13 tTU 52 Py ban nhtm dan thilnh ph6), Mr)t bit'u ngtl c",l euot ml}t Toa do chanh neu bi).t ml,le, lieu d.!fu tranh cua Hqi. De tai h¢i thao hbm do 18.: "Lam sao dt$ bao nhan phfun phl,l m1 Nam". T<i't nhit'!n, d m¢t cu¢C h¢i thaD dudi che; do :\1y Thl¥u trong bOI canh chiE;'n tnmh tim khnc, rllt kh6 th{,tc hinn mue WlU' d6 H, cfJ h(li quy tl,I quan chung, (hom do khach dlrn dt! rilt dong)· t6 c-h:en tranh xarn luqc vo Juan. doi My phai ton tTt,mg nhhn pha"m phu 1111 Viet Nam, t/!;, the' de' rna r9ng them tarn ho.;>t d('mg cua H¢i, diJ' H¢i dU(Jc chmh quyen Sal Gon cap gi!y phe.p • Lur quan My dil khai i1 nhi'eu nm, nhat Is a mitn Trung .... a Ttly Ni!"uyfm, s6 hrqt1g hillh Iinh My va chu hau aa Mn hon 300.000. Plt1vku, Kontum hie chuc Hnh va co' V/;'f! My. Chinh quyen Sai Gon ben nghi wi vi!k" t?P h1}J pht,l ml d& phl.,le' V\l nhu cau sinh Iy cua Hnh My. ,Mgt. eua cai g9i :.a dan quhn eua lu(lt s1.1 VUl, da I&n t!E'tlg de den van ae trung gal mai dam, H9 nf!u Jy do va thli.m my do thi, imh hudng den due eua tre €m, can trung gal mm dam J!;ll m¢t mti lea thimh ph6', thfmh m¢t khu V\fc riling de d61 cham soC' Cling nhu quin IY. NC1i lea nay, t6t hd'n het lii chon mren Trung, :\Int m9! ngttai deu mlii dam se CJ gan nhU'ng nai d6ng qufjn ("l!a quan :;'lY.

500 CI-l)NG MOT BONG NhU"ng ke cd h¢i ds tfp n$p ra Dil Nang rod tuye'n diii tre mang di. KhOng m<'ly ch6c. hi{ tri't nan giau. Ego i1 Sfii Goo con giau hdn vi 55 chi huy chop bu deu d SAi Gon. Nt'ic thang gta trj ella thf gidi b'ilc du<!C nhilt di, nhi My .... no! dAy In cae c{\ ohlin tinh, gat cua tU'oog t4 My. Vi khOng phw tat eil nhtl'ng ai lam nghe ban than <feu nhrr ca. gai slto'ng. gQi iil hi;mg "binh dfinN cung ham d6ln nhting hQn linh ki€m dV'<;1C it Chi mc)t thai gian nginr mtjt co gru d1iy s6'ng Sl}P xu6ng tra thanh rntjt con ngum hOl;ln, tim tl}., huon ban vi)t khOng ndi de kit!m mil'rng crtm qua ngay. 'finh tr1;ing nay phdi bay trim Ian n6i trong bao Chinh LuQ,n cua ang Van Sung, m¢t ttl bao ch6ng khet· tI€ng vAn phiii dAng bill eua t4c gia ten Iii Phon Try, s('j ra nll'lr, hili baG c6 ..,; "". IDu hel cac y kie'n dUll ra Iii nhl1ng bill giBi quen hAn Rei cun nguM miil dAm: dl! an nay 10 cho an ninh tham my d dO thanh, de nght nl? chu trQllg dlfn tlnh hU'oog klnh tif va !.ru chtlnh, y klan kia 10 cho sUe khoe dUe hmg qu.llD; nhion kMng bao giiJ tMn phOn cua ngttili gal mill dam d\1!le thU'<1ng x6t d€n." NhU'ng 1m Ie nhu v(ly tn/dC dAy kh6ng phru ai cung dam vi€(t va baG mio cling dam dAng vi b6t ctl niiO ham chtla tinh thu<1ng ngtti'tl ngheo, ngui)i III ap Mc, co tlnh thlln dAn Iiln hj quy kat JA ,tin ho\IC thiln cOng. RA KIi6I NGO GAP ANH HUNG 501 NhtJ'ng $'1 vitic nhu cllhg ngay cang xay ra thuang xuyt!n, lam cho v{ln de nban phil ml Nom han hle nao bet dugc neu r. cap bach va gay nhung am vang Um trong xii Sat Gon. Nh:1ng quan chue ehal1h nhlit 13 cae 81 quan ViOt Nnm co vC! tre cJfP, thU'i1ng rilt kh6 chiu trudc thai dO san don vg mlnh eua eac S(Yp My nhi'&u tien va day quy'en th€, NhH'm ngum vi tung da b6 gia dJnh ch?Jng con tim Wi VGi mOt ngudi My co cu(lc s{}ng dly du hurL rn6ng b>ia dlnh Nam dang hj de dQa nghiem tr9ng, BaG v¢ nhdn phllm va qUyfm lqi ph\! mi' tuy mm ra dai. If,li bi chinh Shi Gon gfly kh6 khll:n, ngAn trd rnQi d¢ng, nhlfng d,ii duqe h:tiu cae gidi fJ Sai GUn va cae tInh hoan nghcnh, ung hi) nhi¢t tlnh, Trang thet! gian nay, phong trS.? tm:mg it nong than dang SOl Phong triiO do thi dang co dit phat trien. Tong hOi sinh vien Sal Gon ]jen tt}c md h()i thao dbi hj tej dl,\i hoc, dbi dung tUing va chii' lam f'huyt;n ng11 Cr b?-r' d?i hQc. H\ii ph\) ml Ph<\\t tti' dU'6'ng dbi d6'i xu ngang hang vdi Cong glaO v() mi).t truyen dl;1o. Phong trim dan t¢c t<1 quy€t quy til hOO 300 tri thUe Sill Goo h9P t.(li nhil hang Thanh Th€ ra b6 doi quy'en tl}' quyet cua d;1n tQc, Juqng bao vlill hOO dan t6c cho in va ph6 bien chuO'ng trinh hO<;lt d()ng, ch6ng li,li lim song van hoa Ilgofilj lsi dang lfin tran cae d6 Hoim dnh ds. chin mubt cho m<jt cuOc d6u tranh cong khai vOl chinh quyen Sai Gon ve ml,\t du vd'i nlii dung chinh ttl cao h<1n. H{)i Bao nhful ph'm t!('jAthOllCdl"HOABiNHCHAM

SB.i Gon hie do co mOt 56 nm dimh rieng cho nguUi MYI c4'm ngU'Oi voo. Chung eli Trfut Htrng Ia m¢t. C6ng vao chung Cli chi rua hai nguin di, co hai linh My bling sling dU'ng goo. ngoili la b9n CIA, cong an chim, nl!l ltlng vAng ... __ ra: w Ctfu t6i vOi! Ba ron cUu dum teli vd'i! TUfng kl!u vimg viing nhu ttt nm nao ral xa khOng djnh hl..ldng dli<1C, MB.l. sau. nhin len tren cung, DgU'Cri qua dtfimg rnd'i thay phl}. nt1 trln tru?)ng, tay khl!u khiw, chl':\Y qua ch1}.y vita keu tay vt'ta ngrn1t rOi rit nhtl'ng ngttm duO! dU'Crng. Dam dong t*p nhln Ba'y gio b9n Iinh gac roO! eM y. Hai rn git:!a dU'Crng ngttoc nhln dung may bO dam gill b9D linh gQc tran chung cu, Nlim phlit sau, hai Mn h!e h.tdllg treo len nOc chung eu liM nguw nu xu6ng, xiy ra chi trong it phut ng{jn ngUi, nhll'ng nhU'ng tieng thang thiift cua co gIii dii long thu<1ng cam cua ngui1i diln Sill Gon. Sau nay, ngUm ta bie't do 13 m¢t 00 gai rna hu6i hOm tr\Jlk ten My dA ngO gia vdi t. M cimg nhau qua dim tl'l phlmg Mn trong chUng cU'. !>.'bll'ng dO, trong phOng cOn co tMm hai ti!n My han nila ... Chung gillu 00 eO vao ttl. GAn sang, trAIl truong tr6n ra khoi phong, co dinh Jeo len nOc fAn xu6ng dU'angj nhullg c6 khOng Hun nO! .. fiy... f 1 nt:! quan nay c('j gAng thOng ml,lC dol "HOA BiNH, CHAM DUT CHIEN TRANH". lilm each niln dii nAng kMu tit Mo nMn philin phl) ml, ch6ng mai dAm ten nhung chinh tri cao? Qua nh11ng IAn h¢i thaD trude, H{;i Bao nhAn phAm phl,1 ml da ma r9ng thanh the", ca dung chudn bi co chat hlr;tng Ian tdnh d() to' chdc khoa h\,c co van hoa. 86 nhan 81, trt thue, nhtl baD, ca cae nMn ella chinh qUY'£!n S8.i Gon tai dJ.! h¢i thao do Bao nhAn pham phl,l ml to chuc r6t dong, Do d6, dan da trd' th.i'.mh noi Clia d6ng dao thanh phful, hla toOl trong xii h(ii ph6. De tai dua ra thu9C at! xa hpi va tf(t co iThu c6 tham gia y kien, co phai 56 ten d€ pha cu¢c h¢i thao, Chung It;ti dt,mg dim phat bi&u diU dong col chie'm thl1i. glanl nhung nguCri dfeu khifi'n chuang trinh dii bjet cach clt dut;1c ke co tam pha hoq.i rna khOng xuc s6 dbng dao ct1 tQa cua cuOc hQP. C6 Ilin cMng gia thu do?n mm, pha h(ii than d. dQo. NhU' cu<le hOi th30: mai dam vao nam 1966 d qu6c gia am nh?C, hie cae khAu hi dJ'i xong xuOi, oion da thong qua 1 n(ii dung cae: ban tham dii hoan tA"t, gHIY mm tham dq da dug; dua di trudc till xay ra "trt}.c Ngay huOi hOm t:uoc chl Ai IAlTl ht5c t({c xe may len nhit chi V fin Trang a Thu Due baD tin: Chi Ai Lan dLt(1c tin ngay mm d!ch ae khung hO' va de nghi nen dOi cu6c hOi thao l:,u ngay khac. Chi Ai Lan la nha thrt nuGe. da h! til C6n Dao, vq nha btfu ky el/U COng Tin tuc CUll chi thuC'ng co nguOn dang tin c$y,

CHJNG MOT co Luc do dfi hem 6 giG DOl vm mot dinh '1w1n tI\lllg la dm h9P vao gid ch6L, ngay mai khach de{1l thi larn sao an not? Uy tho' etta H¢i do sk the n';-IO'?" MOt minh chi van Trang kh6ng the. quyi'>l djnh dlfifC, bie't d, dau va hoi ai bay giCr'! nhsn ("hi dl,lo hi mi1-t cua Rau pbAm ph\} ml hAc do gom ba d6ng chi: chi NAm Chern, chi NAm Dung va (TrInh Thu Nga) nhlfng ca ba chi d'eu song bi mQ,t, khong ai dla Chl Van Trang cf!n nhAc. trao den va! anh ThiCn Giang. enol ('lIng chi df;ln quye1 dinh h¢l th:io ell tien himh nhU tift quy dinh, luy nhicn bin Lhfin tUnj. ngl1O'i nii'n s5n slmg tn1emg' h\'fp bi djch hat d6 ehu d(mg d'ng phD. thLt<mg. dieh khong bat ngLfm trong cu¢c h9P dong ngum mil don hAt tren dtf<'!nk' di, dt tranh kfch d9ng dtl 1t$1 quAn chung. Con neu mlnh chti tnfcmg dCri " .. b(li thaa II,ti th' chpng khat dng toi a bl,1i nayH, dich bat g[in mlnh la khbng, co hie htqng se ta'n tdi dt;p luon, r! Sang hom sau eu¢c h9P dien liln nhit kh6ng xay TiJ gi, vru trling chU'do sa.ng choi treQ auot ngang duong Du, tnrdc qu6e gia Am nhlle (nay 1a NhQ,c thanh phil) Kl::;ach htqt diU; Dlf.U dang nhien In ba stf Vui da thuy ngol tren ghe' hAng sau cAy c/?t g'l?ch g!n ctiu ra. Cac ch! Van Trang, D<)ng Thi Ngqc h<)j j vOi nh<1u Un eua ('hi Ai Lan va XBc dinh quylll tam van titfn hrmh h'il thao. H(litriflingchtlMtch6NgI!I1lMnsaudUngenCaeanhphru KH6i NGO GAp ANH HUNG 503 pham ph\} ml nh,? dll nghe llii c(lng s,m, chti 16 eht"tc rnai dam rift co I'll vi neu khong co 66 gai miii dum it dIU phtlC1ng thi phm nu6i nhang gia dlnh Vv con nguOi My, 111m haa phi rat nhieu UP!l b,!-c, trong khl ¥quoc dang rat din 1.(1)' mua vu khi "('hong cQng", bat nga! Trong khi h{li truemg con bang noang vi don phan kfch cua djch khfi bat ng<r thl nlQt thanh ni{in tu6i khoang ngoili be mLtoi, ds R{ltn den, hl1UC len 8im gb. anh xlfng t6n lil Phong Lang, &i quan d¢ng quAn d¢i c¢ng hOa. Anh bAt dau cau cun anh nhtl sau: Thang truae, snu may ngay himh quan c¢ng yAng nha, trd ve thuy ba dua con nheo nhoe, anh hoi hang "om mai hay vrJ dA dj theo t{!-n c{J vH'n My Cua don vila het h{ln c6ng tac trd ve Sai Gon. Anh tuc gdi con chI) nguUl quen lim Sui Gon tim vtJ. Nhlfng Cr hal noi ma tBn My co d& dia chi d{)n1 ;.feu kh6ng tim thay ... " K€-' xong suh noi v& 6ng Dfnh: - Thua baCt eh<1c hac khong phai chiu dtffig euQc chi(n tranh llay va anh hUdng Clla n6 de'n hl;mh phuc gia dinh. Rieng gidi chung tiH chi mang n6 cht\"m dttt ngay. Cli h(li truCmg di vi sang s6L .M¢t 8j qwm quAn d¢i SB.i Gon dam n6i cong khai nbi long mlnh nhtt v(ty, dieu d6 kh&ng hli"a gi tSt limh cho anh! dil bl€t ding tru6'ng hqp tan niit gia dinh nhU v(ty khong chi xuy ra cllo co

H(li trifling chtl Mt ch6. NgI!I1l Mn sau dUng en Cae anh phru them loa truO'c clta quoe gia (Un nh<;lc vU"a de tat ea deu eo the: theo doi cuOe hOi thaol vUB de' cho tieng n6i trong tnfd'ng ra cit dOi;ln dU'img fj trong tam th.anh ph6 nay. Dt&u dang nei lil cUQc h¢i thAo nay. chinh Sai Gon bie't do JI/C lugng than c;ing "tb chac", nhling hAll het 56 ngum c6 val VB trong chfnh dl/, nhLt VCf chong Bui LLtQ'ng, ngu}'en b¢ trudng B(> n¢i "'v chinh Sai Gon, bs thie'u wemg H·Ju Co, Nf,'uy@n VAn Bt1u, Chu tich HQI thuong phe" binh. Gim bao chi den rat dong nhtl nha baa ky c'-1\l Natn Dlnh. chu but nhAt baa ThAn Chung (ttl bea c6 uy tin nhat thoi btfy gia), Ngd Cong Minh, chu lk SCing ... va ri'lt ph6ng vien eua eae baD a Sai Gon. Trang s6 di;li baa. co mQt vj khoang 60 tu6i dtlqc giai la Nguyen Van Dinh, cho but ttiAn OdD Chan Trm MdL Trang so quan khach hom dOl co cy: Van Tet mQt nhan 5i tri thdo lien b¢. tuy dii cao tuoi nhung cung den dl/. ten c6ng an chlm ngoi Jdn ion d6 theo doL Sau 101 rnd: dau CUll en Narn Cua, hiH ph.at bi@'u ella chi HuYnh Thanh Nhl?n nhAc l:,li n¢i dung phan tan nhting hal vi6t cang khai cua bao chi Gon dfi kich t(lp trung g<ii mm dam) len :.in chinh quyen Sai Gon chtllJn bj nhin mai dfim nh\t m¢t nghe hf/p phap, djnh ttl chile Il)i va thu thut Ten Vl1n Dinh tiG'ng d"Au daj y noi eh! em H<Ji Bao nhiin ggqpg(ygy mOi mlnh anh. Th?'ng vo tay tan thUdng cau n6i sau cung cua anh tu'Ong chung khong mu6n dt1t. Chi NgQc SUcmg len ngam mtit bai tho gOi cho nhU'ng nguOi nUdc llgoal co con sang danh thu{!- d Vi%t Nrun: HID. nhil'ng ngum b6n phudng tri1i, HOi nhtlng dda con yeu thll1111g1 Day trm Vl?t Nam ehd't h9a tai Udng, Day manh dat Nam rach mit vi dau thuong, Da.y bao tre the! dAu rm mau d6, Day xac than viti nat can trLtCfnK., ngd di?n Gian phong t6i om, QuQ.t kh6ng khi nong buc, ngttoi rnd" toang un ca ctta. Co chi ch?y tim may n6. Ai cung mu6n a- li;li tl1c ht!i thao mt,ic dil da 11 gld 30. C1.,I Lam Van Tei xin phat bi6u. C\I da 70 tu6i nhU'og rilt minh mIn. Luc eu rai buoc Jen dilln dan thl c6 tieng n6 cua may phDi nhi). nhLfng dLtqc, cOn cho may tAng <'lm, Thfng noj cUn c\} Yang ngoaJ dtfCfng Nguyen Du: . Cham dtit chien tranh thi mdi gial quylit dltqe nhung qua cua no! Phai co hoa binh! Cham ddt. chien tranh!

504 CHJNG MQT sONG CO - D11'd'i clic hang gh6 thinh gia, nhieu tieng ho Ion tlin thilnh: Dung! Phsi chtfm oUt chie'n tranh, vAn h()i hon blnh! Trang h.ie chI VAn Trflng dieu khi6n bu61 h¢i thao dUng dim nh4C 1,,1 cAu noi ella cl,l Tift, cae chi trong H/ji cO sang dl1a gilty dim tay, c!l 'laO cae hang ght1" thn th?p chu kj dual m()t khAu ('hiem het ngang trang gitfy vcr! net chl1 hoa to: '\'EV cAU CHAM m:l'J' CHIEN THANH, vAN HOI HOA BiNH" Sau nny kie'm l:;ai, chung tui cung kh6ng hj{}u sao hie d6 chung Wi l:;ti nhJ;lY cam va U'ng xU' linh dugc dln nhu v{J.y, dem thiing Iqi thtt dlf!]C di'eu ky Hem 12 gler tNa) cu{lc hqp mm be' ml,lc, hilOg trAm chcr ky kfn mit trang gillY. MQi ngum Ta vl, long mU'ng vd h\ln, chuyen tay nhau giRU nhung ti1 glay quy gia do. Bgn djch ra hlc do c6 cu<1p II;! nhilng til gia"y, nhltng lam saQ chling co th6 hfy dugc tinh cam nhi?t thimh da khtir: ghi trong Umg m6i ngum. Nhung cu¢c khung b6 dia, ra .au do. Chj Huynh Thanh Nhl)ll hi oban vian VlJ tdi nha. de d..;;a: ra. khoi HQi nhAn phtfm, ra khoi tnt<tng nghi hay ch9D My m(lt! ... HQ! nhlln phii'm kMng d"'lc elfp giay phep h""t khang dugc md thilo TONG LIEN DOAN LAO DQNG - '" . TRONG MUI TIEN CONG , . VUNG CHIEN LUaC . . DO THI T rong thm ky ch6ng My cUu nude, d' ,,-,Jog thi. phong traa dfiu tranh eua cong nhlin lao d¢ng Ia nong c6t eua mui tie'n cOng rAt quan trQog trong cac mil; tien ciJng ella 3 vUng 11.1<;1C: dO thj, n6ng thOn d'bng bimg va rUng nul. d' cae d{) thj hi dich tam chiem van nhti'ng mlm dau sau djnh Geneve 1954 c6 3 th6ng to chtic ella giRi c6p cOng nh.fi:n: 1· TOng Lien donn lao cong Nam than ella to chuc nay ia doan C6ng nhAn tu so du& thm Phap) do Trlln Quoc Bllu2 lam chtl tjeh, thllnh tit

Qpgpgyppgg ne"u chua co giay phep ... The nhtfng d!ch 10m S80 ngiln duqc die hQi nhwg nguOi ca.m tlnh vOi Hgi. c6 tAm huyet vdi dill nude tim mQi each den vdi hQC sinh sinh vien cae tntCttig nil trung hQC. nOI vOl ml sinh khOng chi a SAl GOn mil ca « Long XUYfm1 My Tho, cae dnh Nam, .. nllm 1952. 2- Life lU\ffig thg thuy1!n do van Ngtl lam ehu tjeh, Khanh VIln lam tOng thu ky, thllnh I$p 1953 3- T6ng Lien doan lao dgng, chu tjch In VAn Cua. thanh l$p nllm 1952. d¢ Sai Gim 119i do I. "nguyM tAc dolln da nguyen" M co ve tlf do ddn chu, song thl!c te chung i4P trung mQI nt) l\fc xfly dl/Dg va cung e6 T6'ng Lien dolln 180 eong (do Trlln Qu6e Bllu dUng tRiu), ehtl y€u 1. kh6ng chii' sIS ngum cAm dlu ben su dl,mg T6ng Lien doan nay phi;lC VV qu6c sach chong dan ap phong trno cOng nhan. VI! Teing Lien dolln lao Nam, qua trlnh hinh thanh tei ehUe nay thlfc eMt I. dtiu tranh quy€t )jet cua Illc IU\ffig c6ng nhlln lao dOng tillo b6 liong long dtch dE? gianh lay t6 chuc c6ng khai eua giai cap cOng nhan, lam d6 dtfu tranh co qua ch6ng dich, grip baa J¢ cOng nhtln tao dQng a "ilng dich chiem, Tit ghla nam 1950, a Sm Gon co ID¢t nh6ru anh em trong nganh xay dt,tng nhu TruO'ng U, N guyb ThAng, VAn Cua, L! Dinh Cu, U Minh LI>c hQp nhau thanh doim c6ng nhAn tnic, 11 phlID khu thuQc Dd 1. \.AI VIri 1M" n;)Oytn eM tjch 16"9 Ulln ;:toar. l..aa 2. Tt!n Q;6c £!U.r 18 ngWi cUe (;0 quan linn bit:> Philp jPMf'g IIIi'll), tI(Ilf,j' phac .. 0:1 trung tinh b&o My (CiA).

506 CHUNG thanh Sid Gon _ GIll Dinh, Tn,l sa Lien do9.n dl!t cr 197 dtfi1ng Ly Thai T6 ell), Sau khi £tnh '1'nlcrng Ul hi eh'; dQ Sai Gim hk dO. khung b6 uli:t dun d' mi'&n 'l'rung, unh Vim eLm dlt(!C dun len Jam chti itch, d6i ten la Td:nK_fj Lien doan lao dong Vi¢t Nam (1952), md' tOng hOlilt d¢ng xu6ng cae Unh bAng Nam b('l va mien Trung nhu CAn Tho, Ri!ch Gifi, Chfiu D6c, Hoa, Dllu MOt, Ba Rt8, Phan Thiel.. Ban Chilp himh rung duyc tAng clfCmg th€!m 56 anh em moi nhlf U VAn Nam (Nllm Than, Tran Vi1n Til, Van MtJCJt, TrAn Va:n Thi, Lo Bay v.V., nhiCu nnh 13 nhling can b¢ cot can tii{n eua cae donn CG sO' duqc h'nh thimh trong qua trlnh ttJ ban My, Nh<');t, D8i Loan ... d'au tlf xay dvng cac ngimh c-6ng a Si:i.i Gon va cae tinh mien Nam Nem, bud'c dau cang nghi?p hoa Nero thea phucrng thdc chu nghia thl!c dfin mUI, dVi ngO c6ng nhAn lao d¢ng mien Nam ngay dmg d6ng. Cac nghi¢p doan cr:1 sCr thu9C To'ng Lit'!n doon tao d¢ng nhu Nghi¢p donn c6ng vo tuyen thtmg, doim e6ng nhan Bastos, Mitac, Mic, Hang ruc;tu Binh TAy, glay Beta, Lien doim c6ng nhan kien truc, d9t Nam A, D6ng A Ngi ttl Bay Hlen, Hang SIT, nuae ngQt PhUC1ng Toan, Cyclo may, Cyclo d{lp, cao su Phtfdc HOB, gf}.ch ng6i Long Binh, cloBn 36 chq D6 thanh .. Trong nh11ng dl\l1 seu dlnh Geneve - tlt 1954 de"n 1957 - phong trao dA'u ttanh eua cae doan thuQc T6ng Lil!n doan lao d';ng n6 ra r!t s6i n6i, iihdl1Q'hiilifihdihBlhTl1!h6hiB RA KHOI NGO GAp ANti HUNG 507 ngon lu;)n. thng 111(fllg 100'';, db! Owe h1l;1'. T{)ng tuy<"'1'. I'll th6ng nhdt HIlde nhi1 .. dr.Ji drill tranh doi dan sinh, dill) rhu fmu nhAY It. QuO'", t(,' Lao d9ng 10.''l!·i eUH cac do:'m {'(j sd rimg !0n ('nr;, h!Bh th\k dill! tranh qU,v6t hill), 'Itt)' mr) ng'-:ty l'img r(mg ... cj!} gl,'mh duy( nl1l1ng thiing If,fi nlta"t dtnh ve quy£"n ](1\ ding nhan lao d()ng, nlutng' ,hpu quun trQng nbert Ea da n!l11g' C(JO thtie eua hil con lao d(mg d{"{j val b(,m chu tu billl lJ6c It?t dUlii chi)' d9 lhr!c. dan ki6'u mal cua d{t My. Han Ch{lp hunh Trung I1t:rng cua T6ng Lilln doull lao d(mg luL' nay co tht'ln cae <lnh L{> Vtin That dO:'lO c6ng nh§.n vb tuyen thung). Tnfang Van Kh:im (Nghi¢p dorm tlw may), D6 Khunh T6n doim lh6ng $l{) ... Thu do'!!) ('Utl djch Iii: m(lt ml)t tlm cikh mua m9t so ngUc1i trong Ban chAp himh T6ng Lien dorm lao dQIlg', milr khdc, WJ'n hanh khung h6 ac ba.t llrf R8 ,'tnh em th,>'n b¢. Thang 12wW59 anh I.e V{m Nnm (Nam ThoU trong Ban Chirp hanh T6'llg Lien doan lao d<)ng dl xdy d1f"ng Nghl¢p doan nong dan d Ca Milu ve thi b\ dich bill, tH?'P do la cac anh L& Van Bay, TTan Vi'in Tu, Tran Van ThL .. va s6 cal) h(l nghH'p doim (; B<.\(' Lieu, fu;lch Gili.. s6 bi khtmg b6, s6 phai Ilinh ne. Trl1de tlnh hinh khtlng b6 ella dlC'-h, cua1 n1im 1959 T6ng doan lao d{1ng lAm vao nnh trlfng cqc ky kho khan) Ban cht1'p hanh trung lfC1ng I1hlf lift

giimh dl1Q'c thiing lifi. nhu doim hang niQ'U Blnh Tl1y! thu6c hi Bastoe, giay Bate doi tAng Jucrng, chong sa thai dum hinh tht1c nhu Ian c6ng, dinh cbng ... bu()c chu phai nhuqng b¢. NhU'ng cUQc mit·tinh xu6ng dlferng tuan hanh chung dum co cua T6ng Lim d03n lao d{)ng nhAn ngay Qu6c t{i lao dQng 1·5 nArn 1956, 1-5-1957 da t{ip hqp W 30 den 40 nglm c6ng nhful lao d¢ng, 1dp ngheo cua thanh ph6. 1'lhU'ng cUQc bie'u d'lld'ng ram Clla ll{c 1'llq11g e6ng nhan lao dOng xuA't phat ttt tTy sO' T6ng doan lao dQng duemg Ly Thai T6 vdi bieu ngtl' sach: dol cat thiOn ddi B6ng, giam gi8. sinh hO'i't. chong fun mW dot nha, du6i nha, C'llOp da"t, doi tht.tC1ng t6ng tuyen cd' thong nh,'i"t BAe NaIll .. , da laID ke djch rflt 10 sq, dOl ph6 rat lung tung. Co cu9c tuan himh keo ngang dinh L@p clm Ng6 Dlnh (nay ia HQi trucmg Thong Nhat) anh chi om r..6ng nhAn vlt8 phat ctr TOng LWn doim lao d"ng (nen do 3 vong krong xanh) git1C1ng eaa biGu ngtl' vUa h6 to: thucrng t6ng tuy€!'n Ctl' th6ng nhat Bk Nam! Cai ddi s6ng cong nhAn lao d£)ng! Cu9c mit-tinh kj ngay quy mo ltin hon. gem Cll cac doa.n trt!c thu(;c va cac dorm nOng dan. lao dQng a cac tinh C!ln 'I'her, lU;tch Gill, Thtl Dau M<)t (Song Be), Gil Mau, Bi>c eMu I)(ic, nhlin dan cae huytn ngo<.li thanh, cht em thUang 36 chrJ D6 Thanh v,v. CuQc mlt»tinh Uen hooh a sAn bong do thanh ph6 rlii tulln Mnh bilfu dUC1!lg IIfC Iugng". Kllti'u hitu tl!p trung nhat la duj thtfc it! do dAn chu th1.fc 51.f. t1.f do nghiiffp doan, tt! do y vi nhieu tly vie.n bj d!ch b;it dlfa rn tDa, m¢t s6 phat 1anh Dleh nha.n cd h9i nay dtnh wrn hanh "ehuyen Ban chap haoh ben tren cua Teing Lien doim lao Sgny ThlfO'ng vt;I T6ng d03n lao - lue do con anh Kguy(!n Van Coa va L& Dlnh Clf - phat himh thong hl t?P D?-i h{)i cac dOBn trl/c thu¢c d6 hall b6 Bung Ban ChAp hanh trung UC1ng. Dl! hljl nay co 120 dt;ti bitt! ehinh thdc cae dOBn trl,fC thuQc) han 100 d{li dl{ thinh (s6' nghi¢-p doan chua du'qc cap phru laD co mijlt ea Trudng ty cinh sat [5 (vi trl:l St1 197 Ly Thai Tri nAm tren dja ban 5), d.zti Toa Db chanh Siti Gon." T¢ dim da no ra tranh gay gat quanh v€n anh L& Van NAm ttuc Nilm ThdD bi khung b6, U Dinh ell Iii ta V\l phan bQi quyen iq! cdng c6 dfnh liu vao V1,l hi! b61 tal ti€ng vEl tlen b,!}c ... Do do Df,li hf,li quytft do, phlii bhu l<;li toon b{l Ban cha:p hanh trung t/(1ng" (chl1 kh6ng phal chi b6 sung, theo cit! kii}'n elm Le Dlnh elf). K€t qua Ik Dlnh Cll b! lru;ti r& khoj {'hue vv T6ng thll kj (Chu tjch VAn Cua, T6ng thu ky Le Th6t, tty vien till chanh Dlle Him, 12 tty vien pht,1 tTach cae doim co sa ;j thanh phO') 3 tiy vifon pht,l trach cac Hnh ... ) Le Dinh elf roi D<;li ht)i vdi 1m de dqa trang tn;rn: - "R(li se lay!"". Tht1c te'. trong cUQc dau tranh d- Di;li Tong Lien doim, dti dum chff dQ phat Xlt cua Ngll Dinh It1c llfgng c6ng nhAn tao dting thrmh phd dii; dung cam, thing thU'ng vSich m;;tt b()n tay chan cua ehe' Sai Gon vm y do den tm gianh

B6NG co v, trl chu ch6t trong to cht1c C6ng dOM tlt trong tHy nhung ng\1(fi til'fn b¢. nhlin lao thanh ph6 dd bie't Iqi dl,lIlg trn m! dAn CUB: dtch. bl1ng s6 dt\o da bhu nhl1:ng ngudi t6t !fun billu tht,tc 811 cho minh. {Anh eua vdi 1 phillu, anh TMt 118i120 phillu, anh Hao 110;120 phieu, .. ), Tift III kc dtch ChUB chju thwt. M¢t tuAn sau Dl}i h¢l, Tran Kim Tuyen, trum VI.) ella Ng6 Dlnh Ditm g9i anh VAn CUll va t6i len: - "T6i fa cho anh Cua ph&i ra vAn ban huy b6 ket qua cua DE,li hQi vil'a, roJ. Anh Th6t phat tra chue TOng thtt kY TOng Lien doan lao d¢ng cho anh LA Dlnh elL N€u cae nnh trnt lfnh, TOng doon lao dt)ng S8 hi giru cho cae snh 2 tulin T6i td lai: - PThua ong! h¢i gC'Jm 120 dlfi bi6u chinh thtl'c eua 50 doan co dAy du phili lai 1 ella chlnh quyen, co 81.,( chung' kien cua dJill Too Do cbanh va Truong ty Canh sat Qu;iln 5. Chung Wi dUQ'C h{Ji tin chung t6i kMng lam nhu vAy duqc," Sau go do, Ban chAp hanh vAn t1,lC hO{lt dOng. va. cac dolm cd sd ... Ngay 12-2-1960, hie rolf sang, U Dinh eu dAn 1 toan vlil chl,lc ngtfU1, co slJ, h6 RA KH6i NGO GAP ANH HUNG 509 thinh dt! dl',l.i h¢j dii nhi(lu v{{n de roo am CUll phe U Dlnh Clf, chtft vlfn tntong hqp can bf) IJghii;p dolin bi giam, vi';c chie'rn dO{lt trlJ sa 'r6ng Lien dotm lao d¢ng v"v .. Anh D$ng VAn Haa chi thimg van Le Dinh CU', n6i: - Anh Lfl Dlnh elf Ii] thieu hi mi)t Vl,l, ngtidi cua bac S1 Tr'!in Kim Tuye'n, dii (,hi bA.t can hi? doim, dB: dUa con do chiem tn}. sir T6'ng dorm lao dQng, co canh sat Qu:!.n 5 h5 trQ'. nghj Df)i hQi xon tkn U Dlnh Cu trong danh sach ung cd van Ban ch.«p hiinh vi kh6ng xU'ng dang ... KhOng khi ht')i cqc ky cAng thimg, dl,ti Ht) Nt')i chinh quy'an Sili Gon cu6i cung pbai dl ngh! anh ella cho f4m ng\tng, sang sang ngay h6m sau 8-1-196L D;p h9P 11;1.1 sang h6m sau. Nguffi ta kh6ng tim thfly bong Le Dinh elf trong truang. Myi nguoi phal ng\';i cha miii den 10 giG, Doim chu tich md"i nghj 6ng ph\l ta Too DO chanh \-'a Thll'S phnt (do h¢i rom den) ll'ftp vi bani dti hOi thfp tl!(; lam Kt'ft qua bau cU cac anh CUR, Th6t, Hac van chi6ro da s6 phiEfu bliu, Khi da c6ng bci k€t quii bau cd, nhom Le Dlnh Cu mm btMc vao h¢'j trt.tcrng. Le Dinh Ctf bim quat th!\o: - Kilt qua bllu cit lil Mt h'IP vl cul)c bbu cit Mt h'IP phap, M{>t sIS bi§u tang khOng dti tlf clkh V.v,. TihilD?ihibblhi1il&LDlhClflild

gy,g,,g,, trq cua canh sat 5, hao vay tM.,1 sd'. T6ng USn doan lao d(lng, pha clla vao thu gom cae ta, h() sa, du6i 2 anh buo ttv. so ra ngoru va chHfm gill ng6i nha .. , Bi mAt tr1,l sdt chung t6i khOng nhl.fq'ng bO, Ban chtfp himh keo hQp i:l nha cua anh Cua. nd'i day thanh sO' tl}m va de nght Lien doan C6ng nhdn kiln truc, vdi tu cach la si:l hU'u chl1 ng6i nha 197 Ly Thill TO phat dan U Dlnh Cu chhfm dlmg tr8.i phep. Tba An Sal Gon hie do ph8J thy. If V\,I an. lk Dinh eu l6y danh ngh;a T<ing Thu kY ell eua TOng Lian doan lao d(\ng truac g<li thu D'!l hQi mm g1lm nhllng doiln do y thilnh I.p va ehi pM], nhdng kh6ng thirnh c6ng, Cul)c tranh cMp tn;t sa Lj Thill TO gilla nhom Le Dinh CU' va cac dolm tien hi} cung Ban chllp hlmh T6ng dom tao d¢ng do h¢j b!u keo diU su6t niim 1960, trong do c6 ea 51! tharn gla co" cola nh6rn Li&n doiln Sill Gbn - Gia Dinh tit ph. Trlln Qu6C B.ru tach ra, do Phan van Chi dAu, Chinh Sai Gbn nhlln do Am ml1\.t thay d6i ngu'dl dung dau nhang nghi?p doan ti6n b(I biing each khuy€n coo T6ng Lien doan lao dQng t6 chuc hOi chung d6 Ban chap banh mel. Chung hy vc;mg, vat lip fl!c cua chlnh va vdi da s6 nghiC-p doan mil chung tl1dng dii nAm aU'qc, chung se chi phOi dl!Q'c hgi. h(>i tl€n himh vau ngily 7-1-1961, c6 d'!l B(> N(>i V9, ph9 ta D6 truOng, Trudng ty C""h sat QulIn 5 Un, Han 100 billu chinh thUe, 170 billo d<! Toim thil D?i h¢i bat blnh, cO ngui1i l&n tum ao Le Dlnh Clf lirnl du, khien h!ln bot hoang ken dOng b9n rut ra khoi h¢i trudng. Sau do dl!qc canh sat ht') tOng, Clf trd' hQI tniemg, chi tU'ng d1!{ uoan c'Au tanh sat 5 xet hoi cAn cuac. Ht!i trul"lng 000 ku:,m, nhU'ng anh CUa blnh Hnh len micro cilu dmh sat rm khot h¢i tru<rng dti hQi ti€n hanh dung lu$t. Toan ctinh sat kh6ng lam gl duQ'c vi co d?i Too D6 chanh va Thu-s phat ttll dang ban, danb pb3i rut ra ngow. hl)i ti€p tlJc hau danh sach cae uy vien Ban chap hanb con trong khong khi thing, vm hang rao canh sat vAy bQc quanh trv. sO'. dll'u tranh tMng lqi cu, D?i TOng doiln lao d(>ng dii chU'ng to ke. dich kh6ng the thu mua chu¢c lUll rnj khung hOl lam nh!.;lt chi dau tranh eua. cac noim, Cong nb/in lao d¢ng thanh pho do dOng cam va th6ng minh dtinb Am mU"U thu dO<;ln tho hi eua ke djch, gianh Iql tUng budc, gill vUng duqc t6 eMc eOng khal h'IP phap do Ilfc lu<1rlg ti€n b¢ chi pMl, lam Iql khi d6u tranh vOj djch, Thii dO{lu Ulp theD Clla dich la sau d6 mOt thm gian cho Il;Ic httlng canh sat Mn chi€m gil! tr9 sa, 197 Ly Thai T6, vm iy do ·chi1 to. an ph"" si1 hU'u chu cua ng6i nha"". vai ngay sau canh sat cho bt;m Le Binh eu keo 1 altn ben '1. 1M ph*! W; Chng ctu: pho.,g cOng chUng. 3. 11'1«1 th6 I. bliu c&. cae en.A: dAnn ehIJ 14eh. 16ng I""" kj', fry v1bn liaI chlnh phAi dare b'IIu tr\.IC Up. con CIk Uy ilion San ehtip tl4nh !hi b'IIu $/W. theo tlln dAnn

510 CHJNG MOT BONG CO dtin trv sci', tt,l phnng cho minh ttt Cllt'h Ch:1 qf'h T6ng liP-a dorm lao dt!D. vao thf cua ehinh Sill Ocn cho den ('uol n;tm IH61. (Nhu v;\Y ttt df'tn 1964 co 2 Bun ch,fp hl'inh T6ng Lien dOflil If}o m(it do dl1i h(;i bnu Nguyen Van Cua lAm Chu tjch, m¢t TLD t<! phung IA Dinh CU'J. Sau khi bi lay milt trv so, Ban ebilp hiinh T6"ng LWn duan lao d(mg pll1!1 v'll nha rieng ella anh Coa, roi chuyen sang Ci''in nhf! nhcl 1S!lB dUltng TraIl Toan (nay til dt!Ctng' 3/2), nht.tng du try !'ill bj j,hu lWp, Li('n doan lao d9ng T vAn 18 chQ d<!u cho eric doim cd sci, Lien htmh dau trl1nh <'ho'ng A. d?t Dong A, htiil,y Bata y,y" Sau {'.u(ic dao chinh mim 1963 va Ngo Binh Di¢m bi i<)t d6, Le Dinh Co' dung thu thM ngh! tCI chuc m¢t D<;>i h¢i thong nhat ehe d 2 1'o'ng Lien doan lao d¢ng truoc dAy rj trl,i sa cu clla 2 ben 1a 197 Ly Thai To rna Y !Wi Ia "hoan tra tl\l sa l;;ti cho giai cKp cong ntuin·' nhAtH ru-a h¢ m{\t than Ng6 Dinh ('till mInh. Ban to chuc Df,l:i hc.i th6ng nhlft va. tn()t han trung tu trv sa do anh Le Van Th6t 18m trtlOng han dlt'<,1c thanh Dl,'tl d\.{ kien tien himh 'lao ugay Trong ('.uO<; hQp tru hl cuOi 1964 eo dong dno gidi ky gill Sai Gem, cac nha. haa chAl Vl'in Ll? Dinh eu ve dl1 n6i ell ill thie'u tn vl,i, dB dtJ kh6a hufln can h¢ xAy d1ftlg khotn chien 111\1c dO thanh cuo che d¢ Sai: Gon d SuOlLa'6,amtmtuctlngTrAnQu6cBtiusapnhl;'ipT6ngdoanlaodOngvao RA KHO! NGO GAP ANH I-iUNG 511 khong dt;'n dt,l D<;u h¢} hht!ng Dl!i h(H van gi\l tf.tI y trnng uanh silch Ung n! vi'}n, va y da thAl bf,li tham hI)!. Sau d6 Cu chllycn sang hqp tric yo! Phan VA.n Chi, thhnh Ii,lp m¢t T6ng Li€!n d:Jal1 lA.e d(mg khuc, tn: set (j s6 7 Ly ThriJ 1'6,. do litu VAn Tbien va Phan Van Cl:i 1 dUng duu Iy Hoi riE>!lg vai bl.in be IS. y bj T6ng Lien doan lao d¢"ng luA. g •. lt). NhU' chinh quy[m Sui Gon kh{mg thl,lc duqc tim ml1U thou mi dAn nhllm mua dm¢c T6ng Lien doim lao dt)ng Ban thfm L6 Dlnh ell I{> In. tay sui cua de qu6c, phan bt?i cong nhtm lao d¢ng; khj y ql.lH 'len nhlml llul Van ThWn, Phun Vtin Chi cu6i cDng y cLing bl 10ft! rn vl khOng cOn tHe dVng vd'i djch. 1'uy nhitin chlnh quyi'n Sal Gon ngoan c6 duy trl Hnh tr{lng co 2 th6ng Tong Lh1n doan lao d{mg, va cd' T6ng Lien doim CD h.J.c dl,ic il\ll b¢ (7) de' kh6ng cJfp phai taj; chung gQl t6 eht1c T6ng Lien doim d 197 Ly Thai Ttl (nhom do nnh Va.n Th6t lanh d?o) la "nghirp doan dir', do "C9ng san chI huy". Nhom dean do anh Nguyen Van Cua dung GaU t6 chue thanh Lien cac doen tt! do, uoi trt,! s<1 ve dutmb Kh6ng Tl1 lnay ia 57 duong Hai Lan Ong), cung Is m¢t t6 chuc c6ng doim ti€n b(j, nhtrug den cuol na,m 1969 thi ban chap hitnh hau hel bl kbung bO', cac dean cet Sd phlin tan. Mi)c du kh6ng duqc chinh quyen Sa! Gon chinh thuc c§p pha! lai nhung T6ng doan lao dOng vftn ho!)t d¢ng, tlU'(1c st! ung hQ cua cac nghi\'l.p dom cd sd vai hdn 100,QOO doan vien khi€{n cho B¢ Lao d(mg chinb quyen Sai Gon bu¢c phiii thuaTOngLiendoi'mtrenth<!cteO,TrcngthmgiannayTOngLi{>ndaimlao