วิชาศิลปศึกษา ระดับ ม.ต้น

หนงั สือเรยี นสาระทกั ษะการดําเนินชีวิต

รายวิชา ศิลปศึกษา

(ทช21003)

ระดบั มธั ยมศึกษาตอนตน
(ฉบบั ปรบั ปรุง พ.ศ. 2554)

หลักสตู รการศกึ ษานอกระบบระดบั การศึกษาขน้ั พน้ื ฐาน
พทุ ธศักราช 2551

สาํ นกั งานสง เสรมิ การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั
สาํ นกั งานปลัดกระทรวงศกึ ษาธกิ าร
กระทรวงศกึ ษาธกิ าร

หามจาํ หนาย

หนงั สอื เรยี นเลมน้ีจัดพมิ พดวยเงินงบประมาณแผนดินเพ่ือการศึกษาตลอดชวี ติ สาํ หรบั ประชาชน ลขิ สิทธ์เิ ปน
ของ สํานักงาน กศน. สํานักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ

เอกสารทางวชิ าการลาํ ดบั ท่ี 16/2555

2

หนังสอื เรยี นสาระทกั ษะการดําเนนิ ชวี ติ

รายวิชา ศลิ ปศกึ ษา (ทช21003)

ระดบั มธั ยมศึกษาตอนตน
(ฉบบั ปรบั ปรุง พ.ศ. 2554)

ลขิ สิทธิ์เปนของ สาํ นักงาน กศน. สํานักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ
เอกสารทางวิชาการลาํ ดับที่ 16/2555

3

4

สารบญั

หนา

คํานํา 2
คําแนะนําการใชห นงั สอื เรียน
โครงสรางรายวิชา 9
บทท่ี 1 ทศั นศลิ ปไทย 34
37
เร่ืองท่ี 1 จดุ เสน สี แสง เงา รูปราง และรูปทรงท่ีใชใ นทัศนศิลปไ ทย
เรื่องท่ี 2 ความเปนมาของทัศนศิลปไทยดาน 39
46
จิตรกรรมไทย ประติมากรรมไทย สถาปตยกรรมไทย ภาพพิมพ

เร่ืองที่ 3 ความงามและคุณคาของทัศนศิลปไทย
เรื่องที่ 4 การนําความงามของธรรมชาติมาสรางสรรคผลงาน
เรื่องที่ 5 ความคิดสรางสรรค ในการนําเอาวัสดุและสิ่งของตาง ๆ มาตกแตง

รางกายและสถานที่
เร่ืองที่ 6 คุณคาของความซาบซึ้งของวัฒนธรรมของชาติ

บทที่ 2 ดนตรีไทย 55
เร่ืองท่ี 1 ประวัตดิ นตรไี ทย 65
เร่ืองท่ี 2 เทคนิคและวิธีการเลนของเครื่องดนตรีไทย 83
เร่ืองท่ี 3 คุณคาความงามความไพเราะของเพลงและเครอ่ื งดนตรีไทย 85
เร่ืองท่ี 4 ประวัตคิ ุณคา ภมู ปิ ญญาของดนตรีไทย

บทท่ี 3 นาฏศลิ ปไทย 89
เร่ืองท่ี 1 ความเปนมาของนาฏศิลปไทย 91
เร่ืองที่ 2 ประวัตินาฏศิลปไทย 95
เร่ืองท่ี 3 ประเภทของนาฏศิลปไทย 104
เร่ืองท่ี 4 นาฏยศัพท 107
เร่ืองท่ี 5 รําวงมาตรฐาน 111
เร่ืองท่ี 6 การอนุรักษนาฏศิลปไทย

บทท่ี 4 นาฏศลิ ปไ ทยกบั การประกอบอาชีพ 5
คณุ สมบัติของอาชีพนักแสดงที่ดี
คณุ ลักษณะของผูประกอบอาชีพการแสดง 124
อาชีพการแสดงหนังตะลุง 124
อาชีพการแสดงลิเก 125
อาชีพการแสดงหมอลํา 130
134

6

คาํ แนะนําการใชห นังสอื เรยี น

หนังสือเรียนสาระทักษะการดําเนินชีวิต รายวิชา ศิลปศึกษา ทช21003 เปนหนังสือเรียนทีจ่ ัดทําขึน้
สําหรบั ผูเรียนท่เี ปน นักศึกษานอกระบบ

ในการศึกษาหนังสอื เรียนสาระทกั ษะการดาํ เนนิ ชวี ติ รายวชิ า ศลิ ปศกึ ษา ผเู รยี นควรปฏบิ ตั ิดังน้ี
1. ศึกษาโครงสรางรายวิชาใหเขาใจในหัวขอและสาระสําคัญ ผลการเรียนรูท ีค่ าดหวัง และขอบขาย
เนื้อหาของรายวิชาน้นั ๆ โดยละเอียด
2. ศึกษารายละเอียดเนือ้ หาของแตละบทอยางละเอียด และทํากิจกรรมตามทีก่ ําหนด แลวตรวจสอบ
กับแนวตอบกิจกรรมตามทีก่ ําหนด ถาผูเ รียนตอบผิดควรกลับไปศึกษาและทําความเขาใจในเนื้อหานัน้ ใหมให
เขา ใจ กอนที่จะศกึ ษาเรอ่ื งตอ ๆ ไป
3. ปฏิบัติกิจกรรมทายเรื่องของแตละเรื่อง เพื่อเปนการสรุปความรู ความเขาใจของเนื้อหาในเรื่องนั้น ๆ
อีกครั้ง และการปฏิบัติกิจกรรมของแตละเนื้อหา แตละเรื่อง ผูเรียนสามารถนําไปตรวจสอบกับครูและเพื่อน ๆ ที่
รวมเรียนในรายวชิ าและระดับเดียวกันไดหนังสอื เรียนเลมนม้ี ี 3บทคอื
บทที่ 1 ทัศนศิลปไทย
บทที่ 2 ดนตรีไทย
บทที่ 3 นาฏศิลปไ ทย
บทที่ 4 นาฏสิลปไทยกับการประกอบอาชีพ

7

โครงสรา งรายวชิ าศลิ ปศกึ ษา
ระดับมัธยมศกึ ษาตอนตน

สาระสําคัญ
มีความรูความเขา ใจ มคี ณุ ธรรม จรยิ ธรรม ช่ืนชม เห็นคุณคาความงาม ความไพเราะ

ธรรมชาติ ส่ิงแวดลอ ม ทางทศั นศลิ ปไทย ดนตรไี ทย นาฏศิลปไทย และวิเคราะหไดอยางเหมาะสม

ผลการเรยี นรูที่คาดหวงั
1. อธิบายความหมายของธรรมชาติ ความงามความ ไพเราะของทัศนศิลปไทย ดนตรีไทย

และนาฏศิลปไทย
2. อธิบายความรูพื้นฐานของ ทัศนศิลปไทย ดนตรีไทย และนาฏศิลปไทย
3. สรา งสรรคผ ลงานโดยใชความรูพ้นื ฐาน ดา น ทศั นศิลปไ ทย คนตรไี ทย และนาฏศิลปไ ทย
4. ชืน่ ชม เหน็ คุณคาของ ทศั นศิลปไ ทย ดนตรีไทย และนาฏศลิ ปไทย
5. วเิ คราะห วพิ ากย วจิ ารณ งานดานทศั นศิลปไ ทย คนตรีไทย และนาฏศิลปไ ทย
6. อนุรักษส บื ทอดภูมปิ ญ ญาดานทัศนศลิ ปไทย คนตรไี ทย และนาฏศลิ ปไ ทย

ขอบขา ยเน้ือหา
บทที่ 1 ทัศนศิลปไทย
บทที่ 2 ดนตรไี ทย
บทที่ 3 นาฏศิลปไทย
บทที่ 4 นาฏศิลปไทยกับการประกอบอาชีพ

สือ่ การเรียนรู
1. หนงั สือเรียน
2. กจิ กรรม

8

บทที่ 1
ทัศนศลิ ปไทย

สาระสําคญั

ศึกษาเรียนรู เขาใจ เห็นคุณคาความงาม ของทัศนศิลปไทย และสามารถอธิบายความงาม และความ
เปนมาของทัศนศิลปไทย ไดอยางเหมาะสม

ผลการเรียนรูทค่ี าดหวงั

อธิบายความหมาย ความสําคญั ความเปนมา ของทัศนศิลปไทย เขา ใจถึงตน กาํ เนดิ ภูมิปญ ญาและการ
อนรุ กั ษทัศนศิลปไทย

ขอบขา ยเนอ้ื หา

เรื่องท่ี 1 จดุ เสน สี แสง เงา รูปรา ง และรูปทรงที่ใชในทัศนศิลปไทย
เรื่องที่ 2 ความเปนมาของทัศนศิลปไทยดาน

- จิตรกรรมไทย ประติมากรรมไทย สถาปตยกรรมไทย ภาพพิมพ
เรื่องที่ 3 ความงามของทัศนศิลปไทย
เร่ืองท่ี 4 สรางสรรคผลงานจากความงามตามธรรมชาติ
เรื่องที่ 5 ความคิดสรางสรรค ในการนําเอาวัสดุและสิ่งของตาง ๆมาตกแตงรางกายและสถานที่
เรื่องท่ี 6 คุณคาของความซาบซึ้งของวัฒนธรรมของชาติ

9

เร่ืองท่ี 1
จดุ เสน สี แสง เงา รูปรา ง และรูปทรงท่ใี ชในทศั นศิลปไ ทย

จดุ หมายถึง องคป ระกอบที่เล็กท่สี ดุ จุดเปนสิ่งที่บอกตําแหนงและทิศทางได การนาํ จุดมาเรยี งตอกัน

ใหเ ปน เสน การรวมกันของจุดจะเกดิ นํา้ หนกั ทใี่ หป ริมาตรแกรปู ทรง เปนตน

เสน หมายถึง จดุ หลายๆจดุ ทเ่ี รยี งชดิ ตดิ กนั เปนแนวยาว การลากเสนจากจุดหนงึ่ ไปยังจดุ หนึง่

ในทิศทางที่แตกตางกัน จะเปนทิศมุม 45 องศา 90 องศา 180 องศาหรือมุมใดๆ การสลับทิศทางของเสนที่ลาก
ทาํ ใหเกดิ เปนลักษณะตา ง ๆ

เสนเปนองคประกอบพื้นฐานที่สําคัญในการสรางสรรค เสน สามารถแสดงใหเกิดความหมายของภาพ
และใหความรูสึกไดต ามลักษณะของเสน เสนที่เปนพ้นื ฐาน ไดแก เสนตรงและเสนโคง

จากเสนตรงและเสนโคงสามารถนํามาสรางใหเกิดเปน เสนใหมท ใี่ หความรูส กึ ทีแ่ ตกตางกันออกไปได
ดงั น้ี

เสน ตรงแนวตง้ั ใหความรสู ึกแข็งแรง สงู เดน สงางาม นาเกรงขาม

เสน ตรงแนวนอน ใหความรูสึกสงบราบเรียบ กวางขวาง การพักผอน หยดุ นง่ิ

เสน ตรงแนวเฉยี ง ใหความรูสึกไมปลอดภัย การลม ไมห ยดุ นิง่

เสนตดั กนั ใหค วามรสู กึ ประสานกนั แขง็ แรง

10

เสน โคง ใหค วามรสู กึ ออนโยนนุมนวล
เสน คด ใหความรูสกึ เคลอ่ื นไหวไหลเล่อื น รา เรงิ ตอ เน่ือง
เสน ประ ใหความรูสึกขาดหาย ลึกลับ ไมส มบรูณ แสดงสว นทม่ี องไมเ ห็น
เสน ขด ใหค วามรสู กึ หมนุ เวียนมนึ งง
เสน หยัก ใหความรสู กึ ขัดแยง นากลวั ตน่ื เตน แปลกตา

นกั ออกแบบนําเอาความรูสึกที่มีตอเสนที่แตกตางกันมาใชในงานศิลปะประยุกต โดยใชเสนมาเปล่ียน
รูปรางของตวั อกั ษร เพอ่ื ใหเกิดความรสู กึ เคล่อื นไหวและทําใหสือ่ ความหมายไดดียง่ิ ข้ึน

สี คอื สีท่นี าํ มาผสมกันแลวทําใหเกิดสใี หม ท่ีมีลักษณะแตกตา งไปจากสีเดิม แมส มี อี ยู 2 ชนิด คือ

11

1. แมสขี องแสง เกดิ จากการหกั เหของแสงผานแทง แกวปริซมึ มี 7 สี คือ มว ง คราม น้ําเงิน เขยี ว เหลอื ง แสด
แดง สแี ดง สเี ขยี ว และสนี า้ํ เงิน อยใู นรปู ของแสงรังสี ซึ่งเปนพลงั งานชนดิ เดียวทีม่ ีสี คุณสมบัติของแสง
สามารถนํามาใช ในการถายภาพ ภาพโทรทัศน การจัดแสงสใี นการแสดงตาง ๆ เปนตน

2. แมส วี ตั ถุธาตุ เปนสีที่ไดมาจากธรรมชาติ และจากการสังเคราะหโดยกระบวนทางเคมี มี 3 สี คอื สแี ดง สี
เหลอื ง และสนี ้าํ เงนิ แมสีวัตถุธาตุเปนแมสีที่นํามาใชงานกันอยางกวางขวาง ในวงการศิลปะ วงการ
อุตสาหกรรม ฯลฯ แมสวี ตั ถุธาตุ เมื่อนํามาผสมกนั ตามหลักเกณฑ จะทาํ ใหเกดิ วงจรสี ซง่ึ เปน วงสีธรรมชาติ เกดิ
จากการผสมกนั ของแมส วี ัตถุธาตุ เปน สีหลกั ท่ีใชง านกนั ท่ัวไป ในวงจรสี จะแสดงสง่ิ ตาง ๆ ดังตอ ไปนี้
วงจรสี ( Colour Circle)
สีขัน้ ท่ี 1 คือ แมสี ไดแ ก สแี ดง สเี หลอื ง สนี าํ้ เงิน

สีขน้ั ที่ 2 คือ สีทีเ่ กิดจากสีข้ันที่ 1 หรือแมส ีผสมกนั ในอัตราสวนท่ีเทา กัน จะทําใหเกดิ สใี หม 3 สี ไดแก
สแี ดง ผสมกบั สเี หลือง ไดส ี สม
สแี ดง ผสมกบั สีนาํ้ เงิน ไดสมี ว ง
สเี หลอื ง ผสมกบั สี

น้ําเงนิ ไดส เี ขยี ว
สีข้ันที่ 3 คอื สีที่เกิดจากสขี ้นั ที่ 1
ผสมกบั สีขัน้ ที่ 2 ในอตั ราสวนที่
เทากนั จะไดสีอ่ืน ๆ อกี 6 สี คือ

สแี ดง ผสมกบั สสี ม

12

ไดส ี สม แดง
สแี ดง ผสมกับสีมวง

ไดส มี ว งแดง
สเี หลอื ง ผสมกบั สีเขยี ว

ไดส เี ขียวเหลือง
สนี า้ํ เงิน ผสมกบั สีเขียว

ไดสีเขยี วนา้ํ เงิน

สนี า้ํ เงนิ ผสมกับสมี วง
ไดสีมวงนาํ้ เงิน

สเี หลอื ง ผสมกบั สสี ม
ไดส ีสม เหลือง

วรรณะของสี คอื สีทใ่ี หค วามรูสกึ รอน-เยน็ ในวงจรสีจะมีสีรอ น 7 สี และสเี ย็น 7 สี โดยจะมีสีมวงกับสี
เหลอื ง ซ่ึงเปน ไดท ้งั สองวรรณะ

สตี รงขา ม หรือสีตัดกนั หรือสีคปู ฏปิ ก ษ เปนสที ี่มีคา ความเขมของสี ตัดกนั อยา งรุนแรง ในทางปฏิบัติ
ไมน ยิ มนาํ มาใชรว มกนั เพราะจะทาํ ใหแตละสีไมสดใสเทา ท่ีควร การนําสีตรงขามกันมาใชรวมกัน อาจกระทํา
ไดด งั น้ี

1. มีพ้นื ทขี่ องสหี น่งึ มาก อีกสีหนง่ึ นอย
2. ผสมสีอนื่ ๆ ลงไปในสใี ดสีหน่ึง หรอื ท้งั สองสี
3. ผสมสีตรงขามลงไปในสีทั้งสองสี

สีกลาง คือ สที ี่เขาไดก ับสที ุกสี สีกลางในวงจรสี มี 2 สี คอื สีนํ้าตาล กบั สเี ทา สีน้ําตาล เกดิ จากสตี รง
ขามกันในวงจรสผี สมกัน ในอัตราสวนที่เทากนั สนี าํ้ ตาลมคี ณุ สมบัตสิ ําคญั คือ ใชผ สมกบั สีอืน่ แลวจะทาํ ใหส ี
นั้น ๆ เขมขึ้นโดยไมเปลี่ยนแปลงคาสี ถาผสมมาก ๆ เขาก็จะกลายเปนสีน้ําตาล สีเทา เกิดจากสีทกุ สี ๆ สีใน
วงจรสีผสมกนั ในอัตราสวนเทา กนั สเี ทา มีคณุ สมบัติท่สี ําคัญ คือ ใชผสมกับสีอืน่ ๆ แลวจะทาํ ให มืด หมน

ทฤษฎีสีดังกลาวมีผลใหเราสามารถนํามาใชเปนหลักในการเลือกสรรสีสําหรับงานสรางสรรค ของเรา
ได ซึ่งงานออกแบบมิไดถูกจํากัดดวยกรอบความคิดของทฤษฎีตามหลักวิชาการเทานั้น แตเราสามารถ คิดออก
นอกกรอบแหง ทฤษฎนี น้ั ๆ
คุณลกั ษณะของสมี ี 3 ประการ คือ

13

1. สแี ท หมายถึง สีทอ่ี ยูในวงจรสธี รรมชาติ ทง้ั 12 สี ท่ีเราเหน็ อยูทกุ วนั น้ีแบง เปน 2 วรรณะ โดยแบง
วงจรสอี อกเปน 2 สว น จากสเี หลอื งวนไปถงึ สมี ว ง คือ

1. สรี อ น ใหค วามรสู กึ รนุ แรง รอน ต่ืนเตน ประกอบดว ย สีเหลอื ง สีเหลืองสม สสี ม สีแดงสม
สแี ดง สมี ว งแดง สีมว ง

2. สเี ย็นใหความรูสึกเยน็ สงบ สบายตาประกอบดวย สเี หลือง สีเขียวเหลือง
สเี ขียว สีเขียวน้ําเงิน สีนํ้าเงนิ สมี ว งน้ําเงิน สมี วง เราจะเห็นวา สเี หลอื ง และสีมว ง เปนสีท่อี ยไู ดทงั้ 2 วรรณะ คอื
เปนสกี ลางและ เปน ไดทั้งสรี อน และสีเยน็

2. ความจัดของสี หมายถึง ความสด หรือความบริสุทธ์ขิ องสีใดสีหนึ่ง สที ีถ่ กู ผสมดวย สีดาํ จนหมนลง
ความจัด หรือความบริสุทธิ์จะลดลง ความจัดของสีจะเรียงลําดับจากจดั ทีส่ ดุ ไปจนหมนทีส่ ดุ

3. นาํ้ หนกั ของสี หมายถึง สีทีส่ ดใส สกี ลาง สที ึบของสแี ตละสี สที ุกสีจะมนี ํ้าหนักในตัวเอง ถาเราผสม
สีขาวเขา ไปในสใี ดสีหนึง่ สนี น้ั จะสวา งขึ้น หรือมีน้ําหนักออนลงถาเพิ่มสีขาวเขาไปทีละนอยๆ ตามลําดับ เราจะ
ไดน ํา้ หนักของสที ่เี รียงลาํ ดับจากแกสุด ไปจนถงึ ออ นสดุ นาํ้ หนกั ออนแกข องสที ไี่ ด เกิดจากการผสมดว ยสขี าว
เทา และ ดํา นาํ้ หนักของสีจะลดลงดว ยการใชสีขาวผสม ซง่ึ จะทําให เกดิ ความรูสกึ นมุ นวล ออ นหวาน สบายตา
เราสามารถเปรียบเทียบระหวางภาพสีกับภาพขาวดําไดอยางชัดเจนเมื่อนําภาพสีที่เราเห็นวามีสีแดงอยูหลายคา
ท้งั ออ น กลาง แก ไปถายเอกสารขาว-ดาํ เมอ่ื นํามาดูจะพบวา สแี ดงจะมีนา้ํ หนกั ออน แกตั้งแตข าว เทา ดาํ
น่ันเปนเพราะวา สแี ดงมีน้าํ หนกั ของสีแตกตางกันนัน่ เอง

สตี า งๆ ทเี่ ราสัมผัสดวยสายตา จะทาํ ใหเกิดความรสู ึกข้นึ ภายในตอ เรา ทนั ทที ่ีเรามองเห็นสี ไมว า จะเปน
การแตงกาย บานที่อยูอาศัย เคร่ืองใชต า งๆ แลว เราจะ ทาํ อยา งไร จึงจะใชสีไดอยางเหมาะสม และสอดคลองกับ
หลกั จติ วิทยา เราจะตองเขาใจวา สใี ดใหค วามรสู ึก ตอมนุษยอยา งไร ซึ่งความรสู กึ เก่ียวกับสี สามารถจําแนกออก
ไดด งั น้ี

สแี ดง ใหความรสู กึ รอน รุนแรง กระตุน ทาทาย เคล่อื นไหว ตน่ื เตน เรา ใจ มีพลัง ความอุดมสมบูรณ
ความมั่งคั่ง ความรัก ความสําคัญ

สสี ม ใหความรูสึก รอน ความอบอุน ความสดใส มชี ีวิตชีวา วัยรุน ความคึกคะนอง การปลดปลอย
ความเปร้ยี ว การระวัง

สเี หลอื ง ใหความรูสึก แจมใส ความราเริง ความเบิกบานสดชื่น ชีวติ ใหม ความสด ใหม
สเี ขยี วแก จะทําใหเกิดความรูสึกเศราใจความแกชรา สีนํ้าเงิน ใหความรสู กึ สงบ สุขุม สภุ าพ หนกั แนน
เครงขรึม เอาการเอางาน ละเอียด รอบคอบ
สฟี า ใหความรูส กึ ปลอดโปรงโลง กวา ง เบา โปรง ใส สะอาด ปลอดภัย ความสวาง ลมหายใจ ความเปน
อิสรเสรีภาพ การชว ยเหลือ แบง ปน
สีคราม จะทาํ ใหเกิดความรูสกึ สงบ
สมี ว ง ใหความรสู ึก มีเสนห นาตดิ ตาม เรน ลบั ซอนเรน มีอํานาจ มีพลังแฝงอยู ความรัก ความเศรา
ความผิดหวัง ความสงบ ความสูงศักดิ์

14

สีน้ําตาล ใหค วามรูสกึ เกา หนัก สงบเงียบ
สีขาว ใหค วามรสู กึ บริสุทธ์ิ สะอาด ใหม สดใส
สีดาํ ใหความรสู กึ หนกั หดหู เศรา ใจ ทบึ ตัน
สีชมพู ใหความรูสกึ อบอนุ ออนโยน นมุ นวล ออนหวาน ความรกั เอาใจใส วัยรนุ หนุมสาว ความ
นารักความสดใส
สีไพล จะทําใหเกิดความรูสึกกระชุมกระชวย ความเปนหนุมสาว
สเี ทา ใหความรูสึก เศรา อาลัย ทอแท ความลึกลับ ความหดหู ความชรา ความสงบ ความเงียบ สุภาพ
สขุ มุ ถอมตน
สที อง ใหความรสู กึ หรูหรา โออ า มีราคา สูงคา ส่งิ สาํ คญั ความเจริญรุงเรอื ง ความสุข ความร่ํารวย การ
แผก ระจาย
จากความรูสึกดังกลาว เราสามารถนําไปประยุกตใชในชีวิตประจําวันไดในทุกเรื่อง
1. การใชส กี ลมกลนื กัน
การใชสีใหกลมกลืนกนั เปน การใชส หี รือนา้ํ หนกั ของสใี หใกลเคียงกนั หรอื คลายคลงึ กนั เชน การใชสี
แบบเอกรงค เปน การใชส สี เี ดยี วที่มีนา้ํ หนักออ นแกห ลายลําดบั
2. การใชส ีตดั กนั สีตดั กันคอื สีทอ่ี ยตู รงขา มในวงจรสี การใชสีใหตัดกันมีความจําเปนมาก ในงาน
ออกแบบ เพราะชว ยใหเ กดิ ความนา สนใจ ในทนั ทที ่ีพบเห็น สตี ัดกันอยา งแทจรงิ มีอยูดวยกนั 6 คสู ี คือ
1. สเี หลอื ง ตรงขามกับ สมี ว ง
2. สสี ม ตรงขามกบั สนี ้ําเงิน
3. สีแดง ตรงขา มกับ สเี ขยี ว
4. สีเหลืองสม ตรงขา มกับ สีมวงน้ําเงิน
5. สีสมแดง ตรงขา มกับ นํา้ เงนิ เขียว
6. สีมวงแดง ตรงขามกับ สเี หลอื งเขยี ว
การใชสตี ดั กนั ควรคํานงึ ถงึ ความเปนเอกภาพดวย วธิ ีการใชมีหลายวิธี เชน ใชส ีใหม ีปรมิ าณตางกนั
เชน ใชสีแดง 20 % สเี ขยี ว 80%
ในงานออกแบบ หรือการจัดภาพ หากเรารจู ักใชสใี หม ีสภาพโดยรวมเปน วรรณะรอน หรอื วรรณะเยน็
เราจะ สามารถควบคุม และสรางสรรคภาพใหเกิดความประสานกลมกลืน งดงามไดงายขึ้น เพราะสีมีอิทธิพลตอ
มวล ปริมาตร และชองวาง สีมีคุณสมบตั ิทที่ ําใหเ กดิ ความกลมกลนื หรือขัดแยง ได สสี ามารถขับเนน ใหเกดิ
จดุ เดน และการรวมกนั ใหเ กิดเปน หนว ยเดยี วกนั ได
สรา งความรสู ึก สใี หค วามรสู ึกตอผูพ บเห็นแตกตา งกันไป ทง้ั นข้ี ้ึนอยูกบั ประสบการณ และภูมิหลงั ของ
แตล ะคน สีบางสสี ามารถรักษาบําบัดโรคจิตบางชนิดได การใชสีภายใน หรือภายนอกอาคาร จะมผี ลตอการ
สัมผัส และสรางบรรยากาศได

15

แสงและเงา
แสงและเงา หมายถึง แสงทสี่ อ งมากระทบพ้ืนผิวท่ีมสี ีออนแกแ ละพื้นผิวสูงตํา่ โคงนูนเรียบหรือขรุขระ

ทําใหปรากฏแสงและเงาแตกตางกัน
ตวั กําหนดระดบั ของคา นํ้าหนกั ความเขมของเงาจะขึ้นอยูกับความเขมของแสง ในที่ที่มีแสงสวางมาก

เงาจะเขมขึ้น และในท่ีที่มแี สงสวา งนอ ย เงาจะไมชดั เจน ในที่ทไี่ มม ีแสงสวางจะไมมีเงา และเงาจะอยูใน
ทางตรงขามกับแสงเสมอ คาน้ําหนักของแสงและเงาที่เกิดบนวัตถุ สามารถจาํ แนกเปนลักษณะท่ี ตา ง ๆ ได
ดงั น้ี

1. บริเวณแสงสวางจัด เปนบริเวณทอี่ ยใู กลแ หลงกาํ เนดิ แสงมากท่ีสุด จะมีความสวางมากที่สุด ใน
วัตถุที่มผี ิวมันวาวจะสะทอนแหลงกาํ เนิดแสงออกมาใหเ หน็ ไดช ดั

2. บริเวณแสงสวาง เปนบริเวณที่ไดรับแสงสวาง รองลงมาจากบริเวณแสงสวาง จัด เนื่องจากอยหู า ง
จากแหลง กําเนดิ แสงออกมา และเร่ิมมคี า นา้ํ หนกั ออน ๆ

3. บรเิ วณเงา เปน บริเวณทไี่ มไดร บั แสงสวาง หรือเปนบริเวณทถ่ี ูกบดบังจาก แสงสวาง ซ่ึงจะมีคา
นํา้ หนกั เขม มากขนึ้ กวา บรเิ วณแสงสวาง

4. บรเิ วณเงาเขม จดั เปน บรเิ วณทอี่ ยูห า งจากแหลง กาํ เนิดแสงมากทส่ี ดุ หรอื เปนบรเิ วณทีถ่ กู บดบัง
มาก ๆ หลาย ๆ ชน้ั จะมคี านํ้าหนักท่ีเขมมากไปจนถึงเขม ที่สุด

5. บรเิ วณเงาตกทอด เปนบริเวณของพื้นหลังที่เงาของวัตถุทาบลงไป เปนบริเวณเงาที่อยู ภายนอกวตั ถุ
และจะมีความเขมของคาน้ําหนักขึ้นอยูกับ ความเขมของเงา น้ําหนักของพื้น หลัง ทิศทางและระยะของเงา

ความสาํ คญั ของคา นา้ํ หนัก
1. ใหความแตกตางระหวา งรูปและพ้นื หรอื รปู ทรงกับที่วาง
2. ใหค วามรสู กึ เคลือ่ นไหว
3. ใหความรสู กึ เปน 2 มิติ แกรูปราง และความเปน 3 มติ แิ กรูปทรง
4. ทําใหเ กิดระยะความตืน้ - ลึก และระยะใกล - ไกลของภาพ
5. ทําใหเกิดความกลมกลืนประสานกันของภาพ

16

เรือ่ งท่ี 2
ความหมายและความเปน มาของทศั นศิลปไ ทย

ศิลปะประเภททัศนศิลปที่สําคัญของไทย ไดแก จิตรกรรม ประติมากรรม และ
สถาปต ยกรรม ซึง่ เปน ศิลปกรรมที่พบเหน็ ท่วั ไป โดยเฉพาะศิลปกรรมที่เกี่ยวกับพุทธศาสนาหรือ
พทุ ธศิลปที่มีประวัติความเปนมานับพันป จนมีรูปแบบที่เปนเอกลักษณไทย และเปนศิลปะไทย ที่
สะทอ นใหเ ห็นวิถีชวี ติ ขนบธรรมเนยี มประเพณี ความเช่ือ และรสนิยมเกี่ยวกับความงามของคน
ไทยศิลปะเหลานี้แตละสาขามีเนื้อหาสาระที่ควรคาแกการศึกษาแตกตางกันไป

ศิลปะไทยเปน เอกลักษณของชาติไทย ซึ่งคนไทยทั้งชาติตางภาคภูมิใจอยางยิ่ง ความงดงาม
ท่สี บื ทอดอันยาวนานมาต้งั แตอดีต บงบอกถงึ วฒั นธรรมทีเ่ กิดขน้ึ โดยมพี ฒั นาการบนพืน้ ฐานของ
ความเปนไทย ลักษณะนิสัยที่ออนหวาน ละมุนละไม รักสวยรักงาม ที่มีมานานของสังคมไทย ทํา
ใหศิลปะไทยมีความประณีตออนหวาน เปนความงามอยางวิจิตรอลังการที่ทุกคนไดเ ห็นตอ งตน่ื ตา
ตื่นใจ อยางบอกไมถูก ลักษณะความงามนี้จึงไดกลายเปนความรูสึกทางสุนทรียภาพโดยเฉพาะคน
ไทย

เมื่อเราไดสืบคนความเปนมาของสังคมไทย พบวาวิถีชีวิตอยูกันอยางเรียบงาย มปี ระเพณี
และศาสนาเปน เคร่ืองยึดเหนี่ยวจิตใจ สังคมไทยเปนสงั คมเกษตรกรรมมากอน ดังน้ัน ความผกู พัน
ของจติ ใจจงึ อยูท ี่ธรรมชาติแมนํา้ และพ้ืนดนิ สง่ิ หลอ หลอมเหลานี้จึงเกิดบรู ณาการเปนความคิด
ความเชื่อและประเพณีในทองถิ่น แลวถายทอดเปนวัฒนธรรมไทยอยางงดงาม ที่สําคัญวัฒนธรรม
ชวยสงตอคุณคาความหมายของสง่ิ อนั เปนท่ยี อมรับในสงั คมหนงึ่ ๆ ใหค นในสังคมน้ันไดร บั รแู ลว
ขยายไปในขอบเขตทีก่ วางขึ้น ซงึ่ สวนใหญก ารสื่อสารทางวฒั นธรรมน้ันกระทําโดยผา นสัญลกั ษณ
และสัญลักษณน้ีคือผลงานของมนุษยน้นั เองท่ีเรยี กวา ศิลปะไทย

ปจจุบนั คาํ วา "ศิลปะไทย" กําลังจะถูกลืมเมื่ออิทธิพลทางเทคโนโลยีสมัยใหมเขามาแทนที่
สังคมเกาของไทย โดยเฉพาะอยางยิ่งโลกแหงการสื่อสารไดกาวไปล้ํายุคมาก จนเกิดความแตกตาง
อยางเห็นไดชัดเมื่อเปรียบเทียบกับสมัยอดีต โลกใหมยุคปจจุบันทําใหคนไทยมีความคิดหางไกล
ตัวเองมากขึ้น และอทิ ธพิ ลดังกลาวน้ที ําใหค นไทยลมื ตัวเราเองมากขนึ้ จนกลายเปนสิง่ สบั สนอยูก ับ
สังคมใหมอยางไมรตู วั มีความวุนวายดวยอํานาจแหงวฒั นธรรมสื่อสารที่รีบเรง รวดเรว็ จนลืมความ
เปนเอกลักษณของชาติ

เมื่อเราหันกลับมามองตวั เราเองใหม ทาํ ใหดหู างไกลเกนิ กวาจะกลบั มาเรียนรูวา พนื้ ฐาน
ของชาติบานเมืองเดิมเรานั้น มีความเปนมาหรือมีวัฒนธรรมอยางไร ความรูสึกเชนนี้ ทําใหเราลืม
มองอดีตตัวเอง การมวี ิถีชวี ิตกับสังคมปจจบุ นั จําเปนตองดิน้ รนตอสูกบั ปญ หาตา ง ๆ ที่วง่ิ ไป
ขางหนาอยางรวดเร็ว ถาเรามีปจจุบันโดยไมมีอดีต เราก็จะมีอนาคตที่คลอนแคลนไมมั่นคง การ
ดาํ เนนิ การนาํ เสนอแนวคดิ ในการจดั การเรยี นการสอนศลิ ปะในครง้ั น้ี จงึ เปน เสมือนการคน หาอดีต

17

โดยเราชาวศิลปะตองการใหอนุชนไดมองเห็นถึง ความสําคัญของบรรพบุรุษ ผูสรางสรรคศิลปะ
ไทย ใหเราทําหนาที่สืบสานตอไปในอนาคตความเปนมาของศิลปะไทย

ไทยเปนชาตทิ ่ีมีศลิ ปะและวัฒนธรรม ตลอดจนขนบธรรมเนยี มประเพณขี องตนเองมาชา
นานแลว เร่ิมต้งั แตก อนประวัตศิ าสตร ศิลปะไทยจะวิวฒั นาการและสบื เนื่องเปนตวั ของตวั เองใน
ทีส่ ดุ เทา ทที่ ราบราว พ.ศ. 300 จนถงึ พ.ศ. 1800 พระพทุ ธศาสนานําเขามาโดยชาวอินเดีย ครง้ั น้ัน
แสดงใหเ ห็นอิทธิพลตอรูปแบบของศลิ ปะไทยในทกุ ๆ ดานรวมทง้ั ภาษา วรรณกรรม ศิลปกรรม
โดยกระจายเปนกลุมศลิ ปะสมยั ตา ง ๆ เรมิ่ ตัง้ แตส มัยทวาราวดี ศรวี ิชัย ลพบรุ ี เม่อื กลุมคนไทยตง้ั ตัว
เปน ปกแผน แลว ศลิ ปะดังกลา วจะตกทอดกลายเปนศิลปะไทย ชา งไทยพยายามสรางสรรคใ หม ี
ลักษณะพิเศษกวา งานศิลปะของชาติอนื่ ๆ คือ จะมลี วดลายไทยเปนเครือ่ งตกแตง ซ่ึงทําใหล ักษณะ
ของศิลปะไทยมีรปู แบบเฉพาะมีความออ นหวาน ละมนุ ละไม และไดสอดแทรกวฒั นธรรม
ขนบธรรมเนียมประเพณแี ละความรสู กึ ของคนไทยไวในงานอยา งลงตัว ดงั จะเห็นไดจากภาพฝา
ผนังตามวัดวาอารามตาง ๆ ปราสาทราชวงั ตลอดจนเครอ่ื งประดบั และเคร่อื งใชท ว่ั ไป

ลักษณะของศลิ ปะไทย
ศิลปะไทยไดรับอิทธิพลจากธรรมชาติ และสง่ิ แวดลอ มในสงั คมไทย ซงึ่ มลี ักษณะเดน คือ

ความงามอยางนิ่มนวลมีความละเอียดประณตี ซงึ่ แสดงใหเ หน็ ถึงลกั ษณะนิสัยและจิตใจของคน
ไทยที่ไดสอดแทรกไวในผลงานที่สรางสรรคขึ้น โดยเฉพาะศิลปกรรมที่เกี่ยวกับพระพุทธศาสนา
ซึ่งเปนศาสนาประจําชาติของไทย อาจกลาวไดวาศิลปะไทยสรางขึ้นเพื่อสงเสริมพุทธศาสนา เปน
การเชอ่ื มโยงและโนม นา วจิตใจของประชาชนใหเกิดความเลื่อมใสศรัทธาในพุทธศาสนา
ศิลปะไทยมาจากธรรมชาติ

หางหงส ตดิ ตงั้ อยูป ลายจันทันมลี ักษณะคลายหางหงส
รวงผงึ้ ใชป ระดับอยูใต ข่ือ ดานหนา ของโบสถ วหิ าร
มีลกั ษณะเปน รปู คลายรงั ผึ้ง
สาหรา ย สวนท่ีติดอยูกับเสาตอ จากรวงผึ้งลงมา

บัวหัวเสา กลีบบัวประดับบนหัวเสา
มีรูปแบบมาจากดอกบัว

18

จติ รกรรมไทย
จติ รกรรมไทย เปนการสรางสรรคภ าพเขยี นท่มี ลี กั ษณะโดยทัว่ ไปมักจะเปน 2 มิติ ไมม ีแสง

และเงา สีพืน้ จะเปน สเี รียบๆไมฉ ูดฉาดสที ่ีใชสวนใหญจะเปน สดี ํา สีนํา้ ตาล สเี ขยี ว เสนทีใ่ ชมักจะ
เปน เสนโคงชว ยใหภาพดูออ นชอย นมุ นวล ไมแ ข็งกระดา ง จิตรกรรมไทยมกั พบในวดั ตางๆเรยี กวา
“จติ รกรรมฝาผนัง”

ภาพจิตรกรรมฝาผนังวัดสวุ รรณาราม
จติ รกรรมไทย จัดเปนภาพเลาเรื่องทีเ่ ขยี นขึ้นดว ยความคิดจินตนาการของคนไทย มี
ลักษณะตามอุดมคติของชางไทย คือ
1. เขียนสีแบน ไมค ํานึงถึงแสงและเงา นยิ มตัดเสนใหเห็นชัดเจน และเสน ท่ีใช จะแสดง
ความรูสกึ เคล่ือนไหวนมุ นวล

19

2. เขยี นตวั พระ-นาง เปนแบบละคร มีลีลา ทา ทางเหมือนกัน ผดิ แผกแตกตา ง กนั ดว ยสี
รางกายและเคร่ืองประดบั

20

3. เขียนแบบตานกมอง หรือเปนภาพต่ํากวาสายตา โดยมุมมองจากที่สูงลงสู ลาง จะเห็น

เปน รูป เร่ืองราวไดต ลอด ภาพ

4. เขยี นตดิ ตอ กันเปน ตอน ๆ สามารถดจู ากซายไปขวาหรือลา งและบนไดท ่ัวภาพ โดยข้ัน
แตล ะตอนของภาพดวยโขดหนิ ตน ไม กาํ แพงเมือง เปนตน

21

5. เขียนประดับตกแตงดวยลวดลายไทย มีสีทองสรางภาพใหเดนเกิดบรรยากาศ สุขสวาง

และมีคุณคามาก ข้นึ

การเขยี นลายไทยพน้ื ฐาน
ขนั้ ท่ี 1 ตอ งฝก เขียนลายเสนกอ น เชน การเขยี นเสนตรงโดยไมตองใชไมบรรทัดชวย การ

เขียนเสนโคงใหไดเปนวงกลมโดยไมตองใชวงเวียน เปนตน
ขั้นท่ี 2 หลงั จากที่ฝกเขยี นเสนจนคลอ งและชํานาญแลว จึงเร่มิ หัดเขยี นลายไทย เชน กนก

สามตวั หรือจะเขียนภาพตวั ละครในวรรณคดี เชน ตัวพระ ตวั นาง ตัวยกั ษ เปนตน

ภาพหดั เขยี นลายไทย
เมือ่ ไดฝก ฝนทกั ษะการเขยี นกนกสามตวั ที่เปนตนแบบของกนกชนดิ อน่ื ๆ คอื กนกเปลว กนกใบ
เทศ และกนกหางโต จนคลองมือดีแลวก็คงจะเขาใจในโครงสรางของตัวกนก สว นสําคัญใน
การเขียนอยูที่การแบงตัวลายและเขียนยอดลาย ถา แบง ตวั ลายและเขยี นยอดลายไดจ งั หวะสดั สว น
ดี สะบดั ยอดพรว้ิ ดี ลายกนกนน้ั กด็ งู าม

22

ประตมิ ากรรมไทย

ประติมากรรมเปนผลงานศิลปกรรมที่เปนรูปทรง 3 มิติ ประกอบจากความสูง ความกวาง
และความนูน หรือความลึก รูปทรงนี้มีปริมาตรที่จับตองไดและกินระวางเนือ้ ที่ในอากาศ ตางจาก
รูปทรง ปริมาตรทางจิตรกรรมทีแ่ สดงบนพืน้ เรียบเปนปริมาตรทีล่ วงตา ประติมากรรมเกิดขึน้ จาก
กรรมวิธีการสรางสรรคแบบตางๆ เชน การปน และหลอ การแกะสลัก การฉลุหรือ
ดุน ประติมากรรมทัว่ ไปมี 3 แบบคือ ประติมากรรม แบบลอยตัว สามารถดูได
โดยรอบ ประติมากรรมนูน มีพื้นรองรับสามารถดูไดเฉพาะดานหนาและดานเฉียงเทานั้น และ
ประติมากรรมแบบเจาะลึกลงไปในพื้น

ประติมากรรมไทยเปนผลงานการสรางสรรคของบรรพบุรุษโดยประติมากรของไทยที่
สรางสรรคขึน้ เพือ่ รับใชสังคม ตอบสนองความเชือ่ สรางความภูมิใจ ความพึงพอใจ และคานิยม
แหง ชาตภิ ูมขิ องไทยประติมากรรมไทยสวนใหญเนน เนอ้ื หาทางศาสนา มักปรากฏอยูต ามวัดและวัง
มีขนาดตัง้ แตเล็กที่สุด เชน พระเครื่อง เครื่องรางของขลัง จนถึงขนาดใหญที่สุด เชน พระอัจนะ
หรอื พระอฏั ฐารส ซึ่งเปนพระพุทธรูปขนาดใหญกลางแปลง มีทัง้ ประติมากรรมตกแตง ซึง่ ตกแตง
ศิลปวัตถุ ศิลปสถาน เพือ่ เสริมคุณคาแกศิลปวัตถุหรือสถานทีน่ ัน้ จนถึงประติมากรรมบริสุทธิ์ซึ่ง
เปนประติมากรรมที่มีคุณคาและคุณสมบัติเฉพาะ สมบูรณดวยตัวของประติมากรรมเอง เมื่อ
พิจารณาภาพรวมของประติมากรรมไทยอาจแบงประติมากรรมออกเปน 3 ประเภทคือ
ประติมากรรมรูปเคารพ ประติมากรรมตกแตง และประติมากรรมเพื่อประโยชนใชสอย ซึง่ จะขอ
กลาวตามลําดับ

23

ยคุ สมยั ของประตมิ ากรรมไทย

ทั้งประติมากรรมรูปเคารพ ประติมากรรมตกแตง และประติมากรรมเพื่อประโยชนใชสอย
ผูกพันกับความเปลีย่ นแปลงของสังคมไทยตลอดมา นอกจากจะแสดงคุณคาทางทัศนศิลป แลวยัง
สะทอนวัฒนธรรมอันดีงามของชาตใิ นแตละยุคแตละสมัยออกมาดวย ยุคสมัยของไทยนั้น อาจแบง
ชวงศิลปะในเชิงประวัติศาสตรตามหลักฐานทางโบราณวัตถุสถานไดเปน 2 ชวงคือ

1. ชวงศิลปะกอนไทย หมายถึงชวงกอนที่คนไทยจะรวมตัวกันเปนปกแผน ยังไมมีราชธานี
ของตนเองทแ่ี นน อน แบง ออกเปน 3 สมยั คือ

- สมยั ทวารวดี
- สมยั ศรวี ชิ ัย
- สมัยลพบุรี
2. ชวงศิลปะไทย หมายถึงชวงทีค่ นไทยรวมตัวกันเปนปกแผนมีราชธานีทีแ่ นนอนแลว
แบง ออก เปน 5 สมัยคือ สมยั เชียงแสน สมัยสุโขทัย สมัยอูทอง สมัยอยุธยา และสมัยรัตนโกสินทร
งานประติมากรรมสมัยตาง ๆ ของไทยเหลานีผ้ านการหลอหลอมและผสมผสานของวัฒนธรรม
โดยดัง้ เดิมมีรากเหงามาจากวัฒนธรรมอินเดีย ตอมาผสมผสานกับวัฒนธรรมจีนและชาติทาง
ตะวันตก แตเปนการผสมผสานดวยความชาญฉลาดของชางไทย ประติมากรรมของไทยจึงยังคง
รักษารูปแบบทีเ่ ปนเอกลักษณของไทยไวไดอยาง เดนชัด สามารถถายทอดลักษณะความงดงาม
ความประณีตวิจิตรบรรจง และลักษณะของความเปนชาติไทยที่รุงเรืองมาแตโบราณใหโลก
ประจักษได พอจะกลาวถึงประติมากรรมในชวงศิลปะไทยได ดังนี้
- ประติมากรรมไทยสมัยเชียงแสน
- ประติมากรรมไทยสมัยสุโขทัย
- ประติมากรรมไทยสมัยอูทองและสมัยอยุธยา
- ประติมากรรมไทยสมัยรัตนโกสินทร

ผลงานประติมากรรมไทย คุณคาของงานสวนใหญผูกพันและเกีย่ วของกับศาสนา
สรางสรรคขึ้นจากความเชื่อ คตินิยม ความศรัทธา มีความสัมพันธกันอยางแยกไมออก ยอมมีคุณคา
มีความงดงาม ตลอดจนเปนประโยชนใชสอยเฉพาะของตนเอง ซึง่ ในปจจุบันไดจัดใหมีการเรียนรู
เกี่ยวกับการอนุรักษนิยมและฟนฟูศิลปะประเภทนี้ เพื่อมุง เนนใหคนรุน หลังมีความเขาใจ เกิดความ
ชื่นชมหวงแหนเห็นคุณคาในความเปนศิลปวัฒนธรรมไทยรวมกัน พรอมทั้งสืบทอดตลอด

24

ภาพพระพทุ ธรปู ทรงเคร่ืองศลิ ปะอยธุ ยา

ประติมากรรมไทยเปนผลงานศิลปะที่ถูกสรางสรรคขึ้นมาดวยความคิด ฝมือ ความศรัทธา
จากภูมิปญญาที่เกิดจากการแกปญหาของคนในทองถิ่น โดยใชเครื่องมือและวสั ดจุ ากพื้นบา นทห่ี า
ไดงา ยๆ เชน ดนิ เหนียว แกลบ ปูน กระดาษสา

ผลงานประติมากรรมไทย แบงออกไดเปน 4 ประเภท สรุปได ดังน้ี
1.ประติมากรรมไทยที่เกิดขึ้นจากความเชื่อ ความศรัทธา คตินิยมเกี่ยวของกับศาสนา เชน
พระพุทธรูปปางตางๆ ลวดลายของฐานเจดียหรือพระปรางคตางๆ
2.ประติมากรรมไทยพวกเครื่องใชในชีวิตประจําวัน เชน โอง หมอ ไห ครก กระถาง

25

3.ประตมิ ากรรมไทยพวกของเลน ไดแ ก ตกุ ตาดนิ ปน ตกุ ตาจากกระดาษ ตุกตาจากผา หนุ กระบอก
ปลาตะเพียนสานใบลาน หนากาก วัสดจุ ากเปลอื กหอย ชฏาหวั โขน

ปลาตะเพยี นสานใบลาน

26

หุนกระบอก

4.ประติมากรรมไทยพวกเครื่องประดับตกแตง เชน กระถางตนไม โคมไฟดินเผา

สถาปต ยกรรมไทย

สถาปต ยกรรมไทย หมายถงึ ศิลปะการกอสรางของไทย อันไดแก
อาคาร บานเรือน โบสถ วิหาร วัง สถูป และสงิ่ กอสรางอน่ื ๆ ท่ีมีมูลเหตทุ ่ีมาของการกอสรา ง

27

อาคารบา นเรอื นในแตล ะ ทองถิน่ จะมีลักษณะผิดแผกแตกตางกันไปบางตามสภาพทาง ภูมิศาสตร

และคตนิ ิยมของแตละทองถิน่ แตสิ่งกอสรางทางศาสนาพุทธ มกั จะมลี ักษณะทไ่ี มแตกตา งกนั มาก

นกั เพราะมีความเชื่อ ความศรัทธาและแบบแผนพิธีกรรมที่เหมือน ๆ กัน สถาปตยกรรมที่ มกั นยิ ม

นํามาเปนขอศึกษา สว นใหญจะเปน สถูป เจดยี  โบสถ วิหาร หรือพระราชวงั เนือ่ งจากเปน

สิ่งกอสรางที่คงทน มีการพัฒนารูปแบบมาอยางตอเนื่องยาวนาน และไดรับการสรรคสรางจาก

ชา งฝมอื ท่ี เชี่ยวชาญ พรอมทั้งมีความเปนมาที่สําคัญควรแกการศึกษา อกี ประการหนึ่งกค็ ือ

ส่งิ กอ สรางเหลาน้ี ลวนมคี วามทนทาน มีอายุยาวนานปรากฏเปนอนสุ รณใ หเ ราไดศ กึ ษาเปนอยาง

ดี สถาปต ยกรรมไทย สามารถจดั หมวดหมู ตามลกั ษณะการใชง านได 2 ประเภท คือ

1. สถาปตยกรรมท่ใี ชเปน ทอี่ ยูอาศัย ไดแก บา นเรือน ตาํ หนกั วังและพระราชวัง เปนตน บา นหรือ
เรือนเปนที่อยูอาศัยของสามัญชน ธรรมดาทั่วไป ซึ่งมที ้งั เรอื นไม และเรือนปนู เรือนไมม อี ยู 2 ชนดิ

คือ เรอื นเคร่ืองผูก เปนเรือนไมไ ผ ปดู วยฟากไมไผ หลังคามุงดวย ใบจาก หญาคา หรือใบไม อกี

อยา งหนง่ึ เรยี กวา เรอื นเครือ่ งสบั เปน ไมจ ริงทง้ั เน้อื ออน และเน้อื แข็ง ตามแตละทองถิ่น หลังคามุง

ดว ยกระเบ้ือง ดนิ เผา พ้นื และฝาเปนไมจรงิ ทัง้ หมด ลักษณะเรือน ไมของไทยในแตละ

ทองถ่นิ แตกตางกัน และโดยทว่ั ไปแลว จะมี ลกั ษณะสาํ คญั รว มกันคอื เปนเรอื นไมชน้ั เดียว ใตถุน

สงู หลังคาทรงจั่วเอียงลาดชัน

28

ตําหนัก และวัง เปนเรือนที่อยูของชนชัน้ สูง พระราชวงศ หรือที่ประทับชั้นรอง ของ
พระมหากษัตริย สําหรับพระราชวัง เปนทีป่ ระทับของพระมหากษัตริย พระท่ีน่ัง เปนอาคารที่มีทอง
พระโรงซง่ึ มที ป่ี ระทบั สาํ หรบั ออกวา ราชการ หรอื กจิ การอื่น ๆ

ภาพสถาปตยกรรมวัดเบญจมบพิตร
2. สถาปต ยกรรมท่ีเก่ียวของศาสนา ซึง่ สวนใหญอยูในบริเวณสงฆ ที่เรยี กวา วัด ซ่งึ
ประกอบไปดวยสถาปตยกรรมหลายอยาง ไดแ ก โบสถ เปนที่กระทําสังฆกรรมของ
พระภิกษุ วหิ ารใชป ระดษิ ฐาน
พระพทุ ธรูปสาํ คญั และกระทาํ สังฆกรรมดว ยเหมือนกนั กฎุ ิ เปน ที่ อยูของพระภกิ ษุ สามเณร หอ
ไตร เปน ที่เก็บรักษาพระไตรปฎกและคัมภีรสําคัญทางศาสนา หอระฆงั และหอกลอง เปน ท่ใี ช
เกบ็ ระฆังหรือกลองเพื่อตีบอกโมงยาม หรือเรียกชุมนุมชาวบาน สถูปเปน ท่ีฝงศพ เจดีย เปนท่ี
ระลกึ อันเกีย่ วเนอ่ื งกบั ศาสนา ซึ่งแบง ได 4 ประเภท คือ
1. ธาตเุ จดีย หมายถึง พระบรมธาตุ และเจดยี ทบ่ี รรจุพระบรมสารรี กิ ธาตุของพระพุทธเจา
2. ธรรมเจดีย หมายถงึ พระธรรม พระวนิ ยั คําสั่งสอนทุกอยางของพระพุทธเจา

29

3. บริโภคเจดยี  หมายถึง สิง่ ของเครอ่ื งใชข องพระพุทธเจา หรือ ของพระภิกษุสงฆไ ดแก เคร่ือง
อัฐบริขารทั้งหลาย

4. อเุ ทสกิ เจดีย หมายถึง ส่งิ ทีส่ รางขนึ้ เพอื่ เปน ท่ีระลึกถึงองค พระพุทธเจา เชน สถูปเจดีย ณ
สถานทที่ รงประสูติ ตรสั รู แสดงปฐมเทศนา ปรินิพพาน และรวมถงึ สัญลกั ษณอ ยา งอื่น เชน
พระพุทธรปู ธรรมจกั ร ตนโพธ์ิ เปน ตน

สถาปตยกรรมไทยแท ณท่นี ้ีจะเรียนรูเฉพาะเร่ืองราวท่ีเก่ียวกบั วัด โดยเนนไปที่เรื่องของ
โบสถและสถปู เจดยี  ทมี่ ลี กั ษณะโดดเดน ทง้ั โครงสรา งและการตกแตงอนั เปนเอกลักษณของไทย
โดยเฉพาะ

30

โบสถ หมายถึงสถานที่สําหรับพระสงฆใชประชุมทําสังฆกรรม เชนสวดพระปาฏิโมกข
และอุปสมบทเปนตน

ความงามทางศิลปะของโบสถมี 2 ประเภท
1.ความสวยงามภายในโบสถ ทุกสิ่งทุกอยางจะเนนไปที่สงบนิ่ง เพื่อใหผูเขามากราบ

ไหวมีสมาธิ ความงามภายในจึงตองงามอยางเย็นตาและเย็นใจ ภายในโบสถทั่ว ๆ ไปจะไมอนุญาต
ใหพุทธศาสนิกชนนําสิ่งของเขามาบูชา เคารพภายใน เครื่องสักการบูชา เชนดอกไมธูปเทียนจะบูชา
เฉพาะดานนอกเทานั้นความงามที่แทจริงภายในโบสถจึงเนนที่องคพระพุทธรูปที่ประดิษฐานเปน
พระประธานโดยเฉพาะ

31

2.ความสวยงามภายนอกเปนความงามทั้งโครงสรางและลวดลายประดับตกแตง
ความงามภายนอกเนน สะดดุ ตา โดดเดน สสี นั แวววาวทง้ั สที องและกระจกสี แตย งั คงความ
เปนเอกลกั ษณของการเคารพนบั ถือ

32

ในการสังเกตวาสถานที่ใดเรียกวาโบสถ จะมวี ธิ สี งั เกตคอื โบสถจ ะมีใบเสมา หรอื ซมุ เสมาลอมรอบ
โบสถ
( บางทีเรียกใบเสมา )

ใบเสมา

ซุมเสมาบรเิ วณรอบโบสถ

33

วหิ าร การสังเกตสถานท่ใี ดเรียกวาวิหาร เมื่อเขาไปอยูในบรเิ วณวดั สถานท่สี รางเปน วหิ าร

จะไมมาใบเสมาลอมรอบ ในสมัยพุทธกาล

วิหาร หมายถงึ ท่ีอยอู าศยั ( มีเศรษฐีถวายที่ดิน เพื่อสรางอาคารเปนพุทธบูชาแด

พระพทุ ธเจาสําหรับเปนทีอ่ ยูและสอนธรรมะ ในปจจุบันวิหารจึงใชเปนที่ประดิษฐานพระพุทธรูป
เพื่อใหประชาชนกราบไหว เปรียบเสมือนเปนที่อยูของพระพุทธเจา )
การวางแปลนของโบสถ วิหาร การกําหนดความสําคัญของอาคารทั้งสอง โบสถ จะมีความสําคัญ
กวา วหิ าร
โบสถจะมีโครงสรางใหญกวา สวนใหญจะวางแปลนใหอยูตรงกลาง โดยมวี ิหารสรา งประกบอยู
ดานขาง

โครงสรางของโบสถ – วหิ าร

- ชอ ฟา
- หนา บนั
- ใบระกาและ หางหงส

34

สถูป-เจดีย คือสงิ่ กอ สรา งสําหรบั บรรจุพระบรมสารรี กิ ธาตุของพระพุทธเจา เมอ่ื สมยั

พุทธกาลที่
ผานมา คําวาสถูปเปน ภาษาบาลีหมายถงึ มลู ดนิ ทีก่ องสงู ขน้ึ สันนิษฐานวามูลดินนั้นเกิดจากกองเถา
ถานของ
กระดูกคนตายที่ถูกเผาทับถมกันสูงขึ้นมาจากกองดิน เถาถานธรรมดาไดถุกพัฒนาตามยุคสมัยมีการ
กอ อฐิ
ปด ทบั มูลดิน เพื่อปองกนั ไมใหถ ูกฝนชะลาง ในที่สุดการกอ อฐิ ปดทับกส็ งุ ข้นึ และกลายเปน เจดยี 
อยา งทีเ่ รา
เหน็ ในปจ จุบนั

สถปู

สถูป-เจดยี  ในประเทศไทยไดรับอิทธิพลมาจากอินเดียและลังกา ตอมาชางไทยแตละยุคสมัยพัฒนา
ปรับปรุงและกลายเปนรูปทรงของไทยตามอุดมคติในการสรางสรรคจินตนาการของชางไทย

35

เจดยี ยอมุม เจดยี 

เจดียท รงระฆงั

ลกู แกว
ปลี หรอื ปลยี อด
ปอ งไฉน
เสาหาน
องคร ะฆงั
บัวปากระฆัง
บรรลงั ก

มาลยั เถา

36

เจดียท ม่ี รี ูปรา งมาจากทรงลงั กา สมยั อยุธยา

ท้งั หมดนี้คือลักษณะของสถาปตยกรรมเกี่ยวกับสิ่งกอสรางของไทยโดยสังเขป ยังมี
สถาปต ยกรรม
ส่ิงกอ สรา งอีกมากมายท่ผี ูเรยี นจะตองเรียนรู คนควา ดวยตนเอง เพื่อนํามาเผยแพรใ หก ับสังคมไดรับ
รูของ
ดี ๆ ทเ่ี ปน เอกลกั ษณของไทยในอดตี

37

ภาพพมิ พ
การพมิ พภาพ หมายถึง การถายทอดรูปแบบจากแมพิมพออกมาเปนผลงานที่มีลักษณะ

เหมอื นกนั กบั แมพ ิมพท กุ ประการ และไดภ าพที่เหมือนกันมีจาํ นวนต้งั แต 2 ช้นิ ขึน้ ไป
การพิมพภาพเปนงานที่พัฒนาตอเนื่องมาจากการวาดภาพ ซึ่งการวาดภาพไมสามารถ สรา ง

ผลงาน 2 ช้นิ ท่ีมลี กั ษณะเหมือนกันทกุ ประการได จึงมกี ารพฒั นาการพมิ พขึ้นมา ชาตจิ นี เปน
ชาติแรกที่นําเอาวิธีการพิมพมาใชอยางแพรหลายมานานนับพันป จากนน้ั จงึ ไดแ พรหลายออกไป
ในภมู ิภาคตางๆของโลก ชนชาติทางตะวันตกไดพัฒนาการพิมพภาพ ขึ้นมาอยางมากมาย มีการ
นําเอาเครื่องจักรกลตางๆเขามาใชในการพิมพ ทําใหการพิมพมีการ พฒั นาไปอยา งรวดเร็วใน
ปจ จุบัน

การพิมพภ าพมีองคป ระกอบท่สี ําคัญดงั นี้
1. แมพ มิ พ เปนสง่ิ ท่ีสาํ คญั ทส่ี ุดในการพมิ พ
2. วัสดุทใ่ี ชพิมพล งไป
3. สที ใี่ ชใ นการพิมพ
4. ผูพิมพ

ผลงานที่ไดจ ากการพมิ พ มี 2 ชนดิ คือ
1. ภาพพิมพ เปน ผลงานพมิ พท่ีเปน ภาพตางๆ เพื่อความสวยงามหรือบอกเลาเรื่องราวตาง

ๆอาจมี ขอความ ตวั อักษรหรอื ตัวเลขประกอบหรอื ไมมกี ไ็ ด
2. สิง่ พมิ พ เปนผลงานพมิ พท่ใี ชบอกเลา เรื่องราวตางๆ เปน ตัวอกั ษร ขอความ ตวั เลข อาจ

มี
ภาพประกอบหรือไมม กี ไ็ ด

38

ประเภทของการพมิ พ การพิมพแบงออกไดหลายประเภทตามลักษณะตาง ดงั น้ี
1. แบงตามจุดมุงหมายในการ พิมพ ได 2 ประเภท คือ
1.1 ศิลปภาพพิมพ เปนงานพิมพภาพเพื่อใหเกิดความสวยงามเปน งานวิจิตรศิลป
1.2 ออกแบบภาพพิมพ เปนงานพิมพภาพประโยชนใชสอย

นอก เหนือไปจากความสวยงาม ไดแก หนงั สอื ตางๆ บตั รภาพตางๆ ภาพโฆษณา ปฏทิ นิ ฯลฯ
จัดเปน งาน ประยุกตศิลป
2. แบงตามกรรมวิธีในการพิมพ ได 2 ประเภท คอื

2.1 ภาพพมิ พตนแบบ เปนผลงานพิมพที่สรางจากแมพ มิ พและวธิ กี ารพิมพท ถ่ี กู สรา งสรรค
และกําหนดขึ้นโดยศิลปนเจาของผลงาน และเจาของผลงาน จะตองลงนามรับรองผลงานทุก
ช้ิน บอกลําดบั ทีใ่ นการพิมพ เทคนิคการพิมพ

2.2 ภาพพิมพจําลองแบบ ( REPRODUCTIVE PRINT ) เปนผลงานพิมพที่สรางจาก
แมพ มิ พ
หรือวิธี การพมิ พวธิ อี น่ื ซ่ึงไมใชวธิ ีการเดิมแตไ ดรูปแบบเหมือนเดิม บางกรณีอาจเปนการ ละเมดิ
ลขิ สิทธผิ์ อู ่ืน
3. แบงตามจํานวนครั้งที่พิมพ ได 2 ประเภท คือ

3.1 ภาพพมิ พถาวร เปนภาพพมิ พทีพ่ ิมพอ อกมาจากแมพิมพใดๆ ที่ไดผลงานออกมามี
ลกั ษณะเหมือนกันทุกประการ ตง้ั แต 2 ชนิ้ ขึ้นไป

3.2 ภาพพมิ พครงั้ เดยี ว เปนภาพพมิ พทีพ่ มิ พออกมาไดผ ลงานเพียงภาพเดยี ว ถาพิมพอีกจะได
ผลงานท่ีไมเ หมอื นเดิม
4. แบงตามประเภทของแมพิมพ ได 4 ประเภท คอื

4.1 แมพ ิมพน นู เปนการพมิ พโ ดยใหส ตี ิดอยูบนผิวหนา ทีท่ ําใหนูนขึ้นมาของแมพิมพ ภาพท่ี
ไดเกิดจากสีทตี่ ดิ อยูในสว นบนนนั้ แมพิมพนนู เปนแมพมิ พท ่ีทําขึ้นมาเปนประเภทแรก ภาพ
พิมพช นดิ นไี้ ดแ ก ภาพพิมพแกะไม

ในอดีตผูคนมักจะหาวิชาความรูไดจากในวัดเพราะวัดจะเปนศูนยกลางของ
นักปราชญหรือผูรู ใชเปนสถานที่ในการเผยแพรวิชาความรูตางๆ จิตรกรรมฝาผนังที่เขียนตามศาลา
โบสถ วิหารก็เปนอกี ส่งิ หน่งึ ที่เราจะหาความรูในเร่ืองตางๆ ไดโ ดยเฉพาะที่เกยี่ วกับพุทธประวัติ
ชาดก วรรณคดแี ละนทิ านพ้ืนบา น ซง่ึ นอกจากจะไดค วามรูในเรอ่ื งศาสนา ประวัตศิ าสตร วรรณคดี
แลว เรายังไดอรรถรสแหงความสนุกสนานเพลิดเพลินกับความสวยงามของภาพวาดเหลานี้อีกดวย

4.2 แมพมิ พรอ งลึก เปนการพิมพโ ดยใหส อี ยใู นรอ งท่ีทาํ ใหล ึกลงไปของแมพ มิ พโ ดยใชแ ผน
โลหะทําเปน แมพมิ พ ( แผนโลหะท่ีนยิ มใชคอื แผน ทองแดง ) และทําใหล กึ ลงไปโดยใชน้าํ กรดกดั
แมพิมพรอ งลกึ น้ีพัฒนาขึ้นโดย ชาวตะวนั ตก สามารถพิมพงานที่มีความ ละเอยี ด คมชัด

39

สงู สมัยกอ นใชในการพมิ พ หนังสอื พระคมั ภีร แผนท่ี เอกสารตางๆ แสตมป ธนบตั ร ปจ จุบัน
ใชในการพิมพงานที่เปนศิลปะ และธนบตั ร

4.3 แมพ ิมพพื้นราบ เปนการพมิ พโดยใหสีตดิ อยูบนผิวหนา ที่ราบเรียบของแมพิมพ โดยไมตอ ง
ขุดหรือแกะพน้ื ผวิ ลงไป แตใ ชส ารเคมเี ขาชว ย ภาพพิมพ ชนดิ นไ้ี ดแ ก ภาพพมิ พหิน การพิมพ
ออฟเซท ภาพพิมพกระดาษ ภาพพมิ พค รัง้ เดียว

4.4 แมพ ิมพฉลุ เปน การพมิ พโ ดยใหส ีผา นทะลชุ อ งของแมพิมพลงไปสูผลงานทีอ่ ยู
ดา นหลงั เปน การพิมพชนิดเดยี วทไ่ี ดร ูปทม่ี ดี านเดยี วกันกบั แมพ ิมพ ไมกลบั ซาย เปนขวา ภาพ
พมิ พช นดิ นีไ้ ดแก ภาพพมิ พฉ ลุ ภาพพิมพตะแกรงไหม

ในอดีตผูคนมักจะหาวิชาความรูไดจากในวัดเพราะวัดจะเปนศูนยกลางของนักปราชญหรือ
ผรู ู ใชเปนสถานท่ีในการเผยแพรวิชาความรตู างๆ จิตรกรรมฝาผนงั ท่ีเขียนตามศาลา โบสถ วหิ ารก็
เปนอกี ส่ิงหนึง่ ท่ีเราจะหาความรูในเร่ืองตา งๆ ไดโดยเฉพาะทีเ่ ก่ยี วกบั พุทธประวัติ ชาดก วรรณคดี
และนทิ านพน้ื บา น ซ่งึ นอกจากจะไดค วามรูในเร่ืองศาสนา ประวตั ศิ าสตร วรรณคดีแลว เรายงั ได
อรรถรสแหง ความสนกุ สนานเพลิดเพลินกับความสวยงามของภาพพิมพต า ง ๆ เหลา น้ีอกี ดว ย

ภาพพมิ พข องไทย เม่ือหลายรอ ยปท่ีผานมา

40

เร่อื งที่ 3
ความงามและคณุ คา ของทัศนศลิ ปไ ทย

“ชีวิตสลาย อาณาจักรพินาศ ผลประโยชนของบุคคลมลายหายสิ้นไป แตศิลปะเทานั้นที่
ยังคงเหลือ เปนพยานแหงความเปนอัจฉริยะของมนุษยอยูตลอดกาล”

ขอความขางตนนี้เปนความเห็นอันเฉียบคมของทาน ศาสตราจารยศิลป พีระศรี ผูกอตั้ง
มหาวิทยาลัยศิลปากร แสดงใหเห็นวางานศิลปะเปนสมบัติอันล้ําคาของมนุษยที่แสดงความเปน
อัจฉริยะบง บอกถงึ ความเจริญทางดา นจิตใจ และสตปิ ญญาอันสงู กวา ซ่งึ มคี ณุ คา ตอชีวติ และสังคม
ดงั น้ี
คุณคาในการยกระดบั จติ ใจ

คุณคาของศิลปะอยูที่ประโยชน ชวยขจัดความโฉด ความฉอฉลยกระดับวิญญาณ
ความเปนคนเหน็ แกต น บทกวีของเนาวรัตน พงษไ พบูลย กวซี ีไรตข องไทย ไดใหความสาํ คัญของ
งานศิลปะในการยกระดับวิญญาณความเปนคนก็คือ การยกระดับจิตใจของคนเราใหสูงขึ้นดวยการ
ไดชื่นชมความงาม และความประณีตละเอียดออนของงานศิลปะ ตัวอยางเชน เมื่อเราทําพรมอัน
สวยงาม สะอาดมาปูเต็มหอง ก็คงไมมีใครกลานํารองเทาที่เปอนโคลนมาเหยียบย่ํา ทําลายความงาม
ของพรมไปจนหมดสิ้น สิ่งที่มีคุณคามาชวยยกระดับจิตใจของคนเราใหมั่นคงในความดีงามก็คือ
ความงามของศิลปะนั่นเองดังนั้นเมื่อใดที่มนุษยไดชื่นชมความงามของศิลปะเมื่อนั้นมนุษยก็จะมี
จติ ใจท่ีแชม ช่ืน และละเอยี ดออนตามไปดวย เวนแตบ คุ คลผูน ้นั จะมีสติวปิ ลาศ

นอกจากนี้งานศิลปะบางชิ้นยังใหความงามและความรูสึกถึงความดีงาม และงาม
จรยิ ธรรมอยางลึกซึง้ เปน การจรรโลงจิตใจใหผูดูเครง เครียดและเศราหมองของศิลปน ผูส รางสรรค
และผูชืน่ ชมไดเปนอยา งดี ดงั นั้นจงึ มกี ารสง เสริมใหเด็กสรา งงานศิลปะ เพ่ือผอนคลายความ
เครงเครยี ด และพัฒนาสุขภาพจิต ซึง่ เปนจุดเริ่มตนของพัฒนาการตาง ๆ อยา งสมบูรณ

ความรูสึกทางความงามของมนุษยมีขอบเขตกวางขวางและแตกตางกันออกไปตาม
ทัศนะของแตละบุคคล เราอาจรวมลักษณะเดนของความงามได ดังนี้

1.ความงามเปนสิง่ ท่ปี รากฏขึ้นในจิตมนุษย แมเพยี งชั่วระยะเวลาหน่ึงแตจะกอ ใหเกดิ
ความปติยินดี และฝงใจจําไปอีกนาน เชน การไดมีโอกาสไปเที่ยวชมสถานที่ตางๆที่มีธรรมชาติ
และศิลปกรรมที่สวยสดงดงาม เราจะจําและระลึกถึงดว ยความปต สิ ขุ บางคร้ังเราอยากจะใหผูอื่น
รบั รูดว ย

2.ความงามทําใหเราเกิดความเพลิดเพลิน หลงใหลไปกับรูปรางรูปทรง สีสัน จนลืม
บางสิ่งบางอยางไป เชน ผลไมแกะสลักความงามของลวดลาย ความละเอียดออน อยากเก็บรักษา
ไวจนลมื ไปวา ผลไมนนั้ มีไวสําหรับรับประทานมิใชมีไวดู

41

3.ส่ิงสิง่ หนงึ่ เปน ไดทง้ั สง่ิ ทส่ี วยงาม และไมง าม ไปจนถงึ นาเกลยี ด อปั ลักษณ แตถ า
ไดรับการยกยองวาเปนสิ่งมีคา มีความงามจะตรงกันขามกับสิ่งอัปลักษณทันที

4.ความงามไมมีมาตราสวนใดมาชง่ั ตวง วัดใหแ นน อนได ทาํ ใหเราไมส ามารถกาํ หนด
ไดว า สง่ิ นนั้ สงิ่ นมี้ คี วามงามเทาใด

5.ความงามของสิ่งที่มนุษยสรางขึ้น เปนผลมาจากความคิด ทักษะฝมือ หรือภูมิปญญา
ของมนุษย แตเมื่อสรางเปนวัตถุสิ่งของ ตางๆแลว กลับเปนความงามของสิ่งนั้นไป เชน ความงาม
ของผา ความงามของรถยนต เปนตน

การรับรูคาความงาม ความงามเปนเรื่องที่มีความสําคัญเพิ่มขึ้นตามลําดับ มนุษยรับรูคา
ความงามใน 3 กลมุ คือ

1. กลุม ทเ่ี หน็ วามนุษยรบั รูคาความงามไดเ พราะสิ่งตางๆมคี วามงามอยูในตัวเอง เปน
คุณสมบัติของวัตถุปรากฏออกมาเปนรูปรางรูปทรงสีสัน การอธิบายถึงความงามของงานทัศนศิลป
จะไดผ ลนอ ยกวา การพาไปใหเ หน็ ของจรงิ แสดงใหเหน็ วาความงามมอี ยใู นตวั วัตถุ

2. กลุมที่เห็นวามนุษยรบั รคู า ความงามไดเ พราะจติ ของเราคิดและรสู ึกไปเอง โดยกลมุ
นี้เห็นวาถาความงามมีอยูในวัตถุจริงแตละบุคคลยอมเห็นความงามนั้นเทากัน แตเนื่องจากความงาม
ของวัตถุที่แตละบุคคลเห็นแตกตางกันออกไปจึงแสดงวาความงามขึ้นอยูกับอารมณและความรูสึก
ของแตละบุคคล

3.กลุมท่เี หน็ วามนุษยรับรูคาความงามไดเพราะเปนสภาวะที่เหมาะสมระหวางวัตถุกับ
จิต กลุมนีเ้ ห็นวาการรบั รคู าความงามน้ันมิใชอยางใดอยา งหน่ึง แตเปนสภาวะทส่ี มั พนั ธก นั ระหวา ง
มนุษยกับวตั ถุ การรับรูทสี่ มบูรณตองประกอบดวยวตั ถุท่ีมีความงาม ความเดนชัดและผรู บั รูตองมี
อารมณและความรูสึกทดี่ ี พรอมท่จี ะรับรสคณุ คาแหงความงามนน้ั ดวย

จะเหน็ ไดวา ศลิ ปกรรมหรือทัศนศลิ ปเ ปนส่งิ ทมี่ นุษยสรา งขน้ึ จึงมีการขัดเกลาตกแตง
ใหส วยงามเปนวัตถสุ ุนทรีย เปนส่ิงทม่ี คี วามงาม ผดู รู บั รูคาความงามไดในระดบั พน้ื ๆใกลเ คียงกัน
เชน เปนภาพเขียน ภาพปนแกะสลัก หรือเปนสงิ่ กอ สรางท่ีสวยงาม แตการรับรใู นระดับที่ลกึ ลงไป
ถึงขั้นชอบ ประทับใจ หรือชื่นชมนั้น เปนเรื่องของแตละบุคคล

การรบั รูคุณคา ทางศลิ ปะมหี ลายกระบวนการ ดงั น้ี
1.สิ่งสุนทรยี  หมายถึง งานทัศนศิลปที่เกิดจากศิลปนที่ตั้งใจสรางงานอยางจริงจัง มีการ

พัฒนางานตามลาํ ดับ ประณตี เรยี บรอย ทง้ั ในผลงาน กรอบ และการตดิ ต้ังทีท่ าํ ใหง านเดนชัด
2.อารมณรวม หมายถึง สิ่งสุนทรียนั้นมีความงามของเนื้อหาเรื่องราว รูปราง-รปู ทรง

สีสนั ที่สามารถทําใหผูดูสนใจ เพลิดเพลินไปกับความงามของผลงานนั้น มีอารมณรวมหรือคลอย
ตาม เชน เมอื่ เห็นงานทศั นศิลปแ ลว เกดิ ความรสู ึกประทบั ใจและหยุดดอู ยูระยะหนึ่ง เปนตน

3.กําหนดจิต เปนขนั้ ตอเน่ืองจากการมอี ารมณรวม กลาวคือในขณะทีเ่ กดิ อารมณรว ม

42

เพลิดเพลนิ ไปกับงานทศั นศิลป ผูดสู ว นใหญจะอยูใ นระดับทเี่ หน็ วาสวยกพ็ อใจแลว แตถ ามีการ
กําหนดจิตใหหลุดออกจากอารมณรวมเหลานั้นวาเรากําลังดูงานทัศนศิลปที่สรางสรรคอยางตั้งใจ
จริงใจ แตล ะจดุ ของผลงานแสดงถึงทกั ษะฝม อื ของศิลปน จติ ของเราจะกลบั มาและเรม่ิ ดใู นสว น
รายละเอียดตางๆ ทําใหไดรสชาติของความงามที่แปลกออกไป

กระบวนการทั้ง 3 ขนั้ ตอนขางตนยกตวั อยา งใหเขา ใจงายยิ่งขน้ึ ก็คอื พระอุโบสถวดั
เบญจมบพิธ ออกแบบโดยเจาฟากรมพระยานริศรานุวัติวงศ อัจฉริยะศิลปนของไทย เปน
สถาปตยกรรมที่สรางข้นึ เพื่ออุทิศใหแ กพระพุทธศาสนา การกอสรางจงึ เต็มไปดวยความประณีต
บรรจง เปน สงิ่ สนุ ทรยี  เปนที่เชิดหนาชูตาของเมืองไทยแหงหนึ่งที่ชาวไทยและชาวตางประเทศมา
เที่ยวชมอยูตลอดเวลาดวยความงามของสถาปตยกรรมและบรรยากาศที่รมรื่น ทําใหแขกผูมาเยือน
เกดิ ความเพลดิ เพลนิ ประทับใจ และใชเวลาผอ นคลายอรยิ าบทอยูนานพอสมควร ผูมาเยือนบางคน
ฉุกคิดไดว าขณะนีก้ าํ ลงั อยูต อหนาสถาปตยกรรมทีง่ ดงามและมีชือ่ เสยี ง ควรจะดูอยา งพินจิ
พิเคราะห ดใู หละเอียดทีละสวน ซ่ึงออกแบบไดกลมกลืนทั้งรูปรา งและวัสดุซ่ึงทําดวยหนิ ออนที่
สวยงามแปลกไปกวาโบสถแหงอื่นกลุมคนที่กาํ หนดจิตในสวนใหญจะเปน ผทู ่ีมีรสนยิ มหรอื มี
พื้นฐานทางศิลปะพอสมควร

43

เรอ่ื งที่ 4
การนาํ ความงามของธรรมชาตมิ าสรา งสรรคผ ลงาน

ความคิดสรา งสรรค เปน ส่ิงที่เกิดจากความคิดสรา งสรรค เปนการดําเนนิ การในลักษณะ
ตา ง ๆเพอ่ื ให เกิดสิ่งแปลกใหมที่ไมเคยปรากฏมากอน ส่งิ ทม่ี ีชีวติ เทาน้ันท่จี ะมีความคิดอยา ง
สรางสรรคได ความคิด สรางสรรคเปนความคิดระดับสูง เปนความสามารถทางสติปญญาแบบ
หนง่ึ ที่จะคิดไดหลายทิศทาง หลากหลายรูปแบบโดยไมมีขอบเขต นําไปสกู ระบวนการคิดเพื่อ
สรางส่ิงแปลกใหม หรอื เพอ่ื การพัฒนา ของเดิมใหดีขึ้นทําใหเกดิ ผลงานทมี่ ลี ักษณะเฉพาะตน เปน
ตวั ของตวั เอง อาจกลาวไดว า มนษุ ยเปนส่งิ มีชวี ติ เพยี งชนิดเดยี วในโลก ที่มีความคิด
สรา งสรรค เน่อื งจากตั้งแตในอดีตที่ผานมา มีแตมนุษยเ ทานัน้ ท่ีสามารถสรา งส่ิงใหม ๆ ขึน้ มาเพอ่ื
ใชประกอบในการดํารงชีวิต และสามารถพัฒนาสิง่ ตาง ๆใหด ขี ึน้ กวา
เดมิ รวมถึงมีความสามารถในการพัฒนาตน พัฒนาสังคม พัฒนาประเทศ และรวมถงึ พฒั นาโลกท่ี
เราอยู
ใหมลี ักษณะท่ีเหมาะสมกับมนษุ ยมากทสี่ ุด ในขณะท่สี ตั วช นิดตาง ๆ ทม่ี ีวิวฒั นาการมา
เชน เดยี วกบั เรา
ยังคงมีชีวิตความเปนอยูแบบเดิมอยางไมมีการเปลี่ยนแปลง มากกวาครึ่งหนึ่งของการพบที่ยิ่งใหญ
ของโลกไดถูกกระทําขึ้นมาโดยผาน "การคนพบโดยบังเอิญ"หรือการคนพบบางสิ่งขณะที่กําลัง
คนหาบางสิ่งอยู การพัฒนาความคิดสรางสรรคของมนุษยจะทําให เกดิ การเปลย่ี นแปลง การ
สรางสรรคอาจไมจําเปนตองยิ่งใหญถึงขนาดการพัฒนาบางสิ่งขึ้นมาใหกับโลก แตมอี าจเกยี่ วของ
กับพัฒนาการบางอยางใหใหมขึ้นมา อาจเปนสิ่งเล็ก ๆ นอ ย ๆ เพื่อตัวของเราเอง เม่ือ เรา
เปลี่ยนแปลงตัวเราเอง เราจะพบวาโลกก็จะเปลี่ยนแปลงไปพรอมกับเรา และในวถิ แี หง การ
เปล่ียนแปลงท่เี ราไดม ปี ระสบการณกับโลก ความคิดสรางสรรคจึงมีความหมายที่คอนขางกวาง

44

และสามารถนําไปใชประโยชนกับการผลิต การสรางสรรคสงิ่ ประดษิ ฐใ หม ๆกระบวนการวิธกี ารที่
คิดคนขึ้นมาใหม คาดหวงั วา ความคิดสรางสรรคจะชวยใหการดําเนินชีวิตและสังคมของเราดีขึ้น
เราจะมีความสุข มากขึ้น โดยผา นกระบวนการที่ไดป รับปรงุ ข้นึ มาใหมน ี้ทัง้ ในดานปริมาณและ
คณุ ภาพ

จุดมงหมายของการคิดสรา งสรรค

งานศิลปะโดยเฉพาะงานศิลปะสมัยปจจุบัน ศิลปนจะสรางสรรคงานศิลปะในรูปแบบที่หลาก
หลายมากขึ้นทําใหมีขอบขายกวางขวางมาก แตไ มวา จะเปน ไปในลักษณะใดก็ตาม งานศิลปะทุก
ประเภท จะใหค ุณคา ท่ีตอบสนองตอมนุษย ในดานที่เปนผลงานการแสดงออกของอารมณ ความ
รูสกึ และความคิด เปนการส่ือถงึ เรื่องราวทีส่ ําคัญ หรือเหตุการณท ี่ประทบั ใจ เปน การตอบสนอง
ตอความพึงพอใจ ทั้งทางดานจิตใจและความสะดวกสบายดานประโยชนใชสอยของศิลปวัตถุ

องคประกอบของการสรางสรรคงานศิลปะ

การสรางสรรคจะประสบความสําเร็จเปนผลงาน
ได นอกจากตองอาศัยความคิดสรางสรรค เปน ตวั กาํ หนดแนวทาง
และรูปแบบแลว ยังตองอาศัยสามารถที่ยอดเยี่ยมของศิลปน ซงึ่ เปน
ความ สามารถเฉพาะตน เปนความชํานาญท่ีเกดิ จากการฝก ฝนและ
ความพยายามอันนาทึ่ง เพราะฝมอื อัน
เยี่ยมยอด จะสามารถสรางสรรคผลงานที่มีความงาม อันเยีย่ มยอด
ได นอกจากนี้ยงั ตองอาศัยวัสดุ อุปกรณตาง ๆ มาใชในการ
สรางสรรคเชนกัน วสั ดุอปุ กรณในการสรางสรรค แบงออกเปน
วตั ถุดบิ ทีใ่ ชเปน สื่อในการแสดงออก และเครื่องมือที่ใชสรางสรรคใหเกิดผลงาน ตามความชํานาญ
ของศิลปนแตละคน แนวทางในการสรางสรรคงานศิลปะของศิลปนแตละคน อาจมีที่มาจากแนว
ทางที่ตางกัน บางคนไดรับแรงบันดาลใจจากความงาม ความคิด ความรสู กึ ความประทับใจ แต

45

บางคนอาจสรางสรรคงานศิลปเพ่ือแสดงออกถึงฝม ืออันเยี่ยมยอดของตนเอง เพื่อประกาศความเปน
เลิศอยางไมมีที่เปรียบปานโดยไมเนนที่เนื้อหาของงาน และบางคนอาจสรางสรรคงานศิลปจาก
การใชว ัสดุท่ีสนใจ โดยไมเ นน รปู แบบและแนวคดิ ใด ๆ เลยก็ได

เร่ืองที่ 5
ความคดิ สรา งสรรค
ในการนําเอาวัสดุและสิง่ ของตาง ๆมาตกแตงรา งกายและสถานที่

ความคิดสรางสรรค คือ กระบวนการคิดของสมองซึ่งมีความสามารถในการคิดได
หลากหลายและแปลกใหมจากเดิม โดยสามารถนําไปประยุกตทฤษฎี หรือหลักการไดอยาง
รอบคอบและมีความถูกตอง จนนําไปสูการคิดคนและสรางสิ่งประดิษฐทีแ่ ปลกใหมห รือรปู แบบ
ความคิดใหม นอกจากลักษณะการคิดสรางสรรคดังกลาวนี้แลว ยังมีสามารถมองความคิด
สรางสรรคในหลาย ซึ่งอาจจะมองในแงที่เปนกระบวนการคิดมากกวาเนื้อหาการคิด โดยที่สามารถ
ใชลักษณะการคิดสรางสรรคในมิติที่กวางขึ้น เชนการมีความคิดสรางสรรคในการทํางาน การเรียน
หรือกิจกรรมที่ตองอาศัยความคิดสรางสรรคดวยอยางเชน การทดลองทางวิทยาศาสตร หรือการ
เลนกีฬาทต่ี อ งสรา งสรรครปู แบบเกมใหหลากหลายไมซา้ํ แบบเดมิ เพื่อไมใ หคตู อสรู ทู ัน เปนตน ซึง่
อาจกลาวไดวาเปนลักษณะการคิดสรางสรรคในเชิงวิชาการ แตอยางไรก็ตาม ลักษณะการคิด
สรางสรรคตางๆ ที่กลาวนั้นตางก็อยูบนพื้นฐานของความคิดสรางสรรค โดยที่บุคคลสามารถ
เช่อื มโยงนําไปใชในชวี ติ ประจําวันไดด ี

ในการสอนของอาจารยเพื่อพัฒนาความคิดสรางสรรค ควรจัดการเรียนการสอนที่ใชวิธีการ
ที่เหมาะสม ดงั น้ี

1. การสอน หมายถงึ การสอนเก่ียวกับการคิดเหน็ ในลกั ษณะความคดิ เห็นทขี่ ัดแยง ในตัว
มันเอง ความคิดเห็นซึ่งคานกับสามัญสํานึก ความจริงที่สามารถเชื่อถือหรืออธิบายได ความเห็น

46

หรอื ความเช่ือที่ฝง ใจมานาน ซ่งึ การคิดในลักษณะดงั กลาว นอกจากจะเปนวิธีการฝกประเมนิ คา
ระหวางขอมูลที่แทจริงแลว ยังชวยใหคิดในสิ่งที่แตกตางไปจากรูปแบบเดิมที่เคยมี เปนการฝกมอง
ในรูปแบบเดิมใหแตกตางออกไป และเปนสงเสริมความคิดเห็นไมใหคลอยตามกัน (Non –
Conformity) โดยปราศจากเหตุผล ดงั นน้ั ในการสอนอาจารยจ งึ ควรกาํ หนดใหนกั ศกึ ษารวบรวม
ขอ คดิ เห็นหรือคําถาม แลวใหนกั ศึกษาแสดงทกั ษะดว ยการอภิปรายโตวาที หรอื แสดงความคดิ เห็น
ในกลมุ ยอยก็ได

2. การพจิ ารณาลักษณะ หมายถงึ การสอนใหน กั ศึกษา คดิ พจิ ารณาลักษณะตาง ๆ ท่ีปรากฏ
อยู ทัง้ ของมนุษย สัตว สิง่ ของ ในลักษณะทแ่ี ปลกแตกตา งไปกวา ท่เี คยคิด รวมทัง้ ในลกั ษณะที่คาด
ไมถ งึ

3. การเปรียบเทียบอุปมาอุปมัย หมายถึง การเปรียบเทียบสิ่งของหรือสถานการณการณที่
คลายคลึงกัน แตกตางกันหรือตรงกันขามกัน อาจเปนคําเปรียบเทียบ คําพังเพย สุภาษิต

4. การบอกสิ่งที่คลาดเคลื่อนไปจากความเปนจริง หมายถึง การแสดงความคิดเห็น บงชี้ถึง
สง่ิ ทีค่ ลาดเคลื่อนจากความจรงิ ผดิ ปกตไิ ปจากธรรมดาท่วั ไป หรือสิง่ ที่ยงั ไมสมบรู ณ

5. การใชคําถามยั่วยุและกระตุนใหตอบ หมายถึงการตั้งคําถามแบบปลายเปดและใชคําถาม
ทีย่ ่ัวยุ เรา ความรูส ึกใหชวนคิดคนควา เพื่อความหมายทลี่ ึกซึง้ สมบูรณทีส่ ดุ เทา ท่จี ะเปนได

6. การเปลี่ยนแปลง หมายถงึ การฝกใหคิดถึงการเปลี่ยนแปลงดัดแปลงการปรับปรุงสิ่ง
ตาง ๆ ท่ีคงสภาพมาเปนเวลานานใหเปนไปในรปู อ่ืน และเปด โอกาสใหเปล่ียนแปลงดวยวธิ ีการตาง
ๆ อยางอสิ ระ

7. การเปลี่ยนแปลงความเชื่อ หมายถึง การฝกใหนักศกึ ษาเปน คนมคี วามยืดหยุน ยอมรับ
ความเปลี่ยนแปลง คลายความยึดมั่นตาง ๆ เพื่อปรับตนเขากับสภาพแวดลอมใหม ๆ ไดดี

8. การสรางส่ิงใหมจ ากโครงสรางเดิม หมายถึง การฝก ใหนกั ศกึ ษารจู กั สรา งสิง่ ใหม
กฎเกณฑใหม ความคิดใหม โดยอาศัยโครงสรางเดิมหรือกฎเกณฑเดิมที่เคยมี แตพยายามคิดพลิก
แพลงใหตางไปจากเดิม

9. ทักษะการคนควาหาขอมูล หมายถึง การฝก เพ่อื ใหนักศกึ ษารจู ักหาขอ มลู
10. การคนหาคําตอบคําถามที่กํากวมไมชัดเจน เปน การฝกใหน ักศกึ ษามคี วามอดทนและ
พยายามท่ีจะคนควาหาคาํ ตอบตอ ปญหาทก่ี าํ กวม สามารถตคี วามไดเปนสองนยั ลกึ ลบั รวมทง้ั ทา ทาย
ความคิด
11. การแสดงออกจากการหยั่งรู เปน การฝกใหรจู กั การแสดงความรูสึก และความคดิ ที่
เกดิ จากสงิ่ ทเ่ี รา อวัยวะรับสัมผัสท้งั หา
12. การพฒั นาตน หมายถงึ การฝก ใหรจู กั พจิ ารณาศึกษาดคู วาม ลมเหลว ซ่งึ อาจเกดิ ขึ้น
โดยตั้งใจหรือไมต้งั ใจ แลว หาประโยชนจากความผดิ พลาดนน้ั หรอื ขอบกพรองของตนเองและผอู ่ืน
ทั้งนี้ใชความผิดพลาดเปนบทเรียนนําไปสูความ-สําเรจ็

47

13. ลักษณะบุคคลและกระบวนการคิดสรางสรรค หมายถึง การศึกษาประวัติบุคคลสําคัญ
ทั้งในแงลักษณะพฤติกรรมและกระบวนการคิดตลอดจนวิธีการ และประสบการณของบุคคลนั้น

14. การประเมินสถานการณ หมายถึง การฝกใหหาคําตอบโดยคํานึงถึงผลที่เกิดขึ้นและ
ความหมายเก่ียวเน่ืองกัน ดว ยการตั้งคาํ ถามวาถา สงิ่ เกิดขึ้นแลวจะเกดิ ผลอยางไร

15. พัฒนาทักษะการอานอยางสรางสรรค หมายถึง การฝก ใหร ูจกั คดิ แสดงความคดิ เห็น
ควรสง เสรมิ และใหโอกาสเด็กไดแสดงความคดิ เห็นและความรสู กึ ตอเรื่องท่ีอานมากกวา จะมงุ
ทบทวนขอตางๆ ที่จําไดหรือเขาใจ

16. การพัฒนาการฟงอยางสรางสรรค หมายถงึ การฝก ใหเกิดความรูสึกนึกคิดในขณะท่ี
ฟง อาจเปนการฟงบทความ เรื่องราวหรือดนตรี เพื่อเปนการศึกษาขอมูล ความรู ซึ่งโยงไปหาสิง่ อ่นื
ๆ ตอไป

17. พัฒนาการเขียนอยางสรางสรรค หมายถึง การฝกใหแสดงความคิด ความรูสึก การ
จนิ ตนาการผา นการเขยี นบรรยายหรอื พรรณนาใหเ ห็นภาพชดั เจน

18. ทักษะการมองภาพในมิติตางๆ หมายถึง การฝกใหแสดงความรูสึกนึกคิดจากภาพใน
แงม มุ แปลกใหม ไมซ้าํ เดมิ

ศลิ ปะกับการตกแตง ทีอ่ ยอู าศัย

มนษุ ยเหมอื นสตั วทว่ั ไปที่ตองการสถานทปี่ กปอง คุมครองจากสิ่งแวดลอมรอบกาย ไม
วา มนุษยจะอยแู หง ใด สถานทอ่ี ยางไร ทอี่ ยูอาศยั จะสรางขน้ึ เพอื่ ปองกันภยั อันตรายจากสง่ิ แวดลอ ม
ภายนอกทีอ่ ยูอาศัยเปน หนง่ึ ในปจ จัยท่มี ีความสําคัญและจาํ เปน สาํ หรับการดํารงชวี ติ ของมนษุ ย
มนุษยจึงมีการพัฒนาที่อยูอาศัยเพื่อสนองความตองการและความพอใจของแตละบุคคลมนุษยทุก
คนมีการพัฒนาการในชีวิตของตนเอง มนุษยจึงนําพัฒนาการเหลานี้มาใชใหเปนประโยชน การ
พฒั นาทอ่ี ยูอาศัยจงึ เปนหนึง่ ในปจ จยั ทีส่ ําคญั สาํ หรบั มนษุ ยท ่อี ยอู าศัยในปจ จุบนั ถูกพฒั นาให
ทันสมัยกวาในอดีตเนื่องจากตองปรับปรุงใหเหมาะสมกับสภาพการณและสิ่งแวดลอมของโลกที่
เปลย่ี นแปลง แตใ นการปรับปรงุ น้ัน ควรคาํ นึงถึงสภาพทางภูมิศาสตร และวฒั นธรรมทอ งถน่ิ ควบคู
กันไปการพัฒนาที่อยูอาศัยนั้นจึงจะเหมาะสมและสนองความตองการอยางแทจริง

ทอ่ี ยอู าศยั โดยเฉพาะบา นในปจ จุบนั จะมีรูปแบบที่เรียบงายใกลชิดธรรมชาติและ
คํานึงถึงประโยชนใชสอยเปนหลัก และเนนในเร่อื งเทคโนโลยีตา งๆ เพ่ิมมากขึ้น เพราะเกิดการ
เปลี่ยนแปลงตามรสนยิ มการบรโิ ภค นอกจากนี้ในการจัดตกแตงภายในจะมีการผสมผสานการ
ตกแตง แบบตะวนั ตกและตะวนั ออกเขา ดว ยกนั ทําใหเกิดผลงานการตกแตงในรูปแบบที่ใชงานได

48

สะดวกตามรปู แบบตะวันตก ปจจัยอีกประการหนึ่งในการจัดตกแตงภายในบานคือการนําหลักการ
ทางศิลปะมาผสมผสานเขากับการตกแตง เพือ่ ใหการดาํ รงชวี ติ ภายในบา นสะดวกท้ังกายและใจ
และแสดงออกถึงความงดงาม และมีรสนิยมของผูเปนเจาของบาน องคประกอบทางศิลปะจึงถูก
นํามาเก่ียวขอ ง องคประกอบทางศิลปะที่นํามาใชในการจัดแตงแตงที่อยูอาศัย ไดแ ก
1. ขนาดและสดั สวนนาํ มาใชในการจัดท่อี ยอู าศัย ไดแ ก

1.1 ขนาดของหอง ในการกําหนดขนาดของหองตา ง ๆ จะข้ึนอยกู บั กจิ กรรมท่ีทาํ หากเปน
หอ งทใ่ี ชก ิจกรรมมาก เชน หองอาหาร หองครัว หรือหองรบั แขก ควรกําหนดขนาดของหองใหม พี ้ืนท่ี
รองรับกิจกรรมนัน้ ๆ ใหเหมาะสม ไมเล็กจนเกินไป เพราะจะทาํ ใหค ับแคบและไมส ะดวกตอ การทํา
กจิ กรรม

1.2 จํานวนของสมาชิกในครอบครัว ในการกําหนดขนาดของหองตาง ๆ ควรคํานึงถึง
จํานวนของสมาชิกวามีมากนอยเพียงใด เพื่อจะไดกําหนดขนาดของหองใหเหมาะสมกับสมาชิก

1.3 เคร่ืองเรอื น ในการกาํ หนดขนาดของเคร่ืองเรอื น ควรกาํ หนดใหม ขี นาดพอดกี บั
หองและสมาชิก หรือขนาดพอเหมาะกับสมาชิกไมสูงหรือเตี้ยขนใชงานไมสะดวก ในการออกแบบ
เคร่ืองเรอื น หรือจัดพนื้ ท่ภี ายในบา นจะมีเกณฑมาตรฐานทใี่ ชกนั โดยทั่วไป ดงั นี้

หอ งรบั แขก
-โซฟา ขนาด 0.05 x 0.6เมตร สูง 0.38 – 0.40 เมตร
หอ งอาหาร
- โตะอาหารมีหลายแบบไดแกขนาด 0.75 x 1.00 เมตร จนถงึ 1.10 x2.40 เมตร
หองครัว
- ควรมขี นาด 0.50 x 0.55 เมตรสูง 0.80 x 0.90 เมตร ความยาวขน้ึ อยูกบั หอง
หอ งนํา้
- ควรมขี นาด 2.00 – 3.00 เมตรซง่ึ แลว แตข นาดของหอง สว นสุขภณั ฑในหอ งจะมี
ขนาดมาตรฐานโดยทั่วไป
หอ งนอน
- เตียงนอนเด่ียว มขี นาด 0.90-1.0 x 2.00 เมตร สูง 0.50 เมตรเตยี งนอนคู มีขนาด 1.80
x 2.00เมตร สงู 0.40 - 0.50 เมตร ตูเ ส้อื ผา ขนาด 0.50 – 0.80x 2.50 เมตร

49

2. ความกลมกลืน(Harmony) ความกลมกลืนของศลิ ปะที่นาํ มา ใชใ นการจัดตกแตงที่อยไู ดแ ก
1. ความกลมกลืนของการตกแตงที่อยูอาศัย การนําธรรมชาติมาผสมผสานในการตกแตง จะ

ทําใหเกิดความสัมพันธที่งดงามการใชตนไมตกแตงภายในอาคารจะทําใหเกิดบรรยากาศที่รมรื่น
เบิกบานและเปนธรรมชาติ

2. ความกลมกลืนของเครื่องเรือนในการตกแตงภายในการเลอื กเครื่องเรอื นเครอ่ื งใชท่ี
เหมาะสมและสอดคลองกับการใชสอย จะทําใหเกิดความสัมพันธในการใชงาน การเลือกวสั ดุทใี่ ช
ประกอบเครอ่ื งเรือนภายในครวั ควรเปนวัสดุที่แขง็ แรง ทนทาน ทนรอ นและทนรอยขดู ขดี ไดด ี
เชน ฟอรไ มกา แกรนิตหรือกระเบือ้ งเคลือบตาง ๆ

3. ความกลมกลืนของสี ในการตกแตง ซึ่งตองใชดวยความระมัดระวังเพราะหากใชไม
ถกู ตอ งแลว จะทําใหความกลมกลืนกลายเปนความขัดแยง การใชสีกลมกลืนภายในอาคาร ควร
คาํ นึงถึงวัตถุประสงคข องหองผใู ช เครื่องเรือนและการตกแตง การใชสีกลมกลืนควรใช
วจิ ารณญาณ เลือกสีใหเหมาะสมกับวัตถุประสงคของการใช

3. การตดั กัน
ในการตัดกันโดยทั่วไปของการจัดตกแตงที่อยูอาศัยนิยมทําในรูปแบบของการขัดกันในการใช

เคร่ืองเรอื นในการตกแตง เพอ่ื สรา งจดุ เดนหรือจุดสนใจในการตกแตง ไมใ หเ กดิ ความกลมกลนื มาก
เกนิ ไป การออกแบบเครื่องเรือนแบบรวมสมัย จึงไดรับความนิยมเนื่องจากสรางความโดดเดนของ
การตกแตงไดเปนอยางดี

4. เอกภาพ
ในการตกแตงสง่ิ ตา ง ๆ หากขาดเอกภาพงานที่สําเร็จจะขาดความสมบูรณในการตกแตงภายใน

การรวมกลมุ กิจกรรมเขา ดว ยกนั การรวมพ้ืนท่ีในหองตาง ๆ ใหเหมาะสมกับกิจกรรมจึงเปนการใช
เอกภาพในการจดั พ้ืนทีท่ ่ีชัดเจน การจัดเอกภาพของเคร่ืองเรือนเคร่อื งใชก เ็ ปนสง่ิ สาํ คญั หากเคร่ือง
เรือนจัดไมเปนระเบียบยอมทําใหผูอาศัยขาดการใชสอยที่ดีและขาดประสิทธิภาพในการทํางาน

5. การซ้ํา
การซ้ําและจังหวะเปน สงิ่ ท่สี ัมพันธกันการซ้ําสามารถนํามาใชในงานตกแตงไดหลายประเภท

เพราะการซ้ําทําใหเกิดความสอดคลองของการออกแบบการออกแบบตกแตงภายในการซ้ําอาจ
นํามาใชในการเชื่อสายตา เชน การปูกระเบื้องปูพน้ื ทเ่ี ปนลวดลายตอ เน่ือง หรอื การติดภาพประดับ
ผนงั ถึงแมการซา้ํ จะทาํ ใหง านสอดคลอง หรือตอเนื่อง แตก็ไมควรใชในปริมาณที่มากเพราะจะทํา
ใหดูสบั สน

50

6. จงั หวะ
การจดั จงั หวะของท่ีอยูอ าศัยทาํ ไดหลายลกั ษณะ เชน การวางผังบริเวณหรือการจัดแปลนบานให

มลี กั ษณะทีเ่ ช่อื มพืน้ ท่ตี อเน่ืองกันเปนระยะ หรือจังหวะ นอกจากนีก้ ารจัดพนื้ ทีใ่ ชสอยภายในอาคาร
นับเปนสงิ่ สาํ คญั เพราะจะทําใหเกิดระเบียบและสะดวกตอการทํางาน และทําใหการทํางาน และทาํ
ใหการทํางานมีประสทิ ธิภาพยิ่งขึน้ การจัดพ้ืนทีใ่ ชสอยภายในอาคารทีน่ ยิ มไดแก การจัดพ้ืนท่กี าร
ทํางานของหองครัว โดยแบงพื้นที่การทํางานใหเปนจังหวะตอเนื่องกัน ไดแก พน้ื ทข่ี องการเก็บ
การปรงุ อาหาร การลาง การทําอาหาร และการเสิรฟอาหาร เปน ตน

7. การเนน ศลิ ปะของการเนนทน่ี ํามาใชในทอี่ ยอู าศยั ไดแก
1. การเนนดว ยสกี ารเนนดว ยสไี ดแ ก การตกแตงภายในหรือภายนอกอาคารดวยการใชสี

ตกแตง ทก่ี ลมกลนื หรือโดดเดน เพอื่ ใหสะดุดตาหรอื สดชื่นสบายตา ซึ่งขึน้ อยูกับวตั ถุประสงคของ
การจดั น้ัน

2. การเนนดว ยแสงการเนน ดวยแสงไดแ ก การใชแ สงสวา งเนน ความงามของการตกแตง และ
เครื่องเรือนภายในบานใหดูโดดเดน การใชโคมไฟหรือแสงสวางตาง ๆ สามารถสรางความงามและ
ใหบ รรยากาศท่สี ดชนื่ หรือสนุ ทรียไ ดอยางดี ในการใชแสงไฟควรคํานึงถึงรูปแบบของโคมไฟ ที่
ถูกตองและเหมาะสมกับขนาและสถานที่ ตลอดจนความกลมกลืนของโคมไฟและขนาดของหอง

3. เนน ดวยการตกแตง การเนนดว ยการตกแตง ไดแ ก การใชว สั ดุ เคร่ืองเรือน เคร่ืองใชห รอื ของ
ตกแตง ตา ง ๆ ตกแตงใหสอดคลองสวยงามเหมาะสมกับรูปแบบและสถานที่ตกแตงนั้น ๆ

8. ความสมดุล
การใชความสมดุลในการจัดอาศัยไดแก จัดตกแตงเคร่ืองเรือน หรือวสั ดุตาง ๆ ใหมคี วามสมดุล

ตอการใชงาน หรอื เหมาะสมกบั สถานท่ี เชน การกําหนดพื้นทีใ่ ชส อยที่สะดวกตอ การทํางาน หรือ
การจัดทิศทางของเครื่องเรือนใหเหมาะสมกับสภาพแวดลอม และการทํางาน โดยเฉลี่ยกิจกรรมให
เหมาะสมและสมดุล
9. สี

สีมีความสัมพันธกับงานศิลปะ และการตกแตงสถานที่ เพราะสมี ีผลตอสภาพจิตใจและอารมณ
ของมนุษย สใี หผูอ ยูอาศยั อยูอยางมีความสขุ เบิกบานและรื่นรมย ดังนัน้ สีจึงเปน ปจจยั สําคญั ของ
การจดั ตกแตง ที่อยูอาศัยในการใชส ตี กแตงภายใน ควรคาํ นึงถงึ ส่ิงตาง ๆ ดังตอ ไปน้ี