ເຄມີອົງຄະທາ​ດ​ຂັ້ນ​ສູງ ກາ​ວອນ ພູ​ວັນ​ຄຳ

ກມຸ່ ວຊິ າສະເພາະ ສາຍສາ້ ງຄມູ ດທະຍມົ ສາຂາເຄມສີ າດ ປທີ ີ 3 ລະບບົ 12+4 1

ເຄມອີ ົງຄະທາດຂ້ນັ ສງູ

ວທິ ະຍາໄລຄປູ າກເຊ

ສາຍວທິ ະຍາສາດ ທາໍ ມະຊາດ
2020

2

ກມຸ່ ວຊິ າສະເພາະ

ເຄມອີ ງົ ຄະທາດຂນ້ັ ສງູ

ສາຍສາ້ ງຄມູ ດທະຍມົ

ລະບບົ 12+4 ປີ 3

ຮຽບຮຽງໂດຍ:
ປຕ ກາວອນ ພວູ ນຄໍາ

ກວດແກໂ້ ດຍ:
ປຕ ສີອໍາພອນ ສີລາເພດ
ຜຊູ້ ່ວຍອາຈານ ປທ ດາວສະເດດ ສທີ ອງໃບ
ຜ້ຊູ ວ່ ຍອາຈານ ປຕ ລດນາພອນ ຫາດາວເຮືອງ

3

ຄາໍ ນາໍ

ປ້ັມເຫ້ັມນ້ັີໄດ້ຮຽບຮຽງຂັ້ນມາ ເພື່ອເປນເອກະສານປະກອບການຮຽນ-ການສອນໃນລາຍ
ວິຊາ: ເຄມີອົງຄະທາດຂ້ັນສູງ, ຈື່ງເໝາະສໍາລບນກສກສາເຄມີສາດ ທ່ືີໄດ້ຮຽນໃນລາຍວິຊານັ້ີ ລວມເຖິງ
ຜູ້ທ່ືີສົນໃຈໃນວິຊາດ່ືງກ່າວ. ເນືັ້ອໃນຂອງປ້ັມເຫັ້ມນັ້ີໄດ້ເວັ້ົາເຖິງພນທະໂຄເວເລນຕ໌ ແລະ ຮູບຮ່າງ
ເລຂາຄະນິດຂອງໂມເລກນ, ເວເລນຊ໌ອາຕອມມິກ, ພນທະຄາບອນຄາບອນ, ສະພາບຂົ້ັວຂອງພນທະ
ແລະ ໂມເລກນ, ພນທະໄຮໂດຣເຈນ, ກົນໄກການເກີດປະຕິກິລິຍາເຄມີ ແລະ ປະຕິກິລິຍາອອກຊີເດຊນຣີ
ດກຊນ. ເນືອັ້ ໃນຂອງປ້ມັ ເຫມັ້ ນັເີ້ ປນເປະໂຫຍດຢຸາ່ ງກ້ວາງຂວາງກຽ່ ວກບເຄມີອງົ ຄະທາດ.

ຜູ້ຮຽບຮຽງຫວງຢຸາ່ ງຍງືິ່ ວ່າປ້ັມເຫັມ້ ນຈີັ້ ະເປນປະໂຫຍດບ່ໍືຫາຍກໜໍ ້ອຍໃຫແ້ ກຸນ່ ກສກສາ ແລະ
ຜູ້ສົນໃຈສກສາຮໍື່າຮຽນ, ພ້ອມກນນີ້ັຍງບສາມາດນໍາຄວາມຮູ້ໄປໃຊ້ເສີມສ້າງຄວາມຮູ້ທີື່ກ່ຽວຂ້ອງກບ
ລາຍວຊິ າອືນ່ ດວ້ ຍເຊ່ນື ກນ ຖ້າວາ່ ຜູ້ອາ່ ນປັມ້ ເຫ້ັມນັີ້ພົບເຫນຂ້ັຄໍ ວາມໃດຄວນປບປງແກ້ໄຂ ກະລນາສະເໜີ
ແນະໃຫ້ຜູ້ຮຽບຮຽງດ້ວຍ. ຜູ້ຮຽບຮຽງຍິນດີຮບຄໍາແນະນໍາ ແລະ ຂໍຄວາມກະລນາມາຍງທ່ານຜູ້ອ່ານທກ
ທ່ານໃຫ້ຄໍາແນະນໍາ, ຕໍານິຕິຊົມໄປຍງຜູ້ຮຽບຮຽງ ເພື່ອນໍາໄປໃຊ້ເປນຂ້ໍັມູນໃນການພິຈາລະນາປບປງ
ແກໄ້ ຂເຮດໃຫມ້ ີຄວາມສມົ ບູນຍິງ່ື ຂນ້ັ ໃນຄງ້ັ ຕໍືໄ່ ປ ແລະ ຂໍຂອບໃຈເປນຢ່າຸ ງສູງມານະໂອກາດນັດ້ີ ້ວຍ.

ຜູ້ຮຽບຮຽງ

ປຕ ກາວອນ ພູວນຄາໍ

4

ສາລະບານ

ຄາໍ ນາໍ ………………………………………………....................................…… ໜ້າ
ສາລະບານ………………………………………………………………...........…..
ສາລະບານຮບູ ………………………………………………………………………. 1
ສາລະບານຕາຕະລາງ………………………………………………………………… 1
ບດົ ທີ 1 ພນທະໂຄເວເລນຕ໌ ແລະ ຮບູ ຮາ່ ງເລຂາຄະນດິ ຂອງໂມເລກນ………………….…... 2
3
1. ບົດນໍາ (Introduction)……………………………………………………… 5
5
2. ໂຄງສາ້ ງຂອງອາຕອມ (Structure of the Atom)................................................... 7
8
3. ການຈດລຽງອເີ ລກຕຣອນຂອງອາຕອມ (Electron Configuration)………………. 11
4. ພນທະໂຄເວເລນຕ໌……………………………………………………….…… 12
5. ສດູ ໂຄງສາ້ ງພນທະໂຄເວເລນຕ…໌ …………………………..…………………... 13
13
5.1 ຊະນດິ ຂອງພນທະໂຄເວເລນຕ໌…………………………………………….... 13
5.2 ຮູບຮາ່ ງໂມເລກນໂຄເວເລນຕ໌…………………………………………...…... 14
ສະຫຼຸບໃຈຄວາມ…………………………………………………………………….. 17
ບດົ ຝກຫດ…………………………………………………………………...……... 17
ບດົ ທີ 2 ເວເລນຊອ໌ າຕອມມກິ (Atomic Valence)……………..................................... 18
1. ເວເລນຊ໌ອາຕອມມກິ ……................................................................................. 18
2. ໄຟຟ້າບນຈຕາມສດູ (Formal charge)………………………………………….. 18
3. ອບໍ ີທລອາຕອມມິກ (Atomic Orbital)………………………………………..... 22
4. ພນທະໂຄເວເລນຕເ໌ ກີດຈາກການຊອ້ ນເຫອ່ື ມຂອງອໍບີທລອາຕອມມິກ………..………. 23
4.1 ພນທະຊິກມາ (sigma bond)………………………………………………. 24
4.2 ພນທະພາຍ (Pi bond)…………………………………………………….
5. ໄຮບຣດິ ໄດເຊຊນ (Hybridization)…………………………………………….
5.1 ຊະນິດຂອງໄຮບຣິດອໍບີທລ………………..……………………………….
ສະຫຼຸບໃຈຄວາມ……………………………………………………………………..
ບົດຝກຫດ………………………………...……………………………………..….
ບດົ ທີ 3 ພນທະຄາບອນ-ຄາບອນ (Carbon-Carbon Bonds)………………………….

1. ພນທະສາມຄາບອນ  ຄາບອນ (Carbon Carbon Triple Bond)………………… 25

2. ການໝນຮອບຂອງພນທະຄາບອນຄາບອນ………………………………………. 25
3. ການຂຽນໂຄງສ້າງຂອງໂມເລກນທາດອງົ ຄະທາດ………………...……………….... 25
4. ໄອໂຊເມີ (isomer)…………………………………………………………..... 29
5. ເຣໂຊແນນຊ໌ (Resonance)…………………………………………………….
ສະຫຼຸບໃຈຄວາມ…………………………………………………………………………... 31
ບົດຝກຫດ…………………………………………………………….……………. 33

34

5

ສາລະບານ ( ຕື່ໍ )

ບດົ ທີ 4 ສະພາບຂວົ້ັ ຂອງພນທະ ແລະ ໂມເລກນ (Polarity of bond and molecule)………. ໜ້າ
1. ສະພາບຂ້ວົັ ຂອງພນທະ ແລະ ໂມເລກນ…………………………………………...... 34
1.1 ສະພາບຂັົ້ວຂອງພນທະ……………………………………………………… 34
1.2 ໂມເລກນມີຂັ້ົວ ແລະ ໂມເລກນບມໍື່ ີຂົ້ວັ ………………………………………… 34
2. ໂມເມນຕພ໌ ນທະ (Moment Bond)………………………………………………. 3356
3. ໂມເມນຕຂ໌ ັ້ວົ ຄຸູ່ (Dipole Moment)………………………………………………. 38
4. ແຮງຍດຈ່ອງລະຫວາ່ ງໂມເລກນ………………………………………………….... 39
4.1 ແຮງຍດຈ່ອງລະຫວ່າງໂມເລກນບ່ືໍມຂີ ັ້ວົ ກບບໍື່ມີຂັ້ວົ ………………...…………..…
4.2 ແຮງຍດຈ່ອງລະຫວ່າງໂມເລກນມຂີ ວົັ້ ກບໂມເລກນມີຂວ້ັົ ……………...………….. 42
42
ສະຫຼຸບໃຈຄວາມ……………………………………………………………………………... 42
ບດົ ຝກຫດ…………………………………………………………………………..… 44
ບດົ ທີ 5 ພນທະໄຮໂດຣເຈນ (hydrogen bond)………………………………………….
45
1. ພນທະໄຮໂດຣເຈນ (hydrogen bond)……………………………………………. 46
1.1 ຜົນການເກີດພນທະໄຮໂດຣເຈນ (effects of hydrogen bonding).......................... 46
47
2. ຄວາມເປນອາຊດິ ແລະ ຄວາມເປນເບສ ……………………………………………... 49
2.1 ຄວາມເປນອາຊິດ.............................................................................................. 49
2.2 ຄວາມເປນເບສ…………………………………………………………...….. 52
53
3. ຜນົ ຂອງສະພາບໄຟຟ້າລບົ ຕຄ່ືໍ ວາມເປນອາຊິດ ແລະ ຄວາມເປນເບສ………………..……. 54
4. ຜນົ ຂອງເຣໂຊແນນຊຕ໌ ຄໍື່ ວາມເປນອາຊິດ ແລະ ຄວາມເປນເບສ…………………….…… 55
5. ຜົນຂອງຜົນໜຽ່ ວນໍາຕຄ່ືໍ ວາມເປນອາຊດິ ແລະ ຄວາມເປນເບສ…………………….……. 58
ສະຫຼຸບໃຈຄວາມ……………………………………………………………………………... 59
62
ບົດຝກຫດ……………………..…………………………………………….…...…… 64
ບດົ ທີ 6 ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມີ (Chemical reactions)………………………………………... 64
64
1. ກົນໄກຂອງປະຕິກລິ ຍິ າ (Mechanism of reactions) ……………………………….. 65
2. ທິດສະດຂີ ອງອດຕາການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າ (Theory of rate reaction)………………….. 65
3. ການສະຫາຍພນທະເຄມີ (Bond cleavage)………………………………………… 65
65
3.1 ການສະຫາຍພນທະແບບໂຮໂມໄລຕກິ (Homolytic cleavage)…………………..… 66
3.2 ການສະຫາຍພນທະແບບເທໂີ ຣໄລຕກິ (Heterolytic cleavage)…………………….. 66
4. ປະເພດຂອງປະຕິກລິ ຍິ າອງົ ຄະທາດ……………………………………………….… 67
4.1 ປະຕິກລິ ຍິ າການແທນທື່ີ (Substitution reactions)………………………...………
4.2 ປະຕກິ ລິ ຍິ າການເຕມີ (Addition reactions)………………………………………
4.3 ປະຕກິ ລິ ິຍາການກາໍ ຈດ (Elimination reactions)……………………….…………
4.4 ປະຕກິ ລິ ຍິ າການຈດຕົວໃໝຸ່ (Rearrangement reactions)…………….……………

6

ສາລະບານ ( ຕື່ໍ )

5. ທາດປະຕິພນນວິ ຄລີໂອຟິລກິ ແລະ ອິເລກໂທຣຟິລິກ……………………….…………... ໜາ້
5.1 ນວິ ຄລີໂອໄຟລ໌ (Nucleophiles)………………………………………………. 68
5.2 ອເີ ລກໂທຣໄຟລ໌ (Electrophiles)………………………………………….…... 69
69
6. ປະຕິກິລິຍາແທນທ່ືນີ ວິ ຄລໂີ ອຟີລິກ……………….………………………….……… 70
6.1 ກົນໄກສອງໂມເລກນ SN2……………………………………………………... 71
6.1.1 ຜົນຂອງສະເຕຣິກໃນປະຕິກິລຍິ າ SN2 (Steric Effect)………………………... 71
6.2 ກນົ ໄກໜງ່ື ໂມເລກນ SN1……………………………………………………….. 72
6.2.1 ຜົນຂອງສະເຕຣກິ ໃນປະຕກິ ິລິຍາ SN1 (Steric Effect)………………………... 72
75
7. ຜົນຂອງອິເລກໂທຣນກິ ແລະ ປດໄຈອນ່ື ໆ ໃນປະຕກິ ລິ ິຍາເຄມີ……………………..…… 75
8. ປະຕິກິລຍິ າຮາກເສລ…ີ …………………………………………………..………… 78
ສະຫຼຸບໃຈຄວາມ……………………………………………………………………………... 79
81
ບດົ ຝກຫດ…………………………………..………………………………………… 81
ບດົ ທີ 7 ການຈດແບງຸ່ ປະຕກິ ລິ ຍິ າເຄມີ …………………………………………………….. 81
81
1. ການເກດີ ປະຕິກິລິຍາເຄມ…ີ ……..…………………………………………….…… 81
2. ການຈາໍ ແນກປະຕກິ ິລິຍາເຄມີ………………………………………………………... 84

2.1 ຈໍາແນກຕາມລກສະນະການປຸຽ່ ນແປງຂອງທາດຕງັ້ ຕ້ົັນເປນຜະລິດຕະພນ……...…….… 85
2.2 ຈາໍ ແນກປະຕິກລິ ຍິ າຕາມຕາມພດຕກິ ໍາຂອງທາດທ່ືເີ ຂ້າັົ ຮວ່ ມໃນປະຕກິ ິລິຍາ………….… 86
ສະຫຼຸບໃຈຄວາມ……………………………………………………………………………... 86
ບົດຝກຫດ…………………………………………………………………………….. 87
ບດົ ທີ 8 ປະຕກິ ລິ ຍິ າການກາໍ ຈດ (Elimination reaction)………………………………… 87
1. ລກສະນະຂອງປະຕິກລິ ະຍາການກາໍ ຈດ………………………………………………. 93
2. ກນົ ໄກການເກີດປະຕິກິລິຍາ………………………………………………………… 95
2.1 ກນົ ໄກການເກດີ ປະຕກິ ິລຍິ າການກໍາຈດແບບ E1……………………………………….. 95
2.2 ກນົ ໄກການເກີດປະຕກິ ິລິຍາການກໍາຈດແບບ E2…………………………………….…. 98
3. ສະເຕຣີ ໂີ ອເຄມີຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າການກາໍ ຈດ………………………………………….… 100
3.1 ປະຕິກິລຍິ າການກາໍ ຈດໃນທດິ ທາງກງົ ກນຂາ້ ມ (Antielimination)…………………. 102
3.2 ປະຕກິ ິລຍິ າການກາໍ ຈດໃນທດິ ທາງດຽວກນ (Synelimination)…………………......
ສະຫຼຸບໃຈຄວາມ………………………………………………………………………………
ບົດຝກຫດ……………………………………………………….…………………….

7

ສາລະບານ ( ຕ່ືໍ ) ໜາ້
103
ບດົ ທີ 9 ປະຕກິ ລິ ຍິ າອອກຊເີ ດຊນ-ຣດີ ກຊນ (OxidationReduction)…………………….. 104
1. ປະຕກິ ິລຍິ າຣີດອກຊ໌ (Redox reaction)…………………………………………….. 104
1.1 ປະຕິກລິ ຍິ າອອກຊີເດຊນ (Oxidation reaction)…………………………………. 104
1.2 ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ກຊນ (Reduction reaction)…………………………………….. 104
1.3 ຕົວຣດີ ິວຊ໌ ແລະ ຕົວອອກຊໄີ ດຊ໌………………………………………………... 105
2. ການຊ່ືງຊາສົມຜນົ ຣີດອກຊ໌………………………………………………………….. 105
2.1 ການຊງື່ ຊາໂດຍໃຊ້ເລກອອກຊເີ ດຊນ…………………………………………….. 107
2.2 ການຊງ່ື ຊາໂດຍໃຊ້ເຄງິ່ື ປະຕິກິລິຍາ……………………………………….………. 112

ສະຫຼຸບໃຈຄວາມ……………………………………………………………………………... 113
ບດົ ຝກຫດ……………………………………………………………………………..
ເອກະສານອ້າງອີງ………………………………………….…………………………….

8

ສາລະບານຮບູ

ຮບູ ທີ 2.1 ຮບູ ຮາ່ ງຂອງ s–orbital……………………………………………………..…. ໜາ້
ຮບູ ທີ 2.2 ສະແດງຂະໜາດທ່ືີເພີ່ມື ຂນັ້ ແລະ ຮູບຕດຂອງ sອໍບທິ ລ…………………………... 15
ຮບູ ທີ 2.3 ຮບູ ຮາ່ ງຂອງ p –orbital………………………………………………….…… 15
ຮບູ ທີ 2.4 ຮບູ ຮາ່ ງຂອງ d –orbital…………………………………………………….… 15
ຮບູ ທີ 2.5 ຮບູ ຮາ່ ງຂອງ f –orbital……………………………………………………….. 16
ຮບູ ທີ 2.6 ຮບູ ຮາ່ ງຂອງ sp – ໄຮບຣິດອບໍ ທີ ລ……………………………………………… 16
ຮບູ ທີ 2.7 ຮບູ ຮາ່ ງຂອງ sp2 – ໄຮບຣິດອບໍ ທີ ລ……………………………..……………… 18
ຮບູ ທີ 2.8 ຮບູ ຮ່າງຂອງ sp3 – ໄຮບຣດິ ອບໍ ທີ ລ………………………..…………………… 19
ຮບູ ທີ 2.9 ຮບູ ຮາ່ ງຂອງ sp3d – ໄຮບຣິດອໍບີທລ…………………………………………… 20
ຮບູ ທີ 2.10 ຮູບຮ່າງຂອງ sp3d2 – ໄຮບຣິດອບໍ ທີ ລ…………………………………….…… 20
ຮບູ ທີ 3.1 ການເກີດພນທະສາມຄາບອນ – ຄາບອນ………………….……………………... 21
ຮບູ ທີ 3.2 ພນທະສາມເປນຮບູ ຊງົ ທກ່ືໍ ົມ ມອີ ີເລກຕຣອນເຄື່ອນທື່ພີ າຍໃນ………………….…... 24
ຮບູ ທີ 3.3 ສະແດງການເກດີ ພນທະຂອງອີເທນ, ເອທີລີນ ແລະ ອາເຊທີລນີ ………………….… 24
ຮບູ ທີ 4.1 ລກສະນະໄອອອນຂອງພນທະໂຄເວເລນຕ໌ໃນໂມເລກນຂອງນັາໍ້ ………………….….. 25
ຮບູ ທີ 4.2 ຂວັ້ົ ຂອງພນທະໃນໂມເລກນຂອງ H2O, CHCl3 ແລະ BF3………………………….. 35
ຮບູ ທີ 4.3 ຂົວ້ັ ຂອງພນທະໃນໂມເລກນຂອງ BeCl2, BF3 ແລະ CH4 ເຊງືິ່ ເຮດໃຫເ້ ກດີ ໂມເລກນມີຂົວ້ັ ... 35
ຮບູ ທີ 4.4 ຂົວັ້ ຂອງພນທະໃນໂມເລກນຂອງ HCl ແລະ CO ເຊືງ່ິ ເຮດໃຫ້ເກດີ ໂມເລກນມີຂັົ້ວ……….. 37
ຮບູ ທີ 4.5 ຂວ້ົັ ຂອງພນທະໃນໂມເລກນຂອງ H2O ແລະ NH3 ເຊງິ່ື ເຮດໃຫເ້ ກີດໂມເລກນມຂີ ້ົັວ……… 38
ຮບູ ທີ 4.6 ຂ້ວັົ ຂອງພນທະໃນໂມເລກນຂອງ HCN ແລະ CHCl3 ເຊື່ງິ ເຮດໃຫເ້ ກດີ ໂມເລກນມຂີ ົ້ວັ …... 38
ຮູບທີ 4.7 ສະແດງທິດທາງການດງຂອງອີເລກຕຣອນຂອງພນທະໃນໂມເລກນຂອງ HF ເຮດໃຫ້ເກີດ 38

ມີຂວັ້ົ …………………………………………………..……………………… 40
ຮບູ ທີ 5.1 ພນທະໄຮໂດຣເຈນໃນ HF, H2O ແລະ NH3………………………………….. 47
ຮບູ ທີ 5.2 ສະແດງການເກີດພນທະໄຮໂດຣເຈນລະຫວ່າງເຫັົ້າກບໂມເລກນຂອງນັ້າໍ ………….…... 48
ຮບູ ທີ 6.1 ແຜນຜງສະແດງພະລງງານຂອງການເກດີ ປະຕິກິລຍິ າ…………………………….… 63
ຮູບທີ 8.1 ສະແດງສູດໂຄງສ້າງແບບນິວແມນໂປຣເຈກຊນຂອງທາດຕ້ັງຕົ້ັນ threo ແລະ erythro
96
1 chloro 1,2 diphenyl propane………………………………………..
ຮູບທີ 8.2 ສະແດງປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດແບບ Antielimination ຂອງ threo 1chloro 96

1,2- diphenyl propane……………………………………………………... 97

ຮູບທີ 8.3 ສະແດງປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດແບບ Antielimination ຂອງ erythro 1chloro 98
1,2 diphenyl propane…………………………………………………..… 99
103
ຮູບທີ 8.4 ສະແດງແນວດຽວກນຂອງໂປຣຕອນ, ຈທືີ່ແຕກອອກ ແລະ ຕໍາແໜຸ່ງຂອງແອລຟາ ແລະ
ບຕີ າຄາບອນ………………………………………………………………...

ຮບູ ທີ 8.5 ຮບູ ພາບສະແດງກນົ ໄກຂອງປະຕິກິລຍິ າການກໍາຈດແບບ Syn- elimination……….…
ຮບູ ທີ 9.1 ປະຕກິ ລິ ິຍາອອກຊເີ ດຊນ-ຣດີ ກຊນ……………………………………………...

9

ສາລະບານຕາຕະລາງ

ຕາຕະລາງທີ 1.1 ສະຫຼຸບເລກຄວນຕໍາຂອງອີເລກຕຣອນ, ຈາໍ ນວນອບໍ ທີ ລ ແລະ ຈາໍ ນວນອເີ ລກຕຣອນ ໜາ້
3
ຕາຕະລາງທີ 1.2 ສະແດງການຈດລຽງອເີ ລກຕຣອນຂອງທາດມູນໃນຕາຕະລາງ………………… 4
ຕາຕະລາງທີ 1.3 ສະແດງເວເລນຊ໌ອເີ ລກຕຣອນໃນ 18 ທາດທໍາອິດຂອງຕາຕະລາງທາດ………… 5
13
ຕາຕະລາງທີ 2.1 ການເກດີ ພນທະ 4 ຮູບແບບທື່ແີ ຕກຕາ່ ງກນຂອງຄາບອນ….………………… 27
ຕາຕະລາງທີ 3.1 ຕົວຢາຸ່ ງສູດໂຄງສ້າງການຂຽນເປນເສ້ັນແທນອເີ ລກຕຣອນຄູຸ່…………………... 28
ຕາຕະລາງທີ 3.2 ຈໍານວນຂອງພນທະຂອງອາຕອມຕາ່ ງໆ……………………………………. 28
ຕາຕະລາງທີ 3.3 ຮບູ ແບບຫຍໍຂ້ັ ອງໂຄງສາ້ ງທາດປະສົມອົງຄະທາດ……………………………
ຕາຕະລາງທີ 3.4 ຄນລກສະນະຂອງທາດປະສົມທື່ມີ ີສດູ ໂມເລກນ C4H8, C2H6O, C3H6O ແລະ 30
39
C3H6O2……………………………………………………………… 40
43
ຕາຕະລາງທີ 4.1 ພນທະໂມເມນຕສ໌ ໍາລບພນທະໂຄເວເລນຕ໌ບາງຊະນດິ ……………………….. 47
52
ຕາຕະລາງທີ 4.2 ສະແດງໂມເມນຕຂ໌ ັວ້ົ ຄຸ່ຂູ ອງບາງໂມເລກນຂະໜາດນອ້ ຍ………………………
53
ຕາຕະລາງທີ 4.3 ສະແດງຄນລກສະນະບາງປະການຂອງທາດໂຄເວເລນຕ໌ບາງຊະນດິ …………….. 53
56
ຕາຕະລາງທີ 5.1 ພະລງງານແຕກຕົວ (ຄາ່ ປະມານ) ຂອງພນທະໄຮໂດຣເຈນ…………………… 57
ຕາຕະລາງທີ 5.2 ຄ່າ Ka ແລະ pKa ຂອງອາຊດິ ບາງຕົວ……………………………………..
ຕາຕະລາງທີ 5.3 ຄາ່ ຄງົ ຕວົ ຄວາມເປນເບສ (Kb) ແລະ ຄາ່ pKb ຂອງແອມໂມເນຍ ແລະ ອາມນີ

ບາງຊະນິດ……………………………………………………………
ຕາຕະລາງທີ 5.4 ຄາ່ Ka ຂອງທາດ HF, CH3OH, CH3NH2 , CH3CH3……………………

ຕາຕະລາງທີ 5.5 ສະພາວະອາຊິດຂອງອະນພນອາຊດິ ຄລໍໂຣອາເຊຕກິ …………………………

ຕາຕະລາງທີ 5.6 ສະພາບຄວາມບອາຊດິ ຂອງອະນພນອາຊິດຄລໍໂຣອາເຊຕກິ …………………...

1

ບດົ ທີ 1
ພນທະໂຄເວເລນຕ໌ ແລະ ຮບູ ຮາ່ ງເລຂາຄະນດິ ຂອງໂມເລກນ

(Covalent bond and geometry of molecule)

1. ບດົ ນາໍ (Introduction)

ໃນການສກສາເຄມີອົງຄະທາດສ່ິືງທື່ີຈໍາເປນຢຸ່າງຍິ່ືງທ່ີືຈະຕ້ອງທໍາຄວາມເຂົັ້າໃຈກ່ອນຄື: ໂຄງສ້າງ
ອາຕອມ ແລະ ຫກພນທະເຄມີ 400 ປີກ່ອນນກປດສະຍາຊາວກຣີກ ເດໂມຄຣິຕສ (Democritus of
Abdera, 460−370 ປີກ່ອນ) ສະເໜີວ່າທາດທງໝົດປະກອບດ້ວຍອາຕອມ ຈາກນັ້ນເປນຕົັ້ນມາມີນກ
ປດຊະຍາຊາວກຣີກອີກຫາຍທ່ານ ເຊື່ນ: ອພິ ິຄຣູ ສ (Epicurus) ແລະ ທ່ານ ປີແອຣ໌ ກາສເຊນດີ (Pierre
Gassendi) ຕ່າງກໍສະເໜແີ ນວຄດິ ອາຕອມໃນລກສະນະດຽວກນກບເດໂມຄຣຕິ ສ.

ເດໂມຄຣຕິ ສ ອພິ ິຄູຣສ ປີແອຣ໌ ກາສເຊນດີ
ຈອນ ດອລຕນ
ໃນປີ ຄ.ສ. 1830 ທ່ານ ຈອນ ດອລຕນ (John Dalton)

ນກວິທະຍາສາດຊາວອງກິດໃຫ້ຄວາມຄິດກ່ຽວກບທາດວ່າ: ທາດ
ປະກອບຂັ້ນດ້ວຍອະນພາກຫກມູນທ່ືີມີຂະໜາດນ້ອຍ ເຊື່ິງເອ້ັີນວ່າ:
ອາຕອມ (Atom) ມາຈາກພາສາກຣີກ ຄໍາວ່າ a ແປວ່າ: ບືໍ່ ແລະ
ຄໍາວ່າ tomos ແປວ່າ: ແບຸ່ງໄດ້), ທ່ານ ຈອນ ດອລຕນ ເປນຄົນ

ທໍາອິດທ່ືີສະເໜີທິດສະດີອາຕອມໂດຍໃຊ້ຂ້ັໍມູນຈາກການທົດລອງ
ແລະ ຈາກການວິເຄາະເປນຫກ, ທິດສະດີອາຕອມແມຸ່ນຢູຸ່ບົນ
ພືນັ້ ຖານຂໍັ້ສົມມດ 3 ຫກການຄ:ື

2

1) ທາດແຕຸ່ລະຊະນິດປະກອບດ້ວຍອະນພາກທືີ່ນ້ອຍທືີ່ສດ ເອັ້ີນວ່າ: ອາຕອມ ເຊິ່ືງບືໍ່ສາມາດແບຸ່ງ
ຍ່ອຍໃຫ້ນ້ອຍໄດ້ອີກ

2) ອາຕອມທາດດຽວກນມີມວນສານ ແລະ ຄນລກສະນະອ່ືນໆຄືກນ
3) ອາຕອມທາດຕ່າງຊະນິດກນມີຄນລກສະນະຕ່າງກນ ແລະ ທາດປະສົມເກີດຈາກອາຕອມຕ່າງ
ຊະນດິ ມາລວມກນເປນອດຕາສວ່ ນຕວົ ເລກເປນຈາໍ ນວນຖວ້ ນ
ເຖິງແມຸ່ນວ່າເວລາຈະຜ່ານໄປ 200 ປີແລ້ວຄວາມຄິດຂອງດອລຕນຍງຄົງເປນທີ່ືຍອມຮບຄືເກົື່າ, ແຕຸ່
ມກີ ານປຸ່ຽນແປງເລກນອ້ ຍໃນພາຍຫງ ທິດສະດີອາຕອມຂອງດອລຕນເຮດໃຫ້ເກີດເປນຂັ້ໍມູນພັນ້ື ຖານຫກ
(fundamental basis) ໃນການນໍາໄປສຄຸູ່ ວາມເຂົ້າັ ໃຈເຄມີສະໄໝໃໝຸ່.

2. ໂຄງສາ້ ງຂອງອາຕອມ (Structure of the Atom)

ເຈ.ເຈ. ທອມສນ ເອີເນສ ຣທເທຟີ ອດ ຈ າກ ກ ານ ຄັ້ົ ນ ພົ ບ ອີ ເລ ກ ຕ ຣ ອ ນ ຂ ອ ງ
ທ່ານ ເຈ.ເຈ. ທອມສນ (J.J.Tomson)
ແອຣວ໌ ິນ ຊະຄໍຣດງິ ເຈີ ການຄົັ້ນພົບນິວເຄຣສອາຕອມຂອງເອີເນສ
ຣທເທີຟອດ (Ernest Rutherford) ການ
ໃຫ້ໂປຣຕອນ, ນິວຕຣອນ ແລະ ອີເລກ
ຕຣອນເປນອະນພາກພ້ັືນຖານຂອງອາຕອມ
ແລະ ການໃຫ້ແບບຈໍາລອງອາຕອມມີຈດ
ສູນກາງທີື່ເອັີ້ນວ່າ: ນິວຄລຽສ ອ້ອມຮອບ
ໂດຍວົງໂຄຈອນອີເລກຕຣອນ. ແອຣ໌ວິນ
ຊ ະ ຄໍ ຣ ດິ ງ ເຈີ (Erwin Schrodinger)
ສ ະ ເໜີ ແ ບ ບ ຈໍ າລ ອ ງອ າຕ ອ ມ ກົ ນ ລ ະ ສາດ
ຄືັ້ນ (wave mechanics) ຈາກ ພ້ືັນຖ ານ
ຂອງທິດສະດີຄວນຕໍາຫກຄວາມບໍື່ ແນຸ່
ນອນຂອງໄຮເຊນເບີຣກ (Heisenberg
uncertainly principle) ແ ລ ະ ກົ ນ ລ ະ
ສາດຄວນຕໍາ (quantum mechanics)
ກ່າວວ່າ: ບ່ືໍສາມາດທີື່ຈະກໍານົດຕໍາແໜຸ່ງ
ທີື່ ຢູຸ່ ຂ ອ ງອີ ເລ ກ ຕ ຣ ອ ນ ຢຸ່ າ ງແ ນຸ່ ນ ອ ນ ໄ ດ້ ,
ໂອກາດສູງທີື່ຈະພົບອີເລກຕຣອນນ້ັນຈະຢຸູ່
ໃນຂອບເຂດທ່ືີເອີັ້ນວ່າ: ລະດບພະລງງານ
(energy level)

ອີເລກຕຣອນແຕຸລ່ ະຕວົ ສະແດງລກສະນະສະເພາະໂດຍມີເລກຄວນຕາໍ 4 ຊະນດິ ຄ:ື
1) ເລກຄວນຕໍາຫກ (n): ບອກໃຫ້ຮູ້ເຖິງລະດບພະລງງານຂອງອີເລກຕຣອນນັ້ນ ແລະ ບອກ

ໃຫ້ຮວູ້ າ່ ເຖງິ ແມຸ່ນວ່າໄລຍະທາງໄກ ຫື ໃກ້ທື່ອີ ເີ ລກຕຣອນຢູຸ່ຫ່າງຈາກນິວຄລຽສ ໂດຍ n ເປນເລກຈໍານວນເຕມ
2) ເລກຄວນຕາໍ ອໍບທິ ລ ຫື ເລກຄວນຕາໍ ໂມເມນຕາໍ ແບບມມູ (l): ບອກໃຫ້ຮູ້ເຖິງລະດບພະລງ

ງານຍອ່ ຍຂອງອີເລກຕຣອນນັ້ນໆ ດືງ່ ນ້ັນ, ຈ່ືງເຮດໃຫຮ້ ູ້ເຖງິ ຮບູ ຮາ່ ງຂອງອໍບທີ ລທມ່ືີ ີອີເລກຕຣອນຢນຸູ່ າໍ
3) ເລກຄວນຕາໍ ແມເຸ່ ຫກ (m): ບອກໃຫ້ຮ້ເູ ຖິງການຈດການທິດທາງຂອງອໍບີທລ ເມື່ອອາຕອມ

ຢໃູຸ່ ນສະໜາມແມຸ່ເຫກ

3

4) ເລກຄວນຕໍາສະປນິ (s): ບອກໃຫ້ຮູ້ເຖິງສະປິນຂອງອີເລກຕຣອນ ເຊິງ່ື ມໄີ ດ້ 2 ແບບຄື:

ການໝນຕາມເຂມໂມງ ແລະ ໝນກົງກນຂ້າມກບທິດເຂມໂມງ, ຄນລກສະນະອເີ ລກຕຣອນແຕລຸ່ ະຕົວທ່ີື
ກ່າວເຖິງໄດສ້ ະຫບຼຸ ໄວຕ້ າຕະລາງທີ 1.1
ຕາຕະລາງທີ 1.1 ສະຫຼຸບເລກຄວນຕໍາຂອງອີເລກຕຣອນ, ຈໍານວນອບໍ ີທລ ແລະ ຈາໍ ນວນອີເລກຕຣອນ

ເລກຄວນຕາໍ ຊຂື່ ອງລະດບ ຈາໍ ນວນອບໍ ີ ຈາໍ ນວນອເີ ລກ
ພະລງງານ ທລໃນລະ ຕຣອນທບີ່ື ນຈ
nl m ຍອ່ ຍ ດບພະລງ ລະດບພະລງງານ ຈາໍ ນວນລວມ
ອເີ ລກຕຣອນ
1s ຍອ່ ຍ ຍອ່ ຍ

100 12 2

200 2s 1 2 8
2 1 +1, 0, -1 2p 3 6

300 3s 1 2
3 1 +1, 0, -1
3 2 +2, +1, 0, -1, -2 3p 3 6 18

3d 5 10

400 4s 1 2

4 1 +1, 0, -1 4p 3 6
4 2 +2, +1, 0, -1, -2
4d 5 10 32

4 3 +3, +2, +1, 0, -1, -2, -3 4f 7 14

ທີື່ມາ: ສົມພົງ ຈນໂພສີ, ເຄມອີ ງົ ຄະທາດເຫ້ມັ 1 (2558)

3. ການຈດລຽງອເີ ລກຕຣອນຂອງອາຕອມ (Electron Configuration)

ການຈດລຽງອີເລກຕຣອນ ຄືການສະແດງຈໍານວນອເີ ລກຕຣອນທມ່ືີ ຢີ ໃູຸ່ ນແຕລຸ່ ະ ລະດບພະລງງານ
ຫກ ເຊ່ນື :ລະດບພະລງງານທີ 1 ມໄີ ດ້ 2 ອເີ ລກຕຣອນ ແລະ ຈະຢູ່ໃຸ ນລະດບພະລງານຍອ່ ຍ s−orbital
ຂຽນເປນ 1s2 ແລະ ລະດບພະລງງານທີ 2 ມໄີ ດ້ 8 ອີເລກຕຣອນ ຂຽນເປນ 2s2 2p6 ລກສະນະການຂຽນ

ດືງ່ ກາ່ ວເປນໂຄງແບບອີເລກຕຣອນສະແດງໃຫ້ເຫນດ່ືງລຸ່ມນີັ້:

ຈາໍ ນວນອເີ ລກຕຣອນໃນລະດບພະລງງານຍ່ອຍ p-orbital

2p6

ລະດບພະລງງານຫກ ແບບຊະນດິ ຂອງລະດບພະລງງານຍ່ອຍ

4

ການຈດລຽງອເີ ລກຕຣອນໃນອບໍ ິທລຕ່າງໆຂອງອາຕອມຈະເປນໄປໄດ້ຕາມຫກດງ່ື ນີັ:້
1) ຫກເອາຟ໌ບາວ (Aufbau principle): ເອາຟບ໌ າວແປວາ່ : ສາ້ ງຂນັ້ ມາ ມຄີ ວາມໝາຍວ່າ:

ໃຫ້ບນຈ ອີເລກຕຣອນໃນລະດບພະລງງານຕາໍື່ ສດກ່ອນ ເຊື່ນ: 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s
4d 5p 6s 4f 6p 7s 5f 6d 7p

2) ຫກການກີດກນຂອງພາວລີ (Pauli exclusion principle): ກໍານົດໃຫ້ແຕຸ່ລະອໍບິທລ

ມອີ ີເລກຕຣອນໄດ້ບືເ່ໍ ກີນ 2 ອເີ ລກຕຣອນ ແລະ ອີເລກຕຣອນທງສອງຕ້ອງມີສະປິນ (spin) ໃນທິດທາງ

ກົງກນຂ້າມກນ
3) ຫກເກນຮນດ໌ (Hund rule): ມີຄວາມໝາຍວ່າ: ໃຫ້ບນຈອີເລກຕຣອນໃນລະດບພະລງງານ

ທເື່ີ ທ່ົືາກນ ເຊື່ນ: p−ອໍບທິ ລໃຫ້ບນຈອີເລກຕຣອນເທື່ອລະ 1 ອເີ ລກຕຣອນເຂາ້ົັ ໄປໃນທກໆ ອບໍ ິທລທື່ີມີ

ລະດບພະລງງານເທົ່ືາກນກ່ອນ ໂດຍໃຫ້ສະປິນມີທິດທາງດຽວກນ ເມື່ອບນຈຄົບແລວ້ ຖ້າຍງມີອເີ ລກຕຣອນ

ເຫືອທືີ່ຕ້ອງຈດລົງໄປໃຫ້ເພ່ີືມເຂັົ້າໄປໃນອໍບິທລທີື່ມີອີເລກຕຣອນບນຈຢຸູ່ກ່ອນແລ້ວ ແລະ ໃຫ້ສະປິນມີ

ທດິ ທາງກົງກນຂາ້ ມກນ.
ຕາຕະລາງທີ 1.2 ສະແດງການຈດລຽງອເີ ລກຕຣອນຂອງທາດມນູ ໃນຕາຕະລາງທາດ

ທາດມູນ ຈາໍ ນວນອເີ ລກ ການບນຈອີເລກຕຣອນໃສຫຸ່ ອ້ ງອໍບທິ ລ ການຈດລຽງອີເລກຕຣອນ
ຕຣອນ 1s2 2s1

1s 2s 2p 3s

Li 3

Be 4 1s2 2s2
B5 1s2 2s2 2p1

C6 1s2 2s2 2p2

N7 1s2 2s2 2p3
Ne 10 1s2 2s2 2p6

ທມ່ີື າ: (http://www.promma.ac.th/main/chem_online/CW/chapter6section8.html)

ອີເລກຕຣອນທີ່ືຢຮຸູ່ ອບນອກສດເປນອເີ ລກຕຣອນເກີດພນທະ ແລະ ປະຕິກິລິຍາ ເນືອ່ ງຈາກວ່າເປນ

ອີເລກຕຣອນຢູຸ່ໃນວົງເວເລນຊ໌ (valence shell) ຈ່ືງເປນເວເລນຊ໌ອີເລກຕຣອນ (valence electron)
ເວເລນຊ໌ອີເລກຕຣອນນ້ັນຂຽນເປນຈັໍ້າເມດຢູຸ່ໃນສນຍາລກຂອງທາດນັ້ນໆ 1 ຈ້ັໍາເມດແທນ 1 ເວເລນຊ໌ອີ
ເລກຕຣອນ ດງ່ື ສະແດງໃນຕາຕະລາງ 1.3

ຕາຕະລາງທີ 1.3 ສະແດງເວເລນຊອ໌ ີເລກຕຣອນໃນ 18 ທາດທາໍ ອິດຂອງຕາຕະລາງທາດ

5

ຈາກຕາຕະລາງທີ 1.3 ຈະເຫນວ່າທາດໃນກຸ່ມດຽວກນຂອງຕາຕະລາງທາດມີຄນລກສະນະ
ຄ້າຍຄືກນ ເພາະມີຈໍານວນເວເລນຊ໌ອີເລກຕຣອນເທົື່າກນ ເຊ່ືນ: ທາດໃນກຸ່ມ IVA ຄື: C ແລະ Si ມີ 4
ເວເລນຊ໌ອີເລກຕຣອນ, ທາດໃນກຸ່ມ IA ຄື: Li ແລະ Na ມີເວເລນຊ໌ອີເລກຕຣອນ ແລະ ທາດໃນຈ
VIIIA ຄື: Ne ແລະ Ar ມີ 8 ເວເລນຊ໌ອີເລກຕຣອນ (ຍົກເວ້ັນ He) ຫື ກ່າວໄດ້ວ່າ: ໃນແຕຸ່ລະກຸ່ມ
ທາດຈະມຈີ າໍ ນວນເວເລນຊ໌ອີເລກຕຣອນເທົື່າກບເລກຈຂອງທາດຕາມທືີ່ກາໍ ນົດໃຫ້.

4. ພນທະໂຄເວເລນຕ໌ (Covalent bond)

ພນທະໂຄເວເລນຕ໌ຈະເກີດຂັ້ນເມື່ອມີການຊ້ອນເຫ່ືອມກນ ຂອງອໍບິທລ ອາຕອມວົງນອກຂອງ
ແຕຸ່ລະອາຕອມທີ່ືພາໃຫ້ເກີດພນທະ ແລະ ມີການໃຫ້ເວເລນຊ໌ອີເລກຕຣອນດ່ຽວສໍາລບໃຊ້ຮ່ວມກນ
ດ່ືງນ້ັນ, ເມ່ືອມີການຊ້ອນເຫື່ອມຂອງອໍບິທລ ອີເລກຕຣອນຄູຸ່ໂດດດ່ຽວທີ່ືໃຊ້ຮ່ວມກນ ເຊ່ືິງມີສະປິນ
ກົງກນຂ້າມຕາມຫກການຂອງພາວລີສາມາດເຄ່ືອນທີ່ືຮອບນິວຄລຽສຂອງອາຕອມທງສອງໄດ້. ການ
ເຄື່ອນທ່ືີຂອງຄຸູ່ ອີເລກຕຣອນຮອບນິວຄລຽສທງສອງເໝືອນເປນກາວທີື່ຍດຈ່ອງນິວຄລຽສທງສອງເອົາ
ໄວ້ດ້ວຍກນແລ້ວເກີດພນທະ ຕົວຢຸ່າງ: H2 ເກີດຈາກການຊ້ອນເຫື່ອມກນຂອງ 1s ອໍບິທລຂອງໄຮໂດຣ
ເຈນທງສອງອາຕອມ ໂມເລກນ ມີໂຄງສ້າງເສັ້ນຊ່ື, ສໍາລບໂມເລກນ F2 ມີໂຄງສ້າງເສັ້ນຊ່ືຄືກນ ແຕຸ່ເກີດ
ຈາກການຈາກການຊ້ອນເຫື່ອມກນຂອງ 2p ອໍບິທລຂອງຟລອູ ໍຣນີ ແຕຸລ່ ະອາຕອມ.

5. ສດູ ໂຄງສາ້ ງພນທະໂຄເວເລນຕ໌
ເປນການສ້າງພນທະໂດຍການນໍາເອົາເວເລນຊ໌ອີເລກຕຣອນມາໃຊ້ຮ່ວມກນ (ການໃຫ້ ແລະ ການຮບ

ອີເລກຕຣອນຂອງອາຕອມທງສອງອາຕອມໃຫ້ເປນໄປຕາມ ກົດອອກເຕດ (Octet rule)) ໂດຍສະແດງ
ເວເລນຊອ໌ ເີ ລກຕຣອນເປນຈດ.

ການຂຽນສດູ ໂຄງສາ້ ງແບບລວິ ອສີ ມຂີ ້ັນຕອນດງື່ ນ:ັ້ີ
1) ການຂຽນສນຍາລກອາຕອມທບ່ີື ນຈໃນໂມເລກນ
2) ນບຈໍານວນອີເລກຕຣອນເວເລນຊ໌ທ່ີືກ່ຽວຂ້ອງລວມທງນບຈໍານວນບນຈໄຟຟ້າຂອງໂມເລກນນໍາ

(ຖ້າມີ)
3) ຂດີ ເສັ້ນພນທະດ່ຽວລະຫວ່າງອາຕອມໃຈກາງກບອາຕອມອ້ອມຂ້າງ
4) ອີງຕາມກົດເກນອກົ ເຕດ ເພືອ່ ພິຈາລະນາວາ່ ທກອາຕອມຈະຕ້ອງມີ 8 ອີເລກຕຣອນຢຸ່ອູ ອ້ ມຮອບ
ຫາກບໍື່ຄົບສາມາດຕ່ມື ພນທະຄຸູ່ ຫື ພນທະສາມໄດ້, ແຕຸ່ຈະຕອ້ ງມອີ ເີ ລກຕຣອນລວມທງໝດົ ບ່ືໍໃຫເ້ ກນີ
ຈໍານວນອເີ ລກຕຣອນທື່ມີ ີຢຸູ່.

6

ຕວົ ຢາຸ່ ງ: ຈງົື່ ຂຽນສດູ ໂຄງສາ້ ງແບບລວິ ອສີ ຂອງໄອອອນ
ວທິ ແີ ກ:້ ການຂຽນສູດໂຄງສາ້ ງແບບລວິ ອີສຂອງໄອອອນ

2. ຈາໍ ນວນເວເລນຊ໌ອເີ ລກຕຣອນທງໝົດ = 4 + (6 3) + 2 = 24

4. ຈາກຂັໍ້ທີ 3 ໃຊ້ເວເລນຊອ໌ ີເລກຕຣອນໄປຄົບ 24 ຕົວແລ້ວ, ແຕຸ່ອາຕອມໃຈກາງຍງບໍື່ຄົບ
ແປດ ດື່ງນ້ັນ, ຕ້ອງປຸ່ຽນຄຸູ່ອີເລກຕຣອນເສລີ 1 ຄຸູ່ໃຫ້ເປນພນທະອີກ 1 ພນທະ ດື່ງນ້ັນ, ຢຸູ່ທີື່ອາຕອມ
ໃຈກາງຈ່ືງມພີ ນທະຄຸູ່ດ່ງື ລ່ມຸ ນ:້ີັ

o ກດົ ເກນອກົ ເຕດ (Octet rule)

ດງ່ື ທເີື່ ຮາົ ຮູ້ແລ້ວວ່າເວເລນຊ໌ອີເລກຕຣອນທເີ່ື ຂັົ້າໄປກ່ຽວຂອ້ ງໃນການເກີດພນທະເຄມີ ລິວອິສ
ໄດ້ຕັ້ງຂັ້ໍສງເກດວ່າ: ໃນການເກີດພນທະເຄມີລະຫວ່າງອາຕອມຂອງທາດໄປເປນທາດປະສົມ ຫື ເປນ
ໂມເລກນອາຕອມຄຸູ່ແຕຸ່ລະທາດຈະພະຍາຍາມເຮດໃຫລ້ ະດບພະລງງານນອກສດມຈີ ໍານວນອີເລກຕຣອນ
ຄົບແປດແນວໂນ້ມດ່ືງກ່າວນໍາໄປສູຸ່ກົດເກນອົກເຕດ ເຊ່ືິງກ່າວວ່າ: ອາຕອມພະຍາຍາມເຮດໃຫ້ມີຈໍານວນ
ອີເລກຕຣອນຄົບແປດໃນລະດບພະລງງານນອກສດ ໂດຍການໃຫ້ອີເລກຕຣອນ, ຮບອີເລກຕຣອນ ຫື
ນໍາອີເລກຕຣອນໄປຮ່ວມລະຫວ່າງອາຕອມຢຸ່າງໃດຢຸ່າງໜື່ງ. ຍົກເວ້ັນ ເຊ່ືນ: ເຮລຽມ (He) ຕ້ອງການ
ອີເລກຕຣອນໃນວົງນອກໃຫ້ຄົບພຽງ 2 ອີເລກຕຣອນເທື່ົານັ້ນ ແລະ ນອກຈາກນັ້ນມີທາດປະສົມເປນ
ຈໍານວນຫາຍທ່ືີບເ່ືໍ ປນໄປຕາມກົດເກນອົກເຕດ, ກົດເກນອກົ ເຕດມປີ ະໂຫຍດຫາຍໃນການສະແດງພນທະ
ຂອງທາດປະສົມທືີ່ບໍື່ແມຸ່ນໂລຫະທຣານຊີຊນ. ທິດສະດີນີ້ັຈະຢູຸ່ບົນພື້ັນຖານ ທ່ີືວ່າ: ອາຕອມຈະມີຄວາມ
ໝ້ັນຄົງເມື່ອຊ້ັນພະລງງານຊັ້ນນອກສດມີອີເລກຕຣອນໃນອໍບິທລ s ແລະ ອໍບທິ ລ p ລວມກນເຕມແປດ
ອີເລກຕຣອນ (ns2 np6)

7

ວທິ ີທ່ຈີື ະເຮດໃຫ້ເວເລນຕ໌ອເີ ລກຕຣອນຄບົ ແປດ
1. ການຮບ ແລະ ໃຫ້ອີເລກຕຣອນ ແລ້ວເຮດໃຫ້ອາຕອມທງສອງມີເວເລນຊ໌ເລກຕຣອນຄົບແປດ

ໄດ້ແກ:ຸ່ ທາດປະສມົ ໄອອອນນກິ ແລະ ການເກີດພນທະໄອອອນນິກ
2. ການໃຊ້ອີເລກຕຣອນຮ່ວມກນ (Share) ແລ້ວເຮດໃຫ້ອາຕອມຄຸູ່ທືີ່ໃຊ້ອີເລກຕຣອນຮ່ວມກນ

ຄົບແປດ ໄດແ້ ກຸ່: ທາດປະສມົ ໂຄເວລນຕ໌ ແລະ ການເກດີ ພນທະໂຄເວລນຕ໌
ຕວົ ຢາຸ່ ງ:

5.1 ຊະນດິ ຂອງພນທະໂຄເວເລນຕ໌
ພິຈາລະນາຈາກຈໍານວນອີເລກຕຣອນທ່ືໃີ ຊຮ້ ່ວມກນຂອງອາຕອມຄູຸ່ຮ່ວມພນທະ ດ່ືງນ:ີ້ັ
1) ພນທະດຽ່ ວ (Single bond)
ເປນພນທະໂຄເວລນຕ໌ທີ່ືປະກອບຂ້ັນດວ້ ຍອເີ ລກຕຣອນຄດຸູ່ ຽວທງສອງໃຊອ້ ີເລກຕຣອນ

ຮວ່ ມກນ 1 ຄູຸ່ ໃຊ້ເສນ້ັ 1 ເສ້ັນ (  ) ແທນໜ່ືງພນທະດ່ຽວ ເຊ່ືນ: H2, F2,

ໄຮໂດຣເຈນ 2 ອາຕອມ ໂມເລກນໄຮໂດຣເຈນ

ຟລູ ອຣໍ ນີ 2 ອາຕອມ ໂມເລກນຟູລອຣໍ ນີ

2) ພນທະຄູຸ່ (Double bond)
ເປນພນທະໂຄເວລນຕ໌ທືີ່ເກີດຈາກອາຕອມໃຊ້ອີເລກຕຣອນຮ່ວມກນ 2 ຄູຸ່ ໃຊ້ເສ້ັນ (  )

ແທນໜ່ືງພນທະຄູຸ່ ເຊື່ນ: ພນທະລະຫວາ່ ງ C ກບ C ໃນ C2H4, ພນທະລະຫວ່າງ C ກບ O ໃນ CO2

ອອກຊເີ ຈນ 2 ອາຕອມ ຄາບອນ 1 ອາຕອມ ໂມເລກນຄາບອນໄດອອກໄຊດ໌

8

3) ພນທະສາມ (Triple bond)
ເປນພນທະໂຄເວລນຕທ໌ ່ເືີ ກີດຈາກອາຕອມໃຊ້ອເີ ລກຕຣອນຮວ່ ມກນ 3 ຄຸູ່ ໃຊ້ເສນັ້ 3 ເສນ້ັ

() ແທນໜງ່ື ພນທະສາມ ເຊນ່ື : ພນທະລະຫວາ່ ງ N ກບ N ໃນ N2, ພນທະລະຫວາ່ ງ C ກບ C ໃນ C2H2

ໄຮໂດຣເຈນ 2 ອາຕອມ ຄາບອນ 2 ອາຕອມ ໂມເລກນອໄີ ທນ໌

5.2 ຮູບຮ່າງໂມເລກນໂຄເວເລນຕ໌

ຮູບຮ່າງໂມເລກນເປນການຈດລຽງອີເລກຕຣອນໃນໂມເລກນ ເຊ່ິືງອາຕອມຂອງທາດປະສົມ
ໂຄເວລນຕມ໌ ີຕໍາແໜງຸ່ ທີືແ່ ນຸ່ນອນ ສາມາດວດຄ່າຄວາມຍາວພນທະ ແລະ ມມູ ລະຫວ່າງພນທະໄດ້ເຮດໃຫ້
ໂມເລກນມລີ ກສະນະເປນຮູບຊົງເລຂາຄະນດິ

ປດໄຈທມີື່ ຜີ ົນຕຮ່ໍື ູບຮາ່ ງໂມເລກນໂຄເວລນຕມ໌ ດີ ື່ງນັີ:້
1) ຈາໍ ນວນພນທະທີອື່ າຕອມກາງສາ້ ງ
2) ຈາໍ ນວນອເີ ລກຕຣອນຄໂຸູ່ ດດດຽ່ ວຂອງອາຕອມກາງ

ຮບູ ຮາ່ ງໂມເລກນໂຄເວເລນຕ໌ມີດື່ງນ:້ີັ
1. ຮບູ ຮາ່ ງເສນັ້ ຊື່ (Limear)

ຕວົ ຢ່າຸ ງ: ຮູບຮາ່ ງໂມເລກນຂອງ BeCl2 ມີສດູ ໂຄງສາ້ ງດືງ່ ນີ:ັ້

9

2. ຮບູ ຮ່າງສາມຫືຽ່ ມແຜ່ນຸ ພຽງ (Trigonal planar)
ຕົວຢ່າຸ ງ: ຮບູ ຮ່າງໂມເລກນຂອງ BCl3 ມສີ ດູ ໂຄງສາ້ ງດື່ງນັ້:ີ

3. ຮູບຮ່າງສ່ໜືີ ້າ (Tetraheadral)
ຕວົ ຢາຸ່ ງ: ຮບູ ຮາ່ ງໂມເລກນຂອງ CH4 ມີສູດໂຄງສາ້ ງດງ່ື ນັີ:້

4. ຮບູ ຮ່າງພຣີ ະມິດຄສຸູ່ າມຫ່ຽື ມ (Trigonal bipyramkial)
ຕົວຢ່າຸ ງ: ຮບູ ຮ່າງໂມເລກນຂອງ PCl5 ມສີ ດູ ໂຄງສ້າງດງື່ ນັ້ີ:

10

5. ຮູບຮາ່ ງແປດໜາ້ (Octahedral)
ຕວົ ຢ່າຸ ງ: ຮບູ ຮາ່ ງໂມເລກນຂອງ SF6 ມສີ ູດໂຄງສາ້ ງດ່ງື ນີ້ັ:

6. ຮບູ ຮ່າງພລີ ະມິດສາມຫ່ືຽມ (Trigonal pyramid)
ຕົວຢຸາ່ ງ: ຮບູ ຮ່າງໂມເລກນຂອງ NH3 ມສີ ດູ ໂຄງສາ້ ງດ່ືງນັ້ີ:

7. ຮູບຮ່າງມມູ ງໍ (Bent or angular)
ຕວົ ຢາຸ່ ງ: ຮູບຮ່າງໂມເລກນ H2O ມີສູດໂຄງສ້າງດື່ງນັີ້:

11

ສະຫບຼຸ ໃຈຄວາມ

ທດິ ສະດອີ າຕອມແມນຸ່ ຢູ່ບຸ ນົ ພ້ືັນຖານຂ້ສັໍ ມົ ມດ 3 ຫກການຄື:
1) ທາດແຕຸ່ລະຊະນິດປະກອບດ້ວຍອະນພາກທືີ່ນ້ອຍທີ່ືສດ ເອີັ້ນວ່າ: ອາຕອມ ເຊືິ່ງບືໍ່ສາມາດແບຸ່ງ
ຍອ່ ຍໃຫນ້ ອ້ ຍໄດອ້ ກີ
2) ອາຕອມທາດດຽວກນມີມວນສານ ແລະ ຄນລກສະນະອື່ນໆຄກື ນ
3) ອາຕອມທາດຕ່າງຊະນິດກນມີຄນລກສະນະຕ່າງກນ ແລະ ທາດປະສົມເກີດຈາກອາຕອມຕ່າງ
ຊະນິດມາລວມກນເປນອດຕາສວ່ ນຕວົ ເລກເປນຈໍານວນຖ້ວນ
ອີເລກຕຣອນແຕ່ລຸ ະຕວົ ສະແດງລກສະນະສະເພາະໂດຍມເີ ລກຄວນຕາໍ 4 ຊະນດິ ຄ:ື
1) ເລກຄວນຕໍາຫກ (n): ບອກໃຫ້ຮູ້ເຖິງລະດບພະລງງານຂອງອເີ ລກຕຣອນນັນ້ ແລະ ບອກໃຫ້ຮູ້
ວ່າເຖິງແມຸ່ນວ່າໄລຍະທາງໄກ ຫື ໃກ້ ທີື່ອີເລກຕຣອນຢຸູ່ຫ່າງຈາກນິວຄລຽສ ໂດຍ n ເປນເລກຈໍານວນ
ເຕມ
2) ເລກຄວນຕໍາອໍບິທລ ຫື ເລກຄວນຕໍາໂມເມນຕໍາແບບມູມ (l): ບອກໃຫ້ຮູ້ເຖິງລະດບພະລງງານ
ຍ່ອຍຂອງອີເລກຕຣອນນ້ັນໆ ດື່ງນ້ັນ, ຈື່ງເຮດໃຫຮ້ ູ້ເຖງິ ຮບູ ຮາ່ ງຂອງອບໍ ີທລທີື່ມອີ ເີ ລກຕຣອນຢຸູນ່ າໍ
3) ເລກຄວນຕໍາແມຸ່ເຫກ (m): ບອກໃຫ້ຮູ້ເຖິງການຈດການທິດທາງຂອງອໍບີທລ ເມື່ອອາຕອມ
ຢໃຸູ່ ນສະໜາມແມຸ່ເຫກ

ເລກຄວນຕາໍ ສະປິນ (s): ບອກໃຫ້ຮ້ເູ ຖິງສະປິນຂອງອີເລກຕຣອນ ເຊ່ືິງມີໄດ້ 2 ແບບຄື: ການໝນ
ຕາມເຂມໂມງ ແລະ ໝນກົງກນຂ້າມກບທິດເຂມໂມງ, ການຈດລຽງອີເລກຕຣອນໃນອໍບິທລຕ່າງໆຂອງ
ອາຕອມຈະເປນໄປໄດ້ຕາມຫກດື່ງນ້ີັ:

1) ຫກເອາຟ໌ບາວ (Aufbau principle): ເອາຟ໌ບາວແປວ່າ: ສ້າງຂ້ັນມາ ມີຄວາມໝາຍວ່າ:
ໃຫ້ບນຈ ອີເລກຕຣອນໃນລະດບພະລງງານຕືໍ່າສດກ່ອນ ເຊ່ືນ: 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s
4d 5p 6s 4f 6p 7s 5f 6d 7p

2) ຫກການກີດກນຂອງພາວລີ (Pauli exclusion principle): ກໍານົດໃຫ້ແຕຸ່ລະອໍບິທລມີອີ
ເລກຕຣອນໄດ້ບ່ືເໍ ກນີ 2 ອີເລກຕຣອນ ແລະ ອເີ ລກຕຣອນທງສອງຕອ້ ງມີສະປນິ ໃນທິດທາງກົງກນຂາ້ ມກນ

3) ຫກເກນຮນດ໌ (Hund rule): ມີຄວາມໝ າຍວ່າ: ໃຫ້ບນຈອີເລກຕຣອນ ໃນລະດບ
ພະລງງານທີ່ືເທື່ົາກນ ເຊື່ນ: p−ອໍບິທລໃຫ້ບນຈອີເລກຕຣອນເທື່ອລະ 1 ອີເລກຕຣອນເຂ້ັົາໄປໃນທກໆ
ອໍບທິ ລທມືີ່ ີລະດບພະລງງານເທ່ືົາກນກ່ອນ ໂດຍໃຫສ້ ະປິນມທີ ິດທາງດຽວກນ ເມອື່ ບນຈຄບົ ແລ້ວຖ້າຍງມີ
ອີເລກຕຣອນເຫືອທ່ີືຕ້ອງຈດລົງໄປໃຫ້ເພ່ີືມເຂ້ົັາໄປໃນອໍບິທລທີື່ມີອີເລກຕຣອນບນຈຢຸູ່ກ່ອນແລ້ວ ແລະ
ໃຫ້ສະປນິ ມີທິດທາງກົງກນຂ້າມກນ

ສູດໂຄງສ້າງພນທະໂຄເວເລນຕ໌: ເປນການສ້າງພນທະໂດຍການນໍາເອົາເວເລນຊ໌ອີເລກຕຣອນມາໃຊ້
ຮ່ວມກນ (ການໃຫ້ ແລະ ການຮບອີເລກຕຣອນຂອງອາຕອມທງສອງອາຕອມໃຫ້ເປນໄປຕາມ ກົດອອກ
ເຕດ (Octet rule)) ໂດຍສະແດງເວເລນຊອ໌ ີເລກຕຣອນເປນຈດ.

ການຂຽນສູດໂຄງສ້າງແບບລິວອີສມີຂັ້ນຕອນຄື: ການຂຽນສນຍາລກອາຕອມທືີ່ບນຈໃນໂມເລກນ,
ນບຈໍານວນອີເລກຕຣອນເວເລນຊ໌ທື່ີກ່ຽວຂ້ອງລວມທງນບຈໍານວນບນຈໄຟຟ້າຂອງໂມເລກນນໍາ (ຖ້າມີ),
ຂດີ ເສ້ັນພນທະດ່ຽວລະຫວ່າງອາຕອມໃຈກາງກບອາຕອມອ້ອມຂ້າງ ແລະ ອີງຕາມກົດເກນອົກເຕດ ເພື່ອ
ພິຈາລະນາວ່າທກອາຕອມຈະຕ້ອງມີ 8 ອີເລກຕຣອນຢຸູ່ອ້ອມຮອບຫາກບື່ໍຄົບສາມາດຕື່ມພນທະຄູຸ່ ຫື
ພນທະສາມໄດ້, ແຕຸ່ຈະຕອ້ ງມອີ ີເລກຕຣອນລວມທງໝດົ ບໍື່ໃຫ້ເກີນຈໍານວນອເີ ລກຕຣອນທີື່ມຢີ ູຸ່.

12

ບດົ ຝກຫດ

1. ຈງ່ືົ ຂຽນໂຄງສ້າງການຈດລຽງອີເລກຕຣອນ ຫື ໄອອອນໂດຍເລກອາຕອມຂອງແຕຸ່ລະທາດຢໃູຸ່ ນວງົ ເລບ?
1) F (9)
2) Be (4)
3) Mg (12)
4) K+ (19)
5) Si (14)
6) S2− (16)
7) B (5)
8) Al3+ (13)

2. ຈົ່ງື ຂຽນໂຄງສາ້ ງອີເລກຕຣອນແບບຈດ ແລະ ບອກຮບູ ຮາ່ ງເລຂາຄະນິດຂອງທາດປະສມົ ຕື່ໍໄປນັີ້:
1) CHCl3
2) CH2O
3) CN−
4) CH3NH2
5) CH3OH
6) NH2CN
7) AlCl3 (ກດົ ອອກເຕດຍກົ ເວ້ັນ)

3. ຈງ່ືົ ຂຽນສູດໂຄງສາ້ ງແບບຂະຫຍາຍ ແລະ ແບບຫຍໍັ້ຂອງແຕຸ່ລະໄອໂຊເມທີ ີ່ືເປນໄປໄດຂ້ ອງສດູ ໂມເລກນຕ່ືໍ
ໄປນີ້ັ:
1) C5H12
2) C4H8
3) C3H9N
4) C3H6Cl2
5) C4H10O
6) C4H8O

4. ຈ່ງົື ຂຽນສດູ ໂຄງສ້າງລິວອິສຕາມກົດເກນອອກເຕດທ່ີເື ປນໄປໄດທ້ ງໝດົ ຂອງທາດຕໄ່ໍື ປນ:ີັ້ FNO, SPCl,
OCS, OCN−, N3−, CO32−, IO3F

13

ບດົ ທີ 2

ເວເລນຊອ໌ າຕອມມກິ (Atomic Valence)

1. ເວເລນຊອ໌ າຕອມມກິ (Atomic Valence)

ເວເລນຊ໌ອາຕອມມິກຂອງທາດມີຄວາມສໍາພນກບໂຄງສ້າງຂອງການຈດລຽງອີເລກຕຣອນຂອງທາດ
ໄຮໂດຣເຈນມີອີເລກຕຣອນຢຸູ່ໃນວົງ 1 ອີເລກຕຣອນ ເມື່ອເກີດພນທະຈະຕ້ອງການອີເລກຕຣອນເພີ່ືມອີກ
1 ອເີ ລກຕຣອນ ເພ່ືອໃຫ້ຄບົ 2 ອີເລກຕຣອນ, ໄຮໂດຣເຈນຈ່ືງມີ 1 ເວເລນຊ໌, ອອກຊີເຈນມີ 6 ເວເລນຊ໌
ອີເລກຕຣອນ ເມື່ອເກີດເປນພນທະຈະຕ້ອງການອີເລກຕຣອນເພີື່ມອີກ 2 ອີເລກຕຣອນ ອອກຊີເຈນຈ່ືງ
ມີ 2 ເວເລນຊ໌, ໄນໂຕຣເຈນມີ 3 ເວເລນຊ໌, ຄາບອນມີ 4 ເວເລນຊ໌ ແລະ ທາດຈຮາໂລແຊນມີ 1 ເວ
ເລນຊ໌. ໂອກາດໃຊ້ເວເລນຊ໌ໃນການເກີດພນທະຂອງຄາບອນມີ 4 ຮູບແບບທີື່ແຕກຕ່າງກນດື່ງສະແດງໃນ
ຕາຕະລາງລຸ່ມນ:ັີ້
ຕາຕະລາງທີ 2.1 ການເກີດພນທະ 4 ຮບູ ແບບທີແ່ື ຕກຕ່າງກນຂອງຄາບອນ

ຮບູ ແບບ ຕວົ ຢາຸ່ ງ ຊ່ືທາດ
ມເີ ທນ, ອີເທນ

ເອທີລີນ, ຟມໍ າລດໄີ ຮດ໌
ຄາບອນໄດອອກໄຊດ໌
ອາເຊທີລນີ

ທີື່ມາ: ສມົ ພງົ ຈນໂພສີ, ເຄມີອົງຄະທາດເຫັມ້ 1 (2558:21)

2. ໄຟຟາ້ ບນຈຕາມສດູ (Formal charge)

ໄຟຟ້າບນຈຕາມສູດແມຸ່ນໄຟຟ້າບນຈລວມທງໂມເລກນ ຫື ໄອອອນໃນໂມເລກນໂຄເວລນຕ໌ ເຊິື່ງຈະ
ເທ່ົືາກບຜົນລວມຂອງໄຟຟ້າບນຈໃນແຕຸ່ລະອາຕອມຂອງໂມເລກນນ້ັນ ໂດຍຈະມີຄ່າເທ່ົືາໃດ ແລະ ເປນ
ຂອງອາຕອມໃດ ຕ້ອງພິຈາລະນາຈາກສູດໂຄງສ້າງຂອງລິວອີສ ເຊືິ່ງພນທະເຄມີລະຫວ່າງ 2 ອາຕອມຂອງ
ສູດໂຄງສ້າງນ້ນັ ມາຈາກອີເລກຕຣອນທກອເີ ລກຕຣອນ.

14

ການຫາໄຟຟາ້ ບນຈຕາມສດູ ຄາໍ ນວນໄດຈ້ າກສດູ ດ່ືງນ:ັ້ີ

i=v–b–n

i: ຈາໍ ນວນໄຟຟ້າບນຈຂອງອາຕອມ (ion ຫື charge)
v: ຈາໍ ນວນອເີ ລກຕຣອນນອກສດຂອງອາຕອມ (valence electron)
b: ຈາໍ ນວນພນທະຂອງອາຕອມນນັ້ (bonding electron)
n: ຈາໍ ນວນອີເລກຕຣອນທື່ີບເືໍ່ ກີດພນທະຂອງອາຕອມ (non-bonding electron)
ຕວົ ຢາຸ່ ງທີ 1: ຈງົື່ ຫາຈໍານວນໄຟຟ້າບນຈຂອງ O3
ບດົ ແກ:້

ຈາກສດູ : i = v – b – n
ໄຟຟ້າບນຈອາຕອມ O ກາງ = 6 – 3 – 2 = +1
ໄຟຟາ້ ບນຈອາຕອມ O ເບືັ້ອງຂວາ = 6 – 1 – 6 = –1
ໄຟຟ້າບນຈອາຕອມ O ເບືັ້ອງຊ້າຍ = 6 – 2 – 4 = 0
ໄຟຟ້າບນຈຂອງ O3 = +1–1+0 = 0
ຕວົ ຢາຸ່ ງທີ 2: ຈງົ່ື ຫາຈໍານວນໄຟຟາ້ ບນຈຂອງແຕຸ່ລະອາຕອມ ແລະ ໄຟຟາ້ ບນຈລວມຂອງ SO2

ບດົ ແກ:້

ຈາກສດູ : i = v – b – n
ໄຟຟາ້ ບນຈຂອງ S= 6 – 3 – 2 = +1
ໄຟຟາ້ ບນຈຂອງ O ເບັືອ້ ງຂວາ = 6 – 2 – 4 = 0
ໄຟຟາ້ ບນຈຂອງ O ເບ້ອືັ ງຊາ້ ຍ= 6– 1 – 6= –1
ໄຟຟາ້ ບນຈລວມຂອງ SO2 = 1+0–1=0

3. ອບໍ ີທລອາຕອມ (Atomic Orbital)

ອໍບທີ ລອາຕອມ ໝາຍເຖິງບລໍ ິເວນທ່ືີມໂີ ອກາດທຈ່ີື ະພົບອີເລກຕຣອນຫາຍທືສ່ີ ດອ້ອມຮອບນິວຄລຽສ
ອບໍ ີທລອາຕອມຂອງທາດຕ່າງໆທສື່ີ າໍ ຄນມຄີ :ື s, p, d, f

1. s–orbital ໂອກາດທ່ືີຈະພົບອີເລກຕຣອນອ້ອມຮອບນິວຄລຽສໃນລກສະນະທ່ືີເປນວົງກົມ ຄມື ີ
ໂອກາດທ່ີືຈະພົບອີເລກຕຣອນເທ່ືົາກນໝົດທກທິດທາງໃນອາຕອມມີ s–orbital ຫາຍກວ່າໜື່ງອໍບີທລ
ເຊ່ືນ: 1s, 2s, 3s ດງື່ ຮບູ ລມຸ່ ນັີ້:

15

ຮບູ ທີ 2.1 ຮູບຮ່າງຂອງ s– orbital
ຖດຈາກ 1sອໍບິທລອອກມາເປນ 2sອໍບິທລ, ການກະຈາຍອີເລກຕຣອນເປນແບບຮູບຮ່າງ
ກມົ , ມີຈດສູນກາງຢຸູ່ທືນ່ີ ວິ ຄລຽສ ໃຫຍກ່ ວາ່ 1sອບໍ ທິ ລຫາຍເທົາ່ື ຄວາມໜາແໜ້ນຂອງອີເລກຕຣອນໃນ
2sອໍບິທລ ທືີ່ຕໍາແໜຸ່ງຫ່າງຈາກນິວຄລຽສອອກໄປ, ມີຄວາມໜາແໜ້ນຂອງອີເລກຕຣອນຫຼຸດລົງ
ຈນົ ກະທັ້ງເປນສູນກ່ອນທືີ່ຈະເພືີ່ມຂັ້ນອກີ ຄ້ັງໜື່ງ ແລະ ຈະຫຼຸດລົງໄປອີກເມ່ອື ຕໍາແໜຸ່ງເຄື່ອນຫ່າງອອກໄປ
ບໍລເິ ວນທື່ີມີຄວາມໜາແໜ້ນຫຼຸດລົງເປນສູນ ເອ້ີັນວ່າ: ບພ (node), ສໍາລບ 3sອໍບິທລຈະປະກອບດ້ວຍ
2 ບພ ເມ່ືອ n ມີຄ່າສງູ ຂນ້ັ ຮບູ ຮາ່ ງກົມຂອງກມຸ່ ໝອກໄຟຟ້າບນຈມີຂະໜາດໃຫຍ່ຂນ້ັ ດງ່ື ພາບລມຸ່ ນີັ້:

ບພ

ຂະໜາດຂອງ sອໍບທິ ລເພມີ່ື ຂ້ັນຕາມຄ່າ n ຮູບຕດຂອງ sອໍບທິ ລສະແດງຮູບໜ່ວຍກມົ ບພ

ຮບູ ທີ 2.2 ສະແດງຂະໜາດທເີ່ື ພມ່ືີ ຂ້ນັ ແລະ ຮູບຕດຂອງ sອບໍ ທິ ລ
2. p–orbital ໂອກາດທືີ່ຈະພົບອເີ ລກຕຣອນໃນ p–orbital ຂນັ້ ກບໄລຍະທາງຈາກນິວຄລຽສ
ແລະ ທິດທາງມຮີ ບູ ຮາ່ ງຄກື ບ dumbbell p–orbital ມີ 3 ຊະນິດຄື: px, py, pz ຈດຕົວໃນລກສະນະ
ທືີ່ຕງັ້ ສາກກນຕາມແກນດງື່ ຮູບລຸ່ມນ:້ີັ

px py pz

ຮບູ ທີ 2.3 ຮູບຮ່າງຂອງ p –orbital

16
3. d –orbital ໂອກາດທ່ີືຈະພົບອີເລກຕຣອນໃນ d– orbital ຂ້ັນກບໄລຍະທາງ ແລະ ທິດທາງ
ຈາກນິວຄລຽສ (nucleus) ໂອກາດທ່ືີຈະພົບອີເລກຕຣອນມີ 5 ແບບ ດ່ືງນັ້ນ d –orbital ຈ່ືງມີ 5
ຊະນິດຄ:ື dxy, dxz, dyz, dx2 – dy2, dz2 ດືງ່ ຮບູ ລ່ມຸ ນ້ັີ:

ຮບູ ທີ 2.4 ຮບູ ຮ່າງຂອງ d –orbital
3. f–orbital ມີ 7 orbital ມີຄວາມຊບຊ້ອນຫາຍກວ່າ d– orbital ປະກອບດ້ວຍ:

, ດງ່ື ຮູບລຸ່ມນັີ:້

ຮບູ ທີ 2.5 ຮູບຮາ່ ງຂອງ f– orbital

17
4. ພນທະໂຄເວເລນຕ໌ເກດີ ຈາກການຊອ້ ນເຫອື່ ມຂອງອບໍ ີທລອາຕອມມກິ

ການຊ້ອນເຫ່ືອມຂອງອບໍ ີທລອາຕອມມກິ ໃນພນທະໂຄເວເລນຕ໌ມດີ ືງ່ ນີັ້:
4.1 ພນທະຊກິ ມາ (sigma bond,  bond)

ພນທະຊິກມາເກີດຈາກການຊ້ອນເຫ່ືອມຂອງອໍບິທລແບບຫົວຕ່ໍືຫົວ (head to head) ຫື
ຊ້ອນເຫ່ືອມສ່ວນປາຍ (end on overlap) ຄວາມໜາແໜ້ນຂອງອີເລກຕຣອນຈະຢູຸ່ບໍລິເວນທື່ີມາຊ້ອນ
ເຫື່ອມກນພນທະດ່ຽວຈດເປນພນທະຊກິ ມາທງໝດົ ຕົວຢຸ່າງການເກດີ ພນທະຊິກມາມີດື່ງນີັ້:

1) ການຊອ້ ນເຫອື່ ມຂອງ s− ອບໍ ທິ ລກບ s− ອບໍ ທິ ລ

ຕົວຢຸ່າງເຊື່ນ: ການເກີດອໍບິທລຂອງໂມເລກນຈາກການຊ້ອນເຫື່ອມຂອງ 1s− ອໍບິທລ ຂອງ
ອາຕອມໄຮໂດຣເຈນໄປເປນໂມເລກນໄຮໂດຣເຈນ ອໍບິທລຂອງໂມເລກນເປນຮູບທໍ່ືກົມ ອໍບິທລຂອງ
ໂມເລກນນັຮ້ີ ຽກວ່າ: ຊິກມາອໍບທິ ລ ( − orbital) ພນທະທີື່ເກີດຂນັ້ ຈງ່ື ຮຽກວາ່ : ພນທະຊກິ ມາ

2) ການຊອ້ ນເຫອື່ ມຂອງ s− ອໍບທິ ລກບ p− ອບໍ ທິ ລ

ຕົວຢຸ່າງເຊ່ືນ: ການເກີດອໍບິທລຂອງໂມເລກນຈາກການຊ້ອນເຫ່ືອມຂອງ 1s− ອໍບິທລຂອງ
ອາຕອມໄຮໂດຣເຈນກບ 2p− ອໍບິທລຂອງຟລູ ອຣໍ ນີ ໄປເປນ HF ໂມເລກນ

3) ການຊອ້ ນເຫອື່ ມຂອງ p -ອບໍ ທິ ລກບ p -ອບໍ ທິ ລ

ຕົວຢຸ່າງເຊ່ືນ: ການເກີດອໍບິທລຂອງໂມເລກນຈາກການຊ້ອນເຫ່ືອມຂອງ 2p ອໍບິທລຂອງ
ຟູລອຣໍ ີນແຕ່ລຸ ະອາຕອມໄປເປນໂມເລກນຟູລອໍຣີນ (F2)

18
4.2 ພນທະພາຍ (Pi bond,  bond)

ພນທະພາຍເກີດຈາກ pອໍບິທລ ຊ້ອນເຫ່ອື ມກນທາງຂາ້ ງ (side to side overlap) ດ່ງື ຮບູ ພາບ
ລຸ່ມນ້ັ:ີ

5. ໄຮບຣໄິ ດເຊຊນ (Hybridization)
ແມຸ່ນການລວມຕົວກນຂອງອໍບິທລອາຕອມຕ່າງຊະນິດກນຕັ້ງແຕຸ່ 2 ອໍບິທລຂ້ັນໄປພາຍໃນອາຕອມ

ດຽວກນ, ແຕຸ່ລະດບພະລງງານຕ່າງກນເຮດໃຫ້ເກີດໄຮບຣິດອໍບີທລ (Hybrid orbital) ທ່ືີຄືກນ, ມີພະ
ລງງານເທ່ືົາກນ, ມີທິດທາງສະເພາະ ແລະ ເກີດພນທະໄດ້ດີກວ່າ ແລະ ໝ້ັນຄົງກວ່າອໍບີທລເດີມ ເຊ່ືິງ
ໂດຍປົກກະຕິແລວ້ ໄຮບຣດິ ໄດເຊຊນຈະເກີດຂນ້ັ ເມື່ອເກດີ ການສາ້ ງພນທະເທ່ືາົ ນ້ັນ.

5.1 ຊະນດິ ຂອງໄຮບຣດິ ອບໍ ທີ ລ
1) sp – ໄຮບຣິດອບໍ ທີ ລ (sp – hybrid orbital)
ໄດ້ຈາກການປະສົມກນລະຫວ່າງ s−ອໍບີທລກບ p−ອໍບີທລ ຢຸ່າງລະ 1 ອໍບີທລໄດ້

ອບໍ ທີ ລໃໝຸ່ 2 ອໍບີທລ ຮູບຮ່າງຂອງໄຮບຣິດອບໍ ທີ ລເປນເສ້ນັ ຊື່ (Linear) ອບໍ ທີ ລທງສອງເປນມມູ 180

ຮບູ ທີ 2.6 ຮູບຮາ່ ງຂອງ sp – ໄຮບຣດິ ອໍບທີ ລ

19
2) sp2 – ໄຮບຣິດອໍບີທລ (sp2 – hybrid orbital)

ໄດ້ຈາກການປະສົມກນລະຫວ່າງ s− ອໍບີທລ 1 ອໍບີທລກບ p− ອໍບີທລ 2 ອໍບີທລ
ໄດ້ອໍບີທລໃໝຸ່ 3 ອໍບີທລ ຮູບຮ່າງຂອງໄຮບຣິດອໍບີທລເປນແບບໄຕຣໂກນລພລານາຣ໌ (Trigonal
planar) ຫື ສາມລ່ຽມແບນ ອໍບີທລທງສາມຢຸູ່ໃນແຜຸ່ນພຽງດຽວກນເປນມູມ 120

ຮບູ ທີ 2.7 ຮບູ ຮາ່ ງຂອງ sp2 – ໄຮບຣດິ ອໍບທີ ລ
3) sp3 – ໄຮບຣິດອບໍ ີທລ (sp3 – hybrid orbital)

ໄດ້ຈາກການປະສົມກນລະຫວ່າງ s− ອໍບີທລ 1 ອໍບີທລກບ p− ອໍບີທລ 3 ອໍບີທລ
ໄດອ້ ບໍ ີທລໃໝຸ່ 4 ອໍບທີ ລ ຮບູ ຮາ່ ງໄຮບຣດິ ອບໍ ທີ ລທງ 4 ເປນສ່ືີໜ້າ (Tetrahedral) ເປນມູມ 109.5

20

ຮບູ ທີ 2.8 ຮູບຮ່າງຂອງ sp3 – ໄຮບຣິດອໍບີທລ
4) sp3d – ໄຮບຣິດອບໍ ີທລ (sp3d – hybrid orbital)

ໄດ້ຈາກການປະສົມກນລະຫວ່າງ s−ອໍບີທລ 1 ອໍບີທລກບ p− ອໍບີທລ 3 ອໍບີທລ ແລະ
d− ອໍບີທລ 1 ອໍບີທລ ແລ້ວໄດ້ອໍບີທລໃໝຸ່ 5 ອໍບີທລ ເອ້ັີນວ່າ: sp3d-ໄຮບຣິດອໍບີທລ ມີຮູບຮ່າງເປນ
ແບບໄຕຣໂກນລໄບພຣີ ະມດິ (Trigonal bipyramid).

ຮບູ ທີ 2.9 ຮູບຮາ່ ງຂອງ sp3d – ໄຮບຣດິ ອໍບທີ ລ

21
5) sp3d2 - ໄຮບຣດິ ອບໍ ີທລ (sp3d2 − hybrid orbital)

ໄດ້ຈາກການປະສົມກນລະຫວ່າງ s− ອໍບີທລ 1 ອໍບີທລກບ p− ອໍບີທລ 3 ອໍບີທລ ແລະ
d− ອໍບີທລ 2 ອໍບີທລ ແລ້ວໄດ້ອໍບີທລໃໝຸ່ 6 ອໍບີທລເປນ sp3d2 ຫື d2sp3 − ໄຮບຣິດອໍບີທລ ມີຮູບ
ຮ່າງເປນແບບແປດໜ້າ (octahedral).

ຮບູ ທີ 2.10 ຮບູ ຮາ່ ງຂອງ sp3d2 – ໄຮບຣດິ ອບໍ ທີ ລ

22

ສະຫບຼຸ ໃຈຄວາມ

ເວເລນຊ໌ອາຕອມມິກຂອງທາດມີຄວາມສໍາພນກບໂຄງສ້າງຂອງການຈດລຽງອີເລກຕຣອນຂອງທາດ
ໄຮໂດຣເຈນມີອີເລກຕຣອນຢູຸ່ໃນວົງ 1 ອີເລກຕຣອນ ເມື່ອເກີດພນທະຈະຕ້ອງການອີເລກຕຣອນເພື່ີມອີກ
1 ອີເລກ ຕຣອນ ເພື່ອໃຫ້ຄົບ 2 ອີເລກຕຣອນ, ໄຮໂດຣເຈນຈື່ງມີ 1 ເວເລນຊ໌, ອອກຊີເຈນມີ 6
ເວເລນຊ໌ອີເລກຕຣອນ ເມື່ອເກີດເປນພນທະຈະຕ້ອງການອີເລກຕຣອນເພືີ່ມອີກ 2 ອີເລກຕຣອນ ອອກຊີ
ເຈນຈື່ງມີ 2 ເວເລນຊ໌, ໄນໂຕຣເຈນມີ 3 ເວເລນຊ໌, ຄາບອນມີ 4 ເວເລນຊ໌ ແລະ ທາດຈຮາໂລແຊນມີ
1 ເວເລນຊ໌. ໂອກາດໃຊເ້ ວເລນຊໃ໌ ນການເກດີ ພນທະຂອງຄາບອນມີ 4 ຮບູ ແບບທ່ີືແຕກຕາ່ ງກນ.

ໄຟຟ້າບນຈຕາມສູດ ແມຸ່ນໄຟຟ້າບນຈລວມທງໂມເລກນ ຫື ໄອອອນໃນໂມເລກນໂຄເວເລນຕ໌ ເຊ່ືິງ
ຈະເທ່ົືາກບຜົນລວມຂອງໄຟຟ້າບນຈໃນແຕຸ່ລະອາຕອມຂອງໂມເລກນນ້ັນ ໂດຍຈະມີຄ່າເທ່ົືາໃດ ແລະ
ເປນຂອງອາຕອມໃດ ຕອ້ ງພິຈາລະນາຈາກສູດໂຄງສ້າງຂອງລິວອີສ ເຊືິງ່ ພນທະເຄມີລະຫວ່າງ 2 ອາຕອມ
ຂອງສດູ ໂຄງສ້າງນັນ້ ມາຈາກອີເລກຕຣອນທກອເີ ລກຕຣອນ.

ການຫາໄຟຟາ້ ບນຈຕາມສູດຄາໍ ນວນໄດ້ຈາກສດູ ດ່ືງນີ້:ັ

i=v–b–n

i: ຈໍານວນໄຟຟ້າບນຈຂອງອາຕອມ (ion ຫື charge)
v: ຈາໍ ນວນອີເລກຕຣອນນອກສດຂອງອາຕອມ (valence electron)
b: ຈາໍ ນວນພນທະຂອງອາຕອມນັ້ນ (bonding electron)
n: ຈໍານວນອເີ ລກຕຣອນທື່ີບເໍ່ື ກດີ ພນທະຂອງອາຕອມ (non-bonding electron)

ອໍບີທລອາຕອມມິກ ໝາຍເຖິງບໍລິເວນທືີ່ມີໂອກາດທີ່ືຈະພົບອີເລກຕຣອນຫາຍທືີ່ສດອ້ອມຮອບ
ນິວເຄລສ ອໍບທີ ລອາຕອມຂອງທາດຕ່າງໆທີ່ສື ໍາຄນມຄີ :ື s, p, d, f

ພນທະໂຄເວເລນຕເ໌ ກດີ ຈາກການຊ້ອນເຫອ່ື ມຂອງອໍບີທລອາຕອມມກິ ໃນພນທະໂຄເວເລນຕ໌ມດີ ງ່ື ນ:ີ້ັ
1) ພນທະຊິກມາເກີດຈາກການຊ້ອນເຫື່ອມຂອງອໍບິທລແບບຫົວຕື່ໍຫົວ (head to head) ຫື ຊ້ອນ
ເຫື່ອມສ່ວນປາຍຄວາມໜາແໜ້ນຂອງອີເລກຕຣອນຈະຢຸູ່ບໍລິເວນທືີ່ມາຊ້ອນເຫ່ືອມກນພນທະດ່ຽວຈດ
ເປນພນທະຊກິ ມາທງໝດົ
2) ພນທະພາຍເກີດຈາກ p-ອໍບິທລ ຊອ້ ນເຫືອ່ ມກນດາ້ ນຂ້າງ
ໄຮບຣິດໄດເຊຊນ ແມຸ່ນການລວມຕົວກນຂອງອໍບິທລອາຕອມຕ່າງຊະນິດກນຕັ້ງແຕຸ່ 2 ອບໍ ິທລຂັ້ນໄປ
ພາຍໃນອາຕອມດຽວກນ, ແຕຸ່ລະດບພະລງງານຕ່າງກນເຮດໃຫ້ເກີດໄຮບຣິດອໍບີທລທ່ືີຄືກນ, ມີ
ພະລງງານເທົື່າກນ, ມີທິດທາງສະເພາະ ແລະ ເກີດພນທະໄດ້ດີກວ່າ ແລະ ໝ້ັນຄົງກວ່າອໍບີທລເດີມ
ເຊງ່ືິ ໂດຍປກົ ກະຕແິ ລວ້ ໄຮບຣດິ ໄດເຊຊນຈະເກດີ ຂນັ້ ເມ່ືອເກີດການສ້າງພນທະເທົື່ານັ້ນ.
ຊະນິດຂອງໄຮບຣິດອບໍ ີທລມີຄ:ື sp–ໄຮບຣິດອໍບີທລ, sp2–ໄຮບຣດິ ອໍບີທລ, sp3–ໄຮບຣດິ ອໍບີທລ,
sp3d – ໄຮບຣດິ ອໍບທີ ລ ແລະ sp3d2 – ໄຮບຣດິ ອບໍ ທີ ລ.

23

ບດົ ຝກຫດ

1. ຈື່ງົ ບອກຊະນດິ ໄຮບຣິດໄດເຊຊນຂອງແຕຸ່ລະອາຕອມຄາບອນຕໄ່ືໍ ປນ:້ີັ CHCl3, CH2O, CN−
CH3NH2, CH3OH, NH2CN

2. ຈົື່ງຫາຈໍານວນໄຟຟ້າບນຈຂອງແຕ່ລຸ ະອາຕອມ ແລະ ໄຟຟາ້ ບນຈລວມຂອງທາດຕໍໄ່ື ປນ:້ັີ FNO, CO2,
NO3, ClO3−, H2SO4, SO3

3. ໂມເລກນແຕຸລ່ ະໂມເລກນທ່ກືີ ໍານດົ ໃຫຕ້ ື່ໍໄປນ້ີັ ຈ່ືົງຂຽນອບໍ ທິ ລໂມເລກນໂຄງສາ້ ງ ແລະ ສະແດງໃຫເ້ ຫນ
ວາ່ ພນທະແຕລຸ່ ະພນທະທ່ືີເກດີ ຂ້ັນນ້ັນເປນພນທະຊກິ ມາ ຫື ພນທະພາຍ?
1) CH3 – C CH
2) CH3 – CH2 – CH = O
3) CH2 = CH – CH = CH2
4) CH2 = C = CH2
5) CH3 – CH = NH

6)

4. ຈ່ືງົ ອະທິບາຍ ພ້ອມທງຍົກຕວົ ຢ່າຸ ງຂອງຄາໍ ຕໄືໍ່ ປນີັ:້
ກ. ອບໍ ິທລ
ຂ. ອີເລກຕຣອນຄູຸ່ບຮ່ໍື ວ່ ມພນທະ
ຄ. ພນທະຊິກມາ

24

ບດົ ທີ 3
ພນທະຄາບອນ–ຄາບອນ (CarbonCarbon Bonds)

1. ພນທະສາມຄາບອນ  ຄາບອນ (Carbon Carbon Triple Bond)
ພນທະສາມຄາບອນ  ຄາບອນເກີດຈາກພນທະຊິກມາ 1 ພນທະ ແລະ ພນທະພາຍອີກ 2 ພນທະ

(ເບ່ິືງຮູບທີ 3.1) ໂມເລກນຂອງແອລໄຄນ໌ເປນເສ້ັນຊື່ , ເນື່ອງຈາກວ່າພນທະສາມເກີດຂັ້ນຈາກ
sp ໄຮບຣິໄດເຊຊນ ພາຍອີເລກຕຣອນ ເຊື່ິງມີລກສະນະເປນກຸ່ມໝອກຮູບຊົງທ່ໍືກົມທີື່ຫ້ມລ້ອມສ່ວນ
 C  C  ຂອງໂມເລກນ (ເບິ່ືງຮູບທີ 3.2) ແລະ ເປນສ່ວນທື່ີກ່ຽວຂ້ອງໃນການເກີດປະຕິກິລິຍາເຄມີ
ດ່ືງນ້ັນ, ປະຕິກິລິຍາການເຕີມຂອງແອລໄຄນ໌ ຫື ບາງຄັ້ງເອີ້ັນວ່າ: ອາເຊທີລີນ ຈື່ງຄືກບປະຕິກິລິຍາການ
ເຕມີ ຂອງແອລຄີນຈະແຕກຕ່າງກນສະເພາະໃນປະຕິກລິ ິຍາການເຕີມຂອງແອລໄຄນ໌ ທ່ືີຕ້ອງໃຊ້ຣເີ ອເຈນຕ໌
2 ໂມລ, ແຕປຸ່ ະຕກິ ິລຍິ າການເຕີມຂອງແອລຄນີ ໃຊຣ້ ີເອເຈນຕພ໌ ຽງ 1 ໂມລເທາົື່ ນນ້ັ .

Sp ໄຮບຣໄິ ດຊ໌ຄາບອນ 2 ໄຮບຣໄິ ດຊ໌ ຄາບອນ
ຢໃຸູ່ ນເສ້ນັ ຊດື່ ຽວກນເພືອ່ ເກດີ ເປນພນທະຊກິ ມາ

ຜນົ ການເກດີ ເປນພນທະສາມຄາບອນ  ຄາບອນ
ຮບູ ທີ 3.1 ການເກດີ ພນທະສາມຄາບອນ ຄາບອນ

ຮບູ ທີ 3.2 ພນທະສາມເປນຮບູ ຊງົ ທືກ່ໍ ມົ ມີອີເລກຕຣອນເຄ່ືອນທືີພ່ າຍໃນ

25

2. ການໝນຮອບຂອງພນທະຄາບອນ – ຄາບອນ

ການໝນຮອບຂອງພນທະຈະເກີດຂ້ັນ ຖ້າການໝນຮອບຂອງພນທະບ່ໍືເຮດໃຫ້ເກີດການຊ້ອນເຫື່ອມ
ຂອງອໍບິທລຫຼຸດນ້ອຍລົງ, ອີເທນມີການໝນຮອບຂອງພນທະຄາບອນທືີ່ມີຕື່ໍຄາບອນອີກອາຕອມ
ເພາະ ການໝນຮອບຂອງພນທະບ່ໍືໄດ້ເຮດໃຫ້ສະມດທະພາບການຊ້ອນເຫື່ອມຂອງ sp3– ໄຮບຣິດ
ອໍບີທລຫຼຸດລົງ, ເພາະວ່າອໍບິທລເຫ່ືົານີ້ັຢຸູ່ໃນແຜຸ່ນພຽງດຽວກນຮອບໆແກນຂອງພນທະ, ສ່ວນພນທະ
ຄາບອນ – ຄາບອນໃນເອທີລີນຈະພະຍາຍາມຢູຸ່ກບທ່ືີ ເພາະການໝນຮອບຂອງໜື່ງຄາບອນທີື່ມີຕໍື່
ຄາບອນອີກອາຕອມ ເຮດໃຫ້ການຊ້ອນເຫື່ອມທາງໜ້າຂອງ 2pz– ອໍບີທລຫຼຸດນ້ອຍລົງໄປ ດ່ືງນັ້ນ, ການ
ໝນຂອງພນທະຈື່ງບືພ່ໍ ້ອມທື່ີຈະເກີດສະແດງດື່ງຮູບລມຸ່ ນ:້ັີ

ຮບູ ທີ 3.3 ສະແດງການເກີດພນທະຂອງອີເທນ, ເອທລີ ີນ ແລະ ອາເຊທລີ ນີ

ສະຫຼຸບໄດ້ວ່າ: ການໝນຮອບຂອງພນທະຄາບອນ–ຄາບອນຈະເກີດຂ້ັນໃນພນທະຊິກມາ, ແຕຸ່ຈະ
ບື່ເໍ ກີດການໝນຮອບໃນພນທະພາຍດ່ຽວ (isolated )

3. ການຂຽນໂຄງສາ້ ງຂອງໂມເລກນທາດອງົ ຄະທາດ

ສູດເຄມີຂອງທາດປະສົມບອກໃຫ້ຮູ້ວ່າມີທາດໃດເປນອົງປະກອບ ແລະ ໃນແຕຸ່ລະອົງປະກອບຂອງ
ທາດມຈີ ໍານວນໂມລ, ຈໍານວນໂມເລກນ ຫື ຈໍານວນອາຕອມຢເຸູ່ ທົື່າໃດ, ການທ່ີືຈະຮູ້ສູດຂອງທາດປະສົມ
ໄດ້ຈະຕ້ອງຮູ້ອດຕາສ່ວນຂອງອາຕອມ ຫື ໂມເລກນຂອງອາຕອມຂອງທາດທ່ືລີ ວມກນເປນທາດປະສມົ .

ສູດງ່າຍດາຍ: ແມຸ່ນສູດທ່ືີສະແດງໃຫ້ເຫນວ່າໃນ 1 ໂມເລກນປະກອບດ້ວຍທາດໃດແດຸ່ ແລະ
ມີອດຕາສ່ວນຢາຸ່ ງຕາືໍ່ ສດຂອງຈາໍ ນວນອາຕອມເທາ່ືົ ໃດ ຕວົ ຢຸ່າງ: HO ເປນສູດງາ່ ຍດາຍຂອງ H2O2

ສູດໂຄງສ້າງ: ເປນສູດສະແດງໂຄງສ້າງຂອງໂມເລກນ ຫື ສະແດງລໍາດບການລວມຕົວກນຂອງ
ອາຕອມ ດ່ງື ນ້ນັ , ສດູ ໂຄງສ້າງຈື່ງມີປະໂຫຍດຫາຍໃນສດູ ແບບຊະນດິ ຕາ່ ງໆ ຕົວຢຸ່າງ:

CH3 C2H6

ສດູ ງ່າຍດາຍຂອງອເີ ທນ ສດູ ໂມເລກນຂອງອເີ ທນ ສູດໂຄງສ້າງຂອງອີເທນ

26
ສູດລວິ ອສີ : ເປນສູດໂຄງສ້າງທນ່ີື ກເຄມີມກໃຊ້ຂີດເສນ້ັ ແທນໂຄງສາ້ ງໂຄເວເລນຕ໌ຂອງອີເລກຕຣອນ
ຄູຸ່ຈ່ືງບືໍ່ມກເຫນຄຸູ່ອີເລກຕຣອນສ້າງພນທະສູດໂຄ ງສ້າງທ່ີືໃຊ້ຂີດເປນເສັ້ນແທນພນທະ ເອັ້ີນວ່າ:
ສູດພນທະເວເລນຕ໌ ເຊ່ນື :

ໄປເປນ
ໄປເປນ
ການຂຽນສູດໂຄງສ້າງແບບລີວອີສ ຫື ໂຄງສ້າງແບບຈດ ໃຊ້ອີເລກຕຣອນໜື່ງຄູຸ່ແທນໃຫ້ໜ່ືງ
ພນທະໂຄເວລນຕ໌, ແຕຸ່ລະອາຕອມຕ້ອງມີ 8 ອີເລກຕຣອນໃນວົງນອກສດ (ກໍລະນີໄຮໂດຣເຈນມີ 2
ອີເລກຕຣອນ) ໂດຍການນບອີເລກຕຣອນ ແລະ ໃຊ້ກົດເກນອົກເຕດ ເຮດໃຫ້ສາມາດຂຽນສູດໂຄງສ້າງ
ແບບຈດໄດຖ້ ກື ຕອ້ ງຕວົ ຢ່າຸ ງເຊືນ່ : ການຂຽນສູດໂຄງສ້າງແບບຈດຂອງໂມເລກນງາ່ ຍໆດ່ງື ລຸ່ມນ:ີັ້

ການຂຽນສູດໂຄງສ້າງຈະງ່າຍຂ້ັນເມື່ອໃຊ້ເສັ້ນ (–) ແທນອີເລກຕຣອນຄູຸ່ ຫື ແທນພນທະ
ໂຄເວລນຕ໌ ເຖິງແມຸ່ນວ່າວິທີນີັ້ຈະຊ່ວຍໄດ້ຫາຍໃນການຂຽນໂຄງສ້າງໃຫ້ໄວຂ້ັນກໍຕາມ, ແຕຸ່ໃນບາງຄັ້ງ
ອາດເຮດໃຫ້ສບສົນ ເພາະບ່ືໍມີການສະແດງອີເລກຕຣອນໃຫ້ເຫນ ດ່ືງນັ້ນ, ເພ່ືອເປນການຊ່ວຍໃນການ
ຂຽນໂຄງສ້າງໃຫ້ຈໍານວນອາຕອມບາງຕົວວ່າສາມາດເກີດເປນພນທະໂຄເວລນຕ໌ໄດ້ຈກພນທະ ຕົວຢຸ່າງ
ສະແດງໃນຕາຕະລາງທີ 3.1 ແລະ 3.2

27

ຕາຕະລາງທີ 3.1 ຕວົ ຢ່າຸ ງສດູ ໂຄງສາ້ ງການຂຽນເປນເສນ້ັ ແທນອີເລກຕຣອນຄຸູ່

ຊ່ືທາດ ສດູ ໂຄງສາ້ ງແບບເສນັ້
ນັໍ້າ

ແອມໂມເນຍ

ມເີ ທນ

ເອທລີ ີນ
ອາເຊທີລນີ
ໂພຣເພນ
ຟມໍ າລດໄີ ຮດ໌
ອາເຊຕິກ ອາຊດິ

ໄຊໂຄລບິວທີນ

28

ຕາຕະລາງທີ 3.2 ຈໍານວນຂອງພນທະຂອງອາຕອມຕ່າງໆ

ອາຕອມ ຈາໍ ນວນຕອມ

C 4
O 2
H 1
F, Cl, Br, I 1
N 3 ຫື 4
S 2, 4 ຫື 6

ທມື່ີ າ: ສມົ ພງົ ຈນໂພສີ, ເຄມອີ ົງຄະທາດເຫມັ້ 1 (2558:38)

ການຂຽນສດູ ໂຄງສ້າງທີ່ກື າ່ ວມານັນ້ ເປນການຂຽນໂຄງສາ້ ງຮບູ ແບບຂະຫຍາຍ (expanded form)
ເພື່ອໃຫ້ງ່າຍຕໍ່ກື ານຂຽນໂຄງສ້າງຂ້ັນອກີ ຈ່ືງມີການໃຊຮ້ ູບແບບຫຍໍ້ັ (condensed form) ແທນ, ຮູບແບບ
ຫຍໍັ້ນັ້ນເປນການລວມເອາົ ອາຕອມທ່ີເື ກດີ ຂັ້ນລວມກນເປນກ່ມຸ ດງ່ື ສະແດງໃນຕາຕະລາງທີ 3.3
ຕາຕະລາງທີ 3.3 ຮູບແບບຫຍ້ັໍຂອງໂຄງສ້າງທາດປະສມົ ອງົ ຄະທາດ

ຮບູ ແບບຂະຫຍາຍ ຮບູ ແບບຫຍ້ັໍ

CH3 –

–CH2–

–CH =
CH2=
–OH
–NH2

ທມ່ີື າ: ສົມພງົ ຈນໂພສີ, ເຄມີອງົ ຄະທາດເຫມ້ັ 1 (2558:39)

29

ດງ່ື ນ້ັນ, ໃນການຂຽນສູດໂຄງສ້າງຮູບແບບຫຍັ້ໍຂອງ C3H8O ຂຽນໄດດ້ ງື່ ນ:້ີັ

CH3 – CH2 – CH2 – OH CH3 – O – CH2 – CH3

ການຂຽນໂຄງສ້າງອກີ ຮູບແບບໜ່ງື ທໃີ່ື ຊ້ກນສະເໝີຄືການບໍືຂ່ ຽນພນທະດຽ່ ວໃນລວງນອນທ່ືີຈບ
ກຸ່ມຖດໄປເຊນື່ :

CH3 – CH2 – OH ອາດຂຽນເປນ CH3 CH2 OH

CH2 = CH – CH3 ອາດຂຽນເປນ CH2 = CHCH3

CH2 = CH – CH2 – OH ອາດຂຽນເປນ CH2 = CHCH2OH

ອາດຂຽນເປນ

ຫື ໃນບາງຄ້ັງມກີ ານຕດເອົາພນທະໃນແນວດ່ືິງອອກໄປ ການຂຽນໂຄງສາ້ ງຈະຢູໃຸ່ ນແນວດຽວກນ
ໝົດດງ່ື ນ:້ັີ

ອາດຂຽນເປນ CH3CH2 (OH)CH3

ອາດຂຽນເປນ (CH3)2CHCH2CH3

4. ໄອໂຊເມີ ( isomer)

ທາດທ່ືີມີສູດໂມເລກນຄືກນ, ແຕຸ່ສາມາດຂຽນສູດໂຄງສ້າງໄດ້ຫາຍກວ່າໜ່ືງໂຄງສ້າງຂ້ັນໄປ
ເອ້ັີນວ່າ:ໄອໂຊເມີຣິຊມ (isomerism), ສ່ວນທາດທື່ີເຮດໃຫ້ເກີດໄອໂຊເມີຣິຊມ ເອີ້ັນວ່າ: ໄອໂຊເມີ
ຕົວຢຸ່າງ: ທາດປະສົມໄຮໂດຣຄາບອນທີ່ືມີສູດໂມເລກນ C4H10 ສາມາດຂຽນສູດໂຄງສ້າງໄດ້ 2 ໂຄງສ້າງ
ຄື: nບິວເທນ (CH3−CH2−CH2−CH3) ມີຈດຟົດ 0.5 C, ຈດເປື່ອຍ −138.3 C ແລະ ໄອໂຊບິວ
ເທນ (CH3−CH(CH3)CH3) ມີຈດຟົດ −117 C ແລະ ມີຈດເປື່ອຍ −159.5 C ສະແດງໃຫ້ເຫນວ່າ:
ໄອໂຊເມີຂອງບິວເທນເປນທາດຕາ່ ງຊະນດິ ກນ ເຖິງແມຸນ່ ວ່າຈະມສີ ດູ ໂມເລກນຄືກນກຕໍ າມ.

ທາດປະສົມໄຮໂດຣຄາບອນທ່ີືມີຈໍານວນອາຕອມຄາບອນຫາຍຂັ້ນ ຈໍານວນໄອໂຊເມີຂອງທາດ
ຈະຫາຍຂ້ັນຕາມໄປດ້ວຍເຊ່ືນ: ເພນເທນ (C5H12) ມີໄດ້ 3 ໄອໂຊເມີ, ເຮກເຊນ (C6H14) ມີໄດ້ 5
ໄອໂຊເມີ, ເຮບເທນ (C7H16) ມີໄດ້ 9 ໄອໂຊເມີ, ອອກເທນ (C8H18) ມີໄດ້ 18 ໄອໂຊເມີ, ໂນເນນ
(C9H20) ມີໄດ້ 35 ໄອໂຊເມີ ແລະ ເດເຄນ (C10H22) ມໄີ ດ້ 75 ໄອໂຊເມີ.

ຕົວຢຸ່າງອື່ນຂອງທາດປະສົມຄາບອນທືີ່ເກີດໄອໂຊເມີຣິຊມຄື: ທາດທີ່ືມີສູດໂມເລກນ C4H8,
C2H6O, C3H6O ແລະ C3H6O ຄນລກສະນະທາງຟຊີ ກິ ຂອງແຕຸ່ລະໄອໂຊເມີສະແດງໃນຕາຕະລາງທີ 3.4

30

ຕາຕະລາງທີ 3.4 ຄນລກສະນະຂອງທາດປະສມົ ທມື່ີ ສີ ູດໂມເລກນ C4H8, C2H6O, C3H6O ແລະ C3H6 O2

ສດູ ສດູ ໂຄງສາ້ ງ ຊືທ່ າດ ຈດ ຈດຟົດ ຄວາມໜາ
ໂມເລກນ ເປອື່ ຍ C
ແໜ້ນທ່ືີ
C 20 C
(g/cm3)

C4H8 1ບິວເທນ 185.4 6.3 0.60
C4H8 0.88 0.60
C4H8 2ບິວເທນ 105.6 -6.9 0.59

2-ເມທິລ-1-ໂພຣເພນ 140.4

C2H6O ເອທານອລ 114.5 78.4 0.80
C2H6O ເມທອກຊີມເີ ທນ 116.3 34.6 0.71
C3H6O 0.791
C3H6O ໂພຣພານອນ 94.8 56.2
C3H6O2
ໂພຣພານາລ 81.0 46.5 0.807

ໂພຣພາໂນອກິ ອາຊິດ 20.8 141.4 0.993

C3H6O2 ເມທລິ ອາຊີເຕດ 98.7 57.3 0.933

ທືີ່ມາ: ສົມພົງ ຈນໂພສີ, ເຄມອີ ົງຄະທາດເຫັ້ມ 1 (2558:43)

ຈາກຕາຕະລາງທີ 3.4 ເຖິງແມຸ່ນວ່າສູດໂມເລກນຄືກນກໍຕາມ, ແຕຸ່ສູດໂຄງສ້າງຕ່າງກນ ຫື ການຈບ
ກນຂອງອາຕອມໃນໂມເລກນແຕກຕ່າງກນ ລກສະນະແບບນີັ້ເອ້ີັນວ່າ: ໄອໂຊເມີຊະນິດໂຄງສ້າງ
(structural isomers)

ການເກີດໄອໂຊເມີຊະນິດໂຄງສ້າງ ເຮດໃຫ້ຈໍາແນກຊະນິດຂອງໄອໂຊເມີເປນໄອໂຊເມີຊະນິດກື່ິງ,
ໄອໂຊເມີຊະນິດຕໍາແໜຸ່ງ ແລະ ໄອໂຊເມີເປນໄອໂຊເມີຊະນິດໝຸູ່ຟງຊນ ຕົວຢຸ່າງຂອງແຕຸ່ລະໄອໂຊເມີ
ມີດ່ືງນັ້:ີ

31

1) ໄອໂຊເມີເປນໄອໂຊເມີຊະນິດກງ່ືິ
CH3 – CH2 – CH2 – CH3

2) ໄອໂຊເມຊີ ະນິດຕາໍ ແໜ່ງຸ

CH2 = CH – CH2 – CH3 CH3 – CH = CH – CH3

1- ບິວທີນ 2- ບວິ ທີນ 2- ເມທິລ -1-ໂພຣເພນ

3) ໄອໂຊເມເີ ປນໄອໂຊເມຊີ ະນິດໝູຸ່ຟງຊນ CH3 – O – CH3
1. CH3 – CH2 – OH ເມທອກຊີ ມເີ ທນ
ເອທານອລ

2. 2- ໂພຣພານອນ
ໂພຣພານາລ ເມທິລ ໂພຣພາໂນເອດ

3.
ໂພຣພາໂນອກິ ອາຊດິ

5. ເຣໂຊແນນຊ໌ (Resonance)

ຫາຍໂມເລກນທື່ີທິດສະດີໂຄງສ້າງລິວອິສບ່ືໍສາມາດນໍາໄປໃຊ້ອະທິບາຍຄນລກສະນະສະເພາະໄດ້
ເຊ່ືນ: ຄວາມຍາວຂອງພນທະ, ຄວາມແຂງແຮງຂອງພນທະ, ຄວາມເປນອາຊິດ ແລະ ເບສຂອງພນທະ ຫື
ຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງໂມເລກນທີື່ທິດສະດລີ ິວອິສຊ່ວຍອະທິບາຍບໍື່ໄດ້ ຈະເປນໂມເລກນທີື່ຈຟງຊນ 2 ຈ ຫື
ຫາຍກວ່ານັ້ນຢຸູ່ໃກ້ກນ ຕົວຢຸ່າງເຊ່ືນ: ໃນການຂຽນສູດລິວອິສອີເລກໂທຣນິກຂອງຄາບໍເນດໄອອອນ
(CO32−) ເຊິ່ງື ສາມາດຂຽນໄດ້ດ່ືງລມຸ່ ນ:້ີັ

32

ຄາບໍເນດໄອອອນແຕຸ່ລະໂຄງສ້າງມພີ ນທະຄູຂຸ່ ອງ C=O 1 ພນທະ ເຊ່ືິງແຕກຕ່າງຈາກອກີ 2 ພນທະ,
ແຕຸ່ທງ 3 ພນທະມີຄວາມຍາວເທື່ົາກນ ສະແດງໃຫ້ເຫນວ່າສູດໂຄງສ້າງທ່ືີແທ້ຈິງຂອງຄາບໍເນດໄອອອນບໍ່ື
ແມຸ່ນສູດ (a), (b) ຫື (c) ດ່ືງໂຄງສ້າງຂ້າງເທິງ, ແຕຸ່ເປນສູດທີ່ືປະກອບດ້ວຍທງ 3 ໂຄງສ້າງຮ່ວມກນ.
ປະຈບນມີ 2 ທິດສະດີທ່ີືນກເຄມີນໍາມາໃຊ້ໃນການອະທິບາຍໂຄງສ້າງໂມເລກນ ທິດສະດີທີ 1 ເປນທິດ
ສະດີອໍບິທລຂອງໂມເລກນ (molecular orbital theory) ເຊື່ິງໃຫ້ປະໂຫຍດໃນການພິຈາລະນາຄນ
ລກສະນະຂອງໂມເລກນ, ທິດສະດີທີ 2 ເປນທິດສະດີເຣໂຊແນນຊ໌ ຫື ພນທະໂຄເວເລນຕ໌ ເຊື່ິງໃຫ້
ປະໂຫຍດໃນການນໍາໄປສຸ່ຄູ ວາມເຂົາັ້ ໃຈກ່ຽວກບປະຕກິ ລິ ຍິ າຂອງທາດປະສມົ ອງົ ຄະທາດ.

ໄລນສ ພໍລິງເປນບກຄົນທໍາອິດໃນການພດທະນາທິດສະດີເຣໂຊແນນຊ໌ ໂດຍການອະທິບາຍ
ໂມເລກນໃນລກສະນະການຂຽນໂຄງສ້າງພນທະໂຄເວເລນຕ໌ໄດ້ຫາຍກວ່າ 2 ໂຄງສ້າງຂັ້ນໄປ, ໂຄງສ້າງ
ທີື່ແທ້ຈິງຂອງໂມເລກນເປນໂຄງສ້າງຮ່ວມກນຂອງຫາຍໆໂຄງສ້າງທືີ່ສາມາດຂຽນໄດ້ ເຊິື່ງເອັ້ີນໂຄງສ້າງນ້ັນ
ວາ່ : ໄຮບຣິດເຣໂຊແນນຊ໌ (resonance hybrid), ສ່ວນແຕລຸ່ ະທສີ່ື າມາດຂຽນໄດ້ນນ້ັ ເອ້ນີັ ວ່າ: ໂຄງສ້າງ
ສວ່ ນຮວ່ ມ (contributing structure) ຫື ໂຄງສ້າງເຣໂຊແນນ. ວິທີຂຽນໄຮບຣດິ ເຣໂຊແນນຊນ໌ ັນ້ ໃຊ້
ລກູ ສອນສອງຫວົ ລະຫວ່າງໂຄງສາ້ ງເຣໂຊແນນຊດ໌ ່ືງໂຄງສາ້ ງລຸ່ມນັ້ີ:

ເຣໂຊແນນຊ໌ ພົບໃນທາດປະສົມ ເຊື່ິງອີເລກຕຣອນໃນໂມເລກນສາມາດເຄ່ືອນທີື່ໄປມາໄດ້ ແລະ
ສາມາດຈດຕົວເອງໃນສະຖານະພະລງງານຕໍ່ືາໄດ້ຫາຍກວ່າໜ່ືງໂຄງສ້າງ, ການກະຈາຍຄວາມໜາແໜ້ນ
ອີເລກຕຣອນພາຍໃນໂມເລກນເຮດໃຫ້ໂມເລກນມີຄວາມໝ້ັນຄົງເພ່ືີມຂ້ັນ. ສະຫຼຸບວ່າ: ເຣໂຊແນນຄື
ປາກົດການທີ່ືບື່ໍສາມາດຂຽນສູດໂຄງສ້າງທເີ່ື ປນໄປຕາມກົດເກນອອກເຕດພຽງໜ່ືງສູດແທນຄນລກສະນະ
ຂອງໂມເລກນຂອງທາດບາງຊະນດິ ໄດຢ້ າຸ່ ງຖືກຕອ້ ງ.

ໂຄງສ້າງເຣໂຊແນນຊ໌ (Resonance structure) ຄສື ູດໂຄງສ້າງຂອງທາດທືີ່ສາມາດຂຽນໄດ້ຫາຍ
ກວ່າ 1 ແບບເຊ່ິືງແຕຸ່ລະສູດທື່ີຂຽນຂ້ັນມາຈະບືໍ່ສອດຄ່ອງກບສູດໂຄງສ້າງທີ່ືແທ້ຈິງ ການຈະເປນໂຄງສ້າງ
ເຣໂຊແນນຊ໌ໄດ້ຕ້ອງມີການຈດລຽງຕົວຂອງອາຕອມຄືກນ ຕ່າງພຽງແຕຸ່ການກະຈາຍອີເລກຕຣອນ
ໃນພນທະເທົືາ່ ນນ້ັ .

ຕົວຢາຸ່ ງ: C6H6 (benzene) ເກີດເຣໂຊແນນໄດ້ 2 ແບບດ່ືງນ້ີັ:

33

ຕວົ ຢາຸ່ ງ: C10H8 (naphthalene) ເກີດເຣໂຊແນນໄດ້ 3 ແບບດງື່ ນ:ັ້ີ
ຕວົ ຢາຸ່ ງ: C5H5N (pyridine) ເກດີ ເຣໂຊແນນໄດ້ 2 ແບບດ່ືງນີ້ັ:

ສະຫບຼຸ ໃຈຄວາມ

ການໝນຮອບຂອງພນທະຄາບອນ–ຄາບອນຈະເກີດຂ້ັນໃນພນທະຊິກມາ, ແຕຸ່ຈະບໍື່ເກີດການໝນ
ຮອບໃນພນທະພາຍດຽ່ ວ (isolated )

ການຂຽນໂຄງສ້າງຂອງໂມເລກນທາດອົງຄະທາດ:
ສູດງ່າຍດາຍ: ແມຸ່ນສູດທີື່ສະແດງໃຫ້ເຫນວ່າໃນ 1 ໂມເລກນປະກອບດ້ວຍທາດໃດແດຸ່ ແລະ ມີ
ອດຕາສວ່ ນຢຸ່າງຕໍາື່ ສດຂອງຈາໍ ນວນອາຕອມເທືົ່າໃດ ຕວົ ຢຸ່າງ: HO ເປນສດູ ງ່າຍດາຍຂອງ H2O2
ສູດໂຄງສ້າງ: ເປນສູດສະແດງໂຄງສ້າງຂອງໂມເລກນ ຫື ສະແດງລໍາດບການລວມຕົວກນຂອງ
ອາຕອມ ດືງ່ ນນ້ັ , ສູດໂຄງສ້າງຈ່ືງມີປະໂຫຍດຫາຍໃນສດູ ແບບຊະນິດຕ່າງໆ
ສດູ ລິວອີສ: ເປນສູດໂຄງສາ້ ງທນີື່ ກເຄມີມກໃຊ້ຂີດເສນ້ັ ແທນໂຄງສ້າງໂຄເວເລນຕ໌ຂອງອີເລກຕຣອນ
ຄຸູ່ ຈື່ງບໍື່ມກເຫນຄຸູ່ອີເລກຕຣອນສ້າງພນທະສູດໂຄງສ້າງທືີ່ໃຊ້ຂີດເປນເສ້ັນແທນພນທະ ເອີັ້ນວ່າ: ສູດ
ພນທະເວເລນຕ໌
ການຂຽນສູດໂຄງສ້າງແບບລີວອີສ ຫື ໂຄງສ້າງແບບຈດ ໃຊ້ອີເລກຕຣອນໜື່ງຄຸູ່ແທນໃຫ້ໜື່ງພນທະ
ໂຄເວເລນຊ໌, ແຕຸ່ລະອາຕອມຕອ້ ງມີ 8 ອເີ ລກຕຣອນໃນວງົ ນອກສດ
ທາດທ່ືີມີສູດໂມເລກນຄືກນ, ແຕຸ່ສາມາດຂຽນສູດໂຄງສ້າງໄດ້ຫາຍກວ່າໜ່ືງໂຄງສ້າງຂ້ັນໄປເອີັ້ນວ່າ:
ໄອໂຊເມີຣິຊມ (isomerism), ສ່ວນທາດທ່ເືີ ຮດໃຫເ້ ກີດໄອໂຊເມຣີ ຊິ ມ ເອ້ນັີ ວາ່ : ໄອໂຊເມີ
ສູດໂມເລກນຄືກນກໍຕາມ, ແຕຸ່ສູດໂຄງສ້າງຕ່າງກນ ຫື ການຈບກນ, ແຕຸ່ສູດໂຄງສ້າງຕ່າງກນ ຫື ການ
ຈບກນຂອງອາຕອມໃນໂມເລກນແຕກຕ່າງກນ ລກສະນະແບບນີ້ັເອ້ນີັ ວ່າ: ໄອໂຊເມີຊະນດິ ໂຄງສ້າງ
ເຣໂຊແນນຊ໌: ຫາຍໂມເລກນທ່ືີທິດສະດີໂຄງສ້າງລິວອິສບື່ໍສາມາດນໍາໄປໃຊ້ອະທິບາຍຄນລກສະນະ
ສະເພາະໄດ້ ເຊື່ນ: ຄວາມຍາວຂອງພນທະ, ຄວາມແຂງແຮງຂອງພນທະ, ຄວາມເປນອາຊິດ ແລະ ເບສ
ຂອງພນທະ ຫື ຄວາມໝັ້ນຄົງຂອງໂມເລກນທືີ່ທິດສະດີລິວອິສຊ່ວຍອະທິບາຍບ່ືໍໄດ້ ຈະເປນໂມເລກນທີ່ື
ຈຟງຊນ 2 ຈ ຫື ຫາຍກວາ່ ນ້ນັ ຢູ່ໃຸ ກ້ກນ

34

ບດົ ຝກຫດ

1. ຈງົື່ ຂຽນໂຄງສ້າງເຣໂຊແນນຊ໌ທເ່ືີ ໝາະສມົ ຂອງທາດປະສມົ ຕໄ່ໍື ປນັ້ີ:
1) CH2 = CH – CH = CH2
2) CH3 –CO – NH2

3) HNO3
4) NO3−
5) N3−
6) C2O42−
2. ສູດໂມເລກນຕ່ໍືໄປນີັ້ ສູດໂມເລກນໃດມີຄວາມເປນໄປໄດ້ ແລະ ສູດໂມເລກນໃດບື່ໍມີຄວາມເປນໄປ
ໄດ້ ຈືງ່ົ ຂຽນໂຄງສາ້ ງໄອໂຊເມຂີ ອງສດູ ໂມເລກນທເີື່ ປນໄປໄດ?້

1) C3H8

2) C2H4Br2

3) C4H11

4) C4H9

5) C2H5Cl

6) CH4O

3. ຈງົ່ື ຈບຄ່ທຸູ າດປະສົມໃນຄໍລໍາ A ກບຈຟງຊນທ່ືີເໝາະສມົ ໃນຄລໍ ໍາ B

A B

CH3CH2COH ອລເຄນ
CH3CH2 – Br ອລຄນີ
CH3CH2 – OH ອລໄຄນ໌
CH3 C CCH3 ອາຣນີ (ອາໂຣມາຕິກ)
CH3CH2 CH3 ເຫາົ້ັ

ອເີ ທີ

CH3CH = CHCH3 ເຮໄລດ໌
CH3CH2 NH2
CH3CONH2 ອລດີໄຮດ໌
CH3CH2OCH2CH3
CH3COCH3 ຄີຕອນ
CH3COOH
ອາຊດິ ຄາບໍຊີລກິ
ເອໄມດ໌
ເອມີນ

35

ບດົ ທີ 4

ສະພາບຂວ້ັົ ຂອງພນທະ ແລະ ໂມເລກນ
(Polarity of bond and molecule)

ໃນບດົ ນີ້ຈັ ະໄດ້ກ່າວເຖິງພນທະໂຄເວເລນຕ໌ອີກຄ້ງັ ໃນລກສະນະແຈກຈ່າຍອີເລກຕຣອນເມື່ອເກີດເປນ
ພນທະຂັ້ນລະຫວ່າງສອງອາຕອມ ລກສະນະການແຈກຈ່າຍອີເລກຕຣອນ (electrostatic force)
ຈະເປນການບອກຄວາມແຕກຕາ່ ງລະຫວ່າງພນທະໄອອອນນິກກບພນທະໂຄເວລນຕ.໌

ພນທະໄອອອນນິກເກີດຈາກທາດທີື່ມີອີເລກໂທຣເນກາຕີວີຕີແຕກຕ່າງກນຫາຍມາຈບກນເຂົັ້າເປນ
ໂມເລກນ ທາດທື່ີມີຄ່າອີເລກໂທຣເນກາຕີວີຕີສູງຈະເປນຝຸ່າຍຮບອີເລກຕຣອນຈາກທາດທີື່ມີອີເລກໂທຣ
ເນກາຕີວີຕີຕືໍ່າກວ່າ ເຊ່ືນ: ໃນການເກີດເປນໂມເລກນຂອງໂຊດຽມຄລໍໄຣດ໌ ອາຕອມຄລໍຣີນເປນຝຸ່າຍຮບ
ອີເລກຕຣອນໄອອອນບວກຂອງໂຊດຽມຈະຍດກບໄອອອນລົບຂອງຄລໍຣີນ ເຮດໃຫ້ແຮງດງດູດລະ
ຫວາ່ ງໄຟຟາ້ ບນຈ (electrostatic force) ເກດີ ເປນພນທະໄອອອນນກິ .

ພນທະໂຄເວເລນຕ໌ ເກີດຈາກການນໍາເອົາອີເລກຕຣອນມາຮ່ວມກນ, ການຮ່ວມອີເລກຕຣອນ
ຈະຮ່ວມເທົ່ືາໆກນທງສອງອາຕອມມີອີເລກໂທຣເນກາຕີວີຕີເທົື່າກນ ຫື ໃກ້ຄຽງກນ ເຊື່ນ: ໃນໂມເລກນ
ຂອງໄຮໂດຣເຈນທາດທີື່ມີຄ່າອີເລກໂທຣເນກາຕີວີຕີແຕກຕ່າງກນ, ການຮ່ວມອີເລກຕຣອນຈະຫຍບໄປ
ຍງທາດທືີ່ມີອີເລກໂທຣເນກາຕີວີຕີຫາຍກວ່າ ເຮດໃຫ້ພນທະທີື່ເກີດຂ້ັນເປນພນທະມີຂົັ້ວ (polar bond)
ຫື ພນທະໂຄເວລນຕ໌ລກສະນະໄອອອນຍ່ອຍ (partial ionic character) ເຊ່ືນ: ໂມເລກນຂອງນໍ້ັາ,
ອອກຊີເຈນມີອີເລກໂທຣເນກາຕີວີຕີຫາຍກວ່າໄຮໂດຣເຈນ, ການຮ່ວມກນຂອງອີເລກຕຣອນໃນພນທະ
ຈະບໍເ່ື ທ່ືົາກນ, ແຕຈຸ່ ະຫຍບໄປທາງອາຕອມອອກຊີເຈນ ເຮດໃຫອ້ ອກຊີເຈນມີສະພາບເປນໄຟຟ້າບຍຈລົບ
ຍ່ອຍ ແລະ ໄຮໂດຣເຈນເປນໄຟຟ້າບນຈບວກຍ່ອຍໃນການຂຽນສະແດງໃຫ້ເຫນໄຟຟ້າບນຈຍ່ອຍ ໂດຍ
ໃຊເ້ ຄືອ່ ງໝາຍ ແລະ ສວ່ ນພນທະມີຂັົ້ວໃຊ້ສູດດ່ງື ລຸມ່ ນີັ້:

(ກ) (ຂ)

ຮບູ ທີ 4.1 ລກສະນະໄອອອນຂອງພນທະໂຄເວລນຕໃ໌ ນໂມເລກນຂອງນໍັ້າ

1. ສະພາບຂວ້ົັ ຂອງພນທະ ແລະ ໂມເລກນ

1.1 ສະພາບຂວົ້ັ ຂອງພນທະ
ສະພາບຂົັ້ວຂອງພນທະຄືການອະທິບາຍການກະຈາຍຕົວຂອງອີເລກຕຣອນທີ່ືໃຊ້ໃນການສ້າງ

ພນທະລະຫວ່າງອາຕອມ, ສະພາບຂົັ້ວຂອງພນທະໂຄເວເລນຕ໌ຂ້ັນຢູຸ່ກບຄ່າ EN ຂອງອາຕອມທງສອງ,
ຖ້າຄ່າ EN ຂອງທງສອງອາຕອມຕ່າງກນ ການກະຈາຍຕົວຂອງອີເລກຕຣອນໃນບໍລິ ເວນລະຫວ່າງ
ອາຕອມທງສອງບ່ເໍື ທ່າົື ກນ.

36

1) ພນທະໂຄເວເລນຕບ໌ ມືໍ່ ຂີ ັ້ົວ
ພນທະທ່ືີເກີດຂ້ັນລະຫວ່າງອາຕອມຂອງທາດຊະນິດດຽວກນ ຫື ອາຕອມຂອງທາດທີ່ືມີຄ່າ

ອີເລກໂທຣເນກາຕີວີຕີເທົື່າກນເພາະອາຕອມທືີ່ມີຄ່າອີເລກໂທຣເນກາຕີວີຕີເທົື່າກນເມ່ືອເກີດພນທະກນ
ອີເລກຕຣອນຄຸູ່ຮ່ວມພນທະຈະຢູຸ່ບໍລິເວນເຄ່ິືງກາງລະຫວ່າງອາຕອມທງສອງພໍດີ ເນ່ືອງຈາກອີເລກຕຣອນ
ຄຸູ່ຮ່ວມພນທະຖືກ ນິວຄລຽສທງສອງດງດູດດ້ວຍແຮງເທື່ົາໆກນ ຕົວຢຸ່າງ: ພນທະບໍື່ມີຂັົ້ວ ເຊ່ືນ: H−H,
Cl−Cl, O=O, N N

2) ພນທະໂຄເວເລນຕມ໌ ຂີ ວ້ົັ
ພນທະທ່ີືເກີດຂັ້ນ ລ ະຫ ວ່າງອາຕອມຂອງທາດທື່ີມີຄ່າອີເລກໂທຣເນກາຕີວີຕີຕ່າງກນ

(ອາຕອມຂອງທາດຕ່າງກນ) ອາຕອມຂອງທາດທີື່ມີຄ່າອີເລກໂທຣເນກາຕີວີຕີສູງກວ່າສາມາດດງດູດ
ອີເລກຕຣອນຄຸູ່ຮ່ວມພນທະໄດ້ດີກວ່າອີເລກຕຣອນຄຸູ່ຮ່ວມພນທະຈື່ງເຂັ້ົາໃກ້ອາຕອມຂອງທາດນ້ັີຫາຍ
ກວ່າເຮດໃຫ້ອາຕອມນີັ້ສະແດງອໍານາດໄຟຟ້າເປນລົບ, ສ່ວນອາຕອມຂອງທາດທ່ືີມີຄ່າອີເລກໂທຣເນກາຕີ
ວີຕີຕື່ໍາກວ່າຈະສະແດງອໍານາດໄຟຟ້າບວກ, ກໍລະນີທ່ີືພນທະມີຂົ້ັວ, ການສະແດງຂັ້ົວພນທະໂຄເວລນຕ໌
ໃຫ້ໃຊ້ສນຍາລກ + ແລະ − (ອ່ານວ່າ: ເດລຕາບວກ ແລະ ເດລຕາລົບຕາມລໍາດບ) ຂຽນໄວ້ເທິງ
ສນຍາລກອາຕອມທ່ີືສະແດງອໍານາດໄຟຟ້າບວກ ແລະ ລົບຕາມລໍາດບເຊ່ືນ: ໄຮໂດຣເຈນຄລໍໄຣດ໌
(HCl), ຄຣໍ ນີ (Cl2) ມີຄາ່ ອເີ ລກໂທຣເນກາຕວີ ີຕີສງູ ກວາ່ ໄຮໂດຣເຈນ ຈ່ືງສະແດງຂ້ວົັ ຂອງພນທະໄດ້

ເປ ນ ຕວົ ຢາຸ່ ງອນ່ື ເຊືນ່ :

O ມີຄ່າ EN ສູງກວ່າ H Cl ມຄີ າ່ EN ສງູ ກວ່າ C ແລະ F ມີຄາ່ EN ສູງກວາ່ B
C ມີຄາ່ EN ສງູ ກວາ່ H

ຮບູ ທີ 4.2 ຂົັ້ວຂອງພນທະໃນໂມເລກນຂອງ H2O, CHCl3 ແລະ BF3

1.2 ສະພາບຂັວ້ົ ຂອງໂມເລກນ
ຂ້ົັວຂອງໂມເລກນເປນຜນົ ລວມລະຫວາ່ ງຂວ້ັົ ຂອງພນທະຕ່າງໆທງໝົດໃນໂມເລກນ ຜົນທ່ືີໄດ້

ຈະເປນຂົ້ັວຂອງໂມເລກນນ້ັນໆ ໂດຍທິດທາງຂອງຂົັ້ວຈະຫນໄປທາງຂົ້ັວລົບ ຂັົ້ວໂມເລກນຂ້ັນຢູຸ່ກບຮູບ
ຮາ່ ງຂອງໂມເລກນ ແລະ ຄາ່ EN ລະຫວ່າງຂວົັ້ ພນທະອີກດວ້ ຍ.

ການຂຽນສນຍາລກສະພາບຂ້ວັົ ມີດງື່ ນ້ີັ:

+

δ ໝາຍເຖງິ ມີຄ່າ EN ນອ້ ຍ


δ ໝາຍເຖິງມີຄາ່ EN ຫາຍ

ຫົວຂອງລູກສອນຈະໄປທາງທາດທີືມ່ ຄີ າ່ EN ຫາຍ

37

ຕົວຢາຸ່ ງ:

ໂມເລກນທີື່ປະກອບດ້ວຍພນທະບືໍ່ມີຂັ້ົວໂມເລກນຈະບໍ່ືມີຂ້ົັວດ້ວຍ, ແຕຸ່ໂມເລກນໃດທື່ີ
ປະກອບດ້ວຍພນທະມີຂົັ້ວໂມເລກນອາດຈະມີຂ້ວົັ ຫື ບມໍື່ ີຂັ້ວົ ກໍໄດສ້ າມາດພຈິ າລະນາໄດດ້ ງ່ື ນີ:ັ້

1.2.1 ໂມເລກນບື່ໍມຂີ ັວົ້
1) ໂມເລກນຂອງທາດເນື່ອງຈາກໃນໂມເລກນຂອງທາດປະກອບດ້ວຍ ອາຕອມ

ຊະນິດດຽວກນ ເຊ່ືງິ ມີຄ່າອີເລກໂທຣເນກາຕີວີຕີເທ່າືົ ກນ, ພນທະລະຫວາ່ ງອາຕອມຈງ່ື ເປນພນທະບ່ືໍມີຂັົ້ວ
ໂມເລກນຈື່ງບ່ືໍມີຂັ້ວົ ດວ້ ຍ ເຊ່ນື : H2, Cl2, F2, O2, S8, P4, N2 ແລະ ອ່ນື ໆ.

2) ໂມເລກນທາດປະສົມທື່ີປະກອບດ້ວຍທາດ 2 ຊະນິດ ມີຈໍານວນ 3 ອາຕອມຂັ້ນ
ໄປ ໂດຍມີອາຕອມຂອງທາດໜ່ືງຢູຸ່ກາງ ແລະ ອາຕອມຂອງອີກທາດໜື່ງຢຸູ່ອ້ອມຮອບ ແລະ ມີຮູບຮ່າງ
ໂມເລກນທື່ີຢູຸ່ແຜຸ່ນພຽງໃນລກສະນະທື່ີເຮດໃຫ້ສະພາບຂັ້ົວຂອງພນທະຫກລ້າງກນໝົດໄປ ຫື ພິຈາ
ລະນະໄດງ້ າ່ ຍໆດືງ່ ນ:້ັີ ອາຕອມກາງເກີດພນທະກບອາຕອມຂ້າງຄຽງຊະນິດດຽວກນຕ້ັງແຕຸ່ 2 ອາຕອມຂ້ັນໄປ
ແລະ ອາຕອມກາງບໍື່ມີອີເລກຕຣອນຄຸູ່ໂດດດ່ຽວເຫືອຢູຸ່ (ABnE0 ເມື່ອ n = 2, 3, 4, 5, 6) ກໍລະນີນ້ັີໂມ
ເລກນບ່ໍືມຂີ ້ົວັ ເພາະສະພາບຂ້ັົວຂອງພນທະຫກລ້າງກນໝົດໄປຕົວຢຸ່າງເຊ່ືນ: BeCl2, BF3, CH4, PCl5,
SF6

ຮບູ ທີ 4.3 ຂົັວ້ ຂອງພນທະໃນໂມເລກນຂອງ BeCl2, BF3 ແລະ CH4 ເຊື່ິງເຮດໃຫເ້ ກດີ ໂມເລກນມຂີ ົວ້ັ

3) ໂມເລກນຂອງທາດປະສົມໄຮໂດຣຄາບອນທງໝົດຄື: ທາດປະສົມທ່ືີປະກອບ
ດ້ວຍທາດຄາບອນກບທາດໄຮໂດຣເຈນພຽງ 2 ທາດເທືົ່ານ້ັນ ເຊ່ືນ: C2H6, C6H14, C5H10, C6H6 ແລະ
ອ່ືນໆ ໃນທາດປະສົມໄຮໂດຣຄາບອນພນທະລະຫວ່າງ C ເປນພນທະບໍື່ມີຂັົ້ວ, ພນທະລະຫວ່າງ C ກບ
H ເປນພນທະມີຂວ້ັົ , ແຕ່ສຸ ະ ພາບຂວົັ້ ຂອງພນທະຫກລາ້ ງກນໝົດໄປ ຈື່ງເຮດໃຫໂ້ ມເລກນບ່ໍມື ີຂັົ້ວ.

38
1.2.2 ໂມເລກນມຂີ ວ້ັົ

1) ໂມເລກນທີ່ປື ະກອບດວ້ ຍອາຕອມທາດຕ່າງກນ 2 ອາຕອມ ເນືອ່ ງຈາກພນທະລະ
ຫວ່າງອາຕອມທງສອງເປນພນທະມີຂົັ້ວ, ໂມເລກນຈ່ືງມີຂ້ົວັ ດວ້ ຍ ເຊື່ນ: HCl, HF, CO, NO ແລະ
ອ່ືນໆ.

ຮບູ ທີ 4.4 ຂົວ້ັ ຂອງພນທະໃນໂມເລກນຂອງ HCl ແລະ CO ເຊິືງ່ ເຮດໃຫ້ເກີດໂມເລກນມຂີ ົ້ວັ
2) ໂມເລກນທີອື່ າຕອມກາງເກດີ ພນທະກບອາຕອມຂາ້ ງຄຽງຊະນດິ ດຽວກນ 2 ອາຕອມ

ຂັ້ນໄປ ແລະ ທືີ່ອາຕອມກາງມອີ ເີ ລກຕຣອນຄໂຸູ່ ດດດຽ່ ວເຫືອຢໃູຸ່ ນໂມເລກນຊະນິດນີັ້ເປນໂມເລກນມີຂົ້ັວ
ເພາະສະ ພາບຂົວ້ັ ຂອງພນທະຫກລາ້ ງກນບື່ໝໍ ດົ ຕວົ ຢາຸ່ ງເຊນ່ື : H2O, NH3, SF4, IF5 ແລະ ອນື່ ໆ.

ຮບູ ທີ 4.5 ຂັົວ້ ຂອງພນທະໃນໂມເລກນຂອງ H2O ແລະ NH3 ເຊື່ງິ ເຮດໃຫເ້ ກີດໂມເລກນມີຂັົ້ວ

3) ໂມເລກນທື່ີອາຕອມກາງຂອງທາດໜື່ງເກີດພນທະກບອາຕອມຂ້າງຄຽງຕ່າງຊະນິດ
ກນ 2 ອາຕອມ ຂ້ັນໄປ ຫື ໂມເລກນທີ່ືມີ 3 ທາດຂັ້ນໄປ ໂມເລກນຊະນິດນ້ີັເປນໂມເລກນມີຂ້ົັວຂອງ
ພນທະເສມີ ກນ ຫື ຫກລາ້ ງກນບໝ່ໍື ດົ ຕົວຢາຸ່ ງເຊືນ່ : HCN, CHCl3 ແລະ ອື່ນໆ

ຮບູ ທີ 4.6 ຂວັ້ົ ຂອງພນທະໃນໂມເລກນຂອງ HCN ແລະ CHCl3 ເຊງ່ືິ ເຮດໃຫ້ເກດີ ໂມເລກນມີຂ້ັົວ
2. ໂມເມນຕພ໌ ນທະ (Moment Bond)

ໂມເມນຕ໌ພນທະຄື ການແຍກໄຟຟ້າບນຈໃນພນທະເຄມີໂຄເວເລນຕ໌ມຢີ ພູຸ່ າຍໃນທາດປະສົມທາງເຄມີ
ບາງຊະນິດ ດ່ືງນ້ັນ, ຈືງ່ ໃຫຂ້ ້ວັົ ຂອງພນທະເກີດຂ້ັນເມືອ່ ມີການແຍກໄຟຟາ້ ບນຈບວກ ແລະ ລົບໃນພນທະ
ເຄມີ.

ຖ້າວາງພນທະມີຂົັ້ວ ເຊື່ນ: ພນທະ O − H ລົງໃນສະໜາມໄຟຟ້າ ຈະເກີດແຮງຍູ້ຂອງສະໜາມໄຟຟ້າ
ເພ່ືອໃຫ້ພນທະຢູຸ່ໃນແນວດຽວກນກບສະໜາມໄຟຟ້າ (turning force) ຍ່ິືງສະພາບມີຂ້ົັວຂອງພນທະມີ

39

ຫາຍເທື່ົາໃດແຮງຍູ້ຈະມີຫາຍຂັ້ນເທື່ົານ້ັນ, ພນທະໂມເມນຕ໌ຈະບອກສະພາບມີຂັ້ົວຂອງພນທະ ແລະ
ຄາໍ ນວນໄດ້ຈາກ e  d

ເມອ່ື e ເປນໄຟຟາ້ ບນຈຂອງຂົັ້ວພນທະ
d ເປນໄລຍະຫາ່ ງລະຫວາ່ ງ 2 ໄຟຟາ້ ບນຈມຫີ ົວໜ່ວຍເປນ Å

ຄາ່ ທີ່ືຄໍານວນໄດ້ມຫີ ົວໜວ່ ຍເປນເດບາຍ (debye, D) ເຊິື່ງມຄີ າ່ ຕັ້ງແຕຸ່ 0.4 D, ສໍາລບພນທະບ່ມືໍ ຂີ ົັວ້
ເຊື່ນ: C–H ໄປຈນົ ເຖງິ 3.5 D ຂອງພນທະ C N ທີ່ມື ສີ ະພາບມຂີ ົັວ້ ຫາຍທ່ີສື ດສະແດງໃນຕາຕະລາງທີ 4.1
ຕາຕະລາງທີ 4.1 ພນທະໂມເມນຕສ໌ າໍ ລບພນທະໂຄເວລນຕ໌ບາງຊະນດິ

ພນທະ ພນທະໂມເມນຕ໌

HC 0.4
HN 1.31
HO 1.51
CN 0.22
CO 0.74
CF 1.41
C Cl 1.46
C Br
CI 1.38
C=O 1.19
CN 2.3
3.5

ທມ່ືີ າ: ສົມພົງ ຈນໂພສີ, ເຄມີອົງຄະທາດເຫັ້ມ 1 (2558:55)

3. ໂມເມນຕຂ໌ ວ້ົັ ຄູຸ່ (Dipole Moment)

ໂມເມນຕ໌ຂ້ົັວຄູຸ່ຄື ການແຍກໄຟຟ້າບນຈ ອາດເກີດຂ້ັນລະຫວ່າງສອງໄອອອນໃນພນທະໄອອອນນິກ
ຫື ສອງອາຕອມໃນພນທະໂຄເວເລນຕ໌, ໂມເມນຕ໌ຂົັ້ວຄຸູ່ເກີດຂ້ັນເນ່ືອງຈາກຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ
ຄ່າອີເລກໂທຣເນກາຕີວີຕີຂອງອາຕອມຕ່າງໆໃນພນທະໂຄເວເລນຕ໌ ຍື່ິງຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງຄ່າ
ອີເລກໂທຣເນກາຕວີ ີຕີຫາຍເທົາື່ ໃດໂມເມນຕ໌ຂ້ວົັ ຄູຸ່ຍ່ງິື ມີຫາຍຂນັ້ ເທືາ່ົ ນັນ້ .

40

ຮູບທີ 4.7 ສະແດງທດິ ທາງການດງຂອງອີເລກຕຣອນຂອງພນທະໃນໂມເລກນຂອງ HF ເຮດໃຫ້ເກີດມີຂົ້ວັ

ໂມເມນຕ໌ຂ້ັົວຄູຸ່ເປນປະລິມານເວກເຕີທື່ີໄດ້ຈາກການລວມພນທະໂມເມນຕ໌ໃນໂມເລກນ ໂມເມນຕ໌
ຂົ້ັວຄຄຸູ່ ໍານວນໄດ້ຈາກ:

ເມອື່ = ໄດໂພລໂມເມນຕມ໌ ີຫວົ ໜ່ວຍ (debye, D)
e = ໄຟຟ້າບນຈ ມຫີ ວົ ໜວ່ ຍ (electrostatic unit, esu)
d =ໄລຍະທາງລະຫວາ່ ງໄຟຟ້າບນຈມຫີ ົວໜ່ວຍ (Angstrom, Å)

ເນື່ອງຈາກໄຟຟ້າບນຈອີເລກຕຣອນ 4.80 10−10 ຫົວໜ່ວຍໄຟຟ້າສະຖິດ (electrostatic unit, esu)
ຢູຸ່ໃນໂມເລກນທ່ີືມີພິໄສ 10−8 ໂມເມນຕ໌ຂົ້ັວຄຸູ່ໂມເລກນຈ່ືງຢຸູ່ໃນອນດບຂອງ 10−8 esu.cm ໜ່ວຍເດ
ບາຍ ເຊິື່ງເອັ້ີນຕາມຊື່ນກເຄມີຊາວລດເຊຍຄື: ທ່ານພີເຕີຣ໌ ໂຈເຊຟ ວິລເຮລມ໌ ເດບາຍ (Peter Joseph
Wilhelm Debye, ຄ.ສ.1884−1966) ຜູ້ນໍາໃຊ້ການສກສາລະບົບຂອງໂມເລກນມີຂ້ົັວ ຈ່ືງມີຄ່າເທົາ່ື ກບ
1.0  10−18 esu.cm ເພື່ອໃຊ້ໃນການລາຍງານໂມເມນຕ໌ຂົ້ັວຄຸູ່ໂມເລກນ ດື່ງນ້ັນ, ຈາກການຫາຄ່າໂມ
ເມນຕ໌ຂັ້ົວຄຸູ່ຂອງທາດໄຮໂດຣເຈນຟລູອໍໄຣດ໌ (HF) 1.7  10−18 esu.cm ຈ່ືງລາຍງານເປນ 1.7 D
ສະແດງໃນຕາຕະລາງທີ 4.2 ສະແດງໃຫ້ເຫນໂມເມນຕ໌ຂວົ້ັ ຄຂູຸ່ ອງບາງໂມເລກນທມີ່ື ຂີ ະໜາດນ້ອຍ.
ຕາຕະລາງທີ 4.2 ສະແດງໂມເມນຕຂ໌ ັ້ວົ ຄູຂຸ່ ອງບາງໂມເລກນຂະໜາດນ້ອຍ

ໂມເລກນ ໂມເມນຕຂ໌ ວົ້ັ ຄຸູ່

O2 0
N2 0
H2 0
Cl2 0
CO2 0
H2O 1.84

41

ຕາຕະລາງທີ 4.2 ສະແດງໂມເມນຕຂ໌ ັົວ້ ຄູຂຸ່ ອງບາງໂມເລກນຂະໜາດນອ້ ຍ (ຕ)ໍ່ື

ໂມເລກນ ໂມເມນຕຂ໌ ວ້ັົ ຄຸູ່

O2 0
N2 0
H2 0
Cl2 0
CO2 0
H2O 1.84

ທ່ມືີ າ: ສົມພງົ ຈນໂພສີ, ເຄມີອງົ ຄະທາດເຫມັ້ 1 (2558:56)

ຈາກຕາຕະລາງ 4.2 ຈະເຫນວ່າໂມເມນຕ໌ຂ້ັົວຄູຂອງ CCl4 ມີຄ່າເທົື່າກບ 0 ເຖິງແມຸ່ນວ່າພນທະ
C – Cl ຈະມີໂມເມນຕຂ໌ ົັ້ວຄູຸ່ເທາ່ືົ ກບ 1.86 ທງນ້ເັີ ພາະໂມເລກນຂອງ CCl4 ເປນໂມເລກນແບບໜ້າແຜຸ່ນ
ພຽງ, ເມ່ືອຄິດເປນປະລິມານເວກເຕີພນທະໂມເມນຕ໌ຫກລ້າງກນ ຈື່ງເຮດໃຫ້ຜົນລວມຂອງເວກເຕີ
ມີຄາ່ ເປນສນູ , ຄາບອນໄດອອກໄຊດ໌ເປນອກີ ຕົວຢຸ່າງໜ່ງື ທ່ີືໂມເລກນແບບໜ້າແຜ່ນຸ ພຽງ ພນທະໂມເມນຕ໌
ຫກລ້າງກນຈື່ງເຮດໃຫ້ຄາບອນໄດອອກໄຊດ໌ມີໂມເມນຕ໌ຂັ້ົວຄຸູ່ເທ່ືົາກບສູນ, ສໍາລບນ້ັໍາ ພນທະໂມເມນຕ໌
ບໍື່ຫກລ້າງກນ ເພາະໂມເລກນຂອງນໍັ້າບື່ໍໄດ້ເປນແບບໜ້າແຜຸ່ນພຽງ ດ່ືງນ້ັນ, ໂມເມນຕ໌ຂັ້ົວຄຸູ່ຈ່ືງຊ່ວຍໃນ
ການຄາດຄະເນວາ່ : ເລຂາຄະນິດຂອງໂມເລກນຄວນເປນແບບໃດ ດືງ່ ລມຸ່ ນີ້ັ:

ເພື່ອຄວາມສະດວກນກເຄມີໃຊ້ລູກສອນ (  ) ສະແດງທິດທາງຂອງໂມເມນຕ໌ຂ້ົັວຄູຸ່ຈາກບວກໄປ
ຫາລົບ ພ້ອມກນນັ້ນຄວາມຍາວຂອງລູກສອນຈະແທນຂະໜາດຄວາມມີຂົ້ັວຂອງໂມເລກນ (molecular
polarity) ເຊ່ືນ: HCl ຄລໍຣີນມີອີເລກໂທຣເນກາຕີວີຕີສູງກວ່າໄຮໂດຣເຈນ ຈື່ງດງອີເລກຕຣອນເຂັົ້າຫາ
ຕົວຫາຍກວ່າ ເຮດໃຫ້ຄລໍຣີນມີໄຟຟ້າບນຈລົບຍ່ອຍ, ໄຮໂດຣເຈນມີໄຟຟ້າບນຈລບົ ຍ່ອຍ ໂມເລກນຂອງ
HCl ຈື່ງເປນໂມເລກນມີຂັ້ົວ ເຊ່ິືງທງພນທະ ແລະ ໂມເລກນມີຂ້ັົວສະແດງທິດທາງໂມເມນຕ໌ຂົັ້ວຄູຸ່ ດື່ງນ້ັີ:
H  Cl