ເຄມີອົງຄະທາ​ດ​ຂັ້ນ​ສູງ ກາ​ວອນ ພູ​ວັນ​ຄຳ

92
2.2 ກນົ ໄກການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າການກາໍ ຈດແບບໄບໂມເລກນູ (E2)

ກົນໄກການເກີດປະຕິກິລິຍາຊະນິດນີ້ັມີພຽງຊະນິດດຽວ ເປນປະຕິກິລິຍາກໍາຈດແບບບີຕາ
( −elimination) ຫື ປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດແບບ E2 ເຊິື່ງໝາຍເຖິງ Elimination, Bimolecular
ຄ້າຍກບກົນໄກການເກີດປະຕິກິລິຍາແບບດຽວກບປະຕິກິລິຍາ SN2 ດື່ງນັ້ນ, ຄວາມເຂ້ັມຂ້ນຂອງທາດ
ຕັ້ງຕົັ້ນ ແລະ ທາດເຂ້ົັາຮ່ວມປະຕິກິລິຍາ ຈ່ືງມີອິດທິພົນຕ່ໍືກບອດຕາການເກີດປະຕິກິລິຍາເທື່ົາທຽມກນ
ກນົ ໄກການເກີດປະຕກິ ລິ ຍິ າມດີ ງ່ື ນີ:ັ້

ຈາກກົນໄກການເກີດປະຕິກິລິຍານິວຄລີໂອໄຟລ໌ຈະເຮດໜ້າທ່ີືເປນເບສ ເຂັ້ົາດງໂປຣຕອນໃນ
ຕໍາແໜຸ່ງບີຕາ ( -proton) ຖດຈາກ leaving group ດງື່ ສົມຜນົ ຕໍືໄ່ ປນ:ີ້ັ

ກົນໄກການເກີດຂອງປະຕິກລິ ິຍາມີດື່ງນີັ້:

ອດຕາການເກດີ ປະຕກິ ິລຍິ າເປນອນດບສອງດງ່ື ນ້:ີັ
Rate = K2 [(CH3)2CHBr] [C2H5OH]

ກົນໄກຂອງປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດແບບ E2 ມີອດຕາຄວາມໄວຂອງປະຕິກິລິຍາຂັ້ນກບຄວາມ
ເຂ້ັມຂ້ນຂອງທາດຕ້ັງຕັົ້ນ ແລະ ເບສ ນກເຄມີໄດ້ໃຊ້ເທກນິກທາງເຄມີເພ່ືອຢືນຢນກົນໄກໃນການເກີດ
ປະຕິກິລິຍາຊະນິດນ້ີັວ່າ: ເປນການເຂັົ້າຮ່ວມປະຕິກິລິຍາພ້ອມໆກນແບບຄອນເສີຣດ (Concerted
process) ໂດຍການໃຊ້ອາຕອມຂອງດິວເທີຣຽມ deuterium (D) ແທນທີ່ືຕໍາແໜຸ່ງຂອງໄຮໂດຣເຈນ,
ແລ້ວເບ່ິືງເວລາທ່ີືໃຊ້ໃນການແຕກພນທະ ເຊ່ືິງປົກກະຕິການແຕກພນທະລະຫວ່າງອາຕອມຄາບອນ ແລະ
ດິວເທີຣຽມ ຈະໃຊ້ເວລາຫາຍກວ່າພນທະລະຫວ່າງອາຕອມຄາບອນ ແລະ ໄຮໂດຣເຈນ ດ່ືງນັ້ນ, ຖ້າ

93
ກົນໄກການເກີດປະຕິກິລິຍາຊະນິດນີ້ັ ມີການແຕກພນທະລະຫວ່າງອາຕອມຄາບອນ ແລະ ໄຮໂດຣເຈນ
ໃນຂັ້ນກໍານົດອດຕາຂອງປະຕິກິລິຍາແລ້ວ ເມື່ອແທນທືີ່ຕໍາແໜຸ່ງຂອງການແຕກພນທະດ້ວຍດິວເທີຣຽມ
ກໜໍ າ້ ຈະໃຊ້ເວລາຫາຍຂ້ນັ ວິທີນີເັ້ ອນັ້ີ ວ່າ: ໄຄເນຕກິ ໄອໂຊໂທບເອບເຟກ (Kinetic isotope effect).

ການທົດລອງໂດຍໃຊ້ປະຕິກິລິຍາຂອງການກໍາຈດ HBr ອອກຈາກ 2ໂບຣໂມໂພຣເພນ ແລະ
ປຽບທຽບອດຕາຄວາມໄວຂອງການເກດີ ປະຕິກລິ ຍິ າກບທາດອະນພນຂອງດວິ ເທີຣຽມ ດ່ືງຕົວຢຸ່າງໃນສົມ
ຜົນທີ 1 ແລະ 2 ປະກົດວ່າ: ຄ່າທືີ່ໄດ້ຈາກໄຄເນຕິກໄອໂຊໂທບເອບເຟກມີຄ່າ 6.7 (KD < KH) ເຊ່ືິງ
ສະແດງວ່າ: ມີການແຕກພນທະລະຫວ່າງອາຕອມຄາບອນ ແລະ ໄຮໂດຣເຈນເກີດຂ້ັນແນຸ່ນອນ ໃນຂ້ັນ
ກໍານດົ ອດຕາຂອງປະຕິກລິ ິຍາ.

-------- (1)

-------- (2)

ຈາກການທົດລອງຢັ້ງຢືນໃຫ້ຮູ້ວ່າ: ກົນໄກຂອງປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດແບບ E2 ເປນແບບ
Concerted ມກີ ນົ ໄກຂອງປະຕິກິລຍິ າດງ່ື ນີ້:ັ

ຕວົ ຢາຸ່ ງອື່ນໆຂອງປະຕິກລິ ິຍາການກາໍ ຈດແບບ E2 ມີດງື່ ນັີ:້

ຕວົ ຢາຸ່ ງ:

94

ກນົ ໄກການເກດີ ຂອງປະຕກິ ິລຍິ າມດີ ງ່ື ນັ້:ີ

ຕວົ ຢາຸ່ ງ:
ກົນໄກການເກີດຂອງປະຕິກິລິຍາມີດງື່ ນີ້ັ:

ຕວົ ຢາຸ່ ງ:
ກນົ ໄກການເກດີ ຂອງປະຕກິ ລິ ຍິ າມີດື່ງນັີ:້

95

3. ສະເຕີຣໂີ ອເຄມີຂອງປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດ

ທາດປະສົມອລຄີນ ເຊ່ືິງຜະລິດຕະພນທ່ໄືີ ດຈ້ າກປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດ ມກຈະມີຈໂີ ອເມຕຣິກໄອໂຊ
ເມີ (geomrtrical isomers) ໄດ້ 2 ແບບຄື: Z ຫື E ເຊ່ິືງເກີດຈາກການແຕກອອກຂອງອາຕອມໃນໂມ
ເລກນຂອງທາດຕັ້ງຕ້ັົນທືີ່ຮູ້ໂຄງສ້າງການກໍາຈດຕົວໃນສາມມິຕິ ດື່ງນ້ັນ, ສະເຕີຣີໂອເຄມີທີື່ເກີດຂ້ັນ
ຈືງ່ ສາມາດກໍານົດໄດ້ໂດຍອາໄສຄວາມສໍາພນຂອງການຈດຕົວໃນສາມມິຕິຂອງໂຄງສ້າງພາຍໃນໂມເລກນ
ຂອງທາດຕງ້ັ ຕ້ນົັ ແລະ ທາດເຂ້າັົ ຮ່ວມປະຕິກິລຍິ າ.

ສໍາລບປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດອາດມີສະເຕີຣີໂອເຄມີ 2 ແບບທື່ີສາມາດເກີດຂັ້ນໄດ້ ເຊ່ືນ: ເມື່ອກຸ່ມ
ຂອງອາຕອມໃນຕໍາແໜຸ່ງແອລຟາ ແລະ ບີຕາ ແຕກອອກໃນທິດທາງກົງກນຂ້າມກນຈະເອັີ້ນວ່າ:
Antielimination, ແຕຸຫ່ າກແຕກອອກໃນທດິ ທາງດຽວກນຈະເອນ້ັີ ວ່າ: Syn elimination

3.1 ປະຕິກລິ ິຍາການກໍາຈດໃນທິດທາງກົງກນຂາ້ ມ (Anti-elimination)
ພິຈາລະນາປະຕິກິລິຍາກາານກໍາຈດທ່ີືເກີດຂັ້ນລະຫວ່າງທາດຕ້ັງຕັ້ົນຂອງ 1chloro1,2

diphenyl propane ແລະ ເບສ, ກົນໄກການເກີດປະຕິກິລິຍາເປນແບບ E2 ໃຫ້ຜະລິດຕະພນທີື່ມີໂຄງ
ສ້າງແບບເປນ E ແລະ Z ດ່ືງສມົ ຜົນຕໄ່ືໍ ປນ:ັີ້

ເນ່ືອງຈາກທາດຕ້ັງຕັົ້ນເປນໂມເລກນທືີ່ມີອາຕອມໄຄຣລ 2 ອາຕອມ ຈື່ງເຮດໃຫ້ມີ 4 ໄອໂຊເມີ
ກໍຄື enantiomer ຈໍານວນ 2 ຄຸູ່ ແລະ ເມື່ອແຍກ diastereomer ອອກຈາກກນ ແລະ ນໍາມາລວມກນ
ປະຕິກລິ ິຍາການກາໍ ຈດທ່ເີື ປນ Anti ຫື Syn ຈະເຮດໃຫໄ້ ດອ້ ລຄີນທມື່ີ ີ E ແລະ Z geometrical

ສົມຜົນປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດດ່ືງກ່າວ ຫາກໃຊ້ທາດຕ້ັງຕ້ົັນພຽງຕົວໃດຕົວໜື່ງທ່ືີເອ້ັີນວ່າ:
Threo ຫື Erythro ຈະໄດ້ຜະລິດຕະພນທື່ີມີຈີໂອເມຕຣິກໄອໂຊເມີພຽງຕົວໃດຕົວໜ່ືງ ດ່ືງສົມຜົນຕໍື່
ໄປນ້ັີ:

96
ພິ ຈ າລ ະ ນ າທ າດ ຕັ້ ງຕັ້ົ ນ threo  ແ ລ ະ erythro 1chloro1,2diphenyl propane
ເມອື່ ນາໍ ມາຂຽນສູດໂຄງສ້າງໃນແບບນິວແມນໂປຣເຈກຊນ (Newman projection) ຈະເປນດືງ່ ນັີ້:

ຮູບທີ 8.1 ສະແດງສູດໂຄງສ້າງແບບນິວແມນໂປຣເຈກຊນຂອງທາດຕັ້ງຕ້ົັນ threo  ແລະ erythro
 1chloro1,2diphenyl propane

ຈາກຮູບທີ 1: ໂຄງສ້າງຂ້າງເທິງສະແດງການຈດຕົວໃນລກສະນະ staggered ຂອງ threo  ແລະ
erythro 1chloro1,2 diphenyl propane ເຊິື່ງສາມາດອະທິບາຍເຖິງສະເຕີຣີໂອສະເປກຊີຟິກ
ຂອງປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດໄດ້ຢຸ່າງດີ ດ່ືງນ້ີັຄື: ປະຕິກິລິຍານ້ີັມີກົນໄກການເກີດປະຕິກິລິຍາແບບ E2 ເຊ່ືິງ
ຈະຕ້ອງມີການກໍາຈດອາຕອມຂອງໄຮໂດຣເຈນ ແລະ ຄລໍຣີນອອກພ້ອມກນຈາກຄາບອນທື່ີຢຸູ່ຕິດກນ
ແບບ Anti-elimination ທ່ືີມີອາຕອມທື່ີແຕກອອກວາງຕົວກົງກນຂ້າມກນ ດື່ງນ້ັນ, ຈະມີຮູບແບບທີ 1
ເທ່ືົານນັ້ ທີຈ່ື ະເກີດປະຕິກລິ ິຍາ ແລວ້ ໃຫ້ຜະລິດຕະພນຂອງ E ອລຄີນເອີັ້ນວ່າ: Anti-elimination

ຮູບທີ 8.2 ສະແດງປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດແບບ Antielimination ຂອງ threo 1chloro 1,2
diphenyl propane

97
ໃນທໍານອງດຽວກນທາດຕັ້ງຕົັ້ນແບບ Antielimination ຂອງ erythro ທີ່ືມີຮູບແບບນິວ
ແມນໂປຣເຈກຊນແບບທີ (4) ເທົື່ານັ້ນທື່ີສາມາດເກີດການກໍາຈດອອກຂອງ HCl ແບບ Anti
elimination ຈືງ່ ໃຫຜ້ ະລິດຕະພນທືມ່ີ ໂີ ຄງສ້າງດງື່ ສະແດງໃນຮູບທີ 8.3

ຮູບທີ 8.3 ສະແດງປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດແບບ Antielimination ຂອງ erythro 1 chloro
1,2 diphenyl propane

ມີຕົວຢຸ່າງຫາຍຂອງປະຕິກິລິາການກໍາຈດຈາກທາດຕັ້ງຕ້ົັນແບບ erythro ເຊື່ິງຜ່ານກົນໄກການ
ເກີດປະຕິກິລິຍາແບບ E2 ແລະ ຈະໄດ້ທາດຜະລິດຕະພນຂອງ Z ອລຄີນສະເໝີ ເປນການຢືນຢນການ
ເກີດ Antielimination ໃນກນົ ໄກຂອງປະຕກິ ລິ ິຍາການກໍາຈດຊະນິດນ້ັີ:

ຕວົ ຢາຸ່ ງ:

98

ກົນໄກການເກີດປະຕິກິລິຍາແບບ E2 ນອກຈາກຈອາຕອມທີ່ືແຕກອອກຄວນຈະຢຸູ່ໃນລກສະນະ
transກນ ແລະ ເກີດ Antielimination ແລ້ວ ຍງພົບວ່າຕໍາແໜຸ່ງຂອງອາຕອມທງສືີ່ຄື: ໂປຣຕອນ
ຈທ່ືີແຕກອອກ ແລະ ອາຕອມຄາບອນໃນຕໍາແໜຸ່ງແອລຟາ ແລະ ບີຕາ ຄວນຈະຢຸູ່ໃນແນວດຽວກນດ້ວຍ
ດື່ງສະແດງໃນຮູບທີ 8.4

ຮບູ ທີ 8.4 ສະແດງແນວດຽວກນຂອງໂປຣຕອນ, ຈທແີ່ື ຕກອອກ ແລະ ຕາໍ ແໜຸ່ງຂອງແອລຟາ ແລະ ບຕີ າ
ຄາບອນ

3.2 ປະຕກິ ິລຍິ າການກາໍ ຈດໃນທດິ ທາງດຽວກນ (Syn- elimination)
ໃນກໍລະນີຂອງໂມເລກນທ່ືີມີຄວາມຄຽດ ບ່ືໍສາມາດບິດຮູບຮ່າງໄປມາໄດ້ (rigid molecule)

ເຊ່ື ນ : N, N, N trimethyl3deuteriobicyclo [2,2,1]2heptyl ammonium hydroxide
ປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດແບບ Anti- ບໍ່ືສາມາດເກີດໄດ້ເລີຍ ເພາະອາຕອມທງສື່ີບື່ໍຢຸູ່ໃນແນວດຽວດຽວກນ
ດື່ງສມົ ຜນົ ສະແດງລ່ມຸ ນັີ:້

99
ຈາກສົມຜົນຈະເຫນວ່າຕໍາແໜງຸ່ ຂອງທງສ່ືີອາຕອມຢໃຸູ່ ນແນວດຽວກນ, ແຕຸ່ຢູຸ່ໃນລກສະນະທເີື່ ອີັ້ນ
ວ່າ: Synperiplanar ຄ:ື ຢູ່ໃຸ ນດ້ານດຽວກນຂອງໂມເລກນ ດ່ືງນັນ້ , ປະຕິກລິ ິຍາການກໍາຈດຈະຕ້ອງມີ
ການແຕກອອກຂອງອາຕອມພ້ອມກນໃນທິດທາງດຽວກນເອນີັ້ ວ່າ: Syn elimination.
ຈ າກ ກ ານ ສ ກ ສ າສ ະ ເຕີ ຣີ ໂອ ອີ ເລ ກ ໂທ ຣ ນິ ກ ພົ ບ ວ່ າ ເຖິ ງວ່ າຈະເປ ນຊາຍເພີ ຣິ ແພນນາ
(Synperiplanar) ກໍສາມາດໃຫ້ຜະລິດຕະພນຂອງອລຄີນໄດ້ເຊື່ນກນ ເພາະບ່ືໍວ່າຈະເປນປະຕິກິລິຍາ
ການກໍາຈດແບບ Anti ຫື Syn ຕາ່ ງກໍເປນຂນັ້ ຕອນທ່ີືສາໍ ຄນໃນກົນໄກຂອງປະຕິກິລຍິ າແບບ E2 ພຽງ
ແຕຸ່ສາໍ ລບປະຕິກລິ ຍິ າການກາໍ ຈດແບບ Syn ນ້ນັ ການທີ່ຈື ອາຕອມທແ່ີື ຕກອອກໄປຢຸູ່ໃນລກສະນະຊ້ອນ
ເຫ່ືອມກນແບບອີຄຣິບ (Eclip) ຈະເຮດໃຫ້ແຕກອອກຊ້າກວ່າປະຕກິ ິລຍິ າການຈໍາຈດແບບ Antiເນືອ່ ງ
ຈາກມແີ ຮງກະທບົ ລະຫວ່າງພນທະຊິກມາຂອງແອລຟາກບບຕີ າຄາບອນ ດງ່ື ສະແດງໃນຮູບທີ 8.5

ຮບູ ທີ 8.5 ຮູບພາບສະແດງກົນໄກຂອງປະຕກິ ລິ ິຍາການກໍາຈດແບບ Syn elimination

100

ສະຫບຼຸ ໃຈຄວາມ

ປະຕິກິລິຍາກໍາຈດໝາຍເຖິງ ປະຕິກິລິຍາທ່ີືມີການຫຼຸດອອກຂອງອາຕອມ 2 ອາຕອມ ຫື ກຸ່ມຂອງ
ອະນພາກໂມເລກນອອກຈາກທາດຕ້ັງຕ້ັົນກາຍເປນທາດຜະລິດຕະພນທື່ີມີພນທະຄູຸ່ເກີດຂ້ັນໃນຕໍາແໜຸ່ງ
ຂອງອາຕອມທ່ີືຢຸູ່ຕິດກບຈທື່ີແຕກອອກໄປ. ປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດມີກົນໄກການເກີດປະຕິກິລິຍາແບຸ່ງ
ອອກເປນ 2 ແບບຄ:ື ກົນໄກການເກດີ ປະຕິກິລິ ຍາການກໍາຈດແບບ E1 ແລະ E2 ເຊິື່ງມີລກສະນະແຕກ
ຕາ່ ງກນໄປໃນແຕລຸ່ ະແບບ ດ່ືງລາຍລະອຽດຕ່ໄືໍ ປນ:ີັ້

ກົນໄກການເກີດປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດແບບ E1 ເປນກນົ ໄກການເກດີ ປະຕິກລິ ິຍາຊະນິດນີັ້ຄ້າຍກບກນົ ໄກ
ການເກີດປະຕິກິລິຍາແບບ SN1 ເຊ່ິືງຄວາມເຂ້ັມຂ້ນຂອງທາດຕັ້ງຕ້ັົນມີອິດທິພົນຕໍື່ອດຕາການເກີດປະຕິກິລຍາ,
ພຽງແຕຸ່ແຕກຕ່າງກນທ່ືີປະຕິກິລິຍາຊະນິດນ້ັີເປນການກໍາຈດອາຕອມ ຫື ອະນພາກຂອງໂມເລກນອອກຈາກທາດ
ຕັ້ງຕົ້ັນ ແລະ ຜະລິດຕະພນທື່ີໄດ້ຈະຕ້ອງມີພນທະບ່ໍືອືີ່ມຕົວເພື່ີມຫາຍຂັ້ນ ດງນ້ັນ, ຫາກທາດຕັ້ງຕົ້ັນມີລກສະນະ
ໂຄງສ້າງຂອງໂມເລກນທື່ີແຕກອອກໄດ້ງ່າຍ ແລະ ສາມາດແຕກຕົວເປນອິນເຕີມີດຽດໄດ້ດີ ຈະເຮດໃຫ້ໂອກາດ
ຂອງການເກີດປະຕິກິລິຍາຊະນິດນ້ີັຂ້ອນຂ້າງສູງຈດເປນປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດແບບ E1 ເຊິ່ືງໝາຍເຖິງ
Elimination , Unimolecular ສໍາຫບກົນໄກຂອງປະຕິກິລຍິ າເກີດດງ່ື ນັ:ີ້

ກນົ ໄກການເກີດປະຕກິ ິລຍິ າການກາໍ ຈດແບບ E2 ເປນກົນໄກການເກດີ ປະຕກິ ລິ ິຍາຊະນິດນມີັ້ ພີ ຽງຊະ
ນິດດຽວ ເປນປະຕກິ ິລິຍາກໍາຈດແບບບີຕາ ( elimination) ຫື ປະຕກິ ິລຍິ າການກາໍ ຈດແບບ E2 ເຊງ່ືິ
ໝາຍເຖງິ Elimination, Bimolecular ຄ້າຍກບກົນໄກການເກດີ ປະຕິກລິ ິຍາແບບດຽວກບປະຕກິ ິລິຍາ
SN2 ດ່ງື ນັ້ນ, ຄວາມເຂມັ້ ຂນ້ ຂອງທາດຕັ້ງຕນ້ັົ ແລະ ທາດເຂ້ົາັ ຮວ່ ມປະຕກິ ລິ ຍິ າຈ່ືງມີອດິ ທພິ ົນຕໍື່ກບອດຕາ
ການເກີດປະຕິກິລິຍາເທືົ່າທຽມກນ ກນົ ໄກການເກດີ ປະຕກິ ລິ ຍິ າມດີ ່ືງນີັ:້

ນກເຄມີໄດ້ໃຊ້ເທກນິກທາງເຄມີເພື່ອຢືນຢນກົນໄກໃນການເກີດປະຕິກິລິຍາຊະນິດນ້ີັວ່າ: ເປນການ
ເຂັົ້າຮ່ວມປະຕິກິລິຍາພ້ອມໆກນແບບຄອນເສຣີດ (Concerted process) ໂດຍການໃຊ້ອາຕອມຂອງ

101

ດິວເທີຣຽມ deuterium (D) ແທນທີ່ືຕໍາແໜຸ່ງຂອງໄຮໂດຣເຈນ, ແລ້ວເບືິ່ງເວລາທືີ່ໃຊ້ໃນການແຕກ
ພນທະ ເຊິື່ງປົກກະຕິການແຕກພນທະລະຫວ່າງອາຕອມຄາບອນ ແລະ ດິວເທີຣຽມ ຈະໃຊ້ເວລາຫາຍ
ກວາ່ ພນທະລະຫວ່າງອາຕອມຄາບອນ ແລະ ໄຮໂດຣເຈນ ດ່ືງນນ້ັ , ຖ້າກົນໄກການເກີດປະຕິກິລຍິ າຊະນິດ
ນີັ້ ມີການແຕກພນທະລະຫວ່າງອາຕອມຄາບອນ ແລະ ໄຮໂດຣເຈນໃນຂັ້ນກໍານົດອດຕາຂອງປະຕິກິລິຍາ
ແລວ້ ເມື່ອແທນທ່ືຕີ ໍາແໜຸ່ງຂອງການແຕກພນທະດວ້ ຍດິວເທີຣຽມ ກໍໜ້າຈະໃຊ້ເວລາຫາຍຂັ້ນ ວິທີນີັ້ເອ້ີັນ
ວ່າ: ໄຄເນຕກິ ໄອໂຊໂທບເອບເຟກ (Kinetic isotope effect).

ທາດປະສົມອລຄີນ ເຊ່ືິງເປນຜະລິດຕະພນທື່ີໄດ້ຈາກປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດ ມກຈະມີ ມກຈະມີ
ຈີໂອເມຕຣິກໄອໂຊເມີ (geomrtrical isomers) ໄດ້ 2 ແບບຄື: Z ຫື E ເຊ່ືງິ ເກດີ ຈາກການແຕກອອກ
ຂອງອາຕອມໃນໂມເລກນຂອງທາດຕງ້ັ ຕົ້ັນທີື່ຮູ້ໂຄງສ້າງການກໍາຈດຕົວໃນສາມມິຕິ ດື່ງນ້ັນ, ສະເຕຣີ ີໂອເຄ
ມີທືີ່ເກີດຂັ້ນຈື່ງສາມາດກໍານົດໄດ້ໂດຍອາໄສຄວາມສໍາພນຂອງການຈດຕົວໃນສາມມິຕິຂອງໂຄງສ້າງພາຍ
ໃນໂມເລກນຂອງທາດຕັງ້ ຕນ້ົັ ແລະ ທາດເຂັາົ້ ຮວ່ ມປະຕກິ ິລຍິ າ.

ສໍາລບປະຕິກິລິຍາການກໍາຈດອາດມີສະເຕີຣີໂອເຄມີ 2 ແບບທື່ີສາມາດເກີດຂ້ັນໄດ້ ເຊ່ືນ: ເມື່ອກຸ່ມ
ຂອງອາຕອມໃນຕໍາແໜຸ່ງແອລຟາ ແລະ ບີຕາ ແຕກອອກໃນທິດທາງກົງກນຂ້າມກນຈະເອ້ັີນວ່າ:
Antielimination, ແຕຸຫ່ າກແຕກອອກໃນທດິ ທາງດຽວກນຈະເອນ້ີັ ວ່າ: Syn elimination

ພິຈາລະນາປະຕິກິລິຍາກາານກໍາຈດທີື່ເກີດຂັ້ນລະຫວ່າງທາດຕ້ັງຕັົ້ນຂອງ 1chloro1,2
diphenyl propane ແລະ ເບສ, ກົນໄກການເກີດປະຕິກິລິຍາເປນແບບ E2 ໃຫ້ຜະລິດຕະພນທ່ືີມີໂຄງ
ສ້າງແບບເປນ E ແລະ Z

ໃນກໍລະນີຂອງໂມເລກນທືີ່ມີຄວາມຄຽດ ບື່ໍສາມາດບິດຮູບຮ່າງໄປມາໄດ້ (rigid molecule) ເຊ່ືນ:
N, N, Ntrimethyl3deuteriobicyclo [2,2,1]2heptyl ammonium hydroxide ປະຕິກິລິ
ຍາການກໍາຈດແບບ Anti ບໍື່ສາມາດເກີດໄດເ້ ລີຍ ເພາະອາຕອມທງສື່ບີ ໍື່ຢໃູຸ່ ນແນວດຽວດຽວກນ

102

ບດົ ຝກຫດ

1. ຈືົ່ງໃຫ້ຄວາມໝາຍຂອງຄໍາຕ່ໄືໍ ປນ້ີັ:
1) Kinetic isotope effect

2) Anti-elimination

3) Syn- elimination

4) Syn- periplanar

5) Saytzeff orientation

6) Hofmann orientation

7) ປະຕິກິລຍິ າການກາໍ ຈດແບບ E1

8) ປະຕກິ ລິ ຍິ າການກາໍ ຈດແບບ E2

2. ຍ້ອນຫຍງປະຕກິ ລິ ິຍາການກໍາຈດຈ່ງື ມຊີ ື່ວ່າ 1,2Elimination ຫື Elimination ແລະ ມີຮບູ
ແບບຂອງກນົ ໄກປະຕກິ ລິ ິຍາໃນການກາໍ ຈດແບບໃດ? ອະທິບາຍ
3. ກົນໄກການເກີດປະຕິກິລິຍາແທນທີ່ືໃນລະຫວ່າງອາຕອມຂອງພາຍໃນໂມເລກນ (Intermolecular
substitution) ເຊິ່ືງຫງການເກີດປະຕິກິລິຍາອາດໄດ້ຜະລິດຕະພນທືີ່ມີໂຄງສ້າງເປນວົງແຫວນມີຄວາມ
ກຽ່ ວຂອ້ ງກບປະຕິກລິ ິຍາການກໍາຈດຊະນິດໃດ ? ອະທິບາຍ
4. ປະຕິກລິ ຍິ າການກໍາຈດອອກມກີ ົນໄກການເກີດປະຕິກິລຍິ າການກໍາຈດແບບ E1 ແລະ E2 ໃນແຕຸ່ລະ
ແບບມີຄວາມຄກື ນ ຫື ແຕກຕາ່ ງກນແນວໃດ? ຈ່ືງົ ອະທິບາຍ
5. ຈ່ືົງອະທິບາຍປະຕກິ ິລິຍາການກໍາຈດແບບ E1 ຫາກໃຊທ້ າດພາລະລາຍຊະນດິ ໂປຣຕິກ ມສີ າເຫດໃດ
ຈະເຮດໃຫ້ເກີດປະຕກິ ິລຍິ າຂ້າງຄຽງຕາມມາ ເຮດໃຫຜ້ ະລດິ ຕະພນທຕ່ືີ ້ອງການໄດຈ້ ະມີປະລິມານນ້ອຍລງົ
ແລະ ມຜີ ະລດິ ຕະພນເກີດຂ້ນັ ຫາຍຊະນິດ?
6. ຈົງື່ ຂຽນກົນໄກການຂອງປະຕກິ ິລຍິ າ E2 ແລະ ອະທິບາຍວາ່ ເຫດໃດຄວາມເຂ້ັມຂນ້ ຂອງທາດທງສອງ
ຊະນດິ ຈງ່ື ມີອິດທພິ ົນຕືອໍ່ ດຕາການເກີດປະຕິກລິ ິຍາ?
7. ຈງົ່ື ອະທບິ າຍການກໍາຈດທືີມ່ ີສະເຕຣີ ີໂອເຄມີແບບ Antielimination ແລະ Synelimination?

103

ບດົ ທີ 9

ປະຕກິ ລິ ຍິ າອອກຊເີ ດຊນຣດີ ກຊນ (OxidationReduction)

1. ປະຕກິ ລິ ຍິ າຣດີ ອກຊ໌ (Redox reaction)

ແມຸ່ນປະຕິກິລິຍາທືີ່ມີການຖ່າຍໂອນອີເລກຕຣອນ ຫື ປະຕິກິລິຍາທີື່ອາຕອມ, ໂມເລກນ ຫື ໄອອອນ
ມີການປຽຸ່ ນແປງເລກອອກຊີເດຊນ ຫື ເປນປະຕິກລິ ຍິ າທມືີ່ ີການໃຫ້ ແລະ ຮບອີເລກຕຣອນ ເຊືນ່ :

ໃຫ້

ຖາ່ ຍໂອນ

ຮບ
ສາມາດຂຽນແຍກສົມຜົນປະຕກິ ິລິຍາໄດດ້ ່ງື ນັ:ີ້

ປະຕກິ ລິ ິຍາອອກຊີເດຊນ
ປະຕກິ ລິ ິຍາຣດີ ກຊນ

ສມົ ຜນົ ປະຕິກິລິຍາທີ 1 ເປນປະຕກິ ິລຍິ າອອກຊເີ ດຊນ ເພາະມກີ ານໃຫ້ອີເລກຕຣອນ ໂດຍມີ Zn ໃຫ້
ອເີ ລກຕຣອນ, ແຕຸ່ຈະມີເລກອອກຊເີ ດຊນເພີມ່ື ຂນ້ັ ເອນັີ້ ວາ່ : ຕວົ ຣດີ ວິ ຊ໌ (reduce)

ສົມຜົນປະຕິກິລິຍາທີ 2 ເປນປະຕິກິລິຍາຣີດກຊນ ເພາະມີການຮບອີເລກຕຣອນ ໂດຍມີ Cu2+ ຮບ
ອີເລກຕຣອນ, ແຕຈຸ່ ະມເີ ລກອອກຊີເດຊນຫຼຸດລງົ ເອີ້ນັ ວາ່ : ຕວົ ອອກຊໄີ ດຊ໌ (oxidize)

ຮບູ ທີ 9.1 ປະຕກິ ິລຍິ າອອກຊເີ ດຊນຣດີ ກຊນ
ທມື່ີ າ: http:// www.etvthai.tv › download › document

104

ສະຫຼຸບ: ປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວ່າງ Zn ກບ Cu2+ ດວ້ ຍສົມຜນົ ລຸມ່ ນ:້ັີ

ປະຕິກລິ ຍິ າຣີດກຊນ

ຕວົ ຣີດິວຊ໌ ປະຕິກິລຍິ າອອກຊເີ ດຊນ
ຕວົ ອອກຊໄີ ດຊ໌

1.1 ປະຕກິ ິລິຍາອອກຊີເດຊນ (Oxidation reaction)

ປະຕິກິລິຍາອອກຊີເດຊນແມຸ່ນ ປະຕິກິລິຍາທີື່ທາດໃຫ້ອີເລກຕຣອນ ແລ້ວມີເລກອອກຊີເດຊນ

ເພື່ມີ ຂັນ້ ເຊນ່ື : Zn(s)  Zn2 (aq)  2e

1.2 ປະຕິກິລຍິ າຣດີ ກຊນ (Reduction reaction)

ປະຕິກລິ ິຍາຣີດກຊນແມຸ່ນ ປະຕິກລິ ິຍາທ່ີືທາດຮບອີເລກຕອນ ແລວ້ ມີເລກອອກຊີເດຊນຫຼຸດລົງ

ເຊນື່ : Cu2 (aq)  2e  Cu (s)

1.3 ຕວົ ຣດີ ວິ ຊ໌ ແລະ ຕວົ ອອກຊໄີ ດຊ໌
1) ຕົວຣດີ ວິ ຊແ໌ ມ່ນຸ ຕົວທ່ີເື ຮດເລກອອກຊີເດຊນຂອງທາດອື່ນຫຼຸດລົງ
2) ຕວົ ອອກຊໄີ ດຊ໌ແມຸ່ນ ຕົວທີເື່ ຮດເລກອອກຊເີ ດຊນຂອງທາດອ່ືນເພືີມ່ ຂັ້ນ

105

ຕວົ ຢາຸ່ ງ: ຕົວອອກຊໄີ ດຊ໌

ຕວົ ຣດີ ວິ ຊ໌

2. ການຊື່ງຊາສົມຜນົ ຣີດອກຊ໌

ການຊ່ືງຊາສມົ ຜນົ ຣດີ ອກຊ໌ມີ 2 ວທິ ີຄ:ື
2.1 ການຊ່ງື ຊາໂດຍໃຊເ້ ລກອອກຊີເດຊນ

ການຊື່ງຊາສມົ ຜນົ ຣີດອກຊໂ໌ ດຍໃຊ້ເລກອອກຊີເດຊນມຫີ ກການດືງ່ ນ:ັີ້
1) ຊອກຫາເລກອອກຊີເດຊນ (ON) ຂອງທາດ ຫື ໄອອອນໃນປະຕິກິລິຍາເພື່ອໃຫ້ຮູ້ວ່າ
ຕົວຣດີ ິວຊ໌ ແລະ ຕວົ ອອກຊໄີ ດຊ໌
2) ຊື່ງຊາຈໍານວນອາຕອມຂອງທາດທື່ເີ ລກອອກຊເີ ດຊນປ່ຽຸ ນແປງ
3) ເຮດໃຫ້ຜົນລວມຂອງເລກອອກຊີເດຊນທີ່ືເພືີ່ມຂ້ັນກບເລກອອກຊີເດຊນທ່ືີຫຼຸດລົງໃຫ້ເທົື່າ
ກນໂດຍນາໍ ເລກທື່ເີ ໝາະສມົ ໄປຄນູ
4) ຊື່ງຊາຈໍານວນອາຕອມຂອງທາດທີື່ເລກອອກຊີເດຊນບ່ໍືປຸ່ຽນແປງທງທາດຕັ້ງຕັ້ົນ ແລະ ທາດ
ຜະລິດຕະພນ ໂດຍນາໍ ເລກທເື່ີ ໝາະຕ່ມື ເຂ້ັົາທາງໜາ້ ຂອງສດ
5) ກວດຄວາມຖືກຕ້ອງ ໂດຍນບຈໍານວນອາຕອມຂອງທາດແຕຸ່ລະທາດ ແລະ ຜົນລວມຂອງ
ໄຟຟາ້ ບນຈຂອງທາດຕງ້ັ ຕົນັ້ ແລະ ທາດຜະລດິ ຕະພນ
ຕວົ ຢາຸ່ ງທີ 1: ຈົງື່ ຊືງ່ ຊາສົມຜນົ ປະຕິກລິ ິຍາຕືໄໍ່ ປນ້ັີໂດຍໃຊເ້ ລກອອກຊີເດຊນ

Al(s) + Zn2+(aq)  Al3+(aq) + Zn (s)

ຂັ້ນຕອນທີ 1: ຊອກຫາເລກອອກຊີເດຊນຂອງທາດ ຫື ໄອອອນເພື່ອຊອກຫາຕົວຣີດິວ ແລະ
ຕວົ ອອກຊໄີ ດຊ໌

0 +2 +3 0

Al(s) + Zn2+(aq)  Al3+(aq) + Zn (s)

ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ຊອກຫາເລກອອກຊເີ ດຊນທ່ເືີ ພີມື່ ຂັ້ນຂອງຕົວຣດີ ວິ ຊ໌ ແລະ ເລກອອກຊີເດ
ຊນທີື່ຫຼດຸ ລົງຂອງຕົວອອກຊໄີ ດຊ໌

ຕົວຣດີ ວິ ຊ໌ ເລກ ON ເພື່ີມ 3

ເລກ ON

ຕົວອອກຊີໄດຊ໌ ເລກ ON ຫຼຸດລົງ 2

106

ຂັ້ນຕອນທີ 3: ເຮດໃຫ້ເລກອອກຊີເດຊນທີ່ືເພື່ີມຂ້ັນຂອງຕົວຣີດິວຊ໌ໃຫ້ເທືົ່າກບຈໍານວນເລກ
ອອກຊເີ ດຊນທີື່ຫຼຸດລົງຂອງຕວົ ອອກຊໄີ ດຊ໌ ໃນທີນື່ ີ້ັແມ່ນຸ ເທ່າືົ ກນ 6 ໂດຍຕ່ືມ 2 ໜາ້ Al ແລະ Al3+ (Al
ຈາໍ ນວນ 1 ອາຕອມ ເລກອອກຊີເດຊນເພືີ່ມຂັ້ນ 3) ຕື່ມ 3 ໜ້າ Zn2+ ກບ Zn ( Zn2+ ຈາໍ ນວນ 1 ໂມລ
ໄອອອນ ເລກອອກຊີເດຊນຫຼຸດລົງ 2 )

ເພ່ືີມຂ້ນັ (2 ) x 3 = 6

ເລກ ON
ຫຼຸດລງົ (3) x 2 = 6

ຂ້ັນຕອນທີ 4: ກວດເບ່ືິງຈໍານວນອາຕອມຂອງແຕຸ່ລະທາດ ແລະ ຜົນລວມຂອງໄຟຟ້າບນຈ
ຂອງທາດຕງ້ັ ຕັນ້ົ ແລະ ທາດຜະລດິ ຕະພນໃຫເ້ ທ່ືົາກນ

ໄຟຟ້າບນຈ
ຜນົ ລວມໄຟຟາ້ ບນຈ
ຕົວຢາຸ່ ງທີ 2: ຈງື່ົ ຊ່ງື ຊາສົມຜົນປະຕິກລິ ຍິ າຕ່ືໍໄປນ້ໂີັ ດຍໃຊເ້ ລກອອກຊີເດຊນ

ຂັ້ນຕອນທີ 1: ຊອກຫາເລກອອກຊເີ ດຊນຂອງທາດ ຫື ໄອອອນເພື່ອຊອກຫາຕົວຣີດິວ ແລະ
ຕວົ ອອກຊີໄດຊ໌

107

ຂນ້ັ ຕອນທີ 2: ຊອກຫາເລກອອກຊີເດຊນທີ່ືເພີື່ມຂັ້ນຂອງຕົວຣີດວິ ຊ໌ ແລະ ເລກອອກ
ຊີເດຊນທື່ຫີ ຼຸດລົງຂອງຕົວອອກຊໄີ ດຊ໌

ຕົວອອກຊີໄດຊ໌ເລກ ON ຫຼຸດລງົ 1

ເລກ ON

ຕົວຣີດິວຊເ໌ ລກ ON ເພືມີ່ ຂນັ້ 1
ຂ້ັນຕອນທີ 3: ເຮດໃຫ້ເລກອອກຊີເດຊນທືີ່ເພື່ີມຂ້ັນຂອງຕົວຣີດິວຊ໌ໃຫ້ເທ່ືົາກບຈໍານວນເລກ
ອອກຊີເດຊນທື່ີຫຼຸດລົງຂອງຕົວອອກຊີໄດຊ໌ ໂດຍການນໍາເອົາເລກ 1 ໄປຄູນ Cr2O72− ແລະ ນໍາເລກ 6
ໄປຄູນ Fe2+

ເລກ ON ຫຼຸດລົງ (1) x 6 = 6

ເລກ ON

ເລກ ON ເພ່ີືມຂັ້ນ (1) x 6 = 6

ຂ້ັນຕອນທີ 4: ກວດເບິ່ືງຈໍານວນອາຕອມຂອງແຕຸ່ລະທາດ ແລະ ຜົນລວມຂອງໄຟຟ້າບນຈຂອງທາດ
ຕງ້ັ ຕນ້ັົ ແລະ ທາດຜະລິດຕະພນໃຫ້ເທືາົ່ ກນ

ໄຟຟາ້ ບນຈ

ຜົນລວມໄຟຟາ້ ບນຈ

2.2 ການຊ່ືງຊາໂດຍໃຊເ້ ຄງ່ືິ ປະຕິກິລຍິ າ
1) ຊອກຫາເລກອອກຊີເດຊນຂອງທາດ ຫື ໄອອອນ ເພື່ອກໍານົດເຄ່ືິງປະຕິກິລິຍາອອກຊີເດ

ຊນ ແລະ ຣີດກຊນ, ຖ້າສມົ ຜົນໃນຮບູ ຮ່າງໂມເລກນໃຫປ້ ຽຸ່ ນເປນຮບູ ຮາ່ ງໄອອອນກ່ອນ
2) ຂຽນເຄ່ງິື ປະຕກິ ລິ ຍິ າອອກຊເີ ດຊນ ແລະ ຣດີ ກຊນ
3) ຊ່ືງຊາຈໍານວນອາຕອມຂອງແຕຸ່ລະທາດ ແລະ ຜົນບວກບນຈໄຟຟ້າໃນແຕຸ່ລະເຄື່ິງ

ປະຕກິ ລິ ຍິ າດືງ່ ນັ້:ີ

108

ຊ່ງື ຊາປະຕກິ ິລະຍາອອກຊເີ ດຊນດ່ືງນັ້:ີ
ຂ້ັນຕອນທີ 1: ຊ່ືງຊາອາຕອມທີ່ືເລກອອກຊີເດຊນປຸ່ຽນ ໂດຍການຕື່ມຕົວເລກທື່ີ
ເໝາະສມົ ແລວ້ ຊ່ງື ຊາເລກອອກຊີເດຊນທືປ່ີ ຸຽ່ ນ ໂດຍການຕືມ່ ອີເລກຕຣອນ
ຂ້ນັ ຕອນທີ 2: ຊືງ່ ຊາໄຟຟ້າບນຈຂອງປະຕກິ ິລິຍາ

- ຖ້າເປນທາດລະລາຍອາຊິດ ຕມ່ື H+
- ຖາ້ ເປນທາດລະລາຍເບສ ຕື່ມ OH−
ຂນັ້ ຕອນທີ 3: ຊງື່ ຊາຈໍານວນອາຕອມ O ແລະ H
ໂດຍການຕື່ມ H2O ແລ້ວກວດສອບວ່າສມົ ຜນົ ປະຕກິ ລິ ິຍາອອກຊເີ ດຊນຖືກຕ້ອງແລ້ວ

ຊື່ງຊາປະຕິກິລະຍາຣີດກຊນ ໂດຍໃຊ້ວິທີດຽວກນກບການຊື່ງຊາປະຕິກິລິຍາອອກຊີ
ເດຊນ

1) ເຮດໃຫ້ຈໍານວນອີເລກຕຣອນຂອງປະຕິກິລິຍາອອກຊີເດຊນທືີ່ຊ່ືງຊາໄປແລ້ວໃຫ້ເທົ່ືາ
ກບຈາໍ ນວນອີເລກຕຣອນຂອງປະຕກິ ິລຍິ າຣດີ ກຊນທຊ່ືີ ່ືງຊາແລ້ວ ໂດຍນາໍ ເອົາຕົວເລກທີື່ເໝາະສມົ ໄປຄູນ

2) ລວມສອງເຄ່ິືງປະຕິກິລຍິ າທີືຊ່ ່ືງຊາແລ້ວຈະໄດ້ປະຕກິ ລິ ິຍາຣີດອກຊທ໌ ີຊ່ື ່ືງຊາແລວ້
3) ກວດສອບຄວາມຖືກຕ້ອງ ໂດຍກວດສອບຈາໍ ນວນອາຕອມ ແລະ ຜົນລວມຂອງໄຟຟ້າ
ບນຈເບ້ອັື ງຊາ້ ຍຂອງສົມຜົນຕ້ອງເທືາ່ົ ກບເບືັອ້ ງຂວາ
ຕວົ ຢຸ່າງທີ 1: ຈົືງ່ ຊື່ງຊາສົມຜົນປະຕກິ ິລຍິ າຕ່ືໄໍ ປນີັ້ໂດຍໃຊ້ເຄ່ງືິ ປະຕິກລິ ິຍາ

1. ຊອກຫາເລກອອກຊີເດຊນຂອງທາດ ຫື ໄອອອນ ເພ່ືອກໍານົດເຄິື່ງປະຕິກິລິຍາອອກຊີເດຊນ
ແລະ ຣດີ ກຊນ

ເລກ ON ຫຼຸດລງົ 2

ເລກ ON

ເລກ ON ເພມ່ືີ ຂ້ນັ 1

2. ຂຽນເຄ່ງິື ປະຕກິ ລິ ິຍາອອກຊເີ ດຊນ ແລະ ຣີດກຊນ

ປະຕກິ ິລິຍາອອກຊີເດຊນ

ປະຕກິ ິລຍິ າຣີດກຊນ

109

3. ຊງ່ື ຊາຈາໍ ນວນອາຕອມຂອງແຕຸ່ລະທາດ ແລະ ຜົນບວກບນຈໄຟຟາ້ ໃນແຕຸລ່ ະເຄ່ິືງປະຕິກິລິຍາ
ດື່ງນີັ:້

o ຊືງ່ ຊາປະຕິກິລະຍາອອກຊເີ ດຊນ:
ຂັ້ນຕອນທີ 1: ອາຕອມ Fe ເທົື່າກນແລ້ວ ຈ່ືງຊ່ືງຊາເລກອອກຊີເດຊນຂອງ Fe ໂດຍ

ການຕືມ່ 1 ອເີ ລກຕຣອນທາງເບອັື້ ງຂວາຈະໄດ້

o ຊືງ່ ຊາປະຕກິ ິລະຍາຣີດກຊນ :
ຂ້ັນຕອນທີ 1: ອາຕອມ Mn ເທ່ືົາກນແລ້ວ ຈື່ງຊື່ງຊາເລກອອກຊີເດຊນຂອງ Mn ໂດຍ

ການຕື່ມ 2 ອີເລກຕຣອນທາງເບອ້ືັ ງຊາ້ ຍຈະໄດ້

ຂ້ນັ ຕອນທີ 2: ຊື່ງຊາໄຟຟ້າບນຈຂອງສມົ ຜົນ ເຊື່ງິ ທາງຊ້າຍຂອງສົມຜົນເທ່ົືາກບ 0 ແລະ
ທາງຂວາເທ່ືົາກບ +2 ແລະ ໃນປະຕິກິລິຍານີັ້ເກີດຂ້ັນໃນທາດລະລາຍອາຊິດຈື່ງຕື່ມ 4 H+ ທາງເບືັ້ອງຊ້າຍ
ຂອງສມົ ຜນົ

ຂັ້ນຕອນທີ 3: ຊ່ືງຊາຈໍານວນອາຕອມ O ແລະ H ໂດຍການຕື່ມ 2H2O ທາງເບ້ືັອງຂວາ
ຂອງສມົ ຜົນ

4. ເຮດໃຫ້ຈໍານວນອີເລກຕຣອນຂອງປະຕິກິລິຍາອອກຊີເດຊນໃຫ້ເທື່ົາກບຈໍານວນ
ອເີ ລກຕຣອນທີຮ່ື ບໃນປະຕິກິລຍິ າຣີດກຊນ ໂດຍນາໍ ເອົາຕົວເລກ 2 ໄປຄູນໃນສມົ ຜນົ ອອກຊີເດຊນ ແລະ
1 ໄປຄນູ ໃສຸ່ສົມຜນົ ຣດີ ກຊນ ດງື່ ນັ້:ີ

110

5. ລວມສອງເຄງ່ິື ປະຕິກລິ ຍິ າທື່ີຊ່ືງຊາແລ້ວຈະໄດປ້ ະຕິກລິ ິຍາຣດີ ອກຊ໌ທີສ່ື ມົ ດນ

ໄຟຟາ້ ບນຈ

ຜນົ ລວມໄຟຟ້າບນຈ

6. ກວດສອບຄວາມຖືກຕ້ອງ ໂດຍກວດສອບຈໍານວນອາຕອມ ແລະ ຜົນລວມຂອງໄຟຟ້າ
ບນຈເບັື້ອງຊາ້ ຍຂອງສົມຜນົ ຕອ້ ງເທື່າົ ກບເບັື້ອງຂວາ
ຕົວຢຸາ່ ງທີ 2: ຈງ່ືົ ຊືງ່ ຊາສມົ ຜນົ ປະຕິກລິ ຍິ າຕືໍ່ໄປນໂີັ້ ດຍໃຊ້ເຄງື່ິ ປະຕິກິລິຍາ

1. ຊອກຫາເລກອອກຊີເດຊນຂອງທາດ ຫື ໄອອອນ ເພືອ່ ກໍານົດເຄື່ງິ ປະຕິກິລິຍາອອກຊີເດຊນ
ແລະ ຣີດກຊນ

ເລກ ON ຫຼຸດລົງ 3

ເລກ ON

ເລກ ON ເພືມ່ີ ຂນັ້ 2

2. ຂຽນເຄືິງ່ ປະຕກິ ິລຍິ າອອກຊເີ ດຊນ ແລະ ຣີດກຊນ
ປະຕິກິລຍິ າອອກຊີເດຊນ
ປະຕກິ ລິ ິຍາຣີດກຊນ

3. ຊ່ງື ຊາຈໍານວນອາຕອມຂອງແຕຸ່ລະທາດ ແລະ ຜົນບວກບນຈໄຟຟ້າໃນແຕຸລ່ ະເຄິື່ງປະຕກິ ິລຍິ າ
ດງ່ື ນີັ:້

o ຊື່ງຊາປະຕິກລິ ະຍາອອກຊເີ ດຊນ:
ຂັ້ນຕອນທີ 1: ອາຕອມ S ເທື່ົາກນແລ້ວ ຈ່ືງຊື່ງຊາເລກອອກຊີເດຊນຂອງ S ໂດຍການ

ຕື່ມ 2 ອເີ ລກຕຣອນທາງເບື້ອັ ງຂວາຈະໄດ້

111

ຂ້ັນຕອນທີ 2: ຊ່ືງຊາໄຟຟ້າບນຈຂອງສົມຜົນໃນທາດລະລາຍອາຊິດຈື່ງຕ່ືມ 2H+ ທາງຂວາຂອງສົມຜົນ
ເທາ່ົື ກບ

………… (1)

o ຊ່ືງຊາປະຕິກລິ ະຍາຣດີ ກຊນ :
ຂ້ັນຕອນທີ 1: ຊ່ືງຊາອາຕອມ Cr ທີ່ືເລກອອກຊີເດຊນປຸ່ຽນ ໂດຍການຕື່ມ 2 ໃສຸ່ທາງ

ເບ້ືອັ ງຂວາຈະໄດ້

ຂັນ້ ຕອນທີ 2: ຊ່ືງຊາອາຕອມ Cr ເຊິງ່ື ມີ 2 ອາຕອມ ທາງເບື້ອັ ງຊາ້ ຍມີໄຟຟ້າບນຈ (+6 x 2) =
+12 ສ່ວນທາງເບືັ້ອງຂວາມີໄຟຟ້າບນຈ (+3 x 2) = + 6 ດື່ງນ້ັນ, ຈ່ືງຕອ້ ງຕ່ືມ 6 ອີເລກຕຣອນທາງເບັື້ອງ
ຊາ້ ຍ

ຂັ້ນຕອນທີ 3: ຊງ່ື ຊາໄຟຟ້າຂອງສມົ ຜົນ ເຊງ່ືິ ໄຟຟ້າບນຈທາງເບືັ້ອງຊາ້ ຍເປນ -8 ທາງຂວາເປນ
+6 ແລະ ປະຕິກິລິຍານີັ້ເກີດຂ້ັນໃນທາດລະລາຍອາຊິດຈື່ງຕື່ມ 14H+ ທາງເບັື້ອງຊ້າຍມີໄຟຟ້າບນຈລວມເທ່ືົາ
ກບ +6 ເຊິືງ່ ເທົາື່ ກບເບັືອ້ ງຂວາ

ຂັ້ນຕອນທີ 4: ຊງ່ື ຊາຈໍານວນອາຕອມ O ແລະ H ໂດຍການຕ່ມື 7H2O ທາງຂວາ ຈະໄດ້ສົມ
ຜນົ ຣີດກຊນທີ່ືຊືງ່ ຊາແລ້ວດ່ງື ນັີ:້

……… (2)

4. ເຮດໃຫ້ຈໍານວນອີເລກຕຣອນຂອງປະຕິກິລິຍາອອກຊີເດຊນ (1) ໃຫ້ເທົື່າກບຈໍານວນ
ອີເລກຕຣອນທີື່ຮບໃນປະຕິກິລິຍາຣີດກຊນ (2) ໂດຍນໍາເອົາຕົວເລກ 3 ໄປຄູນໃນສົມຜົນ (1) ແລະ 1
ໄປຄນູ ໃສສຸ່ ມົ ຜນົ (2) ດືງ່ ນ້ີັ:

.…… (3)
… (4)

112

5. ລວມສອງເຄືິງ່ ປະຕິກິລິຍາທີ່ືຊືງ່ ຊາແລວ້ ຈະໄດປ້ ະຕິກລິ ິຍາຣີດອກຊທ໌ ີືສ່ ົມດນ

ໄຟຟາ້ ບນຈ

ຜົນລວມໄຟຟາ້ ບນຈ

6. ກວດສອບຄວາມຖືກຕ້ອງ ໂດຍກວດສອບຈໍານວນອາຕອມ ແລະ ຜົນລວມຂອງໄຟຟ້າບນຈ
ເບ້ອືັ ງຊາ້ ຍຂອງສົມຜນົ ຕ້ອງເທາື່ົ ກບເບັອື້ ງຂວາ

ສະຫບຼຸ ໃຈຄວາມ

ປະຕກິ ລິ ິຍາຣດີ ອກຊ໌ ແມຸ່ນປະຕິກິລິຍາທືີ່ມກີ ານຖາ່ ຍໂອນອເີ ລກຕຣອນ ຫື ປະຕິກິລິຍາທອ່ີື າຕອມ,
ໂມເລກນ ຫື ໄອອອນມີການປຸ່ຽນແປງເລກອອກຊເີ ດຊນ ຫື ເປນປະຕິກລິ ຍິ າທ່ມືີ ກີ ານໃຫ້ ແລະ ຮບ
ອເີ ລກຕຣອນ

ປະຕກິ ິລິຍາອອກຊເີ ດຊນ ແມຸ່ນປະຕກິ ລິ ຍິ າທີື່ທາດໃຫອ້ ເີ ລກຕຣອນ ແລ້ວມີເລກອອກຊີເດຊນ

ເພືີ່ມຂ້ັນ ເຊນ່ື : Zn(s)  Zn2 (aq)  2e

ປະຕິກິລິຍາຣີດກຊນ ແມຸ່ນປະຕິກິລິຍາທ່ີືທາດຮບອີເລກຕອນ ແລ້ວມີເລກອອກຊີເດຊນຫຼຸດລົງ

ເຊື່ນ: Cu2 (aq)  2e  Cu (s)

ຕົວຣີດິວຊ໌ແມນຸ່ ຕົວທ່ເີື ຮດເລກອອກຊເີ ດຊນຂອງທາດອນື່ ຫຼຸດລງົ ແລະ ຕົວອອກຊໄີ ດຊແ໌ ມນຸ່
ຕວົ ທເ່ືີ ຮດເລກອອກຊີເດຊນຂອງທາດອືນ່ ເພມີ່ື ຂັນ້

ການຊ່ືງຊາສົມຜົນຣີດອກຊ໌ມີ 2 ວິທີຄື: ການຊ່ືງຊາສົມຜົນຣີດອກຊ໌ໂດຍໃຊ້ເລກອອກຊີເດຊນມີ
ແລະ ການຊງ່ື ຊາໂດຍໃຊ້ເຄງິ່ື ປະຕິກລິ ິຍາ

113

ບດົ ຝກຫດ

1. ຈ່ືງົ ບອກຄວາມໝາຍຂອງປະຕກິ ິລິຍາຣດີ ອກຊ?໌
2. ການຊງ່ື ຊາສົມຜົນປະຕິກິລຍິ າຣດີ ອກຊມ໌ ຈີ ກປະເພດ? ຄປື ະເພດໃດແດ?ຸ່ ອະທບິ າຍ

3. ຖ້າຫ າກ ວ່າປະຕິກິລິຍາອອກ ຊີເດຊນຄື Al(s)  Al3 (aq)  3e ແລະ ປະຕິກິລິຍາຣີດກຊນ

ຄື 2H(aq)  2e  H2(g) ຂ້ັໍໃດຕ່ໄືໍ ປນຂ້ັີ ຽນປະຕິກລິ ຍິ າຣີດອກຊທ໌ ີື່ຖກື ຕອ້ ງ?

4. ຈົ່ງື ຊືງ່ ຊາສົມຜົນປະຕກິ ິລິຍາຣີດອກຊ໌ຕ່ໄືໍ ປນັ້ີໂດຍໃຊ້ເລກອອກຊເີ ດຊນ?

2).
3).
4).
5. ຈົື່ງຊື່ງຊາສມົ ຜົນປະຕິກິລິຍາຣີດອກຊ໌ຕໍ່ໄື ປນີໂ້ັ ດຍໃຊເ້ ຄ່ິງື ປະຕິກລິ ິຍາ?

114

6. ຈົງື່ ອະທິບາຍປະຕິກລິ ຍິ າທີສ່ື ະແດງດວ້ ຍແຜນພາບຕໄໍື່ ປນັ?້ີ

115

ເອກະສານອາ້ ງອງີ

ເກສອນ ພະລງ. (2543). ເຄມອີ ງົ ຄະທາດ. ມະຫາວທິ ະຍາໄລສີນະຄະຣນິ ທອນວໂິ ຣດ, ສໍານກພມິ ທ່ືີ

ມະຫາວິທະຍາໄລຈລາລງົ ກອນ.

ສມົ ພົງ ຈນໂພສີ. (2558). ເຄມອີ ົງຄະທາດ 1. ກງເທບ: ວິທະຍາພນ, ພິມຄ້ງັ ທີ 2.

. (2521). ຄມຸູ່ ືກຽມສອບເຄມີ 1. ທີລະພົງການພມິ , ພມິ ຄງັ້ ທີ 1.

ສໍາຣານ ພລກສນູ ທອນ. (2554). ຄໍາພີ ເຄມີ ມ. 4-5-6. ພມິ ທີືໂ່ ຮງພິມເພືມ່ີ ຊບການພມິ ຈງຫວດນົນທະບູລ.ີ
ສໍານຽງ ອະພິສນຕິຍາຄົມ. (2555). ກົນໄກການເກີດປະຕິກິລິຍາເຄມີອົງຄະທາດເບ້ັືອງຕັົ້ນ. ສໍານກພິມທີື່

ມະຫາ ວິທະຍາໄລຈລາລົງກອນ, ພິມຄ້ັງທີ 2.
ສະຣີລກ ຜົນວດນະ ແລະ ປຣະດບ ນາກແກ້ວ. (2551). ເຄມີຊັ້ນມດທະຍົມປີທີ 6. ຈດພິມໂດຍ

ບລໍ ສິ ດ ສາໍ ນກພິມແມກ ຈໍາກດ.
.(2551). ເຄມຊີ ້ັນມດທະຍົມປທີ ີ 4. ຈດພິມໂດຍບລໍ ສິ ດ ສໍານກພິມແມກຈໍາກດ.

ຣານີ ສວນນະພກ. (2550). ເຄມີທືົ່ວໄປ ເຫ້ັມ 1. ມະຫາວິທະຍາໄລກະເສດສາດ, ພິມທ່ືີ ວິທະຍາພນ

ຈາໍ ກດ, ພມິ ຄງ້ັ ທີ 1.

ວິລາດ ພຸ່ມພິມົນ. (2556). ເຄມີອົງຄະທາດຂັ້ນສູງ 2. ຈດພິມໂດຍສໍານກພິມ ດວງກະມົນພບລິດຊ່ິືງ,

ພິມຄ້ງັ ທີ 1.

ນະປະພດ ພິມດີ. ແຮງຍດຈ່ອງພາຍໃນໂມເລກນໂຄເວເລນຕ໌. ສືບຄ້ົັນຈາກ: https://www.satit.
nu.ac.th/2016/files/upload/1473129857.pdf, ວນທີ 24 ກມພາ 2020

ນິລະມົນ ຣອດໄພ.ປະຕິກິລິຍາອອກຊີເດຊນຣີດກຊນ. ສືບຄົັ້ນຈາກ http:// www.etvthai.tv›
download › document, ຄງ້ັ ວນທີ 21 ມີນາ 2020

ສະແດງການຈດລຽງອີເລກຕຣອນຂອງທາດມູນໃນຕາຕະລາງທາດ. ສືບຄ້ັົນຈາກ http://www.promm
a.ac.th/main/chem_online/CW/chapter6section8.html